cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Harie Meijers
Biografie
Hae waas eine zoon van 'ne welgesjtèlde kaffeehanjelaer aan 't Vriethof in Mesjtreech. Es sjtraotjóng oefende hae op de kasseije van de Boschsjtraot en woort hiebiej oetgeloerd door ziene vrundj en troewe supporter, de later bekènde Mesjtreechse sjriever Fons Olterdissen. Dae kroog róndj 1900 van Meijers 'ne hoap breefkaarte gesjtuurd oet New York, Paries, Roame, Nantes, Turien, Kopehage, Amsterdam en Berlien. Op zöstieënjaorige laeftied maakde Harie in 1895 ein proofrundje op de gloodnuuj wielerbaan van Amby. Hae waas danig ónger de indrök van de piste, getuge zien opmirking nao aafloup taenge de pesjtoar van Amby: "De baan löp wie 'n tiet, menier pestoer".
Meijers woort profwielrenner ónger angere óm raeje dat hae de waereld wol óntdèkke en, in eine tied dat zoaget neet gans vanzelfsjpraekend waas, gek waas op reize. Zoa woort hae ein van de pioniere van 't Nederlandse fitserenne en róndj 1900 greujde hae oet tot ein fenomeen in de internasjenale baanwielrennerie. Hae naom veurnamelik deil aan zösdaagse en óntpópde zich tot eine renner mèt 'ne vliemsjerpe eindjsjprint en 'n bliksemsjnel demaraasj. In dae tied ware baanwedsjtrieje en zösdaagse heel erg populair biej de middeklas en 't wirkvolk in de groate sjtaej, 't waegrenne sjtóng doe nog in de kènjersjeun. Harie Meijers deeg mit aan diverse zösdaagse in de Vereinigde Sjtate wo-ónger dae van New York. Ouch won hae diverse Grand Prix, wo-ónger dae van New York en drie maol dae van Peries o.a. in 't jaor 1900 tiedes de Waereldtentoansjtèlling wo ein priezegeld van 7000 göjje koosj waere verdeend.
Hae naom ouch diverse keëre deil aan 't Waereldkampioensjap sjprint en woort zoawaal in 1900 es in 1902 tweëde achter de vermaarde Deense sjprinter Thorvald Ellegaard. In 1903 zouw hae in Kopehage nog èns derde waeren, ouch noe achter Ellegaard en de Duutsjer Willy Arend.
Ouch waas hae vief keër Nederlands kampioen sjprint en eine keër Éngelsj kampioen sjprint.
Harie Meijers waas de eësjte dae de biejnaam 'Second Eternal' (Eëuwige Tweëde) kroog. In 1928 euverleej hae op 48-jaorige laeftied aan tyfus.
Neet um aan te huure
thumb|Logo van NUATH Neet Um Aan Te Huùre (NUATH) is 'n joekskapel oét Venlo.
Óntstaon
NUATH is opgerich op 1 april 1976 beej handbalvereiniging Loreal. NUATH besteit oét 20 muzikante, met ein traditionele bezetting van slaagwerk, träöte, schuùve, tuba's, baritons, alt-sax en sousafoon. NUATH ónderscheid zich t.o.v. minnig andere kapel door beej de optraejes ouk te zinge.
Logo
Verklaoring Logo: 't NUATH logo is óntworpe en geteikend door Piet Camps. 2 Muzikante, eine trompettis en eine trommelaer, umsloéte de dieke trom. De schoon van de muzikante vorme 't Venlose stadhoés. NUATH druuëg ein tenue bestaonde oét ein "Vleegeneerspak met lere vleegersmuts" alles in de kleure Roeëd en Blauw, de stadskleure van Venlo. Op de dieke trom staon naam en "woeënplaats" vermeld. Op de schoonzaole steit 't jaortal van oprichting vermeld.
Optraejes
NUATH traejt met name op tiejes de vastelaovend in Noord-Limburg in 't algemein en in Venlo en umgaeving in 't biezónder. Aanspraekende Vastelaoves-optraejes haet NUATH jäörliks beej o.a. Jocus, de Boerebroelof,de Boetegewoeëne Boetezitting. Veur de aafwisseling wuuërt d'r aevel ouk in de ganse provincie Limburg opgetraoje. Veurbeelde heejvan zien o.a. D'n Uul in Remund, de Beerpiep in Tegele of de Boerebroelof is Kessel. Aangezeen NUATH ouk ein stevig Kölsch rippertwaar haet wuuërt de kapel ouk regelmaotig in Pruusses gevraog veur optraejes. 't Repertoire besteit veurnamelik oét Venlose vastelaovesleedjes, aangevöld met nummers van o.a. Die Bläck Fööss en Beppie Kraft, de Schintaler e.d. Anders dan beej de meiste andere Joekskapelle waere de optraejes met zang versterk.
Discografie
250px|thumb|CD-hoes Derds, geteikend door Piet Camps. Op de hoes zien te herkinne (vlnr) De stichter van Venlo [[Flujas, D'n Pallesaot, Die Dieke met die Flaai en Baer de Woers.]] NUATH haet wiés noow ein veertal cd's oétgegaeve.
D'n óndertitel van de derde CD is "Nuath en vrinde". Dees vrinde hebbe idder op eur typerende wiès eur beejdrage aan ein of miër nummers van dees CD geleverd. Sjraar Peetjens zingk Twieë einzame en wuuërd daobeej begeleid door Roy Grutters op d'n trekbuul. Bart Houtermans haet 't euver Die dieke met die Flaai, René Scheffer zingk eine Braziliaanse medley, óndersteund door de Ruiverse Samba Bend "Banda Topa Tinga". Op 't nummer Baer de Woers liet percussionis Teddy Lekatompessy Afrikaanse invlode huere en Tom Bartels begeleid 't e.e.a. op ziene bas. Vaerder staon op dees cd ouk 't nummer Viva Venlona. Dit letste nummer haet 6 waeke nummer 1 gestaon in de Venlose 15.
Met de opbringste van dees cd's is Nappes op de Proms georganiseerd.
Nappes op de Proms
thumb|Logo van Nappes op de Proms In 1996 haet NUATH 't muziek-aevenement "Nappes op de Proms" veur 't iërs georganiseerd. Nappes op de Proms haet tot doel um zoevuuël wie meugelik "origineel" oetveurende artieste weer op de bühne te kriege. Dit resulteerde in de "revival" van o.a. Sjraar Peetjens en Funs van Grinsven. Nappes op de Proms wuuërt ens in de 2 á 3 jaor georganiseerd (1996, 1998, 2000, 2004, 2007, 2009). De 7e en taeves letste editie haet plaatsgevónde in jannewari 2011. Naeve iërder geneumde corifeje hebbe artieste wie Huub Stapel en Glenn Corneille ouk eur beejdrage geleverd aan ein of miërdere oétveuringe van Nappes op de Proms.
Verklaoring Logo
'''t Nappes op de Proms logo is ein samestel van 't NUATH Logo met ein foto van Funs van Grinsven. Dees foto is genaome tiejes de 1e Nappes op de Proms in 1996. Funs van Grinsven (op de rök gezeen) neemp 't applaus in óntvangs van de ruùm 1100 óntroerde luusteraers''.
Projecte
Projec Zurtitrie is ein niej, al opgestart projec van NUATH. 't Straeve um jeugdige muzikale talente ein podium te gaeve binne de Limburgse meziékwaereld leet ten gróndslaag aan dit nieje NUATH projec. Vanaaf 8 fibberwari 2008 zuut de nieje bend "Zurtitrie", ein samestel van NUATH muzikante en jónk (pop) talent oét Venlo en umgaeving 't laevesleech. Electrisch versterkde gitare, ein éch Hammondorgel,'nne trekbuul, drums en percussie, basgitaar en zang waere gekoppeld aan JK NUATH um oétintellik ein nieje bend te vorme. Meziékstiele wie "Jaore '70 disco", "Jazz", "Rock", "BreakBeat" en onvervalsde "Blues" waere in ein modern "blaosJeske" gestaoke. Opnames veur CD & Video hebbe op 28 en 29 juni 2008 plaats gevónde. Via deze link Projec Zurtitrie trailer kint geej alvés ein stökske beluùstere. De prissentatie van de CD "Zoèpkoel truuk!" haet plaats op 21 september 2008 beej Baer de Woers in Venlo.
Put
Put kan verwieze nao:
Smiley
right|thumb|180px|smiley of lachebekske 'ne Smiley, ouch waal lachebekske, :-), ies 'n bekènde emoticon, dat oetgevónge ies op 19 september 1982 door Scott E.Fahlmann van de Carnegie Mellon University van Pittsburg in de deilsjtaat Pennsylvania. De rae um dat symbool te gebruke waor 'n sjtudentemop, die via 'n bulletin-board 'n paniekreactie opreep.  In 't beriech woort gemeld van 'n besjmetting. Nao 'n debat euver de grenze van humor binne de insjtèlling woort 't emoticon gelanceerd um aan te geve welke beriechte neet gans serieus bedoeld zint.
Later zint veur allerlei situaties ander emoticons óntworpe.
Andréia Horta
Andréia Assis Horta (Juiz de Fora, 27 juli 1983) is 'n Braziliaanse actrice.
Hoonderragout
'ne Hoonderragout, ooch wal kipperagout geneumd, is 'ne witte ragout óp basis van 'n dieke witte geboonde saos, die vermengd wert mèt kippebouillon en room en daonao wert gevuld mèt sjtukskes gekaoëkd wit hoondervleesj en gebakke champignons en un. D'r ragout wert aafgemakd mèt paeëper en zaot en wert gebruukd öm körfkes mèt te vulle.
Rassemblement National
Rassemblement National (RN) is 'n Franse polletieke partei, opgeriech op 5 oktober 1972. De meiste observateurs situere RN in 't spectrum vaan rechs-extremisme, mer häör representante prefere RN te plaotse in e spectrum wat links noch rechs es belaangrieke posities benaodrök. Zie begos oonder de naom Front national pour l'unité française (Nationaal front veur de Franse einegheid), geleid door häöre parteiprizzendènt Jean-Marie Le Pen bis 2011, wie de partei woort euvergenomme door zien dochter Marine Le Pen. De partei kaom op in Fraankriek in de tachteger jaore vaan d'n twintegsten iew, wie 'n gróp vaan 35 aofgeveerdege 't Frans Parlemint binnekaome mèt de legislatieve verkieze vaan 1986. Jean-Marie Le Pen waor de partei häöre prizzendèntskandidaot veur de Rippebliek veur vief kier. Heer genoot zien hoegtepönt in 2002, wie heer 't bis de twiede runde haolde vaan de prizzendèntsverkiezinge contra Jacques Chirac. Dee lèste woort oetindelek prizzendènt. De partei behaolde daonao versjèllende successe, boe-oonder häör euverwinning es nómmer ein Franse partei in de Europese verkiezinge vaan 2014, zoe-ouch es nómmer ein in de ierste runde vaan de meiste regio's in de Franse regionale verkiezinge vaan 2015. Marine Le Pen kaom in de twiede runde vaan de Franse prizzendèntsverkiezinge vaan 2017, boe zie verloor contra Emmanuel Macron mèt 33,90 % vaan de stömme.
Ginneraole informatie
De kleure vaan de partei zien blauw, blaank en roed (zjus wie de kleure vaan de Franse veendel). Prizzendènt vaan de Rassemblement national is Marine Le Pen. Al is häöre pa, Jean-Marie Le Pen, zoegood es geïsoleerd vaan de partij (meugelek vaanwege te radicale opmerkinge vaan ziene kant in de media), is heer wel nog ummertouw président d'honneur vaan de partei. De vice-prizzendènte zien Louis Aliot, Marie-Christine Arnautu, Jean-François Arnautu, Jean-François Jalkh, Steeve Briois (dee ouch de secretaris is) en Nicolas Bay. In 2016 had de partei 85.000 leie. In 't Frans parlemint maak RN meistes deil oet vaan groetere coalitie, boe wijers veural einmansparteie deil vaan oetmake. Op EU-niveau maak de partei deil oet vaan Europe des nations et des libertés, geleid door Marcel de Graaff en de iedergeneumde Nicolas Bay.
Ideologie
De meiste observateurs situere RN in 't spectrum vaan rechs-extremisme, mer häör representante prefere RN te plaotse in e spectrum wat links noch rechs es belaangrieke posities benaodrök. Wijers weurt zie gecategoriseerd oonder de ideologieë nationalisme, nationaal-conservatisme, rechs-populisme, anti-immigratie, anti-globalisme, soevereinisme, euroscepticisme en étatisme.
Zetelverdeiling
Rassemblement national heet 7 vaan de 577 zetels in Assemblée nationale, 2 vaan de 348 zetels in 't Senaat, 17 vaan de 74 Franse zetels in 't Europees Parlemint, 333 vaan de 1758 zetels in de versjèllende Conseils Régionaux, 58 vaan de 4108 zetels in de versjèllende Conseils Départementaux en 1533 vaan de 536.519 zetels in de versjèllende Conseils Municipaux.
Latien
Na 't oetereinvalle vaan 't Romeins Riek bleef 't iewelaank de taol vaan de Roems-Kathelieke Kèrk en vaan de wetensjap. Nog ummertouw weurt op gymnasia in Nederland en 't Belsj Latien oonderweze, veural veur de werke vaan de klassieke Latiense sjrievers te kinne leze. 't Aajdgrieks heet 'n zelfde positie, allewel tot daoraon get minder tied besteid weurt.
Historie
thumb|Taole in protohistorisch Italië. thumb|Lapis niger, ajdste oonumstreie Latiense teks. thumb|Cicero, icoon vaan 't "Gouwe Latien". thumb|De Civitate Dei vaan Augustinus. thumb|Summa Theologica vaan Thomas vaan Aquino. thumb|Systema Naturæ vaan Linnaeus.
Prehistorie, vörming
't Latien is, es ein vaan de Italische taole, deil vaan de Indogermaanse taolfamilie, wat wèlt zègke tot de volker die 't spraoke in de prehistorie (wienie perceis liet ziech nog neet zègke) oet 't ooste nao Italië zien gemigreerd. Wie de aander Italische taole is 't ouch 'n kentumtaol; Latien is zelfs de naomgever vaan dees gropering (< centum 'hoonderd'). 't Is neet zeker of 'n uniform Proto-Italisch, 'nen hypothetische veurgenger vaan alle Italische taole, bestande heet; mesjiens moot me 't Italisch lever zeen es 'n losvaste groop ing verwante taole. Ing verwant mèt 't Italisch zien veural 't Venetisch (te zeen es 'n zöstertaol) en de Keltische taole. Kinmerkend veur de Italische groop zien oonder mier 't verdwijne vaan de geaspireerde consonante (beveurbeeld PIG *bhreh₂ter > Latiens frater), 't vervalle vaan d'n dualis en vrij good behaajd vaan de diftonge.
Boete 't Latien bestoont de Italische groop oet 't Oskisch, 't Umbrisch, 't Zuid-Piceens en 't Faliskisch. De ierste drei vörme de Sabellische ('Sabijnse') oonderverdeiling, dewijl 't Faliskisch same mèt 't Latien de aander oonderverdeiling is. In de broonstied, dus op 't memint tot Roeme opkump, zien de Sabellische taole hiel väöl belaankrieker en groeter es 't Latien-Faliskisch. Dinger die 't Latien oondersjeie vaan de Sabellische taole zien 't behaajd vaan de Indogermaanse *kw- (quis 'wee', tegeneuver Oskisch pis) en de reflex vaan de aw -*dh- en -*bh- (d.w.z. tösse vocaole) es -d- resp. -b- (media tegeneuver Oskisch mefia). Aander bezunderheid vaan 't Latien is de oontwikkeling vaan de aw *dh- (aon 't begin vaan e woord dus) tot f- (forum, verwant aon Limbörgs deur). In 't Faliskisch verandert ouch de *gh- aon 't woordbegin in f-, dewijl die in 't Latien 'n h- weurt (Latiens hodie tege Faliskisch foied 'vaandaog').
Preklassieke historie
't Latien woort in de vreug daog vaan Roeme neet allein gesproke in Roeme, meh in groete deile vaan de Latium (vaandao de naom); zien sprekers stoon bekind es de Latiene. Euver de dialekte vaan aander stei kin neet väöl gezag weure, umtot haos gein inscripties drin zien euvergelieverd. Vreuger meinde me tot de aajdste Latiense teks boete Roeme (naomelek in Palestrina) gevoonte waor; de zoegenaomde fibula Praenestina zal evels 'n vervalsing zien. Wel authentiek is de lapis niger, 'n fragmentarische religieus teks oet 't ind vaan de keuningstied of 't begin vaan de Republiek, deep oonder 't Forum Romanum. Mier euver 't Aajdlatien liet ziech zègke oet aander inscripties en oet euvergelieverde religieus en juridische formules; die lèste zien dèks evels corrup euvergelieverd umtot me ze later aonpasde aon moderner vörm vaan Latien.
De grammair vaan 't Aajdlatien versjèlde nog aonzeenlek vaan 't Klassiek Latien. Zoe had de taol nog zeve echte naomvalle (mèt 'ne volweerdege locatief, allein es relik aonwezig in 't Klassiek Latien), indegde d'n ablatief inkelvoud nog op 'n -d, de genitief inkelvoud op 'n -s en de nominatief inkelvoud vaan de twiede declinatie op -os (tegeneuver Klassiek -us), wat mier pareert mèt verwante taole. In 't perfectum kump reduplicatie nog dèks veur (fefeci 'iech höb gedoon' tegeneuver Klassiek feci). De aw Indogermaanse diftonge zien väöl beter bewaord es in de klassieke taol, op 'n meneer die mier aon 't Oskisch herinnert.
Klassiek Latien
In de derde iew veur Christus heet de taol ziech oonderhaand oontwikkeld tot wat veer es Latien kinne. Tekste oet de derde en twiede iew veur Christus gief me daan ouch neet mier aon mèt "archaïsch", meh mèt "pre-klassiek". In dees iewe, boe-in 't Romeins Riek in oorlog is mèt Carthago en Hellas, geit de Romeinse cultuur mèt sprung veuroet, zoewel in literatuur wie ouch in historiesjrieving en (politieke) sprekerskuns. Gevolg is tot de taol laankzaamaon normatiever geit weure: grammair, oetspraok en vocabulair weure vasgelag. Hoegdepunt vint 't normatief vaslègke vaan 't Latien bij Cicero. Häöm, en aander groete sjrievers wie Vergilius, Ovidius, Horatius en Caesar, kint me zoeväöl respek touw tot me hun taol 't Gouwe Latien zal neume. Mèt dees figure zien v'r aongekoume bij 't Klassiek Latien.
De literatuur vaan de ierste iew nao Christus, vaan de vreuge Keizertied dus, steit bekind es 't Zèlvere Latien. Deze taolstandaard stik volges filologe oongunsteg aof bij 't Gouwe Latien door e touwgenome formalisme en minder natuurleke spontaniëteit. Toch lieverde ouch dees periood e paar canonische sjrievers op, zoewie Juvenalis, Seneca, Suetonius en Tacitus. De periood vaan 't Zèlvere Latien kin me 'n ind in de twiede iew laote doorloupe.
Posklassiek Latien
Mèt de vörming vaan 't Gouwe Latien raakde 't literair acrolek los vaan de spreektaol vaan 't volk. Sjrievers mèt minder pretentie, wie Catullus, hanteerde mier 'n "spreektaol", boe-in al wäörd veurkaome die Cicero zeker hej aofgekäörd (wie bellus tegeneuver pulcher veur 'sjoen'). Martialis deeg later 'tzelfde. Inscripties laote nog väöl mier zien: zoe bliek tot al in de ierste iew veur Christus de -m aon 't woordind begós te verdwijne, of es nasalisatie in de veurgoonde vocaol góng "zitte". De graffiti vaan Pompeii, boe-in soms verrassend opeharteg fonetisch gesjreve woort, tuine in de ierste iew nao Christus al 't op groete sjaol verdwijne vaan de -t en aander indklaanke aon - 't Italiaans in d'n dop. Vaanaof de derde iew geit 't hel - daan versumpelt ziech 't buigingssysteem ummer sterker. Dit Latien, gesproke door 't volk en bezejd mèt wäörd, oetspraokvariante en verbuiginge die boete de norm vele, neump me Vulgair Latien en 't is hei-oet tot ziech laankzaamaon de Romaanse taole oontwikkele.
Middeliews en Humanistisch Latien
Tege 't ind vaan de middeliewe, te beginne in de veertiende iew, kaom evels 't humanisme op. Ein vaan de ierste dinger boe-in feitelek de klassieke Aajdheid es veurbeeld genome woort, waor de taol. Bij 't sjrieve vaan 't Latien mós me idealiter ad fontes: nao de bronne. Es de bronne woorte de klassieke sjrievers gezeen. Vrijhede die ziech de Middeliews-Latiense sjrievers hadde touwgestande neumde me "gotisch" (d.w.z. "barbaars"). De humaniste verdeepde ziech, aanders es de middeliewse theologe, ouch in 't Grieks, wat veur e vernuid inziech in de Griekse lienwäörd in 't Latien zörgde. Zoe oontstoont laankzaamaon 't Neolatien, wat ziech zoeväöl meugelek weer riechde op de klassieke standaard.
't Begin vaan de Nuien Tied zaog evels ouch 'n emancipatie vaan de volkstaole es sjrieftaole. Literatuur in de volkstaol waor al in de late middeliewe opgekoume, mier prozaïsche tekste volgde noe ouch, zoe good wie - in protestantse gebeie - biebelvertaolinge. Dit alles hóng ouch same mèt de kóms vaan d'n drökpeers. Wat veur 't Latien euverbleef waor de wetensjap: tot en mèt de achtiende iew zouwe de mieste wetensjaps- en filosofiebeuk in 't Latien versjijne. In de negentiende iew begóste veural Ingels, Duits en Frans dat euver te numme. 't Latien bleef wel tot laat in de negentiende iew in gebruuk es collegetaol aon universiteite. In de katholieke kerk bleef 't gebruuk vaan 't Latien nog langer universeel: de mès bleef tot 't Twiede Vaticaans Concilie in 't Latien, zoe good wie theologische literatuur. Biebelvertaolinge in katholieke len waore tot 1900 witte raove. Noe nog altied weure encyclieke (gemeinelek) in 't Latien gesjreve. In de wetensjap heet 't Latien allewijl zien veurnaomste gebruuk in de naomgeving vaan organismes; 't systeem wat Linnaeus heivoor bedach is nog ummertouw in gebruuk.
Allewel tot 't Latien roond 1900 dus es actief gebruukde taol leek te verdwijne, kaom in de twintegste iew 'n nui raasj op: de Neolatiense vertaoling vaan populair literatuur. Dit betröf veural kinderbeuk en stripbeuk. Dees traditie begós mèt Winnie the Pooh (es Winnius ille Pu in 1960 oetgebrach) en heet es bekindste en populairste exponinte de Latiense vertaoling vaan Asterix ('n stripserie die jummers in de Romeinsen tied späölt). Doelgroop veur dit soort vertaolinge zien veural de gymnasiaste die in de Westerse wereld nog ummertouw op sjaol Latien liere. 'nen Inkeling zuut veur 't Latien 'n rol es internationaol hulptaol eweggelag; veur de mieste is 't evels mer 'nen hobby.
Klaanklier
Allewel tot euver sommege details oondudelekheid blijf, vèlt de Latiense klaanklier vrij good te reconstruere. Dat kump in de ierste plaots doortot ze vrij sumpel is, in de twiede plaots doortot ze fonetisch in häör eige alfabet (Zuug oonder) woort gesjreve en in de derde plaots door vergliekend oonderzeuk nao de Romaanse taole en nao lienwäörd in aander taole. Dinger wie 't feit tot de c altied es /k/ kloonk laote ziech beveurbeeld vasstèlle oet 't lienwoord keizer, oet Caesar (Neolatiense oetspraok /tʃe:zɑr/, Klassiek Latien evels /kaisar/. De k- aon 't begin vaan keizer is e bewies veur de [k] aon 't begin vaan Caesar in de klassieken tied).
Vocaole
't Latien heet e sumpel systeem vaan vief vocaole in twie lengdes: laank en kort. De vocaole zien a, e, i, o en u. De fonetische kwaliteite waore woersjijnelek ouch respectievelek /a/, /e/, /i/, /o/ en /u/. 'ne Zesde vocaol is de y (oetspraok ouch /y/), die allein in Griekse lienwäörd veurkump. Lang vocaole kinne in modern Latiens sjrif weure aongegeve mèt 'ne macron: ā, ē, ī, ō, ū. De Romeine kóste dit teike neet. 't Weurt veural gebruuk in dictionaire (veur minimaal pare wie malus 'slech' en mālus 'appeleboum' oeterein te kinne hawwe, en es hölp bij 't scandere vaan poëzie) en in grammaire (zoewie heioonder 't geval is). Es me wèlt kin me 'n korte vocaollengde aongeve mèt 'ne breve: ǎ, ě, ǐ etc. Dit weurt nog väöl minder gedoon es 't zètte vaan 'ne macron: es macra weure gebruuk, maag me aonnumme tot oongemarkeerde vocaole kort zien. De breve kin wel weure gebruuk um de kortheid vaan de vocaol te benaodrökke, beveurbeeld in 't versjèl tösse parēre en parěre (twie wèrkwäörd in versjèllende declinaties).
De klaankwètte vaan 't Latien vereise tot 'ne vaan natuur lange vocaol kort weurt es twie consonante drop volge of es 'r gevolg weurt door 'nen aandere vocaol: vidēre 'zien', meh viděo 'iech zeen'. Griekse wäörd vörme 't oetzundering op dees lèste regel: Menelāus oet Μενέλαος.
Consonante
Consonante zien b, c/k /k/, d, f, g, h, k, l, m, n, p, qu /kw/, r, s en t. i/j en u/v (zuug oonder) zien haafvocaole. X is 'n digraaf veur /ks/. Z kump allein in Griekse wäörd veur en klink es /dz/.
De m veur 'nen andere consonant en aon 't woordind begós al vreug te verdwijne; dinkelek vörmde ze mèt de klinker deveur 'ne nasaole klaank. Puellam woort zoe [puel:ã].
Prosodie
't Latien heet 't Proto-Indogermaans muzikaal accent aofgesjaf en vervaange door de dreisyllabewèt. Die hèlt 't volgende in:
'n Korte syllaab is 'n syllaab die indeg op 'ne korte vocaol. 'n Lang syllaab is 'n syllaab die indeg op 'ne consonant of 'ne lange vocaol.
Aongehaange partikele mèt de beteikenis vaan e woord, meh vasgesjreve aon 't woord wat deveur kump, weure bij de dreisyllabewèt es integraol deil vaan 't woord gerekend. Vaandao  spon dēs 'diech beloufs', meh spon des ne 'beloufs diech?', en  po pulus 'volk', meh popu lus que 'en 't volk'.
Sjrif
't Latiens alfabet, wat allewijl euver de ganse wereld veur hoonderde taole gebruuk weurt, is oontwikkeld oet twie bronne. Die bronne koume vaan de twie besjavinge die Roeme 't mieste höbbe gevörmp: de Etruske en de Grieke. 't Latiens sjrif kump dus aon d'n eine kant vaan 'ne variant vaan 't Italisch alfabet (wat op zien beurt weer vaan 't Grieks sjrif kump), is aon d'n andere kant evels ouch direk gebaseerd op 't Grieks sjrif, en wel op de variant dee in Magna Graecia (de Griekse kolonies in Zuid-Italië) gebruuk woort. Vaan 't Latiens alfabet vèlt te zègke tot 'nen archaïsche, preklassieke variant vaan 't Grieks es sjabloon heet gedeend: de wau of digamma waor nog in gebruuk (ouch al krijg dees lètter in 't Latien 'n aander klaankweerde) en d'n upsilon woort nog es /u/ oetgesproke. 't Etruskisch maak gei versjèl tösse /k/ en /g/; daorum moot 't Latien d'n Italische gamma, beter bekind es de C, opsplitse in twie nui lètters (de variant weurt G, 'n c mèt e striepke). C, K en Q höbbe eigelek dezelfde klaankweerde. C en K weure aonvenkelek doorein gebruuk, tot de C 't wint (de K blijf allein bij traditie in 't woord Kalendae). De Q weurt gereserveerd veur de väöl veurkoumenden digraaf qu. De I en V zien veuresnog lètters mèt twie functies: vocaol (i resp. u) en haafvocaol (j resp. v. In modern tekste weure de u en v wel oetereingehawwe, meh weurt de j neet gebruuk. 't Aajdlatiens alfabet zuut zoe oet:
In de middeliewe weure I en J wie ouch U en V gedifferentieerd. Ouch weure de klein lètters ingeveurd, die zien aofgeleid vaan 't cursief ('loupend') sjrif. In lienwäörd oet de Germaanse taole kin in Middeliews Latien ouch de W optrejje, oersprunkelek twie v's nevenein.
In de aajdheid waor 't gebrukelek um wäörd zoonder spaties aonein te sjrieve. Vaanaof de middeliewe woort de spatie regel.
Vörmlier
De vörmlier vaan 't Latien is, in verglieking mèt de modern Germaanse en Romaanse taole, sterk fusioneel en vörmeriek. Door de presintie vaan naomvalle kin 't aontal preposities sterk beperk weure, door de vervoging vaan 't werkwoord kin 't oonderwerp dèks weure eweggelaote en kin mèt ei woord weure gezag boeveur 'n taol wie 't Limbörgs 'ne ganse zin veur nujeg heet.
Naomwäörd
Latiense substantieve weure verboge in twie getalle, inkelvoud en miervoud, en zes naomvalle: nominatief, genitief, datief, accusatief, vocatief en ablatief. De vocatief versjèlt mer bij oetzundering vaan de nominatief. 'ne Zevende naomval, de locatief, is es relik in de taol aonwezeg. 't Latien heet gein lidwäörd.
Substantieve weure verboge in vief declinaties (klasse vaan verbuiging), ingedeild nao de typische lètter in de verbuiging. De ierste of a-declinatie (euverwegend vrouwelek), de twiede of o-declinatie (euverwegend mannelek en oonzijeg) en de derde of gemingde declinatie koume 't mieste veur.
N.B. dit zien mer inkel veurbeelde vaan meugeleke verbuiginge in de derde declinatie
Zuug wijer 't hoofartikel veur de relatief zeldzaam veerde of u-declinatie en vijfde of e-declinatie.
Adjectieve passe ziech aon aon 't substantief boe ze bijhure: ze numme dezelfde naomval, 'tzelfde getal en 'tzelfde geslach aon. Dao zien twie soorte adjectieve: thematische en athematische. De thematische adjectieve indege in hunne citeervörm op -us, beveurbeeld altus 'hoeg'. Bij manneleke wäörd verbuig me ze wie hortus, bij vrouweleke wie puella en bij oonzijege wie pilum. Athematische adjectieve indege op -is (beveurbeeld fortis 'sterk') en ze goon oongeveer wie substantieve oet de derde declinatie. Bij mannelek en vrouwelek zien de vörm geliek, bij 't oonzijeg indeg de vörm in nominatief en accusatief op -e.
Vergroetende trap weure gevörmp op -ior: altior 'hoeger', fortior 'sterker'. Adjectieve in de vergroetende trap zien altied athematisch. De euvertreffende trap indeg op -issimus: altissimus 'hoegste', fortissimus 'sterkste'. Dees aofleidinge zien ummer thematisch.
Bijwäörd aofgeleid vaan adjectieve weure gevörmp mèt 't achterveugsel -ē (thematisch) of -iter (athematisch): altē, fortiter.
Veurnaomwäörd
Persoenleke veurnaomwäörd zien egō (ierste persoen), tū (twiede persoen) en is, ea, id (derde persoen) veur 't inkelvoud en nōs (ierste persoen) en vos (twiede persoen) veur 't miervoud. De nominatiefvörm vaan dees wäörd weure allein bij groete naodrök gebruuk, umtot oet de persoensvörm in de zin altied wel bliek um welke persoen 't geit. De vörm vaan de aander naomvalle koume evels algemein veur.
Sintruinse VV
Sintruinse VV (STVV) is 'n voetbalclub oet Sintruin, opgeriech in 1924 en speulend mèt stamnómmer 373. Ze speule in geel shirts mèt blauw breuk en weure um dat tenue wel de Kanaries geneump. Ze höbbe jaorelaank in de Ierste Klas (Jupiler Pro League) gespäöld, meh koume in 't seizoen 2012/13 in de Twiede Klas oet. Hun stadion hèt Stayen, feitelek 'ne Sintruinse naom. Trainer is Franky Van der Elst. Traditionele rivaol is KRC Genk.
Latien
Veurnaomwäörd
Bezitteleke veurnaomwäörd gedraoge ziech in 't Latien wie gewoen (thematische) adjectieve. Ze luie meus 'mien', tuus 'dien', suus 'zien/häör/hun', noster 'eus' en vester 'eur'.
Saterfries
't Saterfries (autoniem Seeltersk; Saterländisch in 't Duits) is 'n Friese taol die in Duitsland gesproke weurt, perceis gezag in de gemeinte Saterland in Oosfriesland. 't Saterfries is 'n euverbliefsel vaan 't Oosterlauwers Fries, wat oets in gans Oosfriesland en de Nederlandse provincie Groninge gesproke woort. Allewijl gief 't nog 1.000 tot 2.000 lui die 't spreke. Jaorelaank liekende 't drop tot de taol gaw zouw oetsterve, meh de lèste jaore zien weer mie lui, ouch jóngere, de taol goon spreke, dèks es twiede taol neve 't Hoegduits.
Latien
Veurnaomwäörd
Vraogende weurnaomwäörd zien quis 'wee' en quid 'wat'. Hun verbuiging kump bij benaodering euverein mèt de athematische adjectieve.
't Betrèkkelek veurnaomwoord is qui (mannelek), quae (vrouwelek), quod (oonzijeg). Dit woord heet e groet aontal specifieke vörm die allein bij veurnaomwäörd veurkoume. Wijer liek hun verbuiging op die vaan quis/quid.
Aonwiezende veurnaomwäörd zien hic, haec, hoc (kortbij), iste/ista/istud (wijer eweg) en ille/illa/illud (wiedste eweg). Ouch dees wäörd kinne de typische veurnaomwoordeleke verbuiging; bij iste en ille zuut me 'n dudeleke verminging vaan thematische en athematische vörm.
Tèlwäörd
De mieste Latiense hooftèlwäörd zien oonverbuigbaar. Oetzunderinge op dees regel zien ūnus 'ein', duō 'twie' en trēs 'drei'. Ūnus weurt verboge wie e gewoen adjectief, duō - de -ō is 'n euverbliefsel vaan d'n awwen dualis - bij benaodering ouch, trēs (genitief trium) geit volges de derde declinatie. Centum 'hoonderd' en mille 'doezend' zien in 't inkelvoud indeclinabel meh weure in 't miervoud wel verbuigbaar; centum wie e gewoen adjectief, mille (miervoud milia) wie e substantief.
Boete de hooftèlwäörd kint 't Latien nog rangtelwäörd (altied e thematisch adjectief; de vörming is te oonregelmaoteg um hei te bespreke), getaladverbia (beveurbeeld quinquiēs 'vief kier') en deilende tèlwäörd (wie dēnī 'per tien').
Werkwäörd
't Latiens werkwoord weurt verveug nao versjèllende aspekte, te weite persoen (ierste, twiede, derde persoen), getal (inkelvoud, miervoud), wijs (indicatief, conjunctief en imperatief), agens-genus (actief en passief) en tied (praesens, imperfectum, perfectum, plusquamperfectum, futurum simplex en futurum exactum). Daobij koume nog 'n aontal aofleiinge die 'n ander functie es de persoensvörm höbbe: infinitief, oonvoltoejd en voltoejd deilwoord, gerundium, gerundivum en supinum I en II. De citeervörm vaan e Latiens werkwoord is ofwel d'n infinitief ofwel d'n ierste persoen inkelvoud: 't Latiens woord veur 'prieze' kin me in 'nen dictionair dus vinde es laudare of es laudo (lètterlek: 'iech prijs').
Latiense werkwäörd weure verdeild in veer conjugaties, d.w.z. veer types vaan verveuging, gekarakteriseerd nao de typische lètter in de stam. De a-conjugatie (infinitief op -āre) kump wiedoet 't mieste veur; aander types zien de e-conjugatie (op -ēre, relatief zeldzaam), de i-conjugatie (op -īre) en de consonant-conjugatie (op -ěre). Esse 'zien', posse 'kinne' en velle 'wèlle' zien zoe oonregelmaoteg tot ze boete dees veer conjugaties valle. Es beknóp veurbeeld vaan de Latiense conjugatie volg hei de verveuging vaan laudāre 'prieze'.
't Imperfectum weurt gevörmp mèt d'n infix -ba- (indicatief) en -re- (conjunctief): laudābam 'iech prees', laudārer 'tot iech woort gepreze'. Vörm veur d'n imperatief bestoon hei neet.
't Futurum kint allein vörm veur d'n indicatief. Bij de a-declinatie weurt 't gevörmp mèt d'n infix -b-: laudābō 'iech zal prieze'. Dao besteit ouch 'n actief deilwoord veur 't futurum op -ūrus: laudātūrus.
't Perfectum krijg 'nen eige stam. Bij regelmaotege werkwäörd indeg de stam op 'n v: laudāvi 'iech höb gepreze'.
't Plusqumperfectum gebruuk de perfectumstam en veug dao 't tiedskinmerk -era- en de persoensoetgaank aon touw: laudāveram 'iech had gepreze'.
't Futurum exactum zèt d'n infix -er- achter de perfectumstam: laudāverō 'iech zal höbbe gepreze'.
't Gerundium is d'n infinitief verboge es zelfstendeg naomwoord: laudandī, genitief bij laudāre.
't Gerundivum is 'n adjectief wat aongief tot 't objek 'n actie moot oondergoon: laudandus 'wee, wat moot weure gepreze'.
't Supinum weurt vaan 't voltoejd deilwoord aofgeleid in speciaal oetdrökkinge: impossibile laudātu 'oonmeugelek te prieze'.
Syntaxis
Door de oetgebreide verbuiging is de woordorde in 't Latien relatief vrij: me kin de woord in oongebrukeleke petroene zètte zoonder tot de beteikenis verandert. De gewoen volgorde is SOV - dat wèlt zègke: de persoensvörm steit achteraon. E sumpel zinneke wie Gaius Claudiam videt 'Gaius zuut Claudia' kin evels zoonder groete probleme weure umgelag tot Claudiam Gaius videt, Gaius videt Claudiam of Claudiam videt Gaius. Allein 't veuraonzètte vaan 't werkwoord is hiel oongewoen (dit zouw nog kinne in de poëzie). Es 'ne taolgebruker 't veurwerp veuraonzèt, wie in 't bovestoond veurbeeld Claudiam Gaius videt, is dat gemeinelek um groete naodrök te lègke ('Claudia is 't, die Gaius zuut').
Naodrök lègke kin me ouch, door 't oonderwerp oet te drökke es dat neet hoof - aanders gezag, door persoenleke veurnaomwäörd in de nominatief te gebruke. Cras canem castigabo beteikent zoe gewoen 'mörge zal iech d'n hoond houwe'; Cras ego canem castigabo wèlt zoeväöl zègke wie 'mörge zal iech, neet iemes aanders, d'n hoond houwe'.
Adjectieve koume miestal achter substantieve aon: canis ingens ' 'nen enormen hoond'. 't Umgekierde is evels ouch meugelek.
'ne Bijzin dee es lijend veurwerp vaan 'nen hoofzin deent, weurt miestal in d'n accusativus cum infinitivo gezat: 't oonderwerp steit in d'n accusatief, de persoensvörm weurt 'nen infinitief. Beveurbeeld Pater non vult me canem castigare 'M'ne pa wèlt neet tot iech d'n hoond houw'. In bepaolde constructies weurt neet accusativus cum infinitivo, meh ieder accusativus cum participio gebruuk.
Saterfries
't Saterfries is 'n conservatief taol, die väöl vaan 't Middelieuws Friese taoleige bewaord heet. Op groond vaan vergeliekinge deile sommege 't dialek vaan Sjiermonnekoug ouch bij 't Oosfries in.
Immobilië
Immobilië, immobilie of vasgood riffeert nao de groond en gebouwe op dee groond boe iemes eigeneer vaan is of eigeneer vaan kin weure. D'n term vasgood verwijs nao 't neet-verplaotsbaar karakter vaan dees geujere. De term good verwijs nao 't materieel karakter. Vasgood betröf dus neet-verplaotsbaar materiëel geujere. 't Woord immobilië is de weitesjappeleke en juridische term en weurt in daogeleks leve gebruuk in Belsj-Limbörg en in Vlaondere, zoe-ouch in Duits- en Franstaoleg gebeed. Vasgood kump mie veur in Nederlands-Limbörg en de res vaan Nederland. In Vlaondere heet de opleiing in immobilië dèks Vastgoed. Die kin me neet in Limbörg studere, meh wel in Mechele (Antwerpe), Gent en Aals. De merret boe-in me marchandeert in immobilië weurt d'n immobiliëmerret of vasgoodmerret geneump - mer es 't specifiek euver hoezer geit weurt in de volksmoond ouch dèks sömpelweeg euver d'n hoezermerret gesproke.
Latien
Syntaxis
Hiel beknop kin ouch 'ne bijzin weure gemaak door d'n ablativus absolutus, 'n constructie vaan e substantief + participium (maak neet oet welk) allebei in d'n ablatief. Zoe weurt aongegeve tot de besjreve gebäörtenis ziech aofspäölt neve wat in d'n hoofzin vertèld weurt. Veurbeeld: Patre vigilanti canem castigare non possum 'Aongezeen m'ne pa oplèt, kin iech d'n hoond neet houwe'.
Vocabulair
De Latiense woordesjat besteit veur 't beste deil oet Latiense èrfwäörd: wäörd direk oet 't Proto-Indogermaans mètgenome. Umtot de oersprunkeleke Latiene 'n agrarisch volk waore, sjoot hun taol tekort in wäörd veur de topoi oet de besjaving. Dao waor dus 'n noedzaak tot Sprachausbau. Soms gebäörde dat door bestaonde Latiense wäörd nui beteikenisse te geve (pecunia 'geld', oersprunkelek 'veebezit'), meh dèkser naom 't Latien mèt de besjaoving ouch de wäörd vaan de mier oontwikkelde culture euver. Oet 't Etruskisch kaome zoe wäörd wie persona 'masker' (oet phersu), lucumo 'oonderkeuning' (oet lauchme), arena 'zavel' en urbs 'stad'. D'n invlood vaan 't Grieks waor in de begintied besjeie, meh woort in de klassieken tied neet te oondersjatte. Oet 't Archaïsch Grieks - in dit geval de väölal Dorische dialekte oet Italië - naom 't Latien wäörd euver wie bos 'kooj' (oet βοῦς), amp(h)ora 'kroek' (oet ἀμφῶρα) en oliva 'olief'. Oet 't Klassiek Grieks koume talloos wäörd veur wetensjappeleke, filosofische en typisch Griekse dinger (phalanx, philosophia, xystus 'terras'). Oet de Koinè kaome hiel väöl wäörd betrokke op 't Christendom. 't Middeliews Latien naom ouch wäörd op oet de Germaanse taole.
Vennesla
thumb|De ligking van Vennesla in de pervincie Vest-Agder. Vennesla is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Vest-Agder in Nórwaeg. De gemeinte had 12.513 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 385,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 32,5. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
Latien
Literatuur
Wat lyriek aongeit had 't Aajdlatien 'n eige traditie vaan korte gediechter veur allerlei touwpassinge. Religieus tekste zien haos oonveranderd in gebruuk gebleve tot aon de aofsjaffing vaan 't heidedóm. Aajdlatiense lyriek stoont in 't saturnium, 'nen Italische veersvoot, door Horatius later es "horridus" umsjreve. Umtot zien meining door väöl Romeine gedeild woort, is de aw lyriek gooddeils verlore gegaange. D'n ierste Latiensen diechter dee d'n hexameter en aander Griekse veersveuj gebruukde waor Ennius (ierste helf ierste iew veur Christus). Ziene naovolger waor Horatius, dee es paragoon vaan de Latiense lyriek góng gelle. Catullus maakde lyriek op 'n aander, väöl minder pretentieus niveau. Lyriek mèt 'n episch vertèlkarakter kaom vaan Ovidius, dee zien Metamorfoses euver mythologische figure goon meh drejje um de taol minder es um de vertèlling. Lyriek raak in de zèlvere periood oet de mode. In zoewel de middeliewe es 't humanisme woort 't väöl gedoon es imitatie vaan de klassieke veurbeelde.
Vennesla
De gemeintecode is 1014.
Latien
Literatuur
Epiek kin me al zeuke in de tenielstökker vaan Livius Andronicus, meh kump in 't Latien pas ech vaan de groond mèt Vergilius z'nen Aeneis, 'n epos nao 't veurbeeld vaan Homerus. In de ierste iew leefde 'n aontal epische diechters, wie Statius en Lucanus. Hun werk weurt neet väöl mie geleze.
Vennesla
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 5,1% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Latien
Literatuur
Dramatiek begint in de Latiense literatuur al mètein op zien hoegdepunt: mèt de komediesjriever Plautus en de tragediesjriever Livius Andronicus. Oet de laat-Latiensen tied gief 't Geta.
Satire waor 'n oersprunkelek Romeinse traditie, ouch al is ouch dit genre sterk beïnvlood door de Griekse literatuur (wat ziech tuint in de gebruukde veersvörm). D'n ajdste bekinde satiricus waor Gaius Lucilius, vaan wee aanders neet väöl mie bekind is es tot heer 'ne veurluiper in dit genre waor. De groetste vaan alle satirici is Juvenalis. Maotsjappijkritiek woort ouch gelieverd door Martialis, dee daoveur evels 't epigram gebruukde.
Proza steit in de aajdheid bekans synoniem veur zakeleke tekste. Tekste die veer noe literatuur (of perceizer belletristiek) zouwe neume, stoonte steivas in poëtisch metrum. 'nen Oetzundering is Petronius, dee zie werk me es antieke romans maag zien. Väöl belaankrieker zien evels toch wel de neet-fictioneel tekste in proza. Vaan de Grieke naome de Romeine de kuns vaan de rhetorica (spreke in 't eupebaar) euver. 't Werk vaan Cato d'n Awwere bevat veurbeelde, meh belaankrieker is Cicero, dee neet allein 'ne standaard veur politiek spreke, meh zeker ouch veur correk Latien zètde. Historiesjrieving kaom vaan Livius (de vreug historie vaan Roeme sinds de stiechting vaan de stad), vaan Julius Caesar (dee zien eige campagne in Gallië besjreef en daomèt 't thuispubliek subtiel manipuleerde), vaan Suetonius (de leves vaan de vreug keizers, mèt väöl geveul veur sjendal en sensatie) en Tacitus. Filosofie vint me oonder mie bij Seneca en Marcus Aurelius. Vitruvius sjreef euver architectuur, Apicius maakden e kookbook. Theologie had de Romeinse godsdeens aamper, meh 't christendóm te mier. Aonvenkelek sjreef me de christeleke literatuur in 't Grieks, tege 't ind vaan 't Romeins Rijk góng me evels op Latien euver. H. Augustinus vaan Hippo is zeker de bekindste en belaankriekste vaan dees kèrkvajers. De theologische traditie in 't Latien góng in de middeliewe natuurlek door; zij had häör hoegdepunt bij H. Thomas vaan Aquino, dee zien Summa Theologica 't begin- en indpunt woort vaan de scholastieke traditie.
Poetes
Poetes, ooch waal bloedwaoërsj of zjwarte trip geneumd is 'ne waoërsj dae oorsjpronkelek gemakd waoërt van 't gepoets. Allewiel broekt me gekaoëkd sjpek en gehaks va vaerkesvleesj, get un, e paar sjnaeje wit broeëd en vaerkesblood. Dat mengsel wert in 'ne vaerkesderm gedoeë en da wer gekaoëkd. Óp 't Hóllendsj haat d'r waoërsj 'ne diameter van 10 cm; óp 't Belsj va 4 cm diek. Me kan d'r poetes oet de daerm doe en rul bakke mèt sjtukskes appel. Ooch kan me d'r waoërsj in sjiefkes, mèt get appel bakke.
Óp 't Belsj en in Duutsjlaand kènt me ooch witte trip en in Wallonië d'r gekruujde greune trip.
Put (Hinsberg)
Put (Duutsj: Pütt) is e gehuch inne gemèndje Hinsberg, in 't Kreis Hinsberg, in Naordrien-Wèsfale. 't Ligk tösse Sjeivelder, Waldenrath en Schierwaldenrath in. Qua veurzeningen is Put bao gans op Waldenrath aangeweze, det slechs 'n klein driehóngerdj maeter t'n zuudoeaste ligk.
Poetes
De sjtökskes sjpek in d'r waoërsj werre, en ooch die in kreboet, op sómmige plaatsje "hèlligedaag" geneumd.
Put (Hinsberg)
Put kèntj slechs ein straot, die dezelvendje naam haet es 't gehuch zelf.
Oearsprunkelik huuerdje Put same mit Erpen, Sjeivelder, Straeten en Waldenrath toete gemèndje Waldenrath. In 1935 woort dees gemèndje toegeveug ane gemèndje Aphaove. Op 1 januari 1972 woort ouch de gemèndje Aphaoven opgeluf en samegeveug mit Hinsberg.
Roaj Baek
De Roaj Baek (Nederlands: Roode Beek, Duutsj: Rodebach) is 'ne waterluip in Nederlands Limburg en Duutsjland. De baek haet tweë baoveluipe; ein op 't Duutsj die óntsprunk op de Teverener Heij en de anger op 't Hollèsj. Dae lètste óntsjprunk in 't hoagveengebeed Brunssemmerheij, ten zuudoaste van Brunssem en sjtreuëmp in noordwestelike richting via de plaatsje Brunssem, Sjènveld, Süsterseel, Tüddern, Zitterd, De Nuujsjtadt en Zöstere, wonao ze in Midde-Limburg bie Detere in de Gelaenbaek oetmóndj. 't Gedeilte op Nederlands gebeed haet 'n lengde van 17 km. De Roaj Baeke kómme biejein in Mindergangelt en höbbe 'n aantal klein ziebaeke, wo-ónger de euverkloesde baek die vreuger door 't centrum van Brunssem sjtreuëmde, de Merkelbaeker baek (Merkelbaek) de Ruuscherbaek. Te noorde van Sjènveld vörmp de baek över 5 kilometers de rieksgrens tösje Nederland en Duutsjlandj, zjuus wie tösje Millen en Zöstere. 't Gebeed van de Roaj Baek vörmp, naeve dat van de Gäöl en de Gelaenbaek, ein van de drie belangriekste baekdale van Zuud-Limburg.
De Roaj Baek woort in de twintigste eëuw gekanaliseerd en sjtreuëmde van toen af aan in 'n betónne, kunsmatige bèdding. Saer ènnige jaore wirt d'r gewirk aan de renaturalisering van 't baekverloup. In de toekoms mót de Roaj Baek weer es vanawds gaon meandere.
Watermeules
Op de Roaj Baek ligke de volgende watermeules:
Windhoek
miniatuur|300px|Windhoek Windhoek (Duutsj: Windhuk) is de hoofsjtad va Namibië, ing republiek in 't zude va Afrika. De sjtad ligk op zoeëget 1.650 meter boave zieënivo in 't centrum van 't lank, tussje de Erosberge in 't oeëste, de Auasberge in 't zude en 't Khomashoeëglank in 't weste. I Windhoek leëve hütsedaags bekans 315.000 miensje. Windhoek is neet alling 't politieke, meh óch 't kultoerele en economisje hat van 't lank. 't Parlement en de Universiteit va Namibië sjtónt hei, en óch 't insigste theater van 't lank. De mieëts gekalde sjproak i Windhoek is Afrikaans. Doaneëve kalle vöal lüj Ingelsj, seër 1990 de officiële besjtuursjproak va Namibië. Anger sjproake die vöal gekald weëde, zint Duutsj en Afrikaanse tale, wie bevuurbild 't Osjiwambo, de sjproak va g'n Owambo, 't grutste volk va Namibië.
Ethymologie
Windhoek is va aodsheer bekank ónger twieë name, /Ai//Gams (Nama vuur 'werme brón') en Otjomuise (Otjiherero vuur 'plaatsj mit damp'). De name verwieze noa de werme brónne i g'n sjtad. D'r naam Windhoek kunt meuglig van 't Afrikaanse woad vuur winkhook, 'windhoek'. Ing anger theorie is dat d'r naam in 't nuëgetieënde joarhónderd is gegeëve es verwiezing noa de Wintershoekberge bei 't dörp Tulbagh i Zuud-Afrika. D'r naam kunt vuur 't ieësj vuur rónk 1840. I deë tied koame vöal lüj, die inne miesjmasj woare va blanke en sjwatte miensje en die Afrikaans kalde, noa d'r geëgend touw.
Gesjiechte
miniatuur|300px|Windhoek De sjtad woeëd officieel opgeriech i 1890. Namibië woar, ónger d'r naam Zuudwes-Afrika, va 1890 bis 1915 ing Duutsje kolonie. I g'n sjad sjtónt mónnemente die erinne a d'r Duutsje tied, wie de Christuskirche, 't Reiterdenkmal vuur gevalle Duutsje soldoate en 't Tintenpalast, woeë vreuger 't Duutsje koloniale besjtuur zoot. I d'r Ieësjte Weltkreeg woeëd Namibië semlich flot durch Zuud-Afrikaanse soldoate igenómme. De facto woar Zuudwes-Afrika bis 1990 ing Zuud-Afrikaanse provins en Windhoek de hoofsjtad va die provins. De apartheid, de Zuud-Afrikaanse politiek va oetsjleting teëge lüj die neet blank woare, goof 't óch hei: witte, broene en sjwatte miensje kóste i Windhoek neet durchee leëve. I 1990 woeëd Namibië ing zelfsjtendige republiek en Windhoek de hoofsjtad doava.
Vasteloavend
Windhoek hat óch inne ege vasteloavesverein, de 'Karnevalsgesellschaft Windhoek 1952'. D'r vasteloavend i Windhoek hat vöal tradisies uëvergenómme va karnaval i Kölle en Mainz. 't Fes is noa Namibië gebrach woeëde durch Duutsje Namibiërs, lüj die aafsjtamme va Duutsje koloniste oet d'r tied dat Namibië ing Duutsje kolonie woar.
Munt
Munt kan zieë:
Hoofiezer
thumb|'n Hoofiezer ane moer veur gelök te bringe. 'n Hoofiezer is 'n metale besjurming veure heuf van 'n hoofbieës, meis e paerd of 'nen aezel. 't Is e vlaak stök iezer mit gater, wodoorhaer d'n hoofsmeed naegel sluit veur 't iezer vas te maken anen hoof, 't beslaon. De vorm van 'n hoofiezer volg de randj vannen hoof, mit anen achterkantj 'n äöpening.
Hoofiezers verkómme det de heuf waere besjajig. Veural bie landj mit vöchtige gróndj waat de heuf zaach make mótte zie besjajiginge verkómme die kónne leie toet infecties.
't Haet ouch speciaal hoofiezers die veur anger inj waeren ingezatj. Zoea haet 't hoofiezers mit puntjen anen óngerkantj; hiemit kan e paerd euver 't ies loupen en zoea 'n sleej veurtrèkke.
Biegeluif
't Guuef e biegeluif euver hoofiezers. Me zaet det 't gelök bringk veur 'n hoofiezer baove de deur of ane sjouw te hange. Wie 't hoofiezer próntj mót hangen is aevel e puntj van discussie. Väöl luuj volgen allewiel de meneer van baove de revere: mit 't aope deil nao baove (wie 'n U) veur zoea 't gelök op te vange, angesóm zów juus pech bringe. Van aadshaer oet dieëj m'n in eder val in Mofert 't hoofiezer oppe Duutsje meneer hange: mit 't aope deil óngeraan, angesóm zówwe de iezers de vorm höbbe vanne häöre vannen duvel.
Bursa
De bursa is e liturgisch veurwirp det wuuertj gebroek inne Hèlge Mès.
Bursa, corporale, palla, purificatorium en kelchvelum vörme same 't kelchgerei.
Saeren twieëdje biljerstorm wuuertj in Nederlandj de bursa, juus wie 't kelchvelum, döks eweggelaote.
Kleverlands
thumb|300px|'t Kleverlands volges de Pruusse definitie (zie ônder). 't Kleāverlands is 'n Nederfrankische dialektgroep gespraoke ien gedéltes van de Nederlandse provinsies Gelderland, Noord-Braobant en Limburg en van de Pruusse délstaot Noordrien-Wesfale. De groep is vernuumd naor de stad Kleāf. De groep greēnst ien 't noorde en noordoeëste an 't Nedersaksisch, ien 't zuuje an 't Limburgs en ien 't wéste an 't Braobants - mìt alledrie dees groeppe het ze raakvlakke en mìt alledrie bestaon oavergangsgebiede.
Definitie
De naam Kleāverlands is vurral ien gebruuk bì-j Pruusse taalkundige (Kleverländisch). Nederlandse dialektologe erkenne d'n groēp duk nie of noeme ze ānders. Òk d'n afgreēnzing verschilt per lānd.
Jac. van Ginneken reakende alle Kleāverlandse dialekte, same mìt òk 't Oeëst-Braobants, tot 't Limburgs, en nuumden 't "Geldersch-Limburgsch". '