cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sjeldaeze
'n Sjeldaes (of staekvleeg) is 'n lid van de femielje van de Tabanidae, toet de vlege beheurendje bloodzugendje insekte. De femielje is waereldwied verspreid; d'r zeen ongevieër 8000 saorte. Ze höbbe groeate uig, bie väöl saorte mit 'n fraai kleurepatroean, det nao de doead echter snel vervaag. 't Zeen euver 't algemein forse, stevig geboewde vlege.
Ze zeen wiejer herkinbaar aan de antennes mit drie segmente wovan de meis distale dök 'n ringvormig patroean haet meh gein arista. De kop is van achter rech aafgeknot en staek aan de ziekantj waat naeve de thorax. De R4 en R3-vene op hun vleugel loupe oeteinanger en ómvatte de vleugeltop. De mondjdeile bestaon oet 'ne krachtige staeksnoet mit labrum, hypopharynx, gepaarde mandibels en maxille. De staekbörstele waere van achter door 't labium ómslaote, deze zeen relatief diek waat de steek zoea pienlik maak. Ze ontwikkele zich lankzaam (ongeveer 1 generatie per jaor, univoltien) meh de volwasse vlege (imagines) kómme duk tegliek oet zoedet plaoge kinne optraeje.
Ze strieke snel neer en biete dan vriewaal onmiddellik, waat meistal good te veule is. Naeve deze korte pienlikke ervaring is d'r ouch 't gevieër van bacteriële infecties die meistal good te behanjele zeen mit antibiotica.
Nao 'ne beet kinne staekvlege neet snel wegvlege, zoedet me hen mit 'ne goodgemikdje klap kin doeadslaon; dan haet me de beet echter al te pakke, dae meistal toet 'ne fikse jeukbult leidt. De snoet van de sjeldaes bestuit oet 'n tal van metsekes, wodoor de huud, bie 'ne beet, es 't ware wuuertj aopgesneje. Door dit mechanisme is de soldaes, in taengestelling toet 'n mögk, in staot óm ouch door sommige dunne kledingstukke haen te biete. Aan kledingstukke mót me in dit geval dinke aan t-shirts, dun bókse en dun zök. Allein de vruikessoldaeze staeke, óm voldoende energie te verkriege óm hun eier te kinne ligke. Mit name vieë kin zeer väöl hinder van soldaeze höbbe. Ze kómme veural veur op get vochtigere plaatse die naeve zon ouch waat sjeem biede. De larve ontwikkele zich in water, modder, moeras, of rottendje plantedeile. Ze laeve duk van anger insecte. d'r Zeen meistal 8 of 9 larvestadia, mit 'ne diapauze in de wintjer. In vriewaal alle geslachte (behalve 'n paar primitieve die veural in de troeape veurkómme) vode de volwasse vruikes zich mit blood; de menkes bao ummer mit nectar of plantesap. In Nederlandj kómme 'n 35-tal saorte soldaeze veur.
Genera
(neet volledig) thumb|right|250px|[[Raengedaes (Haematopota pluvialis)]]
Grand-Santi
Grand-Santi is 'n gemèndje van Frans Guyana, 'n euverzieës département van Frankriek gelaege in Zuud Amerika.
De gemèndje hoot oearsprunkelik Grand-Santi-Papaichton en bevatte de taengeweurdig ónaafhankelikke gemèndjes van Apatou en Papaichton. Op 12 november, 1976 waerde Apatou aafgesjeie van Grand-Santi-Papaichton en waerde 't 'n ónaafhankelikke gemèndje. Op 1 jannewarie, 1993. waerde Papaichton ouch aafgesjeie van Grand-Saint-Papaichton en waerde 't 'n ónaafhankelikke gemèndje. Daoróm waerde de naam van de gemèndje ingekórt tot Grand-Santi.
Saint-Laurent-du-Maroni
Saint-Laurent-du-Maroni is 'n gemèndje van Frans Guyana, 'n euverzieës département van Frankriek gelaege in Zuud Amerika. Saint-Laurent-du-Maroni is ein van de twieë sous-préfectures van Frans Guyana, zeende de zetel van 't Arrondissement van Saint-Laurent-du-Maroni. 't Is de twieëde meis bevolkdje stad van Frans Guyana mit 'n bevolking van róndj de 25,000.
Geografie
't Is 'n grensdörp in noord-wes Frans Guyana. 't Is gelaege aan de Maroni Reveer (in Nederlands: Marowijne), taengeneuvergesteldje 't dörp van Albina in Suriname det bereik kan waere door middel van vaer of pirogue. 't Haet gein Atlantische kus, det oetgelag kan waere door 't verlange van de strafbar authoriteite om te veurkómme det gevangene ontsnappe door de zieëroute.
Gesjiedenis
Gestich in 1858, 't waas veurmalig 't aankómspuntj veur gevangene, die aankwame aan 't Camp de la Transportation (opgerich detzelfde jaor) veur 't verveur nao versjeie strafkampe door 't ganse landj. Alfred Dreyfus en Henri Charrière (auteur van "Papillon") brachte de nach door hie op hunne waeg nao de meer geisolieërdje gevangenis op 't Île du Diable (Duvelseilandj), ein van de Îles du Salut ver van de kus van Kourou.
De Velsjuur
De Velsjuur (Nederlands: Veldschuur) is 'n gehuch van Maes (Meers) in Zuud Limburg in de gemeinte Stein. De buurtsjap is gelege achter de Sjteinerdiek op 't eiland dat gevörmp weurt door de Maas en 't Julianakanaal ten zuide van De Maasbendj. D'r wone in 2003 80 luuj.
De naam kump van 'n lossjtaonde graansjuur in 't veld. Waarsjienlik waor die in vakwerk opgetrokke, vanwaege de verplaatsbaarheid. Op de Tranchotkaart besjteit 't gehuch, aangegeve es Velsur, oet twea hoeze lènks en rechs van de weag van Sjtein nao Maes. 't Plaetske weurt allewiel aangegeve door 'n wit plaatsnaambord.
Velsjuur lik in 'n landelik agrarisch gebeed mit hoagsjtam- bóngerde. Bezeenswaerdig zint ouw häöf en hoeze.
Wittem
thumb|right|300px|Kloaster van Wittem gezeen vanaaf de Gulpenerberg Wittem ies 'n dörp in de gemeinte Gulpe-Wittem in Zuud Limburg. In 1999 zint de gemeintes Wittem en Gulpe samegevoog tot de fusiegemeinte Gulpe-Wittem. In Wittem wone in 2003 800 luuj, inclusief die van Partei. 'ne Ouwere naam ies Witham. 'ne Ham ies 'ne hook hoager gelege sjtök land in ein euversjtruimingsgebeed. Door Wittem löp de Geul, de Sinselbeek en vlak bie de Gulp. Wittem ies saer 1893 'n baevaartsoord ter ière van de redemptoris Gerardus Majella.
Gesjiedenis
De oudste vermelding dateert van 1125. Wittem ies óntsjange vanoet 'ne hièrehaof. Tot begin 1700 waor d'r allein 'n kesjtièl. Partei waor de ouw woonkern. Tot aan de Franse tied waor Wittem 'n vrie rieksheerlikheid binne 't Duutsj Riek.
Griekstaolege meziek
Door hun Helleense historie, gief 't ouch väöl Griekstaolege meziek in:
Kertiels
thumb|300px|right|[[Vakwerk in Kertiels]] Kertiels (Nederlands: Cartils) ies 'n buurtsjap van Wittem in de gemeinte Gulpe-Wittem in 't heuvelland van Zuud Limburg. 't kesjtièl Kertiels huèrde tot 1982 tot de gemeinte Wielder (Wijlre) en tot 1998 bie de gemeinte Gulpe. Langs 't gehuch löp 'n beek, die zien brón haet in 't hoager gelege de Piepert riechting de lièger sjtruimende Geul. Dao sjtoon 4 carréboerderieje, woavan eine in sjpeklaoge en eine mèt 'ne vakwerkgevel en 2 hoezer. In 2002 wone d'r 15 luuj. De naam kump van 't Vulgair Latiense woord cortillis, dat bie 'n curtis (hièreboerderie) behuèrend beteikent. 'ne Ouwere naam ies Curtils (12e ièw.)
Gesjiedenis
thumb|300px|left|[[Sjpekhoes in Kertiels]] Waarsjienlik waor Kertiels in de Romeinse tied ein militair vesting, vanwege de gunstige liegking. In de 9e ièw zou d'r 'n haof gesjtange höbbe es centrum van de hièrlikheid Kertiels. De bewonersj waore allein verantwoording sjöldig aan de biesjop en later aan de Duutsje keizer.
Helsingborg
Helsingborg is 'n gemèndje in Skåne län, Zwede. De gemèndje tèltj 123.232 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 346,25 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 355,9 luuj de km².
La Louvière
thumb|right|Liegking van La Louvière in Henegouwe La Louvière ies 'n sjtad en gemeinte in de Belzje provincie Henegouwe in 't arrondissement Zinnik. De gemeinte haet 'n oppervlakte van 64,16 km² en 77.013 inweunersj (1 juli 2005). Nao aantal inweunersj ies 't de twiède sjtad van Henegouwe (nao Charleroi) en de èlfde gemeinte van Belsj. De deilgemeintes van La Louvière zint behalve de sjtad zelf Haine-Saint-Paul, Haine-Saint-Pierre, Saint-Vaast, Trivières, Boussoit, Houdeng-Aimeries, Houdeng-Goegnies, Maurage, Strépy-Bracquegnies en Besonrieux. De gemeinte liek aan de Hene en aan 't Centrumkanaal, tösje Berge en Charleroi, óngevaer 50 km ten zuje van Brössel.
Helsingborg
Demografische óntwikkeling
17,31% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
La Louvière
Sjtadsfuncties
La Louvière ies veural 'n industriegemeinte. De belangriekste industrietakke zint de sjtaol- en metaalindustrie, de chemische industrie en de glaasindustrie. Wiejer haet de sjtad 'n regionaal verzörgende functie. D'r liegke twiè hospitale. Ouch ies d'r 'n hoagesjoal gevestig. De vootbalcluub RAA Louviéroise sjpeelt in de Ièrsjte Klasse. Mèt haufvaste weurt 'n groat carnavalsfiès gevierd.
Historie
Bies in de 19e ièw waor La Louvière 'n gehuch dat bie Saint-Vaast huèrde. De plaats kaom tot bleuj en greujde tot 'n sjtad door de kolemiene. In 1869 woort La Louvière 'n eige gemeinte. De tegewoordige gemeinte ies in 1977 bie 'n fusie óntsjtange.
Sjilberg
thumb|250px|[[Vakwerkhaof in 't Norbiks deil van Sjilberg mèt waegkruts en grenspaol]] Sjilberg, lokaal: Op-'e Sjilbrig (Nederlands: Schilberg; Boileau: 80px|Boileau) is 'n buurtsjap van Norbik in de gemeinte Èèsjde-Mergraote en 'n buurtsjap van Sjlennich in de gemeinte Gulpe-Wittem. Alletwieë de gemeintes ligke in Nederlands Limburg. Sjilberg is och 'n buurtsjap van De Plaank (Sint-Martens-Voere) in de gemeinte Voere in Belsj Limburg op 't Belsj. De häöf en hoezer ligke in lintbeboewing langs de ouwe waeg Schilberg van Mestreech nao Verviers en rónd de krusing mèt de waeg van Sint-Martens-Voere nao Sjlennich.
De grens tusje de twieë Nederlandse gemeintes en mèt Belsj lupt d'r deurheen. 'n Daartig jaor truuk gonge de keender of nao Norbik of nao Sjlennich of nao de Plaank nao de lieëger sjoeël. In 2003 liegke d'r ca. 35 häöf en hoezer.
In de buurt van Ech lik ouch 'n buurtsjap Sjaelberg (Nederlands: Schilberg).
Etymologie
Ouwer name van Sjilberg zunt in de 14e ieëw Bitseelberg, Butseilbergh en in de 17e ièw Beseelsbergh. Op 'n kaat oet 1870 sjteet tösje Ge Kruuts en Sjilberg nog 'ne naam: Beschilberg. Dit gedelte huët noe bie Sjilberg. De naamvorming ès gewest: Op Besjilbrig > Op-'e Sjilbrig. (Dao zaet me neet Op ge Sjilbrig en zieëker neet Op g'ne Sjilbrig).
D'r Boileau verklaort "Sjilbrig" es: d'r baerg bie 't baechske (beekje). Mae wat vör e baechske da? Leep doe nog e waeterke dör de dipde jüs ten westen van de buurtsjap? Of dör de dipde va Paomewiejje?
Taal
Sjilberg en Ùlvend zunt klèng buurtsjappe. Op de boeredinger wissele de pechter dèk, en e-zeu kaome dèk luuj mit ander tale binne. Tòch hant ze 'n ège taal. Vör de twèèj buurtsjappe gilt dat die taal neet gaans de ègeste es die van Noërberg. En hie ès al 't ùsjte versjeel: Die va-n Noërberg zage Norbik. - En in os twèèj buurtsjappe huuët me noeëts verkòjt vör verkaoët. 't Lùpt dùs 'n taalgrens tùssje Sjilberg / Ùlvend en Noërberg
't Bezieë waeëd
thumb|250px|right|Annakapel aan de kèrkdel kortbie Sjlennich
Nulled
thumb|right|D'r koelsjaad óp Nulled In Nulled ligke Jroeës- ('t aod deel) en Kling-Nulled (Nederlands: Groot en Klein Nulland) es buurtsjappe van Kirchroa. In Kling Nulled bevingk zich d'r koelsjaad.
Peter Jansen
Peter Jansen (1951) is 'ne muzikant oet Venlo, dae same mèt Wim Janssen in 2003 't LVK haet gewonne, mèt 't leedsje Dèh dan, dao isse!. In 2010 haolde ze de LVK-finale mèt Jao waat duisse dan?. Jansen en Janssen sjrieve hun eige leedsjes, en make ouch leedsjes veur ander artieste.
Peter Jansen is meister van de Titus Brandsma-sjoal in Blierik, en hae maak ouch muziek veur en mèt zien lièrlinge.
De Maasbendj
thumb|right|275px|[[Sjop in De Maasbendj]] De Maasbendj (Nederlands: Maasband) ies 'n gehuch van Maes (Meers) in Zuud Limburg in de gemeinte Stein. De buurtsjap liek te noorde van De Velsjuur aan de Maas. Aan de andere kant van de rivier liek Belsj Eisden. In 2003 wone d'r 150 luuj. In de buurt bevingk ziech 'n waterzuveringsinstallatie. De Maasbendj vörmp ten opziechte van Katholiek Limburg 'n protestantse enclave.
Vereniging STOP awacs
Gesjiedenis
De vereniging haet mieë es 400 lede mit een tieënkuppig besjtuur dat geholpe wuuërt doeer een aantal deskundige. De vereniging haet de fakkel uëvergenomme van de vêul aksieveurende inwoeënesj oeet Ongerbanke en omstrieëke. Diej vechte al sins de reaktivering (1978) van het militair vleegveld in Gillenkirke taege de uëverlas dae veroeërzaak wuuërt doeer de uëvervlegende AWACS-toesjtille. De kabaaluuëverlas en oeetsjtoeët van oeetloatgaze deed de inwoeënesj in aksie komme taege de AWACS, de NAVO en de Hollesje- en Duutsje uëverheed.
Sjtand van zake
Ofsjoeën de NAVO al joare beloaf verbaeteringe aan te bringe aan de zjwoar ouwerwitse toesjtille gebuuërt praktiesj nieks om de uëverlas truuk te dringe. De aksiegroep kump op vuur de belange van de burgesj in dees sjtrieëk, diej finaal taegenuëver de militair belange sjtoan. ‘t Doel van de vereniging is om op een geweldloos en vreedzaam maneer te sjtreve noa een sjleting van de AWACS-basis vuur noee en vuur ummer in Gillenkirke. De Vereniging STOP awacs is neet antimilitair, 't geet hêur alleen om een inj te make aan de uëverlas van de vleegmesjieene.
RIVM-ongerzeuk
Oeet een ongerzeuk van 't Rieekksinsjtituut vuur Volksgezondjheed en Milieu, opgesjtild in opdrach van 't ministerie van VROM, bliek dat mieë es 41.000 luuj in Oostelijk Zuud-Limburg ernstige hinjer ongervinge doeer de AWACS-vleegmesjieene. Aan het ongerzeuk dinge ruum 2500 luuj mit. In de sjriftelijke enquête gove vuural inwoeënesj van Ongerbanke, Sjènne en Bronssum aan, vêul hinjer te hubbe van de AWACS-vliegmesjieene. In Sjilvend klaag 72 procent. In Bronssum ligk dat percentage boave de 50. De bewoeënesj klage uëver geluidsuëverlas(kabaal), kerosieensjtank en hinjer doeer al dat gedaver. Ooch zigke vêul luuj te waere gesjtuuërd in hunne sjloap.
't EHRM
In januari 2008 hubbe lede van de Vereniging STOP awacs een klach ingedeend taege de Hollese sjtaat bieej 't Europese Hof vuur de Rechte van de Miensj. Ziee dene een klach in op grondj van sjendinge van de volgende artiekele in 't Europees Verdraag vuur de Rechte van de Miensj:
D'r sjtap noa 't Europese Hof is meugelik noa de oeetsjproak van de Road van Sjtate op 18 juli. Dae oeërdeelde dat een vrieesjtilling van de minister van VROM vuur de kap va 6 hectare buusj in Sjilvend twieë joar gelejje, ten onrechte woar gegaeve. Wat betref de NAVO-verplichtinge van Nederlandj kan in jieëder geval waere betoog dat Nederland oeeteindelik gebonje is aan het EVRM en dat de bepalinge in dit verdraag ooch al vanwaege hunne fundamentele aard vuurgoan.
Trevia
't Commando van d'r NAVO-basis is altied in de heng van 'ne Hollendsje militair. Saer juni 2008 is Ton van Happen d'r kolonel. Z'ne väörgenger, Jelle Zijlstra, is noe tewèrkgesjtèld bie 't Ministerie van Defensie
Oermunjige
De oermunjige (Letien: Protostomia) vörmen 'n klaad van bieëster. Same mitte nuujmunjige en anger stamme vörme ze de Bilateria, die veurnamelik besteit oet bieëster mit bilateraal symmetrie en drie kiemlaoge. De grótste versjille tösse oer- en nuujmunjige zeen te vinjen inne óntwikkeling van 't embryo. Ze óngersjeie zich namelik d'rin det de ieëste äöpening in 't embryo de móndj wuuertj bieje oermunjige, dewiel bieje nuujmunjige de oearsprunkelike äöpening zich toette anus óntwikkeldj, dewiel de móndj zich vörmp door 'n äöpening anen angere kantj van 't lief.
Taxonomie
Morten Thrane Brünnich richdje de óngerstam in 1772 op.
Abraham Lincoln
Abraham Lincoln (Hodgenville, 12 fibberwarie 1809 - Washington D.C., 15 april 1865) waas de zèstieëndje president vanne Vereinigdje Staote. Hae deendje van 1861 toet aan zien doead in 1865. Lincoln waas d'n ieëste president vanne Vereinigdje Staote dae tiejes zien ambsperiood woort vermaord.
Lincoln wuuertj betrach es eine vanne grótste Amerikaanse presidente. Hae wuuertj gepreze veur zien leiersjap tiejes d'n Amerikaanse Börgerkrieg, de aafsjaffing vanne slavernie, de versterking vanne nasjenaal euverheid enne modernisering vanne ikkenomie.
Sintruin
Sintruin (och: Sintreen; Nederlands: Sint-Truiden; Frans: Saint-Trond) is 'n stad en gemeinte in 't zuidweste van Bels Limburg, in 't arrendissemint Hasselt. De stad lie in Haspegouw en wel op de grens van d'n Druig en Vochtig Haspegouw.
Stadsfuncties
De stad Sintruin hei een hiel belangrijk histourische binnestad en lie nè weit eweg van de toalgrens be de woale.
Sintruin is het center vuir Zuid-Haspegouw en blif nog altijd vuirnoam vuir de fruitkwikkers en fruitmarchangs. Dobei is Sintruin hiel vuirnoam as centrum vuir verzùrreging (do is een groewete klenik) en onderwès vuir d'hiel streik.
Dobei is Sintruin as grutste stad van Limburg (10.687 ha) hiel vuirnoam vuir de boere.
Alle zeive joor is in Sintruin een processe vuir den heligen Trudo, de leste was in 2019.
Stadsgeziech
Ronzemedum de Groewte Merrek ston 't stadhaas in Maosbarok, op reste van de Middeliewse Halle, de Oos Levrouwekèrk (eind-gotisch) en de reste van de Sint-Trudoabdij, bé unne roemaonsen toure. Wijder kint de stad nog e groewet dieel roemaonse en gotische kèrke, barokke patriciërshuis, de Brustempoort en e veurmaolig Begeinhof, wat naa as muzeum in gebruik is.
Oangezien da Sintruin een abdijstad is zen do hiel voul monemente dè de moeite weit zen:
Insekte-eters
Taxonomie
'rs Zien veer femilies, boevaan 'rs drei in subfemilies weure oonderverdeild.
Nominatief
De nominatief (Letien: nominare = beneume), of ieëste naamval, is de naamval dae euver 't algemein 't óngerwirp van e wirkwaord aanguuef. Anges gezag: de nominatief guuef aan wae de hanjeling verrich die mit 't wirkwaord wuuertj oetgedrök.
't Limbörgs in Nederlandj kèntj nag apaarte nominatiefvörm in veurnaamwäörd, wie ich (taengeneuver accusatief mich) en wae (taengeneuver datief-accusatief: waem).
Ze waere gebroek es óngerwirp vanne zin:
E speciaal geval treudj op wen 't wirkwaord euvergenkelik is en inne liejendje vorm wuuertj gezatj. In det geval wuuertj 't aad liejendj veurwirp 't nuuj óngerwirp en kump daomit inne nominatief te staon en aan waat 't óngerwirp woor wuuertj 't veurzètsel door toegeveug. 't Wuuertj daomit e veurzètselveurwirp det ouch inne objèkvorm kump te staon (passivering).
Wiejer guuef 't in 't Limbörgs gein óngersjied tösse nominatief en accusatief; waal contrasteerdj de nominatief in substantieve mitte datief in inkel gevalle: gank - ane geng, daa~g - daa\g
't Guuef ouch spraoke worin dees ómzètting van nominatief nao instrumentalis neet plaatsvindj, wie in 't Baskisch. Me sprèk den van 'nen ergatief. Sómmige spraokkóndige dinke det ouch 'n Indogermaans 'n ergatiefspraok woor veurdet 't later stèlsel zich gans haet óntwikkeldj.
In Indogermaanse spraoke steitj nao e koppelwirkwaord ouch 't naamwaordelik deil van 't gezagdje inne nominatief. Det is in 't Pruus nag good te zeen.
Me dink det in 't Proto-Indogermaans de nominatief is óntstange doordet ane vocatief van 't waord 'n oetgangs-s woort toegeveug, meistes mit 'ne verbinjingsklinker d'rtösse. In 't Letien is det in sómmige gevalle nag good te zeen:
In väöl Indogermaanse spraoken is 't versjil tösse vocatief en nominatief geleielik verzwónjen en wuuertj nao nag mer ein vorm veur bei naamvalle gebroek. Oetzunjeringe zeen beveurbeildj 't Tsjechisch en (bie wäörd ènjigendj op -us) 't Letien.
Cyprus
Cyprus is, vólges sommige definities van Europa, op Rusland nao, 't mèts oosteleke laand in Europa en mèts oosteleke sjtaat van de EU. 't Eiland is nao Sicilië en Sardinië 't driejde eiland in de Middellandse Ziè. Cyprus is 80 km breed en 230 km laank en haat 'n oppervlakte van 9525 km2.
Oontmoeting en botsing va kulture
Cyprus haat 'n hieël ingewikkelde gesjiedenis umdat hie Oost en West zich al doezende jaore oontmoete en mit-èè in botsing kaome. Cyprus is m.a.w. 'n kwetsbare historische zone, zjuus wie Malta, dat och 'n erfenis van contact tussje de christeleke traditie en de Arabische waelt kènt, mae die identitèèt och aoëpelek opeist. Cyprus is d'r bies noe noeëts in gesjlaagd 'n eenheed te werre. Bies noe moes ummer èng van de etnische, polletieke of cultureel componaente de uvverhaand ha en z'ne imperialistische sjtaempel op 't eiland drukke.
Geologisch
Geologisch bezieë huurt Cyprus tut Azië. Modern oonderzeukers mienge, same mit Plinius d'r Owwere, dat 't eiland van de kus va Syrië waoërd aafgesjnaeje dör 't sjtijge van d'r zeesjpiegel. Bies 't einde van 't tertiair waor 't eiland mit 't vastelaand verbonde en dat leidde tut de versjprèjjing van d'r Syrische flora en fauna.
Laandsjap
Cyprus kint ingedeeld werre in driej groeëte zones. Twieë bergketens: 't Troodosmassief, 't centraal gelaege gebergte mit 'n huuëgde va 1900 m en 't Pendadhaktylosgebergte dat an d'r westkaant bies 1000 m hoeëg is en an d'r oostkaant 700 m bereikt. Dao tussje-in liegt 'n lieëgvlakte die trechtervurmig oetlupt, vanaaf d'r bóch va Morphou bies de bóchte va Famagusta, Larnaca en Limassol. Bekaans alle revere oontsjpringe in 't Troodosmassief. Limassol en Larnaca zeunt de belangriekste havens.
De Mesaoriavlakte, die 30 bies 50 km breed en 100 km laank is, vurmt 't agrarische hart van 't eiland, mit de hoofsjtad Nicosia in 't midde. Graan, aerpel (ooch hie teverkriege mit d'r roeëje drek nog d'r aan), greunte en citrusvruchte werre d'r verboewd.
Klimaat en vegetatie
Cyprus haat 'n Middellandszieë-klimaat. 't Vörjaor en de herfs zeunt kort en de zaomere waerm. In de dale zeunt de weentere neet sjtreng mae op de bergtoppe kint van december bies maart sjnieë liegke. 't Is neet zeldzaam dat me an de kuste kint zjwimme en op de berge skieje, op d'r èègeste daag.
't Eiland liekt op de grens van driej groeëte vegetatieve zones: de Europese, de Aziatische en de Afrikaanse. D'r kaome da och 1750 plaantesaoërte vör.
Groetste steij vaan Cyprus
't Gief op Cyprus, zjus wie Nederland, gei systeem boe-in d'r e versjil weurt gemaak tösse steij en aander gemeintes, zoewie dat wel op 't Belsj en in Duutsland weurt gemaak. 't Gief evels wel e zèstal plaotse op Cyprus die groet genog zien en ikkonómisch gezeen belaangriek zien um steij te weure geneump. Dit zien, vaan groet nao klein:
't Inwoenersaontal vaan Nicosia is woersjijnlek, aongezeen neet bekind is of bij de census zoewel Noord- es Zuid-Nicosia mètgetèld weure.
Besjtuurleke indeling
Cyprus is besjtuurlek officieel oonderverdeeld in zès distrikte. Dis districte zeunt evvel nog van väör de deling van 't eiland en de grenze van de distrikte haowe zich neet an de grens tösje 't Grieks- en Turks-Cypriotische deel van 't eiland.
Historie
Cyprus is bekènd es gebaoërteplaatsj van de oet de Griekse mythologie bekènde godin Aphrodite.
De historie va Cyprus is bepaald gewes dör de dèk strategische lieking van 't eiland an de oetheuk van de groeëte rieke in d'r loop van d'r tied. Ooch d'r bodemriekdóm va Cyprus maakde 't e gewild eiland. Hiedör is de historie va Cyprus in feite de historie tössje oost en west in 't klèng.
Väöral oonder invloed van Griekeland, dat zich cultureel verwaant veult en mèt e veto taege 'n wieër oetbreiding van de Europese Unie nao Oost-Europa dreigde, waoërt Cyprus tösje 1990 en 1999 dör de EU es toekomstige lidsjtaot aanvaard. In mei 2004 waoërt 't Grieks deel van 't eiland lid van de EU en op 1 januari 2008 waoërt dao d'r euro ingeveurd. Ömdat de Griekscypriote in 2004 in 'n referendum taege de hereniging mèt Noord-Cyprus sjtèmde is dit deel van 't eiland nog ömmer allèng dör Turkije erkènd.
Demografie
De Cypriotische bevolking is door 'n Europese sjatting gegreuid vaan oongeveer 840.000 in 2011 nao 1.155.403 in 2013. Dit kump door twie reijes: de greuiende Afrikaonse en Arabische immigratie nao de Europese Unie, die Cyprus dèks es tössestop gebruke en de greuiende touwgaank vaan 't rieke Zuid-Cyprus via 't erme Noord-Cyprus.
Taal
Tale op Cyprus zeunt:
Bevolking
Etnische groepe:
Veendel
De Cypriotische veendel woort op 16 augustus 1960 geíntroduceerd. De gaanse veendel steit symbool veur de vrei. 't Blauw vaan Griekeland en 't roed vaan Törkije staon bewus neet in de veendel. 't Wit vaan de vrei wel. Ouch de olievetekskes staon symbool veur dit oonderwerp. Aander veurstèl waor um 't blauw en roed zjus wel te gebruke, mer daan same, um zoe ouch weer eigelek 'n neutraole indrök te geve. 't Eiland zelf steit d'r ouch bewös op, zoetot de hereineging vaan Cyprus dudelek in beeld steit. Cyprus zelf steit d'r euvereges kopergeel op, umtot 't väöl kopererts guuf op 't eilaand. Daomèt liek te weure gezach tot Cyprus mesjiens in cultuur wel versjilt, meh neet in ikkenomie. Ironisch gezeen weurt de veendel in beij kante vaan Cyprus emper gebruuk. In 't noorde weurt bekans altied de Noord-Cypriotische veendel gebruuk, in 't zuie ummertouw mie de Griekse vlag.
Meziek
De Meziek vaan Cyprus besleit veur 'n groet deil dezelfde historie es de meziek vaan Griekeland. Cypriotische meziek kin me, zjus wie de cinema, in twie categorieje verdeile. Die vaan Zuid-Cyprus, die miestal op 't Nuigrieks weurt bespäöld en de meziek vaan Noord-Cyprus, die op 't Törks woort bespäöld. Ferpant is tot de meziek vaan Cyprus bis de sjeijing vaan 't eiland, midde jaore 70, nog einegszins homogein genump kin weure. Cypriotische meziek stoond bekind es 'nen duideleke misjmasj vaan Griekse en Törkse meziek. Daonao is die mezeik hendeg wiet vaan mekaar aofgegreuid. Es reactie dao-op oontstoond in de jaore 90 RisRos: hip-hop dee gebasseerd is op Cypriotisce folklore en weurt gerap op 't Ingels, Nuigrieks en Törks; miestal doormekaar en mèt väöl wäördgrepkes die späöle mèt de drei taole. De naom RisRos is opziech al 'n wäördgrap: Ris- kump vaan de Törkse benaoming van 't eiland (Kibris) en -Ros kump vaan de Griekse benaoming (Kipros). Evels is dizze rap veural bekind in de Cypriotische Underground.
Media
De Media in Cyprus bevat twie nationale zenders, die valle oonder Cyprus Broadcasting Corporation, in aander wäörd de CBC. 't Waor bis de oonaofhenkelheid vaan 't eiland 'n oonderdeil vaan de British Broadcasting Corporation: de BBC. De Media in 't Vereineg Keuninkriek heet vaan aajdsher hendeg väöl invlooj op Cyprus; allewel dat ummertouw mie is aofgelaope, gief 't nog ummertouw väöl Britse zenders in Cyprus. Wijer gief 't ummertouw mie invlooj vaan de Media in Griekeland. Zoe is de ERT World hei euveral te bereike. De media vaan Noord-Cyprus is hendeg klein. Me heet ein nationale zender (Kibris TV) en wijer weurt alles beslote vaanoet Törkije.
Literatuur
In 't algemein vilt de Cypriotische literatuur oonder de Griekse literatuur, umtot zoegood es alle beuk op 't Aajdgrieks en Nuigrieks is gesjreve. Door de groete kennis vaan Ingels gief 't evels ouch ummertouw mie Ingelse literatuur op 't eiland. Dit oonder aandere umtot dao 'n groetere merret in te vinde is.
Economie
220px|thumb|right|Toeriste bekieke 't Turkse deel van Nicosia, 2006
De economie sjteunt vöral óp d'r export van agrarische producte (m.n. citrusvruchte, erpel, droeve, toebak) en op de inkomste oet 't toerisme. De visjeriej is nauwelijks van belang: de watere roond 't eiland zeunt örm an visj. 't haat nog get koele: kaoëper- en iezererts, marmer en giepsj. ('t waoërd koper komt van κυπρoς, d'r Griekse naam va Cyprus)
't Versjil in welvaart tösje 't Noorde en 't Zuide is groeët. Grieks-Cyprus oonderhèlt internationaal economische betrèkkinge en is saer 1 mei 2004 lid van de EU. Ooch dör dis aoëpe economie is d'r welvaart in 't Griekse deel hoeëger wie in 't Turkse deel. 't Turkse deel is vör de economie aafhankelek van Turkije. 't Wert neet erkènd, oeëdör economische betrèkkinge en handel boete Turkije laestig zeunt. Es gevólg daovan is d'r welvaart aanzienlek lieëger. Öm dit versjil in welvaart te verklènge haat de Europese Unie financieel sjteun an 't Noorde belofd. Oet protest wert dit evvel geblokkeerd dör de Grieks-Cypriotische parlemaentslede in 't Europees Parlemaent.
Politiek
Kiek: Deling va Cyprus
Cyprus in de 21e eeuw
thumb|150px|Rauf Denktash Saer de sjèjjing in 1974 is Rauf Denktash leider van 't noorde van 't laand. Saer 20 april 2005 is Mehmet Ali Talat d'r nuje gekaoze presidaent van de Turkse Republiek Noord-Cyprus. In maart 2003 waor Tassos Papadopoulos president gewaoëre van 't zuiden van 't laand. In februari 2008 is e ópgevólgd dör Dimitris Christofias.
In 2007 ontsjpande de relatie tösje 't Noorde en 't Zuide.
Politieke partieje
Eenkel Grieks-Cypriotische partieje:
De kwestie oeë 't óp Cyprus öm geet is de vertegenwoordiging van de bevolkingsgroepe in 't parlemaent. De geneumde politieke partieje zeunt van Grieks-Cypriotische aafkomst. De Turks-Cypriote werre in 't parlemaent in Nicosia de facto en de jure neet vertegenwoordigd. Mèt de oonafhankelekheedsverklaoring van de TRNC claime de Turkse inwoners 'n ege vertegenwoordiging.
Is hereniging 'n óplóssing?
De hereniging van 't eiland is dör de groeëte versjille, in o.m. de interpretatie van de historie, hieël laestig. De internationaal gemeensjap zów 'n federaal model kènne överwaege öm 'n óplóssing vör 't conflict te vinge, mae deet dat bies noe neet.
Oonderhandelinge in april 2004
In 2004 voonde onderhandelinge plaatsj över väörsjtèlle van VN-chef Kofi Annan mèt es doel de hereniging van Cyprus. Directe aanleiding waor de aankaomende toetraejing van Cyprus töt de Europese Unie óp 1 mei dat jaor. 't Vredesvörsjtèl van Kofi Annan waoërt evvel aafgewaeze dör de Grieks-Cypriote. D'r waoërte referenda gehaowe, zoewaal in 't noorde, wie in 't zuide, en de mieërderheed van de bevolking in 't noorde (64,91%), sjtèmde vör hereniging. De mieërderheed van de bevolking in 't zuide (75,83%) sjtèmde taege de hereniging.
Abdij va Mameles
thumb|250px|Abdij va Mameles D'r Abdij va Mameles of d'r Abdij St. Benedictusberg liekt in 't gehuch Mameles in de gemèngde Vols en vervóng saer 1925 'ne abdij oet Merkelbeek, mieë bepaald oet De Kling. In 1922 waoërt mèt d'r boew van 't kloeëster begoes. D'r architect waor de:Dominikus Böhm. Bies d'r Twiede Weltkrèèg wónde d'r Duutsje Benedictiener monnike, die Duutsjlaand óntvlucht waore tiedens d'r Kulturkampf. Nao d'r krèèg waoërte de monnike oetgewaeze en waoërt 't kloeëster achterèènvolges bewónd dör Amerikaanse soldaote, pólletieke delinquente en oet Indonesië gerepatriëerde gezinne. Saer 1951 wert d'r abdij bewónd dör Nederlandse Benedictiene.
De abdijkèrk is va 1960 en óntwórpe dör Dom Hans van Laan, 'ne Benedictiener monnik-architect, dae va 1968 bies an z'ne doeëd in 1991 in d'r abdij wónde.
Liturgie
In d'r abdij wert de liturgie gaans in 't Latien geveerd, mèt Gregoriaanse zaank. Dit makt d'r abdij bezoonder in Nederland en, bie oetbreiding d'r gaanse Euregio Maas-Rien, want nörgens aandersj is de Latiense liturgie zoe totaal in gebruuk. Dördat de monnike de veringe daag in daag oet óp dis meneer praktisere is in d'r loop van d'r tied 'n unieke sjtilering bereikt. ömdat edere monnik precies wèt wat d'r op wat vór momaent mót gebeure, gecombineerd mèt de volledige aafwezigheed van instrumaente (zelfs de belkes vör bie de consecratie oontbraeëke), zörgt d'r vör dat de liturgie 'n hieël versjtild karakter kènt. Hiedör is d'r abdij dan ooch vermaard bie musicologe, liturgie-kènners en preesters, die de liturgie in d'r abdij 'n väörbeeldfunctie toedichte. Överigens is ooch in de sjtilering en vörmgaeving van de liturgie van de haand van Dom Hans van der Laan woeër te naeme.
Monnike
Saer 1996 is Adrianus (Ad) Lenglet d'r abt van Benedictusberg. Op dit moment (2019) laeve d'r 17 monnike.
Limburgs
't Limburgs (ouch waal: Lèmburgs, Limburgsj of Limburgisj) is d'r populaere naam vör 'n verzameling dialekte die in de dialektologie 't Zuidoosnederfrankisch geneumd werre. Me is ooch d'r term 'Limburgs' gaoë gebruke umdat de mètste gebroekers van dis dialekte in èng van de beide Limburge wonne, mae 't haat och luuj in Wallonië en Duutsjland die dis taal nog kalle. 't Limburgs is dus e diasysteem. 't Limburgs is ing vaan de winnige toeëntale in Europa.
Verspreiing
't Woord Limburgs kin op twie maniere gedefinieerd weure: es sumpelweg alle dialekte die in Bèlsj en Hollands Limburg gesproke weure, en es 'n taolkundege einheid. Umtot 't Lèmburgs allewijl es streiktaol erkind weurt, is 't nötteg um die taol taolkundig aof te bakene1. Boe de grens ligk is nog e bitteke umstreje: vreuger woort ze getrokke mèt de Uerdinger Linie en de Benrather Linie, 't gebeed dös, boe-in me ich maak zeet veur ik maak of ich mach(e). Dat zouw evels beteikene tot 't Venloos en 't Kirchräödsj bei neet tot 't Limburgs hure. Allewijl weurt es belangriekste kinmèrk 't gebroek vaan sleep- en stoottoon gezeen, en wel 't gebroek vaan de sleeptoon veur de vaan oorsproonk lenger en stoottoon veur de vaan oorsprong körter syllabes. De twiede grens is daan de Benrather Linie, dee 't tonaliteitsgebeed in e noordwestelik deil, 't Limburgs, en e zuidoostelik deil, 't Ripuarisch, verdeilt.
Zelfs de tonaliteitslien es wes- en noordgrens vaan 't Limburgs werp probleme op: bekaans ummer gief 't boete dit gebeed nog dialekte die wel 't versjèl tösse de twei toene kinne, meh die neet in oppositie gebruke. Zoe weurt in 't Venrojs, 't Lommels, en 't Sintruins wel "gezonge", meh trif me gein wäörd aon die mèt behölp vaan de toene oeterein gehawwe weure. Ouch beveent ziech te zuie vaan Mestreech e gebeed zoonder tonaliteit.
Meistal hèlt de besjrieving vaan 't Limburgs bij de Duitse grens op, behave de Zelfkant, e gebeedsje tot e hèpske oet Nederland vörmp en inkel jaore bij Nederland heet gehuurd. Toch geit 't Limburgs wied in Duitsland door, tot euver de Rien, woe me vaan Bergisch sprik. Dees variante zien allein mèt e weineg routine es Limburgs te herkinne.
Soms nump me ouch de mier noordelike dialekte mèt (wie 't Venrojs), meh die zien in essentie Braobants. Wel kinne de Piellandse en Genneperlandse dialekte zuidoostelike kinmèrke wie versjeie saorte umlaut. De dialekte vaan de dörper oet de Braobantse gemeinte Kranedonk hure weer wel tot 't Limburgs.
't Weste vaan Belsj Limburg is 'n kwestie apaart. In de noordwestelike gemeintes Lommel, Ham en De Loei weure dialekte gesproke die zoe good wie gans Braobants zien: 't Eineg Limburgs kinmèrk wat ze höbbe is de umlaut in diminutieve. 't Zuidweste, Sintruin en umgeving, ligk wel boete de tonaliteitsgrens meh binne de Uerdinger Linie. Bovedeen ligk dit gebeed t'n ooste vaan de Getelien: 'n bundeling vaan klein isoglöskes, die door hun groete aontal same belaangriek zien. Deze grens vörmp veur väöl lui e deil vaan de wesgrens. 't Ooste vaan Vlaoms-Braobant, Tiene en umgeving, teslotte ligk te weste vaan die Getelien meh t'n ooste vaan de Uerdinger Linie.
Ouch weure de Ripuarische dialekte in 't uterste zuidooste vaan Nederlands Limburg, zeker ouch door de sprekers zelf, wel Limburgs geneump; dit is oonder taolkundige evels hoegs oongebrukelik.
Kinmèrke
Zuug wijer Limburgse grammair, Toeanen in 't Limbörgs en ouch Limburgse klaanklier en spelling.
(Neder-)Frankisch
De Hoegduitse klankversjuving heet in 't gans continentaal Wesgermaans taolgebeed gezörg veur Hoegduitse, Middelduitse en Nederduitse variante. 't Frankisch heet ze alledrei. 'n Taolkundege aofspraak heet de grens tösse 't Nederduits en 't Middelduits bij de Benrather Linie gelag. Daomèt zien de Limburgse dialekte Nederfrankisch.
Ingweoons
Aon de zuidweskös vaan de Noordzie weurt e Germaans dialek gesproke wat hendeg vaan dat Frankisch aofwiek: 't Fries. Veur de expansie vaan de Franke en 't Frankisch stoont dees taol evels neet zoe allein es denao: In zoe good wie gans modèrn Nederland en Vlaondere mote de direkte verwante vaan 't Fries geklónke höbbe, dewijl ouch 't Saksisch mèt zekerheid väöl korter bij 't Fries stoont es noe ('t is verfrankisch). De verzaomelnaom veur 't Fries en de verwante Germaanse dialekte is Ingweoons. D'n opmars vaan de Franke vaanoet 't zuie kós dees taolinvlood neet euveral wegvege: 't Fries blaof bestoon, in ierste instantie zelfs in 't later Noord- en Zuid-Holland, en in väöl andere gebejer blaof 'n Ingweoons substraot achter. In Limburg is dees oonderlaog evels relatief zwak. Ingweoonse wäörd die 't gehaold höbbe zien vief en zègke. In de dialekte die kortbij 't Ripuarisch stoon, wie 't Heëlesj, huurt me dao 't neet-Ingweoons vunnef en zage.
De Kölse expansie
Roond 800 ligk de taol vaan 't later Limburg nog relatief kortbij de taol oet Braobant en Vlaondere. In de Karolingischen tied evels kump dao verandering in. De mechtegste stad in de wij umstreke weurt Kölle en de koumende veer iewe zörg dat deveur tot de kinmerke vaan 't Köls, e Middenduits dialek, eint veur eint geëxporteerd weure. Zoewel in 't Rienland, in Gelre es in 't Graafsjap Loen wèlt me 't Köls imitere, of kint me in eder geval aon de taol oet 't ooste 'n hoeger status touw. Zoe zalle stei wie Aoke, Mestreech en Venlo tössestaties zien gewees in de verspreiing vaan de versjèllende dialekkinmerke.
Mèrkwierdeg genoog woorte de Kölse eigenaardeghede gans oongeliek in 't weste geïmporteerd. Limburg heet daodoor e terrasvörmeg taollandsjap gekrege: vaan 't zuide en ooste nao 't noorde en weste touw weurt de taol ummer Nederduitser, minder Köls vaan karakter. Vaan oos nao wes heet de Kölse expansie veur de volgende grenze gezörg:
'n Aontal vaan die grenze löp door tot boete 't Limburgs taolgebeed, m.n. de twie umlautsgrenze, die zelfs tot wied in 't Nedersaksisch procedere.
De Braobantse expansie
Tegen 't ind vaan de daartiende iew is de mach vaan Kölle gebroke en dómmeneert Braobant de zuidelike Nederlen. E groet deil vaan 't later Limburg riech ziech in cultureel opziech op Braobant. De Kölse taolexpansie stop direk, meh weurt eigelik amper trökgedrejd. Dit bliek beveurbild oet de Uerdinger Linie, die nog ummer mèt 'ne boeg um de Braobantse stad Tiene heer ligk en oondanks de Braobantse expansie sjijns noets nao 't ooste versjove is.
Veranderinge die in e groet deil vaan 't later Belsj Limburg weure doorgeveurd zien:
Limburg waor evels in deen tied politiek zoe versnipperd tot deen invlood bij 't Maasland abrup ophoolt. De drei bove besjreve taolveranderinge höbbe hun isoglosses allemaol dao loupe, en bij Genk loupe ze zelfs, same mèt de Panninger Seitenlinie, geliek in de Genker barrièr.
De Waolse Expansie
Vaanaof de 19e iew begos de industrie op te komme. Dizzen tied weurt neet allein in Limbörg, meh ouch in de res vaan Europa de Industriële Rivvelutie geneump. Vaanaof dat momint kin me 't Limbörgstaoleg gebeed in veer ikkenomische gebeje opdeile: 't Gebeed dat ziech laot kènmerke mèt industrie roontelum de mijne, 't gebeed dat ziech riech bis de febrieke vaan Liège, 't gebeed dat ziech riech op de handel mèt Indhove en 't gebeed dat eigelek weineg tot gein indöstrie heet. De bekènde Zuid-Limbörgse Mijnstreek (roontelum Heerle, Zitterd, Geleen en Kèrkraoj) veraanderd in hun dialekte neet väöl (al geit dat later wel gebäöre), ouch veur 't utterste weste vaan Belsj-Limbörg gebäört d'r neet väöl, simpelweeg umtot 't neet väöl industrie dao gief. Roontelum Mestreech en Hasselt begint laankzaom meh zeker de vocabulaire evels hendeg snel te veraandere: Veural 't Waols en later ouch 't Frans vaan Liège heet 'n innorme invlooj op de steij, boe dat 't extreems gebäört in Eijsde, Mestreech en Tóngere. Zoe weurt herinnere rappelere en zuver make sjoevenere. Sommege vaan de Waols-Franse wäörd haole 't zelfs väöl wijer, bis aon Venlo, zoewie versjèt in plaots vaan vork. Dit maak de kloof evels wel groeter tösse 't Limbörgs en 't oets zoe kortbij ligkende Ripuarisch, dat niks vaan dees Waolse expansie mètkraog. In 't noorde begint de ik-ich lijn laankzaom mie en mie nao 't zuie te trèkke, vaanwege de ikkenomische invlooj vaan Indhove. Bis 't momint dat zelfs Venlo euver de streep geit. Nog ummertouw is Venlo e typisch geval vaan 'n euvergaangsdialek vaan 't dao origineel gesproke Limbörgs (ze spreke nog altied vaan mich en neet meej en ouch dich, neet ow of geej) en 't mie Indhoofse Kleverlands (ze spreke nimmie vaan ich, meh ik en zègke neet sjoen meh moei).
Dialekte
De versjèlle tösse de Limburgse dialekte zien aonzeenlik. Neet allein deit dat ziech veur aon de ren vaan 't taolgebeed, woe 't Limburgs laanksem meh dudelik euvergeit in ander taole en de typisch Limburgse kinmerke ei veur ei laote valle, ouch in 't hart vaan 't taolgebeed gief 't dèks al zoeväöl taolversjèlle, dèks geconcentreerd in taol-anclaves, tot wezelik eder plaots zien eige dialek heet. De meiste versjèlle zien groetendeils oos-wes georiënteerd, wat me dudelik bemerk bij 't reize vaan de Belsj-Brabants-Limburgse grens via Belsj en Nederlandse Limburg door 't Rienland. In noord-zuidriechting zien de versjèlle belangriek kleinder, vaandao tot me in groete deile vaan Nederlands Limburg ziech oonderein gemekelik kint verstoon, dewijl Hessels en Remunjs neet zoemer oonderein te verstoon zien.
Gebruuk: taolverlees en -behaajd
't Limburgs heet sins kort in Nederland 'ne wèttelike status meh is nörges wèrkelik officieel. De taol heet altied 'n daktaol bove ziech gehad en steit noe euveral "oonder" 't Nederlands en 't Duits. In de modèrnen tied vaan massamedia beteikent dat tot immigrante ziech vaan de cultuurtaol, neet vaan 't Limburgs zalle bedene. Ouch beteikent 't soms tot awwers hun kinder neet mier optrèkke in de volkstaol.
In Belsj Limburg sprik de mierderheid vaan de ierste generatie nog Limburgs, meh de twiede generatie, veural de vrouwlui, höbbe 't dialek massaol laote valle, en trèkke hun kinder op 't Nederlands op. Me sjat tot vaan de daarde generatie nog umtrint 25% 't dialek behiers; dèks is dat 'n ander dialek es dat vaan de plaots woe ze woene. Väöl vaan die jóngere, veural de vrouwlui, gebruke 't dialek aamper nog. De volkstaol had in Vlaondere veural in de jaore '50 t/m '70 hiel weineg prestiesj. 't Veurbild vaan Heerle in Nederland wies evels oet tot dit neet noedzaokelik 't ind vaan 't Limburgs in 't Belsj hoof te beteikene.
In de Duitse gebejer is de situatie oonbekind, meh dao liekent 't gebruuk vaan 't plat ouch stèrk achteroet te goon, zoeget wie in 't Belsj.
Gevolge van de installatie van de Raod veur 't Limburgs
In 2003 weurt door de Raod veur 't Limburgs in samewerking mèt Veldeke Limburg de 1e pos-hbo kadercursus lièrgank Limburgs georganiseerd. De sjtudie van 't Limburgs keumt in 'n sjroomversjnelling.
Zeve belangrieke dialekregio's
Binne die grenze loupe ouch nog secundair taalgrenze of isoglosse.
Die zeve regio's zin:
De versjillende Limburgse dialekte binne dees encyclopedie en de sjpelling
Veurbeelde van Limburgse dialekte o.a. 't Klummes, 't Mestreechs, 't Moferts, 't Nuts, 't Norbiks, 't  Remunjs, 't Valkebergs, 't Venloos, 't Vieleter, 't Voeres plat.
Limburgse literatuur
't Begin van de Limburgse literatuur geit truuk nao de 12e iew mèt werk van de diechter Heinric van Veldeke oet Sjpalbeek (Hasselt in Belsj). Ouch de Nederlandse literatuur en de Duutsje literatuur zeen häöm es sjtart van hunne literatuur. Tot aan de 17e ièw weurt d'r nieks gevónge op dialekgebied. In de 17e ièw, 18e ièw en 19e ièw ies sjpraoke van mer inkel dialeksjtökker. Op 'n inkel werk nao, bliek 't meiste geine literatuur te zin. Pas in de 20e ièw en daonao zal 't Limburgs miè hoagwaerdige sjriefcultuur kriege.
Publicaties, sjtudies en beuk euver de sjtreektaal, 't Limburgs en de Limburgse dialekte sjtoon in Literatuur euver 't Limburgs.
Invloed van de Sjtaotskoele
Bies wied in d'r 19de ieëw waor 't dialekt de taal oeë-in oonderwaeze waoërt in Nederland. Op èng oetzoondering nao, n.l. 't ooste va Limburg oeë 't Hoeëgduutsj de sjoeëltaal waor. Inspecteurs van d'r minister kalde va trage en vadsige pastoors die gewend waore Duutsj te kalle en gene zin howwe um op 't Nederlands uvver te goeë. Willem I sjtèlde gratis lieërmiddele ter besjikking mae pas in de twiede helft van dae ieëw begint me mèt oonderwies in en van de Nederlandse standaardtaal. De oontginning va kaole haat daobie 'n rol gesjpäöld; Zuid-Limburg waoërt opgenaome in de nationale infrasjtruktuur en geïntegreerd in 't nationaal communicatiesysteem. Dat de örsjte mienwijkers Duutsjers waore en dat 'n kwart van de bevolking tösje de twieë Waeltkrege Duutsj waor, haat, dör hunne lieëge maatsjappeleke sjtatus, gene invloed gehad op 't vernederlandingsproces dat inmiddels de sjteun how va belangrieke maatsjappeleke instituties, mèt naam van de Kèrk.
Rudimènte van naamvalle in 't Limburgs
't Limburgs haet nog euverbliefsele van de Genetief en inkele euverbliefsele van de Locatief wie heives (nao hoes).
Washoe County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Nevada thumb|200px|Ligking vaan Washoe County Washoe is 'n in 1861 gestiech graofsjap in Nevada, VS. Washoe heet ziene naom te daanke aon de gelieknaomege stam die hei nog mèt maote leef. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Reno.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 16.967 km² boevaan 16.426 km² land is en 541 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Washoe County 339.486.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Algemein Gesjreve Limburgs
't Algemein Gesjreve Limburgs is e projek van Limburghuis.
Nao aanleijing van 'ne oproop van de sjoernelis Wim Kuipers in 1989, óm 't Limburgs op sjrif vas te lègke, haet Paul Prikken De Taal van de Maas, 'nen diksjenaer, gesjreve. Van 1995 pès 1999 haet de Kemissie Algemein Gesjreve Limburgs 'n ierste aanzèt gegeve.
't Aafzich van 't AGL is óm 'ne sjtanderd op te zètte veur 't sjrieve van de varrejeteite van 't Limburgs wie dat weurt gekald in Oes- en Wes-Limburg en in de Selfkantj.
Saer jaore ligk 't projek sjtil. De lèsten update van hun website is 'ne column oet 2006. In 2019 góng de website oet de loch, zodet de brónne van 't AGL veur geïntresseerde neet mie te bereike zeen. Planne veur 'n lies mit Limburgs idioom of 'nen AGL-grammaer zeen noets van de gróndj gekómme. Wel gebroek de Limburgse Wikipedia anno 2021 nog ummer AGL veur meta-tekste wie sjablone en centraal geredeneerde meldinge; veur artikeltekste is 't ein optie.
Veurbild
Rosa en Fortuna
Extern links
45px|none|Wikipedia ''De Limburgse Wikipedia haet ouch artikele in 't .
Limburgs
Nuigrieks
thumb|'t Greeks taolgebeed 't Nuigrieks (νέα ελληνική, néa elliniká of νεοελληνική, neoellinikí) is de taol vaan 't modern Griekeland en 'n veurzètting vaan de Koinè en 't Middelgrieks (zuug Aajdgrieks). Miestal liet me de historie vaan 't Nuigrieks nao de val vaan 't Byzantijns Riek beginne. 't Grieks weurt allewijl door zoe'n 12 miljoen lui gesproke; boete Griekeland zien dat ouch nog de bewoeners vaan (Grieks) Cyprus en inkel gemeinsjappe in Turkije en Italië en väöl arbeidsimmigrante in Wes-Europa. Tot veur kort bestoonte twie variante in 'n diglossie nevenein: Katharevousa (καθαρεύουσα, "zuver taol", Aajdgrieks op z'n Nuigrieks oetgesproke) en Dimotiki (δημοτική "volkstaol"); allewijl is de Dimotiki ouch de basis vaan de sjrieftaol, umtot 't versjèl tösse 't Klassiek Grieks en de volkstaol toch te groet waor. Zoe had de Katharevousa twie naomvalle die de Dimitoki gaaroet neet kint.
't Grieks weurt ummer in 't Grieks sjrif gesjreve.
Sven Kramer
thumb|Sven Kramer bij 'ne Wereldbekerwèdstrijd in 2007. Sven Kramer (Heerenveen, 23 aprèl 1986) is 'ne Nederlandse sjaatser, gespecialiseerd in de lang aofstande (5.000 en 10.000 meter). Heer is de zoon vaan Yep Kramer, dee ouch sjaatser waor.
Carrièr
Kramer zouw zie debuut make bij 't Nationaal Kampiónsjap vaan 't seizón 2003/04, wat heer evels mós euversloon umtot heer twie daog teveure zienen inkel braok. Op 't Wereldkampioensjap veur juniore 2004 woort heer twiede achter de Canadees Justin Warsylewicz. In 't sezoen 2004/05 woort heer, nog junior, kampioen op 't seniore-NK. Door die prestaties moch heer, same mèt Ireen Wüst, 't volgend sezoen in de TVM-ploog goon sjaatse.