cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Snus
Snus (oetgesproake es "snuus") is 'n soart tabak dat d'r oetzuut es vochtig poejer. 't Wurdj veural gebroek in Noorwege en Zwede.
De meneer om snus te gebroeke is om 't ongjer de boavelip te duuje en 't doa ' n tiedje te loate zitte. De tied kint variere van 'n paar minute tot 'n paar oer. D'r zin twië soarte snus
Snus mot in de keulkas bewaard waere anders ontstoan nitrosamines.
Snus is sinds 1992 verboaje in de Europese Unie noadat onderzeukers van de Waereldgezondheidsorganisatie heije geconcludeerd dat snus kanker zou veraorzake, mèr ze goave later toe dat ze neer genog bewies heie om dat te kinne zigge. Toen Zwede in 1994 lid woordj van de Europese Unie heije ze aafgedronge dat snus dao legaal bleef.
Rimburg
thumb|222px|Lintbeboewing aan d'r Rinkberg in Rimburg Rimburg of Brókkelze is ee dörp in de geminde Landgraaf in Zuud-Limburg. De bewoeënere zant óch Renkberg en Brokkelze (Broekhuizen). 't Owwe Rimburg, an de noordzie rónk 't kastieël en 't owwe Brokkelze (zómpig brookland) an de zuudzie, vormete same de geminde Rimburg. Bis 1887 woar dat ing zelfsjtendige geminde. Doanoa koam 't ónger Ubach over Worms. Rimburg likt an d'r grensrivier de Wórm. D'r naam Rimburg is aafgeleid van ee kastieël (burcht) in d'r vorm van inne rink. In 2003 woeëne d'r 850 lu. 't Dörpke is ee besjermd dörpsgezich. 't Plat wat ze hej kalle weeët Brokkelzer plat genumd.
't Dörp besjleet 151 hektaar, woeëva 3 hektaar water.
Ee deel va Rimburg likt óch in Übach-Palenberg.
Gesjiechte
Rimburg likt langs d'r Romeinse weg va Boulogne-sur-Mer, uver Tóngere, Mestreech, Heële noa Kölle (Wirknaam: Via Belgica). Woa de Romeine de Wórm uéversjtoke, loog ing handelsnederzettting, en bej d'r Overste Hof loog ing Romeinse villa. Bis 1775 woar Rimburg ing heerlikheed mit sjieëpebank. In 1816 koam 't dörp bej Nederland. 't Kastieël, an de anger zie van de Wórm, likt dan op 't Duutsj. In d'r Twieëde Weltkrig is rònk 't kastieël zjwoar gevochte. D'r uëversjteëk van de geallieerde uëver de Wórm sloag een geveulig loak in d'r Duutsje West Wall. Rimburg woar drej weëke niemandsland en is pas op 22 oktober 1944 bevrejd. Kiekesweeëd
Dórpsvereine
Fanfare Victoria, Vasteloavendsverein de Wespelle. Gezankverein Eendracht, Voetbal verein VVR Vusjverein Zuid-Oosthoek, Verein Vrung van 't kapelke van St.Joep, Belangeverein Rimburg mit Dórpsroad. IVN Ubach over Worms KAV, Senioresoos, Sjtichtig 't Bakkes, Kingercloep De Rimwormpjes, vrowluuts trimclub, senioregymkloep, kegelkloeps.
Externe link
http://www.rimburg.nl
Luc Van den Brande
Luc Van den Brande, Mechele 15 oktober 1945, is 'ne politicus en lid van de Vlamsje CD&V (Christendemocrate). E hèngt 't confederaal model aa en sjtraeft de zelfsjtandèghèèd va Vlaandere nao. Va 1992 bies 1999 waor e Minister-Presidaent van de Vlamsje Regering en oonder zieng leiding waoërt d'r Róndsjtuurbreef-Peeters ingeveurd, dae dör waarneumers van d'r Raod van Europa discriminerend vör de Franstalège in Voere geneumd wert.
Van den Brande is, naeëve lid van de CD&V-fractie in 't Vlamsj parlemaent, lid van d'r Raod van Europa en koom in 2005 in 't nuujs ömdat-e taege ziene laandgenoot, d'r Open VLD-er Marc Verwilghen sjtèmde, dae kandidaat waor vör Commissaris vör de rechte van d'r miensj. Och goof-e leiding an de delegatie waarneumers, die sjerpe kritiek howwe op de verkiezinge in Rösland op 3 december 2007.
Op 5 februari 2008 wert Van den Brande beneumd es väörzitter van Europa van de Regio`s
Vanden Brande sjtèlt zich eind februari 2009 kandidaat es väörzitter van d'r Raod van Europa en dat terwiel e èges jaorelaank de resoluties m.b.t. Voere van dit Europees miensjerechteorgaan óp 't Belsj geminacht haat. D'r is 'n internetpetitie gelanceerd die zich taege die beneuming verzèt.
1629
1626 - 1627 - 1628 - 1629 - 1630 - 1631 - 1632 thumb|right|200px|Sjah Abbas en 'ne wienjóng. Perzische miniatuur van [[Reza Abbasi.]] thumb|250px|Belègk van 's-Hertogenbosch - 1629, Pieter Snayers 1629 waor e gewoen jaor wat begós op maondag op de Gregoriaanse kalender en e gewoen jaor wat begós op 'nen donderdag op de Juliaanse kalender.
Gebaore
thumb|right|150px| Christiaan Huygens, gebaore in 1629
Haof (boerderie)
'ne Haof, hoof of boerderiej ies 'n geboew of complex van geboewe dat deent es weuning van de boer en/óf boerin en veur 't oetveure van 'n boerebedrief. Bie 't good huère sjure, sjtel, d'n haof (binneplei), de koalhof of moostem, weie en boewland.
Historie
Zoan 1000 jaor geleje beteikende 't begrip haof de hoeveelheid grónd woavan 'n normaal gezin zou kènne leve. 't Nederlands woord behoeven, (behoefte) zou dao op truuk goon. Op erme grónd waor 'ne haof dus groater es op vröchbare. In de Mieddelièwe zeen v'r 'n tegeneuvergesjtèlde óntwiekeling: wie rieker de grónd, wie groater 't land. Dao tegeneuver waore keuterbuurkes boere mèt wiènig grónd op erme (zand)grónd mèt 'n klein boerderieke.
Nao 1945
De ouw boerderiejtypes zint langzaamaan aan 't verdwiene. Nao de Twiède waereldoorlog veranderde de boew vanwege 'n ander meneer van bedrieve en mechanisatie. In de opelochmusea in Arnhem en Bokriek (Belsj) weurt geprobeerd um de ouw types te beware. Väöl häöf kriege saer 't ing van de 20e ièw ander functies of gemengde functies, zoa-es: camping, manege, vakantiehoezer en groepsaccomodatie
't Frankische type
't Frankische of langegeveltype kump veur in 't miede en zuud-oaste van Noord-Brabant en in 't noorde en miede van Nederlands Limburg.
Belzje boerderietypes
In Belsj óndersjeie v'r veer hooftypes bie de ouw boerderieje, wat te make haet mèt 't soort grónd woa ze op sjtoon: 'ne Variant ies de Bretónse haof in Wes-Vlaandere.
't Friese type
't Friese type kump veur in Groninge en Friesland en 't noorde van Noord-Holland. Geliekende types kómme veur in zuud-wes Drente. 't weste en noorde van Noord-Brabant en op Schouwen-Duiveland. De basis weurt gevörmp door de Fries sjuur.
Perstorp
Demografische óntwikkeling
14,91% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Op de Häöf
Achter de Häöf of Op de Häöf (Nederlandjs: Op de Hoven) is e gehuch det ligk tösse Brókkelze (Rimburg) enne Grunsjtroat inne gemèndje Landjgraaf.
Westland (gemeinte)
't Westland is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, mèt op 1 november 2013 103.306 inwoeners en 'n oppervlak vaan 90,59 km2 (daovaan 10,60 km2 water). De gemeinte umvat de kerne De Lier, 's-Gravenzande, Heenweg, Honselerdijk, Kwintsheul, Maasdijk, Monster, Naaldwijk, Poeldijk, Ter Heijde en Wateringen.
De gemeinte umvat neet 't gans Westland; 't ooste vaan dat gebeed bevint ziech in de gemeinte Midden-Delfland. De gemeinte Westland is in 2004 oontstoon oet 'n fusie vaan de aw gemeintes 's-Gravenzande, De Lier, Monster, Naaldwijk en Wateringen. Oondanks 't hoeg aontal inwoeners en e groet percentaasj forenze is de gemeinte nog relatief lendelek, zeker in verglieking mèt de naobers Rotterdam en D'n Haog.
Aube (verdudeliking)
Aube kan verwieze nao:
Op de Bós
Op de Bós (Nederlandjs: Op de Bós) is e klein gehuch bie Baoksem inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk tösse Baoksem en Heitsen in. Wiejer ligk kórtbie 't gehuch D'n Hork. Op de Bós ligk op 't puntj wo de Rijdtbaek inne Tungelderbaek struimp. 't Gehuch besleitj slechs ein straot, die dezelvendje naam haet es 't gehuch zelf, namelik: Op de Bós. Vreuger waas 't gehuch aevel groeater, mer 't gebied is gooddeils óntvouk geraak mitten tied.
't Guuef ouch 'n Op de Bós in Mortel (bie Rogkel), meh det steitj ouch bekèndj es Bósserhoes.
Kleiaasj
Kleiaasj, kleier of kleiing zien kleierstökker, stoffe of aander bedèkking die lui aon hun lief drage sinds umtrint 't jaor 650.000 veur Christus ('t Paleolithicum of Awwe Steintied). De plaots boe kleiaasj geïntroduceerd is evels oonbekind. Nao alle woersjijnlekheid waor 't in 'n regio boe de homo erectus al langer leefde, Europa, 't Midde-Ooste of Afrika.
De materiaal die vreug minse gebruukde um de ierste kleiaasj te creëre bestoonte woersjijnlek oet wat 't in de umgeving goof: wie mörg graas, blaajer en biestevel. Umtot dees materiaal snel vergoon, is 't lesteg vas te stèlle wienie lui veur 't iers kleaasj droge. Oonderzeuk nao 't bieske de loes sözjereert tot me al 650.000 jaor geleije kleiaasj droog. Aander oonderzeuk guuf evels aon tot 't pas 170.000 jaor geleije waor. Dees periodes geve beij 't begin vaan 'nen iestied aon, wat wil zègke tot lui 't nao alle woersjijnlekheid gebruukde um ziech tege de kaw te beheuje.
De ierste kleierstökker waore woersjijnlek taomelek primitief vaan kónströktie, um 't lief bewindeld en gevaszèt mèt peze. Door de oetvinding vaan de naoje door de homo sapiens 35.000 jaor trök woort 't make vaan complexere kleiaasj meugelek - kleierstökker die euver mekaar koste weure gedrage en pas gemaak veur bepaolde liefdeile. 't Gief 'n hypothees tot dees begaofheid de homo sapiens es soortemint de euverhand goof euver de neanderthaler, die vaan natuur beter bestand waore contra kaw en daomèt neet woorte geprikkeld de neijtechniek te verfiene die nudeg waore veur werm kleiaasj.
Votisch
De taal
De taal haat 10 kleenkers, die laank en kort, hoeëg en lieëg en dao tussje-in, oetgesjpraoëke kinnen waeëre en haat sjtimhubbende en sjtimloze medekleenkers. De r is 'n rollende. 't Votisch kint inkel- en mieërvoud, haat 16 naamvalle, 6 tieje, 3 wies en de actief en de passief vorm. Bezoonder is dat oorzakelekheed in de passief vorm sjteet umdat, es gevolg van 't gegaeve dat d'r 3de perzoeën verplich is, daodör de passief vorm al genog actief en oonperzoeëlek wert. De 16 naamvalle vertille dat 't Votisch 'n ow taal is want modern tale haant zich wat zjuus dat aspect aa-geet sjterk vereenvoudigd en kenmerke zich dör 'n väöl groeëter woordesjat es ow tale.
Varia
An 't Internationaal Songfestival vör Europese minderheedstale 2006 deeg och 'ne groep mit dae in 't Votisch zong. De Votische muzikaante koese eeges de taal neet mie en besjowde ze es oetgesjtorve. De groeëtste oorzaak van 't verdwijne van de taal zoge zie in 't neet oonderwieze in die taal op sjoele. In de Russische Federatie zowwe 'n twintigtal tale op oetsjterve sjtoeë.
Westvoorne
frame|Ligking vaan Westvoorne in Zuid-Holland Westvoorne is 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, op Voorne-Putten, aon de Noordzie, mèt 14.238 inwoeners per 1 januari 2006 en 'n oppervlak vaan 97,53 km2 (daovaan 43,35 km2 water). De gemeinte umvat de kerne Oostvoorne, Rockanje (raodhoes) en De Tinte.
De gemeinte Westvoorne is in 1980 oontstoon oet 'n fusie vaan Oostvoorne, Rockanje en De Tinte. De discrepantie tösse de gemeintenaom Westvoorne en de dörpsnaom Oostvoorne is op historische grun te verklaore. Inderdaod ligk de gemeinte Westvoorne, en ouch 't dörp Oostvoorne, hielemaol in 't weste vaan 't aajd eiland Voorne. De dörpsnaom herinnert evels aon d'n tied tot Goerree ouch wel Westvoorne geneump woort. In 't verleie waore de drei dörper oet Westvoorne en 't eiland Goeree sterk mètein verbonde; zoe spraoke ze 'tzelfde Ziews dialek. Intösse heet de gemeinte Westvoorne ziech mie bij Rotterdam en umgeving aongeslote.
Sjilvend
Sjilvend (Nederlands: Schinveld), is 'n dörpke in de gemeinte Baekdale in Nederlands Limburg. Bies 1982 waor 't 'n zelfsjtendige gemeinte, daonao huèrde 't bies 2019 bie de gemeinte Óngerbenk.
Kerne
Sjilvend liek ónder de aanvleegroute van AWACS-vleegmesjiene nao Geilenkirchen. In december 2005 kaom de plaats in 't nuujts umdat actieveurdersj van GroenFront! en de Vereniging STOP awacs 'ne bösj bezatte dae vanwege de vleegveiligheid gekap zou moete were. Op 9 januari 2006 woort de bösj óntruimp en gekap.
Folklore
't Grieniezer wieërt i Sjilvend jieëker joar op de vriedig vuur vasteloavend op de Platz aan inne poal opgehange.
Dialek
In 1995 is 'n wooërdebook versjene van 't Sjilves dialek van de hand van F.J. Peiffer.
9 mei
Heiligedaag van Gregorius van Cervia
Daag van Europa
In 't nuujs - Duutsjlandj, Oesteriek en Zjwitserlandj
2020
In Volksmarsen (Hesse) veurt 'ne man in op 'ne vastelaovendsoptoch. 52 luuj rake lichter of zjwaorder gewóndj.
In Hanau (Hesse) sjut 'ne man neuge luuj in 'ne shishabar doed, wonao hae zien moojer en zichzelf doedsjut. Me geit oet van e terroristisch, extreemrechs motief.
Thomas Kemmenich (FDP) weurt mit sjteun van de CDU en de rechspopulistische AfD premier van Thuringe. Óm de sjteun van die lèste partie óntsjteit direk ónras.
2019
'ne Rechsextremis plaeg in Halle (Saale) 'nen aansjlaag op 'n synagoog wo zjus 'n vering veur Jom Kippoer plaatsjvèntj. Twie luuj kómme óm.
In Oesteriek zeen parlemèntsverkezinge. De rechspopulistische FPÖ verluus henjig, de ÖVP blief de groetste.
De regering van Oesteriek vilt nao e sjendal róndj vicepremier Heinz-Christian Strache (FPÖ), dae zich veur de verborge camera ómkoupbaar had getuindj.
Satire
Satire, van 't latiense satura, dat misjmasj betekent, is 'n literair genre, dat op sjpottende wies miensjelike zjwaakdes of oetwasse in de maatsjappie hekelt (in woord en beeld). Oonderzeuk wiest oet dat 't 'n oorsjpronkelek Latiense genre is dat niks mit d'r Griekse satyr, e mythisch in de bósj laevend waeze oet 't gevolg van Dyonisos, te make haat. In de Renaissance waor me dao waal nog va uvvertuugd.
In 't nuujs - Duutsjlandj, Oesteriek en Zjwitserlandj
2019
Inne Pruse sjtad Breme weurt bondsdaaglid en AfD-veurzitter Frank Magnitz mishanjeld. Hae ligk mit zjwaor verwónjinge in 't krenkehoes.
Oesteriek veurt 't homohoewelik in.
Satire
Menippos waor d'r ursjte dae zich in z'n gesjrifte 'n formeel vriehèèd permiteerde en de versvorm aafwisselde mit prozagedichte. Daobie vermengde-e d'r ernst mit d'r humor en gebruukde-e grappe en sjpot es sjtijlmiddele. De Menippische satire waor de ursjte vurm va populair gesjrifte die zich op d'r oongesjoeëlde leek richde èn 'n èège literair vurm how.
De ierste satires die de naom satirae droge waore die vaan Juvenalis. 't Woord satire beteikende in zienen tied (wie ouch bove gezag) zoeget wie misjmasj, in 't bezoonder 'ne sjotel vaan versjèllende doorein (tutti frutti) en es metafoor e diechwerk mèt versjèllende veersvörm doorein gebruuk. Umtot evels zien satires, die hiel populair woorte, de ganse Romeinse sameleving mèt väöl kritiek besjreve, góng de term satire "hekeldiech" beteikene.
'n Middelieëwse satire is De Reinaert.
In de Renaissance woort de satire, door de feiteleke heroontdekking vaan de klassieke, weer enorm populair. Lof der Zotheid van Erasmus is dao e good veurbeeld vaan. Sins toen woorte ouch doeëje-dialoge tösse doej en levende lui gesjreve. De satire leefde in de literatuur vaan de barok en de verliechting door; e hiel bekind veurbild is Gulliver's Travels vaan Jonathan Swift, 'ne satiricus dee de ganse minseliken aard op de korrel nump.
Mèt de opkoms vaan liberaol ideeë woort kritiek op de machhöbbers en de sameleving laanksemaon gewoener. De autoritair systeme (fascisme, stalinisme) vaan de twintegste iew waore veur sjrievers wie George Orwell aonleiing tot satire. Ouch in 't nui medium de film kraog de satire häör kanse: bekind woort The Great Dictator mèt Charlie Chaplin in de hoofrol vaan Hitler-echtegen dictator.
Nao d'n oorlog waor in de westerse wereld dèks de eige, democratische consumptiemaatsjappij objek vaan satire, soms es dudelik protes (beveurbild tege oorloge in Viëtnam en Irak), dèkker in mèlde vörm. Primair medium daobij is de televisie. In Nederland woorte de programma's vaan Kees van Kooten en Wim de Bie, die vaan Farce Majeure en later vaan Jack Spijkerman dao bekind um. In de Vereinegde Staote bleujt de satirische comedy in series wie South Park.
't Bètste en bekèndste väörbeeld van satire in de Limburgse literatuur is De Percessie vaan Sjerpenheuvel va Théodore Weustenraad.
Proemtoebak
Proemtoebak is e saoërt toebak dae geproemd of gekauwd wert. Bies d'r Twiede Waeltkrèèg waor dizze toebak populair oonder de mansluuj. 't Gebruuk is övergenaome van de indiane en nao de oontdèkking van Amerika in Europa geïntroduceerd. E bekaand merk proemtoebak heesjt dan ooch Red Man. Es me d'r toebak nao gebruuk kwiet moes dat sjpuujde me dat, zjuus wie de vlume, in 'ne kwispedoor.
Allewiel wert in Europa allèng nog in Zjwede en Noorwege proemtoebak gebruukt, d'r snus. Dizze proemtoebak is in de res van de EU verbaoje ömdat 't kaankerverwekkend is, zjuus wie toebak dae me rókt.
In 't nuujs - Duutsjlandj, Oesteriek en Zjwitserlandj
2018
In Bottrop geit de Prosper-Haniel, de lètste koel van 't landj, toe.
Annegret Kramp-Karrenbauer volg Angela Merkel op es partieleister van de CDU.
Angela Merkel kunjig aan aaf te trejje es veurzitster van 't CDU en zich in 2021 neet mie verkeesbaar te sjtèlle.
De pelitie óntruump 't activistekamp in 't Hambacher Forst bie Hambach. Me wilt deze bósj kappe óm nao broenkaole te graove.
Beate Zschäpe vanne neonazistische terreurbewaeging Nationalsozialistischer Untergrund (NSU) haet laeveslang gekrege veur 't medeplaege van teen maorde op Pruse van Törkse aafkóms.
Ten zuje van Mönchengladbach wuurt de A44 euver 'n lèngde van óngevier tieën kilomaeter heräöpend. Dit sjtök woort in 2005 aafgebraoke in verband mèt d'n daagboewwinning van broenkaol.
De pelissie in Kölle pak 'ne 29-jaorige Tunesiër op. Bie höm zouw d'n oeters giftige sjtóf ricine zien aangetroffe. 't Gief aevel nog gein aanwiezinge, det hae 'nen terroristischen aanval wilde oetveure.
In Vaerse wuurt 'n maedje van 15 doeëdgesjtaoke.
'nen Tornado rich groeëte sjaaj aan in Vaerse en ömgaeving. Veural 't dörp Bósheim wuurt hel getróffe.
Kiezelkoel
thumb|300px|right|'n [[Kiezelkoel in de Savelsbösj ]] 'n Kiezelkoel ies of waor 'n soort groeve, woa kiezel of grind woort gedolve. Vreuger woort dae kiezel veural gebruuk um haol waeg en ander verbingingswaeg 'n sjtevige en waersjbesjtendig ónderlaog te geve, die besjtand waor tege paerd, karre en wages. 't Reparere en opvölle van oetgesjlete vore van paerd en karre weurt waeg botte geneump.
In 't nuujs - Duutsjlandj, Oesteriek en Zjwitserlandj
2018
De "Kulturausschuss" geit neet akkoord mèt 't verzeuk van de Krööchtener heimatvereiniging öm twieëtalige ingangssjilder (Pruus en Limburgs) in eur gemeinte in te veure.
Justitie in Krieëvel klaag de 61-jaorige heilpraktiker Klaus Ross aan. Hae zouw verantwaordelik zien veur d'n doeëd van dreej patiënte in zien neteurgenaespraktiek in Brüggen.
In Münster riet e besjtelböske in op e drök terras. Twie luuj kómme óm 't laeve, zeker twintig luuj rake gewóndj, woerónger twie Nederlanders. D'n daeder haet zich naodeen van 't laeve berouf. Me geit neet oet van e terroristisch motief.
Kiezelkoel
Woa
De meiste keizelkoele in Limburg zint te vinge op de plaatse woa oats 'n rivier haet geloupe en de kiezel ies blieve liegke. In Zuud-Limburg vingk me kiezelkoele in  Valkeberg, op Berg, op Sjömmert, in Sjpaubeek, in Sjinveld, in Bocholz, op Ubachsberg, op Kaberg, in Cadier en Keer, in Gronsveld, in Noorbaek, in Sumpelveld, in Vitsje enz. De meiste waore eigendóm van de gemeinte. Controle op werk en gebruuk gebeurde door de kantonnier. In Maes aan de Maas weurt allewiel väöl kiezel gewonne.
In 't nuujs - Duutsjlandj, Oesteriek en Zjwitserlandj
2018
In Veeëse weure twieë manne opgepak veur de maord van 'ne 54-jaorige man oet Krööchte. Ierder woorte ouch 'n 52-jaorige vrouw oet Nüss en eur zoon opgepak. Dees vrouw zouw de aansjtichster van de maord zien.
Kiezelkoel
Óntginning
Mèt 'n gaerd of lange sjtek woort de kiezel op 'n bepaalde huègde in de graaf losgesjtoate en daonao op 'n sjörgskar gelaje en nao de kiezelzeef gevare. Die kiezelzeef waor 'n houte raomwerk mèt wiedmazig gaas woadoor zand, knabbe en kiezel vanein woort gesjeie. Door d'r 'ne sjtek of paol tege te plaatse in sjuinse of rechte sjtand, koes me fien of groof materiaal zeve. Opsjöppe van de kiezel gebeurde mèt de bats of sjöp. De fiene kiezel en 't zand woorte apaart bewaard en verkoch t.b.v. metsel- en betonwerk. Mèt de groater sjtein woorte de plei, de sjprunk en "ónder de poort" geplaveid. Hièl zjwoar knabbe woorte toegepas es sjampsjtein aan de inriejpoort of pilere van boerderieje. Lang sjmaal vörme krege de functie van reinsjtein, die de grenze van 'n perceel aangaove.
In 't nuujs - Duutsjlandj, Oesteriek en Zjwitserlandj
2018
In e hotel in Krieëvel pak de pelissie 'ne 45-jäörige man oet Vaerse op, dae verdach weurt van seksueel misbroek mit minderjaorige.
Ex-regiopresidentj van Catalonië Carles Puigdemont is opgepak in Duutsjlandj. Zien arrestatie veroerzaak väöl ophöf inne Catalaanse sjtaej.
In Dölke weurt 'n vleegtuugbóm gevónje.
Door Der Spiegel weurt bekindgemaak det aad SS-lid Oskar Gröning op 96-jäörige laeftied is euverleje.
Bie e treinóngelök innen Oosterieksen deilsjtaot Sjtiermarke kump ein persoen óm 't laeve, 22 luuj rake gewóndj.
2017
'ne Bezaope vrachwagechauffeur veroerzaak op d'n A61 bie Vaerse 'n ernstig óngelök, woebie 'n agente ómkwaam. 'nen Angere raakde zjwaorgewóndj.
Sebastian Kurz weurt geïnstalleerd as bondjskanseleer van Oesteriek.
In Oesteriek zölle de conservatief ÖVP en de rechse FPÖ 'n nuuj coalitie vörme onger de leiing van Sebastian Kurz.
In aanloup nao de VN-klimaottop inne Duutsje sjtad Bonn protestere doezende luuj bie de daagboewmien in Hambach.
In Duutsjland weurt 't homohoewelik ingeveurd.
In Duutsjlandj vinje de bóndjsdaagverkezinge plaatsj. De CDU van Angela Merkel blief mit 33,0% vanne sjtumme de groetste en de SPD blief mit 20,5% de twiede. Bei partieje verleze aevel volges de letste oetsjlaeg respectievelik roem 8 en roem 5 procent ten opzichte van 2013. Winnaersj zien de liberaal FDP en 't AfD, die 10,7% en 12,6% van de sjtumme höbbe behaold. Zie wónne respectievelik óngevaer 5 en roem 7 procent ten opzichte van 2013. Daomit höbbe ze de keesdurpel gehaold en daodoor zien ze noe ouch vertaegewoordig innen Duutsjen Bóndjsdaag.
'ne 26-jaorige oetgeprocedeerden asielzeuker oet de Vereinigde Arabische Emirate sjtook in op luuj in 'n supermert in de Duutsje sjtad Hamburg. Daoveur sjtool hae e mets oet dezèlfde winkel. Kórt d'rnao woort hae euvermeisterd en gearresteerd. D'n dader is vermeudelik psychisch labiel en is ouch bekind es islamis.
In de Duutsje sjtad Hamburg geit de nuuj G20-top van sjtart, ónger leijing van bondskanseleer Angela Merkel. In de sjtad waert heftig gedemonstreerd, veural door extreem-linkse demonstrante. Väöl winkels en geboewer woorte geplunjerd en besjaedig. 476 pelissie-agente rake gewóndj en veerhónjerd luuj woorte gearresteerd. Ouch linkse media berichte euver gewónje ónger de demonstrantie, mer wieväöl is nog neet dudelik.
Op 'n autobaan in d'n Duutsje deilsjtaot Beiere zien 18 doeje en daartig gewónje gevalle bie e ernsjtig busóngeluk.
D'n Duutsjen Bóndjsdag sjtump veur legalisering van 't homohoewelik.
Helmut Kohl, bóndjskanseler van Duutsjlandj tösje 1982 en 1998, sjtörf op 87-jäörige laeftied.
De CDU wintj de Landtagswahlen van Noordrien-Wesfale mit 34% van de sjtumme.
Nao d'n Bondsraad geit ouch d'n Bondsdaag akkoord mit 't veursjtel óm vanaaf 2019 tol te hèffe op de Duutsje autobaan en de Bundesstraßen.
De katholieke "Bund der Historischen Deutschen Schützenbruderschaften" sjteit lidmaatsjap van moslims toe.
Op de centraal sjtatie van de Duutsje sjtad Düsseldörp valt 'ne man luuj aan mit 'n biel. Zeve luuj rake gewóndj. D'n daoder haet gein terroristische motieve, meh zouw 'nen asielzeuker mit psychologische perbleme zien.
2016
In 't centrum van Berlien ried 'ne vrachwage in op 't publiek van 'n kaersjmert. Hiebie valle zaeker twelf doeje en 56 gewónje. Islamitische Sjtaot eis d'n aansjlaag op.
In Niederkrüchten, kórt euver de grens bie Remunj, vindj 'n gezinsdrama plaats in e woanhoes. Hiebie sjorve drie luuj. 'ne Man sjöt ziene vrouw en ziene zoon doed en vervólges plaeg hae zelfmaord.
'nen Depressieven tiener sjut wild óm zich haer in München. Hiebie valle neuge doeje.
In 'ne bioscoop in Viernheim vintj 'n giezeling plaatsj die ènjig mit 'nen inval door de pelitie en' t doedsjte van de giezelnummer.
De links-liberaal Alexander Van der Bellen weurt mit 50,3% van de sjtumme tot presidentj van Oesteriek gekoze en versjleit daomit d'n extreemrechse Manuel Hofer. 't Versjil is zoe klein, dat pas d'n daag dao-op de winner bekèndj raak.
Bie Bad Aibling in Beiere sjtoete twie treine opein. Hiebie valle teen doeje en väöl gewónje.
2015
D'n Duutsje politicus Helmut Schmidt sjtörf op 96-jäörige laeftied.
In Lausanne weurt 'n euvereinkóms bereik tösje Iran en de internationaal gemeinsjap. Me sjtump in mit wiedgaond internationaal toezich op en ómboew van Iraanse nucleair installaties taegeneuver oplufting van de sancties en embargo's die taege 't landj zeen ingesjtèld.
D'n Duutsje politicus en ex-presidentj Richard von Weizsacker sjtörf op 94-jäörige laeftied.
2014
[niks gerapporteerd]
2013
't Kabinèt-Merkel III weurt geformeerd. 't Sjteunt op 'n groete coalitie (CDU/CSU-SPD), die is meugelik gemaak naodat de SPD dao ieder mit insjtumde.
Bie de verkezinge veur de Bóndjsdaag wintj de CDU/CSU van bóndjskanseleerse Angela Merkel sjterk. Häören hujige coalitiepartner FDP kump aevel neet euver de keesdörpel en de linkse partieje haole same 'n mierderheid; Merkel zal daoróm nao 'n anger coalitie mótte zeuke.
2012
Joachim Gauck (SPD), 'ne gewaeze minsjerechtesjtriejer oet de DDR, weurt door de groete coalitie (CDU/CSU, SPD, FDP) as de nuje kandidaat veur 't presidentjsjap van Duutsjlandj.
President Christian Wulff van Duutsjlandj trejt aaf nao versjillende sjendale róndj corruptie en beïnvleuje van de media.
2011
Bie deilsjtaotsverkezinge in Berlien liejt coalitiepartiej FDP, die zelfs neet de keesdörpel haolt, 'n zjwaor naerlaog. CDU wèntj mer lich, SDP verluus lich. De Piratenpartei kump nui in de landsdaag.
In Duitsland störf de 17e persoen ten gevolge vaan besmetting mèt 'ne - nuie - gevierleke variant vaan de EHEC-bacterie. Ouch in Zwede is 'ne doeje gevalle.
2010
De Zjwitsers sjtumme in e referendum veur 'n ómsjtrejje wèt die edere boetelenjer veur 't liegste vergriep nao zie toeslandj tröksjik. Taegesjtandj is geconcentreerd in Franstalig Zjwitserlandj.
In 'ne zoo in Karlsruhe weujt 'ne brand, woebiej versjillende dere ómkómme. Mit oetsjterve bedreigde dere zeen neet getroffe.
Ónger 't Gotthard-massief in Zjwitserlandj weurt doorgebroke, woedoor de langste tunnel van de waereld (57 kilomaeter lang) vaerdig kump. De Gotthard-Basistunnel zal nao verwachting róndj 2017 in gebroek kómme as sjpaortunnel.
Op de Love Parade, dit jaor in Duusbörg, brik paniek oet woebiej 20 doeje valle. De organisatie besjlut daonao 't evenemènt veur altied aaf te sjaffe.
De Duutsje boondspresident Horst Köhler trejt aaf nao commotie róndj ómstrejje oetsjpraoke euver de Duutsje laegerinzat in Kunduz (Afghanistan).
De Limburgs/Rienlandse kreegsmisdaojiger Heinrich Boere weurt óm 'ne drievawdige maord gedaon in 1944 tot laeveslank veroordeild.
2009
In Kölle is 't stadsarchief ingestort, vermoedelek door bouwwerkzaamhede aon de nui metrolijn oonder 't gebouw. Veer lui weure vermis.
Sendenhorst
Sendenhorst (Nedersaksisch: Siänhuorst) is e Wesfaals stedsje in de krink (Kreis) Kreis Warendorf, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 96,95 km² en 12.920 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 133 de veerkante kilometer.
't Op 68 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel twie oortsdeile.
Zederik
Zederik is 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, in de Alblasserweerd en de Vijfheerenlanden, mèt 13,493 inwoeners per 1 januari 2006 en 'n oppervlak vaan 76,48 km² (daovaan 2,38 km² water). In de gemeinte laoge de kerne Ameide, Hei- en Boeicop, Leerbroek, Lexmond, Meerkerk (raodhoes), Nieuwland en Tienhoven.
Zederik is in 1986 oontstande oet samevoging vaan de klein gemeintes Ameide, Hei- en Boeicop, Leerbroek, Lexmond, Meerkerk, Nieuwland en Tienhoven. De gemeinte is geneump nao 't veertiende-iews kanaal de Oude Zederik, wat door de gemeinte leep. Op 1 jannewarie 2019 góng Zederik mèt Leerdam en Vianen op in de nui gemeinte Vijfheerenlanden, die neet in Zuid-Holland meh in Utrech kaom te ligke.
Börgemeisters
De gemeinte Zederik heet in de 33 jaor tot ze bestoont de volgende börgemeisters gehad:
Socialisme
Historie vaan 't socialisme
Nao de Franse Revolutie in 1789 ontwikkelde tegeliekertied hiel vöäl radicaal democratische ideeën. Oeteindelik verlore de traditioneel aristocratie häör mach en kreeg de nuuj Bourgeoisie (de klasse mit 't bezit vaan de produktie middele) inspraok in 't bestuur vaan 't land. Zoe kaom de ontwikkeling vaan 't kapitalisme in 'n sjneltreinvaart. De enorme industrialisatie heij ouch 'n keerzeide: ermood, vervuiling en barre wirkumstandighede. In de Limburgse sjtad Mestreech is dees historie good trugk te zeen. Heijoet kaome socialistische ideeën veurt die de mach vaan de Bourgeoisie trögk nao de arbeiders wou bringe. Vreuge socialiste woare onder angere Claude Henri de Saint-Simon en Charles Fourier. Later, in de 19e iew, ontwikkelde Karl Marx en Friedrich Engels 'n systematische filosofie achter 't socialisme wat zie zelf "wetesjappelik socialisme" neumde. In 1848 publiceerde zie 't Communistisch Manifest dat de basis zou vörme veur 't modern socialisme. In dit pamflet besjreve zie belangrijke ideeën zoe-es klassesjtreid, onteigening vaan de produktiemiddele en 't verloup van 'n revolutie. 't Jaor 1848 weurt ouch waal 'ns 't revolutiejaor geneumd vanwege de väöle democratische revoluties. Socialistische ideeë heije toen echter nog neet väöl succes. In 1871 woar de iersjte neumenswaardige poging tot 't bereike van socialisme in de Pariese Commune.
Tegenwoordig zeen d'r neet väöl staote mje die zich socialistisch neume. Cuba en China neume zich tegenwoordig es enige nog socialistisch. Toch zeen socialistische ideeë noets verdwene. Sociaal-democratie speult nog sjteeds 'n rol vaan beteikenis in väöl len en es reactie op beejveurbeeld klimaatverandering zeen 'n aantal jongeren socialisme es 'n antwoord.
Malta (eiland)
right|thumb|'t Eiland Malta 't Eiland Malta is het groetste (246 km²) vaan de eilen die same de rippebliek Malta vörme. 't Eiland ligk in 't midde vaan de Middellandse Zie, ten zuie vaan Sicilië en ten noorde vaan Afrika (35° 53′ noorderbreedte, 14° 26′ oosterlengte). De hoofstad vaan 't eiland is Valletta. 't Eiland heet 357.000 inwoeners (oongeveer 90% vaan de totaal bevolking vaan 't land). De munteinheid is de Euro (sinds 1 jannewarie 2008).
Geografie
't Eiland is 246 km² groet, de aofstand tösse de twie weidste punte is 27 kilometer en 't heet 136 km köslijn. Sicilië ligk oongeveer 110 kilometer ten noorde vaan Malta en de aofstand tot de kortsbijzijnde Afrikaanse kös (Tunesië) is 290 km. De twie klein eilen Comino en Gozo ligke zès kilometer ten noorde vaan 't eiland.
Ten Esje
thumb|left|Tranchotkaart Ten Eschen thumb|250px|Kapel oet de 18e ièw Ten Esje (Nederlands: Ten Esschen) ies e dörp op 't plateau in Zuud-Limburg, dat saer de herindeling van 1982, in de gemeinte Heële liek. Liègeraaf löp de Gelaenbaek.
De beboewing van Ten Esje bevingk ziech ingeklemp tösje de autobaan A76 en de N281. In de buurt liek ouch 't autobaanknouppunt Ten Esschen. De beboewing besjteit oet häöf en hoezer. Aan de Esschenwaeg, mèt lintbeboewing, bevingk ziech in 'ne tuin mèt zietbanke, 'n baekapel in kundersjtein gewiejd aan Maria. Op 'n krusing in 't "centrum" sjteit tege 'n hookhoes 'n helsjteine kapel mèt 'n groat kruus woa-op 'n christusfiguur en in de aafgesjlote nis bevingk ziech 'ne piëta. Op de sokkel ies de teks: "BID VOOR DIE SEELEN IN DVAGEVIER ANO 1767 C.I." ingebeiteld.
In de buurt van ’t hièrehoes De Struyver, dat in de 14e ièw in de archieve geneump weurt, liek ‘n motte mèt ’n doorsjnee van 35 maeter, umgeve door ’n grach. De gesjlote haof de Struver, mèt ’t jaortal 1742, haet ‘ne binneplei mèt moere van baksjtein en sjpeklaoge. ‘ne Andere naam ies Groot Geitsbach.
Prickenis ies ‘ne gesjlote hièrehaof mèt ’n wietgeverf hoofgeboew ónder e wolfsdaak. In de sjmale veurgevel bevinge ziech 4 vènstere en ‘ne gevelsjtein mèt ’n aafbeelding van ‘ne ridder en de teks “Prickenis 1381”. Links sjteit e lièg rónd teureke mèt sjpiets. De hudige boew dateert oet de 17e en 18e ièw.
'n Veurmalige watermeule geneump de oliemeule, in vakwerk, liek aan de Gelaenbaek in de buurt van Geweusterao. Ze sjtamp oet de 17e ièw en huèrt bie kesjtièl Tervere (Rivieren).
Fibonacci
Leonardo van Pisa (Pisa, zoeaget 1170 - zoeaget 1250) (middelieëfs Letien: Leonardo Pisano, modern Italiaans: Leonardo da Pisa), baeter bekèndj es Fibonacci, waas 'nen Italiaanse wiskóndige. Hae wuuertj döks betrach es d'n ieëste wèsterse wiskóndige dae origineel wirk publiceerdje saere Griekse aadheid.
Fibonacci woort gebaoren in Italië, meh genaot zien opleijing in Naord-Afrika wo ziene vader 'n diplomatieke pos bezat. Hae bestudeerdje de Arabische ciefers (inclusief 't ciefer nól) en realiseerdje zich det hiemit efficiënter kós waere geraekendj es mitte toet den aan in Europa gangbaar Romeinse ciefers. Rónjelóm 1200 sjèdje d'r oet mit reize. In 1202 publiceerdje d'r zie wirk Liber Abaci en introduceerdje d'r hiemit 't Arabisch cieferstèlsel in Europa. 't Wirk woort good óntvange door opgelèdj Europa en haw groeaten invlood op 't Europees dinke.
Wie d'r trögkwaas in Pisa raakdje d'r bevrundj mit keizer Frederik II. Deze heel van wiskónde en weitesjap. In 1240 woort Fibonacci geieërdj door 't Republiek Pisa en kreeg d'r e salaris. Fibonacci begós knien te foekke. Hae begós mit twieë knien, mer al snel haw d'r 's drie. Nao 't bestudere van 't vermeinigvöljige van dees bieëster koom d'r toete reeks 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34 en 55. Dees getaalrie hètj de rie van Fibonacci, ouch waal "knienereeks" geneump. De verhajing tösse twieë opeinvolgendje getalen oet dees reeks genieëk 't gólje getaal.
De bienaam "Fibonacci" kreeg d'r nao zien doead en besteitj oete sameveuging van Figlio di Bonaccio, "zoon van Bonaccio". Bonaccio, "goje kloeat", waas de bienaam van Fibonacci zie vader.
In 1863 woort in Pica e standjbild veur Fibonacci opgerich det door Giovanni Paganucci gemaak is gewaore.
Vergönning
Ein vergönning is ein breefke of bewies wo op sjteit dat men bepaalde dènger maog ongernömme. 'n Veurbeeld hievan is 'n vösjvergönning. Es men die haet maog men vösje vange. Es emes noe beveurbeeld geit vösje ohne vergönning, en de pliesie kontroleert häöm of zie, dan kint daegene dae in euvertredèng is ein waarsjuwing of bie herhaoling, e proces verbaal kriege. Ein vergönning höbste ouch nuèdig es se ein hoes wils gaon boewe of verboewe, ein groet fiès wèls organisere, vör 'ne carnavalsóptóch of 'n broonk. Alles wo 'n vergönning vör nuëdèg is, is d'r zoonder illegaal, en dös verbaoje. Sommige vergönninge zeunt geregeld bie wèt, zoewie boewvergönninge, aander bie Gemèngdeleke Verordeninge, zoewie vör óptochte.
17 juni
17 juni is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 168en daag vaan e gewoen jaor en d'n 169e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 197 daog. 17 juni is de nationaole fiesdaag vaan Iesland.
Kesjteël ten Hove
thumb|300px|right| Kesjteël ten Hove in Gratem
Besjrieving van 't kesjteël
't Kesjteël ómvat 'n oet tweë verdepinge besjtaond rechhokig, baksjteine hoofgeboew mèt haoks dao-op 'ne wesvleugel en aan de noordkantj 'ne neerhaof. 't Hoofgeboew haet 'n classicistische oetsjtraoling en is veurzeen van 'n consolefries oet 1680. Ónger 't hoofgeboew bevundj zich 'ne 14e of 15e eëuwse kelder mèt tóngewelve. De wesvleugel, in de 17e eëuw door Willem De Borman geboewd, haet 'ne maniëristische topgevel.
Róndj 1680 is aan de bènnehaof van 't hoofgeboew 'n paortgeboew en 'n rechhokig hooktäöreke geboewd, allemaol in dezelfde sjtiel es 't hoofgeboew. Op 't daak van de paortvleugel sjteit 'n daakruterke, 't hooktäöreke is veurzeen van 'n tentdaak mèt dao-op 'n lantaarnvörmige doevetil. De vinsterómliestinge oet natuursjtein zint in de 18e eëuw aangebrach. In 't hoofgeboew bevundj zich 'n 17e eëuwse Ionische sjouw. Teves zint d'r aan weerskantje van de sjouw ènnige behangselsjilderinge te bewónjere.
't Hoofgeboew, de wesvleugel en 't paortgeboew mèt hooktäöreke zint gedeiltelik ómgrach. Oarsjprónkelik hèj 't kesjteël 'n döbbele ómgrachting.
De neerhaof is 'n geboew mèt drie vleugele óm 'n bènneplaatsj. In de oasvleugel bevundj zich de toegangspaort. 't Geheël sjtamt oet de 17e eëuw.
Gesjiedenis en beweuners
Volges euverlevering zou d'r op de plaatsj van 't kesjteël in 1210 al 'n versjterkte börch höbbe gesjtaon die in 1340 zou zeen verinneweerd door 'ne brandj. De gewelve in de kelder van 't hujige hoofgeboew zouwe restante bevatte van deze veurlouper. De eësjte officiële vermèlding is aevel pas in de 15e eëuw. De eësjte bekènde bewoner zou de ridder Geurt van de Bongert zeen gewaes. Óndanks zien ómgrachtinge en versjterkinge is aan 't kesjteël in 't verleje gein riddermatigheid toekènbaar te make.
't Hujige hoofgeboew dateert oet 't begin van de 17e eëuw en is waarsjienlik geboewd door jonkheër Willem De Borman, heër van Grathem, en zien vrouw Margaretha van Waes. Getuige hievan is eine in 't hoes Ten Hove aanwezige gedènksjtein wo-op 't jaortal 1609 en de femiliewaopes van De Borman en van Waes zichbaar zint. 't Zelfde femiliewaope is ouch te vènje op de monumentale graafzerk in 't taoreportaal van de parochiekirk, de RK Kirk Sint Severinus in Gratem. Willem De Borman boewde in 't midde van de 17e eëuw de wesvleugel aan 't hoofgeboew. In 1680 ging 't eigedom van 't kesjteël euver aan Arnold Christoffel Puytlinck ter Biest. Hae zörgde veur wiejere oetbreijinge van 't kesjteël en goof d'r ein classicistisch uterlik aan. Nao de Puytlincks woort 't kesjteël achtereinvolges bewoond door de femilies Van Bonninghausen, De Lom, en De Brialmont en aan 't eindj van de 18e eëuw door de familie De Bounam de Rijckholt, naodat Jean-Baptist De Rijckholt 't in 1792 van 'n tant hèj geërf. De femilie De Bounam verbleef dao veer generaties lank. Nao Jean-Baptist volgde Adolphe (getrouwd mèt Mechtildid Van Voorst tot Voorst), Louise (getrouwd mèt Leopold Van Voorst tot Voorst) en Adèle (getrouwd mèt Frans Vos de Wael). In 1922 verhoesde dit lètste echpaar en kaom d'r 'n eindj aan vief eëuwe adelike beweuning van 't kesjteël.
In 1925 sjtóng 't kesjteël te koup. Nuuje eigenaer woort 'ne boer uit Gratem dae de ruumtes van 't kesjteël gebruukde veur opsjlaag van ziene oags. In 1933 kreeg 't kesjteël 'n gans nuuj bestömming en woort 't ingerich es nónneklaoster annex bejaordeverzörgingscentrum. Later woort 't nog gebruuk es kleutersjaol. In 1944 leep 't kesjteël 'n beheuërlike aorlogssjaaj op en raakde 't nao de aorlog, nao jaorelange laegsjtand, in verval. In 1961 woort 't aangekoch door 'n verzekeringsmaatsjappie en woort 't gerestereerd óm d'r ein vakantieoord veur de kènjer van de perseneelsleje van te make. Later woort 't verhuurd aan 'n horecabedrief.
Oos-Timorcrisis (1999)
De Oos-Timorcrisis oet 1999 begós mèt aonvalle door anti-oonaofhenkelekheids-militante op börgers, en breide ziech oet tot algemein geweld door 't land, met naome in de hoofstad Dili. 't Geweld laajde op naotot 'n mierderheid vaan de keesgerechtigde stummers vaan 't volk veur oonaofhekelekheid vaan Indonesië stumde. Zoe'n 1.400 börgers zouwe doed zien gebleve. 'n VN troepemach (InterFET) die veurnaomelek oet lede vaan 't Australische leger besteit is oetgezonde um de vrei te stiechte en te bewaore.
Kesjteël ten Hove
Gesjiedenis en beweuners
Sins 1992 is 't kesjteël weer in particuliere hènj en vènje d'r weer de neuëdige resteraties plaatsj. De veurhaof is recentelik verboewd tot appartemente.
Oos-Timorcrisis (1999)
Achtergroond: referendum
In 1999 beslut de Indonesische regering, oonder sterke internationaolen drök, um e referendum te hawwe euver d'n touwkoms vaan Oos-Timor. Portugal waor begós mèt zeuke nao polletieke boondgenote in de EU, en daonao in aander deile vaan de wereld um drök oet te oefene op Indonesië. 't Referendum, op 30 augustus, gaof 'n dudeleke mierderheid (78.5%) veur oonaofhenkelekheid, daobei 't alternatief vaan 'n otonoom provincie binne Indonesië te weure verwerpend, die bekind moos weure oonder de naom "Special Autonomous Region of East Timor" (SARET).
Kesjteël ten Hove
Trivia
In de 19e eëuw waas 't kesjteël nog op de lènkeroever van de Uffelse baek gelaege. Dees baek is aevel in de 20e eëuw rechdoor getrokke, wodoor dees noe völ zudeliker van 't kesjteël sjtruimp.
Oos-Timorcrisis (1999)
Geweld
Metein heinao, woort door Oos-Timorese pro-integratie milities, oondersteund door de Indonesische regering, en Indonesische soldaote 'n campagne vaan geweld en terrorisme gestart ter vergelling. Zoe'n 1.400 Timoreze weure gedoed en 300.000 lui weure mèt geweld nao Wes-Timor gedwonge es vlöchteling. 't Groetste deil vaan de infrastruktuur vaan 't land, inclusief hoezer, irrigatiesysteme, waterveurraodsysteme en sjaole, en bijnao 100% vaan 't elektriciteitsnèt vaan 't land weure verweus. Volges Noam Chomsky, "In ein maond heet dees groete militair operatie zoe'n 2.000 lui vermaord, hoonderde vroului en meidskes verkrach, dreikwaart vaan 't volk verplaots, en 75 procent vaan de infrastruktuur vaan 't land verweus" (Radical Priorities, 72).
InterFET
Op 20 september 1999 woort de door Australië geleide vredestroepe vaan de International Force for East Timor (InterFET) oetgezat in 't land en zie brachte 'n ind aon 't geweld. Aktiviste in Portugal, Australië, de V.S. en aandere oefende drök oet op hun regeringe um aktie te oondernumme, boenao president Bill Clinton vaan de V.S. oetindelek Indonesië, wat op dat momint al in financieel probleme waor, dreigde mèt 't intrèkke vaan IMF lieninge. De Indonesische regering stumde in mèt tröktrèkking vaan häör troepe en stoond touw tot 'n multinationaol troepemach in Timor 't gebeed góng stabilizere. 't Waor dudelek tot de VN neet genóg middele had um rechstreeks tege de paramilitair troepe te vechte. Daorum otoriseerde de VN de opriechting vaan 'n multinationaol troepemach mèt de naom InterFET, door de Veilegheidsraod Resolutie 1264. Troepe kaome oet 17 lande, zoe'n 9.900 in totaal. 4.400 kaome oet Australië, de rest veurnaomelek oet Zuid-oos Azië. De troepemach woord geleid door Majoor-Generaal Peter Cosgrove. Ze lande in Oos-Timor op September 20, 1999.
Durbuy
thumb|Locatie van Durbuy in Luxemburg. Durbuy is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Marche-en-Famenne. Op 'n oppervlakde va 156,61 km² wonne 11.282 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 72 minse per km².
Durby is de klèngste sjtad va Belsj.
Aander kerne
left|thumb|Zich óp 't centrum van Durbuy. Barvaux, Bende, Bomal, Borlon, Grandhan, Heyd, Izier, Septon, Tohogne, Villers-Sainte-Gertrude en Wéris.
Duutsj Riek
Saer 1945 weurt deze naam vermeje.
Sydney
right|300px|Ligking vaan Sydney in Australië Sydney is mèt 4,4 miljoen inwoeners (aofhenkelek vaan definitie) de groetste stad vaan Australië en de hoofstad vaan de deilstaot New South Wales. De stad is 't veurnaomste financieel centrum vaan 't land en 'n veurnaom toeristeplaots. 't Steidelek gebeed besteit oet 38 gemeintes. De stad zelf heet mer 'n klein 150.000 inwuners, 't suburbaon gebeed vaan de stad is 't groetste op de wereld. Dit kump veural door de ruimen opzat.
Stadsgeziech
left|300px|thumb|'t Operahoes en de Havebrögk 't Geziech vaan 't centrum weurt bestump door twie markante gebouwe, 't Operagebouw, e futuristisch oetzeend gebouw ligkend op e sjeereiland, en de Havebrögk. Wijer kint de skyline väöl wolkekretsers, die um Port Jackson eweg gebouwd zien. Binne de immense stedeleke regio vaan Sydney ligk 'n aontal nationaol parke, en versjeie toeristische stren.
Historie
thumb|Kaart vaan Sydney oet 't begin vaan de kolonisatie ([[1789)]] Luitenant James Cook bezoch 't gebeed um Port Jackson in 1780. Dit leide in 1788 tot de stiechting vaan 'n straafkolonie, woebij de veurnaomste taak vaan de veroordeilde 't bouwe vaan de stad waor. In de jaore twinteg vaan de negentiende iew waor de neerzètting tot 'n echte stad oetgegreujd die ouch door "gewoen" lui bewoend woort en in 1847 maakde de veroordeilde nog mer 3,2% vaan de totaol bevolking oet. De stad greujde daan ouch snel mèt regulier immigrante, veural oet Londe en oostelek Ierland (wat ouch in 't Australisch Ingels trök te hure is). Vaanaof 1851 voonte in 't binneland vaan Australië mierder goldrushes plaots; Sydney woort daobij de veurnaomste handelsplaots. 't Aontal inwuners steeg vaan 39.000 in 1851 tot mie es 200.000 in 1871. In deen tied oontstoont ouch 'n groete rivaliteit mèt Melbourne; dit leide oetindelek detouw tot in 1908 'n nui hoofstad veur Australië, Canberra, gestiech woort.