cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brokem
Geboewe en bezeenswaerdighede
De kèrk van Brokem ies gewiejd aan de heilige Jozef. Ze woort geboewd tusje 1929 en 1931 en ies óntworpe door de architek Alphons Boosten. 't Ies 'n mergele driebeukige kèrk. De kèrk haet 'ne tore dae in d'n hook tösje sjeep en transep sjteit. Wie Boosten de kèrk óntworp vong me zien óntwerp tamelik revolutionair; de Bissjoppelike Boewcommissie van 't bisdom Remung haet versjillende veranderinge in zien óntwerp geëis. In 't interieur van de kèrk vink me nog väöl details oet d'n tied woa-in de kèrk geboewd ies. De glaas-in-loadvènstere zint van Charles Eyck en Henri Jonas
Aan de driejsprunk mèt de Crièmersjtraot sjteit 'n houte mini-kapelke, op de plaats van 'n vreuger mergele exemplaar. Langs de Crièmersjtraot zint reste van Romeinse graver gevonge. Ten noorde van de sjpoorlien liek 'n buurt mèt riekeshoezer oet de jaore vieftig, de Blomebuurt (deze naam kump van de sjtraote die allenei nao blome zint verneump). Hie liek de miedelbaar sjoal en 't industrieterrein van Valkeberg (Ravensberg). Aansjletend begint de Ravesbösj. Vlakbie bevingk ziech 't kloaster van de zuustersj Franciscannesse (aan De Sjtoepert).
Vuurwèrk
thumb|Vuurwèrk
Vuurwèrk is 'n constructie van materiale wie karton, papier, plastic en metaal, mit dao in óntplofbare en/of brandjbare mingsele van chemische stoffe (ouch waal sasse genömp) verwèrk, die biej óntstaeking versjèllejnde effècte veroorzake, wie leech, geluid, rouk of bewaeging. In vuurwèrk wuurdj duk buskruut gebroek, det besteit oet zwael (S), koolstof (C) en salpaeter of kaliumnitraot (KNO3). Hiej biej is 't kaliumnitraot de zuurstofleverancier. Biej de reactie kómme ónger angere de gaasvörmige producte CO, CO2 en N2 vriej, naeve kaliumsulfaot en -carbonaot. In 't buskruut kan de verhajing tösse de stoffe versjèlle; zoea besteit beveurbeild 'n mingsel van kaliumnitraot, koolstof en zwael in 'n gewichsverhajing van 75:15:10. Wiejer besteit d'r flashkruut, det is buskruut wo in ('n deil van) de koolstof is vervange door metaalpoejer. Det is mit name verantjweurdelik veur de kleureffècte van 't vuurwèrk.
d'r Wuuertj óngersjeid gemaak tösse lus- of fieësvuurwèrk en erns- of professionieël vuurwèrk.
Gesjiedenis
Vuurwèrk is waorsjienlik óntdek door de Bengale ('t waord 'Bengaals vuurwèrk' verwies nag nao 't landj Bangladesh), meh waerde pas op groeate sjaol gebroek door de Chineze, aan 't begin van ózze jaortèlling. Die gebroekte 't biej religieuze gebeurtenisse óm kwaoje geiste te verdrieve. Militaire gebroeke vuurwèrk ouch waal ins veur verleechting van terrein of 't gaeve van signale. De Chineze besjikdje zeker vanaaf de vreuge 13e eeuw euver buskruut, 't belangriekste bestandjsdeil van vuurwèrk. Net naodet de Chineze 't buskruut hadde óntdek, deje die d'r al prove mit. Oet de prove kwome versjèllendje saorte vuurwèrk veur. 't Chinees vuurwèrk waerde veural gemaak in de stad Liu Yang, wo weitensjappers wèrkdje aan de speciale effècte en krach van 't explosieve good. Vuurwèrk vónj nao de óntdekking snel ziene waeg nao Europa. Dao waerde 't óntvange mit groeat vertoean, aan väöl häöf waerde spèktakele mit vuurwèrk opgeveurdj, ónger mieë aan 't Haof van Versailles. Tösse 1622 en 1628 zörgdje de jezuïet Kircher veur vuurwèrk wie de keurvors Kölle bezóch.
Chemische reactie
miniatuur Biej vuurwèrk traeje meistal oxidatiereacties op tösse 'ne zuurstofgaever en 'ne zuurstofverbroeker. Door versjèllendje chemische stoffe aan 't brandjbare of óntplofbare mingsel toe te voge kinne versjèllendje kleure leech óntstaon. Dit is te verglieke mit 't versjiensel wienieë me kaoperoxide poejer(greun leech) of paeper (roead leech) in 'n branjendje vlam struijt.
Slaachoffers
Eder jaor valle d'r ouch in Nederlandj väöl doeaje en gewónje es gevolg van vuurwèrk. Duk kömp dit ómdet de flesj wo 't vuurwèrk vanaaf wuuertj gesjaote neet verzwaord is of ómdet ze 't vuurwèrk te lank inne henj gelaote hadde. Väöl instanties wo ónger SIRE perbieëre mit behölp van campagnes dit te veurkómme. Mit spotjes op de televies en op internet wuurtj d'r aandach besteed aan de risico's biej 't aafstaeke van vuurwèrk. Die zeen veural op jóngere gerich.
Berik
Berik is e gehuch bie Bögkeme inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk t'n zuudwèste van 't dörp. In 't naorden en oeaste wuuertj Berik begrens door Bögkeme enne uterwaerd vanne Maas, in 't zuje door 't spaor en in 't wèste door Hale. Berik is waal vasgegreudj aan Bögkeme, mer is nag dudelik herkènbaar.
De spaorwaeg is dwaes door 't gehuch aangelag, meh de hoezer te zuje daovan zeen intössen aafgebraoke veur plaats te make veur e bedriefsterrein.
Straote
De volgendje waeg ligken in Berik:
Stein (matterjaal)
Stein kan op versjillendje wieze waere gemaak of gewónne:
Opperhaof
thumb|250px|Tekening vreug middelieëwse motte 'ne Opperhaof makt deel oet van 'n motte; 'n vreug middelieëwse versjterkde plaatsj. Óp 'ne opperhaof sjteet 'ne donjon of versjtaerkde taoëre. D'r opperhof how örsj alling militaer doele mae kreeg later soms och 'n residentieel functie. Da waoërt 'ne donjon oetgeboewd töt e kesjtieël of d'r waoërt e kestieël naeve geboewd. 'ne Opperhaof oet die later periode neumt me hoofbörch; d'r nier- of sjelpvörmige neerhaof de veurbörch, die in taegensjtèlling töt d'r neerhaof waal 'n verdedigende functie how. Oorsjpronkelek waor allèng d'r neerhaof bewónd en waor d'r ópperhaof omringd dör 'n grach en/of 'n pallisade. Vanaaf d'r neerhaof koes me d'r opperhaof bereike dör 'n óphaolbrök. In later tieje waoërt de hote pallisade vervange dör 'ne sjtènge moeër.
Klein-Ternejje
thumb|Sluize (stop) tösse Maos en Albertkenaal, zuielek vaan Klein-Ternejje thumb|Rewieneuzen Hoof Caestert, op de plaots vaan 't aajd kestiel Klein-Ternejje is e gehuch in de Wezeter deilgemeinte Ternejje, noordelek vaan 't centrum (dörp), kort oonder de Nederlandse grens. 't Is de noordelekste plaots vaan 't Waols gewes. 't Pläötske ligk aon de Maos en is vaanoet Mestreech laanks de ENCI-kojl te bereike. Zuielek vaan 't gehuch ligk de Stop vaan Ternejje (foto). Hei kinne sjeper oet 't Albertkenaal nao de Maos, boebij ze e huugdeversjèl vaan zoe'n 15 meter mote euverkoume. Bij Klein-Ternejje ligk ouch 't Plateau vaan Castaert, boe-op vreuger e kestiel stoont. Noe vint me dao nog 'ne boerenhoof. Klein-Ternejje ligk ouch hiemelsbreid kortbij Kan, meh umtot 't plateau detösse ligk, en dao-euver geine goje weeg löp, kin me vaan hei-oet neet gaw in Kan koume.
Oondaanks tot Klein-Ternejje sinds 1963 in Wallonië ligk, weurt hei, aanders es in Ternejje zelf, vaanajds Limbörgs gesproke.
De Baekkantj
De Baekkantj (Nederlandjs: Beekkant) is e gehuch bie Baoksem inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk t'n oeaste van 't dörp, t'n naorde vanne Halesebaek en t'n wèste van Hale. De Sjtokshaof is allein via de Baekkantj te bereike.
't Gehuch haet drie straote: De Baekkantj, Sjteksjtraot en Heitserwaeg.
Schloß Holte-Stukenbrock
Schloß Holte-Stukenbrock ies 'n sjtad in de Wesfaalse krink Kreis Gütersloh, in d'n Duutsjen deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk in 't Regierungsbezirk Detmold.
De op 124 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 67,52 km², op 31 december 2018 26.776 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdichte van 397 de veerkante kilometer.
Hin
Kwa uterlik zeen hinne minder opvallendj es hane. Ze misse de siervaere, de späör enne kamb. Hinne höbbe kleinder oearlelle en kinlelle. Ouch zeen ze kleinder en lichter es hane.
De hinne lègke de eier; ze hoven aevel neet bevröch te zeen óm te lègke.
The Artist
The Artist is 'ne film oet 2011.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan kemedie, dramafilms, romantiek.
De film woort geregisseerd door Michel Hazanavicius en heet 'nen doer vaan 100 menute.
Bonbonnière
thumb|150px|right|D'n achtergievel vaan de Bonbonnière. Aon de [[pilasters kint me nog zien tot de gievel vreuger de veurgievel waor vaan de 17e-iewse Jezuïetekèrk.]] thumb|'n In 1996 geplaotst reliëf op de huidege väörgievel. De Bonbonnière in Mestreech is noe 'ne sjouwburg, mer is vreuger gebouwd es kèrk. De Bonbonnière ligk vlakbij 't Slevrouweplein. De sjouwburg weurt verheurt aon kemediegezèlsjape en d'r zien ouch fieszaole te heur.
Historie
In 1606 is zie gebouwd veur de orde vaan de Jezuïete. De rector vaan de orde had daoveur opdrach gegeve aon Peter Huyssens. De bouw doorde tot 1614 boenao zie in gebruuk is genome. In 1789 woort de kèrk aon de ieredeens oontrokke en woort zie umgebouwd tot sjouwburg. D'n ingaank laog in deen tied aan de Minckeleersstraot. De gievel waor verseerd mèt medaillonne en dorische zuile. Daobij woort 'n deil vaan 't Jezuïetekloester gesloop (1787) en is zoe de stroat 'Achter de Kemedie' oonstande. In 1955 is aon d'n eigeleke ingaank d'n toneeltore bove op 't gebouw gezat boedoor de gievel gaans aanders is koume oet te zien. D'n ingaank is toen verhuis nao d'n aandere kant.
De plefong vaan de groete zaol, 'n bolvörmege kap, woort op verzeuk vaan 't gemeintebestuur besjèlderd door Charles Eyck. Ouch 't brandsjerm wat de zaol moot aofslete vaan de buun in geval vaan brand is zier bezunder. De kunsteneer Ger Boosten heet in 1983 dao 't verhaol vaan Prometheus dee 't vuur tikde en aon de mins goaf op gesjèlderd. In e beutsje zit de maag vaan Mestreech die nao 't aajd Mestreech weurt gevare. Helaas is 't brandsjerm zelde of noets touw, dus kint niemes die veurstèlling zien. Nao get verbouwinge in de jaore '50, '60 en '70 - mèt in 1973 'n nui trappehoes - woort in 1996 de Bonbonnière weer geopend. De stadssjouwburg verhuisde in 1992 nao 't verbouwde Ginneraolhoes aon de Vriethof. Zoe kós de stadssjouwburg 900 plaotse beeje in plaots vaan 300. In 2004 woort de Bonbonnière euvergenome door de VVM Group. Zie laote 't gebouw gans restaurere.
De Bonbonnière is noe 'n fies- en evenementelocatie. Op de begane groond is 'ne 'Grand-theaterkaffee' gevested en de zoegenaomde spiegelzaol. Ouch gief 't aon de kant vaan de Breistraot 'n modebetik. Op de twiede etaasj gief 't de Kemediezaol en de Witte Zaol. Mèt de vastelaovend zien 't Grandkaffee en de Spiegelzaol ope gestèld veur de verkleiders en fiesvierend publiek.
The Cabin in the Woods
The Cabin in the Woods is 'ne film oet 2011.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan horror, mystery (mysterie), thriller.
De film woort geregisseerd door Drew Goddard en heet 'nen doer vaan 95 menute.
Veldsjpaat
Veldsjpaat is de naam veur 'n groep aan gesjteintevörmende minerale die nao sjatting 60% van de aerdkórs vörme. 't Zeen alleminium-tectosilicate; silicate wobie de silicatetraëders in 'n driedimensionaal petroon zeen gerangsjik.
't Waord veldsjpaat is aafgelèd oet 't Duits: Feld en Spath: "sjtein dae gein erts bevat".
Marjorie Estiano
Marjorie Dias de Oliveira (Curitiba, gebore 8 miert 1982) is 'n Braziliaanse actrice.
Roeadoearbuulbuul
De Roeadoearbuulbuul, Pycnonotus jocosus, is 'n lid van de familie Buulbuuls. Hae laef van nature in tropisch Azië, van Pakistan en India toet Zuidoos-Azië en China. Hae beheurt toet de zankveugel. De vogel is in 1778 óntdek door Carolus Linnaeus.
De vogel is óngeveer 20 centimaeter lank en hae voed zich mit fruit, nectar en insècte.
1643
1640 - 1641 - 1642 - 1643 - 1644 - 1645 - 1646
Gebäörtenisse
thumb|right|200px|Lodewijk XIII van Frankriek
Gesjtórve
thumb|right|150px| Claudio Monteverdi, gesjtórve 29 november
Appenzell Ausserrhoden
't Kanton Appenzell Ausserrhoden (Duits: Appenzell Ausserrhoden; Frans: Appenzell Rhodes-extérieures; Italiaons: Appenzello Esterno; Reto-Roemaans: Appenzell Dador) is 'n haafkanton in 't noordooste vaan Zwitserland. De hoegste berg is de Säntis (2503 m) in Alpstein, 't dreikantonpunt vaan Appenzell Innerrhoden, Appenzell Ausserrhoden en Sankt Gallen.
Plaotse en gebede
Herisau es hoofdstad vaan 't kanton is ouch de einegste stad mèt 15.000 inwoeners.
Distrikte
't Kanton heet gein distrikte.
Lies van Latiense auteurs
Dit is 'n lies vaan oteurs die in 't Latien sjreve. Umtot 't oondersjeid tösse literatuur en zaakbeuk bij klassieke taole väöl minder weurt gemaak, vint me hei sjrievers in alle genres.
Huuëgdebörch
'n Huuëgdebörch is e kesjtieël dat óp 'n natuurleke huuëgde is geboewd, zjuus wie de keltische oppida. In 't Hertogdom Limburg how 't d'r daovan versjèjje, wie Limbourg en de Eynebörch. De ruïenes va Kesjtieël Valkeberg en Lichtenberg bie Mestreech zeunt reste van de ènnige Nederlandse huuëgdebörchte.
Boerebroelof
In Noord- en Miedde-Limburg viere ze in diverse plaatse 'n boerebroelof sjuus veur of mèt de vastelaovend. 't Ies 'n carnavalsfiès veur börgersj, boere en boeteluuj, mèt al d'r op en d'raan, wat 'n sjieke broelof allure kènt geve. D'r weurt in "de ónech" getrouwd. Dit vingk plaats in o.a. Venlo, Tegele, Ruiver, Maasbree, Kessel en in gans Miedde-Limburg. Neve 'n nuuj (gekoze) 'broedspaar', doon de volgende personages aan dees ceremonie mèt: broedsmaedsjes, de broedsjónker, getuges, soekernónk en -tant, de börgemeister, de bode ('ne 'echte ambtenaer') en de kapelmeister. Woute en kadette versjterke 't boeregezelsjap. De muziek weurt verzörg door de diverse joekskapelle. Ze sjpele de boerebroelofsmarsj en ander carnavalssjlagersj. Bie de boerebroelof, ouch waal boerebroedig geneump, weurt eigelik de receptie gevierd veur 't boerebroedspaar. 'n Boerebroed en 'ne boerebroedegom were van te veure oetgekoze door 'n commissie. 't Boerebroedspaar löp, of zit in 'ne wagel, ouch tiedes de optoch mèt de carnaval.
Klamath County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Oregon thumb|200px|Ligking vaan Klamath County Klamath is 'n in 1882 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Klamath heet ziene naom te daanke aon de inheimse stam die allewijl nog in maote hei leef. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Klamath Falls.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 15.891 km² boevaan 15.395 km² land is en 496 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Klamath County 63.775.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Barbaroi
Barbaroi is d'r Griekse naam vör de Kelte en betekent vraeme. D'r naam Barbara is dao aan verwaant en betekent: vraem vrow, vrow die in 'n vraem laand gebaore is. De Germane koese 't waoërd Waal en Welsj um Kelte te beneume. D'r naam Wallonië is dao aan verwaant.
Dantumadiel
frame|Ligking vaan Dantumadiel in Friesland Dantumadiel (Nederlands Dantumadeel) is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Friesland, mèt (31 mei 2018) 18.941 inwoeners en 'n oppervlak vaan 87,49 km² (daovaan 1,71 km² water). De gemeinte umvat de kerne Broeksterwâld (Broeksterwoude), Damwâld (Damwoude), Driezum (Driesum), De Falom (De Valom), Feanwâlden (Veenwouden), Readtsjerk (Roodkerk), Rinsumageast (Rinsumageest), Sibrandahûs (Sijbrandahuis), Wâlterswâld (Wouterswoude) en De Westereen (Zwaagwesteinde). De Friese naome zien sinds 2009 officieel.
Externe link
Website vaan de gemeinte
Verl
Verl ies 'n sjtad in de Wesfaalse krink Kreis Gütersloh, in d'n Duutsjen deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk in 't Regierungsbezirk Detmold.
De op 92 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 71,37 km², op 31 december 2018 	25.498 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdichte van 357 de veerkante kilometer.
Akkelej
Akkelej of klokkes (Aquilegia) is e geslech van kroedechtige, wintjerhel, vaste plantjen oete ranonkelfemielje (Ranunculaceae). 't Guuef zoeaget 120 versjillige saorte. De saorte höbbe drielöbbige blajer en opvallendje blomen in wied-oetereinloupendje kluuere.
De plantje vereisje 'n zónnige of halfzónnige plaats veur good te kónne bleuje. De gróndj deentj maesig vochhajendj te zeen; tekskes en rottige blajer oppe gróndj haje de voch vas en waere daoveur aangeraoje. Akkelej kan 't bèste inne sierhäöf waeren aangepaotj anen ènj van 't naojaor of ane begin van 't veurjaor. Akkelej is 'n gesjikdje sniejbloom.
De naam akkelej kump van 't Letiens Aquilegia. Dae naam is weer aafgelèdj van aquila "adelieër", ómdet de vorm vanne kroeanblajer liek op 'ne klaw van 'nen adelieër.
Saorte
Inkel bekèndje saorte zeen:
Corrèze
thumb|Ligking van 't departement Corrèze. 't Departement Corrèze is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 19. 't Is gelaengen in 't centraal deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Creuse, Haute-Vienne, Cantal, Puy-de-Dôme, Lot en Dordogne. De houfstad is Tulle.
Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Pol
Pol is e gehuch van 't dörp Wèssem in Midde-Limbörg, behuuerendj toete gemèndje Maasgoew. 't Is gelaenge tösse de dörper Hael en Wèssem, ane naordelike kantj van 't Kanaal Wèssem-Neejwieërt, t'r huuegdje van wo dit kanaal zich vanne Maos aaftak. 't Kanaal kan t'r huuegdje van Pol mit 'n klein brögk waeren euvergestaoke. Pol besteitj oet twieë straoten en neet mieër es vieftieën hoezer.
Pol vörmdje same mit Panhael toet 1818 ein gemèndje: de gemèndje Pol en Panhael. In det jaor woort 't gehuch bie Wèssem geveug.
Cyclocross
thumb|Cyclocrosser [[Bart Wellens bij de Noordzeecross in Middelkerke.]] Cyclocross of veldrije is 'ne vörm vaan fietserenne. De coureurs rije heibij 't bèste gedeilte neet euver de weeg, meh door weie, bosse en velde. Daomèt liekent 't get op mountainbike. Dèks moot me euver zandbunkers en obstakele rije, zoetot 't nudeg kin zien veur de fiets op de rögk te numme. Umtot me gere lestege umsten heet, weurt de competitie in de wintermaonde gehawwe. Cyclocross is vandaog d'n daag veural populair in Vlaondere en in Noord-Braobant. In Vlaondere zien väöl gespecialiseerde, professioneel cyclocrossers, Nederlandse coureurs doen 't dèks neve aander fietsrendisciplines.
Sundsvall
Sundsvall is 'n gemèndje in Västernorrlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 94.550 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 3.208,70 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 29,5 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
6,90% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Hilleshage
Hilleshage is 'n buurtsjap va Mechele aan d'r waeg dae de dörper Viele en Mechele mit-ee verbingt. De beboewing lik in lintbeboewing langs d'r waeg.
Va Viele aaf, liegkt an d'r linkerkant, kót vur d'r Voortwaeg, e kapeltje oet 1947. D'r patroeënhillige is d'r Hillige Joseph. I 2002 woëne dao 250 luuj. Hilleshage lik aan d'r ouwe waeg van Mestreech nao Aoke. Vruëger bevóng zich hie e gashoes.
De Ronde Venen
thumb|Ligking vaan De Ronde Venen in Utrei De Ronde Venen is 'n fusiegemeinte in de Nederlandse provincie Utrei, mèt 'n oppervlak vaan 116,98 km2 (daovaan 16,21 km2 water) en 'n inwoeneraontal vaan 44.064 op 1 januari 2019. Mijdrecht is de hoofplaots en groetste kern vaan de gemeinte; ander kerne zien Abcoude, Amstelhoek, Baambrugge, De Hoef, Vinkeveen, Waverveen en Wilnis.
De Ronde Venen zien e waterriek gebeed. In de Middeliewe woort hei törf gewonne, woedoor groete plasse achterbleve. In de iewe daonao woorte de plasse gooddeils, meh neet gans, ingepolderd. E groet aontal klein reveerkers heet zienen oorsproonk in de Rón Vene, wie de Kromme Mijdrecht, d'n Amstel, de Waver, de Winkel, d'n Angstel en de Aa. De gemeinte oontstoont in 1989 oet de gemeintes Mijdrecht, Vinkeveen en Waverveen en Wilnis. In 2011 woort dao de gemeinte Abcoude aon touwgeveug.
Łubnice (Święty Krzyż)
Łubnice is 'n dörp in 't Poolse woiwodsjap Święty Krzyż, in 't distric Staszowski. De plaats maak deil oet van de gemeindje Łubnice en haet 310 inwoeaners.
Hydrosfeer
thumb|De bewaeging van water rónjelóm, euver en dore aerd wuuertj de watercyclus geneump, e wichtig óngerdeil vannen hydrosfeer. d'n Hydrosfeer (van 't Aadgrieks: ύδωρ hýdor "water" en σφαῖρα sfaira "bol") is binne de fysische geografie 't gehieël van water op, ónger en baove de oppervlakdje van 'ne planeet. Dit ómvatj dus alle oceane, zieëje, revere, (pak)ies, snieë en gróndjwater. d'n Hydrosfeer wuuertj besjreve dore zieëkónde.
d'n Hydrosfeer oppe aerd reik toet inne hoogste laoge vannen dampkrink wo watermolecule veurkómme en blief dus houfzakelik bepirk toette troposfeer. Inne stratosfeer, vanaaf zoeaget 15 km huuegdje, kump bao gei water mieë veur.
Euverhale
Euverhale (Nederlandj: Overhaelen) is e gehuch bie Hale inne gemèndje Leudaal. Euverhale ligk wèstelik van Hale, oeastelik van De Baekkantj, zujelik vanne Halenerhei en naordelik van 't spaor en Häör.
Straote
De volgendje waeg ligken in Euverhale:
Gróndjwater
Gróndjwater is water det zich bevindj inne baom, d'n óngergróndj en gesteinte.
Doeaj Zieë
De Doeaj Zieë (Hibrieëfs: ים המלח) is 'n ingeslaote binnezieë en 't lieëgs-gelaenge maer oppe werreld. Ze ligk inne Arava-vallei, 'n óngerdeil vanne breukzaon die löp van 't Maer van Tiberias toet en mitte Roeaj Zieë. De naam Doeaj Zieë verwies nao 't feit det bao gein laevendje bieëster inne zieë zitte. De ziejkantje vanne Doeaj Zieë ligke zoeaget 400 m ónger zieëspegel. De wateroppervlakdje is 1.020 km². De Doeaj Zieë wuuertj ómgaeve door Israël, de Wèsoever en Jordanië.
Gróndjwater
Raengerwater dringk de baom in toet 't 'n neet-doorlieëtsige laog bereik. Baove dees laog raak de gróndj verzadig; de huuegdje toet wo dees verzadiging optruuetj is 't gróndjwaterpiel. Wo de neet-doorlieëtsige laog, en daomit ouch 't gróndjwaterpiel, ane oppervlakdje kump, óntsteit kwel of zeen brónne dao.
Ankara
thumb|De Kocatepe-moskee in Ankara. Oondaanks zie traditioneel aonziech kaom de moskee pas in 1987 veerdeg; Ankara heet oondaanks zien awwerdóm rillatief wieneg aw gebouwe. Ankara is de hoofstad en twiede groetste stad vaan Turkije. De stad, die in 't midde vaan 't land ligk, heet zoeget 4,5 mieljoen inwoeners. Ankara is geïdentificeerd gewore mèt de Hethitische stad Ankuwaš, meh dit is oonderwerp vaan discussie. Wel höbbe de Hethiete hei gezete, zoe good wie later de Frygiërs. Volgens bepaolde euverlieveringe zouw keuning Midas de stad höbbe gestiech. In de Grieksen (hellenistischen) tied kaom de stad bekind te stoon es Ankyra (Ἄγκυρα, lètterlek 'aanker'), in de middeliewe - entans in Wes-Europa, es Angora. (Deze naom weurt allewijl nog gebruuk veur de angorakat, e hoeskatteras wat hei vaandan kump.) Tot 1073 waor 't deil vaan 't Byzantijns Riek, toen veel de stad veur de Seldzjoekse Turke. Later liefde de Osmaanse Turke de stad in. Vanaof 1920 had generaol Atatürk hei zien hoofkerteer; bij de stiechting vaan de Turkse Rippubliek in 1923 maakde heer Ankara hoofstad in plaots vaan Constantinopel. Sindsdeen is de stad hendeg gegreujd.
Doeaj Zieë
't Water van 't maer kan door 't lieëg waterspegel neet ewegstruime nao de aope zieë. 't Instruimendje water verdamp gooddeils en daodoor wuuertj 't maer e depot van zaltje. De kóncentraasje van zaltj is mit 33% zoea hoeag det 'ne miens sónger meudje kan blieve drieven in 't water. Wiejer wuuertj gezag det 'n kuur inne Doeaj Zieë heilzaam is veur bepaoldje hoedaandeuninge, wie psoriasis.
Gróndjwater
Volges de wèt vanne kómmunicerendje vater, struimp ouch gróndjwater inne richting wo 't waterniveau lieëger ligk. Bie dees struiming kump 't in aanraking mit alderhenj aan stoffe, die den oplosse in 't water. Zoea óntstaon grotte in kalkstein.
Water det zich neet inne baom mer ane oppervlakdje bevindj hètj oppervlakdjewater.
Doeaj Zieë
Door ónttrèkking van water oete Jordaan is 't spegel van 't maer de litste decennia ummer wiejer gedaaldj, zoeadet e middestök is druueggevallen en in feit e naordelik en e zudelik maer is óntstange.
Lake County (Oregon)
thumb|200px|Graofsjappe vaan Oregon thumb|200px|Ligking vaan Lake County Lake is 'n in 1874 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Lake heet ziene naom te daanke aon de väöl mere die hei ligke. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Lakeview.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 21.648 km² boevaan 21.071 km² land is en 577 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Lake County 7.422.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
De Aester
De Aester is de carnavalsvereniging van Ech (tiejes de vastelaovendj bekèndj es  't Aesterriek).
Historie
Väör zover men kèn naogaon waor d'r al in 1891 ein carnavalsveriniging; De Aester Sjaelen Uul. Dees naam kènmerktj de inwoners van respectievelijk Ech en 't aangrènzendje Pej. Aldus, dees vereniging waor väör alle inwoners vanne toenmalige gemèndje Ech. Nao de oarlog kwaome de prinse aafwisselendj oet Ech en oet Pej. De vröndsjappelijke rivaliteit mit de Peijeneëre waor good teruuk te zeen in 't feit det de Raod van Èlf destieds oet 12 man bestong. 6 oet Ech en 6 oet Pej. In 1952 ginge de Echteneëre en de Peijeneëre echter oetein, waonao de Echteneëre in 1959 De Aester, vólges hun, "heroprichdje". De Aester Sjaelen Uul is tot op vandaag nog altied de naam van de eige carnavalsvereniging van Pej. De twee vereniginge óngerhaoje nog altied ein werme vrundsjap. Zo bezeuke ze elkaars óptochte eder jaor vanaaf dezelfde, herkenbare plèk, vaak aangegaeve door ein verplaatsbaar plaotsnaambórdj van Ech en Pej.
Kelènder
Natuurlijk zeen d'r väöl meer aktiviteite wao de Aester zich laot zeen, mer dees zeen de groate en meis bekèndje, jaorlijks teruukkieërende evenemènte.
Vereniging
De vereniging bestuit op dit momènt (2010) oet 33 leje, 6 Awd-Jeugdprinse, 3 Ieëreleje en de regerend Prins en Jeugprins. Verder haet de vereniging 'nen eigen Aesterdaeke (de pastoar van de parochie Ech) en ein Besjèrmhieër, waat altied de burgemeister vanne gemèndje Ech-Zöstere is. Väörzitter is Ger Bisschops. Vice-väörzitter is Eric Beckers. Jannie Simons is sèkkertaris en John Roovers is aanvöllendj bestuurslid. De Aester kèntj officieel gein prinsesse, dansmariekes en adjudante (alhoewel de Prins van 't jaor daoveur vaak waal dae ról vervöltj). Daorentaege haet De Aester waal al sinds zien oprichting eine Nar en 't is daomit ein van d'n ieëste vereniginge in Limburg dae mit dees traditie is begós. De ról van Nar wördtj vervöldj door ein persoon, dae in dees functie blif totdèt d'r 't zèlf neet mieë wiltj. Taegewäördig is de Nar van De Aester Jan Housmans (Awd-Prins van 1993).
Prinse
De Aester wèrd herópgerich op 19 oktober 1959. D'n ieëste Prins dae gekaoze wèrdje waor daorom de vórs van 1960.
Jeugprinse
De Aester haet sinds 1996 ouch eine Jeugprins. De huidige Jeugprins is Nick I (Feller). Hae is daomit de 15e Jeugprins van De Aester.
Extern lènks
Officieel website
Julémont
left|thumb|Kèrk Julémont ies 'n deilgemeinte van en dörpke in de gemeinte Herf in de provincie Luuk in Belsj. 't Liek op 'n huègde bove 't dal van de Asse. De hoezer bevbinge ziech aan beids kante van de N672, de waeg van Battice nao Mestreech. Dao wone ca 200 luuj. Tot 1977 waor 't 'n zelfsjtendige gemeinte. De naam van 't plaetske zou, volges 'n plaatselike legende, aafkómstig zin van Mons Julius, 'n legerkamp van de Romeinse keizer Julius Caesar. Dat zou gelege höbbe op de plaats van de hudige kèrk. Ander ouw name oet de 12 en 14e ièw zint: Gislerimons, Giselar, mont de Gisler en Gislemont 't Besjtaonsmiedel ies veurnamelik vièteelt en fruitteelt. Julémont liek op de grens van twiè gemeintes Dalhem en Herve.
thumb|rigt|Waegkruus bie Julémont
Buurtsjappe
De gehuchte:
Bezeenswaerdig
thumb|right|Ouw geetiezere waterpómp op 't kèrkplein
Fort Sint-Michiel
Fort Sint-Michiel is ein veurmalig fort gelaege in Nederlands Limburgse gemeinte Venlo. 't Fort is geneump nao d'n aertsingel Michiel, dae in Openbaringen van d'n bièbel oorlog veurt taege Satan en beschermer is van 't vrome Israël. De bouw van Fort Sint-Michiel startte in 1641 op Michielsdaag, 29 september.
1644
1641 - 1642 - 1643 - 1644 - 1645 - 1646 - 1647
Fort Sint-Michiel
Geschiedenis
thumb|Sint-Michiel op een kaart óet 1810 Rônd 1450 waas d'r al 'n verdeidigingswerk op de westelijke Maasoever, achter veerhóes De Staay, op de plek van de kazerne. Dit waas toen nog ein holtere palissade. Rônd Venlo woort 'ne gordel van bolwerke en grachte aangelag. De soldaote ware toen dök bij de börgers ingekwarteerd.
1644
Gebäörtenisse
thumb|right|150px|Paus Urbanus VIII
Fort Sint-Michiel
Tachtigjäörige Oorlog
Tiédes de Tachtigjäörige Oorlog deej Willem van Oranje in 1572 als ierste ein poging de stad Venlo te verovere op Filips II van Spanje, maar dees poging mislökde. In 1579 deej ziene zoon, Maurits, op 12-jeurige laeftièd opniej 'n poging. Dit kièr lökde 't waal en woort Venlo ingenaome.
In 1585 woord op d'n westelijke Maasoever 'n hoornwerk aangelag. Dit hoornwerk, bestaond óet 'n schans met wachhóes, deej 't jaor daorop deens as uitvalsbasis beej de belegering door Alexander Farnese, hertog van Parma in deens van d'n keuning van Spanje. In juni 1586 waas Venlo weer in Spaanse hànd.
In 1632 veroverde prins Frederik Hendrik (de Stedendwinger), tiédes de Tachtigjäörige Oorlog, Venlo op de Spanjaarde. Dees Spanjaarde sloote het fort kômpleet in en op 25 augustus 1637 verloor d'n prins de stad, nao 'n lange en zwaore belegering, weer aan dezelfde Spanjaarde. Dees Spanjaarde woèle de stad beter kinne verdeidige. Hoewel d'r sinds de zestiënde ieuw al 'n aardige verdeidigingsstructuur aan de Maaskant bestônd, 't Steenen Bolwerck, woort toch beslaote um aan de euverkant van de Maas 'n fort te bouwe. Umdet woort gestart op 29 september 1641, d'n devotiedaag van Sint-Michiel, woort 't fort nao d'n ingel verneump. In 1646 deej Frederik Hendrik 'n poging um fort en stad opniej in hànd te kriége. Doordet 't fort intösse al klaor waas (in 1644 woort 't volledig functioneel in gebroèk genaome) mislökde dees poging.
Vrede van Münster en Spaanse Successieoorlog
Beej de Vrede van Münster wuurt de vesting Venlo euvergedrage aan de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, maar Venlo blièf in Spaanse hànd. In 1702 wuurt 't fort 'n maond lang belegerd. De Staatse losse in september van det jaor, nao 'n belangrièke euverwinning örges anders, inkele vreugdeschote. Dees schote waere door de fortcommandant opgevat as een herniejde opveuring van de belegering. Umdet 't garnizoen neet nog 'ne aanval kin afslaon, besluut hae zich euver te gaeve. Zoë slaag Menno van Coehoorn d'r in zoewaal vesting als fort in te nemen. Graaf Van Varo krièg in det jaor as gouverneur 't bevel euver 't fort. Daonao woorte d'r dreje nieje forte rônd de stad gebouwd: Fort Ginkel (veur de Gelderse Poort), Fort Beerendonck (beej de Martinuskerk) en Fort Keulen (veur de Keulse Poort). De vièrtiënde-ieuwse Tegelpoort, die aansloot op de Joédestraot, woort vervange door de Remundsepoort beej de Vleisstraot. De staat bouwde daobeej belangrièke militaire gebouwe in de binnestad: 't Arsenaal, twieë kroètmagaziene - naeve de Martinuskerk en op 't Helschriksel - en twieë groëte kazernegebouwe ('t Groët Blok en 't Klein Blok) beej de Remundsepoort. De bouw van beide kazernes verlichtte d'n drök die 't garnizoen op de stad lag. Vuuel börgers woorte verlos van de inkwarteering.
Franse en Belgische tièd
Op 12 februari 1793 wuurt 't fort ingenaome door Franse troepe. Van daoroèt wuurt tièdes 't Franse offensief de vesting Venlo ônder veur genaome. Nao de val van Napoleon Bonaparte meuste de Franse zich truuktrekke en zoewaal fort as vesting kwame weer in Nederlandse hànd.
Oèt de 18e ieëuw datere inkele rapporte die zich negatief oètlaote euver de kwaliteit van Fort Sint-Michiel. 't Fort loog te vaer van de Maas, waas daodoor relatief simpel door d'n vijand in te nemen, waonao 't juus als oètvalsbasis taege de stad kôs waere gebroèk. Daorum woort in 1831, tièdes de Belgische Revolutie, tösse Fort Sint-Michiel en de Maas 't aerde Fort Leopold aangelag.
Ôntmanteling
thumb|Op dit moment de innige zichbare restante van 't fort In 1867 woort Venlo verlos van d'n vestingstatus. De vestingwerke woorte in rap tempo aafgebraoke. Allein aan de Maas (De Luif) en in de kloeëstertuin Mariaweide bleve deile van de stadsmoor euverind. In opdrach van 't Rijk ôntweerp ir. Van Gendt 'n plan veur nieje straote rônd de alde stad. 't Rijk eisde waal det de minderbroederskazerne in gebroèk bleef, waomei de binnenstad zelf veurluipig neet woort verlos van de militaire. Pas in 1909 bereikde gemeinte en Rijk 'n akkoord euver sloèting van de kazerne. De gemeinte kreeg de kazerne en goof 't Rijk in ruil daoveur de grônde van 't vruugere Fort Sint-Michiel. 't Alde kloeëster (behalve de kerk, de huidige Jôngerekerk) en de euverige kazernegebouwe woorte gesloop.
Frederik Hendrikkazerne
Op de plek van Fort Sint-Michiel woort tössen 1910-1913 de Frederik Hendrikkazerne gebouwd: 'n umvangrièk cômplex met ônder andere veer legeringsgebouwe, 'n wachgebouw, exercitieloeëdse, 'n scherm- en gymnastieklokaal, privaatgebouwe, waopenmagaziéne, stalle en 'n hospitaal. In november 1913 woort 't cômplex geäöpend. Vanaaf 't begin waas d'r 'n infanterie-eenheid in gehoèsves; vanaaf 1947 auk 't distrik Venlo van de marechaussee. Nao de Twieëde Wereldoorlog woort op de kazerne 'n militaire riejschoeël gevestigd. Noow det auk die vertrokke is, kump d'r definitief 'n ind aan de ieëuwelange militaire aanwezigheid in de Maasstad.
Toekôms
De gemeinte Venlo haet ôndertösse 't terrein aangekoch en haet, met as projeknaam MFC De Kazerne, 'n plan ôntwikkeld veur herinrichting van bijna 't ganse kazerneterrein. Ônder andere 'n niej voetbalstadion môt op 't terrein verrièze. Auk de marechaussee is ôndertösse van het terrein verdwene en in 't pand aan de rand van 't terrein det zeej achterluuët wuurt 'n re-integratiebureau gehoèsves.
Op 10 november 2010 haet de gemeinte Venlo kinbaar gemaak, det d'r deile van 't alde Fort Sint-Michiel zien bloeëtgelag, welke in gooje staot verkièrde. Det dit 'n historische ôntdekking betröf liejt gen twièfel. Momenteel wil de gemeinte zich beraoje euver waat zeej met dees restante wil gaon doon. Begin 2012 zal dan vervolges de vaerdere invulling van dit terrein waere bekindgemak.
Op 13 augustus 2011 is d'r 'n actiegroep opgerich, die as inzet behald van 't fort veursteit. 'n Interview met ein van de initiatiefnemers door de lokale krant woort vrijwel direk euvergenaome door landelijke media. De actiegroep wil bereike det de gemeinte de planne aanpas en 't fort veur publiek toegankelijk mâk, nao veurbeeld van Bourtange en Naarden.
Brônne
-
Versmold
Versmold ies 'n sjtad in de Wesfaalse krink Kreis Gütersloh, in d'n Duutsjen deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk in 't Regierungsbezirk Detmold.
De op 70 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 85,57 km², op 31 december 2018 21.468 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdichte van 251 de veerkante kilometer.
Vitsje
Vitsje is 'n buurtsjap va Voere en liekt richting Norbik en Maer, tösje Brook en d'r dörpskern, op de plaatsj oeë 't Noordal en 't Voordal bie-èèn kaome.
Botte va waeg mèt greend
In g'n Vitsje vindt me 'n groeëte greendkoel. Dat maasgreend waoërt in vreuge tieje gebroekt um de waeg te botte. In d'r tied dat de waeg nog neet verhard waoërte mèt asfalt, doog zich in heuvelachtège gebiede 't volgende versjiensel vör. De waeg waoërte begange dör paeërd mèt karre. Op de plaatsje oeë de rajer van de karre voeërte, waoërt d'r groond losgemakt. Bie 'n fleenke raeëgebuuj sjpeulde dae losse groond van d'r häövel aaf. D'r waeëg waoërt op die plaatsje wie langer wie mieë èè-gesjlaeëte, dör erosie. Zoe oontsjtèèt 'n karresjpoor, dat op d'r doeër zoe deep èè-gesjlaeëte is dat 't neet mie te begoeë is vör paeërd en kaar. Dör de waeg te botte (de depe, sjpitse karresjpaoëre op te vulle) mèt 't greend bleef d'r waeëg te begoeë. Soms waor de erosie e-zoe sjtaerk dat me 'ne nuuje waeg moes aanlègke, zoewie op Brook of in d'r Krindel.
Huddinge
Huddinge is 'n gemèndje in Stockholms län, Zwede. De gemèndje tèltj 89.899 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 131,01 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 684,5 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
22,99% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Joharivinster
thumb|280px|right|'n Joharivinster in 'n aander vörm. a+ steit veur bekind veur diechzelf en a- steit veur duuster veur diechzelf. Bij 't aander model steit b+ zjus veur bekind veur aander, dewijl duuster veur aander zjus oonder b-' steit. In 't lètse model weure de veer besjrievinge gecombineerd. De Joharivinster (Ingels: Johari Window) is e model gemaak door de Amerikane Joseph Luft en Harry Ingman (Johari is e misjmasj vaan dees twie naome) oet 1955, um communicatie beter te verstoon. 't Gief veer kwadrante in dees vènster. 't Model weurt dèks gebruuk bij bedriefuitsjes.
Værøy
thumb|De ligking van Værøy in de pervincie Nordland. Værøy is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Nordland in Nórwaeg. De gemeinte had 748 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 17,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 44. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 1857.
Mateusz Morawiecki
Mateusz Morawiecki (sprik oet: Ma-té-oesj Mo-ra-vjéts-kie), voloet Mateusz Jakub Morawiecki (20 juni 1968, Wrocław) is 'ne Poolsen ikkenemis, historicus en polletieker dee sinds 2017 de premier vaan Pole is. Heer is lid vaan de rechs-conservatieve en nationalistische polletieke partij Rech en Rechveerdegheid (Prawo i Sprawiedliwość, PiS). PiS is deil vaan de Europese polletieke partij ECR (European Conservatives & Reformers), boe ouch de Belzje LDD en N-VA, de Duitse AfD en de Nederlandse FvD, JA21 en SGP deil vaan oetmake.
Oonder premier Beata Szydło waor heer vaan 2015 bis 2017 vicepremier, vaan 2015 bis 2018 minister vaan oontwikkeling en vaan 2016 bis 2018 minister vaan financies. Daoveur waor heer 'ne zakemaan.
Morawiecki heet 'n vrouw en veer kinder.
Vólkanisme
Vólkanisme is e geologisch en geomorfologisch percès wobie gesmóltje matterjaal oet d'n óngergróndj nao baove kump. Eimel aan de oppervlakdje kan dit matterjaal neet lang ziene gesmóltjen toestandj behaoje en begintj 't te stolle, wobie tupische landjsjapsvörm óntstaont.
De aerd van dit gesmóltje matterjaal versjiltj van planeet aan planeet. Op de Aerd kump gesmóltje gesteinte (magma) nao baove. Op ieswelte wie Ganymedes, 'n maon van Jupiter, det veur e wichtig deil oet ies besteit, is de magma dao vleujbaar water. Mit betrèkking tót zónne kaoje welt sprèk me den ouch van cryovólkanisme.
Landjsjapsvörm van vólkanischen oarsprónk zint vólkane, vólkanische vlakdje, vólkaankraters en geisers.
Caneyville
Caneyville is 'n plaetske in de Amerikaanse staat Kentucky, en velt bestuurlik gezeen ónger Grayson County.
Demografie
Biej de volkstèlling in 2000 waerde 't aantal inwoeaners vasgestèld op 627. In 2006 is 't aantal inwoeaners door 't United States Census Bureau gesjat op 659.
Róslandj
't Landj is èlf tiedzones groet en besjleit väölderleij geografische landsjappe. Van 't naordweste pès zuudoeste deilt Róslandj grenze mit Naorwaege, Finlandj, Eslandj, Letlandj, Lithouwe en Pole (alletwieds mit de enclave Kaliningrad), Wit-Róslandj, Oekraïne, Georgië, Sjina, Azerbeidzjan, Kazachstan, Mongolië en Naord-Korea. 't Deilt maritime grenze mit Japan aan de Zie van Okhotsk en d'n Amerikaanse sjtaot Alaska euver de Beringsjtraot.
Historie
De nasjenaal historie begint mit de Oes-Sjlave, die opkaomde es 'n herkinbaar gróp tösje d'n derde en achste iew n. Chr. De middeliewse sjtaot Rus woort in de negende iew opgerich en geregeerd door de Verjaagse kregerselite en häör sjtamme. In 988 woort 't christendom, laterhaer de róssis-orthodoxie, euvergenomme vanoet 't Byzantiens Riek, woemit de synthesis begos van Byzantiense en Sjlavische kulture es de bepaolers van de Róssische kultuur in 't naeks millennium. Rus' verratelde oetènteliks in 'n nómmer kleiner sjtäötjes; de meiste Rus' leng woorte gekasseerd door de Mongole in de dertiende iew. 't Groetvorsedom Moskou begos ziech lansem aan te bènje mit ómligkend vorsedomme en zien onaafhenkelikheid te herwinne van de Mongoolse Gouwe Horde, en woort 't kultureel en polletik euverheersend naolaotesjap van 't Kievs Riek. In de achtiende iew haw de nasie ziech hiemelsbreid geëxpandeerd door beziegke, annexere en explorere pès 't Róssis Riek, wat ’t driede groetste riek in historie waor en oetlempde van Pole in 't weste bis Alaska in ’t oeste.
Gevolg door Róssise Rivvelusie in 1917 woort de Róssise Soviet Fideratieve Sósjelistise Rippebliek de groetse en leijenden deilsjtaot van de Sovjet-Unie, 't ierse offesjeel sósjelistisch land op de welt. De Sovjet-Unie sjpeelde 'n groete rol, mesjiens waal de groetse rol, in de euverwinning van de geallieerde in de Twiede Weltoorlog, en woort daonao ’n biegaevende weltmach en viejand van de VS ónger de Kauwen Oorlog. In de Sovjettied beleefde de Rósse e paar van de meis wichtige technologise prestasies van de twintigste iew, inclusief de welts ierste zelfgemaakde sattelit (de Spoetniek) en d'n ierste minsj in 't universum, Joerie Gagarien.
De Sovjet-Unie veel in 1991, deiloetmakentaere van de val van communisme in gans Europa. Daonao woort de Róssise Fiderasie opgerich. Boris Jeltsin woort d'n ierste prizzedent van Róslandj. Hae bleef prizzedent bis 1999 en woort opgevolg door Vladimir Poetin. Hae is nog loeter prizzedent, al waor hae tösje 2008 en 2012 premier ónger prizzedent Dmitri Medvedev.
Aan 't ènj van 1990 waor de Sovjet-Unie de twiede groetse ikkenomie in de welt, haw zie de groetsten armee en ’t groetste deil massadestructiewaopes. Nao de deiling vaan de Sovjet-Unie in 1991 versjiende veerteen ónaafhenkelike rippeblieke op de kaart. Es de groetse, meisbevoukde en ikkenomisch meis óntwikkelde rippebliek van die veerteen, Róslandj, of de Róssise Soviet Fideratieve Sósjelistise Rippebliek, woort de Róssise Fiderasie en zie woort biegegaeve es de offesjelen opvolger van de Sovjet-Unie.
De nuie president Boris Jeltsin meinde de Russe mèt 'shocktherapie' tot de merreteconomie te bringe: bekaans vaan d'n einen op d'n aandere daag woort 't land 'ne kapitalistische staot nao Amerikaans veurbeeld. Dit had groete oongeliekheid en greujende ermooj tot gevolg, die in 1998 culmineerde in 'ne groete crisis. Ouch woort 't oonrösteg in de deilrippublieke vaan de Kaukasus, in 't bezunder Tsjetsjenië, wat in gewaopenden opstand kaom. De boetelandse politiek teikende ziech door gooj relaties, zeker ouch mèt 't weste.
Wie Jeltsin ziech mèt Aajdjaor 1999 mèt 'n slechte gezoondheid tröktrok, volgde ziene premier Vladimir Poetin häöm op. Heer regeert 't land tot op dezen daag, al had tösse 2008 en 2012 Dmitri Medvedev 't presidentsamb umtot de groondwèt (nog) gein drei termijne achterein touwleet. Poetin woort al gaw populair umtot heer de economie deeg greuje en Tsjetsjenië (mèt extreem geweld) pacificeerde. Nao e paar jaor evels woort zien regering merkbaar otocratischer. Zeker nao 2010 woort de vrijheid vaan expressie ummer mie beperk, en diverse politieke tegestanders woort vermaord of nao 't straofkamp gesjik. Tege 2022 waor de vrije peers gans verdwene en alle oppositie de facto illegaol. Ouch boetelands had heer 'n agressieve politiek: aanders es Jeltsin zaog heer de ziech oetbreiende NAVO es 'n bedreiging en perbeerde heer Rusland zienen invlood in de naoberlen - veural de aw Sovjetrippublieke - herstèlle. In 2008 veurde heer d'n iersten oorlog, in Georgië, boebij heer Abchazië en Zuid-Ossetië in zienen invlood brach. In 2014 volgde diverse operaties in de Oekraïne: de Krim woort formeel geannexeerd, en in 't ooste vaan 't land leet heer twie oonerkinde marionèttestäötsjes oontstoon, de 'volksrippublieke' Donetsk en Loehansk. Begin 2022 góng heer ouch euver tot invasie vaan de Oekraïne (zuuch: Rósso-Oekraïenisje kreeg).
Ikkenomie
Nao de invasie van 2022 woorte Róslandj zjwaor ikkenomische sancties opgelag. Me meintj det die de economie zier hel gaon rake.
Bestuurleke indeiling
Rusland is oonderverdeild in 85 federaol subjekte; dit is mèt de Krim en Sebastopol (in 2014 geannexeerd respectievelek es otonoom rippubliek en federaol stad, meh door de internationaol gemeinsjap neet es Russisch gebeed erkind) mètgerekend. De aard en titels vaan die deilgebede löp oeterein, nao gelaank de bevolkingssamestèlling en de historie.
In de ierste plaots kint me 46 oblaste. Dit zien neet väöl mie es provincies, al höbbe ze in de regel d'n umvaank vaan e flink land; ze weure in mierderheid bewoend door etnische Russe. Dat gèlt ouch veur de kraji (regio's), boe 't 'rs nege vaan gief. De kraji weure veural nog um historische reies zoe geneump; ze ligke in de periferie, in gebeed wat Rusland oets es zien kolonies besjouwde (en neet es deil vaan 't eigelek Rusland), en zien dèks e stök groeter en dunner bevolk. Wel wezelek aanders zien de 22 rippublieke, die allemaol geneump zien nao 'n etnische gróp. Soms is de titulair bevolkingsgróp ouch in de mierderheid; dèks evels höbbe ziech in de loup vaan de jaore zoeväöl etnische Russe in dit gebeed gevesteg tot die de mierderheid vörme. De rippublieke mage hunnen eige groondwèt en hun eige officieel taol hantere. Bepaolde volker in 't noorde weure neet belaankriek of talriek veur hun eige rippubliek gevoonde; daoveur gief 't de veer otonoom distrikte (okroegy). Oersprunkelek vele die oonder de kraji, meh in 1990 woorte ze daovaan aofgesjeie. Wijers gief 't ein otonoom oblas, 't Joeds Otonoom Oblas. Ziene status is mèt de otonoom distrikte te vergelieke. Drei stei, te weite Moskou, Sint-Petersbörg en Sebastopol, höbbe de status vaan stads(deil)staot en valle dus neet oonder 'n oblas of rippubliek.
De otonoom rippublieke zien:
Sinds 30 november 2022 claimp Rusland ouch de Oekraïense oblaste Loegansk, Donjetsk, Zaporizja en Cherson. Die claim weurt internationaol neet erkind; daobij heet Rusland (situatie begin oktober 2022) euver geine vaan die oblaste de ganse controle.
Taole
Op federaol niveau is Russisch de officieel taol. In de deilrippublieke weure ouch aander taole gesproke, die dao, ummer neve Russisch, d'n officiële status höbbe. Tataars is de groetste minderheidstaol.
Terschelling
Terschelling of Tersjelling (lokaol Fries: Schylge, Staanderdfries: Skylge) is 'n wadde-eiland en gemeinte in de Nederlandse provincie Friesland, tösse Vlieland (te weste) en Ameland (t'n ooste). De gemeinte heet 'n oppervlak vaan 674,0 km2 (daovaan 585,9 km2 water of wad); heimèt is Terschelling es me 't water mètrekent in oppervlak de groetste gemeinte vaan Nederland. 't Aontal inwoeners bedreug per 1 januari 2007 4702. De kerne zien Hoorn (Hoane, Hoarne), Formearum (Femearum, Formearum), Lies, Midsland (Meslôn, Midslân), Oosterend (Aastrein, Easterein) en West-Terschelling (West, West-Skylge). Vaan de naome tösse häökskes zien de ierste ummer de plaotseleke en de twiede de Staanderfriese naome. De Nederlandse naome zien officieel en de sjèlder in de gemeinte zien eintaoleg.
Gemeintefuncties
Wie de mieste wadde-eilen leef Terschelling veur e groet deil vaan 't toerisme, wat strand-, natuur en watertoerisme (jachhave) umvat. In 't zomerseizoen verblieve gemeinlik mie es drei kier zoeväöl lui op 't eiland es daoboete. Nog e deil wèrk in 't reddingsweze. De vèsserij, veural op kokkele, is vaanajds ouch e belaangriek middel vaan bestoon.
Natuur
left|thumb|Satellietbeeld vaan Terschelling Terschelling is e dunbevolk eiland mèt väöl natuur. 't Eiland heet aon de Noordziekant brei strande en besteit veur e good deil oet duine, die in 't bezit vaan Staatsbosbehier zien. De bijbehurende wadde zien veural belangriek es breujplaots veur zieveugel wie miewe, sterne, sjolvers en sjoleeksters.
Cultuur en dörpsgeziechter
Väöl aw gebruke vaan de volkscultuur zien op Terschelling nog hiel laank bewaord gebleve. Zoe heet me hei in 't begin vaan de twintegste iew nog volksleedsjes opgeteikend die op de vaste wal verdwene waore en kós toen ouch 'n unieke volksdanstraditie. De dörper hadde 'n eige bestuur in de vörm vaan 'n volksvergadering vaan alle volwasse manslui oet e dörp (genump buur), die nog altied gehawwe weure (veural es folklore). 'n Aander traditie is 't sunderum, gevierd op 6 december, 'n al eve awwerwèts volksfies.
Sins 1981 weurt op Terschelling jaorleks 't theaterfestival Oerol ("euveral") gehawwe, wat landelek bekind is gewore.