cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Korendijk
Korendijk is de naom vaan 'nen diek en 'n naobersjap in dees gemeinte, woe 't natuurgebeed de Korendijkse Slikke nao verneump is. De gemeinte oontstoont in 1984; veur deen tied waor eder dörp 'n zelfstendege gemeinte. Op 1 jannewarie 2019 góng Korendijk op in de nui fusiegemeinte Hoeksche Waard.
Oos-Timor
Oos-Timor (officieel Portugees República Democrática de Timor-Leste; Tetun Repúblika Demokrátika Timor Lorosa'e) is e land wat 't ooste (en de westeleke enclave Oecussi-Ambeno) van 't eiland Timor besleit. Hoofstad is Dili. 't Weste vaan dat eiland is in han vaan Indonesië. Vaan 1975 tot 1999 heelt dit land Oos-Timor bezat wat 't 't middelpunt vaan 'n internationaol gesjèl maakde. Oetindelek duide de Vereinegde Naties de tröktrèkking vaan 't Indonesische leger door en woort Oos-Timor 'n zelfstendege staot.
Bestuurleke indeiling
Oos-Timor is ingedeild in 14 bestuurleke districte.
Demografie
De Timorese bevolking is taomelek divers. De belangriekste gróp, en ouch de gróp die gooddeils d'n deens oetmaak op Oos-Timor, zien de Tetuns (zeker 100.000 vertegewoordegers, veural aon de noordkös vaan 't land); wijer zien d'r de Mambaes (in 't bergland), de Tukudedes (roond Maubara en Liquisa), de Galoli's, de Kemakke, de Bunakke (e Papoeavolk), de Fataluku's (ouch e Papoeavolk), de Baineko's en de Mestieze (die dèks Portugees praote). Al volke höbbe 'n eige taol; oonderein communicere ze dèks in 't Portugees of Indonesisch. 't Indonesisch en 't Ingels weure trouwes door de groondwèt erkind es "werktaole". Good 90% vaan de bevolking is katholiek, de res weurt oetgemaak door moslims (5%), prottestante (3%) en klein gróppe hindoes, boeddhiste en animiste.
Historie
In de zestiende iew bezatte de Portugeze 't oostelek deil vaan Timor um handelsgroonde, mèt e paar aander eilen in dit gebeed. De Hollenders veroverde in 't begin vaan de zeventiende iew de Banda-eilen op Portugal meh lete Timor oongemeujd. Portugal breide zien bezittinge neet oet en de res vaan de Indonesische arsjipel kaom gedorende de volgende iewe oonder Nederlands bestuur.
Internet Message Access Protocol
IMAP (Internet Message Access Protocol) is 'n protokol veur 't benadere vaan e-mail op 'ne mailserver. Inmiddels is versie 4 in gebruuk. Bij IMAP steit d'n e-mail in mappe op de mailserver. 't Protokol is väöl komplekser es POP3, mèh heet 'n aontal veurdeile: De naodeile tegeneuver POP3 zien:
Extern linke
RFC3501 Specifikatie van IMAP versie 4 revisie 1
Léon Pluymaekers
Léon Pluymaekers (1924-1988) waor sjriever en diechter in 't Valkebergs. Hae waor van 1948 bies 1981 hoofredakteur en oetgever van 't Land van Valkenburg ('t Gezètsje) en naoderhand van 't kwartaalmagazine Geulrand. Daoneve waor hae co-auteur van de Geschiedenis van Valkenburg-Houthem in 1979. Pluymaekers sjreef verhaole, gediechte en 'n groat aantal leedsjes (o.a. De ode aan Valkeberg).
Sjtäölke
"Dao ies mie Valkeberg, dao aan de Geul woa bie rewien en berg iech miech zoa gelukkig veul es iech mie Valkeberg, diech verlaote moot dan dink iech altied aan diech, iech weit 't in miech mien hart klop veur diech want dan ièrsj veul iech pas good, mie Valkebergs blood"
oet: Ode aan Valkeberg, Rierank 1992
Allerhand
In 't plat weurt de naam Pluymaekers oetgesjproke wie Plumekersj. Zoawie in Valkeberg gebrukelik bie luuj woort hae ouch waal Léon van de Plumeker geneump.
Internet provider
'ne Internet provider is 'n bedrief of persoen dee internet-deenste aonbeejt.
D'r zien versjèllende soorte providers:
Dèks beejt d'n eine provider ouch aander deenste aon, boe door 't versjèl tösse Access Provider, Internet Service Provider en Hosting Provider hiel klein kin zien.
Vörmsel
't Vörmsel ies 'n sacrament in de Katholieke kèrk woabie de krach van de Heilige Geis euver de geduipde weurt aafgerope um te helpe bie 't sjtandvastig belieje en beleve van 't christelik gelouf. De peetnónk (peter of duipvader) en paat (peettante of duipmoder) zint zoawaal bie de duip es bie 't Vörmsel, es getuge, aanwezig. 't Gebruuk dateert vanaaf de 4e ièw.
Meistal weurt 't vörmsel toegedeend door de biesjop, meh hae kèn ouch 'ne vervenger aanwieze, 'ne vicaris of andere preester. Sóms weurt 't Vörmsel gecombineerd mèt de Plechtige communie of de Vernujing van de duipbeloftes.
De apostele zouwe door handoplègking, dees gave van de Heilige Geis allein aan geduipde persone toedene (volges Handelingen 8:14-17).
Ritueel
De elemente van dit ritueel zoawie ze bie de Romeinse vernujing in 1971 zint vasgesjtèld besjtoon oet de beliejenis van 't gelouf, 't gebed mèt 't oetsjtrekke van de heng door de toedener en de zalving mèt 't chrisma door 't oplègke van de hand.
Jan Diederen
thumb|right|Jan Diederen veur de rewien van [[Valkeberg (plaats)|Valkeberg ]] Jan Diederen (Oud-Valkeberg, 22 mei 1936) sjrief, componeert en zingk leedsjes in 't Valkebergs dialek. Hae waor journalis bie 't Limburgs Dagblad en ies wiskundige. Jan ies 'ne ouwere broor van Els en Bert Diederen, die ouch in 't Valkebergs sjrieve.
Name (arrendissement)
't Arrendissement Name is ein vanne driej besteurleke arrendissemente vanne Bèlsje provinsie Name. 't Arrendissement haet 'n oppervlak van 1.164,85 km² en haw op 1 juli 2005 291.143 inwoener. 't Bestuit uit de gemeinte:
Leerdam
Leerdam is e stedsje in de Nederlandse gemeinte Vijfheerenlanden (provincie Utrech), aon de Linge, kortbij de grens mèt Gelderland en Zuid-Holland. Leerdam is bekind um ziene kies, dee evels eigelek oet Schoonrewoerd kump, en um zie glaas. Leerdam heet 'n historisch centrum, boe me oonder mier 'n kèrk mèt 'ne Romaansen torie en e koer vaan roond 1500 vint.
Tot 1 jannewarie 2019 waor Leerdam 'n zelfstendege gemeinte, die toen neet in Utrech meh in Zuid-Holland laog. Sinds 1986 umvatde die gemeinte neve de hoofplaots Leerdam nog de dörper Kedichem en Schoonrewoerd (dat jaor es gemeintes opgeluf) en 't gehöch Oosterwijk (daoveur oonder Kedichem).
Sjots Gaelic
Sjots Gaelic (inheims Gàidhlig) is 'n Keltische taol die in de Sjotse Hoeglen nog door zoe'n 60.000 lui gesproke weurt. In de Lieglen is de taol al laank oetgestorve; 't zouw kinne tot de grens allewijl bij Loch Ness ligk. Sjots Gaelic huurt tot de Goidelische groop vaan Keltische taole: ze stamp aof vaan Ierse vereuvereers oet de vreuge Middelieuwe en is 't meis verwant aon 't Iers en 't Manx.
Copiloot
Neet allein de gezagveurder, ofwaal piloot, zitj in'ne cockpit van 't vleegtuug. Ouch de copiloot, ouch waal eerste officeer of tweede vleeger genumpdj, bevindj zich in 't "hoogste kantoor". Hae zitj op'pe rechse sjtool in'ne cockpit, maar in eine helikopter zit hae/zie juus op'pe linkse sjtool.
De tweede vleeger numptj, saame mit de gezagveurder de belangriekste besjlissinge. Es de captain, om waat veur raeje den ouch, neet meer in sjtaot is 't vleegtuug te besjtuure, numptj de copiloot zien taak euver. In grote vleegtuuge bevindj zich ouch nog eine tweede officeer, dae dan tiedelik de rang van tweede vleeger (eerste officeer, copiloot) kriegtj.
Ondanks det de gezagveurder 't vleegtuug besjtuurdj, zal hae/zie dit nooit twee keer op ein vluch mooge doon. Tiedes ein retourvluch bös se óf vleeger, óf assistent. Zo doon allebei de vleegers aeveväöl ervaring op. Euver 't algemein kin se zegke det de vleeger de taak "pilot flying" haetj en de assistent de taak "pilot monitoring". Wanneer de rolle waere omgedrejdj, blief de gezagveurder verantjwaordelik veur de veiligheid. Hae/zie moog daorom anger besjlissinge numme dan de copiloot.
Dinant (arrendissement)
't Arrendissement Dinant is ein vanne driej besteurleke arrendissemente vanne Bèlsje provinsie Name. 't Arrendissement haet 'n oppervlak van 1.592,42 km² en haw op 1 juli 2005 102.617 inwoener. 't Bestuit uit de gemeinte:
Orde (vereiniging)
'n Orde ies 'n vereiniging of 'n congregatie van persone, die ziech aan 'ne bepaalde reigel haet gebónge. D'r besjtoon geistelike ordes en ridderordes.
Bie 'n geistelike orde weurt gesjtreef nao volmaakheid en weurt in gemeinsjap geprobeerd te leve volges, door de Katholieke kèrk goodgekäörde, reigele. Dit gebeurt meistal in kloastersj woa zuustersj, nónne, moniale, monnikke, ,broedersj (fratersj) of preestersj (patersj) ziech conformere aan dae reigel. Bekènde kloasterordes zin de Fransiscane en Benedictiene. De leiding van zoan gemeinsjap besjteit oet de euverste, abt of proos
Rangorde
Geistelike ordes were nog ins ónderverdeild in Twiède en Driede Ordes. De seculier Driede Orde houw ’t karakter van ’n vroom broedersjap, ónder geistelike leiding van minderbroedersj, Dominicane of Karmeliete.
Sjappeleer
Lede van sómmige ordes houwe de geweunte um 'n sjouwerkleid op boorsj en rök en euver 't habiet te drage. Later, bie leke, woort zoan sjappeleer (scapulier) in 'n kleiner vörm ónder de kleier gedrage.
Ridderorde
'n Ridderorde ies 'n vereiniging van geistelike of waereldlike riddersj, zoewie de Duutsje Orde
264 v.Chr.
267 v.Chr. - 266 v.Chr. - 265 v.Chr. - 264 v.Chr. - 263 v.Chr. - 262 v.Chr. - 261 v.Chr. 264 veur Christus waor e jaor veur 't begin vaan de westeleke (christeleke) jaortèlling. Op de Romeinse kalender stoont 't bekind es 't jaor 490 ab Urbe condita, of 't jaor vaan de consuls Caudex en Flaccus.
Kloaster
'n Kloaster of abdij ies 'n geboew, woa katholieke kloasterlinge van 'n bepaalde orde of congregatie gemeinsjappelik leve aan de hand van vasgesjtèlde reigelsj. De bedoeling ies meistal um op dees meneer beter de evangelische volmaakheid te bereike.
Naam
'n Kloaster krieg o.m. de naam van de kloasterorde. Veurbeelde zin:
Clafoutis
thumb|200px|Clafoutis. Clafoutis is 'n hartig freutgerech dat lauw wert gaeëte. Me kan 't make mèt zoeër eppel, mèt haof-zoeër kaeërsje, mèt proeme of braomele.
Oorsjprong en etymologie
D'r clafoutis is van oorsjprong 'n gerech oet de Fraanse Limousin en d'r naam sjtamt oet 't Occitaanse clafotis, dat is aafgeleid van 't werkwaoërd clafir dat vulle betekent.
Bereiding
Sjöl 650-750 gr eppel en sjniej ze in blökskes van 1cm. Bie 'ne kaeërsje- of proemeclafoutis: bie de kaeërsje eventueel de kaeëne d'r oet doeë.
Doeg 125 gr bloom in 'ne koomp mèt 1 metspeunt zaot, ene aeëtlaeëpel appelsiengerasp, 3 aeëtlaeëpele witte basterdsoeker, driej losgeklopde èjjer en 2 dl mèlk. Reur hieva 'n glad besjlaag en doeg an 't lètste nog 1 dl mèlk d'r bie.
Bebotter 'n vlaamvörm. Doeg appele en rozienge d'r in en doeg 't besjlaag d'r över.
Deen d'r clafoutis lauw op en doeg d'r get poejersoeker op.
120
117 - 118 - 119 - 120 - 121 - 122 - 123 120 waor e sjrikkeljaor wat begós op zondag op de daan geldende Juliaanse kalender. In deen tied stoont 't jaor bekind es 873 ab Urbe condita.
thumb|De Merretpoort vaan Milete, wie ze allewijl in 't Berlijns [[Pergamonmuseum te zien is.]]
Pyreneje
De Pyreneje (Frans: Pyrénées, Sjpaans: Pirineos, Catalaans: Pirineus) zint hoeëg berg in 't zuudweste van Europa, gelaeëge op d'r grens tösje Frankriek en Sjpanje. De berg, die zich oetsjtrèkke uëver 'n óngevaer 430 kilomaeëter lank gebeed, sjeije 't Iberisch Sjeereiland van de res van Europa. 't Dwergsjtaetje Andorra ligkt gans in de berg.
De Pyreneje besjtónt oet twieë bekans aeëve lang bergsjtèlsele, die zich in de gaeëgend va Val d'Aran uëverlappe. 't Westelik sjtèlsel kumpt vanaaf de Baskische berg bie de Golf va Biskaje en 't oeëstelik sjtèlsel vanaaf de Cap de Creus bie de Middellandse Zieë. Val d'Aran waert doer d'r Port de Bonaigua uëverbrögkt, woeëdoer beids bergsjtèlsele verbónge waeëre.
D'r naam van de berg kumpt va Pyrene (vuur in het Grieks), e figuur oet de Griekse mythologie.
thumb|400px|Satellietfoto van de Pyreneje
Geografie
thumb|200px|Centraal Pyreneje thumb|200px|[[Pic de Bugatet in 't natuurreservaat Néouvielle]] De Pyreneje waeëre óngerverdaeld in de Atlantische of Westelike Pyreneje, de Hoeëg of Centraal Pyreneje en de Oeëstelike Pyreneje. De Hoeëg Pyreneje sjtrèkke zich oet van Port de Canfranc in 't weste bis aa Val d'Aran in 't oeëste. D'r hoeëgste berg is d'r Aneto in 't Maladeta-massief (Aragón) mit 3404 maeëter. Der zint óngevaer twieëhónderd bergtupe baoëve de 3000 maeëter in de Pyreneje. De hoeëgste berg zint aoch nog vergletsjerd, wiewaal der saer óngevaer 't midde van de 19e ieëw 'ne sjterke truukgank van de gletsjesj te mirke is. D'r iertieds zier indrökwèkkende Ossoue-gletsjer aan d'r Vignemale haat väöl va zien geweze gruutde verlaoëre.
Politiek, historie en economie
De Pyreneje vórme d'r grens tösje Frankriek en Sjpanje. 't Klaen vórstedóm Andorra ligkt in de Oeëstelike Pyreneje.
Der waert extensief vieëtieëlt mit sjäöp, ringer en gaete bedreve, in de zoeëmermaonde aoch op de hoeëg bergweije. Vuural in de Westelike Pyreneje waeëre versjeije kieëssaoërte bereijd. In de dao uëverwaeëgende kalkrotse zint väölvaodig grotte vuurheng, woeë-i d'r kieës oet de bergweije riepe kint. Geproduceerd waeëre kieës oet ków- en sjäöpmilk, dèk aoch gemiesjd. Bekinde saoërte zint d'r Ossau-Iraty oet Vallee d'Aspe, Vallee d'Ossau en de aagrenzende Sjpaanse Pyreneje en d'r in 't Baskenland oet kówmilk bereijde Pyrenese kieës mit zien zjwarte koeësj. Aoch oet gaetemilk waert vieësje en geriepde gaetekieës bereijd. In de vuurberg waert zoeëwaal aan de Franse (Jurançon, Corbières) es aan de Sjpaanse zie wienboew bedreve. Bis 't midde van de 20e ieëw sjpieëlde sjmókkel 'n wichtige rol. Es lasdere deende in de westelike Pyreneje de Pottok-ponnies, óngerwiel zich in 't oeëste de Mérens es sjmókkelaersponnies beweze.
Geologie
De Pyreneje óntsjtónge wie de Alpe vanaaf óngevaer 50 bis 100 miljoeën jaor geleje in 't Tertiair. Dit gebuuërde doer de bótsing van 't Iberisch Sjeereiland mit 't Europees continent. De Westelike Pyreneje besjtónt uëverwaeëgend oet kalksjtae, woeëtaeëge in de Centraal Pyreneje versjeije graniete dominere. De ploeëjingsberg woert vuural tiedes d'r lètste iestied mit e gesjlaoëte iesdèk bedèkd. Doer d'r iestied höbbe zich ittelike traogdale en väöl doezende gletsjermere gevórmpd.
thumb|200px|[[Las Tres Marías]]
Fauna
Aan de Franse zie laeëve in de groeëte gemiesjde waode bis op óngevaer 1800 maeëter huugde aoch nog aenige broen baeëre. In de hoeëgalpiene beraeke is de Pyrenese gems (isard op z'n Frans, sarrio of rebeco op z'n Sjpaans) aa-getróffe. Wiewaal oersjprunkelik neet inhaems, höbbe zich de oet de Alpe geïmmigreerde marmotte zier verbraed. Zeldzaam en in zie bestjaoë bedraegd is d'r Pyrenese desman, 'n óngersaoërt van de mollefamilie. Biezónger vuëgel die hie nog vuurkómme zint de Sjtae-, Dwerg- en Havikarende es aoch Monniks-, Lammer- en Vale giere. Der is e groeët aantal insekte, vuural de bekans 300 vlindersaoërte es aoch sjprinkhanen en kaeëvesj valle op.
Flora
'n Inhaems plantesaoërt oet de Pyreneje is de Pyrenese lelie.
Nationaal parke
Der zint in de Pyreneje drie nationaal parke. 't Ouwste is 't i 1917 aa Sjpaanse zie aa-gesjtèlde Ordesa y Monte Perdido, zujelik van 't Cirque de Gavarnie gelaeëge. Dit ómvat 'n opperflaak van bekans 2175 hectare en is daomit 't klaenste van de drie nationaal parke. Aoch i Sjpanje (Catalonië) ligkt 't nationaal park Aigüestortes i Estany de Sant Maurice mit 'n gruutde van óngevaer 105 veerkante kilomaeëter. Aan de Franse zie woert i 1967 't beraek van de berg zujelijk va Lescun in Vallee d'Aspe in 't weste bis aan 't Néouvielle-massief in 't oeëste tót nationaal park (Parc National des Pyrénées) verklaord.
Óntdèkking van de Pyreneje
Aene van de bedujenste Pyreneje-verkinnesj waor d'r Franse cartograaf Franz Schrader (1844–1924), wiens vader aan 't begin van de 19e ieëw van 't Duutsje Magdeburg nao Frankriek verhoesde. Dae haat versjeije bedujende massieve van de Pyreneje op kaart gezat en woert in 't biezónger bekind vuur de óntdèkking van 't Cirque de Gavarnie. Schrader waor d'r ieësjte beklummer van d'r Grand Bachimale (3144 maeëter).
Heilige familie
thumb|300px|Beeld van de Heilige familie In de kèrk van [[Wellen op 't Belsj)]] Mèt de Heilige familie weurt ’t gezin Jozef, Maria en Jezus in Nazareth bedoeld. ’t Fiès van de Heilige familie ies de naam van ‘ne kèrkelike fièsdaag, woa-op ‘t hoesgezin speciale aandach kriet. ’t Deent ter bevordering van ’t christelik gezinsleve. Paus Leo XIII (11878-1903) zaog in de viering van deze fièsdaag, dae al in de 17e ièw in versjeie bisdómme waor ingeveurd, ’n belangriek miedel um de óntkerstening van gezinne tege te goon. In 1921 woort de fièsdaag door paus Benedictus XV (1914-1922) oetgebreid veur de ganse Katholieke kèrk en vasgesjtèld op ièrsjte zóndig nao 't fiès van Driekeuninge, dat op 6 januari gevierd weurt. Saer de vernuijing van de Romeinse liturgie in 1969-1970 weurt ’t fiès gevierd op de zóndig ónder ‘t octaaf van Kaersjmes (eind december).
Rónd dit thema funcioneerde d’r tot de jaore 60 van de 20e ièw, vereiniginge ónder de name: De orde van de heilige familie (veur manne) en de Derde orde (van de Heilige familie) veur vrouwe. In processies lepe de lede baejentaere mèt en ze houwe hun eige plaats.
Petroanheilige
thumb|300px|De Heilige familie, bovenin in 'nis in dees kapel in Sjtraobaek De Heilige familie kump veur es petroanheilige veur basissjoale, veur kloasterordes, kèrke en waegkapelle.
Heilige familie in de kuns
In de beeldende kuns waor de Heilige famiie, veural vreuger, 'n thema. Rónd de Kaersjmes weurt de familie aafgebeeld op reis mèt 'ne ezel; es geboortetafereel in 'n grot of sjtal en bie de vlöch nao Egypte ouch op 'ne ezel.
Krimpen aan den IJssel
thumb|Ligking vaan Krimpen aan den IJssel in Zuid-Holland thumb|Gemeinte Krimpen aan den IJssel
Krimpen aan den IJssel is 'n plaots en gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, in 't noordweste vaan de Krimpenerweerd, mèt 'n oppervlak vaan 8,95 km2 (daovaan 1,28 km2 water) en (1 jannewarie 2022) 29.415 inwoeners.
Historie
Krimpen aan den IJssel vörmde in 't verleie mèt Krimpen aan de Lek (gemeinte Nederlek) 'n einheid es gehöch verspreid euver e relatief groet gebeed. De plaots Krimpen weurt veur 't iers geneump in 1277. Allewel tot 't de groetste plaots vaan de Krimpenerweerd waor bleef 't langen tied nogal lendelek vaan karakter. De koms vaan e steinfebrik en 'ne sjeepswerf brach hei e bitteke verandering in. Evels waor de weerd (e bediek eiland tösse revere in) neet anders es mèt e puntsje te bereike.
Bij de Watersnoedramp vaan 1953 sjeelde 't weineg of de dieke bij d'n Hollandsen Iesel braoke door. Um dees reje woort tösse Krimpen en Capelle aan den IJssel 'n störmvloodkiering gebouwd, die in 1958 es ierste vaan de Deltawerke veerdeg kaom. Dees kiering waor ouch 'n brögk, zoetot Krimpen 'n rechstreekse verkeersverbinding kraog mèt o.m. Rotterdam. Sinsdeen is de plaots sterk gegreujd tot 'n Rotterdamse veurstad; allewijl is de gemeinte bekans touwgebouwd.
5 september
Fièsdaag van de Zalige Moder Theresa
Heuvelland Aktueel
Heuvelland Aktueel ies ein van de regionaal (en graties) weekgezètter, die versjiene in Zuud Limburg. Heuvelland Aktueel weurt bezörg bie de inweunersj van 't gans heuvelland, van Hölsberg - Valkeberg tot Vaols. De ander regionaal blaar zin: De Maaspost (in Mestreech en Meersje en umgeving); 't Zondagsnieuws (in 't heuvelland, Zitterd-Gelaen en Brunssum), De Trompetter (in 't heuvelland en Zitterd), de Maas en Mijn in Zitterd, de Maas- en Geleenbode in Gelaen en Baek, de Geulbode (in Meersje, Gäöl, Raotem, Bung, Moorveld, Ulesjtraote en Borghare en saer 2007 de Weekendgazet. De ièrsjte 4 were oetgegeve door de Nederlandse weekbladengroep (NWG). Hun specialiteit (neve reclame) ies regionaal nuujs en beriechte. Heuvelland Aktueel kump oet saer 1990. In Valkeberg ies 't de opvolger van 't (ouch graties) weekblaad Het Land van Valkenburg, bie de luuj bekènd es t Gezètsje, dat tièntalle jaore versjpreid woort in de toen zoa heisjende gemeinte Valkeberg-Houtem.
Saer januari 2010, en nao bekans 20 jaor onder dae naam, geit Heuvelland Aktueel same mèt 't weekblaad De Trompetter, onder de nuje naam De Trompetter/Heuvelland Aktueel. Ze höbbe same wekeliks 60 edities.
't Maske
Heuveland Aktueel geuf, sjuus wie vreuger t Gezètsje, eder jaor 'n carnavalsgezèt oet in Valkeberg mèt de naam 't Maske. Dit blaad sjteit gans in 't Valkebergs (en in alle dialekte in de gemeinte). De mètdeilinge, artikele en beriechte zin carnavalistisch. 't Maske haet 'n eige redactie.
1Lokaal en Via Limburg
In juli 2015 verandert de graties oetgaaf van De Trompetter/Heuvelland Aktueel in 1Lokaal, 'n weekgezèt mèt 36 lokaal titels. Edere goonsdig of donderdig vèlt bie 526.000 hoeshouwes in Limburg 'n nuuj oetgaaf in de bös mèt plaatselik nuujs. Um de herkènbaarheid begint eder plaatselike editie mèt 't ciefer 1 gevolg door de plaatsnaam of de naam van de gemeinte. 1beek; 1beesel; 1bergen; 1brunssum; 1echt; 1eijsden; 1geleen; 1gennep; 1groesbeek; 1gulpen; 1heerlen; 1heumen; 1horst; 1kerkrade; 1landgraaf; 1leudal; 1maasgouw; 1maastricht; 1meerssen; 1mook; 1nederweert; 1nuth; 1onderbanken; 1helden; 1maasbree; 1meijel; 1roerdalen; 1roermond; 1schinnen; 1simpelveld; 1sittard; 1stein; 1tegelen; 1vaals; 1valkenburg; 1venlo; 1venray; 1voerendaal; 1weert
Saer 2017 haet de oetgaaf van dit magazine 'nen andere naam gekrege:Via Limburg, mèt 16 plaatselike titels. Vanaaf januari 2020 zal 't neet miè hoes aan hoes bezörg were, meh versjpreid via de supermerte en ander openbaar lokale.
Comore
De Comore (officieel (Shikomor): Udzima wa Komori; (Arabisch) الاتحاد القم; (Frans) Union des Comores) is e land en 'n eilandegróp ten weste vaan Afrika. Ze besteit oet drei eilen: Grande Comore, Mohéli en Anjouan. Bovedeen claimp 't land Mayotte, wat nog ummer oonder Frans bewind steit. De Comore zien oontstande op 'nen hotspot op 't breukvlak vaan 't Afrikaans continent en zien relatief joonk. Daodoor koume ouch vulkaonoetbarstinge veur.
Demografie
De Comore is ei vaan de ermste len vaan de wereld. De mieste wèrkgelegeheid vint me in de landbouw, meh väöl lui zien werkeloes.
Historie
Vaan de vreug historie vaan de Comore is wieneg bekind. Ze stoonte door de iewe heer oonder versjèllende invlode, zoe zien ze klaorbliekelek door de Bantoes binnegevalle, en höbbe ouch de Austronesiërs en de Arabiere de eilen bezeuk. Wie e groet gedeilte vaan de ooskös vaan Afrika zien zoe de Comore gearabiseerd.
In 1505 bezeukde de Portugeze de arsjipel. Vaanaof 1841 tot aon 1912 brachte de Franse de eilandegróp ummer mie oonder hun gezag, woebij de Arabische handelere ingezat woorte veur plantages te behiere. Väöl vaan dit systeem is intak gebleve, wat de oongeliekheid in 't land versterk heet. In 1973 woort in 'n resolutie vasgelag tot de Comore oonaofhenkelek zouwe weure, meh allewel tot es streefjaor 1978 waor aongegeve woort oetindelek al op 6 juli 1975 door 't Comorees parlemint de oonaofhenkelekheid oetgerope. Mayotte verzat ziech daotege, en in e referendum gehawwe in 1976 stumde zelfs mie es 99% tege oonaofhenkelekheid vaan Frankriek en aonsleting bij de Comore.
In 1997 verklaorde de eilen Anjouan en Mohéli ziech oonaofhenkelek vaan Grande Comore. Wie 't de regering neet lökde de orde te herstèlle begós de Afrikaanse Unie, oonder auspicië vaan Thabo Mbeki, mèt oonderhandelinge die es compromis inheelte tot de eilen otonomie zouwe kriege. In 2005 woort de wèt die dat regelt ingeveurd.
Begien
Begiene, zint óngehuwde vrouwe of wèdvrouwe (weduwes), die same 'n religieus gemeinsjap vörme. Zie lègke gein geloftes aaf. 't Enigste wat zie belaove ies, dat zie neet zölle trouwe zoalang es zie in de gemeinsjap leve, dat zie zölle loestere nao de euversjte en dat zie vriewillig in ermooj leve. Meistale drage zie uniform kleijer. De leiding liek bie de groat-juuffrouw of groat-meisteres (magistra).
Zie wone same in 'n begienhaof. Dat ies 'ne aafgesjlote haof of plein woa-umheen of woa-aan woonhoezer of sjtraote mèt huuskes liegke. Meistal sjteit 'r ouch 'n kèrkske. De take van de begiene besjtoon oet baeje en 't beoefene van leefdadigheid. 't Begienweze óntsjtóng in de 13e ièw en haet in de 21e ièw wiènig volgelinge miè.
Chrisma
thumb|Ambry mèt de driej Hèllège olieje thumb|Ambry, begin 13de ieëw, Limousin, Fraankriek Chrisma is 'n mengsel van oliefaoëlie en balsem en is in de Rooms-katholieke Kerk éng van de driej hèllège Oaëlieje.
't Hèllèg chrisma (S.C.) wert gebroekt bie:
't Wert op Witte Donderdag dör d'r bisjop plechtig gewiejd tiedens 'n Hèllège Mès, de chrismamès. Tiedens dis mès werre ooch de twieë aander hèllège aoëlieje (catechumenenaoëlie of O.C. en kraankeaoëlie of O.I.) gezaegend.
't Chrisma wert bewaard in 'ne chrismale. De driej aoëlieje werre bewaard in 'n ambry.
180
180 (CLXXX) waor e sjrikkeljaor wat begós op vriedag op de christeleke Juliaanse kalender. In deen tied waor 't bekind es 't jaor vaan 't consulaot vaan Rusticus en Condianus of 't jaor 933 ab Urbe condita.
Piloot (lóchvaart)
miniatuur|Piloot (lóchvaart) De piloot is de bestuurder van een vleegmesjieng. Heer bestuurt ut mesjieng vanoet de cockpit. Soms daet heer dat allein, meh bij groete mesjiienus zitten ze met z'n twieen veurin.
't Kan zo zeen det tiedes ein vluch eine gezagveurder neet good weurtj. In det geval kriegtj de eerste officeer, ouch waal copiloot genumpdj, tiedelik de sjtatus gezagveurder.
Eine gezagveurder moog eine lestige passageer laote arrestere. In sommige lenj moog eine gezagveurder zelfs sjtelle trouwe.
Vaam
Vaam kan verwieze nao:
Roep Lambriks
Roep Lambriks (1918 - 1977) waor 'ne sjriever en diechter in 't Valkebergs. Wiejer waor hae regisseur en toneelsjpeler bie de zank van Walram en 't Klokkenkoor. Lambriks sjreef ouch dialekleedsjes. Marjon Lambriks ies 'n dochter van häöm.
sjtäölke
Dao maak ziech e truupke oet 't duuster van de nach los. Veurop twiè jónge, achter hun drie, veer Pruusje. Hun geziechter ziete vol mèt vaege blood, de kleier hange aan flarde langs 't lief. Mèt 'ne electrische draod, dae door hun polse sjniet, zint ze aaneingebónge. Sjtrómpelentaere kleddere ze de Cauberg op. 't Geit de Pruusje neet vlot genoeg. Ze höbbe sjtrank veur de Amerikaan, dae waal kort bie liek, meh veur de jónge te laat zal kómme... "Schneller Schweinhunde! Weiter! Weiter!" De kleinste van de twiè krieg 'ne sjlaag op zien sjouwer, vilt en trèk ziene kómpel mèt... Dat is 't woa de Pruusje  op höbbe gewach. Wie bloodrukende wuive sjmiete ze ziech op de twiè jónge, die ocherm, haos neet miè kènne. Eine versjriekde vogel fladdert oet de sjtruuk weg.. en dan... eine roefel en oos twiè helde valle mèt 't geziech veureuver op d'n helle sjtein... oet: De Cauberg op. Rierank 1992
E-mailclient
'nen E-mailclient, ouch wel mail user agent (MUA) genump, is 'n computer programma dat weurt gebruuk um e-mail mèt te leze, te sjrieve en te versjikke.
6 september
Heiligedaag van Magnus
E-mailclient
Um e-mail te versjikke weurt het e-mail beriech versjik nao d'n MTA, dee het beriech wijer sjik nao de geadresseerde. 't Protokol wat gebruuk weurt veur 't versjikke hèt Simple Mail Transfer Protocol (SMTP).
Vadem
'ne Vadem of Vaam is 'n aow lengdemaot die vöral gebroekd waoërt öm de vaardèpde vör sjipper an te gaeve. De lengde is 6 voot ofwaal 1,8288 meter. Dat is ongeveer zoe laank es d'r aafsjtaand tössje de de heng van de, rechs en leenks oetgesjtrekde, erm van 'ne voolwase, neet te klènge, maan. Me koes dus de dèpde gemekkelek maeëte dör 'n tow tössje de heng an de gesjtrekde erm binneboord te haole. Dit neumde me da ooch "opvamen".
E-mailclient
Um e-mail op te hole vaan de mailserver weurt gebruuk gemaak vaan versjèllende protokolle. POP3 weurt gebruuk um d'n e-mail vaan de server aof te hole, terwijl Internet Message Access Protocol (IMAP) of IMAP4 gebruuk weurt um 'n kopie vaan d'n e-mail op te hole, boebij 't origineel op de server blijf stoon.
Vadem
"Opvamen" mot me neet verwarre mèt "opvaeme", dat iemes get wiesmake betekent.
E-mailclient
Daoneve höbste ouch nog webmail. Hij kinste mèt 'ne browser e-mail versjikke. Eigelek is dit niks aanders es 'ne webserver dee d'n e-mail weer doorsjik nao 'ne MTA.
'ne Belaankrieke standaard dee de mieste e-mail clients ondersteune is MIME, dee gebruuk weurt veur 't versjikke vaan binaire e-mail attachments. Attachments zien bestande die gein oonderdeil vaan d'n e-mail zien, meh versjik weure same mèt d'n e-mail.
Messaging Application Programming Interface (MAPI) is 'ne application programming interface (API) vaan Microsoft dee gebruuk weurt um 'ne Microsoft Exchange e-mail server te benadere en weurt beveurbeeld gebruuk door de Microsoft Outlook e-mail client.
Sjeng Meijs
Sjeng Meijs (1901 - 1960) waor 'ne diechter in 't Valkebergs. Hae wèrkde es docent Frans aan de sjoal in Heerle. Meijs ies gebore en getoge op Sint-Pièter bie Valkeberg. Ziene sjoelnaam (pseudoniem), dae hae af en toe gebruukde waor Deraciné.
Kesjteël Terworm
thumb|300px|right| Kesjteël Terworm naobie Heërle Kesjteël Terworm is 'n kesjteël gelaege in de naobieheid van 't Nederlands Limburgse Welte, 'n wiek in de gemeinte Heërle. 't Kesjteël maak deil oet van 't gelieknamig Landjgood Terworm.
Sjeng Meijs
sjtäölke
"oet de waeg sjtraote laeg ram, pam, pam weg medam weestegroot hièl devoot kinger kómme sjtil get, trómme wat 'n rieje aan twiè zieje kinger bae bae! veur wae?"
oet: Valkeberger brónk 1937, Rierank 1992
Kesjteël Terworm
Besjrieving van 't kesjteël
't Hujig complex dateert groatedeils oet de 17e eëuw toen de awwe 15e eëuwse, verdedigbare veurganger woort ómgeboewd tot 'n woonverblief. 't Kesjteël haet tweë vleugele in 'n T-vörmig gróndjplan en ligk, tezame mèt de veurbörch, op 'n geheël ómgrach terrein, wobiej 't uterlik van 'n waterbörch óntsjteit. De vleugele zint geheël veurzeen van zadeldake die aansjlute op trapgevels en toetgevels. 't Hoofgeboew is aan de veurkantj beriekbaar via 'n mergelsjteine boagbrök oet 1843 nao de hoofingank. Aan de achterkantj haet 't op jedere hookpuntj 'n arkeltäöreke en hiej bevundj zich aevenaens 'n boagbrök die via 'ne achteroetgank toegank geuf tot de kesjteëltuin. De oetsjprèngende hooktaore, gelaege op de euvergank tösje allebei de vleugele, is 't awtste deil van 't kesjteël en dateert nog oet de 15e eëuw. Deze waas aanvankelik es rónje taore geboewd, mèr is in de 17e eëuw achhokig omboewd.
De veurbörch besjteit oet 'ne U-vörmige neerhaof mèt dao-in opgenómme 'n tweë verdepinge hoag paortgeboew oet 1670, zoa-es aangegaeve door jaorankersj. 't Paortgeboew haet 'n hèlsjteine valbrökfrónt en is veurzeen van 'n leije piramidedaak. 't Is 't awtste deil van de veurbörch en is beriekbaar via 'n baogbrök oet ca. 1850. De wesvleugel oet 1716 is aevenaens es zoadanig gedateerd mèt jaorankersj, terwiel de zuudvleugel is veurzeen van 'ne sloetsjtein mèt 't jaortal 1718. In de noordvleugel bevundj zich 'ne gevelsjtein oet 1621, dae aafkómstig zouw zeen van de Eijckholter haof.
De kesjteëltuin is 'n reconstructie aan de handj van opgravinge van en óngerzeuk nao de Franse rococotuin dae in 1787 door Graaf Vincent van der Heyden-Belderbusch waas aangelag. Aw leijfruitrassen, roaze en levendel, same mèt buxus vörme de authentieke beplanting en gaeve de sjtructuur aan. De tuin is aopebaar en 'n favoriete trouwlocatie en is gratis toegankelik.
Gesjiedenis en beweuners
't Kesjteël is bekènd saer de 14e eëuw en woort bewoond door diverse adellike femilies. 't Waas aanvankelik 'n riddermatig good en veel es leën ónger de Keur-Kölse mankamer in Heërle en waas vermèld ónger de naam Van Geitsbach tot der Worm. Nao dees femilie is 't kesjteël later geneump, naodat 't eërder es Geitsbach bekènd waas. In daen tied waas 't kesjteël 'n veerkantjig hoes mèt daoveur 'ne rónje taore en 'ne rechhokige taore, allemaol opgetrokke oet Kundersjtein, en geboewd róndj 'n ómmoerde bènneplaatsj. De eësjte bekènde eigenaer waas de Heër van Strijthagen in 1476, toen 't kesjteël nog 'n verdedigbare waterbörch waas mèt boetemoere óm de grach. In 1498 kaom 't kesjteël in bezit van de sjout van Heërle, Diederick van Pallandt. In 1542, toen 't kesjteël in bezit was van de femilie Van Hallen, woort 't door brandj verrinneweert en róndj 1550 weer herboewd in dezelfde sjtiel, aevel noe mèt 'n zadeldaak tösje tweë trapgevele. De herboew, oetgeveurd door de femilie van Wylre, gebeurde in baksjtein en óm 't versjil tösje de mergel en de baksjtein te verhulle woort 't geboew witgesjilderd.
In 1568 vererfde ’t good aan de femilie Van Wylre, die in de volgende eëuw diverse verboewinge leet oetveure, wo-ónger 'n oetbreijing aan de zuudkantj in 1650, op de plek van de bènneplaatsj. 't Kesjteël bleef pès 1738 in dees femilie. In dat jaor euverleej Friedrich Wilhelm Freiherr von Wylre, kanunnik te Aoke, wonao zien bezittinge vererfde aan Vicenz Phillip Anton van der Heyden zu Belderbusch.
Eindj 19e eëuw (1891) kroog ouch 't kesjteël en de haof zien hujige uterlik, te danke aan baron François de Loë, dae 'ne herboew oetveurde in neogotiese sjtiel, nao planne van L. de Fisenne.
Ónger 't groatste deil van de 20e eëuw waas 't kesjteël en 't biebeheuërende landjgood in hènj van de Oranje-Nassau Miene. Op 't kesjteël woonde in die periood opzichters, kunstenaers, de bosjwachter en de badmeister. Biej 't kesjteël laog in daen tied |n groat aopelóchzjwömbad, wo ganse generaties Voerendalers en Heërlenaere höbbe leëre zjwömme. Nao de miensjloeting sjtèlde euverheidsbesjtuurders en de ON veur óm 'n groatsjalig pretpark te sjtichte op 't landjgood. De Heërlese bevolking leep dees pretparkplanne in 1983 lètterlik en feguurlik ónger de veut in 'n groat opgezatte en breit gesjteunde próttesmarsj. In de lètste decennia van de twintigste eëuw raakde 't kesjteël danig in verval, tot 't opgekoch woort door hotelkete Van der Valk. Dae restereerde 't kesjteël in de periood 1997-1999. Noe is d'r 'n hotel en 'n resterant gevestigd.
12 september
Heiligedaag van Guido van Anderlech
Tillefoean
Dit artikel geitj euver 't apparaat zelf, veur 't abstrak begrip, zuuch: tillefonie.
d'n Tillefoean is e toestèl womit gesprekke meugelik zeen tösse persoeane die zich boete gehuuerbereik van einanger bevinje. Veur e dergelik gesprek zeen minstes twieë tillefoeans nuuedig en e netwirk worop dees tillefoeans bei zeen aangeslaote.
Opboew
E tillefoeantoestèl kan de volgendje óngerdeile bevatte:
Bie e modern toestèl bevinje de microfoon en tillefoean zich inne häöre, ouch waal microtillefoean geneump. Wiejer guuef 't eindeilige toestelle wobie 't gans toestèl 'ne häöre is, wie ederen hendie.
Treëbik
Treëbik (Hollands: Treebeek) is de groatste wiek van de gemeinte en plaats Broensem in Nederlands Limburg.
11 september
right|thumb|Aonsleeg vaan 11 september 2001 Heiligedaag van Felix en Regula
Nationale fièsdaag in Catalonië
Treëbik
De veurmalige mienkolonie Treëbik-Haansberg, mèt ruum 600 hoezer oet 1913-1918, nao 'n óntwerp van Johannes Leliman, is vanaaf 22 januari 2009 besjermp dörpsgezich.
In Treëbik ligke miè es tièn kèrke, ómdat de koempels oet versjillende leng kaome.
1784
1781 - 1782 - 1783 - 1784 - 1785 - 1786 - 1787
Böätenake
thumb|Doorwaadbaar plaats in de [[Gulp bie Böätenake in de Groate bösj ]] Böätenake (Nederlands: Beutenaken) ies 'n buurtsjap van Sjlennich in de gemeinte Gulpe-Wittem in 't heuvelland van Zuud Limburg. Ouwer name zint: Bottinachs, Butenacho, Butenachen. De nederzètting ies gelege in 't dal van de Gulp in lintbeboewing aan de waeg Beutenaken tösje Waterop en Sjlenake. 't Zint groatendeils boerehoezer, woa-ónder ouch vakwerk.
't Reveerke de Gulp, dat 'n ziebeek ies van de Geul, sjtruimp achterum de hoezer. Dao achter bevingk ziech de Groate bösj, 'ne sjtiele hellingbösj mèt haol waeg en gröbbe. In 2003 woonde d'r 90 luuj in Böätenake.
Bezeenswaerdig
thumb|Boerehoes in vakwerk gevöld mèt baksjtein
Stadhoes (Mestreech)
thumb|'t Stadhoes vaan Mestreech 't Stadhoes vaan Mestreech is e gebouw op de Merret in Mestreech. 't Stadsbestuur heet 't sinds de oplievering vaan 't gebouw in gebruuk.
Sjlennich
thumb|275px|right|Remigiuskèrk van Sjlennich oet de 18e ièw Sjlennich (boete 't dörp ouch Sjlenake, Nederlands Slenaken) ies e dörp in de gemeinte Gulpe-Wittem in Zuud Limburg op de grens mèt 't Belsj. 't Ies gelege aan 't reveerke de Gulp, 'n ziebeek van de Geul. Vlakbie liegke de Groate Bösj en de Roebelsjbösj. Tot 1982 waor Sjlenake 'n zelfsjtendige gemeinte. Tot 1999 huèrde-n 't bie de gemeinte Wittem en daonao bie de fusiegemeinte Gulpe-Wittem. D'r wone 654 luuj. Ouwer name zint: Sledenaken, Sledenachen en Sleydenaeken.
Stadhoes (Mestreech)
Historie
Ietot 't stadhoes woort gebouwd, zaot 't stadsbestuur in twie hoezer aon de Sint-Jorisstraot (allewijl de Groete Staat): De Lanscroon en De Liebaerd. De rechspraok gebäörde in 't Dinghoes aon de Kleine Staat, wat wel veur de stad waor gebouwd. Toch waore allebei oonderhaand te klein gewore. Al in de late zèstienden iew had me planne veur e nui raodhoes, meh door d'n Tachtegjaoregen Oorlog kóste die neet weure gerealiseerd.
Sjlennich
Buurtsjappe
Gehuchte en buurtsjappe van Sjlenake zint:
Stadhoes (Mestreech)
Historie
't Nui Nederlands stadbestuur (sinds 1632 woort 't Braobants deil vaan de Mestreechse Twiehieregheid woergenome door de Rippubliek vaan de Zeve Vereinegde Nederlen) leet in 1655 d'n Hollandsen arsjitek Pieter Post oet D'n Haag koume veur e nui stadhoes te oontwerpe. Heer leet de aw Lakehal, 't Belfort en e stök vaan de aw walmör mèt de Leugepoort en de Gevaangenepoort slope. Stein vaan de Gevaangenepoort woorte later bij de bouw vaan 't Stadhoes gebruuk. Zoe waor e nui plein oontstande, de Merret. Midde op dit plein kaom 't nui stadhoes. Wie al 't werk vaan Post vèlt 't Stadshoes oonder 't Hollands classicisme, 'ne bouwstijl dee wie de naom al suggereert veural in Wes-Nederland veurkump. Veur Limbörg is dit 'n oetzunderlek veurbeeld.
Sjlennich
Gesjiedenis
Sjlenake waor in de 13e ièw 'n vrie riekshièrlikheid. Dat bliek oet 'n oarkónde woa-in Adam, Hièr van Sjlennich, es getuge sjteit veur Walram, hertog van Limburg. Later zint grave van Bronckhorst van Grónsveld en daonao graaf Plettenburg van Wittem de baas. De umgeving van 't dörp ies al zoan 6000 jaor geleje bewoond gewaes bliekens de groate "sjliepsjtein" dae ziech bevingk in 't kortbieliegkend bösjke langs de Gulp. In deze sjtein zint reste van insjniejinge te zeen, die luuj oet de Nuje Sjteintied (Neolithicum) gemaak höbbe terwiel ze hun biele waore aan 't sjerp sjliepe.
Stadhoes (Mestreech)
Historie
Mèt de bouw woort in 1659 begós wie de twie Mestreechse hoegsjoute Groulart en De la Montaigne de symbolischen ierste stein lagte. In 1664 kós de raod 't Stadhoes in gebruuk numme. 't Gebouw waor door geldgebrek nog neet gans veerdeg; d'n torie woort pas in 1684 door d'n Aokese bouwmeister Adam Wynandts gerealiseerd.
Sjlennich
Bezeenswaerdig
thumb|275px|right|Kruzer op 't kèrkhóf
Stadhoes (Mestreech)
Historie
Mèt 't interieur woort nog laanger gewach. De ierste jaore waor 't hendeg sober, meh in d'n achtienden iew woorte oetbundege stucwerke, wandkleide en meubele aongebrach. 't Interieur raakde zwoer versjendeleerd bij 't ierste Frans belag vaan Mestreech in 1793; in de loup vaan de negentienden iew woort dat herstèld.
Tot deep in de negentienden iew hoesvesde 't Stadshoes neve de raod (die tot aon de koms vaan de Franse, die apaarte tribbenaole inveurde, ouch rechspraok) ouch de complete amteleke organisatie. Ouch woort in de Fransen tied de twiedeiling in e Braobants/Staots en e Luiks deil euverbojeg. Heidoor veraanderde alle kamers en zaole vaan functie, boete de börgemeisterskamer. Pas in 1961 verhoesde de amteleke organisatie gooddeils nao 't nui Stadsketoer, wat in 2000 weer woort aofgebroke. De raod bleef wel in 't Stadhoes vergadere, tot in 2007 Mosae Forum gans mèt raodszaol veerdeg kaom. Allein börgemeister en wèthawwers hawwe nog ketoer in 't Stadhoes. Tösse 201 en 2017 woort 't gebouw gerinnoveerd.
Exterieur
thumb|Boveste toriedeil. 't Gebouw is 100 bij 100 Rijnlandse voot (31,4 bij 31,4 meter) groet en mèt 75 voot tot aon de nok en 150 voot tot en mèt de toriespits.
't Gebouw is, inclusief kelder en zolder, vief verdepinge hoeg. De gevele zien bedèk mèt Naamse stein. Wie 't classicisme dat vereis zien de gevele symmetrisch ingedeild mèt rechheukege vlaker, gemarkeerd door pilasters en kroenlieste. De pilasters zien op d'n ierste etaasj Dorisch, op d'n twiede Ionisch en op d'n daarde Korinthisch. Alle veer de gevele zien gekroend door e fronton mèt beeldhouwwerk. Aon de wesgevel zuut me 'n steidemaog geflankeerd door Mars (d'n oorlogsgod, veur Mestreech es vèstingstad vaan oongewoen belaank) en Minerva, mèt de kop vaan Medusa en 'n uil. Aoon de weskant vint me ouch 'n dobbel trap die nao de bel étage veurt. Dezen ingaank is gedèk mèt e portiek mèt dao bovenop weer 'n balustraad veur de volgende verdeping. 't Portiek is drei traveeë breid, de ganse middepartij vijf. De aander drei gevele höbbe 'n rillatief besjeie middepartij vaan drei traveeë; d'n oosgevel (d'n achterkant) is nog 't riekste.
D'n torie besteit oet 'ne veerkentege, zwoeren oonderbouw vaan brikke, de bovebouw is achkenteg en besteit oet veer touwloupende etages. De ierste besteit oet ach baoge, d'n twiede dreug veer wiezerplate, de daarde is 'n balustraad mèt op ederen hook veerkentege steunbere, de bovenste is 'n ope lanterie gedèk door 'ne koepel. In de lanterie hingk e kerriljong, gegote door de toen wereldbekinde Amsterdamse breurs Pieter en François Hemony. De klokke waore, wie de inscripties verraoje, oersprunkelek veur 'ne kèrktorie gegote (en bij vergissing neet gelieverd). Umtot d'n torie pas in 1684 veerdeg kaom, hónge de klokke tot deen tied in 'nen houte noedtorie. 't Kerriljong is in 1962 groondeg gerestaureerd door de firma Eijsbouts, dee 26 nui klokke goot en 't pianoklaveer oet begin twintegsten iew weghaolde. In 1997 veugde de firma Petit & Fritsen nog ins zès klokke touw, zoetot 't totaol op 49 kump (in totaol zien dus nog 17 Hemony-klokke euver). 't Kerriljong weurt otomatisch bespäöld op 't gans en haaf oor; op zaoterdagmiddag späölt de stadskerriljonis drop (anno 2020 is dat Frank Steijns).
'n Bekaans exakte kopie vaan d'n torie vint me op de Laura vaan Troitse-Sergieva, e kloester bij Moskou.
Interieur
thumb|Plan veur de bel étage vaan de hand vaan Post. Post leet ziech veur 't interieur leie door klassieke proportiewètte. Heer woort daobij geholpe door de Twiehieregheid: die vereisde tot 't gebouw in e Luiks en e Braobants/Staots deil woort gesplits. 't Luiks bestuur zaot aon de noordkant, 't Braobants bestuur aon de zuidkant vaan 't gebouw. In allebei de hèlfte zaote sjout en sjepene veuraon (dus bij de wesgevel); börgemeister en raod zaote achterein (bij d'n oosgevel). In 't midde gief 't 'n groete hal, 't 'Plein' geneump.
't Plein umspant twie verdepinge. De bojem ligk op de bel étage, dus op 't niveau boe me 't gebouw door d'n hoofingaank binnekump. De verdeping daobove heet 'n galerij die euver 't Plein oetzuut. 't Plein is gedek door e kruusgewelf, 'n haaf tongewelf en 'ne koepel, dee op veer pilere rös. 't Gewelf is tösse 1667 en 1671 besjèlderd door Theodoor van der Schuer oet D'n Haag mèt allegorieë vaan de vrei, de geriechtegheid en de euverwinning vaan de däög op de oondäög. In de koepel hingk e klökske wat vreuger woort gelojd veur merrettije en raodvergaoderinge aon te kundege.
Mèt 'n groet opgezatte trap geit me nao de galerij. Op de galerij vint me glaas-in-loedvinstere mèt de beelder vaan groete Mestreechtenere. De broonze balusters um de galerij zien gesjoonke door raodsleie en tuine hun naome en femiliewaopes.
De Raodszaol heet zien functie sinds 1884; in vreuger tije waor 'r in gebruuk es bibliotheek. Ouch deze zaol waor vreuger in twie deile verdeild; me heet dat bij de restauratie herstèld. De mör zien behaange mèt portrètte vaan ex-börgemeisters vaan Mestreech. Tot 2018 hóng hei e sjouwsjtök vaan Jan van Brussel wat 't Lèste Oerdeil veurstèlde. 't Hóng al in 't Dinghoes wie 't stadsbestuur dao zaot; allewijl weurt 't getuind in 't Bonnefantemuseum.
De börgemeisterskamer (rechs achterin) woort pas in d'n achtienden iew gedikkoreerd, wat me good aon de inriechting kin zien. Wel zien de mör nog mèt goudleer bekleid, wat toen sterk oet de mode waor, meh dit leer is besjèlderd mèt chinoiserieë. De sjèlderije zien (her)kopieë vaan diverse othentieke Chinese en Japanse veurstèllinge. 't Stucplefóng is besjèlderd door de Zwitser Tomaso Vasalli. 't Stucwerk op de mör besteit oet rocaille-ornaminte. De sjouw is vaan eine Joannes Bossier; daobove hingk e sjèlderij vaan de Luikeneer Edmond Plumier wat 't twiehiereg bestuur oetbeeld. 't Meubilair is deils rococo (Lowie XV-stijl), deils classicistisch (Lowie XVI-stijl).
De Luikse sjepekamer, die nog ummertouw es wèthawwerskamer deensdeit, had oersprunkelek ouch oetbundeg stucwerk vaan Vasalli, meh dit góng bij 't Belag vaan 1793 gooddeils verlore. 'tzelfde gelt veur 't mantelstök vaan Plumier wat 't ouch hei gaof. Allein bove d'n ingaank zuut me nog 'n oersprunkelek medaillon. 't Mantelstök is later vervaange door e sjèlderij vaan Van der Schuer wat ieder in de Raodszaol hóng. De Braobantse sjepekamer, allewijl de kemissiekamer, heet 't Belag wel doorstande. Op 't stucwerk is 't Salomonsoerdeil te zien. 't Mantelstök is ouch weer vaan Plumier en tuint de kuise Susanna. Dees veurstèllinge zien neet veur niks gekoze: ze verwieze allebei nao de rechspraok. Aon ein vaan de mör hingk e zèstienden-iews tapiet wat de rencontre vaan Jacob mèt de herders vaan Laban tuint.
De prinsekamer (links, achter de Luikse sjepekamer) waor veur de deciseurs, de aofgezante vaan 't Prinsbisdom Luik en de Rippubliek vaan de Nederlen, die touwziech hele op 't stadsbestuur. Ouch woorte hei boetelandse gaste oontvaange, wie in 1717 Peter de Groete vaan Rusland. Ouch hei gief 't 'n allegorisch mantelstök, noe weer vaan Van der Schuer, wat de dobbel rechspraok tuint, zoewie de Rechveerdegheid die de Nijd vertrampeneert. Aon de mör hingk 'n serie moertapiete die scènes oet 't leve vaan Mozes oetbeelde. Die zien in 1737 bij de Brusselse tapietknuiper Franciscus van der Borght bestèld, die ze nao oontwerp vaan sjèlder Jan van Orley maakde.
Ouch in de secretairekamer (rechs, achter de Braobantse sjepekamer; veurheer ouch wel audiëntiekamer), gief 't moertapiete, meh die zien get sumpelder en tuine verdure (zuierse hoof-veurstèllinge). Oersprunkelek hónge die in de prinsekamer; nao de koms vaan de Mozes-tapiete zien ze verplaots. Ouch dees kamer heet stucwerk vaan Vaselli.
Begienhaof
thumb|right|Begienhaof in [[Brögge ]] 'ne Begienhaof ies 'n woonplaats veur begiene. 't Ies 'ne aafgesjlote haof of 'n plein woa-umheen of woa-aan woonhoezer of sjtraote mèt huuskes liegke. In de miedde sjteit meistal 'n kèrkske. De ièredeenste en Heilige Mèsse weure hie gedoon door 'ne pesjtoar of 'ne rector. De begiene houte ziech bezig mèt baeje en 't beoefene van leefdadigheid. 't Begienweze óntsjtóng in de 13e ièw en haet in de 21e ièw wiènig volgelinge miè.
Begiene, zint óngetrouwde vrouwe of wèdvrouwe (weduwes), die same 'n religieus gemeinsjap vörme. Zie lègke gein geloftes aaf. 't Enigste wat zie belaove ies, dat zie neet zölle trouwe zoalang es zie in de gemeinsjap leve, dat zie zölle loestere nao de euversjte en dat zie vriewillig in ermooj leve. Meistal drage zie uniform kleijer. De leiding liek bie de groat-juuffrouw of groat-meisteres (magistra).
De 26 begienhäöf in Vlaandere zint in 1998 opgenómme op de Waerelderfgoodlies van UNESCO.
Woa liegke begienhäöf of begienhöfkes
thumb|right|Begienhaof in Amsterdam