cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nobelpries
Controversieel oontvengers
Nog 'nen umstreje vreidespries waor dee vaan Barack Obama in 2009. De nominaties waore mer èlf daog nao zien aontrejje es president vaan de VS geslote, al voont de evalutatie wel in de maonde denao plaots. Obama zelf zag tot heer ziech de pries neet weerd voont, zeker neet gelèt op 't gezelsjap vaan aander winners. De meininge oonder ieder laureaote in de vreidespries waore verdeild: sommege voonte tot heer 't verdeende, aandere zagte tot heer nog neet genóg had gepresteerd. De pries veur Obama zörgde, tege d'n achtergroond vaan ieder prijze veur Jimmy Carter en Al Gore, veur besjöldeginge vaan 'n linkse politieke veurkäör.
De oetreiking vaan de literatuurpries aon Elfriede Jelinek in 2004 zörgde veur protes bij e lid vaan de Zweedse Academie, Knut Ahnlund. Ahnlund traoj aof, mèt de bewering tot keus veur Jelinek 'oonherstelbaar sjaoj [had] gedoon aon alle progressief krachte, en ouch 't algemein beeld vaan literatuur es kuns [had] verward.' Heer voont Jelinek häör werk ' 'ne massa bijeingeharkde teks zoonder artistieke structuur.' De literatuurpries veur Herta Müller in 2009 leverde ouch kritiek op. De Washington Post merkde op tot väöl Amerikaanse literatuurcritici en -professore nog noets vaan häör hejje gehuurd. Dit brach 't verwiet vaan eurocentrisme teweeg.
In 1949 oontving de Portugese neuroloog António Egas Moniz de pries in de geneeskunde veur de oontwikkeling vaan prefontaol lobotomie. 't Jaor daoveur had Walter Freeman dees proceduur nog get efficiënter gemaak. Me wiet de 'epidemie' aon lobotomieë begin jaore 1950, die dèks zwoer bijwèrkinge hadde, deils aon de publiciteit die dees behandeling kraog mèt de Nobelpries.
Genegeerde prestaties
't Noors Nobelcomité heet versjèllende kiere nominaties veur de Vreidespries oontvaange veur Mahatma Gandhi - in 1937, 1938, 1939 en 1947 - meh die ummer genegeerd. Ouch in 1948 kort ietot heer woort vermaord, kraog 't comité weer 'n nominatie binne. Es ierbetuin reikde me in dat jaor de pries gaaroet neet oet. Wie in 1989 d'n Dalai Lama de Vreidespries kraog, deeg 't comité dit 'deils in de gedachtenis vaan Mahatma Gandhi'. In 2006 gaof Geir Lundestad, secretair vaan 't Noors Nobelcomité, touw tot dit hun groetste lacune waor in hun 106-jaorege historie. Aander lui die es 'euvergeslage' weure gezeen zien Eleanor Roosevelt, Václav Havel, Ken Saro-Wiwa, Sari Nusseibeh en Corazon Aquino.
De Literatuurpries kint ouch e paar gemisse. Adam Kirsch meinde tot väöl bekinde sjrievers zien gepasseerd um politieke of aanderszins boete-literair reies. De zwoere naodrök op Europese, en zeker Zweedse, sjrievers is oonderwerp vaan kritiek gewees. Peter Englund, secretair vaan de Zweedse Academie gaof in 2009 de eurocentrische aard vaan de pries touw; heer weet dat aon de groeter affiniteit die de Zweedse leie noe eine kier mèt Europese sjrievers höbbe. Bekinde sjrievers (ouch genoog Europese) die de pries höbbe gemis zien Émile Zola, Jorge Luis Borges, Marcel Proust, Ezra Pound, James Joyce, August Strindberg, John Updike, Arthur Miller, Chinua Achebe, Mark Twain en Harry Mulisch.
't Verbod um de pries aon mie es drei lui oet te reike is ouch umstreje. Es 'ne pries 'n prestatie vaan e team bekroent, zal me bepaolde leie links laote ligke. Zoe kraoge in 2002 Koichi Tanaka en John Fenn de pries veur de oontwikkeling vaan massaspectrometrie in eiwitsjemie, dewijl ouch Franz Hillenkamp en Michael Karas dao-aon hadde mètgewèrk. Ouch is kritiek gewees op de oonmeugelekheid de pries postuum touw te kinne. In 1962 kraoge Francis Crick, James D. Watson en Maurice Wilkins de Geneeskundepries veur hun oontdèkking vaan de DNA-structuur. Rosalind Franklin, die zeker zoe veurnaom waor gewees in dees oontdèkking, waor veer jaor teväöre aon eierstekkaanker gestorve.
Naodrök op oontdèkkinge tegeneuver oetvindinge
Alfred Nobel gaof in 't testamint aon tot de prijze móste goon 'nao wee 't aofgeloupe jaor de minsheid 't groetste veurdeil heet gebrach.' Toch goon de weitesjapsprijze in groete mierderheid (77%) nao oontdèkkinge, dewijl mer wieneg prijze (23%) nao oetvindinge zien gegaange. Deze naodrök op fundamenteel oonderzeuk is volges Christopher Bartneck en Matthias Rautenberg, die dao-euver publiceerde in Nature en Technoetic Arts, in stried mèt 't testamint, wat (direk) maotsjappelek nöt wèlt beloene.
Miervoudege laureaote
Twie organisaties höbbe de vreidespries versjèllende kiere gehad. 't Roed Kruus kraog 'm drei kier: in 1917, in 1944 (veur 't werk in de bei Wereldoorloge) en in 1963 (um zien iewfies te vere). D'n Hoege Commissair veur de Vlöchtelinge vaan de Vereinegde Naties heet de pries twie kier gekraoge: in 1954 en in 1981 (vaanzelf góng 't hei neet um dezelfde persoen).
Laureaote die hun prieze weigerde of neet ophaolde
Twie laureaote höbbe oet eige beweging hunne pries neet opgehaold. In 1964 woort Jean-Paul Sartre de literatuurpries touwgekind, meh heer weigerde, mèt 't argumint tot "'ne sjriever ziech neet in 't instituut (moot) laote umvörme, zelf al gebäört dit op de alleriervolste meneer." D'n aandere is Lê Ðức Thọ, dee in 1973 de vreidespries kraog veur zien rol in de Vrei vaan Paries, meh meinde tot 't in Viëtnam gein echte vrei gaof.
In nazi-Duitsland verbooj Adolf Hitler aon Richard Kuhn, Adolf Butenandt en Gerhard Domagk hun prijze aon te numme. Zij kraoge 't diploma en de medajel allemaol nao d'n Oorlog. In 1958 weigerde Boris Pasternak ziene literatuurpries oet angs veur wat de regering vaan de Sovjetunie vaan häöm moch meine es heer nao Stockholm góng um de pries aon te numme. De Zweedse Academie weigerde dees weigering daan weer, en meinde tot "dees weigering, natuurlek, aon de geldegheid vaan de pries niks (veranderde)". De Academie gaof dat jaor aon tot tot hunne spiet de oetreiking vaan de literatuurpries neet kós doorgoon, en heel de pries bij ziech tot in 1989 Pasternak ziene zoon häöm oet naom vaan ziene pa kaom ophole.
Bron
Dit artikel is (mie of minder vrij) vertaold oet 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel dees versie; zuug dao veur oteurs en bronne.
Duits hierevoetbalèlftal
thumb|Èlftalfoto vaan Duitsland op de Olympische Speule vaan 1912, kort veur de recordwèdstrijd tege Rusland. thumb|'t Duits èlftal nao 't winne vaan 't WK 2014 in Brazilië. 't Duits hierevoetbalèlftal (kort-eweg Die Mannschaft, ' 't team') vertrejt Duitsland bij internationaol voetbalwèdstrije. 't Team huurt sinds decennia tot de wereldtop en heet, es me de prestaties vaan 't vreuger Wes-Duits èlftal mètrekend, al veer kier de wereldtitel binnegehaold. Heimèt moot 't team allein Brazilië veur ziech laote. 't Team steit per juni 2016 op de veerde plaots vaan de FIFA-Wereldraanklies, meh 't heet diverse kiere bovenaon gestande. 't Team weurt gereguleerd door de Duitse Voetbalboond (DFB).
Keizerriek
Al in 1898 woort veur 't ierst 'nen officieuze wèdstrijd gespäöld door e Duits landeteam. De DFB woort in 1900 opgeriech en begós ziech astrein bezeg te hawwe mèt 't opzètte vaan 'n officieel èlftal. In 1908 waor me zoewied: Duitsland späölde tege Zwitserland en verloor mèt 5-3. De Zwitsers höbbe sindsdeen ummer de status vaan "ierste tegestander" vaan Duitsland gehawwe: ouch wie nao de bei Wereldoorloge 't team obbenuits mós weure opgebouwd, en nao de Duitse hereineging, waor 't ummer Zwitserland wat es ierste tege de Pruse späölde. De volgende jaore bouwde me wijer en in 1912 kós me 'n èlftal nao de Olympische Speule sjikke. Dit èlftal won mèt enorm euvermach vaan Rusland (16-0, mèt tien gole vaan Gottfried Fuchs) meh kós neet op tege Oosteriek en Hongarije. Duitsland späölde in de keizertied in de kleure vaan de Pruse vlag: zwart en wit. Die outfitkleure heet 't tot op d'n huiegen daag gehawwe.
Weimarer Rippubliek en Daarde Riek
Oonder de Weimarer Rippubliek waor 't Duits voetbal trök bij aof; boete tot veer jaor neet op niveau gevoetbald waor, wouwe diverse len neet tege Duitsland speule. Pas ind jaore twinteg kaom dao verandering in. Aon 't ierste WK vaan 1930 deeg Duitsland neet mèt (um financieel reies: Zuid-Amerika waor hun te wied), in 1934 waore ze wel debij en woorte ze oetindelek daarde. Intösse waor Hitler aon de mach gekoume en in de ierste jaore vaan 't Daarde Riek waor voetbal e geleef propagandamiddel. Ouch op de Speule vaan 1936 in Berlijn oontbraok Die Mannschaft neet. In 1938 woort de vereineging mèt Oosteriek e feit; umtot dit toen e zier sterk voetballand waor, beteikende dit 'n groete versterking veur 't Duits voetbal. De rizzeltaote op 't WK waore dat jaor evels teleurstèllend. Vaanaof 1941, wie Duitsland in de riechting vaan d'n totaolen oorlog góng, waor topvoetbal neet mie gewuns: jóng manslui waore aon 't froont nujeg.
Nui begin en 't ierste kampioensjap
Nao d'n Twiede Wereldoorlog woort Duitsland obbenuits oetgeslote vaan internationaol wèdstrije. De FIFA verbooj 't zien leie zelfs um tege Duitsland (en Japan) te voetballe. In 1949 woort dat verbod opgeluf. Op 't WK vaan 1950 oontbraoke ze nog; de DFB waor pas begin dat jaor weer nui opgeriech. Oongeveer tegeliek riechde me in de DDR 'n eige team op; Saarland had dat al twie jaor ieder gedoon. Bij 't WK vaan 1954 in Zwitserland moch Duitsland aontrejje. Tot de verrassing vaan edereine woorte ze wereldkampioen door in de finale mèt 3-2 vaan Hongarije te winne. 't Hongaars team waor toen op zie huugdepunt, Wes-Duitsland had in de grópsfaas al kansloes vaan ze verlore en de Hongare kaome binne de tien menute mèt 2-0 veur; de compleet oonverwachte wending weurt 't Woonder vaan Bern geneump. Door de versjrikkinge vaan d'n oorlog en de zwuregheid vaan de naovolgende jaore waor de beteikenis vaan dezen titel vaan väöl mie es sportief belaank.
Jaore es groetmach
De noe hoeggespanne verwachtinge kós Wes-Duitsland op 't WK vaan 1958 neet woermake. Ouch 't WK vaan 1962 woort gei groet succes. In 1966 stoonte ze in de finaal tegeneuver gasland Ingeland, boe ze nao verlenginge vaan verlore. Vernuid succes kaom nao 1970: iers de wins vaan 't EK in 't Belsj (1972), daan in 1974 de wins op 't WK in eige land, boe ze in de finaal vaan Nederland wonne. Op dit toernooj späölde Wes-Duitsland ouch 'ne poulewèdstrijd tege Oos-Duitsland, dee woort verlore en veural vaan oosteleke kant sterk door propaganda umgeve waor. Op 't WK vaan 1978 in Argentinië presteerde ze teleurstèllend; toes woort zelfs vaan de 'sjan vaan Córdoba' gesproke. De jaore dao-op waore ouch wisselvallig: ze woorte twie kier twiede op de WK's vaan 1982 en 1986 en Europees kampioen in 1984, meh 't team had ouch groete verleze te verdore. Op 't wijer succesvol WK vaan 1982 waor 't land mèt Oosteriek betrokke bij 't Non-agressiepak vaan Gigon: 'n 1-0 salonwins veur Wes-Duitsland die bei teams 't wijer avvecere garandeerde.
In de jaore tachteg waor ouch 'n nui generatie opgestande, mèt speulers wie Lothar Matthäus en Jürgen Klinsmann. Zij zouwe 't veural in de jaore negeteg goon make, zeker wie Wes-Duitsland in 1990 op 't WK in Italië veur de daarde kier wereldkampioen woort. De späölstijl vaan 't èlftal, getraind door ex-topspeuler Franz Beckenbauer, waor in die jaore fysiek: väöl tackles en e groet oethèldingsvermoge, um ouch in de lèste menute nog te kinne touwsloon es dat nujeg is. Dit waor zoewel 'n antwoord op verdedegend, soms rechoet negatief speul wie dat roond dezen tied door väöl ploge (zeker in groete toernoje) woort gespäöld, es op aonvallend speul mèt väöl technisch oontwikkelde spitse. De succesformule bleef de koumende jaore intak (noe mèt e weer vereineg èlftal; 'n kwalificatiewèdstrijd veur 't EK tösse Wes- en Oos-Duitsland waor direk de lèste wèdstrijd vaan 't DDR-èlftal gewees), en worp mèt 't hole vaan d'n Europesen titel in 1996 och nui vröchte aof. Op 't WK vaan 1998 góng 't evels fout: mèt e 3-0 verluus tege Kroatië waor de formule oetgewèrk en mós de boond nao nui speulers op zeuk.
In 2002 kaom e vernuid èlftal op wat 't op 't WK tot de twiede plaots zouw bringe. De nuie spits Miroslav Klose woort topsjötter vaan 't toernooj. 't EK vaan 2004 brach mèt oetsjakeling in de grópsfaas neet wat me vaan dit team verwach had. In 2006 organiseerde Duitsland zelf 't WK; 't woort daarde, 'n prestatie die ze veer jaor later herhaolde. Intösse waor de nuie coach Joachim Löw aongetrejje, oonder wee 't land 'ne nuien tied vaan succes ingóng. Op 't WK vaan 2014 bloonk Duitsland op eder punt oet, zeker ouch aonvallend. Dit weurt veural dudelek in de haaf finaal, wie 't Duits èlftal mèt 7-1 vaan gasland Brazilië won. 't Woort de veerden titel vaan 't land.
Zoeväöl te erger veel 't team veer jaor daonao tege: Duitsland woort, nog ummer oonder Löw, lèste in de poule en mós veur 't iers in de historie e WK nao de poulefaas verlaote. Veuraofgaond aon 't EK vaan 2021 zag Löw tot heer mèt 't EK ziene loupbaon zouw indege. De veurbereiing waor slech, mèt zelfs mèt e verlees tege Noord-Macedonië. Op 't toernooj zelf woort Duitsland in de achste finaal oetgesjakeld door de latere finalis Ingeland. Ouch oonder de nuien trainer Hansi Flick kós Duitsland nog niks groets vertuine; op 't WK vaan 2022 woort 't team obbenuits in de grópsfase oetgesjakeld nao oonder mie e verluis tege Japan.
1891
1888 - 1889 - 1890 - 1891 - 1892 - 1893 - 1894 1891 (MDCCCXCI) waor e gewoen jaor wat op donderdaag begós op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|150px|right|Paus Leo XIII publiceert de encycliek Rerum Novarum
Gebore
thumb|150px|right| Sergei Prokovjev, gebaore in 1891 thumb|150px|right| Richard Tauber, gebaore in 1891
Brukske
Brukske (Duutsj: Brüxgen) is e dörpke inne gemèndje Gangelt in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale, mit zoeaget 500 inwoeaners. 't Ligk tösse Breibere, Langbrook, Boesjerhei en Sjum in. Brukske ligk juust'n zuje vanne Zaofelerbaek. De naam is aafgelèdj van 't waord "breukske" (e klein brook, es in 'n nate plaats).
Brukske behuuerdje same mit Boesjerhei, Breibere, Brookhaove, Hei en Sjum toete gemèndje Breibere-Sjum, toetdet die op 1 juli 1969 woort opgeluf en bie Gangelt woort geveug.
Straotname
De volgendje straote ligken in Brukske:
Aldus Manutius
thumb|Aldus Manutius Aldus Manutius (de Awwere) (Latien veur Aldo Manuzio) (Sermoneta, 1449 - Venies, 5 fibberwarie 1515) waor 'nen humanis dee belaankriek is gewees veur de bookdrökkuns.
Veurnaomelek zien rol bij de oontwikkeling vaan de interpunctie is veurnaom, zoe wie de puntkomma, de komma en de oetvinding vaan 't sjeif sjrif. Zienen invlood zörgde deveur tot de functie vaan de interpunctie versjuifde vaan hölp bij 't veurleze vaan 'n teks nao 'n hölp bij 't stèl leze en beter begriepe vaan dee teks.
Raod vaan de Europese Unie
De oontmoetingsplaots is ummertouw 't Justus Lipsius-gebouw in Breusel. In 't jargon weurt eine naom gebruuk veur de Raod, en wel vaan 't Latien, naomelek Consilium.
De Raod vaan de EU veurt drei hooftake oet:
In tegestèlling tot 't Parlemint weurt de Raod neet direk door 't gans Europees volk gekoze, mer indirek door de volker vaan hun eige len gedäörende de nationaal verkezinge. Heimèt zörg de EU d'r dus veur tot 't op wetgevend niveau 'n balans gief tösse Europa en natiestaot.
De Raod weurt eder haaf jaor door 'nen aandere lidstaot geleid. Sinds 1 jannewarie 2021 is dat Portugal.
Neuflize
Neuflize ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Rethel, in 't zuudweste van de Franse Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 800 luuj op 'n oppervlaak van 13,78 veerkante kilometer en daomèt goof 't 58,06 luuj de veerkante kilometer. vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +0,96% de jaor.
MapleStory
MapleStory is 'n gratis 2D spel, 'n zoegenaomde MMORPG, gemaak door 't bedrief Wizet, wat intösse door Nexon is euvergenome, oet Zuid-Korea. De maags 't speule es te tien jaor bis. 't Speul späölt ziech aof in Maple World, boe de speulers moonsters kinne versloon en ziechzelf kinne verbetere, zoewie dat geit in role playing games. De speulers kinne mètein chatte, handele en minigames speule. Ouch is 't meugelek um same te speule in zoegenaomde gildes um same de moonsters te versloon en de beloening te deile.
Speulers zien ingedeilt in klasse, boevaan 't 'rs zeve gief: baogsjötter, deef, magiër, krieger, piraat, aran, evan en cromi. De begins te speule es beginner, en kins nao 't behole vaan 'n aontal niveau's in ein vaan de klasse terechkoume.
Software
Um 't speul te kinne speule moot software weure gedownload. Daoveur moos te diech iers registrere. De software is gratis en de kins ouch gratis speule, mer veur bepaolde dinger, wie kleier en bepaolde speuloonderdeile, kins te betaole. Dit is evels neet nudeg um 't speul te kinne speule.
HEARD
thumb|right|350px|HEARD op Meziekvoor in [[Ubachsberg, 2006]] HEARD is de naam van 'ne band dae begin 2005 woor opgerich inne omgaeving van Haerle. De band bestóng oet vief men, wovan de ieëste lètters vanne veurname de bandnaam vörmdje: Henk Sjins, Eddy Zele, Andrzej Bogacki, Reggie Włodarczyk en Danny Kwaodvleeg.
De band is in 2008 eigentlik op zie hoeagtepuntj gestop. D'r zeen nag opnames gemaak veur 'ne videoclip, meh dae is nag ummer neet oetgebrach.
Bezitting
De groep bestóng oet de twieë zengers Danny en Reggie, die ouch 't gitarewerk op zich nome. Terwiel Danny veur innige rock-invloede zörgdje, deej Reggie det op jazz-gebied. Woor bassis Henk ummer te vinje veur ein funky pertiejke 'slappen', zoea heef Andrzej mit de nuuedige krach op zie drumstèl. Toetsenis Eddy noom de piano-, synthesizer- of orchestrale klanke veur zien raekening.
Stiel
De band haw 'nen eige stiel, dae neet in ein waord te omsjrieven is. Rock en funk zeen waal de belangriekste elemente, mer ouch zeen d'rs jazz-echtige invloede te herkènne.
Meziek
HEARD maakdje bekans allein mer eige wèrk, zoeawaal de meziek es de tekste. 't Reportoire bestóng dan ouch meh veur e klein deil oet covers. De tekste woren ummer in 't Ingels. Ouch guuef 't 'n aantal instrumentaal nummers.
Millinge
Millinge (officieel Millingen aan de Rijn) is e dörp in de Nederlandse gemeinte Groesbeek, provincie Gelderland, in 't Riek vaan Nimwege. 't Dörp heet zoe'n 6.000 inwoeners. Neve Millinge zelf weurt ouch de naobersjap Zeeland bij Millinge gerekend.
Sókkergekrenkdje
Sókker(ge)krenkdje of diabetes mellitus is 't aanwaezig zeen van 'n te hoeag kóncentraasje vanne sókker glucoos in 't blood. Bie gezónj luuj ligk de kóncentraasje tösse de 3 enne 6 mmol/liter; bie diabetici (luuj mit sókkergekrenkdje) väöl hoger, baove de 10 mmol/l. De opgegaove grenswaerd zeen arbitrair; 't guuef e tösseligkendj gries gebied worin sómmige waal en anger luuj neet van sókkergekrenkdje spraeke. Lenjelik en internasjenaal waeren hie-euver aventoe aafspraoke gemaak of herzeen door medici op gróndj van óngerzeuksrizzeltaote. De naam diabetes mellitus is historisch gezeen óntstange doordet luuj mit väöl sókker in häör blood ouch sókker in häör urien verlere, die door d'n dokter kós waere gepreuf.
Me óngersjètj twieë houfvörm van sókkergekrenkdje: insulienaafhenkelik en neet-insulienaafhenkelik: De ieëste is e gevolg van 't nimmieë kónnen aanmake van 't hormoon insulien inne alvleiskleer (pancreas); de twieëdje e gevolg van neet zat geveuligheid vanne lichaamsweefsele hieveur. Väöl luuj mit neet-insulienaafhenkelike sókkergekrenkdje gebroeke toch insulien bieje behanjeling daovan.
Sókkergekrenkdje is 'n aandeuning die nao verloup vannen tied op väöl plaatse sjaaj in 't lichaam vanne patiënt kan veroearzake wodoor de laevesverwachting enne laeveskwaliteit dudelik aafnumme.
Millinge
In Millinge steit 'n neogotische kèrk gewijd aon Sint-Antonius (zuug heineve).
Tot 1 jannewarie waor Millinge 'n zelfstendege gemeinte.
Houw
D'n Houw is ein gehucht van Opotere, in de naober van 't Mariakapelleke, in de gemeint Mezeik. 't Ligk ten zuje van 't dörp. Vanawds waas 't 'n bestuurleke einheid mit Dorne.
Wezel
De wezel (Letien: Mustela nivalis) is e roufdeer oete femielje vanne marterechtige (Mustelidae). E volwasse bieës is zoget 20 cm lank. De stert is zoget 6 cm lank. Vruiwkes zeen klènder es menkes. Boetedet zeen in 't zuje van Europa wezele get grótter es in 't naorde. Wezele höbben 'ne ruuedsige broene rögkkantj en 'ne witte boekkantj, wobie de grens tösse de kluueren ónregelmaesig is. In 't hoeag naorde waere wezele (deils) wit inne wintjer es kammeflaasj, mer in Nederlandj en Belsj neet gans zuver wit. Wezele höbben 'n witte vlek oppe kael en höbben 'ne broenroeaje stert.
De wezel haoltj zie voor oet klein zougdere, veugel, klein reptiele, kwekkerten en insekte. De bieëster zeen zowaal snachs es euverdaags aktief. Wen wezele jage achtervolge ze pruuej wie klein knaagbieëster toet in 't haol. Wezele laeve solitair.
In gans Europe tröf me wezelen aan, zowaal in stejjelike gebieden es op 't plattelandj. De bieëster laeve mit naam in hègke, struuk en bósrenj.
Biotoop
E biotoop (oet 't Grieks: βιος bios "laeve" en τοπος topos "plaats") is e gebied mit 'n uniform landjsjapstype (ecotoop) worin 'n bepaoldje laevesgemeinsjap mit organisme standj kan haje.
Bie e biotoop geit 't óm e geografisch gebied; bie 't verwantj waord bioom geit 't euvere gemeinsjap van organisme zelf. 'n Anger verwantj waord is niche. Binnen e biotoop kan me habitats óngersjeie; 'n habitat is 'n specefieke plaats binnen e biotoop worin 't organisme zich ophèltj. Zoea is inne biotoop "bós" de baom de habitat vanne piereling. Ouch kan e bieës veurkómmen in mieëder biotope.
Niederzier
Niederzier is 'n Rienlandse gemeinte in de krink (Kreis) Kreis Düren, te Noordrien-Wesfale (Duutsland). Mèt häör 63,46 km² en 13.688 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 216 de veerkante kilometer.
't Op 100 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 7 oortsdeile.
Stumloeaze labiodentale fricatief
De stumloeaze labiodentale fricatief of stumloeas labiodentaal wriefklank is 'ne mitklinker dae in versjillige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
Limbörgs
In 't Limbörgs kump de stumloeaze labiodentale fricatief väöl veur, in alle dialekte.
Anen ènj van e waord en in 'ne stumloeaze kónteks kan de stumloeaze labiodentale fricatief 'nen allofoon zeen vanne stumhöbbendje labiodentale fricatief door auslautverhärtung (dink aan doeve ['dú:və] taenge doef [dù:f]); wen 't waord wuuertj gevolg door 'n anger waord det aanvèngk mit 'ne klinker, den is t'r juus ummer stumhöbbendj.
Neuvizy
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Rethel, in 't zuudweste van de Franse Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 114 luuj op 'n oppervlaak van 8,62 veerkante kilometer en daomèt goof 't 13,23 luuj de veerkante kilometer. vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -1,9% de jaor.
Lippizaner
thumb|Bokkende lippizaner. De lippizaner (Duits Lipizzaner, Sloveens lipicanec) is e wermbleujeteg barok peerdsras wat oersprunkelek oet Lipica (gemeinte Sežana; Italiaonse sjriefwijs Lipizza) in Slovenië kump. Door de iewelang oonderhuregheid vaan dit gebeed heet ziech de lippizaner door gans de Donaumonarchie kinne verspreie. Es hoespeerd vaan de Spaonse Rijsjaol in Wene is de lippizaner vaan wezelek belaank veur de gansen dressuursport. Allewijl is dit ras neet wiedverbreid mie.
Historie
thumb|Diverse [[brandmerke veur lippizaners.]] In 1580 stiechde me in Lipizza 'n nui stoeterij. Heiveur woorte drei Spaonse hingste aongekoch en 't jaor dao-op nog zès, wie ouch 26 mere. Al hiel vreug woort dit bestand aongevöld mèt peerd oet Noord-Italië. Veural vaanaof d'n achtienden iew koume ouch peerd oet aander regione in 't stambook, oonder mie oet Denemarke, Zuid-Italië en Noord-Duitsland. Vaanaof de negentienden iew veredelde me 't ras nog mèt arabere. Heidoor is de lippizaner genetisch neve d'n andalusiër ouch verwant aon d'n arabeer, de kladruber, de fredericksborger, de napolitaan en nog aander rasse, die same de 457 aonwijsbaar stamawwers oetmake. Lippizaners weure zelf ouch veur de fok vaan aander rasse gebruuk, beveurbeeld bij d'n al geneumde kladruber.
't Heet laank gedoord ietot me de lippizaner es apaart peerdsras herkós. De ierste iewe spraok me vaan Spaonse peerd of eventueel Spaonse karstpeerd. In 1786 duuk de naom lippizaner veur d'n ierste kier op.
De rouw, bergechtege karstgroond roond Lipica heet e sterk, laanklevend ras gesjape. In aander stoeterije perbeert me dees umgeving ouch op te zeuke; in Piber liet me beveurbeeld de peerd de ganse zomer in 't hoeggebergde graze um veural mer dee karstege groond oonder ziech te höbbe. Boete Lipica weurt 't bies allewijl gefok in Piber (Oosteriek), Topoľčianky (Kleintopoltschan, Slowakije), Đakovo (Diakowar, Kroatië), Szilvásvárad (Hongarije), Monterotondo (Italië, neet op veurmaoleg Oosterieks gebeed!), Sâmbăta de Jos (Roemenië), Bačka Palanka (Plakenburg, Servië), Vučijak (Bosnië-Herzegovina), Lipik (Kroatië) en Beclean (Bethlen, Roemenië) (N.B.: De cursief naome zien de Duitse, die bij de stiechting vaan de stoeterije gebrukelek waore). Ouch particulere fokke wel mèt lippizaners.
Nao de val vaan de Donaumonarchie in 1918 zaog 't d'n iersten tied neet good oet veur de lippizaner. Väöl vaan de nui politici zaoge de Spaonse Rijsjaol lever slete, umtot ze 't nöt neet inzaoge. Oetindelek bleef ze toch behawwe; daomèt bleef ouch de noedzaak veur de stoeterije vaan Piber ope te hawwe. In de diverse aander len die 't keizerriek voortbrach bleve de stoeterije ouch bestoon. Allewijl zien de lippizaners nationaol symbole in zoewel Slovenië es Oosteriek. Zoe stoon ze op de twintegcentmunte vaan de Sloveense euro's, en stoonte ze vreuger op de Oosteriekse viefschillingmunte.
Exterieur
thumb|Fokhings Favory Pallavicina. Wat oonmiddellek opvèlt aon de lippizaners is tot ze bekans allemaol sjömmel zien; dit gelt veur zoe'n 91% vaan 't bestand. De res zien zwart, broen, voes of wèldkleur. Umtot e peerd noets es sjömmel gebore weurt en de witte haorkleur op diverse leeftije kin doorbreke, zien väöl jóng lippizaners nog wel appelesjömmele. Oersprunkelek waor 't kleurbestand väöl gevarieerder: op de sjèlderije vaan hofsjèlder Johann George von Hamilton (1672-1737) zien alle kleure te zien, tot cremello, valkkleur, tobiano (vlekke) en pantercomplex (witte stippele) aon touw.
Lippizaners zien wermbloodpeerd en höbbe daodoor 'ne raanke, elegante bouw. Vaanajds hadde ze e dudelek bol profiel (ramskop), meh allewijl is dat nog mer bij 'n minderheid vaan de bieste zoe. Wie aander barokpeerd is 'r rillatief compak (minder laank es op Ingelse basis gefokde rasse). Zien sjofhuugde ligk zoe tösse de 155 en 165 cm, boemèt 't e middelgroet peerd is. De achterhaand is gespierd. De maone en start zien oetgebreid en fien vaan haor. Door zien atletische bouw kin 'r good galoppere; zien hoeg kneeactie maak 'm gesjik veur de piaffe en passages die 'r in de dressuur oetveurt.
Karakter
De lippizaner heet e levendeg en bewèrkelek karakter. Heer is laatriep meh leef ouch langer es aander rasse. Tot op hoeg leeftied zien ze veur loupe oonder 't zaol gesjik. In de regel zien 't bieste mèt väöl liefeleke en geisteleke krach, wat 't wèrke mèt dit ras get veur kinners maak. Oonzeker en oonervaore ruters zalle 'm neet gemekelek de goje kant op kriege, meh wee de bieste kint, kin ze gebruke veur de zier väöleisende hoegsjaoldressuur boe ze veur gefok zien.
Naomgeving en bloodlijne
De naomgeving bij lippizaners is aon streng regele geboonde, boe ziech de mieste stoeterije aon hawwe. Dees regele haange same mèt de aofstamming vaan 't bies. Vaan de stamvaajers weure 'rs mer zès erkind:
De moojerleke aofstamming kint mie bloodlijne (veur de beteikenis vaan de cursief naome zuug oonder):
E hingsteveule krijg bij de geboorte de naom vaan ziene stamvaajer plus de naom vaan zien mojer. De manneleke aofstamming weurt daomèt vaan generatie op generatie euvergedrage. E mereveule krijg eine naom, gemeinelek ein oet de vrouweleke lijn vaan aofstamming en wel de zèsde, zevende of achste generatie daoveur. Heidoor koume binne vrouweleke bloodlijne dèks dezelfde naome trök (welke naome binne ein merefemilie gebrukelek zien, zuut me heibove).
Bron
Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Duitstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Hout
Hout is 't veurnaamste bestandjsdeil van houterige plantje: (veural) buim en struuk. Plantjkóndig gezeen is hout 't door 't cambium geproduceerdj secundair xyleem van zaodplantje. Volges dees diffenisie zeen de houterige weefsels van beveurbeildj paume gein hout inne strikte zin. E kènmirk is wiejer de aafzètting van houtstof (lignine) inne celwenj. In 'n anger ómsjrieving wuuertj hout daoróm gezeen es verholtj plantjeweefsel.
De tek, stammen en reut van houterige (neet-kroedechtige) plantje bestaon veur e wichtig deil oet hout. Hout vörmp 't binnelste en 't grótste deil vanne stam. Houterige gewasje zeen ofwaal buim, struuk, cactussen of doorlaevendje klumplantje (wie droeve).
Hout wuuertj gebroek bieje productie van pepier, kóns (houtbewirking) en es constructiematterjaal bie beveurbeildj hoezer, muibelen èn buuet. Ouch wuuertj hout es brandjstof gebroek, zowaal inne gewuuene vorm es inne vorm van houtskaol.
Hollands Kroon
Hollands Kroon is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in de Kop van Noord-Holland. Ze woort op 1 januari 2012 gevörmp oet 't groondgebeed vaan de aw gemeintes Anna Paulowna, Niedorp, Wieringen en Wieringermeer. De veer gemeintes same hadde op 1 januari 2010 47.613 inwoeners; mèt 665 km² is 't ein vaan de nao oppervlak groetste (en dunsbevolkde) gemeintes vaan Nederland.
Wereldkampioensjap hierevoetbal
Brazilië heet tot nog touw es insegste land op alle WK's gestande. Nederland deeg tien kier mèt en woort drei kier twiede; 't Belsj naom twelf kier deil en heet es bèste prestatie de veerde plaots.
Hollands Kroon
Insignes
't Waope vaan de gemeinte is vaan goud (geel), mèt 'ne liew vaan keel (roed), geklawd en getóngk vaan lazuur (blauw) en 'ne keuningskroen op de kop. 't Sjèld gedèk mèt 'n dreiblaojege kroen.
Wereldkampioensjap hierevoetbal
De winner vaan 't WK plaotsde ziech veurheer veur de Confederations Cup, e (miestens) veerjaoreg toernooj wat veuraofgoond aon e volgend WK in 't gasland vaan dat kampioensjap woort gehawwe. Nao de editie vaan 2017 besloot me dit toernooj aof te sjaffe.
Hollands Kroon
Insignes
Dit waope is sprekend: 't tuint 't waope vaan Holland, mèt dit versjèl tot de liew 'n kroen dreug.
Historie en achtergroond
De veer gemeintes boe Hollands Kroon oet is gevörmp, zien oonderein hendeg versjèllend. Niedorp waor zelf 'n fusiegemeinte oet 1970, die ligk in 't eigelek Wesfriesland ('t gebeed binne de Wesfriese rinkdiek). Wieringen is e geweze eiland wat iewelaank in relatief isolatie vaan 't vasteland laog. Anna Paulowna is 'ne polder dee in 1846 druugveel. De Wieringermeer is ouch 'ne polder, en wel eine vaan de IJsselmeerpolders, en veel in 1930 druug; zienen opzat is belaankriek groetsjaoleger en moderner.
In de jaore 2000 kaome, gooddeils oonder drök vaan de provincie Noord-Holland, versjèllende herindeilinge in de provincie op gaank, boebij 't oetgaankspunt waor veur gemeintes mèt minstens 20.000 inwoeners te make. Gein vaan dees veer gemeintes kaom dao-aon. Daorum woort beslote, um oonder vaan bove opgelagte fusieplanne oet te koume, veur zelf tot 'n fusie euver te goon. Veur de naom woort gekoze veur Hollands Kroon, nao e watersjap wat vaan 1994 tot 2003 in de regio had bestande. De oersprunkeleke werknaom waor Amstelmeer, nao 't water wat westelek vaan Wieringe ligk.
Kerne
De gemeinte umvat de volgende 22 kerne:
Daoneve kint de gemeinte e groet aontal naobersjappe.
Samestèlling gemeinteraod
Op goonsdag 23 november 2011 woorte raodsverkezinge veur de touwkumstege gemeinte gehawwe, mèt de volgenden oetslaag:
Gans in d'n tiedgeis vaan ind 2011 presteerde hei 't CDA tegevallend; in twie vaan de veer gemeintes waor 't daoveur de groetste partij gewees. De opkóms waor 40,52%. Oet deze raod woort e colleesj vaan VVD, CDA en PvdA gevörmp.
Börgemeister
Op 13 december 2011 zien twie lui veur de positie vaan woernummende börgemeister gekandideerd, boe de raod Theo van Eijk oet koos. In de zomer vaan 2012 kump daan 'nen defintieve börgemeister.
Bevolking en cultuur
De bevolking is oonderling divers, wat ziech liet verklaore oet de versjèllende histories vaan de aw gemeintes. Euver 't algemein wèrk ze in de primaire sector; op Wieringen (veural in Den Oever) dèks in de vèsserij, in de res vaan de gemeinte in de landbouw.
In de plaotse vaan de geweze gemeinte Niedorp sprik me vaanajds Wesfries; in Anna Paulowna deit me dat ouch. Wieringen kint 'n archaïsch en sterk aofwiekend Wesfries dialek, 't Wierings. In de Wieringermeer spreke ze gein ech Wesfries, meh wel (sterk) regionaol gekleurd Nederlands.
Börgersjap vaan de Europese Unie
't Börgersjap vaan de Europese Unie weurt touwgedrage aon alle lui die gekwalificeerd zien um börgers vaan de Europese Unie (EU) te zien. Soms weure die lui sömpelweeg Europese börgers geneump. In informelere kring weure ze ouch Europeane geneump mer umtot dit lieket te zigke tot aander lui oet Europa gein Europeane zien, weurt dees beweurding noets gebruik in officiële situaties. Edere persoen dee 'ne börger vaan 'nen EU-lidstaot is (wie Nederland, Belsj of Duitsland) is ouch automatische 'nen EU-börger.
EU-börgersjap kroog 'nen officiele status in 't Verdraag vaan Mestreech (1992), wie tegeliekertied de EU zelf woort opgeriech. EU-börgers genete, in tegendeil tot lui boete de EU, versjillende rechte binne alle EU-lidstaote en weure besjermp door 't Europees rech wat ouch mot gilde in al die lidstaote. Zoe mage zie euveral wèrke, nao reize, nao verhojze en deenste aonbeeje en aonnömme binne de EU. 't EU-börgersjap heet d'r daomèt veur gezörg tot 't juridisch versjèl tösse 'ne nationaole börger en 'ne boetelender neet mie zoe zwart wit is es veur de negeteger jaore.
Ein vaan de wienege oetzoonderinge is 't stömrech in nationaal verkezinge: 'ne Nederlender maag neet veur fidderaole Belzje verkezinge stömme tenzij heer 'ne Belzje börger weurt. Umgekierd gilt dat ouch: 'ne Belzje börger maag neet veur Nederlandse nationaal verkezinge stömme tenzij heer 'ne Nederlandse börger weurt. 't EU-börgersjap gilt daan weer wel bij verkezinge op lokaol niveau (iemes oet Mestreech hoof meh nao Tóngere te verhojze um dao te mage stömme veur de gemeinteraod en umgedreid gilt 'tzelfde) en dit börgersjap gilt zoe-ouch op Europees niveau ('ne Nederlander in Belsj maag, es heer wil, tijes de EU-verkezinge ouch op 'ne Belzje, in plaots vaan Nederlandsen Europarlemintariër stömme).
Lochem
frame|Ligking vaan Lochem in Gelderland Lochem is e stedsje en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, in d'n Achterhook, mèt 'n oppervlak vaan 216,02 km2 (daovaan 2,71 km2 water) en (per 1 januari 2007) 32.834 inwoeners. Neve de hoofplaots umvat de gemeinte ouch de kerne Almen, Barchem, Eefde, Epse, Gorssel, Harfsen, Joppe, Laren en Zwiep.
Lochem heet e raodhoes in renaissancestijl, voltoejd in 1640. Vaan de döbbele umgrachting sjut noch de binnegrach euver.
Historie
Opgraovinge bij restauraties vaan de Sint-Goedelekèrk höbbe reste vaan 'n houte kèrk oet de negende iew aon 't leech gebrach. Lochem zal daan ouch ein vaan de aajdste plaotse oet d'n Achterhook zien. De plaots weurt in 1059 veur 't iers geneump. Stadsrechte weure in 1233 door graof Otto II vaan Gelder touwgekind. 'n Iew later krijg de stad ouch touwstumming veur walmör te bouwe. In de late middeliewe en tijdens d'n Tachtegjäöregen Oorlog weurt de stad väöl belegerd.
In 2005 weurt de gemeinte Gorssel aon Lochem touwgevoog.
Veervlak
'ne Tetraëder van geliekzijdige driejheuk heesjt e regelmaotig veervlak; dit is èè van de vief mäögeleke saoërte regelmaotige väölvlakke. Zo'ne tetraëder paast precies in 'nen kubus oeëvan de diagonale aeve laank zeunt es de ribbe van 't veervlak (kiek ooch 't diamaantruuëster).
De oppervlakte A en inhoud V van zoe'ne tetraëder is:
Hie in is r de lengde van 'n ribbe.
Sjeikundig
Alle molecule mèt 'n sp3-hybridisatie, zoewie methaan (CH4), haant de sjtructuur van e veervlak: d'r koolstof in 't middelpeunt en de 4 waterstoffe óp de veer hookpeunte van 't veervlak.
left|256px|Driejende tetrahedron
In 't nuujs - Belsj en Luxemburg
2020
Door Ellen, d'n derde wintersjtörm in korten tied, waere diverse vastelaovendsoptochte aafgelas of oetgesjtèld.
'ne Belsj dae oet Wuhan is gerepatrieerd bliek besjmet mit 't nuuj coronavirus. Hae is in quarantain gezat.
In de zaak-Tine Nys waere dokter Joris Van Hove, 'nen hoesdokter en 'ne psychiater vriegesjpraoke van maord. Van Hove hauw in 2010 euthanasie doon plaege op de chronisch depressief Tine Nys.
Emeritus-keuning Albèr II van 't Belsj guuf toe det Delphine Boël zien biologische dochter is.
2019
De UNESCO haolt de vastelaovendj in Aalst vaan de Waereldèrfgoodlies, ómdet 't de getuinde sjpot te wied vèntj gaon.
Charles Michel lègk zien functie es premier denaer, Sophie Wilmès volg häöm op. Zie weurt de ierste vrouwlike premier van 't Belsj.
In Wallonië weurt de regering-Di Rupo beëidig, die sjteunt op 'n coalitie van PS, MR en Ecolo.
'ne Groeten tornado trèk euver e deil dörper in Luxemburg. De sjaaj is aanzeenlik: bie väöl hoezer waere de daker d'raaf gerete door de wèndj. Tientalle luuj zint gewóndj geraak.
Einen daag later waere al nuuj wermderecords gevèstig: In Kleine-Briegel weurt 't 40,6°C.
In Angleur weurt mit 40,2°C 't Belsj hitterecord mit aafsjtandj gebraoke. Ouch in Kleine-Briegel weurt 't mit 39,9°C extreem werm.
Kris Van Dijck (N-VA) nump nao diverse sjendale óntsjlaag es veurzitter van 't Vlaoms Parlemènt. Hiemit weurt Filip Dewinter van 't Vlaams Belang veurzitter a.i.; 'n unicum in de Vlaamse en Belzje politiek.
De gewaeze sjtaotssecretair en veurzitter van de Senaat Armand De Decker sjtörf op 70-jäörige laeftied.
De Vlaomse regering maak e nuuj plan veur oetbreiing van de have van Antwerpe. 't Dörp Doel kan in dit scenario blieve besjtaon.
De vreugere groethertog Jean vaan Luxemburg sjtörf op 98-jäörige laeftied.
De Nigeriaanse, in Schaarbeek wirkende horemadam Esoke U. weurt tot teen jaor gevangenis veroerdeild.
Mehrnaz Didgar weurt tot vief jaor gevangenis veroerdeild óm 't vermaorde van häör dochter.
In Antwerpe weurt 'nen auto mit 'ne granaat opgeblaoze. 'ne Saortgelieken attak volg de nach dao-op. Allebei de aansjlaeg waere in verbandj gebrach mit 'ne benjekreeg in 't Antwerps drugsmilieu.
Kardinaal en emeritus-aartsbisjop Godfried Danneels sjtörf op 85-jäörige laeftied.
Mehdi Nemmouche, huidverdachte van de terreuraansjlaeg in Brussel op 22 miert 2016, weurt veroerdeild tot 'n laeveslang gevangenissjtraof. Ziene mitdaojer Nacer Bendrer krieg 15 jaor opgelag.
De Frans-Algeriense, in 't Belsj actieve beroopskrimmeneel Farid Bamouhammad, biegenaamp 'Farid le Fou', sjtörf op 51-jäörige laeftied.
Joke Schauvliege (CD&V) nump óntsjlaag es Minister van Laefmilieu nao 'n controversieel en ónwoer oetsjpraok euver de klimaatbrossers.
Filosoof Etienne Vermeersch sjtörf op 84-jäörige laeftied.
Op de A25 (E25) kórtbie Waezet is 'nen aktivis van de gael zjilees doedgevare gewaore.
Op 't Belsj vèntj veur 't iers saer 1977 'n groetsjaolige gemeintelike herindeiling plaatsj.
2018
Naodet 't Charles Michel neet lök óm 'n gedoogcoalitie te vènje in 't parlemènt, deent hae zien óntsjlaag in bie de Keuning. Hiemit weurt de regering-Michel II nao teen daag demissionair. Vervreugde verkezinge waere neet gepland.
Sjpikkelantj en politicus Jean-Pierre Van Rossem sjtörf op 73-jäörige laeftied.
De N-VA verliet de regering-Michel I nao 'n waek van ónènsigheid euver 't VN-Migratiepak. De regering geit wiejer mit 'n mènjerheidscoalitie.
Premier Charles Michel besjlut óm 't VN-Migratiepak te teikene. Dit is taege de zin van de regeringspartie N-VA, die al haet gedreig de regering te doon valle.
In Zelzate (provincie Oes-Vlaandere) sjlete sp.a en PVDA e besjtuursakkaord. 't Weurt d'n ierste kier dat de extreemlinkse PVDA in 'n Belzje gemeinte geit mitbesjikke.
Op 't Belsj weurt gesjtump veur de gemeinte- en provincieraod. Groete versjuvinge blieve lenjelik gezeen oet, al verluus sp.a sjterk en geit de wins gooddeils nao Groen. In Limburg blief CD&V de groetste.
Diverse traineurs, sjeidsrichters en anger topfigure oet 't Belsj vootbal waere opgepak in 'n groete fraudezaak.
De rizzeltate vaan 't Curieuzeneuzen-projek, wobie börgers oet gans Vlaondere de lochvervoeling höbbe gemaete, waere geprizzenteerd. Zoewel de zuverste as de voelste loch is in Limbörg te vènje.
Novion-Porcien
Novion-Porcien ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Rethel, in 't zuudweste van de Franse Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 497 luuj op 'n oppervlaak van 17,21 veerkante kilometer en daomèt goof 't 17,21 luuj de veerkante kilometer. vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van 0,0% de jaor.
In 't nuujs - Belsj en Luxemburg
2018
Luuk weurt opgesjrik door 'nen terroristischen aansjlaag. Drie luuj waere doedgesjote, d'n daeder weurt later ouch doedgesjote door de pelissie. IS haet d'n aansjlaag opge-eisj.
Salah Abdeslam en Sofien Ayari waere óm hun betrokkeheid bie de aansjlaeg in Brussel van 15 miert 2016 veroerdeild tot 20 jaor gevangenis en 'n boete van eder 12.000 euro.
André G. weurt tot 27 jaor gevangenis veroerdeild in de Kesjtielmaord.
De Belsje regering kónjig aan, det ze de kerncentrales van Doel (bie Antjwerpe) en Tihange in 2025 definitief wèl sjlete.
Bie 'ne brandj bie de kerncentraal van Tihange zeen versjillende wages op 't parkeerterrein in brandj gevlaoge.
Salah Abdeslam en Sofiane Ayari sjtaon in Brussel terech veur terrorisme.
Carrefour geit in 't Belsj 1233 jobs sjrappe. Ónger mie d'n hypermerret in Gènk zal slete.
Op de Paardenmarkt in Antwerpe óntplof e gebouw. De oerzaak liek gebrekkig óngerhaud aan 't gaaswerk.
2017
Bie 't dörpke Hun, in de provincie Name, is 'nen auto in de Maas gereje. Twie laeveloze inzittende woorte later geborge.
De christendemocratische CDH trèk zich trök oet de regeringe van Wallonië en Brussel nao diverse sjendale bie de socialistische PS.
Yvan Mayeur, börgemeister van Brussel, sjtap op nao e sjendal euver zelfverrieking.
Twie Wes-Vlaamse dörper mit in totaal mier es doezend inwoeners, woorte geëvacueerd vanwaege 'n giftige wolk van salpeterzoer. Dees wolk kaom vrie oet 'n opsjlagtank van e misverwerkingsbedrief.
In Antwerpe weurt nao jaore discussie 'n akkaord euver de Oosterweelverbènjing gesjlaote.
2016
Aartsbisjop Jozef De Kesel weurt es kardinaal gecreëerd.
In Charleroi sjtik 'nen terroris mit e kapmets in op twie azjentes, ietot 'n driede häöm doedsjut.
In Hermalle-sous-Huy, gemeinte Engis, sjtoete twie treine opein. Hiebie valle drie doeje en nege sjwaorgewónje.
Demonstrerende cipere dringe 't kabinèt van minister Koen Geens binne óm dao 'n groete ravaasj aan te richte. De cipere zeen al waeke in sjtaking.
Nao daag van sjtakinge en opsjtenj door cipeers besjluut de Belzje regering 't laeger in te zètte veur de bewaking van de gevangenisse.
Bie 'ne bómaansjlaag op vleegveld Zaventem en op de Brusselse metrosjtatie Maalbeek kómme tientalle luuj óm. De aansjlaeg zint opge-eisj door d'n Islamitische Sjtaot.
Salah Abdeslam, hoofverdachte van de terroristische aansjlaeg in Paries in november 2015, weurt in Sint-Jans-Molenbeek opgepak.
Bie 'n hoeszeuking in Vorst raak de pelitie mit terreurverdachte in vuurgevech, wonao ze 'n groete antiterreuractie begintj.
Vlaams parlemèntslid Christian Van Eyken (DéFI) weurt opgepak op verdènking van maord.
Mestreech, Aoke en later ouch Kirchroa en Heële perbere via 't gerich de Belzje sjtaot te dwinge de aw kerncentrale in Tihange te sjlete.
2015
In Brussel en op e paar anger plaatse in 't Belsj vènje pelitieacties plaats in verbandj mit 'nen dreigenden aansjlaag, dae vergeliekbaar zouw zeen mit dae in Paries.
In de gevangenis in Gent braeke relle oet, wobie de pelitie d'n opsjtandj mót denaersjlaon.
D'n tribbenaal deit oetspraok taege de laeje van de terroristische gróp Sharia4Belgium. Fouad Belkacem krieg 12 jaor, Jejoen Bontinck (dae zich aafkierde van de bewaeging) 40 maond veurwaerdelik.
De pelitie sjut in Verviers twie men doed en arresteert 'nen driede. Nao me zaet geit 't óm 'n terroristische cel die op 't punt sjtóng in 't Belsj 'nen aansjlaag te plaege.
2014
Leo Tindemans, premier van 't Belsj tösje 1974 en 1978, sjtörf op 92-jäörige laeftied.
'n Serie van sjtakingsacties culmineert in 'n groete lenjelike sjtaking, wobie zelfs d'n have en 't lochruum waere gesjlote.
Keuningin-mojer Fabiola van de Belzje sjtörf op 86-jäörige laeftied.
De federaal regering-Michel weurt ingezjwaore.
Nao 135 daag bereike de óngerhanjelaere e regeerakkaord veur de federaal regering-Michel. Premier weurt Charles Michel van de MR; anger regeringspartieë zeen N-VA, Open VLD en CD&V. De installatie weurt binne ein waek veurzeen.
In Vlaondere weurt de regering-Bourgeois geïnstalleerd, röstendj op 'n coalitie van N-VA, CD&V en Ope VLD en mit Geert Bourgeois (N-VA) as minister-presidentj.