cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
John Breuilly
In deen tied wèrkde heer nog veural aon oonderzeuke roontelum de historie vaan Duitsland. Dao raakde heer geïnteresseerd in 't idee vaan nationalisme, veural umtot Duitsland 'n lang dóbbelzinnege rillatie mèt nationalisme heet (zoewie 't Nazisme, 't nationalistisch liberalisme mer ouch 't anti-Duits nationalisme vaan regio's wie Beiere). Hei kaom heer tot de conclusie tot heer e book euver dit oonderwerp allein meh zou kinne leze es heer 't zelf zou sjrieve. In 2013 maakde heer deil oet vaan de redactie veur 't Oxford handbook of the history of nationalism.
Lebmaag
De lebmaag (Letien: aboomasum) is de litste vanne veer mage van herkawwers. Deze maag is vergeliekbaar mitte maag die me vindj bie zougdere mit 'nen inkelveljige maag, wie kuusj, hónj, katte enne miens. De lebmaag perduceertj zaltzoer en pepsien ('n vertaeringsenzym). Hiedoor daaltj de pH (zoergehaldje) inne lebmaag, wodoor de meiste bacterieje aafstèrve. Dore lieëg pH-waerd enne pepsien wuuertj inne lebmaag e begin gemaak mitte vertaering vanne eiwitte. Vanoete lebmaag geit 't voor via de pylorus nao d'n twellefvingerigen derm.
Somme
Somme is bekind um häör groetsjalige gevechte tiejesj d'n Ièrsjte Waereldoorlog, veural door de Sjlaag um de Somme.
Lebmaag
't Zaltzoer en 't vertaeringsenzym pepsien van kelver wuuertj gebroeke veure bereijing van kieës. Door toeveuging van zaltzoer en pepsien stremp de milk, wodoor veurkletsj of leb (wrongel) óntsteit. Allewiel wuuertj de pepsien door gemodificeerdje bacterieje gemaak, wodoor gein risico mieër is veur gekrenkdjes die vanoete bieëster wuuertj euvergedrage enne kieës ouch veur vegetariërs gesjik is.
Turinge
Turinge is 'ne deilstaot in 't midde vaan Duitsland. Turinge oontstoont op 1 mei 1920 door samenveuging vaan de Turingse staote, de in 1918 tot vrijstaote daan wel volksstaote verklaorde monarchieë Saksen-Wimar-Eisenach, Saksen-Altenburg, Saksen-Meiningen, Reuss, Vrijstaot Schwarzburg-Rudolstadt en Schwarzburg-Sondershausen.
Abdomen
Abdomen kan verwieze nao:
Banská Štiavnica
thumb|Oetzich euvere stad. Banská Štiavnica (Duits: Schemnitz, Hóngaars: Selmecbánya) is 'n stad in centraal Slowakije, in 't midde van 'ne oetgrótte caldera óntstange nao 'n instórting van 'n aaj vulkaan. 't Gebergdje det de caldera vörmp hèt 't Štiavnica Geberdje. Banská Štiavnica haet mieë es 10.000 inwoners. De aajste sjriftelike vermeljing van Banská Štiavnica is oet 't jaor 1156. Al in de 13djen ieëuw waas de stad bekindj waenger de winning van goud en zilver. 't Haet 'ne nag gans behaje middeleeuwse stadskern. Waenges häör historische waerdje wore de stad enne ómligkendje ómgaeving dore UNESCO oetgerope es Waereldj Erfgood op 11 december, 1993.
Bezeenswaerdighede
't Hert van de stad is 't historische Drie-einheidsplein (Slowaaks: Trojičné námestie) wo ouch 'ne monumentale peszuul steit. 't Plein is in gebroek veur dök veurkómmendje culturele gebäörtenisse en d'r is ouch 'n mineralogisch museum. Twieë kastele, d'n aaje (Slowaaks: Starý zámok) en de nuje (Slowaaks: Nový zámok), zeen ómgeboewdj toet museum.
't Mienboewaopelóchmuseum bi-jtj 'ne twieë km lange excursie óngere gróndj in de miene oet de 17djen ieëuw. 'nen Angere aje mien dae geäöpendj is veur 't publiek, de Glanzenberg is zelfs ajer.
Demografie
Banská Štiavnica haet 10,674 inwoeaners (31 december 2005). Vólges de vólkstelling van 2001 is 93.9% van de luuj Slowaaks en 2% Roma. Väöl luuj stamme aaf van de Karpatepruse die 'ne belangrieke rol speeldje in de middelieëuwse gesjiedenis van de stad. 65% is rooms-katholiek, 18.9% atheïstisch en 7.6% lutheraans.
Giorgos Giakoumakis
Carrière
Giakoumakis begós in de jeug beej amateurclub Atsalenios in zien gebaortestad. In 2012 stapde hae euver nao Platanias FC, det op 't hoeëgste nivo speult. Hae bleef dao vief jaor speule. In 2017 góng hae euver nao topclub AEK Athene, maar hae kwaam dao maar noow en dan aan vootballe toe. Hae woort twieë kier oetgelieënd: iers aan OFI Kreta, dan aan Górnik Zabrze in Pole. Wie hae dao speulde woort hae óntdek door Stan Valckx, sportief direktäör van VVV. Giakoumakis kwaam veur 200.000 euro van AEK euver en kreeg 'n contrak tot 2022 mit 'n optie veur nog 'n jaor.
Beej zien debuut veur VVV veel hae direk op mit 'nen hattrick taege FC Emmen. Later, in december 2012, scoorde hae zelfs veer kier in de match taegen ADO Den Haag. Hae herhaolde dat ind jannewari taege SBV Vitesse. Vergeliekinge woorte gemak mit Hans Sleven en Herman Teeuwen (allebei rónd 1960 actief), zoeëwie mit Luís Suárez (topscoorder in 't sezoen 2009/10 as vootballer van Ajax). Nao de winterstop raakde hae aevel oet vörm. Hae waor ouk väöl geblesseerd of geschors. Oetendelik woort hae mit 26 gole toch nog topscoorder van de Ieëredevisie. VVV waas aevel te aafhenkelik van häöm allein en raakde in vrieje val, um te endige op de 17e plaats en te degradere. 't Waas veur 't iers det de topscoorder vaan de Ieëredevisie beej 'n degraderende club zaot.
Giakoumakis speulde in 2015 dreej matche veur 't Grieks jeugelftal. Naodat hae beej VVV zoeë good speulde, selecteerde John van 't Schip, bóndscoach in Griekeland, 'm ouk veur 't Grieks elftal. Hae speulde dao wies jannewari 2021 dreej kier en makde eine gool.
Ida Gerhardt
thumb|Ida Gerhardt in 1968. Ida Gardina Margaretha Gerhardt (Gorinchem, 11 mei 1905 - Warnsveld, 15 augustus 1997) waor 'n Nederlandse diechteres en literair vertaolster. Ze kraog pas wied nao d'n Twiede Wereldoorlog bekindheid es diechteres meh woort zoewel door 't pebliek es door de critici vrij good gewaardeerd.
Biografie
Gerhardt woort gebore in de Zuid-Hollandse stad Gorinchem es keend vaan Dirk Reinier Gerhardt en Grietje Blankevoort. Häöre pa waor directeur vaan 'n ambachssjaol. Ze had ein awwer zöster Truus en zouw later e joonger zösterke Mia kriege. De zösters tuinde al vreug belaankstèlling veur gelierde oonderwerpe, wat neet nao de zin vaan hun moojer waor. Mèt häör had Ida daorum 'ne slechte band. In 1916 góng Ida, tege de zin vaan häör moojer, nao 't Erasmiaans Gymnasium in Rotterdam. Hei had ze les vaan d'n diechter J.H. Leopold en trof ze häöre latere partner Marie van der Zeyde.
Nao häör indexame góng Gerhardt in 1924 klassieke taole studere in Leiden. In deen tied woort häör moojer opgenome in e gestiech, en mós Ida 't awwerlek hoes oet. Ze góng wijer studere in Utrech. Wie ze dao in 1933 aofstudeerde waor 't crisis en kós ze gei werk vinde. Daorum woort ze e jaor later weer in häör awwerlek hoes touwgelaote. In 1935 góng ze werk make vaan 't diechte. Häör zöster Truus waor op dat memint al aon 't diechte en brach perceis dat jaor häören ierste bundel oet. Naotot evels Van der Zeyde 'n negatief recensie op Truus häören twiede bundel had gegeve, greujde Truus en Ida oeterein. Oonderwijl heel Ida ziech bezeg mèt häör vertaoling vaan De rerum natura vaan Lucretius, boe-op ze in 1942 zouw promovere.
Constantinopel
Keizer Constantijn de Groeate woort dore gesjikdje lokaasje vanne stad aangetróch en in 330 woort die herstif es Nova Roma of Konstantinoupolis. Dao woort gezag det hae de stad kreeg aangewezen in 'ne profetischen druim. Constantinopel woort de nuuj houfstad van 't Romeins Riek, ouchal beheel Roeame zien politische en ikkenomische privileges.
Constantinopel waas de houfstad van 't Romeins Riek, daonao van 't Byzantiens Riek en in 1453 woort de stad ingenómme dore Ottomane. Ouch van die häör riek woort de stad de houfstad en ze sting bekèndj ónger versjillige name, worónger Constantinopel.
In 1923, doe 't modern Törkieje woort gestif, woort de houfstad verplaats nao Ankara. In 1930 woort de naam officieel verangerdj in Istanbul, 'ne naam dae is aafgelèdj van 't Grieks stin poli det "inne stad" mèntj.
Ida Gerhardt
Biografie
Gerhardt mós in 1963 um gezoondheidsprobleme häör werk es liereres opgeve. Ze stortde ziech noe op get nuits: ze góng Hebreeuws liere en maakde 'n psalmvertaoling, die in 1972 oetkaom. De psalme woorte deil gesjreve in e verkaantiehoes in Ierland. Gerhardt euverwoog dao permanent te goon woene, meh umtot ze Van der Zeyde neet mètkraog verhuisde ze nao Eefde (provincie Gelderland). De psalme sloge aon; ze zien ouch in de Willibrordbiebel opgenome.
In de jaore zeventeg en tachteg woort Gerhardt landelek bekind, ouch al door gooj recensies vaan Kees Fens en door de documentair De wording, die tuinde wie Gerhardt 't gediech "Langzaam opent zich het inzicht" veur de vieftegste verjaordaag vaan keuningin Beatrix sjreef.
De lèste jaore góng Gerhardt häör geisteleke gezoondheid achteroet. In 1990 storf häör vrundin. De lèste jaore brach ze in e verzörgingstehoes in Warsveld (provincie Gelderland) door, boe ze in 1997 storf.
Stijl
De gediechte vaan Gerhardt zien rillatief awwerwèts: oondaanks tot ze in groete mierderheid nao d'n Oorlog zien gepubliceerd, aoseme ze de geis vaan 't Interbellum. Metrum en rijm zien es regel presint; de diechteres had 'n veurleefde veur klassieke vörm wie 't sonnèt. Häör werke goon es regel euver häör geveulsleve, gekoppeld aon alledaogse oonderwerpe; opvallend väöl vaan häör gediechte speule op sjaol.
Bron
Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Bardejov
Bardejov (Duits: Bartfeld, Hóngaars: Bártfa, Pools: Bardiów) is 'n stad in noord-oeas Slowakije. 't Lik inne Šariš regio en haet róndje 33.000 inwoners. De spa stad, mit ziene ieëste vermèljing in 1241, toeantj väöl versjèllendje culturele monumenter in zien gans intak middeleeuws centrum. De stad is ein van UNESCO zien Waereldj Erfgood.
Berg en Terbliet
Berg en Terbliet ies 'n veurmalige gemeinte in Zuud Limburg mèt es kerne: 't kèrkdörp Berg en wiejer de gehuchte Terbliet, Vilt en Geulem. Tot aan de Franse tied waore 't twie aparte hièrlekhede: Berg, wat ein van de èlf benk van Sintervaos waor, en Terbliet, saer 1542 in heng van de femilie Van de Bongard. Bie de gemeintelike herindeiling in 1982 woort de ganse gemeinte bie de gemeinte Valkeberg aan de Geul gevoog. E jaor veur de herindeling, in 1981, versjeen e sjtandaardwerk van 500 pagina's, euver Berg en Terbliet, gesjreve door de auteursj: Victor Klaessen, A. Houben, H. Raeven en H.Schols.
De witte plaatsnaamborde mèt de naam "Berg en Terblijt" zint nao de herindeiling, in de ganse veurmalige gemeinte, blieve sjtoon.
Waope
De gemeinte Berg en Terbliet kraog op 15 september 1819 e waope touwbedeild, wat ziech zoe liet umsjrieve:
Dit waope is neet gebaseerd op de aw hierlekheidswaopes of sjepebaankzegele vaan Berg en/of Terbliet.
SV Panningen
SV Panningen is de voetbalclub vaan 't dörp Kepèl (Panninge). Ze sjpeult in de 4e klasse E. 't Sjportpark hit Sportpark Panningen - Noord, en 't likt op de Wilhelminastraot tegeneuver 't zwumbaad "de Waterloat" 't Alde sjportpark hit "de Dél"
Berg en Terbliet
Historische inwoenertalle
Mèt oetzundering vaan d'n tied tösse 1956 en 1960 kós de gemeinte Berg en Terbliet ummer 'ne gezónne greuj; dit in tegestèlling tot väöl aander gemeintes in 't Heuvelland, boe ieder stagnatie heersde.
(v1830=100)
Greun: Gemeinte Berg en Terbliet Blauw: Provincie Limbörg
Farsund
thumb|De ligking van Farsund in de pervincie Vest-Agder. Farsund is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Vest-Agder in Nórwaeg. De gemeinte had 9.446 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 268,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 35,2. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 1003.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 5,8% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Fotocamera
'n Fotocamera of fototoestèl is 'n camera um fotografische opnames mèt te make.
Camera obscura
thumb|right|200px|Wèrking vaan de camera obscuraDe veurluiper vaan de camera is de camera obscura. In weze is dit niks mie es 'n kamer of does die vaan binne zwart is gemaak, mèt 'n klein opening in eine wand boe leech door kin binnevalle. Op de tegeneuverliggende wand zal 't leech geprojecteerd weure. De wèrking vaan de camera obscura weurt door de Arabische wetensjapper Ibn al-Haytham (Alhazen) besjreve in 't werk Thesaurus Opticae (1015-1021). In 1660 weurt door de Ingelse wetensjapper Robert Boyle en z'ne assistent Robert Hooke 'ne draagbare camera obscura oontwikkeld.
Ierste foto
De ierste 'echte' permanente foto weurt door Joseph Nicéphore Niépce gemaak in 1826. Daobij gebruuk heer 'n tinne plaat bedèk mèt bitume. 't Bitume weurt hel oonder invlood vaan leech. De neet hel gewoorde deile weure opgelos en zoe verwijderd vaan de plaat, boedoor de aofbeelding blijf bestoon.
Film
't Doort evels tot 1885 veurtot d'n ierste film weurt oontwikkeld (al is dat evels nog gein plastic (cellulose) mer 'n film gecoat op pepier) door George Eastman. Heer oontwikkelt ouch 'ne sumpele box camera (de Kodak) in 1888, dee door z'ne liege pries bij de consument in trèk kump. D'r zit al 'ne film in veur 100 opnames en 't gehiel moot trökgesjik weure nao 't febrik um de film te oontwikkele en obbenuits te laoje mèt 'ne nuie film.
35 mm
thumb|right|Leica 1, 1925In 1913 oontwikkelt Oskar Barnack bij de firma Leitz 'n prototype vaan 'ne 35 mm camera boebij gebruuk gemaak weurt vaan de 35 mm film dee gebruuk weurt in de 'bewegende' film. 't Doort evels tot 1925 (vaanwege d'n Ierste Wereldoorlog) veurtot de Leica 1 op de mert kump. In 1938 kump Kodak mèt de Retina 1 boe-in zoegenaomde 135 film cassèttes weure gebruuk. Dees cassèttes gebruke v'r huie nog steeds.
TLR en SLR
thumb|right|Asahiflex IIb, 1954De ierste praktische reflex camera is 'ne Rolleiflex TLR oet 1928. TLR's en SLR's bestoonte al langer mer waore te groet um ech populair te weure. De ierste praktische SLR is de Ihagee Exakta oet 1933. De ierste 35 mm SLR is de Kine Exakta.
De ierste nao-oorlogse innovatie is de oug-niveau zeuker in 1947 in de Hongaarse Duflex, wat weurt verbetert in de Contax S in 1948, wat teves de ierste camera is mèt pentaprisma. 'n Aandere bekinde camera oet deen tied is de Hasselblad 1600F, dee langen tied de standaard zow zien veur de medium formaat SLR camera
In 1952 introduceert de Asahi Optical Company (later bekind gewore door de Pentax camera's) de ierste Japanse 35 mm SLR Asahiflex. Aander Japanse fabrikante wie Canon, Yashica en Nikon koume ouch mèt eige camera's. Nikon kump mèt de Nikon F, d'n ierste systeem camera, mèt oetwisselbare componente en accesoires.
Instant camera
Wijl de gewoene camera's steeds beter woorte, kump in 1948 'n gaans nui type camera op de merret: de Polaroid Model 95, d'n ierste instant camera. Ouch bekind es de Land camera, nao d'n oetvinder Edwin Land, maak dizze camera gebruuk vaan 'n gepatenteerd chemisch proces um kant en klaore positieve aofdrökke te make vaan de beleechte negatieve in minder es ein minuut. Oondaanks de relatief hoege pries is 't 'n succes en in de jaore 60 koume d'r al tientalle modelle op de merret.
Automatisering
D'n ierste camera mèt automatische beleechting is de volledeg otomatische Kodak Super Six-20 oet 1938, mer door z'ne hoege pries (veur deen tied) weurt 't neet ech 'n succes. In de jaore 60 weure goodkoupe elektronische componinte steeds 'gewoener', en d'r koume steeds mier camera's mèt ingebouwde leechmeters en otomatische beleechtingssyteme.
De volgende technologische verbetering is 't plaotse vaan de leechmeter achter de lens, de zoegenaomde through-the-lens meter, in 1960 in de Duitse Mec 16 SB. Dit systeem kump allewijl veurnaomelek veur op SLR's.
Bronne
Veur d'n teks vaan dit artikel is gebruuk gemaak van de Nederlandse en d'n Ingelse wiki.
Vårgårda
Vårgårda is 'n gemèndje in Västra Götalands län, Zwede. De gemèndje tèltj 10.869 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 428,74 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 25,4 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
8,00% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Tarn
thumb|Ligking van 't departement Tarn. 't Departement Tarn is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 81. 't Is gelaengen in 't zudelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Aveyron, Hérault, Aude, Haute-Garonne en Tarn-et-Garonne. De houfstad is Albi.
1817
Gebäörtenisse
thumb|left|130px|De Draisine loupfits van Karl von Drais. 150px|thumb|Menneke Pis
Papiaments
't Papiaments is de taol vaan de inheimse bevolking op de Oonderwindse Eilen Aruba, Bonaire en Curaçao. 't Is 'n creooltaol gebaseerd op 't Portugees, mèt ouch väöl Spaonse en Ingelse invlode en daonaeve väöl wäörd oet 't Nederlands.
Oontstoon
Allewel tot de sprekers zelf veural verwantsjap zien mèt 't Spaons (dat kortbij, op 't Zuid-Amerikaans vasteland, gesproke weurt) is de primaire brón vaan de taol 't Portugees. De Afrikaanse slaove, aofkumsteg oet mie es ei volk, mote dat veur de oonderling communicatie höbbe euvergenómme. Boe en wie 't is oontstande is neet dudelek; dao zien twie hooftheorieë euver. De gebrukelekste theorie nump aon tot de taol t'r plaotse in de Wes is oontstande (ofwel op Aruba, ofwel op Curaçao). 't Portugees waor d'n taol vaan de slaovehandelere die de Afrikane nao de Antille brachte. 'n Ander theorie is tot 't Papiaments 'n aofgeleide is vaan ander Portugese creooltaole, die in Wes-Afrika gesproke weure, wie de Kaapverdische taole, 't Angolees (allewijl gesproke op Saõ Tomé en Principe) en 't Guinee-Bissaus. De naom Papiamento/u kump vaan 't woord papear (creool: papia), wat "praote" (of "mojle") beteikent. Papiaments beteikent dus zoeväöl wie "spreektaol" of "dialek".
In de taol bleve nog väöl wäörd oet de versjèllende Wes-Afrikaanse taole achter. T'r plaotse mingde 't Papiaments mèt de locaol aonwezege Indiaanse Arawaktaole (veural op Aruba, boe de Indiane neet op zoe groete sjaol door de Spaanjerds waore aofgeslach). Later invlode kaome vaan de Spaonse missionaire (de Nederlandse euverhiersers lete dat touw, umtot ze de slaove neet weerd voonte tot 't calvinisme te bekiere) en vaan 't iewelaank Nederlands bewind. Umtot 't Nederlands tot veur kort de einege officieel taol waor en nog ummertouw domineert in formeel situaties is dee lèsten invlood hendeg groet.
Dialekte/variante
't Papiaments heet drei dialekte, eint veur eder eiland. 't Dialek vaan Curaçao hèt Papiamentu, dat vaan Aruba Papiamento en dat vaan Bonaire Papiamen. Op Aruba spelt me de taol etymologisch, op Bonaire en Curaçao fonetisch (vaandao 't versjèl tösse Papiamento/Papiamentu; die naome weure gliek oetgesproke). De verandering -mentu/-men is typisch veur Bonaire en trejt op in alle wäörd mèt dee suffix. 't Dialek vaan Aruba versjèlt wijer door e groeter aondeil vaan Arawakse wäörd, veural veur inheimse bieste- en plantesoorte.
Sprekers
Op de drei eilen boe 't Papiaments inheims is sprik 70 (Aruba) tot 80 (Curaçao) percint vaan de bevolking toes gemeinlik Papiaments (volkstèllinge op Aruba en de Nederlandse Antille, 2000 resp. 2001). Dat kump neer op oongeveer 175.000 lui. Daobovenop koume nog lui die 't Papiaments neet es belangriekste taol höbbe (blaanke, immigrante en mojertaolsprekers die 't höbbe laote valle). In Nederland zien volges 't CBS oongeveer 130.000 Antilliaanse en Arubaanse allochtone. Vaan die in Nederland woenende sprekers zal laank neet edereine de taol nog daogeleks gebruke. 't Totaol aontal sprekers kump daomèt op mie es 300.000, 't aontal daogelekse sprekers zal neet bove de 250.000 oetkoume.
Gebruuk
Wie heibove al opgemerk gebruke de Antialliane hun eige taol neet allemaol eveväöl. 'n Oonderzeuk oet 1986 oonder lieger sjolere wees oet tot toen 't mierendeil toes ummer Papiaments praotde, en e belangrieke minderheid boete de sjaol noets Nederlands praotde. Es de kinder awwer woorte en 't Nederlands beter behiersde góng hun gebruuk vaan die taol wel umhoeg.
Of 't oonderwies Nederlands- of Papiamentstaoleg moot zien is 'n aw discussie. Wie de vrijgelaote slaove in de negentiende iew veur 't iers les kraoge gebäörde dat in 't Nederlands. Neet allein de blaanke, meh ouch de zwarte bevolking zaog hendeg neer op 't Papiaments, dus drin lesgeve waor gein serjeus optie. Dit had evels tot gevolg tot de lierlinge hun sjaolmeisters aamper verstoonte. In 1935 woort bepaold tot mèt touwstumming vaan de gouverneur lesse in 't Papiaments gegeve kóste weure. Vaan dees bepaoling is evels noets gebruuk gemaak. Nao d'n oorlog woort ouch mie es eine kier veur gepleit veur oonderwies in de volkstaol, meh 't oontbreke vaan 'n vaste spelling en 'n besjrievende grammair verhinderde dat. Zoe gaof 't veur de spelling twie kampe, wat oetindelek leide tot de situtatie vaan fonetische spelling op Curaçao en etymologische spelling op Aruba (wat mier op Venezuela en de Spaonse taol geriech is). In 1976 stèlde Curaçao einzijeg 'n spelling vas, die in 't oonderwies gebruuk kós weure. 't Bleef evels bij korte lesse Papiaments in 't basisoonderwies.
In 't debat euver de taolkeus in 't oonderwies stoon al jaorelaank twie meininge tegeneuverein. Veural de awwers wèlle tot hun kinder in de ierste plaots good Nederlands liere, zoetot ze later in Nederland kinne wèrke. Wie in 2005 de regering vaan de Nederlandse Antille besloot de basissjaole Papiamentstaoleg te make sjikde hiel väöl awwers hun kinder nao de nog euvergebleve Nederlandstaolege sjaole. De lèsten tied goon stumme op veur twietaoleg oonderwies, wie me dat beveurbeeld ouch in Friesland en in Luxemburg kint.
Kinmerke
De grammair vaan 't Papiaments is analytisch, meh neet strik isolerend.
Wèrkwäörd vaan Romaonsen aofkóms indege op -a. Gewoene wèrkwäörd kinne neet es persoensvörm dene; alle wèrkwoordstije weure mèt hölpwèrkwäörd gevörmp. Zoe kint me mi ta traha "iech wèrk", mi tabata traha "iech wèrkde", mi a traha "iech höb gewèrk" en mi lo traha "iech zouw wèrke". 't Papiaments kint 'n onvoltoejd particiep op -andu/o: mi ta trahandu "iech bin aon 't wèrke".
Herman Veugelers
Herman Veugelers, gebore op 18 september 1937 in Obbicht en gesjtorve op 25 juli 2000 in Mestreech waor 'ne Limburgstalige (Obbichs), proteszenger, diechter en sjriever.
Herman volgde in Zittert de ambachsjoal, wèrkde op versjillende fabrieke, en begoes es 18- jaorige aan 't gymnasium in Zittert, dat 'r op klein seminarie Rolduc aafmaakde. Daonao sjtudeerde hae filosofie, theologie en pedagogiek en waor vörmingswèrker bie de arbeidersjeug. In de jaore '70 en '80 waor hae leraar pedagogiek en methodiek aan de Katholieke Opleidingssjoal veur kleuterleidstersj in Mestreech.
Visie en werk
Zien thema's: natuur, ónderwies, de mien (arbeider) en de emancipatie van de vrouw. Hae sjreef leedtekste en toneelsjtökker euver 't zjwoar leve van de koempels o.a. veur muziek-theater-produktie Es de wendj zich dreejt (1985) van 't Limburgs Toneel. Fel koes hae te kièr goon tege de aantasting 't landsjap, ( De Graathei en 't plateau van Mergraote). Euver de Graathei versjeen 'n L.P. mèt loesterleedsjes Gaape taege eine bakoave. Hae waor reigelmaotig op de ROZ, de regionale radiozender in Nederlands Limburg mèt zien protesleedsjes. Dees woorte door de umroop op 'n L.P. ónder de titel De Saneringsroute oetgegeve. Hae rekende hie aaf mèt geromantiseerde beeld van Limburg dat de traditioneel troubadours dèks nao veure brachte. Sjlagersj van häöm: Wo mien mooder mich gelaerd haet om te laeve; Vilt 't laeve om de nondedjuu neet mit en Nölke Sjmeets wilt renner waere. Ouch bie de latere Radio Limburg en L1-televisie woort Herman dèks gevraog.
(veurluipig) Sjtäölke
Laot mich noe mer vertrèkke Nao det vraemde sjtille lentj Want zonger mich kènt geer ouch bes wal laeve. Ich zeen 'm dao al wènke op mich aan d'n euverkentj Om mich eindelik mien vrae en rös te gaeve
1978
Jan Bremmers
Jan Bremmers (1926-2008) kaom oet Remunj. Hae sjreef sonnette en verhaole in 't Remunjs.
Biografie
Mit 59 jaor is hae mit pensjoen gegange en nao ’t winne van de tweede plaats bie de Veldeke-literatuurpries in Weert mit zien verhaol “de boot” ging hae wiejer mit ‘t sjrieve van verhaole en sonnette. Heel döks waerde hae genomineerd veur dae pries. Hae waas lid van de Veldeke-Krink-Remunj en van de Sjrieverskrink van Veldeke Literair.
In 2001 kwaam zien eerste book oet. De gedichtebundel : ”Örges mós ich beginne”. In zien tweede book “Öorlog wie ’t kwaam en wie ’t ging” sjtaon verhaole euver d’n oorlog en zienen tied in Pruses as dwangarbeider. De beuk zeen allebei oetgegaeve bie Oetgaeverie TIC in Mesjtreech.
Same mit diverse anger sjrievers van Veldeke Literair haet Jan ouch ’n gedeilte van ‘t book ”’t Titelgevech” van Asterix en Obelix in versjillende Limburgse dialecte vertaald. Hae haet de Remunjse tekst (de sjeldaote) veur zien raekening genaome.
Hae waas versjillende jaore achterein jurylid bie ‘t Groot Remunjs Dictee en haet bie ’t dictee van 2007 Lodewijk Imkamp ‘n map mit 100 sonnette aangebaoje veur ’t Gemeintearchief mit de wäörd: “Dan motte  degene dae nao mich kómme mer zeen waat ze daomit doon”. (Dees map is te vinje bie ’t Gemeintearchief ónger nómmer 41 B 170).
Hae haet mitgewèrk aan ’n sjtudie euver ”Stoot- en sleeptonen van het Roermonds” die gehaje waerde aan de Universiteit van Nijmegen. Ouch veur Belsj en Pruses zeen de versjille in dialecte bekeke.
Bie Veldeke en in Pruses haet hae dök veurgelaeze oet eige wèrk.
Op 20 januari 2008 is hae in Remunj gesjtórve.
Plato
Platon of Plato (Aajdgrieks: Πλάτων, Pláton) (Athene, oongeveer 427 v. Chr. bis 347 v. Chr., aldao) waor 'nen Atheense filosoof en sjriever. Heer waor de lierling vaan Sokrates en de lieraar vaan Aristoteles en betaomp ziech same mèt dees twie bis de drei belaangriekste Aajdgriekse filosofe. 't Is nog altied neet gans klaor wat zien opvattinge waore, aongezeen heer meistens vraoge stèlde en daoneve ouch nurges oet zienen eige naom sprook. Heer waor daoneve ouch neet altied eve consistent. Mèt zien Theorie vaan Vörm steit heer bekènd es de vajer vaan 't filosofisch idealisme. Heer waor de stiechter vaan de Akademeia, de ierste instantie vaan hoeger oonderwies in Europa.
Neuroweitesjap
Neuroweitesjap of de neuroweitesjappe ies de weitesjap die ziech bezeghilt mit alle aspekte van 't zenuwsjtilsel. Ze ies 'n rillatief jonk vakgebeed binne de natuurweitesjappe, mit versjillende specialisaties, beveurbeeld de neurologie, de neurofysiologie en de neuroanatomie, die ongerling ivvels gans kort biemekaar liegke en sjterk verweve zin mit mekaar.
Loeënerlands
't Loeënerlands is e Limbörgs subdialek oet de indeiling vaan 't Woordenboek van de Limburgse Dialecten. 't Weurt gesproke in 't zuidweste vaan Belsj Limbörg, in Loeën (Borgloon) en umgeving. 't Dialek is oetgesproke Wes-Limbörgs vaan karakter en vertuint al dujeleken affiniteit mèt 't Zuid-Braobants. Toch is dit dialek (in tegestèlling tot 't Truierlands) nog gans dujelek Limbörgs.
Plato
Zie leve
Heer stamde oet 'n femilie vaan aw Athener slavehawwersaristokratie, wat ziech ouch in zien later oontwikkelde staotstheorie (besjreve in zie book Politeia) bemèrkbaar maakde (daonao is de Staot vaan de Mins de groetse. De dreideiling vaan de ziel in 'n erkènd, courageus en begerlich deil interpretiert Plato es klassesysteem binne de staot. De veurwaarde veur de realisatie vaan de ideaal staot is tot filosofe de heersers zien). De mojer vaan Plato kos hun veurawwers tracere nao e femilielid vaan de wieze wètgever Solon. Mèt 20 jaore woort Platon sjaolier vaan de bekènde filosoof Sokrates, dee 'm beslissend beïnvloojd heet. Platon en Sokrates verbandde neet allein de gemeinzaome filosofische studie, zoonder ouch 'n deep vrundsjap, die ziech in de lètse jaore veur d'n doed vaan Sokrates nog intensivierde. Nao d'n doed vaan ziene lieraar door de sjierlingsbeker in 't jaor 399 v. Chr., reisde Platon door de gans oosteleke Mediterraone. Woersjijnlek door zien oprechheid is heer oetindelek door Dionysius I verkoch es slaof. Ziene lierling Annikeris koch Platon vrij in 386 v. Chr. en heidoor waor heer in staot zien ierder genömde Akademeia op te riechte. Nog twiemaol reisde Platon nao Syrakus veur hierser Dionysos II, veur 'n poging de platonsche staotsutopie te realisiere. Dees aonzin bleek evels gei succes. Vanaof 361 v. Chr. Waor de belaangriekste en innegste ambitie vaan Platon 't lèsgeve. Dit bleef zoe bis zienen doed. Plato hiemelde op d'n hoege leeftied vaan 80 jaor in 't jaor 347 v. Chr. in Athene.
Loeënerlands
Umvaank
Tot 't Loeënerlands weure de volgende plaotse daan wel tongvel gerekend:
Kinmerke
't Loeënerlands deit mèt aon de belaankriekste kinmerke vaan 't Limbörgs. 't Ligk oostelek vaan de Uerdinger Linie (me zeet ich en neet ik), 't kint umlaut in werkwoordsvörm (hè löp) en miervoudsvörm (voet - vuuj), 't kint 'ne lange klinker in wäörd wie weeg (tegeneuver Braobants weg, zuug ouch Getelijn) en 't kint e versjèl tösse sleiptoen en stoettoen: pjaad ('peerd') is inkelvoud es 't de sleiptoen heet en miervoud es 't de stoettoen heet.
In 't Truierlands, de westeleke naober vaan 't Loeënerlands, kump dat toenversjèl (op e paar oetzunderinge nao mesjiens) neet veur. Dao zeet me paed in 't inkelvoud en paede in 't miervoud. Dit is 't belaankriekste versjèl tösse Loeënerlands (e zuver Limbörgs dialek) en Truierlands (e Limbörgs-Braobants euvergaanksdialek).
Griekstaolege cinema
De Griekstaolege cinema is de cinema boe Grieks in weurt gesproke. Me kin de mieste informatie hole bij de volgende pagina's:
Daoneve weurt d'r in maote Grieks gesproken in de Cinema vaan Italië en weurt Aajdgrieks gesproke in de historiefilms vaan de Cinema vaan de Vereinegde Staote vaan Amerika. Vaanaof de jaore 90 gief 't mie deils-Griekstaolege films oet deezelfde cinema euver Griekse immegrante. Dit is wijer ouch 'n ummertouw mie populair weurend thema in de Cinema vaan Duutsland.
Plato
Filosofie
Plato besjöldegde de Griekse diechters vaan “leuges vertèlle euver de gode”, umtot ze gode wie Zeus kleinzielege minseleke motieve touwsjreve. Plato waor daomèt eine vaan d'n ierste, en zoewiezoe d'n iersten Europeaan dee ziech hei opebaar euver oetsprook, dee tegestender waor vaan 't antropomorfisme.
Loeënerlands
Kinmerke
De vocaole vaan 't Loeënerlands zien ouch zier Braobants/westelek vaan aard. Hun perceize verwantsjappe ligke op versjèllende plaotse. Wie in de wijen umtrèk zègke ze hei haus (tegeneuver oostelek hoes), èès (tegeneuver ies), bier (tegeneuver beer) en goed (tegeneuver good).
Typisch veur de Haspegouw zien de stijgende diftonge veur 'n historische, weggevalle r. Me zuut dat veurbeeld al in pjaad en in de plaotsnaome Jotte en Bjalinge (Nederlands Herten en Berlingen). Dees klaanke koume ouch veur in 't Tóngerlands en 't Bilzerlands; me kin aon 't veurbeeld heibove (paerd - paere) ouch zien tot 't Truierlands die klaanke neet heet. Ouch in 't Demerkempes, de noordeleke naober, koume ze neet veur. Sprekers vaan die dialekte herkinne 'ne Loeëner aon de stijgende diftonge en de zwoer oeë.
Abdij Burtscheid
In 1736 kriet architekt Johann Joseph Couven opdrach va abdis von Renesse en later adbis von Woestenrath um de kèrk te verboewe en vergroeëte. Mèt 'n ónderbraeëking in de boewwaerke va ènnige jaore, kieëm de kèrk in 1754 vaeërdèg. Typisch Couven is d'r 8-heukège barokke koepel (rechs op 't plaetsje te zieë).
In 1802 waoërte de geboewe verkóch en d'r abdij ópgehaeve.
In 1944 waoërt de kèrk en d'r abdij getróffe däör 'n bómbardemaent en gaans verwoest. In 1960 is 't complex wer ópgeboewd.
Raymond Clement
Raymond (Lambert Jean) Clement (12 juli 1974) is 'ne bekènde Heëlesje cabaretier en sjriever.
Hae sjpeelde same mèt Math Leise in Cabaret Geradbraakt. Wiejer maakde hae inkel producties bie 't Heëlesj sjtreektheater. Ouch ies hae regisseur bie versjillende toneelvereiniginge in de regio. In 2002 versjeen van häöm de verhaolebundel De zónderlinge zieëve. Veur 't Limburgs Dagblad sjrief hae columns.
Uitgeverij TIC
Uitgeverij TIC is 'n oetgaeverie gevestig in Mestreech, en geuf väöl Limburgstaolege beuk oet, bieveurbeeld in de Limburgse Literair Lies (LiLiLi). Ouch geuf me beuk in 't Hollesj oet, woa-ónder fictie (romans en novelle) en non-fictie (Limburgensia, kookbeuk en beuk euver Limburgse volkscultuur).
Uitgeverij TIC haet ouch ein e-tiedsjrief, dat gepubliceerd weurt op hun website.
Servië-Montenegro
Servië-Montenegro waor vaan 2003 tot 3 juni 2006 'n losse federatie op de Balkan. 't Land grensde aon Kroatië, Bosnië-Hercegovina, Albanië, Macedonië, Bulgarije, Roemenië en Hongarije en laog aon de Adriatische Zie. 't Land waor in 2003 oontstande es veurtzètting vaan 't aajd Joegoslavië, perceizer gezag vaan 't verkleind Joegoslavië vaan nao 1992. Veur de naomsverandering waor gekoze naotot 'n staotshervörming de federatie tösse de twie len väöl losser had gemaak.
Op 3 juni 2006 verklaorde Montenegro ziech oonaofhenkelek. In dezelfde maond volgde internationaal erkinning, op 15 juni vaan Servië, zoewie lidmaotsjap vaan de VN.
Bestuurleke indeiling
Oonder d'n eine federaole president stoonte twie volweerdege rippublieke, mèt hunnen eige president, regering en parlemint: Servië en Montenegro. Servië kós twie otonoom gebeje: Vojvodina en Kosovo. Kosovo waor al sinds 1999 'n protectoraot oonder de VN; de facto had de Servisch-Montenegrijnse regering dao niks euver te zègke.
Identificatieplich
Identificatieplich is de plich töt 't laote zieë van 'n documaent es bewies van de identitèèt van 'ne perzoeën.
Belsj
Op 't Belsj besjtèèt de plich vör èèderèè owwer wie 15 jaor.
Omstraeje
In Nederland is de inveuring van de algemèng identificatieplich ömmer 'n omsjtraeje oonderwaerp gewes. 't Kabinèt bepleitte de inveuring van de oetgebrèjde identificatieplich "es oonderdeel van 'n breed pakkèt an maatregele öm Nederland veiliger te make en criminalitèèt en överlas te vermindere". Taegesjtanders mienge dat inveuring leidt töt mieë discriminatie va vraeme en minderhede, en 'n bedreiging vörmt väör de privacy. D'r is gèè verbaand geconstateerd tösje inveuring en 'n aafnaemende criminalitèèt.
Bie boete
Wae 'n boete wegens 't neet kinne laote zieë van 'n ID-bewies löt väörkaome zal in Nederland dèk geliek kriege: lang neet ömmer waor d'r 'n goo raej öm an de opgegaeve identitèèt te twiefele.
Bron
Encyclopedie van de menselijkheid dör Daan Bronckhorst oonder lemma identificatieplicht ISBN 978-90-445-1019-5
Literatuur
Oonderzeuk va Jansen&Janssen nao de oetveuring van de wèt va 1 januari 2005.
Istanboel
Istanboel of Istanbul (Törks: İstanbul, oetspraok: [isˈtɑnbul]; iestánboel) is 'n stad in 't Europees en Aziatisch deil van Törkieje en waas de houfstad van 't Ottomaans Riek. Daoveur waas ze óngere naam Constantinopel de houfstad van 't Byzantiens Riek. De stad is oearsprunkelik gestif door Griekse koloniste in 667 v.Chr. en woort door häör Byzantion geneump.
Mit 14 miljoen inwoeaners is Istanboel de grótste stad van Törkieje. De stad besteitj oet zevenentwintjig distrikte die same de houfstad vanne gelieknamige pervinsje vörme.
De stad ligk ane Bosporus.
Laholm
Laholm is 'n gemèndje in Hallands län, Zwede. De gemèndje tèltj 23.134 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 888,46 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 26 luuj de km².
Kroezjel
thumb|250px|Kroezjele De kroezjel (Ribes uva-crispa) huurt bie 't klèè-freut en tot de ribesfamilie woeë aoch de miemel (aalbes), en de zjwarte miemel bie hure. Ze vörmt 'ne sjtekelige sjtroek dae al vreug in 't väörjaar greun blaadsjes kriet. De vröchte höbbe 'ne zoerige sjmaak. Ze kènne greun-geel, mae allewiel ooch roeëj va kleur zieë.
't Lauradörp
't Lauradörp  is ee kirkdörp van de vreugere geminte Ubach over Worms. 't Dörp is vanaaf ca. 1925 i opdrach van de koel Laura & Vereeniging i Egelze gebowd woëde. De ongeveer 950 wueninge woete gebowd en verhuurd durch de Stichting Thuis Best. Vanaaf 1982 huët 't Lauradörp bej Lankgraaf. In september 2010 how 't Lauradörp 3286 luuj op 64 hektaar.
De kirk, in traditionele sjtiel, is gewejd an de hillige Theresia van 't Kind Jezus en d'r hillige Don Bosco. 't Ontwerp is van d'r architect Jan Beersma en ze is in d'r zoëmer van 1934 ingewejd durch d'r Mgr. Lemmens.
Kroezjel
Etymologie
D'r naam kroezjel keumt van de kroesjechtig gevörmde häörkes óp de vrucht. D'r Nederlandse naam kruisbes is oontsjtande dör 'n klaanknaobootsing.
Teelt
In Nederland wert de kroezjel hos neet mie geteeld. In de Belzje freutsjtrieëke, wie o.m. de Haspengouw waal.
Gebroek
'n Typisch Euregionaal sjtreekgerech, gemakd va kroezjele, is d'r kroezjelevlaam. Ooch wert d'r jam van gemakd.
Dalarnas län
thumb|De ligking van Dalarnas län in Zwede. Dalarnas län is 'n provinsje in 't midde van Zwede. Ze grèns ane provinsjes Jämtlands län, Gävleborgs län, Västmanlands län, Örebro län en Värmlands län en ane Noorse provinsjes Hedmark en Sør-Trøndelag. De provinsje vèltj gooddeils same mit 't landjsjap Dalarna.
De houfstad is Falun. 't Oppervlak bedruueg 28.194 km²; 6,9% van 't gans oppervlak van Zwede. Op 31 december 2005 haw Dalarnas län volges de Statistiska Centralbyrån 275.755 inwoeaners.
Midden in Dalarnas län ligk ei vanne grótste maere van Zwede, 't Siljanmaer.
Gemèndjes
In Dalarnas län ligke de volgendje gemèndjes:
Vara
Vara kan verwieze nao:
Singly
Singly ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 135 luuj op 'n oppervlaak van 9,92 veerkante kilometer en daomèt goof 't 13,61 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van 0% de jaor.
Johann Joseph Couven
Johann Joseph Couven, 10 november 1701, Aoke - 1763 Aoke, waor 'ne Duutsje barokarchitekt en boewhieër. Z'n waerkgebied bevoond zich in d'r driejhook Aoke, Mestreech, Luuk. Z'n familie hoosj oorsjpronkelek Couves en sjtamde va Klaerment. Z'ne zoon Jakob Couven trooj in z'n voetsjpore. thumb|150px|Pachhoof [[Houtem dör Couven]] J.J. Couven haat an 't begin van z'n loopbaan, oonder d'r Duutsje architekt J.C. Schlaun mètgewèrkt an d'r boew van 't kloeëster va Wittem en kasjtieël Neubourg in Gulpe. thumb|150px|Pavilloen in Kuurpark va Burtscheid.
D'r barok va J.J. Couven
De boewwaerke va J.J. Couven zeunt oonmiskenbaar barok, mae mèt 'ne èège interpretatie van de feesteleke oetsjtraling die d'r barok èège is. Couvens barok is synthetisch, röstèg, gerund en vrie in vörm. De heuk zeunt gerund, zoewie ooch de veenstere en däöre, die of neige nao opgoeë, of opgeunt in 'n gèvvelversering. De architectuur is nao baove gericht dör de vertikaal belijning, symetrisch en get gezjwolle. De boewwaerke zeunt in harmonie mèt de lich oetsjpringende ovaalvörmige ornamaente en verboonde mèt de umgaeving d.m.v. trappe of aander gerunde verbindende boewwaerke. De lich gerunde veentere en däöre haant dèk d'r èègeste baog, zoewie ooch väöroetsjpringende ovale, dèk op de èègeste plaatsje gebraoëke, ornamaente en verbindinge. J.J. Couven makde väöl gebroek va blowwe sjtèè.
J.J. Couven kreeg opdrachte va gèseleke, zoewie d'r preenbisjop va Luuk Jan Theodoor van Beieren en de abdisse va Abdij va Sinnich, Abdij Burtscheid en Kloeëster Munsterbilze, d'r abt va Rolduc en boewde kèrke en kloeësters. Väör d'r adel en patriciërs boewde e kasjtieële en hieërehoezer. E oontworp ooch altare en aander klènger boewwaerke.
Waerk in d'r Euregio Maas-Rien
thumb|150px|Hoes Vercken, Eupe thumb|150px|Toegangsdäör Abdijkèrk Burtscheid.
Gotlands län
De houfstad is Visby. 't Oppervlak bedruueg 3.140 km²; 0,8% van 't gans oppervlak van Zwede. Op 31 december 2005 haw Gotlands län volges de Statistiska Centralbyrån 57.488 inwoeaners.
Nederlands voetbalèlftal
Mèt Nederlands voetbalèlftal kin weure gemeind:
Birkenes
thumb|De ligking van Birkenes in de pervincie Aust-Agder. Birkenes is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Aust-Agder in Nórwaeg. De gemeinte had 4.387 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 675,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 6,5. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0928.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 5,3% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Théodore Weustenraad
thumb|Portrèt (ets) van Théodore Weustenraad oet 1850 Jean Théodore Hubert Weustenraad (Mestreech 1805 - Jambes, Name 1849) waor 'ne diechter, dee sjreef in 't Nederlands, 't Frans en 't Mestreechs.
Biografie
Weustenraad woort gebore in Mestreech, es ierste kind in e gezin wat later 16 kinder zou tèlle. Ziene pap waor procureur van 't (Franse) departement Nedermaas, boevan Mestreech destieds de hoofstad waor. Vanaof 1823 studeerde heer rechte en wiesbegeerte in Luik.
Limburgstalig Werk
In of get nao 1830 sjreef Weustenraad 'n ierste versie van De Percessie vaan Sjerpenheuvel, e satirisch gediech in 't Mestreechs euver 'ne gróp bedevaartgengers in Sjerpenheuvel. Tot zienen doed heet heer d'r aon gewèrk; 't gediech is (woersjijnelek) neet voltoejd. In 1849 storf 'r aon de cholera in Name.
Engagemint
Oonder invloed vaan 'ne hoeglieraar in Luik, Kinker, sjreef heer zien ierste gediechte in 't Nederlands, zoe-es 'n Vaderlandsche Lierzang boe-in heer ouch keuning Willem I bedaank veur Vredevaan en Volksgeluk. Weustenraad oogs waardering daomèt; d'r is zelfs sprake van 'n hoeglieraarsjap aon de universiteit van Utrech. Weustenraad maakde ander keuzes.
Agelenidae
thumb|Tegenaria, vruike De Agelenida (pluraal: Agelenidae) of Trechtersjpèn is 'ne zeumernaam veur de femieje die deil oetmaak van de orde aranea of araneae, in anger weurd: de orde sjpènne. Binne de sjpènne make ze deil oet van de onjerorde van de araneomorphae: de tangbakkige (van 't Holles: tangkakigen). De trechtersjpènne zeen mit mee es 500 saorte en mee es 40 gesjlachte. De naam sjleit op de vórm van 't sjpènneweb (bie de meiste agelenidae is dat web wie 'ne trechter). In Europa zeen 12 agelenidae bekènd.
Agelenidae höbbe e sjlank achterlief mit dónkel benj, sjtraepe en tóppele. Ze höbbe lang, haoretege peut en 8 ouge. 't Lief haet klein, bevaerde häörkes. 't Lief is 0,6-2 cm.
Théodore Weustenraad
De Belzje diechter
Wie Weustenraad storf wao heer neet minder es 'ne Belzje Nationale Diechter. De Cercle Artistique et Littéraire vaan Brussel beslisde dat ziene naom in gouwe lètters gesjreve woort in ein vaan de zaole vaan de Sociëteit. En op z'n graaf steit 'ne zuil mèt 'n boorsbeeld, gemaak door de keuning vaan de Style Empire Guillaume Neefs.
Agelenidae
Taxonomie
De genera (gesjlachte) van de trechtersjpènne zeen:
Théodore Weustenraad
De Belzje diechter
Weustenraad heet hoonderde Franstaolige verze gesjreve in de traant vaan Victor Hugo, pompeus mer stökke beter es z'n ierste Nederlandstaolige Vaderlandslievende gediechte. 't Bèste werk is z'n ode aon de locomotief; dat noe nog 't leze weerd is. In Belsj waor de ierste Europese spoorbaon aongelag en de locomotief N169 kraog zelfs de naom Weustenraad. Le Remorqueur is dan ouch 'ne lofzaank, boe-in 't joonk Belsj zich gaans herkinde. De locomotief waor 't symbool van de veuroetgaank gewore en 't laank en krachtig gediech vaan Weustenraad davert en voonk vaan de industriële en liberale symboliek:
Symbole intelligent de force créatrice,
Du canon détrôné sublime successeur,
Héraut d'un avenir de paix et de justice,
Kiek väör vertaling in 't Limburgs: Lies van vertalinge sjtäölkes
De Limburgse diechter
Bekiek daoveur 't artikel De Percessie vaan Sjerpenheuvel.
Kemp
Kemp, kennep of hennep (geslach Cannabis, i.'t b. soort Cannabis sativa) is 'n einjaorege plant oet de kempfamilie (Cannabaceae). De vezels van de plant woorte, veural vreuger, gebruuk veur 't sloon vaan touw, 't z.g.n. kempetouw, en ouch wel veur 't make vaan textiel (canvas) en kleier.
Gebruuk es drug
De blumkes (marihuana of wiet/weed) en de hars (hasj, hasjiesj) vaan bepaolde rasse weure es drugs gebruuk. 't Zien psycho-actief middele die in Nederland tot de softdrugs weure gerekend, al weurt in de mieste len gein ondersjeid gemaak tösse soft- en harddrugs. Kemp kin 'n liech verdouvende wèrking höbbe. Ze zien bei produkte vaan ein en dezelfde plant. Hasjiesj is de hars vaan de Cannabis sativa var. indica, dee kin variëre vaan bekans vloejbaar en olie-echtig tot zier hel. Wiet besteit oet de blomtóp (of liever zaodduuskes) vaan de plant, entans - bij veurkäör - vaan de vrouweleke, oonbevröchde plant (sinsemilla). De manneleke plant produceert minder sterke hallucinogeen bestanddeile.
Me kin kemp rouke, door 't te verwèrke in e zwejke boe de wiet mèt touwbak weurt vermingk. Ouch kin me gebruuk make vaan 'n waterpiep (die oonder mie in Limbörg wel weurt geïmproviseerd es de zoegeneumde waterpater). 'nen Eetbare vörm is de spacecake, boe de kemp in 'n toert weurt mètgebakke. 'n Effek trejt daan pas later op, meh doort väöl laanger. Me kin ouch op de blaajer kawwe, al heet dat neet zoeväöl effek. Tot slot besteit nog hasjolie, boe me oonder mie segrètte of zwejkes in kin duipe. Dit is neet legaol.
Juridische status
't Bezit, 't gebruuk en de verkoup vaan kemp zien bekaans euveral t'r wereld beperk. Dèks is de plant gans verboje, soms maag 't allein veur medische doele. In len boe me 't wel kin kriege, zien dèks groete restricties draon verboonde.
In Nederland maag me e beperk aontal plante veur eige gebruuk höbbe; maximaol vijf. Me kin 't ouch legaol koupe in 'ne zoegeneumde coffeeshop, boe me e maximum vaan 5 gram aonhèlt. Aon 't gebruuk zitte gein restricties, umtot drugs gebruke in Nederland neet verboje is. In de praktijk koupe coffeeshops hunne kemp in bij illegaol kempboere; dit weurt mèt e touwgepits oug touwgestande.
De verkoup vaan kemprasse die (door e lieg THC-gehalte) neet gesjik zien veur te rouke is wel legaol. 't Zaod daovaan weurt in de reguliere winkel aongeboje.
Naom
In de Nederlen heet de plant drei verwante naome, die alledrei in 't Limbörgs taolgebeed veurkoume. D'n inheimse naom is hennep (~ Duits Hanf, Ingels hemp; hei-in is de Germaanse Lautverschiebungswèt *k > h te zien), dit weurt gezag in Nederlands Limbörg tot en mèt Zitterd-Geleen. In 't Heuvelland en de Haspegouw zègke ze kemp, in 't midde en noorde vaan Belsj Limbörg zoewie in 't Weertland zègke ze kennep. De lèste twie naome zien Romaanse lienwäörd (<Picardisch en Waols cambre < Latiens cannabis, ~Frans chanvre). De woordvörm die e dialek gebruuk is 'ne gojen indicator vaan Fransen invlood op 't vocabulair in vreuger daog: kemp wijs op väöl laankdorege Fransen invlood, kennep op maotege en hennep op relatief kleine.
Bergkristal
Bergkristal is de kluuerloeaze en meis-veurkómmendje variantj van 't mineraal kwarts (siliciumdioxied, SiO2). De naam is aafgelèdj van e Grieks waord det "ies" beteikentj; me geluifdje namelik det bergkristal ies woor det waas vormgegaove dore gaoje.
Bergkristal is wied-verbrèdj inne netuur, meh neet ummer inne kwaliteit van aedelstein. Historisch wichtige vindjplaatse zeen India en Sri Lanka. Iriserendj kwarts oet 't gebied vanne Poona in India en oet Birma is 'n zeldjzaamheid. Fraai kristalle kómmen oet Kenië en Madagaskar, mer ouch oet Breziel en Frans-Guyana. Inne Vereinigdje Staote kump bergkristal veur in pegmatiete, ónger anger in Maine, Naord-Carolina, Arkansas en Californië. Vanne biezunjer beteikenis zeen de plaatse wo bergkristal veurkump inne Alpe. Hie waere ze gevónje in Zwitserlandj en in Oeasteriek, wo me bieje Großglockner in 'n häöldje e kristal van bao 1000 kg haet gevónjen in 1965. Wiejer kómme bergkristallen ouch veur in Duutsjlandj, Tsjechië, Pole en Frankriek.