cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ethiek
Presokratische, sokratische en platonische ethiek
Es me trök geit nao de basis vaan de ziel, zoe stèlt Plato, zuut me moraliteit en intellek. Dit besjrijf heer vervolges in zien theorie euver de dreideiling vaan de ziel in Politeia. Heer besjrijf dees drei deile vaan oonder nao bove; dit meint heer neet allein in 'n hierarchische zin ('t hoegste gedeilte id 't belaangrijkste) mer heer link 't ouch mèt 't liechaom (bein en kruus, romp en kop) en mèt diere (waterdiere, landsdiere en minse). Heibij voog Plato touw tot de zjuste ziel de reije of logika geliekstèlt aon de dapperheid en de appetiet of appetitieve weigert. De oonzjuste ziel stèlt de dapperheid geliek aon de appetiet en ofwel negeert de reije ofwel gebruuk de reije um de appetitieve doele te haole. Plato vergeliek de ziel vervolges mèt de maotsjappij (staot of politeia). De zjuste ziel en zjuste maotsjappij is rechveerdeg: de staot vaan 't gehiel, boe-in eder deil zien functie vervölt en neet perbeert ziech te vermenge mèt de functies vaan aander deile. De oonzjuste ziel en oonzjust maotsjappij is daomèt oonrechveerdeg: de tegeneuvergestèlde staot vaan 't gehiel, meisten specifiek besjreve es 'ne staot (zoewel gemeint es de status vaan de ziel es de politieke term staot) boe geluusterd wuert nao appetiet, en de logica negeert of gebruuk veur 't plezeer. Plato geit nog wijer door de dreideiling vaan de ziel exak euver te zètte nao de drei klasse vaan zien utopia:
Wat vaan groet belang is um Plato's filosofie te begriepe, is um te weite wie zien Theorie vaan Vörm in mekaar zit. Dees theorie heet 'n gigantisch impek gehad op de Europese filosofie en ethiek. 't Gief volges Plato twie werelde, boevaan de ein is boe-in v'r leve: de empirische wereld. In dees wereld zien veer bewös vaan alles um us heer: good zien, rechveerdeg zien, mer ouch gans aander dinger wie 'n stool, 'nen taofel, de kleur greun, grammaticaal of zoervleis. Vaan al dees dinger besteit volges Plato 'n Eidos (de Idee vaan get). De Eidos vaan beveurbeeld Good is perfek, oonveranderbaar en ieweg, in tegedeil vaan 't good tot veer kinne in eus wereld. De wereld vaan de Eidos is de transcendentaole wereldm de oonstoffeleke en abstrakte wereld. Plato stèlt tot degene die dinger wille weite, opzeuk mótte nao de Eidos vaan dinger. Filosofe doen dit, zoe zeet Plato, um te begriepe wie me zaw mótte leve. 't Is daorum tot Plato geluif tot 't 't bèste zaw zien es filosofe de staot behierse. Allewel Plato's filosofie gans en al gebasseerd is op dees theorie, heet 'r hei op 't ind vaan zien leve zelfkritiek op, wat bliek oet 'n dialoog vaan häöm, genaomp Parmenides. Um de zelfkritiek vaan Plato te verstaon, mót me ziech drei manslui veurstèlle (Sjef, Jacques en Louis) en opnui de vief thesis vaan de Eidos (in dit geval de Eidos vaan de Maan, um te begriepe boerum Sjef, Jacques en Louis alledrei manslui zien en dös de Eidos vaan de Maan participere) bekieke en dit es oetgaanspunt gebruke veur 't perbleem vaan de Theorie vaan Vörm:
't Perbleem gief 't ziech veural bij de ierste drei thesis, dewijl die zjus 't belaangrieks lieke te zien. Dös 't gief (1) 'n Eidos vaan de Maan, en (3) dees Eidos vaan de Maan is niks aanders es de Maan. Meh de collectie vaan de Eidos vaan de Maan en Sjef, Jacques en Louis (die alledrei deil oetmake vaan de Eidos vaan de Maan) make tot 't nui dinger gief die deil oetmake vaan de Maan. Dit is evels oonmeugelek volges thesis (2). Dös mót 't 'n nui Eidos (1) geve en (3) dees Eidos is niks aanders es häörzelf. Meh de collectie vaan de nui Eidos, de aw Eidos en Sjef, Jacques en Louis make tot 't nui dinger gief die deil oetmake vaan de Maan. Dit is evels oonmeugelek volges thesis (2). Dös mót 't 'n nui Eidos (1) geve en (3) dees Eidos is niks aanders es häörzelf. Meh de collectie vaan de nui Eidos, de awwer Eidos, de aajdste Eidos en Sjef, Jacques en Louis make tot 't nui dinger gief die deil oetmake vaan de Maan. Dit is evels oonmeugelek volges thesis (2). V'r mótte dös weer 'n nui Eidos bedinke. Oondertösse zitte v'r al op de veerde Eidos en 't zal noets indige, dewijl 't gans idee vaan de Theorie vaan Vörm zjus is tot 't veur alles 'n apaart (en veural INKEL) Eidos gief, dat gans tege dees nui redenatie ingeit, boe-in 'n Eidos altied weer zörg veur 'n nui Eidos, en die weer veur 'n Nui, etcetera. 't Perbleem vaan de Theorie vaan Vörm is daorum dös dat vaan de circulatie.
't Is dees zelfkritiek die 't oetgengspunt weurt vaan Plato's bekinste lierling, Aristoteles. Heer mót daorum gezeen weure es e nui caliber filosofe, die 'n nui beeld vaan ethiek höbbe.
Christeleke ethiek
Wie ierder gezach, zörgde de metaphysica vaan Aristoteles veur versjillende vraoge. Belaangriekste is: Es alles 'n oerzaak heet, en alles ziech op 'ne bepaolde meneer beweeg, wat heet 'ne mins daan nog te zègke euver ziechzelf? Dit vraogstök begos ziech pas ech bis e groet perbleem te betaome wie Europa ziech góng bekiere bis christendóm. In de christeleke cultuur weurt naomelek hiel väöl naodrök gelach op de vrij wèl en ummertouw mie filosofische gesjrifte die bove water komme drieve, leke vraogteikes te zètte achter dit idee, neet te min de Biebel zelf. Sint Augustinus (354 bis 430) waor d'n ierste bekinde christeleken ethikus dee ziech bezeg heelt mèt de vrij wèl. Heer zooch God es 't supreme Gooje en de vrij wèl is 't instrumènt bis 't Gooje (dink aon d'n Hiemel). Veer zien alle gebore mèt 't Gooje in us en 't slechte of 't Koed is sömpelweeg e tekort aon 't Gooje. Dit kump kortbij de Aajdgriekse conceptie, naomelek de platonische gedachtegang vaan 't Slechte: 't Slechte is e tekort aon Eidos. Sint Augustinus zach tot lui 't Slechte producere umtot lui de vrij wèl misbruke: lui höbbe de neiging te dinke tot ze 't centrum zien vaan de wereld, dewijl d'n Hier dit is. Later, neet laank veurtot heer ging hiemele, woort Augustinus 'ne fatalis. Fatalisme wèl zègke tot me geluif tot get geit gebäöre vaanwege 't lot (dèks es synoniem veur God). Heimèt steit heer regelrech tegeneuver 't determinisme, wat later nog 'ne groete rol geit späöle in de ethiek. In ziene fatalistische tied is heer 't nog altied eins mèt zien aw theorie meh voog hei de Originele Zun aon touw. De Originele Zun verwies nao Adam en Eva die in hun korte leve al metein zun begaon door de appel vaan 't paradies te ete. Augustinus wèl klaor make tot vrij wèl neet meint tot 't zoeget gief es vrij vaan aktie.
Abélard, dee väöl later (tösse 1079 en 1142 leefde, waor 't hei gaaroet neet mèt eins. Heer zooch zun neet es 't misbroek vaan wèl. Stèrker nog, heer von tot es me dach aon zun, dit nog gein zun waor; zun doen, dat is pas zun. Heer goof versjillende veurbeelde; zoe kin me geketend ligke op 'n bèd mèt 'n tiental sjoene, naakse vrólui; 'ne gezoonde heteroseksuele maan zal d'r niks aon kinne doen en 'n erectie kriege. Wienie de vrólui vervolges 't seksueel kontak opzeuke, kin me meuilek zègke tot de maan zun begóng: heer dach wel aon zun mer wèlde 't neet. Heer begóng wel de zun, mer tege zien eige wèl. Wienie 'ne maan seks wèl mèt 'n getrouwde mojer, is dit nog gein zun. Pas wienie heer daodwèrkelek de daod verriech, is 't zun. Vrij wèl geef us dus de meugelekheid zun daan wel neet te weerstande. Wienie 'n meister evels ziene slaaf wèl vermoorde en de slaaf hei-aon wèl oontsnappe door de meister zelf te vermoorde, is dit wel 'n zun. 't Is evels begriepelek tot de maan 't deit, umtot 'r geinen aandere käös heet, of op z'n mins weineg käös. 't Is daan aon God um dees zun daan wel neet te vergeve. Abélard ligk dus de naodrök op 't versjil vaan aktie en intentie. Nog neet ierder is dit versjil gemaak in de christeleke ethiek. Daoneve waor Abélard d'n ierste conceptualis. Heer zach tot de Eidos allein besteit in euze kop mer veer kinne neet zègke tot heer ouch daoboete besteit.
William of Ockham (1288 - 1347) ging zelfs e stökske wijer, en weurt daorum gezeen es 'ne veurlaoper vaan de modern filosofie, daaor te zègke dat de universalia is 'n term. Ockham waor daorum 'ne riechtege nomalis. Boerum de universalia inkel e concep is, "bewies" heer mèt de idee tot alles individueel is. Me praot allein mer euver universalia vaanwege de relaties tösse dinger. De wereld is radicaal contingent (veurweerdelek): es 't dat neet waor, wat zaw daan nog de rol vaan God zien?
Modern ethiek
Moderne filosofie ving aon vaanaof de Verliechting en d'n iersten ethikus vaan groet belang oet dees tied waor Immanuel Kant (1724 - 1804). Um Kant beter te begriepe mót me nao de achtergroond kieke, die aonving mèt de verleechte gedachtegaank vaan tiedsgenoot Jeremy Bentham, dee 't consequentialisme en utilitarianisme heet geïntroduceerd in de ethiek. Um 't gooie te doen, zeet Bentham, mót me consequantilistisch dinke, oftewel ziech gans focusse op 't indsresultaat. Gelök of blijdsjap (Happiness) kin me mete en mèt Happiness meint heer e leve vaan plezeer en e gebrek aon pijn. Me mót de groetse blijdsjap vinde in 't groetse aontal. Heimèt kump aon bij de defenitie vaan zien utilitarianisme. 't Ind is daorum belaangrieker es de tössentied. e Veurbeeld is 'ne buschauffeur dee veur ziech 'n meinegte lui zuut. Heer vaart te hel en kin daorum nimmie remme, zoetot heer genoodzaok is lui te laote umkomme. Wel kin heer nao links en rechs um de bus door 'n objek te laote stoppe. Links zuut heer twie lui staon, rechs staon d'r veer. Heer kees d'r veur um nao links te gaon. Es me neet consequentialistisch zaw dinke, zaw ouch dit 'ne slechten daod zien, umtot heer bewös 'n bepaolde käös maak die lui laot hiemele. Evels zörg heer d'r veur tot zoe min meugelek lui hiemele (twie in plaots vaan veer), en daorum tot 't indresultaat 't belaangrieks is. 't Utilitarianisme zörgde veur 'n groete verandering in de Europese politiek. Mie en mie lui wilde de staot inriechte op dees gedachte. 't Praktisere vaan utilitarianisme in wette geit in tege 't direk utilitarianisme umtot de origineel gedachtegeng ziech totaal consequentialistisch instèlt (es 't hendeg is um nao de wette te loere, bon, mer zoe neet, daan mot me 't neet doen; immers: inkel 't indresultaat is vaan belaank). Door Benthams idee in wette te stèlle weurt welliech iers consequrntialistisch naogedach, meh daonao is 't consequentialisme vaan de baon, umtot me ziech sömpelweeg aon de wette mót hawwe. Daorum tot me dees wetmatege realisatie vaan Benthams ethiek 't indirek unitilitarianisme nömp.
Kant ging hei tegen in. Heer heelt d'r 'n deontologische ethiek opnao, dat wil zègke tot heer zien ethiek basseerde op de deontologie: de weitesjap vaan de (universele) morale wette. Unitilitarianiste geluive in geinen inkele morale wet boete die vaan 't hoegste gelök veur de hoegste nómmer. Kants deontologie stèlt evels tot die d'r wel zien en basseerd die op de maxim, 't hypothetisch imperative en 't categorisch imperative. De maxim zeet wat me mót doen in 'n bepaolde situatie. 't Hypothetisch imperative stèlt tot es me B wil, me A mót doen: wienie me de exames wil haole, mót me studere. 't Categorisch imperative stèlt de vraog: Kin ederein zien maxim volge, zoonder aandere en de maotsjappij te besjaojege? Es dit 't geval is veur e bepaold soort maxim, is dit maxim universeel en dus categorisch imperative. Allewel moderne filosofie begint bij de Verliechting (of Verliechting begint bij de moderne filosofie), is dat nog mer de vraog bij de ethiek specifiek. De belaangrieke Griekse standpunte vaan de Woerheid zien bis Kant nog ummertouw in stand gebleve. Allewel ze allemaol versjilde vaan meining, bleef de sjijing tösse eus wereld en de wirkeleke wereld in stand: Sokrates gelof tot emoties en sjoenheid neet vaan belang waore in de woerheid en die oontdek mós weure door de universalis, Plato ging e stepke wijer mèt zien Theorie vaan Vörm, Aristoteles goeide dees theorie weer in de dreksbak meh heelt vas aon 'n oonziechbare woerheid die gevoonde kos weure in zien metaphysica en Sint Augustinus, Abélard en Ockham (allewel de lètse twie neet Augustinus' fatalistische ideeje deilde) linkde de riechtege Woerheid mèt die vaan God. Kant zaw nog 't meis es modern kinne weure besjreve, umtot heer zeet tot de aander wereld (de Woerheid) neet gezeen kin weure door lui en ouch noets gezeen zal weure. Neettemin besteit die aander wereld dus wel op force vaan Kant en zaw me provocerend kinne zègke tot Kant op e paar meiningsversjille nao 'n sokratische ethiek in stant hilt. Ouch kin me op 'n aander meneer zègke tot alle Europese ethici tösse Sokrates en moderne ethiek sokratisch waore, naomelek tot ze alle zoeväöl meugelek orde of reije wilde sjöppe in de chaos: Chaos is slech, Orde is good. Sokrates (en daomèt zoegood es de ganse Europese ethiek) weurt pas wirkelek euverboord gegoeid wienie Nietzsche aon 't woord kump.
Friedrich Nietzsche (1844 - 1900) veel väöl lui in de ethiek aon. Heer zach tot Sokrates de sjöld waor vaan alles wat d'r fout is gegaange in de Europese ethiek. Bij de Sophiste ging dat nog good, zeet heer. Zie leefde in de perfekte maotsjappij boe-in 't belang woort gehech aon emotie (chaos) en reije (orde) en tot niks zeker is in de wereld en kennis relatief en subjektief is. Sokrates vernietegde dit, stèlt Nietzsche, en is daorum veur Europa de Originele Zun. Sokrates waor lielek. Dus de sjoenheid, die zoe belaangriek waor voor de Sophiste en eigelek de ganse Griekse maotsjappij, maakde geine plaots veur Sokrates. Volges Nietzsche is dit de reije boerum Sokrates 'n aander wereld bedach, boe sjoenheid geine rol späölt en zien wiesheid alle rolle späölt. Tot Nietzsches ergernis nömp 't christendom dees ethische gedachte vaan twie gesjeije werelde euver: 't Heimaols en Heinaomaols. Kant stèlt tot veer de wereld neet kinne zien boete euze kop meh neettemin geluif heer nog altied in dees wereld die Sokrates heet bedach. Nietzsche betaomp ziech daorum bis 't positivisme: me mót vaan de kèrk aofkomme en allein nog geluive in weitesjap. Alles kin gemete, gekwantificeerd en getèld weure. Nao dees stelling gemaak te höbbe stèlt Nietzsche 'n paar belaangrieke, retorische vraoge: Kin God getèld weure? Nein. Kin metaphysica getèld weure? Nein. Heer kump heidoor bis de conclusie (en mesjiens wel de bekinste oetspraak vaan de moderne ethiek): "God is doed!". Heer stèlt de vraog ouch bij aander oonderwerpe. 'n Belaangrieke vraog veur de ethiek is, of weerde/morele getèlde kinne weure. 't Antwoord is obbenuits nein. Moraliteit meint dus niks. Evels, stèlt Nietzsche, is dit neet de doed vaan de ethiek; en daomèt geit heer tege 't nihilisme in. Es me nimmie geluif in e moraal, is me verlore in leegte, e leeg look, e zwart look vaan niks, umtot me niks me heet um ziech tege te steune. Nein, stèlt Nietzsche, me mót ziech steune op ziechzelf, en vaanoet hei vaan 't leve genete. Heer creeërt heimèt 'n nui term (die later door Adolf Hitler gans oet häör contex zal weure gebrach): der Übermensch. D'n Übermensch (d'n Euvermins) is de mins mèt de riechtege psychische instèlling in 't leve. Heer steunt op ziechzelf, geef beteikenis aon 't leve, maak keuzes veur häömzelf en daorum geluif heer (en daomèt doorbreek heer) de Iewege Herhaoling. De normale mins (volges Nietzsche 'n tössestop vaan aap nao Übermensch) krijg negatieve geveules bij iewege herhaoling. Volges Nietzsche heet de Übermensch, vrij vertaold oet 't Duuts, "sjiet aon de iewege herhaoling" en ouch "sjiet aon 't verleije en de toekoms". Heer haolt zie plezeer oet 't allewijle. 't Universum is neet allein veur altied in herhaoling mer is in beweging door de Wil vaan Force. Alles wat in 't universum beweeg is chaos, umtot 't gein reije heet. Um dit touw te passe oppe functionele meneer, is reije nudeg. Nietzsche zeet dus tot 't belaangriek is um 50% nao Apollo (Grieks metafoor veur orde) en 50% nao Dionysus (Grieks metafoor veur chaos) te luustere, umtot me allein creatief kin zien door ziech um te dope in de chaos en dees vervolges te illustrere mèt rationaliteit.
Michel Foucault (1926 - 1984) geit hei 'nen iew later wijer op in. Heer bekritizeerd Benthams Panopticon, 'n stedebouwkundeg plan dat tou te passe is op versjillende autoriteite (de gevangenis, de sjaol, etc.). In 't midde vaan 't gebouw gief 't 'n tore en daorum heer 'n coliseum, bestande oet talloeze celle. De lui in de celle kinne mekaar neet zien en ouch neet degene in de tore. D'n eine in de tore kin evels wel ederein zien en daorum tot lui ziech zölle aonpasse, um gedisciplineerder euver te komme: ze zölle väöl sneller es in 'n aander gebouw de reigels volge. 't Plan is hendeg dèks in praktiek gebrach in Europa en weurt gezeen es 't architectueel veurbeeld vaan examinatie: me loert nao de lui vaanoet 't belaank vaan disciplinaire technieke. Foucault zuut dit es get ernstegs: zjus wie Nietzsche zeet heer tot te väöl orde veur perbleme zörg in de maotsjappij. Foucault heet daomèt es geinen aandere de ethiek euvergebrach nao 't kader vaan socialisme en zien ethiek weurt nog altied is zier belaangriek gezeen in de Europees politiek. Väöl filosofe meine zelfs tot hei 't breekpunt mèt is oontstande tösse Amerikaanse en Europese ethiek, boevaan de ierste ziechbaar minder vaan Foucaults ethiek heet touwgepas in de maotsjappij.
Robrook
Robrook is e vuurmaolig gehuch en hüts 'n buurt va Heële. 't Litt t'n weste va Heihove, t'n noarde va Palemig, t'n zude va Heëlehei en t'n oeëste va Rennemig.
Öckerö
Öckerö is 'n gemèndje in Västra Götalands län, Zwede. De gemèndje tèltj 12.231 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 25,91 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 472,1 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
4,04% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Geloërveld
Geloërveld is 'n buurtsjap en industrieterrein van Belvend in de gemeinte Venlo. De buurtsjap ligk get ten naorde van 't dörp, ingeklemp tösse de sjpaorlien Venlo-Remung en de A73. 't Tegelse kèrkdörp Sjteil ligk ten naorde van 't industrieterrein en in 't oeëste grens 't aan Geloeë. Get ten zuje ligk de buurtsjap De Panneberg, wat inmiddels tot 't terrein behuurt.
Ibiza
thumb|Keek op 't landjsjap van Ibiza. Ibiza (meis oetgespraoken es Ibiedza op 't plat; Catalaans: Eivissa) is e Spaans eilandj inne Middellandjse Zieë. 't Haet 'n oppervlakdje van 575 km². Same mit 't zujeliker gelaenge Formentera vörmp 't de Pitiuse, die deil oetmake vanne Baleare. De grótste stej op 't eilandj zeen Ibiza-stad, Sant Antoni de Portmany en Santa Eulària des Riu.
De ieëste miensjelike beweuning geit trögk toet róndj 5000 v.Chr., meh de gesjreve gesjiechte vingk pas aan mitte Feniciërs, die hie inne zevendjen ieëf veur Christus 'n klonie oprichdje. Daonao kwaam 't eilandj nag in henj van Carthago, 't Romeins Riek, de Germaanse Vandale, 't Byzantiens Riek enne islamitische More. In 1110 woort 't eilandj bevriedj dore Noorse keuning Sigurd I en op 8 augustus 1235 kwaam 't eilandj in Spaanse henj doe Jacobus I van Aragón 't eilandj vereuverdje.
Allewiel is 't eilandj veural 'n populair verkansjebestumming veur jóngere, die dao deilnummen aan 't drökke nachlaeve.
Kesjtièl Haren
thumb|right|325px|De veurgevel van Kesjtièl Haren in 2007 Kesjtièl Haren liek ten weste van 't dörp Voelender in de gelieknamige gemeinte Voelender in Zuud Limburg. De Hoonsbaek sjtruimp langszie en gaof vreuger water aan de noe druèg liegkende grach. De hudige boew dateert van 1743, zègke ouch de moerankersj op de rechtervleugel van 't carrévörmig complex. In deze vleugel bevinge ziech nog oarsjprónkelike helsjteine kruusvènstere oet de 17e ièw van de boew, dae in 1742 ies aafgebrend.
Opvallend zint de hooktores aan de linker en de rechterkant, mèt drie woonlaoge en mansardesjpietsdaker en veerkentige sjouwe d'r bovenop. De veurgevel haet 'ne miederisaliet mèt inriejpoort en 'n fronton mèt 't waope van Van Panhuys oet 1770. Aan de binneplei of binnehaof bevinge ziech gedeiltes mèt helsjteine deur- en vènsterlieste. De boetemoer van de boederiej ies opgetrokke van kundersjtein. De grachte en de formeel aangelachde tuine zint in de 19e ièw verdwenen. Op 't terrein sjteit ouch nog 'n bakhoes en 'n ouw sjuur mèt sjilddaak.
Historie
De historie van haren geit truuk nao 1371, toen Herman Hoen, ouch de sjtiechter van kesjtièl Hoensbroek, door de aartsbiesjop van Kölle beliènd woort mèt de hof van Haeren mèt land, beemde en bösj. Hae houw 't good gegolle van Wilhelm van Munkenbeke.
Tulare County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Californië thumb|200px|Ligking vaan Tulare Inyo is 'n graofsjap in Californië, VS. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Visalia.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 12.533 km² (4839 mijl²) boevaan 12.494 km² (4824 mijl²) land is en 39 km² (15 mijl²) of 0.31% water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 29/km² (76/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 368.021 dat bestoont oet:
't Gaof 110.385 gezinnen en 87.093 families in Tulare County. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,38.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Giraol geld
Giraol geld, bookgeld of scripturaol geld is geld wat op 'n betaolrekening steit. Giraol geld kin me dus neet aonrake, in tegestèlle tot chartaol geld (munte en baankbiljette).
31 augustus
Heiligedaag van Paulinus van Trier Nationale fièsdaag in Kirgizië, Maleisië en Trinidad en Tobago Bies 1948 woort in Nederland op 31 augustus Keuninginnedaag gevierd. Nao de abdicatie van Keuningin Wilhelmina woort diet verplaats nao 30 april, de verjäördaag van Keuningin Juliana.
Giraol geld
't Giraol geld besteit oet krediete die 't publiek bij baanke aonhilt en die oonmiddelek in contante kinne weure umgewisseld of kinne weure gebruuk veur giraol betaolinge. Me spreek daorum vaan direk opeisbaor vorderinge op naom, die bestoon oet krediete op betaolrekeninge. Pebliek meint hei: ederein die gein geldsjöppende instèlling is, wat wèl zègke, ederein behaave de algemein baanke (en de riekseuverheid).
Giraol geld behuurt same mèt 't chartaol geld tot de maotsjappeleke geldwieväölheid, M!, 't geld in hen vaan 't pebliek.
De baank moot veur de giraol krediete genog dèkkinsmoyens in kas höbbe, zoetot 't pebliek genog vertrouwe heet tot substitutie vaan giraol nao chartaol geld ummertouw meugelek is. Is dit neet 't geval daan verlies 't pebliek vertrouwe in de baank en gief 't gevier veur 'ne zoegenaomde bankrun. In dat geval krijg de baank e liquiditeitsperbleem wat kin leie tot e faillissemint. Zeker veur systeembaanke kin dit leie tot benkelek gevierleke sociaolikkenomische perbleme: perbleme die groet zien veur de ikkenemie en maotsjappij.
Giraol geld is 'ne zuvere vörm vaan fiduciair geld.
Nimba-ottersjaermoes
De nimba-ottersjaermoes is e bieës mit e klein lief; ze waoge zoeaget 125 g en höbben 'n lingdje van 15 cm toet 22 cm; mitte stert es e kwart toet ei derdje vanne lingdje. Ze waere waal ómsjreven es dwergzieëotters mit 'ne rattestert. De vach is lank en hingk euvere oearen enne ouge en ze vertuuene bao ummer slechs ein kluuer (gebrukelik is broen, meh zwarte en gries ottersjaermuus kump me ouch taenge).
Nimba-ottersjaermuus zeen nechtelike en semiaquatische bieëster. Ze veule zich heim in zaachte bäöm rónjelóm struimbèdder en baekskes. Ze zeen solitair bieëster en gaon allein óm mit saortgenoeate tiejes 't paarsezoen en wen de moder pasgebaore jónge opbringk. 't Breujpetroean vanne nimba-ottersjaermoes is neet good bekèndj, meh me vermeudj det ze polygaam zeen.
Lup
De luppe (Letien: labia oris) zeen de geveulige en vleisjige butelste deiler vanne móndj of de bek.
Ze zeen ane binnekantj middels luppebendjes (of luppereemkes of frenula) verbónje mit 't tandjvleis vanne kake. Sómtieds is 't bäövelste luppebendje te lank en reik 't toet tösse de veurtenj. Hiedoor óntsteit e frontaal diasteem (spleet tösse de tenj). In det val mót 't luppebendje waeren ingekortj. Dezen ingreep neump me frenulectomie.
De luppe spelen 'n wichtige rol bie 't spraeke, mer ouch bieje oetdrökking van 't gezich (wie lache). Ouch bie 't kösse spele de luppe 'n wichtige rol. De luppe zeen den ouch hieël geveulig, doordet de hoed hieël dón is. Det haet ouch es gevolg det 't blood zichbaar is dore luppe, wodoor de luppe 'n roeaj kluuer höbbe. Bie druueg of sjraal luppe kan me luppebalsem broeke.
Bie 't spele van e meziekinstrument wie 'n träöt wuuertj de toean gevörmp dore luppespanning, ouch waal de ammezjuur geneump.
Väöl vrólje broeke luppestif, 'n saort aan cosmetica veur kluuerstof aan te bringe oppe luppe.
Finne
De Finne (Fins: suomalaiset; Zweeds: finländare) vörmen e Naord-Europees vouk det verwantj is ane Eslenjers.
't Euverdeil aan Finne wóntj in Finlandj, mer ouch in de buurlenj Zwede, Róslandj (in Karelië) en Noorwaeg haet 't Finse minderheje. Wiejer höbbe väöl luuj in Canada enne Vereinigdje Staoten ouch Finse kómaaf. 't Haet allewiel zoea 7 miljoen luuj werreldwied die etnisch Fins zeen.
De Finne kalle Fins, 'n Finoegrische spraok. Wie 't Estisch en 't Hongaars behuuertj 't neet toete Indo-Europese spraoke.
Van aadshaer oet zeen de Finnen aanhengers van 't lutheranisme.
Willem-Alexander vaan de Nederlen
thumb|Persoenlek waope vaan keuning Willem-Alexander, gekwartileerd vaan de Nederlen en Oranje mèt e hartsjèld vaan Amsberg. Willem-Alexander Claus George Ferdinand (Utrech, 27 aprèl 1967) is Keuning vaan de Nederlen (Nederlands: Willem-Alexander der Nederlanden). Heer volgde op 30 aprèl 2013 zien ma Beatrix op. Ziene pa is de gehiemelde prins Claus vaan Amsberg.
Baar en duip
Op 25 aprèl woort prinses Beatrix opgenome in 't Academisch Hospitaol in Utrech. Twie daog later, um drei veur ach in d'n aovend, woort de prins gebore mèt 'n keizersnee. Zoe'n haaf oor nao de geboorte maakde de Rieksveurliechtingsdeens (RVD) 't nuits bekind. Op vief plaotse in 't Keuninkriek woorte, nao traditie, 101 saluutsjote aofgevuurd. De nuie prins woort bij zien geboorte twiede in de troenopvolging. De volgenden daag woort door väöl lui es 'nen officieuze vrijen daag gevierd en euveral woorte veendele oetgehaange. Op 2 mei deeg prins Claus op 't raodhoes vaan Utrech aongifte vaan de geboorte. Heer melde tot de roopnaom Alexander zouw zien; later woort dat evels Willem-Alexander. Ziene complete naom liet ziech zoe verklaore:
Willem-Alexander woort op 2 september geduip es lid vaan de Nederlands-Hervörmde Kèrk. Dat gebäöre in de Jacobskèrk in D'n Haag, oonder leiing vaan ds. H. Kater, d'n hoofpredikant. De peetawwers en getuige waore ziene grampeer Prins Berhard, ziene noonk prins Aschwin zur Lippe-Biesterfeld, prinses Margaretha vaan Denemarke (de later keuningin Margaretha II), Ferdinand graof vaan Bismarck en Renée Elizabeth Bradbrooke Smith gebore joonkvrouw Roëll.
Theorie vaan Vörm
De Theorie vaan Vörm (dèks letterlek oet 't Aajdgrieks vertaold nao Ideeëlier, al is de allewijl Europees definitie vaan idee gaaroet get aanders es 't Griekse woord eidos, wat ierder essentie meint) is 'n theorie vaan Plato die 'n gigantische invlooi had op de Europese filosofie.
Willem-Alexander vaan de Nederlen
Jäög
Wie zien ma in 1980 keuningin woort, woort Willem-Alexander otomatisch prins vaan Oranje; op zien achtiende kraog heer zitting in de Raod vaan Staote. Heer kraog toen ouch 't rech op 'n oetkiering vaan de Staot.
Theorie vaan Vörm
Theorie
Plato stèlt in zien theorie tot 't twie wereld gief. De ierste wereld is de empirische wereld; de wereld vaan tied en ruimte, kortum: de wereld boe-in veer leve. Dinger zien beveurbeeld good en/of rechvierdeg, dinger zien e bèd en/of roed. Dit alles zit in conncectie mèt de aander wereld. De transcendentaole (bovezintuigeleke wereld). De oonstoffeleke, abstrakte wereld. Dees wereld besteit inkel oet zoegenaomde Ideeë, op 't Grieks: Eidos. 'n Eidos is perfek, oonveranderbaar en ieweg. Dinger oet de empirische wereld, wie good, rechvierdeg, e bèd, 'n stool, 'nen taofel, de kleur roed of grammaticaal, participere of immitere allemaol hun Eidos: de Eidos (Idee) vaan Roed, de Eidos vaan Good, de Eidos vaan 'n taofel, etc. 'n Eidos is "Weerdeg", daorum oonveranderbaar en ieweg en daomèt 't tegeneuvergestèlde vaan de dinger in eus wereld, die wel veranderbaar zien en neet ieweg. Sjef kin beveurbeeld dapper zien, sommege zien mesjiens ouch dapper, evels minder dapper es Sjef; aandere zien dapperder es Sjef. Wat al dees versjillende lui in geliekenis höbbe is tot ze evels allemaol dapperheid höbbe, al versjilt dit dös in wieväöl maote. Dees dapperheid participeert/immiteert de Eidos vaan Dapperheid. Sommege, wie Sjef, zien bove-gemiddeld good in 't participere/immitere vaan de Eidos Dapperheid, al zien de lui die minder behendeg d'r in zien, ouch in zekere maote good d'r in. 't Gief ouch lui die nog beter d'r in zien dees Eidos te immitere, en die zien veer es dapperder es Sjef. Toch is d'r niemes die de perfektie vaan de Eidos vaan Dapperheid kin zien. 't Gief naomelek niks en niemes wat dapperder is es de Eidos Dapperheid zelf. 't Zelfde gèlt veur de teikening vaan 'n cirkel. 'n Cirkel is e volmaak vörm die erg meuilek in perfektie nao te teikene is. D'n eine is beter in cirkels teikene es aandere. Sjef ligk oonder 't gemiddelde wat betref 't teikene vaan cirkels, al gief 't ouch lui die d'r nog slechter in zien. Dit meint dös tot 't mie lui gief die de Eidos vaan de Cirkel riechteg kinne immitere, es lui die de Eidos vaan de Cirkel minder riechteg kinne immitere es Sjef. Toch is ouch hei niemes die de perfektie vaan de Cirkel kin teikene. V'r weite in uzze kop wie de Cirkel d'r oet zuut, mer in de empirische wereld kinne v'r 'r neet op papier zitte. De Dapperheidseidos weurt hei gezeen es e basiek concep, de Cirkelseidos weurt gezeen es 'n archétype. Beij soorte weure Eidos genömp. Plato stèlt daorum tot 't de lui die wirkelek hoongerig zien nao kennis, mótte zeuke nao de Eidos. Filosofe mótte zeuke nao de Eidos vaan dinger um te verstaon wie me mót leve. Dat is de reij boerum Plato in Politeia stèlt tot filosofe de staot mótte beheerse.
Allégorie
Plato ligk zien theorie metaforisch 't bèste oet in zien wirk Politeia. Hei-in gebruuk heer es metafoor de bekinde platonische Allégorie vaan de caverne. Me deent ziech 'n groete grot (caverne) veur te stèlle, die mèt de boetewereld verboonde is door 'n gaank mèt 'n dösdaoneg lengde tot 't gein daagleech gief in de caverne. 't Gief 'n rij gevaangene mèt hun rögk nao de ingaank, en ze loere nao de achterwand vaan de caverne. Hun leijmaote en halze zien zoe vasgeketend, tot ze hun köp neet kinne bewege en daodoor mekaar noch ziechzelf kinne bekieke. Dit meint tot ze allein de maor veur ziech zeen. Zoe höbbe ze hu gans leve gezete en kinne niks aanders. Achter hun gief 't vuur. Tösse hun en dat vuur gief 't 'n blokkaad in de vörm vaan 'n maor, dee zoe hoeg is wie'ne mins. Aon de aander kant vaan dee maor gief 't laopende lui mèt gans en al dinger op hunne kop, boeoonder stein en houten figure vaan lui en diere. Ze iesbere. De sjeme vaan die dinger valle door 't vuur op de maor boe de gevangene tegenaon loere, dee ouch de stömme wierkaats en hun die de dinger sjouwe. Platon zeet noe tot 't innegste dat de gevangene in hu leve zeen, sjeme en echo's zien. Ze zölle dinke tot dit de realiteit vörmp, en hun gesprekke zawwe euver woernömming vaan dees realiteit gaon. Es eine gevangene zien ketene zaw kinne aofsjödde, zaw heer door de levenslang ketening in 't haafduuster zoe verkremp zien, tot 't allein al pienlek veur häöm zaw zien um ziech um te dreie, ouch zaw 't vuur 'm verblinde. Heer zaw gans de klöts kwiet zien en ziech weer wille umkiere nao de wan mèt de sjeme, nao de realiteit die heer verstande heet. Es heer einmaol geweend zaw zien aon de bovewereld en daonao trök geit nao de caverne, zaw de duusternes häöm weer tiejlek verblinde. Zien ervaringe zawwe onbegriepelijk zien veur de aander gevaangene, umtot hun taol allein mer verwies nao sjeme en echo's/ Zien behendegheid um de wierkaotse sjeme te zien en te umsjrieve zal geleije höbbe oonder zien erveringe, en op de aander gevangene zaw heer minder slöm euverkomme. Ze zölle 'm zelfs es gevierlek zie en meugelek dreige häöm te doeje. Zelfs dees items zien evels inkel 'n aofbeelding vaan de ideeë. Oet dees wereld vaan beelde en sjien mót de mins bevried weure en vertrojd rake mèt 't woere weze. Dat is de opgaaf vaan de filosofe Platon verklaor 't vasstèlle vaan de ideeë veur de lui door te rappelere, boebij heer de Mythe vaan Transmigratie te groonde lègk. Heinao betaomp de ziel vaan zien eerdse bestande bis 't riek vaan de ideeë en ze zien dao.
Hingen (Hinsberg)
Hingen (Duutsje naam) is e gehuch inne gemèndje Hinsberg, in 't Kreis Hinsberg, in Naordrien-Wèsfale. 't Vèltj administratief ónger Kerke. 't Gehuch besteitj oete straote Hingen en Schierenkreuz.
Willem-Alexander vaan de Nederlen
Optrèkking tot 't keuninksjap
Bij 't bekindweure vaan de aonstoonde troenswissel lag heer zien nevefuncties neer, veur ziech gans op zien taak es keuning te concentrere. Zienen officiële (korten) titel es kroenprins waor (in 't Nederlands) Zijne Koninklijke Hoogheid de Prins van Oranje.
Theorie vaan Vörm
Vief thesis vaan de Eidos
Plato besjreef vief thesis veur wat 'n Eidos is. Heiveur weurt de maan (de mins) es veurbeeld gebruuk, meh me zaw 't ouch kinne gebruuke veur get gans aanders, wie hoes, greun, blijsjap of zoervleis: 1. Wienie versjillende dinger maan zien, is dit umtot 't de Eidos vaan de Maan participeert of immiteert. 2. Gein Eidos participeert of immiteert häörzelf 3. De Eidos vaan de Maan is Maan, de Eidos vaan de Maan is niks aanders es de Maan 4. Niks aanders es de Eidos vaan de Maan is de riechtege Maan 5. 'n Eidos besteit neet in ruimte en tied, ze is oonveranderbaar en neet ziechbaar mèt eus zintuige
Hingen (Hinsberg)
Me mót dees plaats neet verwarre mitte Nederlandjs-Limbörgse plaats 't Hènge (Nederlandjs: Hingen) tösse Sint-Joas en Ech.
Willem-Alexander vaan de Nederlen
Keuningsjap
Op 30 aprèl 2013 woort heer, nao de abdicatie vaan Beatrix in de Vroedsjapskamer vaan 't Keuninklek Paleis vaan Amsterdam, keuning vaan de Nederlen. Later op d'n daag woort heer kortbij, in de Nui Kèrk, ingehöldeg.
Theorie vaan Vörm
De redeniering vaan Parmedies
Um de zelfkritiek vaan Plato te verstaon, mót me ziech drei manslui veurstèlle (Sjef, Jacques en Louis) en opnui de vief thesis vaan de Eidos (in dit geval de Eidos vaan de Maan, um te begriepe boerum Sjef, Jacques en Louis alledrei manslui zien en dös de Eidos vaan de Maan participere) bekieke en dit es oetgaanspunt gebruke veur 't perbleem vaan de Theorie vaan Vörm: 1. Wienie versjillende dinger maan zien, is dit umtot 't de Eidos vaan de Maan participeert of immiteert. 2. Gein Eidos participeert of immiteert häörzelf 3. De Eidos vaan de Maan is Maan, de Eidos vaan de Maan is niks aanders es de Maan 4. Niks aanders es de Eidos vaan de Maan is de riechtege Maan 5. 'n Eidos besteit neet in ruimte en tied, ze is oonveranderbaar en neet ziechbaar mèt eus zintuige
Willem-Alexander vaan de Nederlen
Sport
Al in zien tiener- en twintegerjaore kaom heer bekind te stoon es 'ne groete sportfan. Zoe deeg heer in 1986 mèt aon de Èlfsteidetoch oonder 't alloniem W.A. van Buren. Ouch is heer sinds 1998 lid vaan 't IOC. Wijer woort heer dèks es sportfan gezeen; zie gedraag es supporter bij de Vrouwluihockeyfinaal op de Olympische Speule van 1996, die door Nederland woort gewonne, zörgde veur verdeilde reacties in Nederland. Ouch de functie vaan IOC-lid gaof heer op wie Beatrix häören troensaofstand aonkundegde. Wie heer keuning woort, deeg heer aofstand vaan ziene zedel; de Valkebergse politicus Camiel Eurlings volgden 'm op. Op de 125e IOC-sessie, boe heer ten gunste vaan Eurlings aofsjeid naom, woort Willem-Alexander beneump tot ierelid; heer kraog daobij de Gouwe Olympische Orde umgehaange.
Theorie vaan Vörm
De redeniering vaan Parmedies
't Perbleem gief 't ziech veural bij de ierste drei thesis, dewijl die zjus 't belaangrieks lieke te zien. Dös 't gief (1) 'n Eidos vaan de Maan, en (3) dees Eidos vaan de Maan is niks aanders es de Maan. Meh de collectie vaan de Eidos vaan de Maan en Sjef, Jacques en Louis (die alledrei deil oetmake vaan de Eidos vaan de Maan) make tot 't nui dinger gief die deil oetmake vaan de Maan. Dit is evels oonmeugelek volges thesis (2). Dös mót 't 'n nui Eidos (1) geve en (3) dees Eidos is niks aanders es häörzelf. Meh de collectie vaan de nui Eidos, de aw Eidos en Sjef, Jacques en Louis make tot 't nui dinger gief die deil oetmake vaan de Maan. Dit is evels oonmeugelek volges thesis (2). Dös mót 't 'n nui Eidos (1) geve en (3) dees Eidos is niks aanders es häörzelf. Meh de collectie vaan de nui Eidos, de awwer Eidos, de aajdste Eidos en Sjef, Jacques en Louis make tot 't nui dinger gief die deil oetmake vaan de Maan. Dit is evels oonmeugelek volges thesis (2). V'r mótte dös weer 'n nui Eidos bedinke. Oondertösse zitte v'r al op de veerde Eidos en 't zal noets indige, dewijl 't gans idee vaan de Theorie vaan Vörm zjus is tot 't veur alles 'n apaart (en veural INKEL) Eidos gief, dat gans tege dees nui redenatie ingeit, boe-in 'n Eidos altied weer zörg veur 'n nui Eidos, en die weer veur 'n Nui, etcetera. 't Perbleem vaan de Theorie vaan Vörm is daorum dös dat vaan de circulatie.
Willem-Alexander vaan de Nederlen
Trouw en femilie
Willem-Alexander en Máxima kraoge drei kinder, alledrei meidskes:
Ze zien sinds de troensbestijging vaan Willem-Alexander respectievelek ierste, twiede en daarde in de rij vaan troenopvolging. Amalia is sinds deen daag prinses vaan Oranje, ofwel kroenprinses.
Titels
De keuning heet de volgende èrfeleke titels:
Bron
Dit artikel is gebaseerd op en in groete lijne vertaold oet 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel.
Ettelbruck
200px|thumb|Ligking vaan Ettelbruck Ettelbruck (Luxembörgs: Ettelbréck, Frans: Ettelbruck, Duuts: Ettelbrück) is 'n gemeinte mèt stadsrechte, in 't distrik Diekirch vaan de Luxembörgse kanton Diekirch. 't Heet 'n oppervlaakte vaan 15,18 km² en is daomèt qua groette de 79ste vaan de 105 Luxembörgse gemeintes. De hoegsten tóp vaan Ettelbruck is 382 m, en is daomèt de 70ste hoegste plaots vaan 't Hertogdóm, en heet es liegsten tóp 192, en is daomèt zjus de 24ste liegste plaots. Wijer heet de gemeinte volgens de census vaan 2016 'n inwoenertal vaan 8.541 (11 gemeintes höbbe 'n hoeger populatie) en daomèt heet zie 'n bevolkingsdeechte vaan 562,6 de veerkante kilometer (de 12e in de ranglies).
1745
1742 - 1743 - 1744 - 1745 - 1746 - 1747 - 1748
Gebäörtenisse
thumb|right|200px| De Sjlaag biej Fontenoy
Gebore
thumb|right|200px| Allessandro Volta, gebaore in 1745
Hagen
Hagen is 'n krinkloes stad (stad die neet behuurt bis 'ne krink of Kreis, dus Kreisfrei is) inne middel vaan Noordrien-Wesfale. De Wesfaalse plaots vilt oonder 't Regierungbezirk Arnsberg en ligk neve Dortmund en de kring Ennepe-Roer-Kreis, Märkischer Kreis en Kreis Unna. Hagen ligk op 'n hoegte vaan 106 meter. De stad heet 'n oppervlak vaan 160,35 km², en volgens de census vaan 2014 gief 't dao 185.996 inwoeners. Heimèt heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 1160 de veerkante kilometer. Sinds de nuie stadsraod vaan 2014 is de SPD de groetse polletieke partie mèt 21 zetels. Op de twiede en daarde plaots komme daan zjus CDU (20) en de Grüne (6). In Hagen gief 't 'n universiteit, naomelek Fernuniversität in Hagen. Dit is de innegste Fernuniversität (universiteit die veural boete 'ne campus ziech aofspäöle, in dit geval geine campus) die oonder d'n Duutse staot vilt 't Gief wijer drei hoegesjaole in de stad. De stad besteit oet vief distrikte.
Literair taal
Literair taal (ooch taal van de literatuur, literatuurtaal of dichterstaal) neumt me 'n taalvörm binne 'n bepaalde taal, die zich dör 'n reeks van kenmaerke oondersjèjt van de alledaagse gesjraeve taal, zoewie gezètteartiekele, gebroeksaanwiezinge, kaoëkrecepte e.d.
De versjille mèt ander variëtète van 'n taal haant óp de örsjte plaatsj te make mèt de functie van literatuur: de literair taal mót neet efficiaent de doelgerichte communicatie dene en daovör eenduidig zieë, mae vervölt óp de örsjte plaatsj esthetische functies. In de literair taal besjteet dus 'n groeëter "dichterleke vrieheed".
Taal van d'r orale vólksepiek
Dichterstaal in engere zin is 'n oraal traditie die an biezoonder regels is gehaowe, zowie 'n biezoonder meneer va väördrage in kalzinge in 'n zjuus bepaalde melodie of intonatie (kiek:epos)
Väörbeelde zeunt:
Dichterstale haat 't ooch huuj nog in oraal culture, wie in Afrika, oeë zengers (Griots) de väöl en dèk lang gedichte oet d'r kóp kènne en bie bepaalde gelegenhede väörgedrage.
Soms werre oraal dichterstale nog lang nao 't oontsjtoeë van 'n sjriftcultuur via dae waeg dörgegaeve, mètstens in de vörm van volksleedsjes. Zoe waoërt noch in d'r 20ste ieëw 'n ow Griekse vrów oontdèkt die e hieël laank volksleedsje koes vördrage, dat 'ne tekst how dae bekaans gaans övereenkieëm mèt 'ne tekst dae me kaant oet middelieëwse manuscripte.
Holtålen
thumb|De ligking van Holtålen in de pervincie Sør-Trøndelag. Holtålen is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Trøndelag in Nórwaeg. De gemeinte had 2.087 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.208,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 1,7. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1644.
Veur de fusionering tösse Nord- en Sør-Trøndelag beheurde dees gemeinte toet Sør-Trøndelag.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 1,3% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Estrebay
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en ies 't 't sjtökske Frankriek wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 81 luuj op 'n oppervlaak van 9 veerkante kilometer en daomèt goof 8 luuj de veerkante kilometer. Saer 2015 haet zie 'n bevoukinsverangering van +4,1%.
Waldenrath
Waldenrath is e dörp inne gemèndje Hinsberg, in 't Kreis Hinsberg, in Naordrien-Wèsfale. 't Ligk tösse Birgden, Put, Schierwaldenrath, Sjeivelder en Straeten in.
De Waldenrather kirk woort in 1898 nao de planne van Lambert von Fisenne geboedj en in 1900 ingewiejdj. Innen Twieëdje Werreldkrieg woort die zwaor besjajig en 't vereinveljig restauratiewirk doerdje toet 1960. Vanwaenge de besjajiginge woort de kirk neet inne monumentelies opgenómme. 't Hoeagaltjer vanne wirk woort in 1987 nao restaurering waal inne lies opgenómmen en kump oete neugetieëndjen ieëf. tiert.
De kórtsbiezeendjste gróndjsjoeal ligk in Straeten. In Waldenrath zelf ligk waal 'n kinjergaard.
Oearsprunkelik huuerdje Waldenrath same mit Erpen, Put, Sjeivelder en Straeten toete gemèndje Waldenrath. In 1935 woort dees gemèndje toegeveug ane gemèndje Aphaove. Op 1 januari 1972 woort ouch de gemèndje Aphaoven opgeluf en samegeveug mit Hinsberg.
Straotname
De volgendje straote ligken inne beboedje kóm van Waldenrath:
SC Cambuur
thumb|De speulers loupen 't veld op bij 'nen toesmatch vaan Cambuur. SC Cambuur is 'ne Nederlandse voetbalclub oet de stad Leeuwarden. Ze is geneump nao 't boetehoes en de wiek Camminghaburen, vaanajds in de volksmoond (en soms officieel) al bekind es Cambuur. 't Clublogo is ouch op 't waope vaan de Cammingha's gebaseerd. De club woort opgeriech op 19 juni 1964 en kaom voort oet de awwer VV Leeuwarden, 'n profclub die kort teveur waor trökgekierd nao de amateurs. Cambuur debuteerde in de Twiede Devisie en woort direk kampioen. Sindsdeen heet 't veural in de Ierste Devisie gespäöld, meh ouch wel e paar jaor in de Ieredevisie. Groetste rivaol is sc Heerenveen, boetege Cambuur soms de Friesen derby späölt. Dees rivaliteit hingk same mèt de tegestèlling tösse de (verhollandsde) stad Leeuwarden en 't Fries platteland.
Rizzeltaote sinds de opriechting
Opmerking: 't Sezoen 2019/20 woort in verband mèt de COVID-19-pandemie aofgebroke. Cambuur, wat euvertuigend bovenaon stoont, kós daodoor neet promovere.
Champigneul-sur-Vence
Champigneul-sur-Vence ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 122 inweunersj. Ze ies 4,61 km2 groat. Dao woonde dus zoan 26 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Nouvion-sur-Meuse, wat waer deil oetmaak van 't arrondissemint van Charleville-Mézières. Wier liegk 't op 'n huègte van 163-293 meter.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Wilfried Martens
Wilfried Achiel Emma Martens (Sleidinge in Oos-Vlaondere, 19 april 1936 - Lokeren te Oos-Vlaondere, 9 oktober 2013) waor 'ne Belzje polletiekus vaan de Christendemocratische CD&V. Heer waor de Premier vaan 't Belsj vaan april 1979 bis miert 1992 (mèt 'n kort onderbreking) vaan wel nege Belzje regeringe.
In 1990 kaom Martens terech in de zoegenaomp Poupehan-affaire. Fons Verplaetse, de veurmaolege gouvernäör vaan de Nationaol Baank vaan 't Belsj haw dao e boeteverblief. Op force vaan journalis Hugo De Ridder zaw d'r tösse 1982 en 1987 en petit comité oonderhandeld zien tösse premier Martens, ACV-vakboondsleier Jef Houthuys, d'n toenmaolege veurzitter vaan de BAC Hubert Detremmerie en Fons Verplaetse euver 't te veure herstèlbeleid nao en tijes de recessieperiood in de Jaore 1980. Ouch zou heer d'n toenmaolege polletieke liquidatie vaan Guy Verhofstadt veurbereid zien.
Op EU-niveau maak de CD&V deil vaan de Europese Volkspartij (EVP), die woort opgeriech door oonder aandere Wilfried Martens. Neve CD&V, zien allewijl ouch de Waolse cdH, 't Nederlands CDA en de Duitse CDU deil vaan de EVP.
In 1992 naom ziene partijgenoet, de Frans-Vlaomse polletiekus Jean-Luc Dehaene, 't premiersjap vaan 't Belsj euver.
Songdalen
De gemeintecode is 1017.
Pieter Zeelen
thumb|Pieter Zeelen bieje Thunders (linksveur). Peter Karel Joannes (Pieter) Zeelen, inne vouksmóndj bekindj es Pieter van Sef vanne Seel (Mofert, 17 jannewarie 1944 - Mestreech, 19 december 2019) waas 'ne Nederlandjs-Limbörgse zenger en muzikant dae veural bekindj is vanne beatband The Thunders.
Inne jaore sèstig wós t'r mit ziene band door te braeken es eine vanne ieëste rockbands van Nederlandj. Veural 't ruug uterlik enne wilje meziek maakdje häör populair. Pieter veel zelf veural op doordet t'r van zien gebaorte aaf blindj waas, wodoor d'r ouch ummer 'ne zónnebril op haw, en destieds gólj es eine vanne bèste gitariste van Nederlandj. Mit naam veur zie gitaarspel woort t'r väöl gevraog es gasmuzikant, worónger bie Golden Earring en Roy Orbison.
Naodet Pieter oppe buun stóng góng d'r wiejer inne meziek door 't opnumme van veural vastelaovesleedjes en anger bóntjenaovendjmatterjaal, mer ouch anger Limbörgse artieste maakdje opname bie 'm in ziene studio. Same mit Marc Latte sjreef Zeelen e good deil bekindje Remunjse vastelaovesleedjes.
Zeelen stórf op 75-jäörige laeftied op 19 december 2019 naodet t'r ernstig krank waas gewore.
Wijchen
Wijchen (oetsjpraok: Wieche) ies 'n plaats en gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland. De gemeinte haet 'n oppervlak van 69,60 km² (daovan 1,98 km² water) en 41.896 inweunersj (1 januari 2007). Behalve de plaats Wijchen haet ze de kerne Alverna, Balgoij, Batenburg, Bergharen, Hernen, Leur en Niftrik. Wijchen liek ten zuudweste van Nijmege, aan de Maas.
't Kesjtièl van Wijchen dateert oarsjprunkelik oet de 14e ièw en ies in 't begin van de 17e ièw in Nederlandse renaissancesjtiel herboewd. Van 1933 bies 1981 haet 't kesjtièl es gemeintehoes gedeend; allewiel haet 't 'n representatief functie en ies d'r 'n museum gevestig. 't Kesjtièl Hernen dateert oet de 14e ièw en ies wiènig verboewd of besjadig. Daodoor haet 't zien mieddelièws aanziech behouwte.
Alveolairen tril
d'n Alveolairen tril is 'ne mitklinker dae in väöl gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
Kènmirke
Kènmirke vannen alveolairen tril zeen:
Limbörgs
In 't Limbörgs is dit 'n meugelike oetspraok veure <r>.