cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hoescavia
Biologie
Cavia's zeen veur knaagdere aan de groeate kantj, ze waege tösse 500 en 1500 gram en waere 25 à 30 cm lank. De wilje vorm blief get kleinder, toet 700 gram. Veur de meiste gedomesticeerdje bieëster geldj det ze groeater zeen es häör wilje saortgenoeate. Cavia's waere gemiddeldj e jaor of 5 aad, maximaal circa 8 jaor. 't Zeen sociaal bieëster, die in 't wildj in gruupkes laeve bestäöndje oet ein menke, 'n aantal vröikes en de jónge.
Veurne
Historie
Vreuger laog de zie wijer landinwaarts, tot aon of zelfs in Veurne. In 't getijdegebeed woort zaajt gewonne. 'ne Plaotsnaom wie Zoutenaaie (Saltenahwa, 'zaajte waterluip') verraojt dat nog. In de negenden iew al waor Veurne 'n vestingstad, die in de veertienden iew walmör kraog. Al einen iew ieder beleefde Veurne, wie zoeväöl Vlaamse stei, voorspood door de lake-industrie; vaan dezen tied datere de gotische gebouwe in 't centrum. In de Spaonsen tied, in de zeventienden iew, beleefde de stad ouch 'nen tied vaan bleuj. Op 17 juli 1831 bezoch de nuie keuning Leopold I Veurne es ierste stad vaan 't Belsj. In d'n Ierste Wereldoorlog laog de stad in oonbezat gebeed en waor 't hoofkerteer vaan 't Belsj leger hei gevesteg. In 1971 woorte de opgeheve gemeintes Avekapelle, Booitshoeke, Bulskamp, Eggewaartskapelle, Steenkerke en Zoutenaaie aon Veurne touwgeveug; in 1977 ouch de gemeintes Beauvoorde en Houtem. Beauvoorde waor in 1971 oontstande oet 'n fusie vaan Vinkem en Wulveringem, Houtem had in dat jaor al De Moeren geannexeerd.
Hoescavia
Fysiek
d'r Wuuertj gezag det cavia's neet ech atletisch zeen: springen en klömme geit häör neet zoea gemekkelik aaf, meh sommige cavia's springen en rènne waal dore kooi. 'ne Cavia dae van 'ne maeter huuegdje óppe gróndj vèltj kin ernstig inwenjig letsel óploupe. In 't wildj laeve cavia's óppe graasvlakdje en slaope ze in hole die ze zèlf make. Ouch nömme ze waal 'ns hole van anger bieëster euver. Ze aeten in 't wildj veural graas en plantjaerdjig materiaal det veur de meiste anger bieëster lestig vertaerber is. Dit aete bevatj weinig energie, zoeadet cavia's e groeat deil van d'n daag mótten aete. Ze producere daodoor ouch constant keutele. Cavia's zeen 't actiefs in de ochtendj- en aovendjsjemering. Ze höbbe door de plaatsing van häör öig e good euverzich van häör ómgaeving en van d'n hieëmel, óm roufdere en roufveugel rasj óp te mèrke, mer kinne neet zeen waat zich zjuus ónger häör naas bevindj: häör aete vinje ze óp de geur en óp de tas. Es ze waere ópgesjrik haje ze zich döks doeadstil óm neet te waere ópgemèrk, meh ze kinnen ouch mit verrassendj groeate snelheid en lenigheid dekking zeuke. In 't wildj drinke cavia's hieël weinig; graas bevatj genóg vóch veur häör. Hoescavia's mótte waal ömmer vers drinkwater toet häör besjikking höbbe.
Veurne
Cultuur
Veurne is riek aon historische gebouwe. De Walpurgiskèrk, de groetste kèrk vaan 't stedsje, stamp oet de veertienden iew meh woort neet aofgebouwd tot de twintegsten iew; ze is daodoor zoewel gotisch es neogotisch. 'n Awwer kèrk is de Sinterklaoskèrk; meh de twelfden-iewse kèrk woort in de vieftienden iew oetgebouwd, zoetot ze noe e gotisch aonziech heet. Neve de Lakehal besteit ouch 'n Vleishal. In de stad zien wijer nog väöl zeventienden-iewse woenhoezer te zien.
Hoescavia
Fysiek
'ne Cavia haet twieë snietenj baoven en ónger. Hae haet ouch 'n diasteem (ruumdje tösse de snietenj en kieze) en achter in de bek veer kieze, links en rechs, baoven en ónger; in totaal 20 elemente. Alle tenj en kieze gröie 't gans laeve door. Daomit wuuertj slietage van 't gebit door 't väöle knabbele gecompenseerdj.
'ne Cavia kin in gevangesjap óngeveer 4 toet 7 jaor aad waere. Oetzönjerlike gevalle van cavia's die euver de tieën jaor waere zeen echter bekindj. Zjuus wie bie anger hoesdere geldj det wiejer doorgefókdje rasje gemiddeldj minder hoeag laeftiejer bereike.
Gedraag
Cavia's aete van häör eige óntlasting (coprofagie); dit is normaal en noeadzakelik veur häör spiesvertaering. Dit gedraag is meugelik 'n aanpassing aan de maotige vertaerberheid van häör normaal dieet, zoea es ouch de herkauwers dao häör eige meneer veur höbbe gevónjen in de vorm van mieëder mage en herkauwe van 't voor. Es cavia's keutele aete nömme ze dees meistal drek oet de anus. Dees keutele höbbe 'n anger, zaachter consistentie es de normaal, druuege en stevige oetwèrpsele. Hie is echter weinig systematisch óngerzeuk nao gedaon; hypothese zeen ónger angere det hiemit de dermflora óp piel wuuertj gehaajen en det in de derm óntstäöndhe vertaeringsproducte en door bacterië geproduceerdje vitamines baeter ópgenómme waere.
Cavia's höbbe 'n oetgebreid assortiment aan óngerlinge communicatie. Väöl van dees communicatie is vocaal. Inkel waorgenómmen oetinger zeen:
Sommige cavia's kinne sjootzindelik waere. Nao maote 'ne cavia vólwasje wuuertj, kin d'r besloete det de sjoot gein gooj wc is en perbeertj t'r signale aaf te gaeve det t'r eweg wiltj. Dit oet zich döks in inèns ónrustig gedraag, piepe of zaach in de vinger biete.
Soap
Naamgaeving
De soap-series zeunt in 't midde van d'r vurrige ieëw oontsjtande in de VS en waoërte gesponsord dör waesjmiddelefabrikaante. De series waoërte 's mörges oetgezonde en d'r hoofdoelgroep waore de hoesvrowwe. Väör en nao de oetzending waoërt reklaam gemakt vör 't waesjmiddel. Ooch sjluik-reklaam kieëm vör. Op die meneer probeerde me de waesjmiddele an de vrow te bringe.
One man's family
D'r ursjte soap is in 1932 gemakt in de vorm van 'n hoorsjpèlserie väör d'r radio. 'ne Waesjmiddelefabrikaant gool 15 minute zendtied en makde 'n hoorsjpèl va 12 minute. D'r vör en d'r nao makde-e reklaam vör z'n zèèp. Dis serie hoosj One man's family en is in 1949 umgezat nao 'n Tv-serie.
Soaps in Nederland
De bekindste soaps in Nederland zien Goede Tijden, Slechte Tijden en Onderweg naar Morgen. Mer al ieder waore dao aandere series wie Medisch Centrum West en Spijkerhoek.
Langdoorig
'n Aontal Amerikaanse series löp al hiel lang. De langsloupende is Guiding Light (de ierste radio oetzending waor op 25 januari 1937 en de ierste tèllevisie oetzending op 30 juni 1952) en de op ein nao langsloupende is As The World Turns, mèt de ierste oetzending op 2 aprèl 1956. In As The World Turns späölt ein vaan de actrices al sins 't begin mèt.
Limburgse soap?
De Hemelpaort wert d'r ursjte Limburgse soap geneumd mae is qua concept ieëder 'n telenovela. Ze sjpieëlt in Elzenrade (Elsraoj) (Baek).
Frie Leysen
Frie Leysen (Hasselt, 19 fibberwarie 1950) is 'ne Belzje festivaldirektuuer en curator.
Laevesloup
Frie Leysen is de dochter van Bert Leysen (1920-1959) enne twèllingzöster van d'n aktäör Johan Leysen. Ze studeerdje middelieëfse kónsgesjiechte ane KU Leuven.
Frie Leysen woort in 1980 de ieëste direktries van 't cultureel centrum De Singel in Antjwirpe. Ónger zien leijing woort 't 'n internasjenaal bekèndj kónscentrum mit 'n eigezinnig pergram. Ze beènjigdje zie direktriessjap in 1991.
In 1994 richdje ze, same mit Guido Minne, 't twieëspraokig Kunstenfestivaldesarts op in Brössel en goof dao-aan leijing toet in 2004. 't Festival grudje oet toet e wichtig evenement veur Belzje en internasjenaal kónsten en kónsbeübers.
In 2014 óntvóng ze d'n Erasmuspries.
Voetbal in Nederland
thumb|De Amsterdam ArenA nao 't kampioensjap vaan Ajax in 2011. Voetbal is de populairste sport in Nederland. 't Weurt sinds 't ind vaan de negentienden iew väöl gespäöld en trèk ouch al sinds jaor en daag väöl kiekers. Mier es ein mieljoen lui speule actief bij 'n voetbalclub. Nederlandse clubs höbbe diverse kiere groete Europese successe behaold, veural in de jaore '70, '80 en '90. Ouch 't Nederlands hierevoetbalèlftal waor op diverse toernoje succesvol. Damesvoetbal is pas sinds inkel jaore ech populair, meh dat heet mèt de sterke prestaties vaan 't Nederlands damesvoetbalèlftal väöl aon aondach gewonne. 't Voetbal weurt gereguleerd door de KNVB.
Historie
thumb|'t Team vaan HFC, later Keuninkleke HFC, in 1887. Voetbal kaom in de jaore 1880 veur 't iers nao Nederland. Sport waor toen sterk in opkoms oonder de elite, meh veuriers waor cricket nog populairder. De Keuninkleke HFC, 'n club die nog besteit, woort in 1879 in Haarlem opgeriech door Pim Mulier; sinds 1883 hèlt ze ziech bezeg mèt association football. (Ouch de Keuninkleke UD weurt es ajdste voetbalclub geneump, meh dao gónge ze pas later voetballe.) In 1886 späölde de Keuninkleke HFC de ierste voetbalwèdstrijd, tege Amsterdam Sport. Daonao góng 't hel. In 1888 zaog Sparta Rotterdam 't leech, jaorelaank de groetste club vaan Nederland, in de jaore 1890 talloes aander noe nog bestaonde clubs (Vitesse, Willem II, AFC etc.). In 1889 gaof 't al zoeväöl clubs tot 'n nationaol kampioensjap kós weure gespäöld (ieder späölde me allein vrundsjappeleke matches, boeveur clubs ziech oonderein oetdaagde). Ierste landskampioen woort VV Concordia oet Rotterdam. In 't sezoen 1898/99 woort veur 't iers um de beker gespäöld, daan nog oonder de naom Holdertbeker. Mulier riechde in 1889 ouch de NVAB op, de veurluiper vaan de KNVB. Interlandvoetbal kaom in 1905 vaan de groond: op 30 aprèl vaan dat jaor späölde 't Nederlands èlftal veur 't iers, en wel tegen 't Belsj.
thumb|Abe Lenstra, veur, oonder en nao d'n Oorlog de staarspeuler vaan SC Heerenveen. In de jaore die volgde woort voetbal ummer minder 'n elitair bezegheid en ummer mie 'ne sport vaan 't volk. Arbeiers en boere riechde diverse clubs op. Bezeukersaontalle naome in 't Interbellum gigantisch touw. Zoe kós Feijenoord in 1937 zie Stadion Feijenoord oplievere mèt wel 65.000 plaotse. Vaan voetbalwèdstrije woort dèks op de radio verslaag gedoon, soms zelfs live (door Han Hollander). Zeker in 1934, wie Nederland ziech plaotse veur 't WK, góng 't interlandvoetbal in gans Nederland leve. Willy Schootemeijer componeerde de marsj Keuning voetbal en Willy Derby naom 't ierste Oranje-leed op, We gaan naar Rome. De prestaties op 't WK vele evels tege, en ouch in 1938 kaom 't èlftal neet wijer es de ierste runde. D'n Twiede Wereldoorlog waor desastreus veur 't Nederlands voetbal: diverse juudse speulers woorte umgebrach, aandere móste oonderduke en vaan voetballe kaom neet väöl. Toch woort pas in 't lèsten oorlogsjaor 't voetbal ech stèlgelag: zelfs in 1944 woort nog um 't landskampioensjap gespäöld.
Nao d'n oorlog waore de jonghiere ouch örges aanders nujeg, zoetot minder gevoetbald woort. De KNVB-beker woort beveurbeeld diverse kiere euvergeslage. Wie alles weer op gaank waor gekoume, bleek 't Nederlands voetbal toch wel achter te stoon op dat oet aander len. Midde jaore 1950 perbeerde me dit te kiere door de opriechting vaan betaold voetbal. De KNVB waor hei evels hel op tege: heer meinde tot sport 'n amateurzaak mós zien. Gied Joosten, de groete maan achter 't betaold voetbal in Nederland en opriechter vaan Fortuna '54, riechde toen de NBVB (Nederlandse Beroepsvoetbalbond) op, mèt zien eige competitie. Wie dat e succes woort, waor de KNVB gaw euvertuig. Veur 't sezoen 1956/57 woorte de Ieredevisie, Ierste Devisie en Twiede Devisie opgeriech, de lèste twie mèt eder twie competities. Dat bleek te väöl goods: in 1966 woort 't systeem aofgeslank en in 1971 verdween de Twiede Devisie gans.
thumb|Foto vaan Nederland-Brazilië, 'ne match op 't WK vaan 1974 dee Oranje mèt 2-0 won. Oondaanks dees professionalisering bleef 't Nederlands voetbal de ierste jaore sterk bij de groete len achter: Nederlandse clubs haolde in Europa neet väöl oet en 't nationaol èlftal plaotse ziech noets veur groete toernoje. In d'n twieden hèlf vaan de jaore 1960 veranderde dit. Bij Ajax, daan e team in groete crisis, kaom noe Johan Cruijff op, boete 'ne goje voetballer ouch iemes mèt groet speulinziech. Same mèt trainer Rinus Michels veranderde heer 't speul vaan de club radicaol. Mèt 't totaolvoetbal, 'n tactische innovatie, kós Ajax zoewel de fysiek speulende Ingelse clubs es de zier verdeidegende Italiaanse (zoegeneump catenaccio) de baas. In 1969 haolde Ajax de finaal vaan de Europacup I. Ouch Feyenoord, mèt Coen Moelijn, waor intösse opgekoume en haolde in 1970 es ierste Nederlandse club diezelfde Europacup. Daonao lökde dat Ajax zelfs drei kier achterein. Ajax en Feyenoord waore in dezen tied de insegste Nederlandse topclubs; allein zij maakde serjeuze kans op 't landskampioensjap. Dit maakde de wèdstrije tösse bei ploge tot de Klassieker wie 'r noe nog bekind steit. 't Succes vaan 't clubvoetbal sloog euver op 't nationaol èlftal. In 1974 góng dat, mèt Michels es trainer en mèt 'tzelfde totaolvoetbal, veur 't iers in 36 jaor nao 't WK (in Wes-Duitsland) en woort 't direk twiede. Veer jaor later, in Argentinië, woort dees prestatie herhaold.
thumb|Frank Rijkaard pakde mèt 't Nederlands èlftal 't EK vaan 1988 en met Ajax de UEFA Cup vaan 1991/92 en de Champions League vaan 1994/95. Daonao góng 't hel achteroet mèt 't Nederlands voetbal. Clubs haolde al langer gein groete successe mie, 't nationaol èlftal plaotse ziech nao 1980 neet ins mie veur groete toernoje. Wel waor de top 2 'nen top 3 gewore: vaanaof ind jaore 1970 deeg ouch PSV jaorleks mèt um 't kampioensjap. In d'n twieden hèlf vaan de jaore 1980 kaom dees club in rap tempo op: gans oonverwacht pakde ze in 1988 de Europacup I. Datzelfde jaor woort Oranje in Wes-Duitsland Europees kampioen. Ouch mèt Ajax en Feyenoord góng 't dees jaore veuroet, zeker daankzij nui stare wie Marco van Basten en Ruud Gullit. De prestaties vaan Oranje in de jaore negenteg waore wisselvalleg. In 't clubvoetbal waor 't veural Ajax oonder Louis van Gaal wat de leiing naom. In 't sezoen 1994/95 woorte ze landskampioen zoonder eine kier te verlere en pakde ze de Champions League. Ouch Feyenoord en PSV kaome die jaore dèks wied in Europa, zoe good wie Roda JC, wat in 1995 twiede achter Ajax woort.
Door de oetspraok vaan 't Bosmanarres gónge de prestaties vaan de Nederlandse clubs evels achteroet. Profvoetballers mochte noe euveral in 't boeteland speule, en Nederlandse clubs waore noe eine kier neet riek genog um groete stare, binne- of boetelands, vas te hawwe. In Europa kaome Nederlandse topclubs ummer minder wied. Väöl Nederlandse speulers woorte noe vreug weggekoch en bereikde staarstatus bij clubs oet Ingeland, Spaanje of Italië. De prestaties vaan Oranje bleve wisselend, mèt huugdepunte wie de twiede plaots in 2010 meh ouch deepdepunte wie 't misse vaan 't WK in 2002 en 't EK in 2016. 't Clubvoetbal woort e bitteke flexibelder: Feyenoord zaog ziene status es topclub waankele en indegde dèks boete de ierste drei, dewijl AZ (2008/09) en FC Twente (2009/10) veur 't iers in jaore de hegemonie vaan de traditioneel top 3 doorbraoke. Oetindelek bleke Ajax en PSV evels toch sterker. In de twieden hèlf vaan de jaore 2000 kaom wijer 't vrouwevoetbal sterk op; veurheer had dit wieneg veurgestèld, meh noe woort 'n professionalisatie ingezat en lökden 't 't nationaol èlftal veur 't iers ziech te plaotse veur groete toernoje.
Voetbal blijf in Nederland oonverminderd populair, zoewel es stadionsport wie ouch es amateursport. De KNVB heet mie es 1,2 mieljoen leie, die op alle niveaus speule.
Zaoterdag- en zondagvoetbal
Wie me kin zien is 't amateurvoetbal verdeild in 'n zaoterdag- en 'n zondagcompetitie. Dat kump umtot väöl protestantse clubs um religieus reies neet op de zondag wèlle speule, dewijl al 't aander voetbal vreuger zjus op deen daag gespäöld woort. In orthodox-protestants gebeed góng me toen apaarte competities opzètte. Nao verluip vaan tied woorte die in de KNVB geïntegreerd, en oetindelek woorte twie parallel voetbalpiramides opgezat.
Allewijl zien bezwoere bij väöl clubs verdwene; laank neet alle teams die op zaoterdag speule doen dit oet princiep. Soms höbbe clubs wel ins 'n zaoterdagaofdeiling opgezat um e twiede èlftal competitievoetbal te doen speule, wat normaal allein in de diverse reservecompetities kin. Toch höbbe väöl clubs nog groete meujte mèt de zondag. Bij de inveuring vaan de Topklas in 2010 (intösse veranderd in Daarde Devisie, zuug wijer dao) móste toch weer apaarte zaoterdag- en zondagcompetities koume (de KNVB wouw mer ein), en kreeg de kampioen 't rech um vaan promotie nao de Ierste Devisie aof te zien (beveurbeeld umtot dao op de zondag weurt gevoetbald). Intösse gief 't de Twiede Devisie, boe wel op zondag gespäöld weurt, meh ouch heibij kóste clubs 'ne väörkäörsdaag aongeve, zoetot dao bij de planning rekening mèt kin weure gehawwe.
Distrikte
Wie me kin zien gief 't zès distrikte boe 't amateurvoetbal vaanaof de Ierste Klas in is verdeild. De zès distrikte umvatte grof-eweg:
Beker
thumb|De KNVB-beker. Sinds 1898 weurt in Nederland ouch um de beker gevoetbald. Dat gebäört vaanajds volgens e knock-outsysteem, al heet 't in bepaolde jaore ouch poulefases gegeve. Veur de KNVB beker plaotse ziech alle profteams (allein de ierste èlftalle, neet de belofte-èlftalle) en de bèste amateursteams direk, dewijl lieger amateurclubs ziech via de amateurbekers kinne plaotse. In de beker kinne soms rillatief klein clubs wied koume. Ierste Devisieclub Fortuna Sittard haolde in 1999 de finaal, amateurclubs IJsselmeervogels (in 1975) en VVSB (in 2016) zörgde veur bewoondering wie ze de haaf finales haolde.
De amateurs speule sinds 't sezoen 1980/81 same 'ne beker. Beter gezag: eder distrik heet zienen eige beker. Zoe gief 't dus zès kampioene, die daan in e klein toernooj strije um de lendeleke amateurbeker. Wie gezag kinne clubs die wied koume in hunnen distriksbeker (wie wied kin per jaor versjèlle) door nao 't gewoen bekertoernooj. Zoe heet eder club de theoretische kans um in te struime. In 't sezoen 2009/10 deeg beveurbeeld VV Waspik mèt, wat mer in de Veerde Klas späölde.
Johan Cruijffsjaol
De landskampioen en de bekerwinner speule aon 't begin vaan 't volgend sezoen, zoe in augustus, um de Johan Cruijffsjaol, sinds 1996 de naom vaan de Nederlandse supercup. 't Gief ouch 'ne Supercup veur amateurs.
Europees clubvoetbal
Veur d'n oorlog woort nog mer bij oetzundering Europees clubvoetbal gespäöld. Nederlandse clubs waore bleke in deen tied neet opgewasse tege teams oet daan groete voetballen. Zoe verloor Ajax in 1930 ins mèt 16-2 vaan 't Oosterieks Rapid Wien. Ouch nao de opriechting vaan de Europa Cup en de Jaorbäörssteidebeker in 1955 presteerde Nederlandse clubs nog neet väöl. Dat veranderde ind jaore '60: in 1969 stoont Ajax in de finaal vaan de Europacup I, in 1970 pakde Feyenoord dee beker en de jaore daonao pakde Ajax häöm drei kier achterein. Nao 'nen trökval kaom ind jaore '80 PSV op, wat in 1988 es daarde Nederlandse club de Europacup I won. Ajax won daonao in 1992 d'n UEFA Cup en in 1995 de Champions League (opvolger vaan de Europacup I). Feyenoord waor in 2002 de lèste Nederlandse club dee 'nen Europese pries pakde (d'n UEFA Cup).
Nederlands èlftal
thumb|Ingekleurde foto vaan 't ierste Nederlands èlftal, wie dat in 1905 aontraoj tegen 't Belsj. 't Oranje shirt kaom pas twie jaor later. 't Nederlands èlftal traoj veur 't iers aon 30 aprèl 1905, in 'n mèt 1-4 gewonne oetmatch tege 't Belsj. De matche Belsj-Nederland (de Derby vaan de Lieg Len) zouwe tot in de jaore zèsteg 'n jaorlekse traditie blieve en zien ouch daonao nog dèks gespäöld. In 1907 woort veur t iers in 'n oranje shirt gespäöld, wat 't èlftal ziene bijnaom Oranje gaof.
Op de Olympische Speule vaan 1908 en 1912 haolde 't Nederlands èlftal 'n bronze medaje; dit bleef langen tied zien bèste prestatie. Aon 't ierste WK voetbal deeg Nederland neet mèt, aon 't twiede (Italië 1934) en daarde (Fraankriek 1938) wel, zoonder succes. Tenao zouw 't tot 1974 dore ietot Nederland ziech weer veur e WK plaotsde; 't team woort direk twiede, 'n prestatie die in 1978 en 2010 zouw weure herhaold. D'n insegsten titel dee 't Nederlands èlftal heet binnegehaold is 't EK vaan 1988.
De hoegste positie die Nederland oets op de FIFA-Wereldraanklies heet gehaold waor de ierste, in 2011. De liegste waor de 26e, boe 't team in juli 2016 op terechkaom. Topscoorder is Robin van Persie (nog actief; 50 gole per juli 2016); recordinternational is Edwin van der Sar (130 interlands tösse 1994 en 2008). Traditioneel rivaliteit besteit mèt 't Belsj, meh zeker ouch mèt Duitsland.
Voetbalpiramide
thumb|Opstèllinge vaan FC Twente en SC Heerenveen veuraofgoond aon 'ne match in de Ieredevisie veur vrouwlui. Sinds 't sezoen 2007/08 gief 't 'n Ieredevisie veur vrouwlui. Hei-in speule diverse teams, allemaol oonderdeil vaan bestaonde profclubs. Laank neet alle profclubs höbbe vrouweaofdeilinge, ouch groete neet: zoe gief 't anno 2016 nog gein vrouweteam vaan Feyenoord. De Ieredevisie veur vrouwlui is 'nen tied opgegaange in de Belzje competitie um de BeNe League te vörme, meh vaan dat systeem is me weer aofgestap.
Beker
De KNVB-beker veur vrouwlui besteit sinds 't sezoen 1980/81. Ierste kampioen woort HSV Celeritas. Sinds de inveuring vaan 't damesprofvoetbal is 't miestal 'n profclub die wint.
Europees clubvoetbal
Europees vrouwevoetbal weurt sinds 't sezoen 2001/02 georganiseerd, iers in de UEFA Women's Cup, sinds 2009/10 in de Champions League veur vrouwlui. In Nederland kin allein de winner vaan de competitie kin ziech deveur plaotse; 'n apaart toernooj veur bekerwinners gief 't neet.
Nederlands èlftal
Recordinternational is Annemieke Kiesel (ein vaan de groete vrouwlui achter 't succes vaan Saestum; 156 caps tösse 1995 en 2011), topscoorster is Manon Melis (55 gole tösse 2005 en 2016).
Jäögvoetbal
Väöl amateurclubs höbbe 'n oetgebreide jäögaofdeiling. Al mèt veer jaor kin me op voetbal (welpevoetbal), boe me de beginsele vaan 't speul bijgebrach krijg. E get awwer keend weurt in e team opgestèld (pupèllevoetbal). Veur 't pupèllevoetbal gelle nog aander regele: de wèdstrije zien korter en gecompleceerde speulregele wie boetespeul zien nog neet vaan krach. Vaanaof 't sezoen 2017/18 weure de velde en teams ouch kleinder; oetindelek zalle kinder pas op hun twelfde op volweerdege velder speule. Bij de hoeger jäögteams (juniore) weurt de meujelekheid vaan 't speul gestiedeg opgeveurd, tot 't gans aon alle voetbalregele voldeit. Jäögteams zien verdeild in leeftiedsklasse vaan A t/m F, boebij F 't joonkste team is. Zoewel trainers es sjeids- en grensrechter zien op dit niveau betrokke vrijwèllegers, dèks femilie vaan de speulerkes. Speulers oet 't hoegste jäögteam, de A1, kinne doorstruime nao de groete competitie; miestal nog via e reserve-èlftal. Jäögèlftalle speule dèks in ad-hoccompetities tegenein, al nao gelaank 't in de buurt èlftalle gief.
Zier gooj speulers kinne es tiener doorstruime nao profclubs of groete amateurclubs. 't Oontdèkke vaan potentieel talent is 't werk vaan voetbalscouts.
Gehandicapdevoetbal
De KNVB organiseert sinds 1984 'n competitie veur G-voetbal, voetbal veur liefelek en geistelek gehandicapde. Sinds 2005 gief 't ouch 'n G-competitie veur jäögteams.
Aander vörm vaan voetbal
Allewel tot 't es publiekssport zier oonbekind is, weurt in Nederland door 330.000 lui zaolvoetbal gespäöld. Ouch straotvoetbal, veural geriech op kinder, is 'n taak vaan de KNVB.
Lyceum Schöndeln
Lyceum Schöndeln is 'n middelbaar sjoeal in Remunj. De naam Lyceum Schöndeln is 't gevólg van 'n fusie tösse 't Stedelijk Lyceum en BC Schöndeln, wobie väöl leerlinger en docènter nao 'n anger sjoeal ginge. 't Geboew is 't aad geboew van BC Schöndeln. Vreuger stóng dees middelbaar sjoeal in 't hert vanne stad wo noe ónger anger de V&D, de Hema en de Blokker lègke.
't Complex
't Complex besteit van vreuger oet oet zès geboewe. Dit zeen 't houfgeboew, 't studiehoes (aafgebraoke), de bungalow (dae is d'r neet meer), 't bioblok, L03, M+ en e geboew wo 't bestuur zètj. In M+ waere muzieklèsse gegaeve. Vruueger deendje dit geboew es e kepèlke. 't Bioblok is de plaats wo biologie wuuertj gegaeve. L03 lègk aan e graasvèldj en zjuus achter de fietsjestalling. In dit geboew wuuertj inne wintjer, 't vruueg veurjaor en 't laat naojaor gymnastiek gegaeve. L01 en L02 lègken in 't höidgeboew. In de zómmer wuuertj boete op 't graasveldj gegymp. 't Höidgeboew besteit oet drie verdepinge, ouch lègke de aula, de foyer, de ónger- en baoveboewmediatheek, de kantine, de kluuskes en de centrale hal in dit geboew. De bungalow stong ane straotkantj en ane parkieërplaats. In de bungalow, dae vruueger deendje es 't hoes van de kezjersj, waere begleidingslèsse gegaeve. 't Studiehoes bevatj veurnamelik lokale. D'r zeen planne óm dit geboew te sloeape, meide ómdet 't ouch get verwaerdj is.
Nuuj planne
In 2011 woort 't s-geboew gesloeap en d'r zölle waorsjienlik bejaardeweuninge geboewdje waere veur Camillus.
Bekinde aad-leerlinge
'n Paar aaj bekinde leerlinge zeen:
Ètsberg
Ètsberg (Nederlandsj: Etsberg) is e klei gehuch inne gemèndje Roerdale, ane grèns mit Pruusjes. In 't dörp kaltj me ven aadshaer d'n Ètsberger dialek. De hèlf ven 't dörp lègk in Pruusjes. Ètsberg haet men e paar hóngerdj inwoeaner en besleit slèchs drei sträöt. 't Lègk kórtbie Vlórp en Reutebàk. Ouch zaet m'n óppen Ètsberg en neet innen Ètsberg. Kórt ónger de Ètsberg lègk de Effelder Waldsee. De plaats lègk ach kilomaeter zuudoeas ven Remunj. In 2001 had d'n Ètsberg 120 inwoeaner op e gebeed ven 0,06 veerkantje kilomaeter en verdeildj euver 54 hoeshajes.
Jan Tobben
Jan Tobben, 1942 - Zitterd, 18 mei 2007, waor 'ne componis, dirigaent, musicus en muziekdocaent.
Docaent en dirigaent
Bie de plaatsjeleke harmonie in Maasbracht, oeë Tobben opgreujde koom z'n muzikaal talaent, zjuus wie dat van z'ne broor Piet Tobben, dirigaent van 't Zitterds mannekoeër Si-Tard, an de opvlakte. Nao z'n sjtudie an 't Conservatorium waor Jan Tobben jaorelaank muziekdocaent an de toenmalige Kweeksjoeël, de huidige Pabo in Zitterd. Haeë dirigeerde 't Heerder Mannekoeër, Chorum Currende, Vox Vivax, 't Damesensemble Fontissima, 't Hertens Mannekoeër, 't Gemengd Zangkoeër St. Petrus in Zitterd en 't gelieknamige jeugdkoeër.
Componis
Jan Tobben sjreef talloze composities väör z'n èège muziek- en zangbundels, die e gebruukde tiedens z'n lèsse. Ooch componeerde Tobben groeëter waerke es Laudate Dominumen 't sjtuk Eirènè.
CD mèt Fontissima
In 2005 makde Jan Tobben 'n CD mèt 't Ensemble Fontissima.
Jason Bateman
Jason Bateman (Rye, 14 jannewarie 1969) is 'ne Amerikaanse acteur.
Svedala
Svedala is 'n gemèndje in Skåne län, Zwede. De gemèndje tèltj 18.968 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 218,97 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 86,6 luuj de km².
Dolná Mičiná
Dolná Mičiná (IPA: /'dɔlna: 'mitʃina:/; Hongaars: Alsómicsinye) is e dörp en 'n gemeinte in 't Sjlowaaks distrik Banská Bystrica. 't Plaetske ligk zon 10 km van de houfplaats Banská Bystrica aaf.
't Dörpke Dolná Mičiná ligk op 'n heugde van 368 m. De oppervlaakde van de gemeinte is 9,46 km². De gemeinte Dolná Mičiná haet 362 inweuners (31 december 2004) en 'n bevolkingsdichheid van 38 luuj/km². Volges de volkstèlling van 2011 wore bao alle inweuners van de gemeinte Sjlowake. De poscode van de gemeinte is 974 01.
Bezeenswaerdigheje
't Landjsjlot van de Beniczky-femielie is geboewd in de renaissancesjtiel en sjtamp oet 't jaor 1667. 't Is óntsjtange oet e vestingssjlot det al van veur de zèsteenden eew sjtamde. Allewiel verkeert dit landjsjlot in 'ne vervalle sjtaot.
Gesjiechte
Dolná Mičiná waerde veur 't eers vermeldj in 1402 (1402: Alsowfalu; 1565: Inferior Mychyna; 1572: Mykefalwa). In de zèsteenden eew beheurde 't dörp tot de lokaal feudaal femielie Micsinyei en later tot de Beniczky-femielie.
Mestreech
thumb|250px|De [[Vriethof (Mestreech)|Vriethof in Mestreech]] Mestreech (Nederlands en de mieste aander taole: Maastricht; Frans: Maëstricht of Maestricht (verawwerd); Spaons: Mastrique (verawwerd), Waols: Måstraik of Li Trai) is neet allein de hoofstad vaan Nederlands Limburg mer ouch de groetste gemeinte: 121.151 inwoeners in jannewarie 2022. Annemarie Penn is börgemeisterse. 't Is nao of neve Nijmege de ajdste stad vaan Nederland. In Nijmege zien awwer euverbliefsele vaan Romeinse bewoening gevoonde, meh Mestreech is sinds de stiechting continu bewoend gewees. De bijnaom vaan de Mestreechtenere is Sjenge; de petroenheilege vaan de stad is Sintervaos.
Naom
De naom vaan Mestreech kump vaan 't Latiense Trajectum ad Mosam of Mosae Trajectum wat 'euversteekplaots euver de Maos' beteikent. Deze naom woort veur 't iers gebruuk in de Middeliewe. 't Is dus neet zoonder mankatie of 't ech d'n officiële naom vaan 't Romeins Mestreech waor.
Geografie
De stad Mestreech ligk in 't zuie vaan Nederland in ‘t Zuid-Limbörgs Heuvelland. Veur e groet deil grens Mestreech aon de Belzje gemeinte Laoneke en Riems. Aon de Nederlandse kant grens Mestreech aon de gemeinte Meerse, Valkeberg en Eijsde-Mergraote. Ouch ligk 't in e dal. Bij Mestreech koume naomelek 't Maosdal en ‘t Jekerdal same. 't Dal weurt umgeve door de heuvele vaan 't plateau vaan Mergraote en de heuvele vaan de Haspengouw. 't Dal weurt beheers door twie riviere, de groete Maos en de klein Jeker. De heuvele roontelum Mestreech bestoon dèks oet Mergel (zandstein) mèt ‘n dun laog löss. De bekinste heuvel bij Mestreech is de Sint Pietersberg mèt zien bekinde mergelgrotte (al zien dat gein grotte, mer geng door de mins oetgegraove).
Historie
thumb|250px|Kaart vaan Mestreech oet 1652 vaan [[Joan Blaeu.]] 't Gief spore vaan 'n aw keltische bewoening vaanaof oongeveer 500 v.Chr. De gesjreve, good gedocumenteerde historie begint pas mèt de Roemeinse bezètting: in deen tied woort op dees plek de vesting Traiectum ad Mosam gestiech. Get zuieleker es de plaots boe vaandaog d'n daag de Sint Servaosbrögk (Aw Brök) ligk, moot in deen tied al 'n aander brök geslage zien, die in de Middeliewe vervalle is.
In de Middeliewe waor Mestreech 'n bleujende havestad, boevaan Henric van Veldeke nog sprik in zien heilegeleve vaan Sint-Servaos. Dizze bisjop heet es heilege 'n veurnaom rol gehad in de bleuj vaan Mestreech: heer waor 'ne populairen heilege en doezende pelgrims kaome eder jaor nao de Sintervaoskèrk um zie graaf te bezeuke. Wijer waor 't 'n plaots boe väöl weeg samekaome, en in 't verlengde daovaan woort 't 'n veurnaom handelsstad.
Wel woort de stad liechtelek gehinderd door de zoegeneumde Twiehieregheid: vaan de late Middeliewe tot aon 1794, wie ze vereuverd woort door de Franse, hadde d'n hertog vaan Braobant en de prins-bisjop vaan Luik alletwie beperkde mach euver de stad. Mèt de instèlling vaan 't Keuninkriek der Nederlande in 1815 kaom Mestreech in Nederland te ligke. In de periode vaan de Republiek hoort 't ouch tot de Nederlande, meh noe veur 't iers es volwaardeg deil, naomelek in de nui gevörmde provincie Limburg, en neet es deil vaan e wingewes. Wie in 1830 de zuieleke Nederlande ziech aofsjeide, maakde gans Limburg, ouch Mestreech, de käös veur de katholieke Belzje. 't Waos evels d'n Hollandse ginneraol Cornelis Dibbets, dee de stad veur Nederland en keuning Wöllem I beheelt: jaorelaank heelt heer de stad compleet geïsoleerd mèt 'n dictatoriaol strengheid. Wie in 1839 't verdraag mèt 't Belsj geslote woort, woort Limbörg verdeild in e westelek, Belsj deil en 'n oostelek, Nederlands deil, boe-in Mestreech veur D'n Haog behawwe bleef. Dit verklaort boeveur de grens tösse de twie Limbörge zjus bij Mestreech de Maos neet volg.
Oonder aandere umtot Mestreech zoe in e heukske kaom te ligke, verveel 't in de negentiende iew tot ein vaan de ermste stei vaan 't ganse land. De band mèt 't Belsj woort evels gaaroet neet doorgesnoje: väöl wèrklui en get industriële oet Luik en umstreke vestegde ziech in de stad. Aon dees lui zien de mieste Franse wäörd in 't Mestreechs dialek te daanke. Pas vaanaof 1919, dus nao d'n Ierste Wereldoorlog, woort Mestreech 'n echte Nederlandse stad, in de ierste plaots mèt 't Noorde verboonde. Na d'n Twiede Wereldoorlog is de stad hiel hel gegreujd.
In 1992 woort hei 't Verdraag vaan Mestreech geteikend.
Indeiling
Oersprunkelek bestoont de stad Mestreech oet 't gebeed dat binne de stadsmoer laog of aanders gezag naoventrint 't gebeed binne de Ringbaon (me sprik hei daan euver 't gebeed aon de rechterkant vaan de Maos). 't Gebeed aon d'n aandere kant vaan de Maos nump me Wiek. De stad heet ziech langen tied neet oetgebreid, dit umtot Mestreech 'n vestingstad waor en dus boete de mäör neet gebouwd moch weure. Pas sinds 1867 is Mestreech gein vestingstad mie. In 't begin vaan de 20e iew woort de stad groeter, zoe oonstoon de wieke Blauwdörp, Breuselsepoort, 't Villapark en breit Wiek oet mèt de wiek rond de statie. Al rond 1900 waor d'r e tekort aon woeninge meh mèt twie oorloge kaom d'r wieneg vaan hoezer bouwe. Nao d'n Twiede Wereldoorlog begós Mestreech mèt wieke bouwe en oet te breie. Tegeliek begós Mesteech zoe te greuje tot 't ouch aander dörper begós te annexere, dèks wel ten koste vaan 't zelfbestuur en de wèl vaan de bewoeners. Väöl aw bewoeners vaan de dörper zien ziechzelf daan ouch neet es Mestreechteneer en vinde väöl aw Mestreechtenere de "dörpsbewoeners" gewoen 'ne boer allewel de dörper noe dèks gans vergreujd zien mèt de stad. Väöl vaan de dörper höbbe nog hun eige dialek allewel dees lankzaam vergreuje mèt ‘t Mestreechs.
De gemeinte Mestreech is ingedeild in vief stadsdeile. Allemaol höbbe ze 'ne verantwoordelek wèthawwer en 'ne stadsdeilleier (en 'nen assistant-stadsdeilleier). De stadsdeile zien wijer oonderverdeilt in 44 wieke:
De wieke Amie, Hare, Hier, Ittere, Sint Pieter en Wolder zien geannexeerde en dus iers zelfstandige gemeintes. Lummel (wat iers bij gemeinte Meersse hoort), Sjaan (iers gemeinte Hier) en Heugem (iers gemeinte Groonsveld) zien dörpe die deeil waore vaan aandere gemeintes.
Historische inwoenertalle
Aofgezeen vaan de twie groete stadsoetbreiinge (1920 en 1970) is de Mestreechse bevolking euver 't algemein minder hel gegreujd es die vaan gans Limbörg. Deils kump dat door suburbanisatie: de bevolking vaan Mestreech vestegde ziech in umligkende gemeintes, die later woorte geannexeerd. Wijer is de Limbörgse bevolking vaanaof 1890 hel gegreujd door arbeidsimmigratie nao d'n Oosteleke Kojl; in die greuj heet Mestreech neet mètgedeild.
Greun: Stad/gemeinte Mestreech Blauw: Provincie Limbörg
Bezeensweerdeghede
Mestreech kint mèt zien lang historie väöl bezunder geboewe. Nao Amsterdam heet Mestreech de meiste Rieksmonuminte vaan alle stei in Nederland.
Brögke
Mestreech tèlt noe zès brögke euver de Maos. Iewelaank waor dat wel aanders, 't gaof naomelek meh ein brögk: de Aw Brögk. Pas wie de twiede brögk kaom (Wilhelminabrögk) kraog de Aw Brögk 'ne naom: de Sint Servaosbrögk. Wijer gief 't nog de John F. Kennedybrögk, de Noorderbrögk, de Hoeg Brögk en de Spoorbrögk.
Politiek
Iewelaank had Mestreech twie hiere, dee vaan Braobant en dee vaan Luik, 't waor de zoegenaomde Twiehieregheid vaan Mestreech. In 1794 kaom hei 'n ind aon toen de Franse Mestreech veroverde. Wie Mestreech oonder Nederlands gezag kaom, kaom de twiehieregheid neet mie trök. In de 19en iew gaof 'r versjèllende börgemeisterfemilies die de mach in han hadde.
Economie
Mestreech heet ziech in de loup vaan de iewe op väöl versjèllende economische vlakke ontwikkeld. Zoe waor Mestreech in de Middeliewe 'n handelsstad dee väöl lake maagkde (dink meh aon de aw Lakehal). Noa de Renaissance is Mestreech 'n Garnizoenstad em maak me wapens en zèlverwerk. In de 19e iew is de stad ein vaan de ierste industriestei vaan 't land. Noe is väöl vaan de industrie wegk getrokke oet de stad en rich Mestreech ziech mie op 't toerisme, conferentie en kinnes.
Cultuur
Mestreech kint versjèllende jaorlekse cultureel eveneminte wie de Kunsttour, Made-In-Europe-Filmfestival, Fashionclash, de Nederlandse Dansdaag, 't Preuvenemint, 't Parcours, Musica Sacra, City Polo Mestreech en Art Live! KunstActief. Meh ouch gief 't musea, gallerieë en cultureel instèllinge wie 't Bonnefantenmuseum, Marres, de Timmerfabriek, NAi/Bureau Europa, de Muziekgieterij en Kumulus.
Taole in Mestreech
In opdrach vaan de Gemeint Mestreech zien in 2001 twie oonderzeuksrapporte gepubliceerd euver de status vaan allochtoen taole in de stad. Ei rapport (Broekhof et al., 2001) had betrèkking op de basissjaole, 't twiede (Aarssen et al., 2001) op 't veurtgezat oonderwies. Mèt de gegeves vaan dees rapporte woordt de gemeint in staot gestèld um beleid te make veur 't oonderwies in dees taole. In 2000 woort in Mestreech neet minder es 72 taole gesproke, boe-oonder Limbörgs, Nederlands, Frans, Duits, Ingels, Arabisch, Berbers, Törks, Chinees, Perzisch en Koerdisch. De twie rapporte lieverde ouch gegeves op euver 't Mestreechter Limbörgs.
Stasie Kelpe
Statie Kelpe is 'n veurmalige spoorweegstatie in 't Kelpe-Oler. 't Loog aan de lien van Wieërt nao Remunj, de zoeëgenaamdje Iezere Rijn. 't Waerdje geopendj op 20 juli 1879. 't Statiesgebouw waerdje in 1903 gebouwdj nao ontwerp van 't statiestype Visvliet. In 1967 waerdje 't gebouw geslooptj. Verder stong in de buurt van de statie nog 'n baanwachterswuuëning.
Monterey County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Californië thumb|200px|Ligking vaan Monterey Monterey is 'n in 1850 gestiech graofsjap in Californië. Monterey kraog ziene naom daankzij de berg die te zien zien. Monterey is Aajdspaons veur keuning vaan de berg. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Salinas.
Geografie
't Graofsjap heet 'n oppervlak vaan 9767 km² (3771 mijl²) boevaan 8604 km² (3322 mijl²) land is en 1163 km² (449 mijl²) of 11.91% water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 47/km² (121/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 401.762 dat bestoont oet:
Plaotse
't Graofsjap heet 27 plaotse, boevaan de volgende twie de bekindste zien:
Desiderius Erasmus
Erasmus woonde veer jaor in Rotterdam en is daonao vertróch nao Gouda.
Erasmus is veural bekènd van 't Lof der Zotheid en de Enchiridion worin d'r zien ideeje euver waat Christendom wirkelik zów mótte beteikene veur de miens oetereinzat. 't Lof der Zotheid is 'n satire op alderlei missjtenj van zienen tied, worin d'r de allegorische zotheid versjillende dinger leut zegke, die d'r zelf van de kirk eigelik neet moogde zegke.
Frans Pollux
Frans Pollux (Tegele, 1 juni 1977) is einen echte Venlonaer en zoon van 'ne bekende en gewaardeerde Limburgse buutereedner. Tot veur kort (2006) waar hae nog de stadsdichter van Venlo. Maar toen d'r in Venlo vuuël minse op Geert Wilders hadde gestump, haet Frans bedank. Frans Pollux is ouk al sinds jaor en daag de zinger van Neet oet Lottum, eine Venlose en Limburgse dialectband. Frans Pollux is ook leedjesschriever veur de vastelaovend. Hae wuurt ouk wal betiteld als de nieje Frans Boermans. Hae haet de Venlose revue geschreve: Altied 't zelfde leedje. De teks en de muziek van De kriebels van Bram & Ruud, de winnende sjlager van 't LVK in 2008, waore ouk van häöm.
Ander waerk
Pollux zaeëtelt, es vertegenwoordiger van de Provincie Limburg, in d'r Raod veur 't Limburgs, 'n dör de Provins beneumd orgaan dat tesame mit Veldeke Limburg sjtrieëktaal-beleidsvörsjtille nao de Provinciaal Uvverigheed deed. Pollux is dör de Provins aa-gesjtaot es ambassadeur van 't Limburgs. Frans Pollux presenteerde bies december 2007 an d'r regionale zender L1 -radio 't jongereprogram De bende van Pollux. Pollux modereert debatte, zoewie o.m. 't PvdA-verkiezingsdebat (2006) mit Wouter Bos in de Bonbonnière in Mestreech. Pollux sjrieft maondeleks 'ne column op de opiniepagina van Dagblad de Limburger. Pollux is lid van de jury van d'r Veldeke-literatuurpries saer 2008.
Woufroot
Woufroot of christoffel(s)kroed (Actaea spicata) is 'n plantj oete ranonkelfemielje (Ranunculaceae); ze vèltj ónger 't geslech Actaea. De plantj is hieël zeldjzaam in Nederlandj en maotig aafgenómmen in aantaal. In Nederlandj kump woufroot allein veur in Zuud-Limbörg. Me vindj 'm hie in hellingbus op vöchtige, kalkrieke gróndj.
De plantj wuuertj 30 toet 60 cm hoeag en haet drietalige blajer en ein- toet twieëveljig gevaerdje blajer. De stengel is vertak. Woufroot bleutj van mei toet junie mit klein, witte bleumkes in eivörmige troesse. De bleumkes höbbe veer toet tieën kroeanblaadechtige honingblaedjes. De bere zeen zwart en vergiftig.
Woufroot wuuertj ouch es 'n plantj veur inne sierhaof gebroek. Wiejer kan me woufrootzaod innen hanjel verkriege, döks in wilj plantjemingsele.
Einikhoêze
Einikhoêze (ouch waal Einekoeze, Nederlands: Einighausen) is 'n dörp in de gemeinte Zittert-Gelaen. Veur 1982 huèrde-n 't tot de gemeinte Lömmerich (Limbicht). In 2002 wone d'r 1500 luuj. Einekoeze haet 'n plaatsnaambord in 't dialek.
Kesjteël Sjtriethage
Kesjteël Sjtriethage is gelaege in ’t gelieknamige gehuch Sjtriethage dat óngerdeil oetmaak van de Nederlands Limburgse gemeinte Landjgraaf.
’t Kesjteël bevundj zich in ’t dal van de Sjtriethagerbaek, ’n klein zierevierke van de Worm.
Besjrieving van ’t kesjteël
't Hoofgeboew ligk op de oever van ènnige door de Sjtriethagerbaek gevoede vievers. 't Is óntsjtaon in de 17e en 19e eëuw en is geboewd op de plaatsj en de fundamente van 'n awwer edelmanshoes oet de 13e eëuw wo-aan riddermatigheid woort toegesjreve. De moere van 't hoofgeboew besjtaon oet zoageneumde sjpeklage, i.e. aafwisselende laoge van baksjtein en natuursjtein in de vorm van mergel die ouch bie anger Limburgse kesjteële veurkóme, wo-ónger kesjteël De Bongard en 't naobiegelaege kesjteël Sjaesberg. 't Kesjteëlcomplex besjteit wiejer oet de classicistische rentmeistersweuning, de 17e-eëuwse (1690) witgepleisterde veurbörch met aanvöllend ouch classicistische elemente, de watermeule genaamp Sjtriethagermeule en 't koetsjhoes van völ recentere datum. Al dees óngerdeile van ’t kesjteël höbbe de sjtatus van rieksmonument. 't Hoofgeboew haet aan de achterkantj ’n óngerverdeping oet Kunradersjtein. Zoawaal 't hoofgeboew es ouch de rentmeistersweuning en 't paortgeboew van de veurbörch zint van 'n mansardedaak veurzeen, wat in Limburg ónger angere ouch bie kesjteël Pöt en kesjteël Raath 't geval is.
Gesjiedenis
’t Kesjteël is 't lètste geheël intact gebleve adelike landjgood op 't gróndjgebied van de gemeinte Landjgraaf. De gesjiedenis is nèj verbónge aan de Heëre Van Strijthagen, wo-aan ’t kesjteël ziene naam haet te danke. Dees femilie woort veur ’t eësj vermeld in de 13e eëuw en verbleef eëuwe lank op ’t kesjteël pès aan ’t eindj van de 19e eeuw toen de femilie ’t door verèrming moosj verkoupe. Nuuje eigenaer woort de Heër Honigmann, directeur van de Oranje Nassau Miene in Heële, dae hieveur op ’t kesjteël Terworm woonde. Nao ziene doad raakde ’tkesjteël in verval en in 1917 verkoch de femilie Honigmann ’t aan de Sjtaatsmiene.
Vanaaf 1952 woonde de kunssjilder Aad de Haas völ jaore mèt zien femilie in 't kesjteël, mede ómdat zien sjilderieje neet taege 't vóchtige kesjteël besjtand ware. Nao ziene doad in 1972 vertrok zien femilie oet Sjtriethage. In 1976 woort ’t kesjteël aangekoch door de gemeinte Lankgraaf (toen nog Sjaesberg) óm d’r graotse planne aan te koppele. Hievan kaom aevel neet völ terech wodoor ’t verval allein mèr erger woort.
Róndjóm ’t kesjteël bevundj zich taengewoordig 'n recreatiegebied mèt ènnige attractieparke zoa es de "deretuin GAIA park" en 't "themapark Mondo Verde". ’t Kesjteëlcomplex maakde deil out van dit Themapark mèr dat ging in 2006 failliet wodoor 't kesjteël noe (augustus 2009) al meë es tweë jaor te koup sjteit en geheël in verval dreig te rake. In april 2008 maakde Mondo Verde ’ne doorsjtart mèr noe zónger dat ’t kesjteël hievan deil oet maakde.
Achtkarspelen
frame|Ligking vaan Achtkarspelen in Friesland Achtkarspelen (Friese naom identiek) is 'n gemeinte en aw grietenij in de Nederlandse provincie Friesland, in de Friese Woude, mèt (1 juli 2006) 28.129 inwoeners en 'n oppervlak vaan 103,98 km2. De gemeinte umvat de dörper Augustinusga (Stynsgea), Boelenslaan (Boelensloane), Buitenpost (Bûtenpost), Drogeham (Droegeham), Gerkesklooster (Gerkeskleaster), Harkema (De Harkema), Kootstertille (Koatstertille), Stroobos (Strobos), Surhuisterveen (Surhústerfean), Surhuizum (Surhuzum), Twijzel (Twizel) en Twijzelerheide (Twizelerheide). Weier gief 't nog 'n aontal naobersjappe.
Achtkarspelen in geneump nao de ach kerspele (zelfstendege dörper) boe-oet de grietenij bestoont. 't Gebeed hoort in de Middeliewe bij 't bisdom Munster, dewijl de res aon 't Stiech (Utrei) oonderhurig waor.
Theo van Dael
Sjtäölke
EUVER In de wintjer van het laeve is de lente toch zoe sjoeën. Van de zomer en de herfst nog krege wae oos laevesloeën!
Slowaaks
't Slowaaks is de inheimse taol vaan de rippebliek Slowakije in Middel-Europa; ze weurt ouch in 't aonpalende gebeed gesproke. 't Is 'n Wes-Slavische taol die hendeg èng mèt 't Tsjechisch verwant is, op zoe hoeg niveau zèlfs tot vaan e dialek gesproke kin weure; doe kins de versjille vergelieke es Limburgs mit 't Nederlands. Politiek ligk dat evels (te) geveuleg. De versjèlle mèt 't Tsjechisch zien dat 't Slowaaks get conservatiever is: de Tsjechische klankveraanderinge heet 't neet doorgemaak. Toch zeen hiej oetzönjeringe in, 't Slowaaks kint geine vokatief mie, in tegestèlling tot 't Tsjechisch. Wie 't Tsjechisch heet ouch 't Slowaaks 'ne groete klaankinventair.
Verspreiding
thumb|Plaatse in Vojvodina wo Slowaaks 'n officieel taal is. Hiej onger stuit 'n lies mit lenjer en 't aantal miense die (biejnao) edere daag Slowaaks sjpraeke: Bron: Slowaakse Wikipedia
Klemtoon
De klemtoon in 't Slowaaks lèk in bao alle gevalle oppe irste lettergreep, alhoewel d'r nooit zo sterk is.
Alfabet
't Slowaaks is 'n Slavische taal die 't Latiense alfabet gebroek. De meiste Slavische tale gebroeke 't Cyrillisch alfabet, alle West-Slavische tale (dus ouch Slowaaks) gebroeke 't Latiens alfabet. 't Slowaaks maak gebroek van väöle accente om klank verangering aan te tone. De caron (ˇ) biejveurbeeld zorgt d'r veur det d'r 'n j-echtige klank achter de letter kömp woor d'r op is geplek, veurbeeld: c (ts) č (tsj).
Notitie: de q, de w en de x komme allein biej leenwoorde en name, es watt, veur. In sommige gevalle wörd de q vervange door kv, oetsjpraak: kw es in kwark.
Naamvalle
't Slowaaks kin 7 naamvalle wo van de zevende, de vocatief, vriejwaal is oetgestorve. De angere naamvalle in 't Slowaaks zeen:
Ein van de weinige veurbeelde van de vocatief is pané det meneer beduud.
Lidwäörd
't Slowaaks haet gén lidwäörd. Dus telo kin lichaam of 't lichaam beduuje. Oet de konteks kinse meistal waal opmèrke welke d'r bedoelt wörd. Veur de dudelikheid gebroek me waal 'ns jeden, det ein beteikend.
Mannelikke vervoeging
Mannelikke zelfstanjige naamwäörd waere ingedeilt nao laevend en laeveloos. 't Vraemdje hiej biej is det dub(eik), dus 'n plant, biej laeveloos wörd ingedeilt, ditzelfdje geld ouch biej verkleinwäörd van diere.
Perseunlikke veurnaamwäörd
Perseunlikke veurnaamwäörd waere vervoeg volges geslach, wieväölheid, persoon en naamval.
In de Nominatief wörd 't perseunlik veurnaamwaord weggelaote es in 't latien, dus ich maak is robím. 't Is echter neet verplich om dit te daon, ja robím is ouch toegestaon.
Aanwiezende veurnaamwäörd
De twee tabelle hiej onger bedude deze en dit. Ze waere dus gebroek biej ongerwèrpe die kortbiej de spraeker zeen. Det en dae die slaon op ongerwèrpe die ver vanne spraeker aaf zeen waere aangeduud door -to achter 't aanwiezend veurnaamwaord te plekke. Veurbeeld: ten redaktor deze gebroeker, tento redaktor dae gebroeker.
Vraogende veurnaamwäörd
De wäörd ktorý en aký waere es 't biejvoeglik naamwaord pekný vervoeg, dus ''aký, akého, akému, akom, akým veur 'n mannelik waord.
't Waord či is 'n genetief waord en wörd neet meer verbaoge