cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Joh. Kempkes
Oos Mofert
Dao sleitj de maerling somers en de nachtegaal
wen róndjóm alles steitj te bleuje en te zinge
en eder Moferter haet zien herinneringe
aan Goudberg, Reigersbrook of Roeazendaal.
Dien straote zeen noe ruum, dien hoezer net en nuuj
doe kreegs ónmienselik oorlogsleid te drage
al leeks do mit dien hoezer en dien luuj
veur altied ónherstèlbaar neergeslage
''doe stóngs weer op en kooms toet grótter bleuj. ''
Al krump ouch bie 't massagraaf oos hert bie-ein
van sjrumpelik leid in blood en traone
Maaslandse barok
thumb|right|275px|Veurbeeld mèt [[sjpeklaoge in Mestreech ]]
Joh. Kempkes
Oos Mofert
al zoog me van oos dörp nieks mieër es belk en stein
Maaslandse barok
De Maaslandse barok ies de naam veur 'ne regionale boewsjtiel, dae veural in 't Maasland, in en rónd Luuk en Tóngere, in Belsj Limburg en Nederlands Limburg in en nao de periode van de barok (17 en 18e ièw) woort toegepas. De sjtiel woort dèks gecombineerd mèt elemente oet de Maaslandse renaissance.
Joh. Kempkes
Oos Mofert
veer móste wiejer laeven en wone
Maaslandse barok
De Maaslandse sjtiel besjteit achtereinvolges oet de maasgotiek (13e, 14e en 15e ièw), de Maaslandse renaissance (16e en 17e iew) en de Maaslandse barok (18e ièw).
Joh. Kempkes
Oos Mofert
''en einsgezindj boewdje veer same aan oos heim. ''
Maaslandse barok
De Maaslandse barok ies veural te zeen in kesjtièle en woonhoezer. De kèrkboew in daen tied riech ziech miè op de baroksjtiel van de umgeving.
Joh. Kempkes
Oos Mofert
Liektj waal dien plaats väöl ajer es besjreve steitj
Maaslandse barok
Kènmerke
Es boewsjtein weurt toegepas: de wermroaj kleur van de zonnebekkerbaksjtein aafgewiesseld mèt 't liechgries van de helsjtein oet Name of de geel tot liechgries verweerde mergel. De kleure van dees materiale sjpele 'n decoratieve rol. De gevelindeilinge kómme vanoet de vakwerkboew. Neve de typische architectuur, dae gebrukelik waor in de Maaslandse renaissance, zeen v'r daoneve de gebeeldhouwde gevelsjtein bove de deur mèt boveleech; geboge elemente in de sjpeklaoge. Sóms eindig 'n verticaal element ónder 'ne vènsterdörpel, veural es die vènster 'ne segmentvörmige latei haet. Ouch de in- en oetgezjwenkde gevele en volute in de tuup van de gevel zint kènmerkend. In de Rococo, de sjtiel die volg op de barok, kump op 'ne segmentbaog of 'ne timpaan ouch nog ins de typische rocailleversering.
Joh. Kempkes
Oos Mofert
mit bós en brook, mit brökske en mit baeke
Maaslandse barok
Kènmerke
Op 't ing van de 18e en in de 19e ièw vele de decoratieve elemente neet op umdat 't toen mode waor um de gevele wiet, road of okergeel te sauze of te pleistere. Ouch woorte toen väöl kruusvènstere opegebroke en vervange door houte "Franse vènstere". Allewiel were de gevele wir óntdoon van hun dèklaog en truukgebrach nao hun oarsjprónkelik uterlik, zoadat 't decoratieve noe good te zeen ies.
Joh. Kempkes
Oos Mofert
doe bös van ós mit al dien leef en leid
Maaslandse barok
Veurbeelde
Kèrke of veurmalige kèrke:
Joh. Kempkes
Oos Mofert
dien waal en wieë, dien deugde en gebraeke
Maaslandse barok
Beeldhouwwerk, beeldsjniewerk en sculptuur en
Jean Delcourt (1627-1730), beeldhouwer oet Luuk in de sjtiel van de Italiaanse beeldhouwer Bernini
Joh. Kempkes
Oos Mofert
doe bös det dörpke wo gein baove geitj.
Hoegalemannisch
Hoegalemannisch (Hochalemannisch of Schwytzertütsch) is de taol die gesproke weurt in 't Germaanstaolege deil vaan Zwitserland, 't uterste zuidweste vaan Duitsland, 't uterste zuie vaan D'n Elzas en west-Oosteriek. De grens mèt 't Nederalemannisch weurt getrokke mèt de grèns vaan 't gebeed, boe de Ajdgermaanse K- in Kch- of Ch- verandert: in 't Hoegalemannisch zeet me dus Kchind of Chind veur "keend", in 't Nederalemannisch "gewoen" Kind. Alles bijein zien 'rs zoen 10 miljoen sprekers. Dèks weurt 't Hoegalemannisch ouch weer ingedeild in Hochalemannisch (zoonder mie), de taol vaan de hoegvlaktes en Höchstalemannisch, de taol vaan 't hoeggebergde. Taolkóndege dinke tot in 't Hoegalemannisch de klaankveranderinge zien oontstoon, die 't Duits allewijl vaan 't Nederlands en 't Neder-Limburgs doen versjèlle.
Sociale status
In Fraankriek steit de taol oonder groete drök, meh in Duitsland en zeker Zwitserland kin me ze nog euveral in 't spraokgebeed hure. 't Hoegalemannisch is op gein meneer sociaal gekleurd: alle Zwitserduitsers spreke 't. Allein op sjaole en in de media weurt 't Duits gebruuk, waor 't ouch meh umtot de noordeleke en zuideleke dialekte oonderein neet of koelek te verstoon zien.
1855
1852 - 1853 - 1854 - 1855 - 1856 - 1857 - 1858
Gebäörtenisse
thumb|right|250px|De Victoriavalle, óntdèk in 1855.
Gesjtorve
thumb|right|150px|Tsaar Nicolas I, gesjtorve op 2 mieërt 1855.
Abanyom
't Abanyom is 'n Niger-Congospraok die gekaldj wuuertj inne Cross River-staot in Nigeria. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 12.500 luuj (1986) en haet de ISO 639-3 code abm.
't Abanyom is ouch bekèndj es Abanyum, Befun, Bofon en Mbofon. 't Is neet bekèndj of 't versjillige dialekte guuef. Anger Bakor-variante zeen neet verstaonbaar. De lexicaal geliekenis mit 't Nkem-Nkum is 71%, mit 't Nnam 72%, mit 't Ekajuk 66%-68%, mit 't Nde-Nsele-Nta 65%-67% en mit 't Efutop 56%.
De spraok wuuertj heim en inne gemeinsjap gebroek door alle laeftieje. De meiste spraekers kallen ouch Nigeriaans Pidgin, Ekajuk, Nde-Nsele-Nta, Nkem-Nkum en Nnam. 't Ingels wuuertj inne sjoeale gebroek. 't Abanyom zelf geldj es twieëdje spraok veure spraekers van 't Nde-Nsele-Nta.
De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.
Acroá
't Acroá is 'n oetgestórve Dzjêspraok die gekaldj woort inne Bahia-staot van Breziel. De spraok haet de ISO 639-3 code acs.
't Acroá steitj ouch bekèndj es Coroá. Dao zeen gein bekèndje modertaalspraekers euver.
De spraokstatus veur dees spraok is oetgestórve (10); det beteikentj det de spraok neet langer mieë gebroek wuuertj en nemes nag e geveul van etnische identiteit hèltj in verbandj mitte spraok.
Abdij van Herkenrode
Etymologie
D'r naam Herkenrode besjtèèt oet twieë dele. Herken keumt van 't Keltische arika, verklèngwaoërd van ara, dat reveer betekent en rode, 'n aoëpe, gerooide plaatsj in d'r bösj. Herkenrode betekent dus aoëpe plaatsj an 'n baeëk.
Keuns
thumb|250px|D'r èènhaoën va Herkenrode In 't waope van d'r abdij sjtóng 'ne èènhaoën en noe sjtèèt op 't domein nog 'n sjtandbeeld van dit mythologisch deer.
In 1981 óntdèkde me veer renaissancesjèlderieje oet de reeks Vrowwe die doge va d'r Luukse sjèlder Lambert Lombard.
Saarland
Saarland is 'ne deilstaot in 't zuie vaan Duitsland. Saarland grens aon Fraankriek, 't gebeed is daan ouch laank betwis gewees tösse Duitsland en Fraankriek. Sinds 1957 is Saarland 'ne deilstaot vaan de Boondsrippubliek Duitsland (die al in 1947 waor opgeriech), daoveur is Saarland 10 jaor laank e zelfstendeg land gewees.
Sniedersberg
Sniedersberg (Nederlands: Snijdersberg), ouch waal de Piemelehook geneump, ies 'n buurtsjap van Gäöl in de gemeinte Meersje in Nederlands Limburg. 't Plaetske liek op 'ne heuvel, ten noordoaste van Gäöl, bie 't Sjtómmeveldsje en ten zuje van De Husjeberg. De naam de Piemelehook zou óntsjtange zin wie oats lange tied allein mer jungskes woorte gebore in de buurtsjap; de oarsjprónkelike naam waor D'n Hook.
De Sniedersberg ies ouch de naam van de helling die nao de beboewde kómp van 't buurtsjepke löp. Dit ies 'n bekènde beklumming bie fietsrennersj; ze haet 'n gemieddeld sjtiegingspercentaasj van 11%.
Roemeens
't Roemeens is 'n Oos-Roemaanse taol die in Roemenië en Moldavië door de mierderheid vaan de bevolking gesproke weurt. Allewel in Moldavië meistal vaan "Moldavisch" gesproke weurt, geit 't hei dudelek um dezelfde taol. Wijer weure zuideleker op de Balkan nog dialekte gesproke die hiel kort bij 't Roemeens stoon; zuug ouch Aroemeens. Alles bijein zien 'rs oongeveer 28 miljoen minse mèt Roemeens es ierste taol.
Sniedersberg
Aan de Cruisboomsjtraot, riechting Baek, tösje De Husjeberg en Sniedersberg, liek 'n kapelke oet 1960 dat gewiejd ies aan Maria van Sjerpenheuvel. In 1994 ies ze herboewd bie 'n weegrenovatie. 't Kapelke ies eder jaor rösaltaar in de brónk van Gäöl. Neve de kapel sjteit 'n weegkruus.
Roemeens
Klaanklier, grammair en vocabulair
't Roemeens huurt, wie gezag, mèt 't Italiaans, tot de Oos-Roemaanse taolgroop, dat wèlt zègke tot 't miervoud de oetgange -i en -e gebroek, neet -os en -as. 't Roemeens kint versjeie diftonge, die oontstoon zien oet breking vaan lang monoftonge (ea, oa). De -i is de afgeloupe iewe vervalle.
Sniedersberg
Op de Sniedersberg woort in 1866 'n waterpöt aangelag, es drinkwaterveurzening, sjuus wie in Mwórveld en De Husjeberg. Allein de pöt van Sniedersberg ies nao de Twiède Waereldoorlog behouwe gebleve.
Ónder aan de Sniedersberg lik ouch 'n watermeule, de lètste herboew dateert oet 1878.
Roemeens
Klaanklier, grammair en vocabulair
't Roemeens is de einege Roemaanse taol die nog get vaan 't Latiense naomvellesysteem euvergehawwe heet: vruiwleke wäörd höbbe in 't inkelvoud ein vörm veur de nominatief/accusatief en ein veur de genitief/datief. De meiste Latiense oonzijege wäörd zien in 't Roemeens mennelek in 't inkelvoud en vrouwelek in 't miervoud; Roemeense grammatica's spreke dèks vaan ambigen (twieslechteg) veur neutru (oonzijeg). Wie 't Italiaans heet 't Roemeens drei vaan de veer conjugaties vaan verbe bewoerd.
Minsekinder
Minsekinder is ein feesbend oét Venlo, opgerich in 1989 door Michiel van der Grinten en Jaakko Buchholtz. thumb|Logo Minsekinder thumb|Minsekinder
Bendleeje
Nao ein paar "personièle wisselinge" besteit Minsekinder oèt: Op de foto v.l.n.r.
Mezièkstiel
Minsekinder rich zich veurnamelik op 't feestent- en kroegegénre met leedjes in 't Venloos dialek, in eine typerende stièl: eine ónnaovolgbare mix van swingende salsa, lome reggae, opzwepende musica ranchera, romantische ballades en a faint smell off rock & roll.
Discografie
thumb|CD-Hoes - Sjraar zingk met... Minsekinder De naovólgende CD's zien door Minsekinder oétgegaeve:
Slange
thumb|Slang Slange of Serpentes zien 'n oonderorde vaan de orde Squamata oet de klasse reptiele, ing verwant aon de Herdisse en de Wörmherdisse. Ze zien kaajdbleujeg, poetloes en laankwerpeg vaan vörm. Alle soorte zien carnivoor. Slange koume veur in de meiste tropische, subtropische en gemaotegde gebeeje; in polair en subpolair streike kinne ze door hun kaajdbleujegheid neet leve.
Taxonomische indeiling
Gegeve zien alle femilies vaan slange.
Evolutie
left|thumb|'n Anaconda, 'n primitief slang De fylogenese vaan de slange, hun verband mèt ander gróppe bieste, is jaorelaank nogal problematisch gewees: slange mèt hun slaanke en klein skelette laote neet gaw fossiele nao. Aon de hand vaan de huidege soorte heet me geconcludeerd tot de slange aofstamme vaan herdisse. Modern gene-oonderzeuk heet dat bevesteg: de slange vörme same mèt de herdisse 'n klade.
Ouch heet me oet 't vergelieke vaan de skelette vasgestèld tot de slange woersjijnelek aofstamme vaan e bies wat sterk op de Mosasaurus (in Zuid-Limburg opgegraove) geliekend heet: hei-op wieze de aofwezigheid vaan pu en de oetgerèkde bouw en 't verlere vaan de oere. De Mosasaurus waor e waterbies en de ierste slange zouwe dat ouch gewees zien, tot ze in 't laat Kriet 't land weer opkrope. Sommege gelierde goon evels liever devaan oet tot de slange direk oet (conventioneel) herdisse geëvolueerd zien.
In 't Paleoceen ('t vreug tertiar) naom 't aontal soorte snel touw; hei vermoed me 'n correlatie mèt de touwname vaan 't aontal zoegdiere in dezelfden tied.
Fysieke kinmerke
De slang heet 'n sjöbbegen huid, dee ze periodiek vervingk.
1854
1851 - 1852 - 1853 - 1854 - 1855 - 1856 - 1857
Slange
Fysieke kinmerke
't Ziech vaan de slange is beperk, en is nog 't bes oontwikkeld bij de in de buim levende soorte. Feitelek numme ze veural beweginge woer. Sommege slange höbbe de vreem gaaf veur infraroedstraole te kinne "zien". 't Gehuur is nog slechter en rudimentairder: de trommelvlieze zitte oonder 't vel, en de meiste slange zien veurnaomelek geveuleg veur toene tösse de 200 en 300 Hertz. Wat me dèks huurt, tot slange gans douf zien, is evels neet woer. Mèt zien gevörkde tong kin de slang evels perfek ruke.
Noviciaat
'n Noviciaat ies de, door 't Katholiek kèrkelik wètbook veurgesjreve prooftied veur 'n kandidaat-religieuze (zuuster, nón of moniaal, die es postulante in 'n kloaster ies begoes. Hienao volg 'n proofperiode van ein of twiè jaor woabie de novice weurt ónderzoch op geistelike en liechamelike gesjiekheid veur 't kloasterleve. Me haet es novice nog gein geloftes aafgelag, die aan de kloasterorde zint verbónge.
1854
Gebäörtenisse
thumb|left|200px|In 1854 woorte Frankriek en Èngelandj betrokke biej de Krimaorlog. thumb|right|150px|Florence Nightingale.jpg, de eësjte verpleegkundige.
Noviciaat
De insjtèlling woa de prooftied weurt óndergange hèt ouch noviciaat. De geistelike leider weurt novicemeister(es) geneump.
Slange
Rouf- en eetgewuundes
Alle slange zien, wie bove gezag, carnivoor. Veur e plantaardeg dieet zouw de slang te väöl energie mote gebruke veur 't zeuke nao ete. Bij e dierlek diëet evels besteit 't probleem tot de slang ziech euver de groond moot bewege en neet kin jaoge. Sommege soorte ete daan ouch eier of insekte. Väöl soorte kinne ouch ander reptiele (boe-oonder ouch ander slange!), klein zoogdiere of veugel ete. Ze höbbe de meugelekheid snel op 'ne proej aof te sjete, woenao dees gewurg of vergifteg weurt - nao de meneer vaan jaoge deilt me de slange wel in in wurgslange en gifslange (neet te verwarre mèt de orde Gifslange/Elapidae!). 'n Gifslang bit zien proej doed of verlamp ze. Slange knawwele neet en slikke hun proej dus gans in en mote nao gegete te höbbe hun proej vertere - get wat bij sommege soorte en groete proeje daog of weke kint dore. Mer e paar gifslange höbbe gifte die krachteg genoog zien veur 'ne mins te doed te make.
1854
Gebäörtenisse
thumb|right|150px|Braille officieel erkènt in 1854.
Slange
Slange in de minseleke cultuur
thumb|De [[Medusa]] De slang späölt in väöl sages 'n negatief rol: 't bies weurt gezeen es stiekem, oonbetrouwbaar en slouw. In de Indische sage vaan De Spin en de Slang weurt de lèste door de spin, toch ouch gei populair bies, verslage. Oet de Griekse mythologie is de Medusa bekind, e weze mèt slange in plaots vaan haore op de kop, die fataal waor veur aon te zien. 'n Aander veurbeeld oet 't aajd Griekeland is de Hydra vaan Lerna, mèt nege köp, die door Hercules verslage woort. In 't aajd Egypte evels seerde de cobra de kroen vaan de farao, zoetot me dao vaan e heileg bies moot kinne spreke.
1854
Gebore
thumb|left|150px|Aletta Jacobs, gebaore op 9 fibberwarie 1854. thumb|right|150px|Cornelis Lely, gebaore op 23 september 1854. thumb|right|150px|Oscar Wilde, gebaore op 16 oktober 1854.
Slange
Slange in de minseleke cultuur
In de Biebel koume ouch väöl rifferenties nao de slang veur. 't Bekinds is natuurlek de slang die Eva verleit vaan de verboje vröch te ete. 'n Ander bekinde verwijzing is de staf vaan Mozes, dee door God zie werk in 'n slang verandert en weer trök. Wijer kump de slang nog inkel kiere veur in 't Aajd en Nui Testamint. Opmerkelek is tot Zjezus tege zien discipele zeet "Zeet veurziechteg wie de slange en oonsjöldeg wie de doeve".
1854
Gesjtorve
thumb|right|150px|George Simon Ohm, gesjtórve op 7 juli 1854.
Slange
Slange veur consumptie, es hoesdier en in ander touwpassinge
In zeker len it me slange, wat in zeker culture es delicatesse gezeen weurt of zelfs magische bezweringe zouw teweegbringe. 't Ete vaan slangevleis is evels neet zoonder gevaar en kin tot infecties lije.
In de westerse cultuur is 't bij sommege lui populair slange es hoesdier te hawwe. Ze mote evels dèks gevoord weure mèt levend voor en höbbe e vrij groet terrarium nudeg. Veur klein slange kint me in de dierewinkel levende sprinkhaone koupe. D'r is 'ne bleujenden handel in illegaal geïmporteerde slange.
Um 't gevaar vaan sommege soorte is 't in Zuid-Azië, veural in India, gebrukelek tot artieste ziech specialisere in 't bezwere vaan slange. Me deit dit gewuunlik mèt 'n fluit, meh umtot de slange aamper geveuleg zien veur de frequenties die dit instrumint produceert zit de bezwering woersjijnelek in de (subtiel) beweginge die de bezweerder maak.
Soms weure slange op farms gehawwe, veural um 't slangeleer. Es örges 'n plaog vaan knaagdiere is zèt me wel slange oet veur die te bestrije.
Slange in de Limburge
left|thumb|Adder, 'n slang die ouch in Limburg veurkump In Nederland en 't Belsj koume drei soorte slange veur: d'n adder, de rinkslang en de gladde slang. Veural in 't heuvelland zien die talriek. Veur alle ander slange is 't klimaat vaan de Lieg Len te kaajd; de kaw winters verpliech de drei in eus streke veurkoumende soorte trouwes al tot 't hawwe vaan 'ne winterslaop.
Vaan dees drei soorte is allein d'n adder 'n wieneg gevierlek veur de mins: rinkslange biete neet en gladde slange zien neet gifteg. Bij 'ne beet vaan 'nen adder, die veurnaomelek opgeloupe weurt door drop te trejje, weurt 't aongeraoje bij 'nen dokter um tegegif te vraoge.
Kesjtièl Nieswiller
thumb|300px|right| Kesjtièl Nieswiller mèt lènks de woontaore en in ‘t midde de traptaore. Rechs de toegank tot ‘t hoofgeboew. Kesjtièl Nieswiller is gelaege aan de oaszie van ‘t gelieknamige dörp Nieswiller in de gemeinte Gölpe-Wittem.
Ligking en ómsjrieving van ‘t kesjtièl
Toen ‘t kesjtièl woort geboewd woort hieveur ein sjtrategiese plek gekaoze aan de oeraw hanjelsroet Mesjtreech-Aoke en aan de Selzerbaek. ‘t Hujige kesjtièl besjteit oet ‘n hoofgeboew, ‘t eigentlike kesjtièl, en ‘nne neerhaof. ‘t Kesjtièl haet eine graote veerkentige woontaore met hiejaan aan de weskantj ‘nne vleugel. Op eine hook van dae vleugel bevundj zich, aansjloetend aan de woontaore, ‘nne achhokige 16e ieëwse traptaore worin zich ‘nne houte sjpiltrap bevundj. De woontaore haet ‘nne achkantige sjpits mèt hiejop ‘nne wèndjvaan dae is veurzeen van ‘t femieliewape van Van Eynatten, ein van de vreugere bewoners. ‘t Gehieël is opgetrokke oet metselsjtein en veurzeen van hèlsjteine bènj en segmentbaogvinsters. Dees vinsters zint veurzeen van hèlsjteine ómliestinge.
De neerhaof ligk aan de oaszie van ‘t kesjtièl en besjteit oet drie aaneingesjlaote vleugele woorop de jaortalankers 1774 en 1785 zichbaar zint.
Aan de zuudziej van ‘t kesjtièl bevundj zich ein park mèt dao-in ein Mariagrot en restante van de vreugere kesjtièlgrach.
Gesjiedenis en bewoners
De oarsjpróng van ‘t kesjtièl ligk in 1275 toen Werner van Bolland, de rieksveldmaarsjalk van hertog Jan van Brabant toesjtömming kreeg om op de plek van ‘t huujige Nieswiller ein kesjtièl te boewe. De gekaoze plek was hieël sjtrategies door de ligking aan de hanjelsroete Mesjtreech-Aoke mèt ‘t oag op de meugelikheid om tol te heffe. De directe naobieheid van de Selzerbaek goof baovendeen de meugelikheid om de ómgrachting van ‘t kesjtièl te kenne voede mèt ‘t baekwater. Van Bolland neumde ‘t kesjtièl "Neis-Wilre" (nuuj Wielre) en hae pasde en passant ziene naam aan tot "Van Bolland van Wilre".
Via vererving kaom ‘t kesjtièl ènnige ginnerasies later in ‘t bezit van de femielie Van Caldenborg. In 1505 kaom ’t nog èns in hènj van ‘n anger femielie toen Catharina van Caldenborn trouwde mèt Jan van Eynatten. Dees femielie hèj ouch al bezittinge in Gölpe en Mesjtreech en waas ouch eigenaar van ‘t Kesjtièl Reymersbeek in Nut.
Weer ‘n ieëw later kaom ‘t kesjtièl in hènj van de femielie Van Schaesberg. Dees femielie hèj es sjtamsjlot ‘t kesjtièl van Sjaasberg, allewiel ein rewien in ‘t gelieknamige Sjaasberg. De femielie verkoos hun sjtamsjlot èvel baove ‘t klein kesjtièlke in Nieswiller en verhuurde dit lètste daoróm aan de drost van Maersje. Door slech óngerhàwd raakde ‘t kesjtièlke al gàw in verval en nao ‘n groate opknapbeurt woort ‘t door Agnes Van Schaesberg in 1702 verkoch. De nuuje eigenaer woort Pieter Brewer von Fürth dae ouch al femielie hèj wone op ‘t naobiegelaege kesjtièl van Lemieësj en kesjtièl Riviere in Klömme.
Weer ‘n ieëw later woort ‘t kesjtièl aangekoch door baron Guillaume de Lognay. Door ‘t óntbraeke van mannelik naogesjlach kaom ‘t kesjtièl daonao nog twieë kieër in ‘t bezit van anger adelike femielies. Ieësj waas dao baron Jean van de Bruggen en daonao Frederick von Coels. Al dees femielies veurden diverse modernizeringe door en brachte allerlei verfraajinge aan ‘t interieur oet zwoawie sjieke stöcplefonge, ornamente en sjouwe. Aan ‘t einj van de 19e ieëw woort ‘t kesjtièl verkoch, de nuuje eigenaer noom ‘t neet zwoa nèj mèt ‘t sjieke interieur. Door zien väöle aanpassinge en modernizeringe verloor ‘t kesjtièl väöl van zien authenticiteit. Dit woort allein mèr erger toen ‘t kesjtièl in 1934, naodat ‘t ein jaor eigedóm waas gewaes van ‘t Algemeen Mijnwerkers Fonds van de Sjtaatsmiene, in bezit kaom van de Zusters Franciscanessen van Heythuyse. Al die prach en praal van ‘t kesjtièl pasde neet bie ‘t normale kloasterlaeve van soberheid en eenvoud en daoróm woort ‘t kesjtièl van bènne óntdaon van alle ónnwuidige verseringe en alles wat in hun auge euverboadig waas.
't Koetsjhoes behwuirende bie 't kesjtièl is ómsjtreeks 1936 verboewd tot nèj-atelier. Onbekènd is of 't dao ouch veur in gebroek is gewaes. Waal is 't geboew in gebruuk gewaes ès lieëgere sjaol veur de kènjer oet Nieswiller. De zuster vertrokke omsjtreeks 1980 wonao zie 't kesjtièl verhuurden aan ein sjtichting die 't gebruikte es paramedisch centrum.
De hujige eigenaere Jaap Stelwagen en Luuk Reurich höbbe 't kesjtièl in 2008 gekoch in privé bezit.
Baskeland
thumb|200ppx|Ligking van 't Baskeland thumb|right|200px|'t Baskeland verdaeld in de ziëve traditioneel provinse thumb|right|200px|Verdaeling van de Baskische dialekte 't Baskeland (Baskisch: Euskal Herria) is 'n sjtrieëk in 't zuudweste van Europa, in 't Frans-Sjpaanse grensgebeed, dat bewoeënd waert doer e volk genaamd de Baske. De sjtrieëk ligkt aan de westelike oetlaopesj van de Pyreneje en aan de Golf va Biskaje en is mit 'n oppervlak va bekans 21.000 km² óngevaer twieë kier zoeë klaen es Nederland, meh haat mer 3 miljoeën inweunesj.
De Baske höbbe 'n aege sjpraok, 't Baskisch, dat allewiel nog mer doer juus get minder es aen driede van de gans bevolking gekald waert. Dees sjpraok is uniek i westelik Europa es aenige neet-Indo-Europese sjpraok.
Geografie
't Baskeland ligkt daels i Sjpanje (de Hegoalde, oftewaal "zuudziej") en daels i Frankriek (de Iparralde, oftewaal "noordziej").
Baskische nationaliste daele 't gebeed op i ziëve provinse, woeëva de Sjpaanse aoch officieel zint. Vanwaeëge de sjeijing van de ziëve provinse is d'r 'n nationalistisch Baskische leus, "Zazpiak bat", wat in 't Baskisch zoeëget betaekent es "4 en 3 make 1",
Sjpaans-Baskeland
Sjpaans-Baskeland besjtaet oet de volgende provinse:
thumb|200px|'t Baskeland is e greun en bergachtig gebeed
Araba, Biskaje en Gipuzkoa vorme same de autonoom gemaensjap Baskeland (Euskadi). Nafarroa is zelfsjtandig, wiewaal in de Sjpaanse gróndwèt va 1978 is vasgelag dat de luuj i Nafarroa zelf maoge besjlisse of en wienieë 't 'n provins van de autonoom gemaensjap Baskeland waert.
Frans-Baskeland
Frans-Baskeland besjtaet oet de volgende provinse:
De Franse provinse besjtónt formeel neet mieë saer de Franse Revolutie. Frans-Baskeland is huuj same mit de vreugere neet-Baskische provins Béarn e dael van 't departement Pyrénées-Atlantiques in de regio Aquitanië.
Historie
't Is neet bekind wienieë de Baske nao Europa kaome, volges sómmige waoëre ze d'r al in 't Neolithicum en volges angere al vuur dae tied. De oudste aawiezinge die huuj bekind zint sjtamme oet d'r Romeinse tied. In de ieësjte ieëw vuur Christus waor 't noorde van 't hujige Sjpanje in heng van de Romeine, meh zie houwe wiënig interesse in 't Baskeland woeëdoer de Baskische cultuur en de sjpraok good behaote bleef en zich aoch wiejer kós óntwikkele.
Nao d'r Romeinse tied kreeg 't Baskeland väöl te make mit krege tösje de Franke en de Visigote, ómdat 't juus tösje dees volker laog. Nao de middelieëwe woert de sjtrieëk i twieje gesjplitst: e Frankisch dael en e Kastiliaans dael, meh 't kreeg waal väöl zelfbesjtuur. Dit zelfbestuur hool in 't noordelike dael tiedes de Franse Revolutie (ing 18e ieëw) alweer op en in 't zujelike dael nao de Carlistekrege. Saer doe besjtónt d'r Baskische bewaeëginge die sjtraeëve nao aene ónaafhankelike natiesjtaat.
thumb|200px|De [[Ikurriña, e Baskisch symbool en de officieel vaan van de autonoom gemaensjap Baskeland]]
Aan 't ing van de 19e ieëw kaom de iezerindustrie op in 't Baskeland. Bis doe woerte de gróndsjtóffe die gevónge woerte in 't Baskeland direk nao Groeët-Brittannië gesjikt, meh de Baske bewirkte 't iezer later aoch zelf. Oet de gans gaeëgend kaome luuj nao 't Baskeland óm te wirke.
Politiek
Saer de 19e ieëw sjtraeëft 't Baskisch nationalisme nao zelfsjtandighaed, wiewaal nog gae 5% van de Baskische bevolking hie achter sjtaet. Deze wunsj besjtaet vuural ónger linkse nationaliste.
ETA
'n Groep van nationalistische Baske begós 'n separatistische bewaeëging, bekind es d'r ETA (Euskadi Ta Askatasuna, Baskisch Vaderland en Vriehaid). I 1939 aendigde d'r Sjpaanse Börgerkreeg, meh 't Baskeland bleef aafhankelik va Spanje, dus d'r ETA bleef besjtaoë. Bis huuj zint d'r mieë es 800 sjlachoffesj gevalle doer terroristische acties van d'r ETA.
'n Aantal beruchte aansjlaeëg zint:
Op 24 mieërt 2006 houw d'r ETA 'n sjtaakt-'t-vure aagekóndigd, meh 'tzelfde jaor nog woert d'r opnuuj 'ne aansjlaag gepleegd.
Lies van Duutsjtalige sjrievers
Prozasjrievers in de Duitse taol. Zuug ouch Lies van Duutsjtalige dichters.
C - F
thumb|Johann Wolfgang von Goethe
N - R
thumb|Arthur Schnitzler
4 september
Heiligedaag van Irmgard van Kölle
Abua
't Abua is 'n Niger-Congospraok die gekaldj wuuertj inne Rivers-staot in Nigeria. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 25.000 luuj (1989) en haet de ISO 639-3 code abn.
De spraok wuuertj ouch waal Abuaans geneump en wuuertj gesjreven in 't Letiens sjrif. Versjillige dialekte zeen Centraal Abuaans, Emughan, Okpeden en Otapha (Otabha). 't Centraal Abuaans is door spraekers van alle anger dialekte te verstaon. De lexicaal geliekenis mit 't Odual is 70%.
De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.
Kabbinèt-Balkenende II
't Kabbinèt-Balkenende II waor e kabbinèt vaan Nederland vaan 27 mei 2003 tot 7 juli 2006. 't kabbinèt waor gebaseerd op 'n coalitie vaan CDA, VVD en D'66, die same 78 (44+28+6) zetele had. 't kabbinèt traod aon op 27 mei 2003, es gevolg vaan de door de val vaan 't kabbinèt-Balkenende I vervreugde verkezinge op 22 januari datzelfde jaor. De formatie doorde 125 daog en is daomèt ein vaan de langste oet de historie. Piet Hein Donner speulde in de ganse formatie 'n veurnaom rol. Me heet iers geperbeerd CDA en PvdA aonein te kóppele, wat mislökde.
Anders es 't Kabbinèt-Balkenende I waor de coalitie reejlik stabiel. 't Conservatief-liberaol beleid vaan 't kabbinèt oondervoont evels väöl kritiek vaan linkse kant. In 2005 dreigde 'n crisis wie de Ierste Kamer 't wètsveurstèl tot inveuring vaan 'ne gekoze börgemeister aofwees en D'66 dao-op dreigde oet 't kabinèt te stappe. Ouch leide 't strik vreemdelingebeleid vaan minister Rita Verdonk tot väöl kritiek vaan linkse kant. Oetindelek veel 't kabbinèt op 29 juni 2006 wie D'66 zie vertrouwe drin opzag. Aonleiing waor de zaak euver 't Nederlandersjap vaan Ayaan Hirsi Ali, 'n sleipende kwestie tösse minister Verdonk en dit VVD-lid. De leegte die de val vaan dit kabbinèt achterleet woort provisorisch opgevöld door 't (missionair!) noedkabbinèt Balkenende III, wat steunde op 'n minderheid vaan CDA en VVD allein.
Bezètting
't kabbinèt had 16 ministers, 8 veur 't CDA, 6 veur de VVD en 2 veur D'66, en 10 staotssecretaire.
Beleid
't Kabbinèt-Balkenende II kinmèrkde ziech euver 't algemein door 'ne conservatieve stiel vaan regere. 't Motto luide Meedoen, meer werk, minder regels en is dus oonder mie gespits op deregulering. Door mager financieel rizzeltaote voolt me ziech genoedzaak ingriepend te bezuinege en daobij ouch in te griepe in de oetkieringe en versjeie pensioensregelinge. Later in de kabbinètsperiood woort de financieel situatie beter en hoofde d'r minder bezuineg te weure. Dit brach e paar groete demonstraties teweeg. Ouch 't feit tot de regering d'n oorlog tegen Irak steunde heet ze väöl kritiek opgeleverd. Aanderzijds wieze väöl lui drop tot dit kabbinèt 'n relatief politieke stabiliteit gebrach heet, nao 't oonrösteg jaor vaan 't kabbinèt-Balkenende I.
Zjwame
thumb|Gemeinte Zjwame kort veur de opheffing
Zjwame (Nederlandse naam Swalmen) is ei dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Remunj, kort euver de grens bie Brugke. In Zjwame vleujt de Zjwaam in de Maas.
Toet 1 januari 2007 woor Zjwame 'n zelfsjtenjige gemeinte, die ouch nog Assel (Asselt) en De Boekoêl (Boukoul) ómvatde. 't Oppervlak woor 22,96 km². De lanjelikke politiek dwóng Zjwame toet 'n fusie mit ein anger gemeinte, mer de veurgestèlde fusie mit Remunj waerde neet gesjteund door de gemeinte Zjwame, die lever biej Bezel nuuj ingedeild wooj waere. De gemeinte Bezel haaj dao aevel zien twiefels euver en Remunj woor dao sjterk taege. Bie de grote herindeiling van 2007 woor de annexatie van Zjwame de einige gedwónge herindeiling. Arnold Wassen sjreef ein liedje euver de kwestie.
Naam
Zjwame (Swalmen, in de 11e-12e eew (de) Sualmo; 1239 Swalmene) dankt zien naam aan 't reviertje de Zjwaam (Swalm). De oetgang -en is hiej gen meervoudsvorm, mer 'n aje naamvalsvorm om ein plaats aan te gaeve (vergeliek: Gulpe).
Waope
't Dörpswaope van Zjwame kwoom veur 't eers veur in 1607 - veur dae tied zegelde de rechter perseunlik - en is óntleent aan det van de femielie van Zjwame (ein jongere sjtam van de femielie Van Broeckhuysen, diej 'tzelfde waope haet, worop Van Swalmen ein baresjteel ter óngersjeijing haet aangebrach). In 1339 waerde ridder Seger van Swalmen, zoon van wijle Willem van Broeckhuysen, door graaf Dirk van Loon, heer van Heinsberg en Blankeberg, beleend mit inkele landerieje in Zjwame.
D'r zin drie dörpszegels in gebroek gewaes toet 1792 en vanaaf 1614 sjteit de Heilige Lambertus d'r es kirkpetroon achter.
Gesjieddenis
In de prehistorie waerde d'r biej Zjwame graafheuvels ópgewórpe, worónger de graafheuvels aan de Kroppesjtraot, de graafheuvels op de Bosberg en biej Grietjens Gerich.
Romeine
In 't boetegebied van Zjwame ligke zichbare rèste van de Romeinse waeg van Haerle nao Xante, gelaege aan de zuidoos-randj van de vreugere gemeinte Zjwame, tösse de landjgojer Blankwater en Zuiderwijck Spick in 't kerkdorp De Boekoêl. Biej grenspaol 425 ligk ein laatneolithiese graafheuvel aan de Romeinse waeg.
Middeleewe
In de middeleewe meerde de Noormanne aan biej Asselt, om van dao-oet 't achterlandj te plunjere. Het kirkske van Asselt waerde in de 11e eew gebouwd op ein heuvel aan de Maas, wo eder ein fort haaj gesjtange. Dees kirk waerde grotendeils gebouwd mit sjteine aafkomstig van Romeinse gebouwe. Van de oorsjpronkelikke romaanse kirk restere nag 't sjeep en 't koor. Zjwame waas al ein heerlikheid aan 't inj van de 13e eew. D'r bevinje zich noe nag de rewine van de aje burch Ouborch of Naborch, en 't imposante, fraaj óngerhaje kesjteel Hilleraod. In de late middeleewe waerde d'r rondj Zjwame de landjwaer De Wolfsgraaf aangelag.
Nuje tied
De heerlikheid Zjwame, nao 1695 't Markgraafsjap Zjwame en Asselt, heurde biej 't Euverketeer of Opper-Gelre, 't aafzónjerlikke, zuidelikke deil van 't hertogdom Gelre. De heerlikheid waas dus tiedes de tachtigjäörige oorlog en toet 1713 Sjpaans, onger 't Hoes Habsburg.
Van 1713 toet 1795 kwaam Zjwame same mit Neel, 't aangrenzende Elmp (in Pruses), Remunj en Herte aan de Oostenriekse tak van de Habsbörgers. Remunj en omgaeving maakte toen deil oet van 't 'Belsje', det wil zigke Oostenrieks Euverketeer van Gelder, es klein restant van 't aje hertogdom Gelre. Aan de euverkantj van de Maas vele ouch Wessem, Kelpen en Oler, en sjtad en landj van Weert (mit Nederweert en Meijel) ónger dit Oostenrieks of Belsje Gelre.
Op 3 meert 1793 vonj biej Zjwame ein treffe plaats tösse Franse en Pruuse troepe. Het Franse revolusjonaere leger haaj euverwintjerd in Remunj en ging in fibberwarie op waeg om de vestingsjtad Venlo te verovere. Ein Pruus leger waas aan 't garnizoen van dae sjtad toegevoegd. Ziej vormde same mit Oostenriekse troepe ein legertje det de Franse tegemoet trók. Biej Zjwame kwame ze mekaar taenge, de Franse aan de zuidoever van de Zjwaam en de koalisie aan de noordoever. Nao ein vuurgevech zóchte de Franse dekking in kesjteel Hilleraod, mer ouch dao hele ze gèn sjtandj. Ónger zjwaore verlees vluchtte ziej truuk nao Remunj, det ze de volgende daag óntruumde. Zo verleute ze Nederlandjs grondjgebied, mer binne twee jaor zolle ze truuk kómme.
In de Franse tied heurde dit gebied biej 't Zuidelik-Nederlandse ('Belsje') departement van de Nedermaas. Pas in 1815 waerde 't Nederlands.
Rup
Rup of groeate waegbrei (Plantago major subsp. major) is 'n 10 toet 50 cm groeate plantj oete waegbreifemielje (Plantaginaceae). De blajer vanne rup vörmen e blaadrozèt en zeen good bestandj taengen 't betraeje waere. 't Guuef onnag 'n óngersaort: getendje waegbrei. Dees óngersaort kump veur in väöl häöf en langs waeg en pajer.
De blome vörmen 'nen aor dae rolróndj is en 10 toet 15 cm lank kan waere. Rup steit in bleuj van mei toet november. De twieëslechtige blome zeen gruuensig gael. De stempel kump es ieëste nao veur. De helmknuup zeen ieës paars, meh waere later gaelsig. De sjötblajer zeen broen en höbben 'ne greune keel en spits. De blajer vörmen e blaadrozèt en zeen breid-elliptisch of eiróndj. Eder blaad is lichtelik behaordj of glaad. De blaadsteel is temmelik lank en sterk-gerubbeldj.
Rup druueg 'n doesvröch mit 'n gruuedje van 2 toet 5 mm. Eder vröch bevatj veer (of mieë) duusterbroen zäödjes.
Rup steit veural op en langs waeg, in weien en graasveljer (inne häöf), veural op beboedje en braakgrunj en minder op netuurlike standjplaatse.
Döks maak me gebroek van rup taenge pitsj en brandjnetelblaore. Det duit me door mit 't blaad euvere geveulige hoed te wrieven of door op 't blaad te spiejen en 't ómmen oetslaag haer te binje.
Mechele (Nederlands Limburg)
thumb|300px|Mechele mèt vakwerkhoes, veurmalige broewerie en kèrk Mechele is 'n dörp in 't heuvelland van Zuud-Limburg in de gemingte Gulpe-Wittem.
Buurtsjappe
Gehuchte en buurtsjappe van Mechele zunt:
Bie't punt woeë de Mechelbeek in de Geul sjtreumt is Mechele óntsjtange es 'n nederzètting rónd 'n landgood van grave van Limburg. In 2005 hat Mechele, same mèt de buurte, óngevaer 2000 inwoners.
Historie
In 1215 gaof hertog Hendrik III van Limburg d'r Hièrehaof aan Johannieterorde. In 1588 vertrok de orde nao Aoke en is d'r haof verpach gewore tot aan d 'r Franse tied (1794). Vanaaf 1986 waor d'r 't gemeentehoes va Wittem i gevestig.
Euverhem
Euverhem of Euverem ies 'ne groate gesjlote haof aan de voot van de Goudsberg en Sjaatsberg bie Valkeberg. Veurlangs löp 't "Sint Pièterpaad", kómmend vanoet 't veurmalig veursjtedsje Sint-Pièter, dat 'n deil van de Via Belgica zou kènne zin gewaes. De naam Euverem geit truuk nao ouw bewoning (heim) op 'n huègde (euver), aan de euverkant van de Geul, want liègeraaf in Valkeberg, bevingk ziech de hoof en later buurtsjap Neerhem.
Op 'n kaart oet 1840 sjteit 't good geteikend, zoa ouch op de gemeintekaart, oet 1860, van Sjin op Geul woa 't bie huèrde tot 1940.
In Gulpe-Wittem bevingk ziech 'n gehuch mèt de naam Euverem (plaatselik Öäverem geneump).
1904
1901 - 1902 - 1903 - 1904 - 1905 - 1906 - 1907 1904 waor e sjrikkeljaor wat begós op vriedig oppe Gregoriaanse kalender. 't Waor 't jaor 1358 oppe Armeense kalender, 1901 – 1902 oppe Ethiopische kalender en 4605 – 4606 oppe Chinese kalender.
Ieëpe
thumb|'t Ingangssjild van 't dörp Ieëpe (Nederlands: Epen) is e dörp in 't heuvelland va Zuud-Limburg in de gemingte Gulpe-Wittem. In 2015 wónde d'r 1.075 luuj. Dur naam zow aafgeleid zieë van apa (=water) en betekent nederzètting an 't water (du Guel).
Gehuchte
Gehuchte:
Historie
In de Middeleeuwe woar Ieëpe eegedóm va de Karolingesche Kuninge. In 'n akte oet 1049 is d'r naam Alpine vur de usjte kier te laeze. Later waed dat Apina. Tot an der Franse tied in 1794 vool de umgaeving, oe-ónder och Mechele en Wahlwiller, onder de abdi-j va Burtscheid.
Bezeenswaerdig
thumb|E vakwerkhoes aan g'n Wilheminasjtraot In de tied tösje de 2 oorloge begint 't toerisme op te kaome en daodurch nemt och de welvaart toe. De umgeving is wereldkundig gemakt durch 't bukske Uit ons krijtland va Eli Heimans. Nao hem is 't Heimansreservaat, Ondersjte en baoveste bösj, de Heimansgroeve en de Heimanssjtroat genumt. Op dis plek an de Guel kumt d'r Carboonsjtee baove g'n aed. In de umgaeving zunt e paar vurbeelde te zieë va hoezer (gedeeltelek) gebowd mit dae sjtee.
De karakteristieke kirk van Ieëpe is gewiejd aan de heilige Paulus-Bekieëring. In de umgaeving lient opvallend väöl ouw vakwerkhäöf en hoezer.
Folkore
Op d'r usjte zóndig va de vaste wet 't Burckbrêane gehotte. De kinger van 't dörp gunt 't 's middigs mit tractors en kare durch gans Ieëpe brêanbaar matriaal ophaole en dat wet op inge groeëte hoop gekiept, "De Burck". De kinger trikke 't 's ovvends vanaaf 't Burckpleintje mit fakkele onder begeleiding van de hermeni-j Internos nao De Burck en sjtaeke dao de fakkele i. Daonao sjpelt de hermeni-j  nog ing aantal liedjes en de luj van 't durp werme zich bie De Burck en drinke ing tas zelf gemakte werme chocomel. Dan geet iekeringe langzaam nao d'r kafie in 't dörp.
De fakkele die tiedens d'r optocht waede gebroekt, waede op d'r zjoresjtig van te vuere zelf gemakt durch de kinger en volwassene van 't dörp in  't Burckhoes.
Milan Kundera
Milan Kundera (Brno, 1 april 1929, Paries 11 juli 2023) is 'ne Fraans-Tsjechoslowaokse sjriever.
Saer 1975 wont Milan Kundera in Fraankriek en noom de Fraanse nationaliteit aa. E wirkde es docent literatuurwetensjappe an de universiteet va Rennes. Saer 1989 sjrieft-e och in 't Fraans.
Laevesloop
Milan Kundera sjrieft uvver de situatie in z'n vaderlaand saer de communiste de vreedzame Revolutie va 1968 mit gewaeld oonderdrukte. Kundera waor zelf actief bie de Praagse Lente betrokke.
Waerk
Kundera verbindt in z'n romans persoonlijke gesjiedenisse mit filosofische thema's. E gift oetdrukking an de Tsjechische tradiesje va emotioneel verdeping in 't Fraans. D'r ursjte roman De grap is getekend dör cynische humor. Met de Onsterfelijken makt e 'n begin mit 'n compositie en 'ne inhoud dae tekenend is vör al z'n aander waerk.
Existentialist en post-modernist
Wat d'r inhoud van z'n romans aa-geet kint me Kundera 'ne existentialist neume. D'r laezer krint zich verdepe in de psyche van de personages mae wert toch in sjtaot gesjtilt z'n besjouwende afsjtandelekheed te beware. Wat de compositie aa-geet neumt me Kundera 'ne post-modernist. Kenmaerk van zie waerk zeunt de dik wisselende gezichspunte vanoet versjillende personages.
De ondraaglijke lichtheid van het bestaan
Dit is 'ne roman dae geet uvver de Praagse Lente in 1968 en d'r invloed daovan op de veer hoofdpersonages. Dis veer personages hubbe 'ne versjillende achtergroond en versjillende ideeje uvver 't laeve. Ze probere allemaol op hun eege meneer hun eege laeve in te richte. Vanoet versjillende personages waere thema's wie toeval, vörbesjtemming, politiek, kuns, leefde, seks, kitsch en natuurlijk de oondraaglijke lichtheed van 't besjtoeë behandeld.
Vertalinge
Dizze roman is oorsjpronkelijk dör Kundera in 't Tsjechisch gesjraeve en daonao in 't Fraans vertaald en oetgegaeve. Och de Nederlandse vertaling van Jana Beranovà (1985) is oet 't Tsjechische typoscript va 1984 vertaald. 't Copyright is van 1983 en in heng van d'r sjriever. Pas begin november 2006 is d'r roman in 't Tsjechisch oetgegaeve. Volgens ziene agaent haat Kundera d'r roman eeges oet 't Fraans motte truukvertale umdat 't oorsjpronkeleke manuscript verlaore is gegange. Interessaante vraog in dizze kontext is of 't Tsjechisch dat Kundera noe sjrieft 't eegeste is es in 1983 en es d'r versjille zeunt, welke dat dan zeunt. Alhoewel Kundera 't Tsjechische waerk truukvertaalde oet 't Fraanse, sjteet dat neet es zoedanig in d'r roman ópgenaome.
Vegetatie
Vegetatie is 'ne term dae verwies nao biejeinkómste van plantjsaorte en de gróndjbedèkking die die levere. 't Is 'nen algemeinen term zónger specifieke verwiezing nao bestumdje taxa, laevesvörm, structure, ruumdjelike verspreijing of ènnige anger specifieke botanische of geografische karakteristieke. Vegetatie hèltj ummer samenhank mit de plaats wo die veurkump. De weitesjap vegetatiekónde (fytocoenologie of plantjsociologie) is de weitesjap die zich besjeftig mit vegetatie.
Kènmirke
Inkele kènmirke van vegetatie zeen:
Ulesjtraote
De naam Ulesjtraote kömp waarsjienlek van 't Latiense olla, dat 'pot' beteikent. In Ulesjtraote zint namelek euverbliefsele van 'n Romeinse pottebekkerie gevonge. De naam kan evels ouch weure verklaord vanoet 't Germaans: Aud-Duits ül- beteikende namelik "water" of "moor".
Buurtsjappe
Bie dees plaats huère de gehuchte en buurtsjappe:
Linux
thumb|Tux, de officieel mascotte van Linux Linux is de kernel van 't vrieë besjturingssysteem GNU/Linux, vuur computersj mèr wurt ouch in anger apparate gebroek, zoeë es DVD sjpiëlersj. Linux is in 1991 begos doer Linus Torvalds, in kombinasie mit 't GNU-projèk waor 't 't ieësjte vrieë besjturingssysteem.
Ulesjtraote
Geboewe
De kèrk van Ulesjtraote ies gewied aan de heilige Catharina. Zie woort in 1904 geboewd in neogotische sjtiel. In de jaore 80 van de 20e ièw ies de kèrk gerestaureerd.
Linux
In 2005 haeët de Linux kernel ongersjtuuëning vuur 'ne houp versjillende processore en hardware.
Ulesjtraote
Geboewe
Aan de weeg nao Meersje liegk 't landgood Vliek. Dat ies e kesjtièl oet 1725 mèt eine haof en ein koetsjhoes debie. De geboewe van 't landgood were noe gebruuk es restaurant en fièsaccommodatie. Vlak bie Ulesjtraote liek op eine heuvel 'n markante carréboerderie De Wiengaardsberg, woa vreuger, en tegewoordig ouch wir, wien woort geteeld. Dit ies ein neogotische kesjtièlboerderie mèt 3 vleugele. In 2002 ies me wir begoes mèt de wienteelt. In de hellingbösj hie nao toe ligke de brónne van de Vlièkerbeek.
Wageningen
frame|Ligking vaan Wageningen in Gelderland Wageningen is 'n klein stad en gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, in de Gelderse Vallei, mèt 'n oppervlak vaan 32,35 km2 (daovaan 1,82 km2 water) en (per 1 januari 2007) 35.669 inwoeners.
Wageningen is veural vaan balaank door zien universiteit, opgeriech in 1918 es Landbouwhogeschool Wageningen.
Historie
Wageningen, in de Romeinsen tied al bewoend (en toen zjus bove de grens gelege), oontstoont in de middeliewe op hoeger gelege groond aon de Rien. In 1263 kraog 't stadsrechte. In 1945 woort hei, in hotel De Wereld, de capitulatie vaan de Duitse tróppe in Nederland geteikend.
Voorst (gemeinte)
frame|Ligking vaan Voorst in Gelderland Voorst (Oos-Veluws Voorst) is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, op de Veluwe, mèt 'n oppervlak vaan 126,52 km2 (daovaan 3,41 km2 water) en (per 1 januari 2007) 23.530 inwoeners. De gemeinte umvat de kerne Appen, Bussloo, De Kar, De Vecht, De Wijk, Duistervoorde, Gietelo, Klarenbeek (gedeiltelek), Klein-Amsterdam, Nijbroek, Posterenk, Spekhoek, Steenenkamer, Terwolde, Teuge, Twello, Voorst, Wilp en Wilp-Achterhoek. 't Raodhoes steit in Twello.
De modern gemeinte oontstoont in 1820, wie de gemeinte Twello aon Voorst woort touwgevoog.
.cy
.cy is 't tópleveldomein vaan Cyprus. Dees code woort geïntroduceerd in 1994 en is zier populair op Cyprus.
Symmetrie
Symmetrie is e wiskundig begreep det aanguuef det me bie e bestump veurwirp 'nen as kan plaats, zoadet aan beidskantje van daen as twiè dezelvendje, gespegeldje aafbiljinge zichbaar zint. Zoa is de litter "A" symmetrisch t'n opzich van de verticalen as, dewiel de litter B det is t'n opzich van d'n horizontalen as.
Symmetrie hoof zich aevel neet te bepirke toet einen as. Zoa bezitj e veerkantj veer symmeterie-asse: horizontaal, verticaal en twieë diagonale. 'ne Cirkel bezitj dus zelfs ónènjig väöl symmetrieje.
't Guuef versjilige saorten aan symmetrie. Bie puntjsymmetrie wuèrtj 'ne feguur 180° gedrejdj. Bie drejsymmetrie wuèrtj de feguur gedrejdj, meh maak 't neet oet wieväöl graoje próntj. Daodoor is 'ne puntjsymmetrisch feguure dus ouch ummer drejsymmetrisch. Bie liensymmetrie (of spegelsymmetrie) guèf 't 'ne spegelas worin de feguur wuèrtj gespegeldj.
.cy
Registraties zien oonder aandere meugelek in dees categorieë:
Zuuster (religieuze)
'n Zuuster ies, bie de Katholieke kèrk, 'n vrouw die religieus beloftes haet aafgelag. Alle vrouwe, die in 'n kloaster wone of lid zin van 'n kloasterorde of congregatie, weure mèt de titel zuuster aangesjproke. Dat kènne moniale, sjlotzuustersj of nónne zin. Zuustersj wone in 'n zuuster- of nónnekloaster. Ze leve volges de reigel van 'n bepaalde kloasterorde. De term nónnekloaster weurt ouch waal gebruuk veur 'n hoes woa begiene wone. Begiene zint èvvel leke-vrouwe, die gein geloftes höbbe aafgelag. Meistal drage religieus vrouwe uniform kleijer.
Nón ies 'ne andere naam veur kloasterlinge.
'n Novice of postulante ies 'n vrouw, die op eige verzeuk gevraog haet um in 'n kloaster opgenómme te weure en die bereid ies 'ne prooftied van minstens 6 maond te óndergoon. Diet gebeurt in 'n Noviciaat.
't Hoof van 'n zuusterorde hèt abdis of moder-euversjte. Zie haet es waerdigheidsteikes: 'n boorsjkruus, 'ne rink en 'ne sjtaaf. Häör vervengster hèt priorin. De preester bie 'n zuustergemeinsjap hèt 'ne proos. bv bie de Norbertinesse
Zuusterordes
Bedelordes of mendicante, zint congregaties, die de reigel neet allein op 't individu toepasse meh op de ganse kloastergemeinsjap.
Leie
Leie kint zin:
Suezkenaal
right|thumb|'t Suezkanaal. foto: [[NASA]] 't Suezkenaal (Arabisch: قناة السويس qanātu s-suways; Egyptisch Arabisch '''ʾanāt as-suwēs) is 'n 163 km laank kenaal in de landingde vaan Suez in Egypte. 't Verbint Port Said aon de Middellandse Zie en Suez aon de Roej Zie mètein, en begrens 't Sinaï-sjiereiland wat oostelek devaan ligk. De sjeiing tösse Afrika en Azië weurt dèks hei gelag.
't Kenaal heet gein sluize, mèt es gevolg tot water vaan de Roej Zie nao de Middellandse Zie struimp. Dit heet groeten invlood op 't milieu vaan de oosteleke Middellandse Zie. 't Besteit oet 'ne strook mèt versjèllende passeermeugelekhede. Eder jaor vare 15.000 sjeper in èlf tot zestien oor door 't Suezkenaal. Dat waor in 2000 zoeget 14% vaan 't totaal tonnaasj vaan de wereldsjeepvaart.