cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Charlois
Historie
Allewel tot de umgeving zier moerasseteg waor en ouch 't tij hei vrij speul had, gaof 't al roond 1200 get bewoening in 't later Charlois. In 1458 pas gief Filips de Goje, hertog vaan Bourgondië, de Reijerweerd (wie 't gebeed daan hèt) in lien aon ziene zoon Sjarel de Stoute. In 1460 gief Sjarel de opdrach 't land te bedieke; dit rech weurt in 1462 in 'n lienak verliend aon Matteys de Buyser, IJsbrand Uyt ten Hage, Arend van der Woude en Anthony Michelsz. van Eversdijck. Sjarel bepaolt tot 't gebeed "'t land vaan Charolais" moot heite, nao zie graofsjap in Fraankriek en oetindelek ouch nao häömzelf. De Polder vaan Charlois weurt aongelag; aander polders volge.
In 1811, oonder Napoleontisch bewind, weurt de gemeinte Katendrecht bij Charlois geveug. Dit maak me in 1816 dalek weer oongedoon. In 1874 evels kump Katendrecht obbenuits oonder Charlois. In dezen tied pas de lendeleke gemeinte ziech laankzaam aon aon de greujende Rotterdamse have. Zoewel bij Katendrecht es bij Charlois weure haves gegrave. Es de stad Rotterdam Charlois in 1895 (tegeliek mèt Kralingen) gans annexeert, geit 't hel. Väöl vaan 't polderland weurt tot have vergrave en um 't dörp heer koume groete arbeierswieke. De echte Charloisers rake in de minderheid en de industrie los de landbouw en veehawwerij aof es veurnaomste bestoonsmiddel. Dit is nog mie 't geval es westelek vaan Charlois ouch de Waalhaven kump. Ouch in 't Interbellum en nao d'n Twiede Wereldoorlog greujt Charlois hendeg.
Vaanaof oongeveer 1970 teikent ziech 'n dudeleke 'witte vlöch' aof, samehaangend mèt 'n ummer groeter aontal allochtone. In de welvaartsstaot weure väöl vaan de huiskes te klein gevoonde. 't Verval is neet in alle wieke eve sterk. Sinds de koms vaan de metro is Charlois good vaanoet 't Centrum te bereike (en v.v.).
Historische inwoenertalle
Blauw: Provincie Zuid-Holland Greun: Reële greuj Charlois Leechgreun: Virtuele greuj Charlois
Bronne
Dit artikel is deils gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie; wijer informatie kump vaan de artikele euver de wieke.
Dialekcontinuüm
E dialekcontinuüm is 'n vergaoring aan spraokvariëteite die op 'n min of mieër aafgepaoldje oppervlakdje waere gespraoke en slechs gering versjille t'n opzich van de variëteite rónjelóm vertuuene. Daodoor is veur alle spraekers de kómmunikaasje mit beweuners die kórtbie woeane rilletief gemekkelik; dewiel de kómmunikaasje tösse de luuj aan 't oetènj van 't continuüm (bao) ónmuuegelik is dore grótteren aafstandj en daomit de greujendje versjille tösse de twieë variëteite.
Óm politieke of anger raejene kónne spraekers van e deil van e dialekcontinuüm veur te kalle euvergaon op 't gebroek van 'n lingua franca euver lang aafstenj. Wen dees zich óntwikkeldje oete variëteite binne 't dialekcontinuüm en den 'n min of mieë vaste vorm krieg, sprèk me döks van 'n standerdspraok. Vervölges kan 't dialekcontinuüm door versjillige staotsgrenze gans oetereinvalle wen de spraekers häör oearsprunkelik dialek inrule veure standerdspraok.
Vaud (kanton)
Vaud (Duits: Waadt, Frans en Italiaons: Vaud; Reto-Roemaans Vad; Nederlands ouch wel Waadland of Waadtland) is een kanton in 't weste vaan Zwitserland.
't Vagevuur
't Vagevuur is e getske in de binnestad vaan Mestreech. 't Löp vaan 't Sintervaoskloester nao de Vriethof, tösse de Sintervaos en de Sint-Jan door en is zoe'n 100 meter laank.
Belval
Belval, neet te verwarre mèt Belval-Bois-des-Dames, ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 222 inweunersj. Ze ies 4,94 km2 groat. Dao woonde dus zoan 45 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't ièrsjte kanton van Charleville-Mézières (Charleville-Mézières-1), wat waer deil oetmaak van 't gelieknamig arrondissemint van Charleville-Mézières. Wier liegk 't op 'n huègte van 145-215 meter.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 463 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Koppien
Koppien kan e symptoeam zeen veur mieër of minder ernstige gekrenkdjes. Wen koppein neet aan anger oearzake kan waere toegesjreven mót medisch óngerzóch waere.
Oearzake
Koppien kan waere veroearzaak door:
Behanjeling
Koppien es symptoeam kan waere verhólpe door:
Mediciene
't Guuef 'n aantaal aan mediciene taenge koppien. De bekèndjste hie-ónger zeen:
Opgemirk deentj te waere det bie 't gebroek van mediciene taenge chronische koppien 't mediciengebroek ouch zelf de koppien kan veroearzake. Dees mediciene dene dus bie incidenteel koppien te waere gebroek.
23 november
23 november is de 327ste daag van 't jaor (328ste daag in ein sjrikkeljaor) in de Gregoriaanse kalender. Nog 38 daag pes 't eindj van 't jaor.
Gebore
thumb|right|150px|Diederik van der Waals, gebaore op 23 november 1837.
Gesjtorve
thumb|right|150px|Willem III der Nederlande, gesjtorve op 23 november 1890.
Wis
thumb|Petattemang Wisse komme van einjoarige sneigriende, die op 'ne wissenakker sjtoon. D'r zien veul benaminge veur in 't Nederlands, 't Belsj en in de eige moerstaal. 't Wuurt ouch onger angere teine en witse genömdj.
D'r zien veul versjillende soorte wisse. Illek haet zien eige eigesjap veur bieveurbeeldj houtmange, petattemendjes en fuike.
We hebbe onger angerè Belsj Roëd en Frans Gél. Dit zeen allebei soorte salix fragilis of zoëazje in 't Nederlans zè't, Kraakwilg. Verder zeen d'r onge angere nog soorte Amandjelwis, Sjeetwis, Kaspisje zandjwis en de Bittère wis.
thumb|250px|'t Riejwerk van vietsje, wietsje en leim in 't vak van 'n vakwerkhoes in [[Houtem (Valkeberg)|Houtem ]] Witse, wietse, witsje of wietsje van de wiej (wilg), woorte vreuger door 't opgesjote hout gevlochte tot 'n toe hègk. Later woorte dat tunehègke en nog later plantde me deunehègke. Wietsje van de hazelaer woorte veural gebruuk veur de vakwerkboew. Gecombineerd mèt vitsje of vietsje (houte sjtekker), woort 't vlechwerk gevörmp, dat de vakke völde en woa-door dan 'n laog gróndsjpies woort geklaend. Me zag dan: "Mèt de vietsje en de wietsje en de leim were de vakke gevöld". Van hazelaerewietsje woorte ouch graof vröchtemangele gevlochte.
Trevia
In Belsj-Limburg an de Maas bevingk zich 't natuur- en educatiecentrum De Wisse. Dao kan me zieë wie wisse geteeld en mange gemak waere. Idder jaor op 15 Augustus hebbe ze 'ne wissedaag. Dan zien d'r in 't centrum va Dilsen-Stokkem, rónk 't museum veul mangemakers aan 't vlechte.
Gank
Gank is 't abstrak substantief wat huurt bie gaon en kèn verwieze nao:
Tirol (deilstaot)
Tirol (ouch waal: Tirool, Beiers: Tiroi, Diaroi) es 'ne daelstaot van Oeësteriêk. Eigelek es 't Tirol van Oeësteriêk mer ein dael van de regio Tirol, want in Italië ligtj ouch nog ein gedaeldje van Tirol, namelik Zuud-Tirol, woeë nog stieëds officieel Duits gesproeëke weurtj, mer in praktiek veural Beiers. De groeëtste stad en hoeëfdstad van Tirol es Innsbruck. Ânger groeëte steeje zeen Kufstein en Telfs. Tirol hieët ein oppervlaktje van 12.648 km² en hieët 701.413 inwoeëners. Tirol es veural bekindj vanne berge. Väöl mînse gaon in dieze daelstaot van Oeësteriêk op wîntjersport. D'n Großglockner in 't oeëste van Tirol es 't hoeëgste punt, met 3798, en es ouch 't hoeëgste punt van Oeësteriêk.
Lottem
thumb|Kestiel Kaldenbroek in Lottem Lottem (Nederlands Lottum) is e dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Haors aan de Maas, aon de Maos, tegeneuver Lòm. De plaots heet (2006) 2051 inwoeners en 'n oppervlak vaan 2226 hectaar.
Lottem steit bekind um de teelt vaan roeze. Mier es zeveteg percint vaan de in Nederland geproduceerde roeze kump bij Lottem vaandaon. Ens in de twië jaor roond 10 augustus hèlt me hei 't Roezefestival, wat roond de 45.000 bezeukers trèk.
Lottem kraog in 1690 'n eige sjepebank. In 1800 woort 't door Frans beweend bij Grevors geveug; dees situatie woort nao de Franse bezètting veurtgezat. Sins 2001 ligk Lottem in de gemeinte Haors aan de Maas.
Trivia
In Noord-Limburg kint me de oetdrökking Ik bin neet oet Lottem, wat zoeväöl wèlt zègke es "Ich bin neet gek". Heinao heet ziech de Venlose band Neet oét Lottum geneump.
Abruzze
De Abruzze (Italiaons: Abruzzi of beter, in 't inkelvoud Abruzzo) zien 'n regio in zuidelek centraol Italië. De naom is aofgeleid vaan 't Latiense Aprutium wat zoe väöl wèlt zègke es Land vaan de zwijne. Tot 1963 maakde de regio same mèt Molise deil oet vaan de regio Abruzze en Molise. In 't noorde grens de regio aon Marche, in 't noordweste en weste aon Latium, in 't zuidooste aon Molise en in 't ooste aon de Adriatische Zie.
Bestuurleke indeiling
De hoofstad van de regio is L'Aquila (of Aquila). De regio weurt opgedeild in veer provincies:
Isère
thumb|Ligking van 't departement Isère. 't Departement Isère is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 38. 't Is gelaengen in 't oeastelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Rhône, Ain, Savoie, Hautes-Alpes, Drôme, Ardèche en Loire. De houfstad is Grenoble.
Klepp
De gemeintecode is 1120.
Albert Lee
thumb|Albert Lee. Albert William Lee (21 dieëtsember 1943, Lingen (Herefordshire), Ingelandj) is 'nen Ingelse gitaris dae bekèndj steitj veur zien vingerstiel en "hybridpicking"-techniek ('n techniek wo bie me zowaal mitte plectrum es de vingers tegeliekertied speeltj). Lee haet mit väöl bekèndje muzikantjen oet versjillige genres samegespeeldj, wie Eric Clapton en Bo Diddley, zowaal inne studio es op toer. Daonaeve haet t'r 'n solokarriaer opgeboedj en wirk t'r ouch es kómpenis.
Semènt
Semènt (van 't Letien caementum, "breukstein" of "boewstein") is e snel-helwaerendj binjmiddel det wuuertj gebroek veur geboewe. Semènt, det veurnamelik oet calciumwaterstofsilicaat besteitj, is e fiengemaole matterjaal det nao verminging mit water 'n plastische massa vörmp, die zowaal ónger water es inne boetelóch hel wuuertj. Mit semènt kónne daoveur gesjikdje matterjale waeren aaneingekitj toet ein, ouch in water, stabiel massa. Semènt wuuertj veurnamelik gebroek es gróndjstof veur betón en metselspecie.
Isère
Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Klepp
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,8% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Wesfale
Wesfale (Duits: Westfalen; Nedersaksisch: Wäästfaln, Westfaoln) is 'n streek in Wes-Duitsland. Same mèt 't noorde vaan 't Rienland, de Noordrien, vörmp zie 't hoofzakelek landsjap vaan d'n Duitse staot Noordrien-Wesfale. Belaankrieke stei die in dees streek ligke zien Arnsberg, Bielefeld, Osnabrück, Dortmund, Minden en Münster. Institutioneel besteit Wesfale neet opziech, mer vörmp 't 'n regionaol verband mèt de Kreis Lippe oonder de naom Wesfale-Lippe. De naom heet Wesfale te daanke aon 't historisch Oosfale, 'n streek die polletiek gein en cultureel wieneg beteikenis heet, die ten ooste vaan Wesfale loog.
De gróp dialekte die in Wesfale weurt gesproke vörmp taolkundeg gein riechteg gehiel. Wel behure bijnao alle dialekte tot de groetere streektaol Nedersaksisch, wat ouch in 't groetse gedeilte vaan de res vaan Noord-Duitsland weurt gesproke, zoe ouch in Oos-Nederland, Noord-Nederland en, historisch, Noordwes-Pole. Allewel 't dus strik genomme gein typisch Wesfaals taollandsjap gief, zulle de meiste lui in de streek ziech wel es zunt identificere; zie nömme hun streektaol bekans altied Wesfaals (Westfälisch) of Platt. Boete de weitesjappeleke conteks, is de term Nedersaksisch gaar neet populair.
Gats
thumb|Gats in [[Breme.]] 'n Gats (ouch wel 'ne gaank, e ruke of 'n steeg geneump) is e sträötsje in aoneingeslote bebouwing (gemeinelek tösse de hoezer door) wat te smaal is veur oto's of kare en boe me dus te voot moot goon. Ze zien in 't gemein e paar meter breid, meh kinne ouch zoe smaal zien tot eine mins koelek dedoor kin loupe.
Me vint gatse dèks in aw stei in Europa die hun vreuger straoteplan höbbe behawwe. Dèks loupe tösse twie straote of (in de Nederlen dèks) grachte versjèllende gatse. In boetewieke weurt neet aon gatse gewoend, meh dao vint me zoegeneumde brandgetskes die tösse hoezeblokker zien vrijgehawwe, neet allein um euversloon vaan de brand te veurkoume meh veural um achterum in d'n hoof te koume.
Aofkóms en variante
't Toponiem gats is via 't Rijnlands oet 't Hoegduits geliend, boe 't al sinds d'n tienden iew (es gazza) bekind is. 't Woord is binne de Nederlen neet beperk tot 't Limbörgs, meh kump ouch in Nimwege veur (es gas), neet allein in 't dialek meh ouch es officieel toponiem. Zelfs in Utrech kint me de Massegast. Gaank is es toponiem (in de vörm -gang) väöl gebrukeleker; zoe kump 't ouch in Mestreech veur. De gebrukeleke Algemein Nederlandse benaoming is steeg, wat ouch wel es toponiem weurt gebruuk en verwant is aon stijge en steiger (wat in Enkhuizen ouch in de beteikenis gats veurkump). Op 't platteland weurt wel steeg gezag tege zandpaajer en landweegskes; dao hoof ze dus neet door aoneingeslote bebouwing heer te loupe. Nog aander variante zien slop (Zuid-Holland en Zieland, meh landelek gebruuk in de samestèlling sloppenwijk en de staonde oetdrökking sloppen en stegen) en glop (Wesfriesland). Tot slot weure sommege gatse gewoen 'straot' geneump.
Soms höbbe gatse vreem naome die rech oet de volksmoond koume (in Mestreech: 't Vagevuur, Heilege Geis; in Amsterdam: Gebed zonder End).
Belval-Bois-des-Dames
Belval-Bois-des-Dames, neet te verwarre mèt 't naoburig Belval, ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 32 inweunersj. Ze ies 17,22 km2 groat. Dao woonde dus zoan 1,9 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Vouziers, wat waer deil oetmaak van 't gelieknamig arrondissemint van Vouziers. Wier liegk 't op 'n huègte van 168-317 meter.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Saltdal
De gemeintecode is 1840.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,5% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
De Graathei
De Graathei (Nederlandjs: Graetheide) is e gehuch inne gemèndje Zittert-Gelaen in Nederlandjs Limbörg. 't Is gelaengen aan 't Julianakanaal (anen oeaskantj) tösse Opbeech, Berg ane Maas, Göttekaoven en Bor.
't Gehuch besteitj oet ein straot mit veurnamelik häöf.
Straote
De volgendje straoten en waeg ligken oppe Graathei:
Tsjetsjenië
Tsjetsjenië (officieel Tsjetsjeens Rippebliek; Róssisch: Чеченская республика; Tsjetsjeens: Нохчийн Республика of Noxçiyn Respublika) is 'n autonoom rippebliek (e deilgebied van Róslandj) in naordelik Kaukasië. 't Grens aan Kraj Stawropol in 't naordwèste, Dagestan in 't oeasten en 't naordoeaste, Georgië in 't zujen enne Róssische rippeblieke Ingoesjetië en Naord-Ossetië in 't wèste. Tsjetsjenieë ligk zón 100 kilomaeter van 't Kaspisch Maer aaf. DE houfstad is Grozny. In 2018 woort 't aantaal inweuners gesjatj róndje 1.400.000.
Nao 't oetereinvalle vanne Sowjetunie in 1991 woort 't Tsjetsjeens-Ingoesjetische ASSR verdeildj in 't Rippebliek van Ingoesjetië en 't Tsjetsjeens Rippebliek. In Tsjetsjenië begóste zie al rasj te vechte veure ónaafhenkelikheid. Nao d'n Ieëste Tsjetsjeense Krieg taenge Róslandj kreeg 't landj 'n de facto ónaafhenkelikheid, meh nao d'n Twieëdje Tsjetsjeense Krieg is 't Róssisch fidderaal behieër herstaldj gewore.
Saerden wuuert 't landj stèlselmaesig herboedj, mer opstenj en terräöraanvallen in Róslandj geplieëg door Tsjetsjeense rebelle kómme nag ummer veur.
Herbestel
thumb|'t Sjild va Herbestel Herbestel (Duutsj: Herbesthal) is 'n dörp in de gemèngde Lontzen in de Duutsjtalige Gemeensjap.
Historie
Herbesthal hat 'n ingewikkelde gesjiedenis ömdat 't töt versjèjje leng behoeërt. thumb|Auw sjtatie van Herbesthal
Sjpoorbaantechnisch fungeerde de plaatsj nog bies de jaore 60 es grens, ömdat dao d'r wissel van de locomotieve va Belsj en Duutsjlaand plaatsjvong. Daonao waoërt 't station 100 meter verplaatsjd nao 'ne nuujboew in Welkenraedt. In 1983 is 't station van Herbesthal aafgebraoëke.
Frits Peutz
thumb|right|'t Glaaspaleis in Heerle oet 1933 Frits Peutz (7 april 1896 – 24 oktober 1974) waor 'ne Nederlandse arsjitek. Geboewe van häöm sjtoont veural in Nederlands Limburg; zien bekèndste werk ies 't Glaaspaleis in Heerle.
Dans
miniatuur|Dans Dans is 't oetveure van min of mier systematische bewaeginge woebie gebroek gemaakt weurt van metrum en ritme van muziek. D'r zunt versjillende danssoorte te ongersjeie:
Frits Peutz
Peutz woort gebore in Uithuizen (provincie Groninge). Hae volgde de mieddelbaar sjoal op Rolduc in Kèrkrao. Denao góng hae veur ingenieur lière aan de Technische hoagesjoal in Delf. In 1920 kaom hae truuk nao Limburg en vestigde ziech in Heerle es arsjitek, hoewaal hae zien sjtudie nog neet houw aafgerónd. In 1925 sjtudeerde hae esnog aaf in de boewkunde.
In 1933 kreeg hae de opdrach van Peter Schunck um e warehoes te óntwerpe woa hae zien sjtoffe zou kènne verkoupe. Peutz óntworp e geboew mèt dragende pilere in de vörm van paddesjteul, woadoor de gevel gein dragende functie houw en in glaas koes were oetgeveurd. Daovan kump ouch de bienaam van diet geboew, Glaaspaleis. In 1999 ies 't Glaaspaleis door de Union of International Architects op 'n lies van 1000 belangriekste geboewe van de 20e ièw gezat.
Peutz zien sjtiel ies gerelateerd aan 't Nuuj Boewe, meh hae goof hie 'n eige interpretatie aan. In zien óntwerpe veur kèrke waor hae traditioneler. Hae gebruukde daoveur dèks mergel, woadoor zien kèrke aansjlote bie de traditioneel Limburgse architectuur. Nao 1950 óntworp hae ouch kèrke in moderner sjtiele.
Werke (selectie)
thumb|300px|right|Casa Blanca in [[Sint Gerlach (Houtem) oet 1932]]
Katrineholm
Katrineholm is 'n gemèndje in Södermanlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 32.050 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.025,38 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 31,3 luuj de km².
Haaren (Noord-Braobant)
Haaren is e dörp in de Nederlandse gemeinte Oisterwijk (provincie Noord-Braobant), tösse Den Bosch en Tilburg. 't Is veural e landbouw- en forenzegemeinte. Vreuger stoont in Haaren e groetseminarie.
Tot 2021 waor Haaren 'n zelfstendege gemeinte, die de lèste jaore neve de hoofplaots ouch de kerne Biezenmortel (tot 1997 in de toen opgeheve gemeinte Udenhout), Esch (tot 1996 'n zelfstendege gemeinte) en Helvoirt (zelfde) umvatde. Wijer laog binne de gemeinte e groet deil vaan 't natuurgebeed de Loonse en Drunense Duine.
Op 1 jannewarie 2021 woort de gemeinte Haaren weure opgeluf. De hoofplaots góng nao Oisterwijk, Biezenmortel kaom aon Tilburg, Esch woort bij Boxtel geveug en Helvoirt kaom bij Vught.
Infraroead
Infraroead of infraroeaj straoling is 'n elektromagnetische straoling die neet waornumbaar is veur 't oug mit golflingdje tösse zoeaget 780 nanomaeter en 1 mm (106 nm), dus tösse 't (zichbaar) roead leech enne microgolve.
Döks wuuertj 't golflingdjegebied van 780 nm toet 10 micromaeter aangeduudj mit bao-infraroead, van 10 toet 30 µm mit middel-infraroead, van 30 µm toet 300 µm mit wied-infraroead en van 300 µm toet 1 mm mit sub-millimaetergebied. Infraroead mèntj "ónger 't roead", ómdet de frequentie van infraroeadstraoling get leger ligk es die van 't roead.
William Herschel óntdèkdje in 1800 't infraroead door mit 'nen thermomaeter de temperatuur te maete van 't spectrum van leech det door e prisma vool. Hae stalj vas det de temperatuur in 't roead deil van 't spectrum hoger was es in 't blaw deil. In 't deil van 't spectrum det wiejer es 't roead laag maat t'r 'n nag hoget temperatuur en hae concludeerdje det in dit deil van 't spectrum leech besteitj det neet veur 't miensjelik oug waor te nummen is.
Joseph Moretti
Moretti waoërt vermoedelek in Milaan gebaore. Aander bronne kalle van Luuk of Aoke. E waor naeve Laurenz Mefferdatis en Johann Joseph Couven ènge van de belangriekste Aokense barokarchitekte die allemaol in d'r gaanse Euregio Maas-Rien wirkde.
Eng van de belangwekkendste waerke is de Hongaarse Kapel van d'r Dom va Aoke en d'r Klosterrather Hof, e vreuger groeët kloeëster. E Vols boewde e in de jaore 1761–1765 't Von Clermonthoes. , mae ooch 't in Rococo-Sjtijl gemakd deel van Rolduc, d'r Morettivläögel, is van zieng haand. . In Eupe wèrkde e mèt an d'r nuujboew van de kloeësterkèrk.
In zieng heemsjtad Aoke zeunt mer wènnig geboewe behaowe; ooch zie wonhoes besjteet neet mie..
Aander waerk
Joseph Moretti sjtórf óp 1 mei 1793 en waoërt begrave in de Seent Follian kèrk.
13 miert
13 miert is de 72ste daag van 't jaor (73ste daag in ein sjrikkeljaor) in de Gregoriaanse kalender. Nog 293 daag pès 't eindj van 't jaor.
Gebäörtenisse
thumb|right|William Herschel Óntdèkker van de planeet Uranus in 1781.
Gebore
thumb|Clemens XI gebaore 13 miert 1615
Gesjtorve
thumb|Tsaar Alexander II gesjtorve in 1881
Amsterdam
thumb|[[Eberhard van der Laan, börgemeister vaan Amsterdam vaan 2010 tot zienen doed in 2017 en wie zien recente veurgengers lid vaan de PvdA.]] thumb|[[Femke Halsema (GroenLinks), börgemeister sinds juli 2018]]
Amsterdam is 'n stad en gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland. 't Is de titulair (officieel) hoofstad vaan Nederland; de regering en aander bestuursorgaone zien evels in D'n Haag gevesteg. Häören titel daank de stad veural aon häör groet aontal inwoeners en groete beteikenis op cultureel gebeed ('cultureel hoofstad').
Samestèlling gemeinteraod
In Amsterdam weurt sinds 't Interbellum euverwegend links/progressief gestump. De PvdA waor tot 2014 ummer de groetste partij, zit standaard in 't colleesj en heet vaan 1946 ('t jaor vaan häör opriechting) tot 2017 ummer de börgemeister gelieverd. Ouch de klein linkse partije kriege väöl stumme. De samestèlling vaan de gemeinteraod, die sinds jaor en daag 45 zetele groet is, waor sinds 1962 zoe (e cursief getal beejt oonderligkende informatie):
The Fox and the Hound
The Fox and the Hound is 'ne Amerikaanse animatiefilm oet 1981. 't Waor eine vaan de populairste jäögfilms vaan 't jaor 1981, en woort geproduceerd door Walt Disney Productions.
Amsterdam
Stadsdeile, wieke, buurte en dörpskerne
Amsterdam is, wie Rotterdam, verdeild in stadsdeile. Stadsdeile hadde veurheer väöl vaan de take die normaal gezeen 'n gemeinte touwkoume, dewijl de gemeinte Amsterdam, veur zoewied tot de wèt dat touwliet, dèks veur provincie späölde. In de jaore tien is dat evels veraanderd en höbbe de stadsdeile väöl minder take gekrege. Sinds 24 miert 2022 heet de stad 8 stadsdeile plus nog e negende deilgebeed wat direk oonder 't gemeintebestuur vèlt. De stadsdeile, mèt hun indeiling in wieke. Weesp is vanaaf 24 maart ein nuuje sjtadsgebeed vaan Amsterdam, zien de volgende:
thumb|Amsterdam-Centrum 't Deil vaan Amsterdam wat al veur de negentienden iew bestoont, ofwel Amsterdam binne de Singelgracht (zuug oonder). 't Besteit oet de volgende buurte: Me moot dus trop lètte tot in Amsterdam de begrippe binnestad en centrum neet identiek zien: de Binnenstad is hei allein 't gebeed binne de middeliewse walmör. Vergeliek de geliekaardege nomenclatuur in Mestreech.
thumb|Amsterdam-Noord 't Deil bove 't IJ. Heibij hure zoewel nuibouwwieke es aw lendeleke dörpkes. Buiksloot en Nieuwendam zien aw dörpkes die noe gans binne de stadsbebouwing ligke. De lèste vief dörpkes in 't rijke (vaanaof Schellingwoude) ligke boete de bebouwing vaan Amsterdam en stoon same bekind es Landelijk Noord. Landsmeer, Oostzaan en Zaanstad (kern Zaandam) ligke direk of bekans direk aon de bebouwing vaan Noord.
thumb|Amsterdam-West De relatief aw (vreug-twintegsten-iewse) boetewieke westelek vaan de binnestad. Hei woene väöl allochtone en väöl lui mèt lieger inkoumes. Sloterdijk is 'n aajd dörp, wat vreuger in de gemeinte Sloten laog (zuug dalek oonder). Tot 2010 bestoont Amsterdam-West oet veer deilgemeintes: De Baarsjes, Bos en Lommer, Oud-West en Westerpark.
thumb|Amsterdam-Nieuw-West Dit zien alle westeleke nuibouwwieke vaan nao d'n oorlog. Ouch hei woene veural lui mèt lieger inkoumes. Sloten waor tot 1921 'n zelfstendege gemeinte, boetouw ouch Sloterdijk en 't gehuch Osdorp (noe Oud-Osdorp) bij hoorte. Tot 2010 waor Nieuw-West verdeild in de stadsdeile Geuzenveld-Slotermeer, Osdorp en Slotervaart. Dit stadsdeil raak aon de bebouwing vaan Badhoevedorp, Zwanenburg (allebei gemeinte Haarlemmermeer) en Halfweg (gemeinte Haarlemmerliede en Spaarnwoude).
thumb|Amsterdam-Oost Dit stadsdeil is 'ne gansen doorein vaan volksbuurte en welgestèlde wieke, bouw-experiminte en Vinex-locaties en geweze industriegebeed. E groet deil ligk op 't groondgebeed vaan de Watergraafsmeer, 'ne polder en geweze gemeinte. In die zier lendeleke gemeinte laoge gein dörpskerne; aw gebouwe zien dao evels nog wel te vinde. Tot 2010 bestoont dit stadsdeil oet twie stadsdeile: Oost/Watergraafsmeer en Zeeburg.
thumb|Amsterdam-Zuidoost Dit stadsdeil weurt gedomineerd door de Bijlmermeer, 'n wiek bekind um zie groet aondeil Surinaamse en Afrikaanse inwoeners. Amsterdam-Zuidoost is vaan de res vaan de gemeinte gesjeie door de plaotse Diemen en Duivendrecht (gemeinte Ouder-Amstel). De groond hoort tot 1966 bij de gemeinte Weesperkarspel; de Bijlmermeerpolder waor nog ieder ouch 'n zelfstendege gemeinte. 't Gehuch of dörp Driemond (vreuger Geinbrug) waor de einege echte woenkern in die gemeinte en heet noe nog e dörps karakter. Oesprunkelek waor Amsterdam-Zuidoost gedach es apaarte stad, die op d'n door 'n apaarte gemeinte mós weure; later heet me dit idee losgelaote.
thumb|De Westpoort Dit is gein ech stadsdeil, umtot 't gein eige bestuur heet. 't Dörp Ruigoord heet zien woenfunctie verlore en is noe e kunsteneersdörp. Dit waor e compromis tösse de gemeinte, die 't wouw slope, en actieveurders.
Stadsregio
De agglomeratie Amsterdam strek ziech oet tot euver de gemeintegrenze. Plaotse die direk aon de Amsterdamse bebouwing ligke, zien heibove al geneump. Ouch versjèllende aander gemeintes in de buurt vervölle 'n veursteideleke functie veur de hoofstad. 'n Aontal vaan die Noord-Hollandse gemeintes vörmp same de Stadsregio Amsterdam, 'n plusregio. Boete Amsterdam zelf zitte in die regio de volgende gemeintes: Aalsmeer (2), Amstelveen (4), Beemster (1), Diemen (2), Edam-Volendam (2), Haarlemmermeer (6), Landsmeer (1), Oostzaan (1), Ouder-Amstel (1), Purmerend (4), Uithoorn (2), Waterland (1), Wormerland (1), Zaanstad (6) en Zeevang (1). De cieferkes verwieze nao 't aontal stumme in de regioraod; de gemeinte Amsterdam heet 'rs 21.
De stadsregio is e besjeie alternatief veur de in de jaore 1990 oontworpe stadsprovincie Amsterdam. In dees provincie zouwe de stadsdeile volweerdege gemeintes weure. Dit veurstèl is in 1995 door de Amsterdamse bevolking in e rifferendum eweggestump.
Nog groeter es de stadsregio en de oontworpe provincie is de metropoolregio Amsterdam. Dao-in zitte, boete de gemeintes die de stadsregio vörme, wijer de gemeintes Almere, Beverwijk, Blaricum, Bloemendaal, Bussum, Haarlem, Haarlemmerliede en Spaarnwoude, Heemskerk, Heemstede, Hilversum, Huizen, Laren, Lelystad, Muiden, Naarden, Uitgeest, Velsen, Weesp, Wijdemeren en Zandvoort. Ouch de provinciebesture vaan Noord-Holland en Flevoland, zoewie dat vaan de stadsregio, doen dao-in mèt. 't Doel vaan dit samewèrkingsverband is veural 't versterke vaan de internationaol concurrentiepositie.
Zösterstei
De gemeinte Amsterdam oonderhèlt ban mèt versjèllende boetelandse stei, veural hoofstei. Partnerstei zien binne de EU Paries, Athene, Boedapest, Riga en Londe, en boete de EU Peking, Bombay, Seoul en São Paulo. Vergeliekbaar samewèrkingsprojekte loupe mèt len boe väöl allochtoon Amsterdammers vaandan koume. Vaan 2008 tot en mèt 2012 gaof Amsterdam zoe'n 3,6 mieljoen euro aon oet aon dees betrèkkinge, 't hoegste bedraag vaan alle gemeintes in Nederland.
Insignes
thumb|Toeristische slaagzin es plastisch beeldmerk op 't [[Museumplein. In 2018 woorte de lètters eweggehaold.]] 't Waope vaan Amsterdam (zuug bove in de tabel) liet ziech es volg besjrieve:
E waope mèt 'ne paol kump in väöl Hollandse stei veur (zuug oonder mie Dordrecht en Rotterdam), en symboliseert gemeinelek 'n revier; hei maag me aonnumme tot d'n Amstel weurt oetgebeeld. 't Waope geit in tege de heraldische groondregel tot me allein email op metaal en aandersum maag zètte ('t keel vaan 't veld en 't sabel vaan de paol zien allebei emails). De keizerskroen woort in 1489 door Maximiliaan vaan Oosteriek touwgekind, de waopespreuk is in 1948 verliend door keuningin Willemien vaan de Nederlen es beloening veur 't verzèt in de Fibberwariestaking (zuug oonder bij Historie). 't Veendel is klaorbliekelek aofgeleid vaan 't waope. De drei Andreaskruiskes zien tout court e symbool vaan de stad Amsterdam gewore; me zuut ze beveurbeeld op de zoegenaomde 'Amsterdammersjes', antiparkeerpäölkes die veural in 't centrum op väöl plaotse stoon.
Veur toeristische reclaam gebruuk de stad de slogan I amsterdam, die dèks dreidimensionaol in plastische vörm weurt touwgepas. Dat beeldmerk kraog evels ouch kritiek: de slogan woort 'individualistisch' geneump en väöl lui associeerde de lètters mèt 't euvertoerisme boe de stad ind jaor tien mèt te make had. In 2018 besloot de raod dit beeldmerk minder aondach te geve.
Industrie
Amsterdam kint 'n lang industrieel traditie, die ziech sinds iewe roontelum de have concentreert. De Amsterdamse have waor oersprunkelek aon 't Damrak geconcentreerd, breide ziech later oet nao de Lastage, verplaatsde ziech in de negentienden iew nao 't Ooster- en Westerdok, mèt de bijbehurende Oosteleke en Westeleke Have-Eilen, en daonao ummer wijer de stad oet tot wat me noe 't Oostelek en Westelek Havegebeed neump. De nijverheid in 't Oostelek Havegebeed is al sinds decennia 'n aofloupende zaak en is allewijl op sterve nao doed; me is al begós mèt 't gebeed te heroontwikkele es woengebeed. 't Westelek Havegebeed is dao-entege de lèste jaore nog groeter geweure. Door 't grave vaan 't Noordziekenaal in 1876 is dit gebeed direk binne bereik vaan de zie gekoume. De Amsterdamse ziehave is de twiede vaan 't land, op groeten aofstand vaan de Rotterdamse.
Deenste
thumb|'t Ketoer vaan ING aon de Zuidas. 'ne Groete wèrkgever in d'n deenstesector is de Euverheid: bij de Amsterdamse gemeinte wèrke doezende amtenere. De lèste jaore is me dat aontal wel aon 't trökbringe. Aon de Zuidas - 't gebeed roontelum statie Amsterdam Zuid/WTC - zien hiel väöl ketoere vaan multinationals te vinde, wie Philips en de baanke ING en ABN-Amro. In de binnestad, aon 't Damrak, steit de effectebeurs vaan Nederland: de AEX.
Kleinhandel vint me bezunder väöl in de binnestad; Amsterdam steit (oonder väöl mie) es 'winkelstad' bekind. Groete winkele (dèks, meh neet ummer, filiale) vint me veural in en um de Nieuwendijk en Kalverstraat. Klein betikke vint me in de zoegeneumde Nege Sträötsjes (in 't weste vaan de Grachtegordel), die gere mèt hun alterantief reputatie advertere. De P.C. Hooftstraat in Oud-Zuid is bekind um zie groet aontal elitair (kleiding-)winkele.
E groet deil vaan de middestand in 't centrum en zien direkte umgeving is op toeriste geriech. In de jaore 2010 naom 't aontal winkele specifiek veur toeriste - oonder mie specifieke horeca wie iessalons, souvenirsbetikke, kiesbetikke en nachwinkele - zoe sterk touw tot 't de leefbaarheid góng benaodeile. Koej bewoeners spraoke vaan 'pretpark Amsterdam'. In 2017 stèlde de gemeinte 'n zier specifieke verordening op boedoor veur dat soort winkele gein nui vergunninge mie zouwe woorte aofgegeve. De raod naom 't veurstèl unaniem aon.
Oonderwies
Amsterdam heet, es einege stad in Nederland, twie gesubsidieerde universiteite: de Universiteit van Amsterdam (UvA) en de Vrije Universiteit (VU). Daoneve kint de gemeinte versjèllende hoegsjaole (boe-oonder de HvA en e conservatorium).
Cultuurinstèllinge
Amsterdam steit wel bekind es de 'cultureel hoofstad vaan Nederland': op gein inkel terrein löp 't zoe wied veuroet op aander stei es op cultuurgebeed.
Musea
thumb|Hermitage Amsterdam. De stad kint versjèllende musea vaan internationaol beteikenis, en nog get vaan minstes nationaol beteikenis. 't Ajdste is 't Rieksmuseum, gewijd aon de historie vaan Nederland meh zier in 't bezunder aon de zeventienden-iewse sjèlderkuns vaan Rembrandt van Rijn, Jan Steen en aander Hollandse meisters. Speciaol aon Vincent van Gogh gewijd is 't Van Goghmuseum. 't Steidelek Museum beit 'n käör aon modern kuns. Dees drei musea ligke kort nevenaon, aon 't Museumplein, in 't zoegeheite Museumkerteer (stadsdeil Zuid, zuug bove). 'n Aander kunsmuseum is de Hermitaasj Amsterdam, die sinds 2004 aon d'n Amstel is gevesteg en es dippendans vaan de groete Hermitaasj in Sint-Petersbörg deens deit. Aon daan wel in 't Oosterdok vint me 't Sjeepvaartmuseum en 't technologiemuseum NEMO. In de Grachtegordel, aon de Prinsengracht um perceis te zien, steit 't Anne Frankhoes (boe Anne Frank zaot oondergedoke), wat ouch internationaol bezeuk trèk. Aon d'n Dam steit de Nederlandse vesteging vaan Madame Tussauds. De stad kint nog väöl aander, klein musea.
Theaters
thumb|Interieur vaan Carré 't Groetste theater is Carré, aon d'n Amstel. Dit weurt veur groete, väöl publiek trèkkende veurstèllinge wie musicals en shows vaan bekinde cabaretiers gebruuk. Opera en ballèt weure gemeinelek gebrach in de Stopera, e modern gebouw aon 't Waterlooplein boe-in zoewel de gemeinte es de opera zien oondergebrach. (Zuug oonder veur wijer muziekpodia.) Kleinder cabarètveurstèllinge kin me zien in De Kleine Komedie (aon d'n Amstel). Aon 't Leidseplein vint me d'n Amsterdamse Stadsschouwburg, kort daovaan eweg ligk DeLaMar (veurheer 't Nieuwe De La Mar Theater). Es centrum veur bezunder intellectueel activiteite deent Felix Meritis aon de Keizersgracht.
Bioscope
In Amsterdam zien veer (hiel) groete bioscope, die alleveer bezit zien vaan Pathé: 't Tuschinski-theater aon de Reguliersbreestraat, De Munt aon de Vijzelstraat, 't City-theater kortbij 't Leidseplein en Pathé Arena in de Bijlmermeer. E dertegtal middelgroete en kleinekes zien vereineg in 't verband Cineville. Daoneve gief 't op de Walle nog seksbioscope (zuug ouch oonder).
Meziek
't Concertgebouw aon 't Museumplein is 't groetste en belaankwèkkendste vaan de muziekpodia in Amsterdam. 't Is ingeriech veur klassieke muziek en heet 't Concertgebouworkes, eint vaan de bèste orkeste op de wereld, es ziene vaste bespeuler. Avant-gardemuziek huurt me veural in 't Muziekgebouw aan 't IJ; daankzij 't Gaudeamus-festival is Amsterdam e veurnaom centrum vaan modern muziek. In 't Muziekgebouw geïntegreerd is 't BIMhuis, 't groetste jazzpodium vaan Nederland. Poppodia zien Paradiso (aon de Weteringschans, kortbij 't Leidseplein) en De Melkweg (aon de Lijnbaansgracht, neet wied eweg daovaan). Bei podia zien zoegenaomde hoofpodia; De Melkweg gelt es get alternatiever es Paradiso. Veur ech groete popconcerte gief 't sinds 2001 de Heineken Music Hall en sinds 2012 de Ziggo Dome, allebei in de Bijlmermeer kortbij de Johan Cruijff ArenA, dee ouch wel veur (nog groeter) massa-concerte weurt gebruuk. E belaankriek popfestival is 't Amsterdam Dance Event, wat edersjaor in oktober plaotsvint. 't Holland Festival is multidisciplinair: 't beit neve meziek ouch theater en dans, boebij de naodrök op avantgardistische kuns ligk.
Oetgeverije
Amsterdam, en daan in 't bezunder de Grachtegordel, steit al vaanajds bekind es 't centrum vaan literair Nederland; me vint hei 'n bezunder groete concentratie vaan literair oetgeverije. Allewijl geit 't oonder mie um Augustus, Bert Bakker, De Bezige Bij, De Harmonie, Meulenhoff, Nijgh & van Ditmar, Prometheus en Querido.
Sport
thumb|Lochfoto vaan 't Olypisch Stadion bij de eupeningsceremonie. Amsterdam organiseerde in 1928 de Olympische Speule. 't Olympisch Stadion vint me in de Stadionbuurt, in stadsdeil Zuid. Dit waor d'n einegste kier tot dit evenemint in Nederland plaotsvoont.
In 't voetbal is Amsterdam veural bekind door AFC Ajax, de recordkampioen vaan Nederland (in 2013 32 kier landskampioen) en veervoudege winner vaan d'n Europacup. Ajax späölt zien toeswedstrije in de Johan Cruijff Arena, in de Bijlmermeer. Tot 1996 waor zien toesstadion De Meer (in Watergraafsmeer), dewijl groete wedstrije (Europese matches of de Klassieker tege Feyenoord) in 't Olympisch Stadion woorte aofgewèrk. Vreuger gaof 't nog mier betaold-voetbalclubs (Blauw-wit, De Volewijckers en DWS, in 1972 gefuseerd tot FC Amsterdam, wat in 1982 verdween). In de Topklasse Zondag speule AFC en FC Chabaab.
Amsterdam heet ouch 'n hockeyclub, AH&BC, die zoewel bij de dames es bij de hiere in de hoofklas oetkump. Häör complex steit evels feitelek op Amstelveens groondgebeed. Tot veur neet zoe laank had de stad ouch 'n Amerikaans-voetbalclub (Amsterdam Admirals, in 2007 opgeheve um 't ind vaan de NFL Europa) en 'n basketbalclub (ABC Amsterdam, in 2011 opgeheve), die allebei väöl (lendelek) succes höbbe gekind.
Trökkierende sporteveneminte in Amsterdam zien de Marathon vaan Amsterdam en d'n Dam tot Damloup (vaan Amsterdam nao Zaandam) in 't snelloupe en de Zesdaogse vaan Amsterdam in 't fietserenne.
Aander recreatie
Oetgoonsgelegeheid vint me in groete deile vaan de stad, zeker in de binnestad; kaffees zien oonder mie geconcentreerd aon de Warmoesstraat en aon 't Rembrandtsplein. De Reguliersdwarsstraat steit bekind um zien homo-oetgoonsleve.
Drugsgebruuk
Amsterdam steit internationaol bekind um 't gebruuk vaan kemp. Allewel tot dezen drug in gans Nederland is touwgestande, stoon zjus hei mier coffeeshops es boe daan ouch. Anno 2009 stoonte vaan de 666 coffeeshops 223 in Amsterdam, die väöl boetelandse toeriste trèkke. De gemeinte veurt de lèste jaore 'n actief beleid um dat aontal te vermindere.
Prostitutie
thumb|Oudezijds Achterburgwal bij aovend. In Amsterdam is de groetste prostitutiebuurt vaan Nederland gevesteg, de zoegenaomde Walle. 't Geit hei feitelek allein um de Oudezijdswalle (Oudezijds Voor- en Achterburgwal en de straote en getskes daotösse). Zörge euver crimineel drögksgeld (witwesse) meh veural euver minsehandel höbbe ouch hei gezörg veur 'n inkrimpbeleid: de gemeinte is bezeg vaan 't aontal vinsters sterk trök te dringe.
Verkier
thumb|De Noord/Zuidlijn in aonbouw, 2011. Amsterdam is 't knouppunt vaan 't Nederlands Riekswegenètwerk, in theorie entans: Rieksweeg 1 tot en mèt 10 (welke lèste de rinkweeg um de stad is) beginne allemaol in of bij Amsterdam, boete Rieksweeg 3, boevaan 't bèste stök noets is aongelag.
Müllendorf (Jellekerke)
thumb|Kieërtsje va Müllendorf. thumb|D'r wiejer kót bei de risjtanger va d'r Müllendorfer Mühle. thumb|left|Zich óp Müllendorf. Müllendorf is e dörpke i de gemingde Jellekerke dat behuët tót 't Krink Hinsberg i 't weste va de Pruusje bóndssjtoat Noardrien-Wesfale. 't Óp 62 bies 71 meter hoeëg ligkend dörpke hat i december 2013 128 inwoeëners. 't Ligk drèk aa 't reveerke d'r Worm. Aa d'r uëverziej ligk ge noaberwielder Kogenbroich, aa g'ne kank gesjeie durch e lieëger geleëge veld. D'r L364 vuët durch Müllendorf en bei Kogenbroich ligk d'r L42. Müllendorf sjtóng va'naaf 1510 bekank as Moellendorp en is verneump noa de Müllendorfer Mühle, 'n watermuële deë bies 1965 't aagezich va 't dörp domeneërde.
't Dörp kint 'ne leëvendige gemeensjap mit regelmieësig evenemingke en 'n gooddeels kattelige bevólking, wie i 't ganse Rienlank en 't keltureel zieër aaverwanke Limburg.
The Ice Storm
The Ice Storm is 'ne film oet 1997.
Amsterdam
Verkier
'n Aontal belaankrieke verkiersweeg in de stad heet 'n s-nommer gekrege: s100 (Centrumrink, bestaond oet kaoje um de Singelgracht), s101 (vaan 't centrum nao 't Westelek Havegebeed), s102 (idem, meh wijer nao 't weste riechting IJmuiden), s103/s104 (vaan 't centrum nao Halfweg gemeinte Haarlemmerliede en Spaarnwoude), s105 (door Amsterdam-West), s106 (idem, in de riechting vaan Badhoevedorp, gemeinte Haarlemmermeer), s107 (idem, gans in noord-zuidriechting), s108 (door Amstedam-Zuid en Amstelveen), s109 (idem, eve oostelek vaan de veurege), s110 (aon de westeleken Amstelkant en daonao euvergoond in d'n A2), s111 (oostelek vaan d'n Amstel, parallel aon d'n A2), s112 (door Duivendrecht, gemeinte Ouder-Amstel, en Amsterdam-Zuidoost), s113 (door Watergraafsmeer en Diemen), s114 (aon 't IJmeer, door IJburg) en s115 t/m s118 (door Amsterdam-Noord, in oploupend westeleke riechting).
The Ice Storm
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan dramafilms.
Barok
De barok is 'n sjtielperioëde in de twieëde hèlf van de 17e ieëw tot in de ieësjte hèlf van de 18e ieëw die tot oeting kump in de architectuur, sjilderkuns, beildhouwkuns, literatuur en muziek. 't Woerd barok kump van 't Portugese barroco, dat 'onreigelmatige parel' beteikent.
The Ice Storm
De film woort geregisseerd door Ang Lee en heet 'nen doer vaan 112 menute.
Bao-toewe gerónje centrale klinker
De bao-toewe gerónje centrale klinker of gerónje bao-geslaote centrale klinker is 'ne klinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is, of.
Barok
Boewkuns
thumb|200px|Stift Melk, Wachau, Oesteriek
De boewkuns oet de barok-perioëde weurt gekènmerk doer 't gebroek van deepdewèrking mèt perspecteve en door 't väöl gebroek van ovale.
Volt (einheid)
De volt (symbool van'ne eenheid volt is V) is de SI-eenheid veur elektrisch potentiaal.
Biej ein elektrische bron sjpriktj men van elektrische sjpanning of kortwaeg sjpanning es men 't potentiaalversjil tösse de twee pole bedoeltj. Ein anger, incorrecte maar väöl gebroekdje benaming veur 't potentiaalversjil is voltage.
Barok
Barokmuziek
De barokmuziek vèlt es sjtielperiode (ca 1650-1750) tösje de renaissance en de klassieke meziek. De rococo weurt es euvergankssjtiel gezeen.
Volt (einheid)
De volt is gedefinieerd es 't potentiaalversjil euver eine geleider es eine stroum van 1 ampère dao in ein vermoge van 1 watt in wermte omzitj.
Bao-toewe gerónje centrale klinker
Kènmirke
Kènmirke vanne bao-toewe gerónje centrale klinker zeen:
Volt (einheid)
Oetgedröktj in SI-eenhede is det:
De eenheid is genumpdj nao de Italiaanse natuurkundige Alessandro Volta. Deze vonj in 1800 de eerste chemische batteriej, de zuul van Volta, oet.
Bao-toewe gerónje centrale klinker
Limbörgs
In sómmige dialekte van 't Limbörgs, worónger 't Buuls en 't Haëmets, kump deze klank veur es d'n houfvariantj vanne bao-toewe gerónje centraal-veurklinker.
Amsterdam
Verkier
Amsterdam is ouch good te bereike euver 't spoor. Spoorweeg loupe vaanoet hei nao Amersfoort, Utrei, Leiden, Haarlem (d'n ajdste spoorweeg vaan Nederland, aongelag in 1839) en Alkmaar. De Centraol Statie heet èlf perronspore en daags zoe'n 250.000 reizegers.
Barok
Paerdsfok
Wermbleujetege paerd mit 'ne boew dae in de zestiende en zeventiende ieëw es ideaal woert gezeen, waere döks 'barokpaerd' genump. Zoeë'n rasse gaon in principe trök op de Andalusiër, e Sjpaans paerd wat in daen tied in hoeëg aanzeen sjtóng.
Amsterdam
Verkier
Lochhave Schiphol, internationaol informeel 'Amsterdam Airport' geneump, ligk op 't groondgebeed vaan d'n Haarlemmermeer meh is vaanoet Amsterdam (veural mèt d'n trein) gemekelek te bereike.
Sinds 1977 heet de stad ouch e metronetwèrk, mèt vief lijne. De ierste twie lijne gónge in 1977 ope. Veur de oondergroondse bouw woort, oonder mie in 't Centrum, väöl gesloop; dit leide tot de beröchte Nieuwmarktrelle. In de jaore '90 woort 't nètwerk bovegroonds oetgebreid mèt nog twie lijne. De vijfde lijn, de zoegeneumde Noord/Zuidlijn, kaom in 2018 in gebruuk. De Noord/Zuidlijn, die deils oondergroonds geboord woort um neet te hove slope, woort beröch um zien vertraging en oploupende koste.
Ouch rije in de stad trams roond, zoe good wie stadsbösse. Euver 't IJ ligke e paar poontvere, die veural fietsers en vootgengers bedene (veur oto's gief 't intösse versjèllende tunnels). Bösse, trams, metro en vere weure verzörg door 't GVB (Gemeentevervoersbedrijf).
Heeze-Leende
thumb|Ligking vaan Heeze-Leende in Noord-Braobant Heeze-Leende (Brabants: Lind-Heesj) is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, mèt 15.145 inwoeners (1 januari 2006) en 'n oppervlak vaan 105,12 km2 (boevaan 0,83 km2 water). De gemeinte besteit oet de kerne Heeze (raodhoes), Leende en Sterksel en is gevörmp op 1 januari 1997 oet de gemeintes Heeze en Leende.
In de gemeinte weurt 't Haes-en-Linds gesproke, e Braobants subdialek wat wel get vaan 't Limbörgs heet.
Amsterdam
Media
De mieste nationaol gezètte vaan Nederland höbbe hun hoofkerteer in Amsterdam: De Telegraaf, de Volkskrant, Trouw en 't Financieele Dagblad. Vaanaof ind 2012 kump ouch de hoofredactie vaan 't NRC Handelsblad hei te zitte. Tot veur kort zaote väöl vaan hun ketoere bijein aon de Wibautstraat. 'n Lokaol gezèt is Het Parool; vreuger waor ouch dit e lendelek blaad.
De lokaol televisie kump vaan de zender AT5.
Misdaod
Amsterdam is 't werkterrein vaan versjèllende misdaodsyndicaote, veural in d'n drugshandel. Sinds begin 2014 is Amsterdam de buun vaan 'n laankdorege serie crimineel aofrekeninge, dèks mèt oongekind geweld. De misdaod, neet allein de georganiseerde meh ouch zakkerolle, straotruif en mishandeling, maak Amsterdam mèt veursprunk de oonveilegste gemeinte vaan Nederland.
Karolinge
De Karolinger waor 'n dynastie die 't Fraankisch Riek regeerde vaan de 8e tot de 10e iew. De dynastie naom 't Fraankisch riek euver vaan de Merovinger in 751, door Pepijn de Korte. De naom vaan de dynastie zèlf is aofgeleid vaan Karel Martel en neet vaan de miest machtige tèlg vaan de femilie, Karel de Groete.
Amsterdam
Stadsgeziech
Amsterdam is, in ciefers gemete, zeker de mies bezeensweerdege gemeinte en plaots vaan Nederland. De gemeinte kint anno 2011 7511 rieksmonuminte, en gans 't centrum is sinds 1999 besjermp stadsgeziech, naotot al ieder de Nieuwmarktbuurt (in 1983) zoe aongeweze waor. De Grachtegordel is in 2010 ouch door de UNESCO tot Werelderfgood verklaord.
Karolinge
M'n nump aon dat de dynastie gestiech woort door Arnulf vaan Metz, bisjop vaan Metz aon 't eind vaan de 7e iew, dee groete mach had in dee Merovingische keuninkrieke. Pepijn vaan Heerstal, hofmeier vaan 't keuninkriek Austrasië, had in feite de mach in han. Pepijn woort opgevolg door ziene zoon, Karel Martel. Karel Martel waor de vaajer vaan Pepijn de Korte, d'n ierste Fraankische keuning vaan de dynastie, dee de lèste Merovingische keuning Childeric III aofzat.
Amsterdam
Grachte en aander waterweeg
thumb|De Grachtegrodel is vaanoet de loch good te zien. thumb|Hook Prinsengracht en Bloemgracht. Ouch veur Nederlandse begrippe is Amsterdam 'n stad vaan water. Oongeveer e kwart vaan 't gemeintelek oppervlak besteit oet water. Alleriers is dat natuurlek water: d'n Amstel, 't IJ en e klei stökske IJmeer. Ouch 't Rokin en 't Damrak hure tot de loup vaan d'n Amstel; tösse die twie in ligk d'n Dam. In de Binnestad vint me wijer de Walle: Oudezijds en Nieuwezijds Voor- en Achterburgwal, boebij d'n ooskant (vaan d'n Amstel) de 'Oude Zijde' en de Weskant de 'Nieuwe Zijde' is, en boevaan de binneste 'Voorburgwal' en de boeteste 'Achterburgwal' heite. 't Spui vörmde de zuidkant. Sinds de vieftienden iew loupe dao nog umheen 't (neet 'de') Singel en de Kloveniersburgwal, die de boetegrens vaan de Binnestad zien. In de Lastage (ouch wel bekind es de Nieuwmarktbuurt) loupe versjèllende korte grachte, sommege mèt de naom 'sloot', wat verwijs nao hunnen oersprunk es polderslote.