cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Duip
Erfzónde
Vreuger woorte baby's zoa gauw meugelik, binne 'n paar daag nao de geboorte geduip, want andersj zou 't in erfzung leve. De wiesvrouw (vroedvrouw) deeg bie de katholieke sóms de noadduip (gièduip geneump) es 't leve van 't pasgebore kind in gevaor waor. thumb|300px|Messing doupvont, gemaak tösje 1107-1118, bevingk ziech in de Bartholomeuskèrk in [[Luuk ]]
Plechtige communie
De Plechtige Communie of Vernujing van de Duipbeloftes vóng/vingk plaats op 12-jaorige laeftied in de Paosjnach. Dit gebruuk weurt de lètste tièntal jaore neet miè toegepas. Waal kriege 11 of 12-jaorige 't sacrament van 't Vörmsel toegedeend door de biesjop of ziene vervenger (vicaris).
Duip van Jezus en duip in de kuns
Bekènd ies de duip van Jezus door Johannes de Duiper in de rivier de Jordaan. Op väöl sjilderieje, fresco's en in beeldhouwwerke ies diet tafereel oetgebeeld. Duipkapelle zint in groate kèrke dèks apaarte ruumdes in 't geboew of zelfs los van de kèrk liegkende kapelle. Van de lètste geuf 't veural in Italië veurbeelde zoa-es de baptisteria in Pisa, Pistoia, Roame, Siena en Florence.
In Belsj kènt me ouch nog de duip es óntgreuning en inwiejing in 't sjtudenteleve.
1431
1430 - 1431 - 1432
Cromstrijen
Cromstrijen (Hollands: Kromstrien) is 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, in 't zuie vaan de Hoeksche Waard, mèt zoeget 13.000 inwoeners en 'n oppervlak vaan naoventrint 70 km², inclusief water. De gemeinte umvatde de dörper Klaaswaal en Numansdorp (raodhoes), die tot 1984 zelfstendege gemeintes waore. De naom kump vaan 'n amb wat hei vreuger te vinde waor.
Börgemeisters
In zie kort bestoon heet Cromstrijen de volgende börgemeisters gekind:
Elzet
thumb|300px|Elset op 't plateau bove Mechele Elzet (Nederlands: Elzet) ies 'n buurtsjap van Mechele in de gemeinte Gulpe-Wittem in 't heuvelland van Zuud-Limburg. 't Gehuch liek tamelik geïsoleerd op 't plateau. De naam zou kómme van 'ne bösj Elze (Aels). Same mèt de veurmalige buurt Ginsterberg wone d'r in 2003 25 luuj in 't gehuch.
Hèrkebósj
Hèrkebósj (Nederlands: Herkenbosch) is 'n dörp in Roerdale. 't Tèlt óngeveer 4000 minse en is bie de aardbeving van 1992 zwaor besjadig geraak. 't Biezunjere ane kirk is det de achterkantj van Roemaanse sjtiel is en de veurkantj van modèrne sjtiel.
Sjuuëlder
thumb|300px|Sjuuëlder Sjuuëlder (Nederlands: Scheulder) ies ’n gehuch in de gemeinte Èèsjde-Mergraote op ’t plateau in Zuud-Limburg. De naam haet get mèt sjoele (schuilen) te make. In vreuger jaore loog hie aan de heerbaan ’n gashoes tegeneuver de kèrk woa me koes sjoele. De waeg waor in vreuger tieje ‘ne verbingingswaeg en pelgrimsroute tösje  Mestreech en Aoke. Onder ander de heilige Lambertus, Wilibrordus en Gerlachus en ouch Karel de Groate maakde dao gebruuk van. De ander gashoezer aan deze waeg liegke op ‘t Gastes en in Gulpe. De ongevaer 150 häöf en hoezer liegke in lintbeboewing aan weerszie van de waeg tösje Iezere en Ingber. De meiste boerderieje (sómmige oet de 19e ièw) zint geboewd van Suubber mergel en ’n aantal valle ónder ’t Limburgse, gesjlote carrétype. Aan de noordkant van 't dörpke bevingk ziech ’t natuurgebeed en reservaat de Gieëlender (Gerendal) en aan de zuudkant liegke de Sjuuëlderhuuëgde (Scheulderhoogte) en de Lammerdel.
Parochie heilige Barbara
In 1869 weurt Sjuèlder, dat tot dan toe bie de parochie Wielder huèrde ’n eige parochie. De lètste 60 jaor waor Sjuèlder al ein eige rectoraat. De einbeukige, mergele Barbarakerk haet ‘ne neogotische tore oet 1904. ’n Houte, gepolychromeerd Barbarabeeld, gemaak door de Mestreechse beeldhouwer Jan van Steffeswert (1525) kump oarsjprónkelik oet de Barbarakapel, ‘n annexgeboew van ’t veurmalig gashoes. In de kèrk bevingk ziech ’n neogotisch örgel. Bie de sjplietsing mèt de Sjuuëldersjteeg sjteit ’n Heilig-Hartbeeld gemaak van Franse kalksjtein mèt de inscriptie: Venite ad me omnes en ''Aan zijne koning en verlosser. Het vrome volk van Schulder''.
Evenemente
De Kèrmes vingk plaats op de 2e zóndig nao Pinkstere.
Halloween
miniatuur|250px|Halloweenmaske oetgesjneje oet 'n [[kroot]] Halloween ies 'n fiès, dat gevierd weurt op de veuraovend van Allerheilige, op 31 oktober. Vreuger woort deze daag in 't Ingelsj aangegeve es 'All Hallow Even', en dat ies 'n paar hónderd jaor truuk ingekort tot 'Halloween'. 'Hallow' ies 'n verouderd Ingelsj woord veur 'heilig' of 'heilige'.
Historie
In de Iers-Keltische kalender begoes 't jaor op 1 november, dus 31 oktober waor oudjaor. De ougs waor binne, 't ziègood veur 't kómmend jaor laog vaerdig, dus noe waor d'r tied veur 'ne vriejen daag. 't Keltische nuuj jaor of Samhain (zèk Saun) ies 't Ierse woord veur november. Ouch geluifde de Kelte dat op daen daag de geiste van alle gestorve luuj van 't aafgeloupe jaor truuk zouwe kómme um te probere e levend lief in bezit te numme veur 't kómmend jaor.
In Ingeland woort Halloween veural door de Kelte gevierd. De geiste die oet doaje zouwe verrieze, woorte aangetrokke door ete veur hun vaerdig te zètte veur de deure. Um koaj geiste aaf te zjwere droge de Kelte maskes.
Vergeliekbaar waor de traditie van Allerzièle, op 2 november. Doe ginge in loemele verkleide christene bedelentaere langs de hoezer veur broad en krènte (zièlecake). Veur eder braod belaofde zie te baeje veur de gesjtorve familieleje, zoadat dees vlotter in de hemel zouwe kómme. 't "Trick or Treat"-sjpel sjtamp hie waarsjienlik vanaaf.
Viering
De viering van Halloween ies in de 19e ièw door Ierse immigranten nao Amerika mètgenómme. Halloween weurt veural in Ierland, Groat-Brittannië, Amerika en Canada gevierd. Op 31 oktober verkleie de kinger ziech en goont in d'n duuster langs de deure in de buurt en belle aan woa verseringe sjtoon zoa es pompoene en brennende keertse of leechskes. Ze rope dan: "Trick or treat" in de houp van de beweunersj get lekkersj te kriege. Kriege ze geine sjloek (treat) dan zölle ze tricks (kattekoad) oethole. De geweunte um pompoene es lampion of es keertsedrager toe te passe, zeen veer ouch in de Limburgse traditie van oetgehaolde krote die mèt de fièste van Sint Maarten en Driekeuninge gebruuk were. Keertsleech zou koaj geiste en gevaor aafwere.
De lètste jaore were ouch complete Halloweenfièste, Halloweenwandelinge, Halloween in de berg (b.v in de grotte van Sint-Pieter in Mestreech) en Halloweenmuziekfestivals georganiseerd. In Nederland en Belsj weurt 'r ummer miè aandach aan gegeve.
In Wallonië en saer 2009 ouch in Zittert goon ze op daen daag langs de deure, in Vlaandere en in de res van Nederland gebeurt dat neet. In de lètste sjtreke hèlt me allein fièste en verseert de hoezer.
Langlaufe
thumb|Priit Narusk aon 't langlaufe op e kunsmaoteg parcour in Praag. Langlaufe is 'ne vörm vaan Noords skië boebij me ziech op eige krach beweug euver e laank (diverse kilometers) parcours. 't Parcours is euver 't algemein neet steil, zoetot d'n atleet geine skilif nujeg heet en ouch gein ganse deile vaan 't parcour glijentere kin aoflègke. Langlaufe kin op speciaol aongelagte of geprepareerde baone, meh gebäört ouch dèks op gewoen oondergesnied terrein. De sport weurt sinds jaor en daag in diverse len gedoon.
Historie
Langlaufe is de oersprunkeleke vörm vaan skië, wie dat al doezende jaore in Scandinavië weurt gedoon. 't Woord ski kump oet 't Noors en vèlt aof te leie vaan 't Aajdnoords skið 'stek'. Archeologische voondste wieze evels oet tot al laank veur de koms vaan de Germane in dit gebeed woort geskied. In 't bezunder vaan de Sami (Lappe) wèt me tot ze al iewe skië; in 't Noord-Samisch sprik me vaan čuoigat en ouch de zöstertaole kinne verwante wäörd. Me gebruukde de techniek um ziech snelder en hendeger euver kilometers besnied terrein te kinne verplaotse, oonder mie veur de jach. Ouch 't Noors leger gebruuk de techniek al iewe (de militair traditie leide tot de sport biatlon). Langlaufe gebäörde tot in de negentienden iew mèt twie oongelieke ski's en eine stek. De rechterski (langski) waor zoe laank wie modern langlaufski's en gemeind um mèt te glije; de linker (andor) waor wel 'ne meter korter en deende um ziech op aof te zètte. 't Langlaufe in vaan te veure getrokke spore is klassiek langlaufe goon hete; bij de vrije stijl zien alle technieke touwgestande.
Zeker ouch door de militair traditie woort 't langlaufe in de negentienden iew 'nen echte sport. Zoe woort in 1843 in Tromsø 'n skicompetitie gehawwe. De sport trok laankzaamaon mie publiek, ouch oet 't boeteland. Wie beveurbeeld Oosteriekers 't skië in Noorwege oontdèkde, kaome ze op 't idee de sport aon 't hoeggebergde aon te passe. Zoe oontstoont 't Alpineskië. Ouch de Nore zelf oontwikkelde variante op de sport; dit woorte de aander Noordse skidisciplines wie v'r die vaandaog kinne. 't Langlaufe mèt twie stekke woort ind negentienden iew ingeveurd, oonder de naom skië-Finse stijl. 't Zouw nog eve dore ietot dit algemein de norm woort. Begin twintegsten iew oontstoont ouch 'n nui techniek, 't sjaats-skië. Heibij luf me de ski's edere kier op, um ze sjuins nie te zètte wie dat bij 't sjaatse gebäört.
Al bij de ierste Winterspeule (Chamonix, 1924) stoont langlaufe op 't program. Sindsdeen heet 't noets oontbroke. Vrouwlui doen sinds 1952 (Oslo) mèt.
Oetrösting
Langlaufe deit me op ski's die tösse de 170 en 200 cm mete. Vaanajds waore de ski's vaan hout; allewijl zien ze op professioneel niveau vaan composiet. Me bedeent ziech vaan twie liechte stekke, vreuger vaan bamboe, allewijl vaan koolstofvezel. Ze mote wel mie kinne verdrage es alpineskistekke, umtot me ziech oet alle mach demèt aofzèt. Wijer heet me speciaol skisjeun te drage, die mèt bindsele aon de ski's weure vasgemaak.
Disciplines
Op kampioensjappe vaan de internationaol skifidderatie (FIS) koume de volgende disciplines veur: individuele sprint (allebei de geslachte), plogesprint (allebei de geslachte), 10 km (allein vrouwlui), de 15–18 km (allein manslui), de 20–30 km (allein vrouwlui), de 30 km (allein manslui), de 50 kilometer (allein manslui), de 4×10 km estafèt (allein manslui) en e gecombineerd oonderdeil, de skiatlon. Dit is e langlaufevenemint vaan 30 (manslui) daan wel 15 kilometer (vrouwlui), boevaan de ierste hèlf in de klassieke stijl gebäört en de twiede hèlf in vrije stijl. Diverse aander oonderdeile höbbe vreuger bestande meh zien noe aofgesjaf, wie de 5 km veur vrouwlui en de 10 km veur manslui.
Op de Olympische Speule stoon anno 2018 de volgende twelf oonderdeile op 't program: skiathlon (manslui en vrouwlui), individuele sprint klassiek (idem), 10 km vrije stijl (vrouwlui), 15 kilometer vrije stijl (manslui), estafèt 4×5 km (vrouwlui), estafèt 4×10 km (manslui), plogesprint vrije stijl (manslui en vrouwlui), 30 km massastart klassiek (vrouwlui) en 50 km massastart klassiek (manslui). De massastart kump sinds 2002 op de Speule veur; de FIS-kampioensjappe kinne dees discipline neet.
Gulpener beer
thumb|right|De Gulpener beerbroewerie Gulpener beer ies 't beer dat gebroewe weurt in de Gulpener beerbroewerie in Gulpe (gemeinte Gulpe-Wittem) in Nederlands Limburg. In de Gulpener broewerie were versjillende bere gemaak, woa-ónder 't Gulpener Pilsner (e pilsener), Gulpener Dort en Korenwolf (e wietbeer). Ouch 't Wittemer kloasterbeer "Gerardus" weurt hie gemaak. De broewerie besjteit saer 1825.
De bere van Gulpener were gemaak mèt gróndsjtoffe (wie gers en hop) oet de regio Zuud-Limburg.
Dirksland
Dirksland is e dörp in de Nederlandse gemeinte Goeree-Overflakkee, provincie Zuid-Holland, mèt (1 fibberwarie 2012) 8.480 inwoeners en 'n oppervlak vaan 74,16 km² (daovaan 18,33 km²2 water). Tot 2013 vörmde Dirksland 'n apaarte gemeinte, boe neve de hoofplaots Dirksland sinds 1966 ouch de dörper Herkingen en Melissant (tot daan touw ouch gemeintes) bij hoorte.
Mettingen
Mettingen is 'n Wesfaalse gemeinte in de krink (Kreis) Kreis Steinfurt, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 40,6 km² en 11.698 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 288 de veerkante kilometer.
De op 74 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel vief oortsdeile (dörpe die behure bis de gemeinte).
Velair
'ne Velair of 'ne velaar is 'ne mitklinker dae wuuertj oetgespraoke mitte baktóng taengen 't zaach verhieëmeldje. Veurbiljer van velaire zeen de stumloeazen en stumhöbbendje velaire fricatief  ('n vorm vanne zaachte g), de stumloeazen  en stumhöbbendje velaire fricatief  enne velaire nasaal  (de ng-klank).
Petrarkisme
't 17de ieëwse Petrarkisme is d'r literaire stijl dae nao Francesco Petrarca is geneumd en oeë-in 't verlange nao de perfecte vrow lyrische uitdrukking kriet.
Euvergäöl
thumb|left|300px|Vakwerksjuur tegeneuver hoof d'r Plei Euvergäöl (Nederlands: Overgeul) ies 'n buurtsjap van Mechele in de gemeinte Gulpe-Wittem in 't heuvelland van Zuud-Limburg. De buurt liek ten opzichte van 't dörp Mechele aan de euverkant van de Geul, dao woa de ziebaek: de Mechel hie in oetmóndt.
Aangrenzend liegke de buurte Graaët (Gracht) en Diek (Dijk) mèt vakwerkhoezer. Hie sjtruimp ouch de baek de Landeust effe wiejer de Geul in.
Aoverees
Aoverees (Nederlands: Overeys) is 'n buurtsjap van Ees (Eys) op 't plateau in 't Zuud-Limburgse heuvelland in de gemeinte Gulpe-Wittem. De naam beteikent aan de euverkant of hoager gelege.
Ezerhei
Ezerhei (Nederlands: Eyserheide) ies 'n buurtsjap van Ees (Eys) op 't plateau in 't Zuud-Limburgse heuvelland in de gemeinte Gulpe-Wittem. De naam kump van Ees en van de hei, die hie vreuger laog. 't Gehuch tèlt 90 inweunersj.
John Mieremet
John Mieremet (10 mei 1960 - Pattaya, 2 november 2005) waor 'ne Nederlandsen drögkshandeleer, die gezeen weurt es eine vaan de veurnaomste kopstökker in de organisatie vaan topcrimineel Klaas Bruinsma. Heer weurt dèks in einen aosem geneump mèt Sam Klepper, neve wee heer in Neerpelt e tiedsje woende en mèt wee same heer de bijnaom Spik en Span had. Same weure ze gezeen es absolute topfigure oet de Nederlandse criminaliteit roond 't jaor 2000.
In jannewarie 2001 woort Mieremet gearresteerd op verdinking vaan mètpliechtegheid in d'n aonslaag op Cor van Hout. Later zouw heer in e gesprek mèt Van Hout höbbe touwgegeve achter d'n aonslag te zitte. Op 26 fibberwarie 2002 woort heer zelf 't slachoffer vaan 'nen aonslag, eve naotot heer mèt Evert Hingst, avvekaot vaan e groet aontal criminele en zelf ouch verdach vaan misdaod, gesproke had. Mieremet euverleefde d'n aonslag en verklaorde later tot heer door Hingst in de vol gelok waor, in verband mèt ooneinegheid euver betaolinge mèt o.m. Willem Endstra.
In 2004 vertrok Mieremet nao Thailand, woe heer góng investere in 'n vasgoodoondernumming. Op 2 november 2005 woort heer dao in zie ketoer geliquideerd, 2 daog nao Evert Hingst. Bei liquidaties hure in 'n lang serie vaan aofrekeninge in 't Amsterdams crimineel miljeu, en meugelek waor dees liquidatie 'n direkte vergelling veur die op Hingst.
1433
1432 - 1433 - 1434
Abelam
De Abelam zeen e vouk det inne Oeas Sepik Provincie van Papoea-Nuuj-Guinea wóntj. 't Is 'n boeresamelaeving worinne groeate yam 'n wichtige rol speeltj. Ze woeanen inne Prince Alexander-berg bieje naordkös van 't eilandj. De spraok die ze kallen, 't Ambulas, behuuertj toete Sepikspraoke.
Landjboew en jach
De Abelam woeanen in 't tropisj raengewaad en make landjboewgróndj vrie door bósj te verbranje. Haör wichtigste landjboewprodukte zeen yam, taro, bananen en zeute aerpel. Ze veugen hie nag aeteswaar aan toe die ze vergaordj höbben in 't raengewaad en haje daobie ouch nag zwiender en hinne. Wiejer bejage ze nag klein bujelderen en casuarii.
Neuenkirchen
't Gief versjèllende plaotse in Europa, op ein nao alle in Duitsland, die de naom Neuenkirchen drage. 't Geit hei um:
Willebrord Snel van Royen
thumb|right|200px| Snellius Willebrord Snel van Royen (Leide, 1580 – Leide, 30 oktober 1626), ouch bekènd ónger ziene Latiense naam Snellius, waas eine Nederlandjse wis- en natuurkundige en astronoom. Hae is veural bekènd door de nao häöm geneumde wèt van Snellius.
Biografie
Willebrord Snel van Royen woort gebaore in 1580 in Leide es zoon van Rudolph Snel van Royen, hoagleëraar wiskunde aan de Universiteit Leide pes 1613, wonao ziene zoon häöm opvolgde. Snellius waas hoagleëraar wiskunde aan de Leidse universiteit tösje 1613 en 1626. Hae publiceerde ein groat aantal beuk op 't gebeed van de zuvere en toegepasde wiskunde, euver landjmaetkunde, navigatie, hydrografie en astronomie. Ouch maakde hae vertalinge in 't Latien en goof hae werke van anger geleërde oet. Snellius sjtórf op 30 oktober 1626 in Leide en woort begrave in de Pieterskirk in Leide.
Landjmaetkunde
In 1615 bedach Snellius ein nuuj methode óm de sjtraal van de aarde te bepaole door middel van triangulatie - driehooksmaeting. Zien werk Eratosthenes Batavus ("De Nederlandjse Eratosthenes"), van 1617 besjrief de methoade en geuf 't resultaat van zien maetinge tösje Alkmaar en Berge op Zoom, die op eine aafsjtand van eine graad van de meridiaan ligke. Hae vónj - in modern einheje - 107,395 km) veur de aafsjtand dae noe gemaete wirt es óngeveër 111 km.
Natuurkunde
In 1621 óntdekde hae de Wèt van Snellius veur leechbraeking. Ónaafhankelik van häöm heróntdèkde en publiceerde Descartes dees wèt in zien Discours de la Méthode, 1637.
Naogedachtenis
In de Pieterskirk in Leide bevundj zich de graafsjtein van Snellius en zien vrouw. De teks hiejop is:
In de moer van de kirk bevundj zich ouch eine sjteine epitaaf veur 't echpaar Snel. Ter herinnering aan zien beteikenis veur de hydrografie woorte in 1952 en 2003 hydrografische opnummingsvaartuge van de Deens van de Hydrografie nao häöm verneump.
Bloodsómloup
De bloodsómloup is 't geslaote systeem bie miense (of bie oetbreijing ouch anger dere) wodoor 't blood struimp. 't Guuef twieë bloodsómluip: de kleinen enne groeate. De vater verbinjen 't hert enne organen en zörge veuren aanveur van zoerstof en voorstoffen en veuren aafveyr van aafvalstoffe wie kaolstofdioxide. Ouch zörg de bloodsómloup veur circulatie van hormone, aafwaerstoffen en wurmdje.
Mit 't vaatstèlsel mèntj me 't gehieël van bloodvater in 't miensjelik lief. Dit stèlsel kan me opdeilen inne aanveurendjen slaagaore (artierieel stèlsel) enne aafveurendje aore (veneus stèlsel). De grótste wieväölheid aan blood bevindj zich inne aore (vene). Binne dit stèlsel hieërsj 'n rilletief lieëg blooddrök. Inne slaagaore (arterië) bevindj zich mer e rilletief klein deil van 't blood, mer hie hieërsj waal 'n hoeag drök. Dit is de raeje woveur bie 'n slaagaorlike bleujing ouch vrie snel e hoeag bloodverluus optruuedj enne laevesbedreigendje situatie shock kan optraeje.
Brielle
frame|Ligking vaan Brielle in Zuid-Holland Brielle of Den Briel is e stedsje en 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, op 't eiland Voorne-Putten, ten zuie vaan 't Rotterdams have-industriegebeed Europoort. De gemeinte had op 1 januari 2006 (perceis) 16.000 inwoeners en besleit 'n oppervlak vaan 31,12 km2 (daovaan 3,63 km2 water). De gemeinte umvat neve de plaots Brielle ouch de dörper Vierpolders en Zwartewaal.
Sjtraolmotor
'ne Sjtraolmotor is 'ne motor dae 'n "sjtraol" hète gaas gebroekt öm (mètstens) e vleegmesjieng te bewaege.
Brielle
Aonziech
thumb|left|Catrijnekèrk Brielle heet zien aw vestingwèrke bewaord, dat wèlt zègke inclusief de walmör. Binne de mör ligke väöl monumentaol gebouwe, wie de Catrijnekèrk (begós in 1417) en 't aajd stadhoes (allewijl e museum). In de umgeving vaan Brielle ligke de Brielse Maos en 't Briels Gaat, euverbliefsele vaan 'n aw tak vaan de Maos dee in de achtiende iew verzand is.
Sjtraolmotor
D'r basis van de mètste sjtraolmotore is d'r ègeste. Lóch wert ingezaoge an d'r väörkaant en samegepaersjt. Daornao wert d'r braandsjtof toegevoegd en 't resulterende mengsel wert oontsjaoëke. De verbranding produceert groeëte hoeveelhede waermde die 't gaasmengsel mèt de oontsjtande verbrenningsgaze sjterk deunt oetzètte oeënao ze an d'r achterkaant mèt hoeëg sjnelhèèd weree oetgesjtoeëte. De reactiekrach van dis sjtraol gaas lieëvert de väörtsjtuwende kracht väör 't vleegmesjieng, 't "vermoge" van 'ne sjtraolmotor wert da ooch neet in kW (of pk) mae in Newton of kilogram sjtuwkrach oetgedrökd. De stuwkrach kan nog verhuugd werre dör extra braandsjtóf in d'r oetlaot te injectere. Dizze naoverbrenner kan de sjtuwkrach oongeveer verdöbbele mae gèèt ten kooste van 'n extreem hoeëg braandsjtófverbruuk. Daoröm wert 't väörnamelek gebroekd väör militaire toepassinge, oetzoonderinge zeunt de Tupolev Tu-144 en de Concorde passageersvleegtuuge.
Brielle
Historie
Brielle moot althans es geografische locatie vaan prehistorische awwerdóm zien: me leit de naom aof vaan 't Keltisch brogilo, "jachgebeed". Zoe oongeveer bij de Maos laog toen de grens tösse 't Germaans en Keltisch vestegingsgebeed. Oet aw gesjrifte kint me opmake tot de neerzètting vreuger örges anders laog: me neump naomelek de huiege stad De nui Briel, wat impliceert tot eve wijerop De aw Briel gelege heet. In vreuger tije waor Brielle de zedel vaan de hierlekheid Voorne, die ouch Goeree umvatde, tot dees hierlekheid in 1371 bij 't graofsjap Holland gevoog woort. In deen tied woort de stad 'n belangrieke have, die oonder mie handel dreef op Zwede. Op 1 aprèl 1572 veel de stad es ierste in de Nederlen in han vaan de Watergeuze; heimèt begós d'n Opstand in de Tachetegjaoregen Oorlog (me oonthèlt dit gemeinlik mèt 't zinneke "Op 1 april verloor Alva [de landvoog vaan de Nederlen] zijn bril [=Den Briel]"). In de daog nao de innaome vaan Brielle woorte e groop kathelieke geisteleke vermaord, die me allewijl de Martelere vaan Gorcum neump. Nao deen tied waor 't mèt de groetste bleuj vaan dit stedsje evels wel veurbij: 't Briels Gaat slibde touw en Rotterdam trók de handel ummer mie nao ziech touw. In de VOC en de WIC kraog Brielle gein kamers. In 1980 woorte de aw gemeintes Vierpolders en Zwartewaal aon Brielle touwgeveug.
Sjtraolmotor
'ne Sjtraolmotor is aerg efficiënt bie hoeëg sjnelhede (in 't bezeunder roond of baove de geluidssjnelhèèd) en lieëg loóchdichthèèd (dat wilt zègke op groëte huugde). Väör langzamer vleegmesjienger is 'ne turboprop of turbofan mieeë gebrukelek.
Palts (palies)
Historie
In de Merovingische periode, dus in de vreug middelieëwe, howwe de köninge nog gèng vaste verbliefplaatsj, mae reesde ze 't laand roond, trèkkend mèt de gaanse hofhouding van börcht nao börcht. Dat waor nuëdèg öm 't contact mèt de bevolking en de lokaal leiders te oonderhaowe. Ömmer es me halt heel waoërt 'n zitting gehaowe oeë d'r vorst de besjtuurszakes mèt betrèkking töt d'r sjtrieëk dörnaom en rech sjpraok över de groeëter misdadigers. Dit liekt mesjie ömsjlachtig, mae 't waor oonvermijdelek; de enorm aafsjtande, de sjlechte verbeendinge en de beperkte transportmiddele makde 't zoe good wie oonmäögelek öm vanoet 'n centraal residentie te regere. Vöral wie 't riek 'ne groeëte ömvaank kraege how oonder Karel d'r Groeëte waoërt dit probleem nijpend. 't Gebäörde regelmaotig dat e deel van 't riek wer in opsjtaand kieëm zoe gow e örges aandersj waor. De Sakse doge dat in 778 bieväörbeeld. Karel how daoväör 'n aantal residenties.
D'r besjtóng geen vasgelach reissjema of systematische meneer van roondtrèkke. Me gong dao oeë d'r vorst dat nuëdèg vón. Bezeunder belangriek waore de weenterpaltse, oeë d'r köning d'r weenter dörbrach, en de fieëspaltse verboonde an hoeëgdaag oeëvan Paosje 't belangriekste fieës waor.
De vörkeur van Karel d'r Groeëte wieër Aoke ömwille van de waermwaterbronne. E laej an reuma en de waterkure gove verlichting.
Galway
Galway (Iers: Gaillimh) is 'n sjtad in Ierlandj enne sjtad van 't graofsjap Galway inne pervinsje Connacht. De stad ligk vriewaal halverwaeges aon de weskus van 't eiland aon de Galway Bay, 'n inham vanne Atlantische Oceaan, en wuuertj van naord nao zuud doorsni-jje dore reveer de Corrib. In 2011 talj de stad 75.430 inwoeaners. 't Is de veerde grootste sjtadsgebeed inne Ierlandj en de zesde sjtad van 't landj.
Etymologie
D'r naom kump vanne reveer Gaillimh, auch Corrib genump, dae de weskantj vormde vanne iërste dörpke op dees plek, Dún Bhun na Gaillimhe ("Fort biej de mondj vanne Gaillimh"). 't Woeardj Gaillimh beduit "stony", of sjteinig, ómdet de Gaillimh vol mit sjteine is. Vreuger woear d'r naom gesjreve as Galliv, wat kump oet 't Latien veer de sjtad, Galvia.
Ceres
Ceres kin beteikene:
Vaeke
'n Vaeke of veke ies 'n klein sjarnerend houte peurtsje dat gebruuk weurt um 'ne tuin, 'ne koalef, 'ne bóngerd of 'n wei aaf te sjlete. 't Ies 'n opegewèrkde constructie van latte. 'n Groate opegewèrkde, ineingetummerde houte poort van planke weurt vauwer geneump. 't Vauwer(e) kèn 'n ganse sjtraot aafsjlete of 'ne breie doorgank nao 't land of nao de wei. 'n Sjtegelke ies 'ne hièle sjmale doorgank allein besjtumd veur luuj.
Etymologie
't Woord vaeke kump van 't germaanse faka 't gein vlechwerk beteikent. Vreuger woorte dit saort peurtjes gevlochte van wilgetek.
Wiet
Wiet kin zin:
Alemannisch
Mèt Alemannisch kin drei dinger gemeind weure:
Brook
Brook kèn zin:
Pilaster
thumb|Pilasters bie 't county courthouse in [[Sidney (Ohio).]] right|thumb| 't Maison Carrée in Nîmes mèt zule en haufzule.
'ne Pilaster of wandjpieler is 'ne rechheukige haufzuul ofwaal 'n hauf róndj moerverzjwaoring, die minder dan zien breidte veur de gaevel oetsjtik. Dees tweë begrippe waere dèks doorein gebruuk.
Pilasters functionere allein mèr es decoratief óngerdeil van ein geboew.
Ze waere ónger angere toegepas in 't Hollesj classicisme en zint dan veurzeen van 'n kapiteel en 'n basement.
Sjtik 'n moerverzjwaoring meë es zien breidte veur 'n moer oet, dan sjprik me van 'ne sjteunbaer. Is de veursjprunk mèr gans klein en óntbraeke 'n basement en 'n kapiteel dan sjprik me van 'n liseen.
Stockton (Californië)
right|thumb|250px|Locatie vaan Riverside Stockton is 'n stad in San Joaquin County, Californië en tèlt 243.771 inwoeners. 't Is heimèt de 70e stad in de VS (2000). 't Oppervlak is 141,6 km². Ouch is 't de hoofplaots vaan 't graofsjap.
Giessenlanden
Giessenlanden is 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, in 't ooste vaan d'n Alblasserweerd, mèt tösse de 14.000 en 15.000 inwoeners en 'n oppervlak vaan naoventrint 65 km². De gemeinte umvatde de dörper Arkel, Giessenburg, Giessen-Oudekerk, Hoogblokland, Hoornaar (raodhoes), Noordeloos en Schelluinen.
Stockton (Californië)
Demografie
Vaan de bevolking is 10,2 % awwer daan 65 jaor en ze besteit veur 22,9 % oet einpersoenhoeshawwes. De werkloesheid is 10,4 % (ciefers volkstèlling 2000).
Giessenlanden
De gemeinte is in 1986 oontstande oet de fusie vaan de gemeintes Arkel, Giessenburg, Hoogblokland, Hoornaar, Noordeloos, Schelluinen en (klein) deile vaan Heukelum, Kedichem, Meerkerk en Nieuwland. Op 1 jannewarie 2019 fuseerde Giessenlanden mèt de gemeinte Molenwaard tot de nui gemeinte Molenlanden, die gans 't neet-versteidelek deil vaan d'n Alblasserwaard umvat.
Börgemeisters
In zie kort bestoon heet de gemeinte de volgende börgemeisters gehad:
Gulpe
thumb|right|De Gulp in 't centrum van Gulpe Gulpe (Nederlands: Gulpen; op 't plaatsnaambord es Gullepe gesjpeld) is 'n plaatsj gelaege an de Gulp in de gemèngte Gullepe-Wittem. In 2012 hou zie 4.665 inweunersj. De Gulp hat zieng brón in Gullepe óp 't Belsj, e gehuch óp de grens van de Belzje plaatsje Hommerig (Hombourg) en Montse en is 'n ziejbaeëk van de Geul. Nóg twieë ander baeëke sjtrome durch dit gróndgebied: de Eijserbeek, in Ees (Eijs) d'r Ezerbaach geneump en de Selzerbeek in Nieswiller, och d'r baach geneumd.
Vreuger voeërt e tremke van Mastrich nao Vols. 't Traject durch dès plaatsj leep achter kesjtieël Neubourg öm via 'n 600 maeter lang brök övver 't Gulpdal. Nao d'r Twède Waeltkreeg is d'r tramwaeëg opgeruumd. 't Begin en 't eindpeunt van de brök zunt nog zichbaar want de brök leep va Peëzeke naoë Öäverem. 't Tramemplacement waoërt later de buswèrkplaatsj (de Remise).
Buurtsjappe
De gehuchte en buurtsjappe: huuëre bie Gulpe.
Historie
thumb|right|De Gulpener beerbroewerie Al veur oos jaortèlling waor hie bewoning. In de Romeinse tied loog Gulpe bie 't kruuspunt van de heerbane Mesjtreech - Aoke en Luuk - Heerle. In de Mieddelièwe waor Gulpe same mèt Mergraote, dat toen Gulpe op de berg woort geneump, beziet van de Karolingische keuninge. In 1568 kampeerde Willem van Oranje op de Gulperberg, wie hae probeerde Mesjtreech te verovere.
In 1825 vestigde ziech hie de Gulpener beerbroewerie woavan 't beer landelek bekènd ies ónder de naam Gulpener beer.
Historische inwoanertalle
(v1830=100)
Greun: Gemeinte Gulpe Provincie Limburg
Waope
thumb|Aajd waope vaan Gulpe, gedrage veur de fusie vaan 1982. De gemeinte Gulpe kraog op 23 aprèl 1889 vaan d'n Hoege Raod vaan Adel e waope touwgekind ('t waope wat me heineve zuut), wat ziech zoe liet umsjrieve:
Sint-Pieter is de parochieheilege vaan Gulpe; de roeje liew in zèlver is 't waope vaan Valkeberg, de vreuger landshiere vaan Gulpe. Wie de gemeinte Gulpe in 1982 woort oetgebreid mèt Wielder, besloot me e nui waope aon te vraoge (te zien in de tabel). Vaan 20 december vaan dat jaor tot aon häör opheffing droog de gemeinte dit sjèld:
Bezeenswaerdighede:
thumb|right|Petruskèrk thumb|right|Mieddelièwse tore op 't kèrkh'f
Goedereede
Goedereede (Ziews: Goereê) is e stedsje in de Nederlandse gemeinte Goeree-Overflakkee, in de provincie Zuid-Holland. Tot 2013 waor Goedereede 'n apaarte gemeinte, die sinds 1966 ouch Ouddorp en Stellendam umvatde, en daomèt gans 't eiland Goeree en e bitteke vaan Overflakkee umvatde. Aander plaotse (gehuchte) waore Havenhoofd, Oostdijk. Per 1 jannewarie 2013 is de gemeinte opgegaange in de nui gemeinte Goeree-Overflakkee; Goedereede heet ziech dao in 't vörmingsproces es insegste tege verzèt.
De veurnaomste bestoonsmiddele zien de landbouw, de vèsserij en 't toerisme.
Vauwer
't Vauwer ies 'n groate opegewèrkde, ineingetummerde houte poort van planke, die deent es sjarnerende doorgank veur dere, paerd, ringer of landboewmesjienes. 't Vauwer kèn 'n ganse sjtraot of 'ne waeg aafsjlete. 'n Vaeke ies 'n klein sjarnerend houte peurtsje dat gebruuk weurt um 'ne tuin, 'ne koalef, 'ne bóngerd of 'n wei aaf te sjlete. 't Ies 'n opegewèrkde constructie van latte. 'n Poort of paort ies 'n sjarnerende, toew constructie van hout. 'n Breer ies 'n sjarnerende aafsjleting van gesjmeed iezer.
Eurode
Eurode ies 'n symbolische "Europasjtad" die gevörmp weurt door de gemeinte Kèrkrao in Nederlands Limburg en de gemeinte Hertserao (Herzogenrath) in Duutsjland, allebei in de Euregio Maas-Rien. De formeel, publiekrechterleke samewèrking is mäögelek saer Het Verdrag van Anholt van 23 mei 1991. D'r weurt samegewèrk op economisch, sociaal en cultureel vlak. Saer 1998 besjteit 't Openbaar Lichaam Eurode, 'n raod mèt lede oet allebei de gemeintes ónder wiesselend veurzietersjap van de twiè börgemeistersj van de gemeintes. Kèrkrao en Hertserao vörmde saer de 12e ièw 'n einheid ónder 't Land van Hertserao, in 't Land van Euvermaas. In 1815, bie 't Congres van Wene, woort Hertserao aan Duutsjland toegeweze en bleef Kèrkrao Nederlands. De Burch Rode kaom hiebie in Duutsjland te liegke en de abdij Rolduc in Nederland. De grens löp euver de Nieuwstraat/Neustraße.
Zietting
n Zietting of zitting in de carnavalstied weurt meistal georganiseerd door 'n carnavalsvereiniging. Aanvankelik, in 't begin van de 19e ièw, woorte d'r bie-einkómste georganiseerd door 'n carnavalsvereiniging, door en veur manne, ónder 't genot van beer, wien en lekker ete, mèt buuts, veurdrachte en mèt de presentatie en/of 't zinge van van nuuj en ouw carnavalsleedsjes of sjlagers. In Limburg ies de carnavalszietting euvergenómme vanoet 't Rienland. Later woorte ouch vrouwe toegelaote. Nog later organisere ze zelf de vrouweziettinge, woa de manne neet welkom zin.
Raod van èlf
De zietting weurt geleid door de raod van èlf. De lede van de raod drage 'n sjteek of narrekap op de kop es parodie op de Jakobiene in de Franse Revolutie. De raod van èlf ies 'n persiflage op 't tribunaal van de Jakobiene.
Ziettinge in 't Rienland
Bekènde ziettinge, die ouch op televisie were oetgezónde zint in 't Rienland die van Kölle, Düsseldorf, Aoke, Mainz en Münster.
Tufsjtèè
Tufsjtèè is 'ne sedimentaire of aafzèttingssjtèè va vulkanisch materiaal, n.l. vulkanische aesje. 't Is 'ne relatief zachte natuursjtèè dae es boewmateriaal gebroekt waoërt. In d'r Eifel wert al saer d'r Romeinse tied tufsjtèè gewonne.
Tras
Gemale tufsjtèè neumt me tras. Tras wert ooch al saer d'r Romeinse tied gebroekt öm specie va te make. Dis toevoeging zow de waterdichtheid van 't boewsel garandere. thumb|right|150px|De Sjtèèbösjkapel bie [[Sjoppem ]]
Travertin
Travertin wert ooch wal kalktuf geneumd alhoewel de twieë sjtèng op gaans versjillende menere oontsjtande zeunt. De ènnige övverèènkomste zeunt dat 't allebèj aafzèttingssjtèng zeunt en qua uterlek get opèè gelieke. De twieë saoërte sjtèè haant klèng läökskes.
Sjtèèbösjkapel
De sjtèèbösjkapel in Voere is geboewd mèt reste van 'ne dao opgegrave Romeinse villa. Tufsjtèè waor èng van de soaërte Romeins boewmateriaal dat hergebroekd waoërt. Op de aafbeelding is de baovesjte laog van de kapel va tufsjtèè.
Calvarie A g'n Eèkske
De sjtaties van d'r Calvariebaerg a g'n Eèkske zeunt ömringt dör 'n boewsel va broene tufsjtèè dae sjtaerk geliekt op d'r tufsjtèè oet Pole dae hiebaove is aafgebeeld.
Naamsverwarring
D'r Tuffau de Lincent of d'r Lincent Tufsjtèè is 'n zachtere, wöllig aa-veulende natuursjtèè, vergeliekbaar mèt d'r mergel van Mestreech.
응회암
Sjoutvotte
De naam Sjoutvotte
Achter de naam Sjoutvotte zit natuurlik ein verhaol. Lètterlik vertaald in 't Nederlands is 't Schuld-konten. De Gelaense woonwiek en parochie de Kloes breide in de vieftiger jaore heël sjnel oet, väöl inwoners ware doe wirkzaam op de Sjtaatsmien Maurits in Gelaen. In die jaore begoosj 't eige-hoes bezit op gèng te kómme en d'r wore dan ouch väöl weuninge, al dan neet in eige beheër, geboewd. Óm dae boew te kènne bekostige moosj me uteraard geldj leëne, sjöld make dus. Ein Limburgse oetdrökking veur emes dae sjölde haet is; Dae haet de vot vol sjout!. De naam Sjoutvotte waas doe daomit gebaore.
Prins-gemaol
Prins-gemaol is 'nen adelleken titel dee weurt gegeve aon de manneleke partner vaan 'n regerende voorstin. De maan is daan zelf geine regerende voors.
Neuenkirchen (Noordrien-Wesfale)
Neuenkirchen (Nedersaksisch: Nienkiärken) is 'n Wesfaalse gemeinte in de krink (Kreis) Kreis Steinfurt, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 48,44 km² en 13.595 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 281 de veerkante kilometer.
Prins-gemaol
In vreuger tije waore keuningstitels en aandere voorsteleke titels in beginsel allein erfelek in manneleke lijn. Wienie e voorstehoes in manneleke lijn oetstorf, kós de opvolging wel op 'n vrouw euvergoon. Volgens de wètte vaan toen kós 'n getrouwde vrouw evels gein regerende voorstin zien: zoe gaw es (beveurbeeld) 'n keuningin of troenopvolgster trouwde, kraog häöre maan d'n titel. De vrouw woort daan wel keuningin neve de keuning, meh dat waor gein regeringsfunctie en beteikende niks aanders es 'vrouw vaan de keuning'.
Gé Deenen
Gé Deenen is 'ne zenger, teksschriever en componis van vastelaovesmuziek oet Venlo. Hae is lid van De Kammeräödjes. Zien hudje en kammezäölke zien zien beeldmerk.
Prins-gemaol
In joonger tije wouw me evels liever de keuningin vaan 't eige voorstehoes aonhawwe in plaots vaan e land oonder e boetelands hoes te plaotse. Dit had te make mèt minder strikte geslachsrolle, meh veural mèt de wuns um 't land oonaofhenkelek te hawwe. Dit gebruuk begós bij de Britse keuningin Victoria: wie die in 1857 trojde woort häöre maan Albèr Prince Consort. Zoonder die maotregel waor heer keuning gewore. Later is deen titel, formeel daan wel informeel, touwgepas bij nog ein Britse voorstin (Philip vaan Edinburgh, maan vana Elizabeth II), drei Nederlandse voorstinne) (Hendrik vaan Mecklenburg-Schwerin, maan vaan Wilhelmina; Bernhard vaan Lippe-Bisterfeld, maan vaan Juliana; Claus vaan Amsberg, maan vaan Beatrix).
Gé Deenen
Deenen werkde same mit ónder andere Wiel Vestjens, Gijs Wolters, Peer Coopmans, Rob van de Kroonenberg, Christel Wouters-Van Rijn en Frans Driessen, Marcel Driessen. Zien werk verscheen op verschillende verzamelcd's, wao-ónder die oet de serie Vastelaovend van Eijsde tot de Mookerhei.
Prins-gemaol
De vrouweleken tegenhenger prinses-gemaol besteit neet (of 't zouw de vrouw vaan 'ne regerende prins zien). Zoe'n vrouw hèt gewoen keuningin daan wel keizerin. Me kin spreke vaan keuningin-gemaol etc. um 't versjèl mèt 'n regerende keuningin dudelek te make.
Breer
thumb|left|275px|Iezere breer in [[Bergenhoeze ]] 'n Breer ies 'n sjarnerende, gesjmede iezere aafsjeiing tösje twiè pilere, moere of tösje 'n iezere hèkwerk of sjtankètsel. 'n Kleiner exemplaar hèt breerke. 'n Vauwer ies 'n opegewèrkde poort van houte planke, 'n kleiner exemplaar weurt vaeke geneump. 'n Poort of paort ies 'n sjarnerende, toew constructie van hout. Bie Klumme op de groate weeg nao Heerle liek 't gehuch 't Breer (Barrier), dat zoa geneump ies vanwege 't breer of de tol dae hie in vreuger jaore haet gesjtange.
Gé Deenen
In 2000 wón Deenen same mit Vestjens 't Limburgs Vastelaovesleedjes Konkoer mit 't leedje Jozefien, dat geschreve is door Wim Roeffen en Frans Boermans. Hae haolde verschillende kiere de LVK-finale en de finale van de Jocus Leedjesaovend.
Neuenkirchen (Noordrien-Wesfale)
De op 58 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel vief oortsdeile (dörpe die behure bis de gemeinte).
Breer
Allewiel wuèrt de benaming breer ouch toegepas op anger metale aafsjeiinge, wie van alluminium.
Agios Nikolaos
thumb|De Vriethof vaan Agios Nikolaos, bekind um häör frapperende ligking aon de kös vaan Kreta. Agios Nikolaos (Nuigrieks alfabet: Άγιος Νικόλαος) is de veerde stad vaan 't Grieks eilaand Kreta, kleiner es Iraklion, Rethimnon en Chania, meh groeter es Kastelli. 't Ligk aon de noordooskös es einegste stad (en daomèt belaankrieke handelspos) aon dizze kant vaan de kös. De naom Agios Nikolaos kump hendeg dèks veur in Griekstaoleg Europa, aongezeen Agios Nikolaos Grieks is veur Sinterklaos: 'ne maan dee in de Grieks-Orthodoxie bekind steit es d'n heilege dee euver de matroeze waak en daomèt populair is oonder 't volk vaan havestei. In totaol gief 't zoen 12 plaotse in Griekeland en op Cyprus mèt dizze naom, boevaan dees stad de groetste vaan alle is. Agios Nikolaos behuurt bis de Grieks-antieke stei vaan Europa. In de middel vaan Agios Nikolaos ligk de antieke stad Lato pros Kamara, dèks gewoen Kamara (Aajdgrieks: Καμάρα) geneump. Kamara is de toeristische trèkpleister vaan de stad en de res vaan Oos-Kreta.
Gé Deenen
In 2010 - 2011 wón Gé opniej ein sukses. Ziene groeëte wins um nog eine kier same mit zien jonger breurke Rob Deenen op de cd van Jocus te komme, kwaam op 2 oktoeëber oet. In 2003 wónne zeej al de veerde pries op de leedjesaovend mit 't door Hannelore geschreve "jeske van ut jaor". Tiedes de leedjesaovend van 2010 wónne zeej dan toch de ierste plaats in de Hoonderstal (Theater de Maaspoort) mit eur nummer "'t Moèiste maedje van de Waereld", det is geschreve door Wim Roeffen.
Kartoesj
Kartoesj is 'ne band oet Lömmerig dae in 't Limburgs zingk.
Gé Deenen
Óndanks det hae 't vanwaege gezóndheidsraeje ein stepke truuk meus doon, steit hae in 2020 zónder ein jaor euver te slaon al 40 jaor op de buun.
Agios Nikolaos
Geografie en demografie
Agios Nikolaos heet 'n oppervlak vaan 512 veerkante kilometer en 't gaof in 2011 27.024 lui in de stad. Heimèt heet 't 'n bevolkingsdeechde vaan 53 lui de veerkante kilometer.
Kaberg
thumb|right|Ligking vaan Kaberg Kaberg is ' n wiek gelege in 't noordweste van Mestreech. Kaberg weurt begrens door de wieke Aajd-Kaberg, Malberg, Brusselse Poort, Malpertuis en 't natuurgebeed Linie vaan Du Moulin (ouch wel Hoeg Frónte geneump).
Sjoutvotte
Activiteite
In 't beginjaor heel de vereiniging zich vriejwaal allein bezig in de woonkern zelf, d'r woort 'ne Prins oetgerope, me heel balaovende, d'r woorte kaartaovende georganiseerd óm de kas te sjpekke en d'r woort ein receptie gehawwe. ’t Dao-op volgende jaor woort deilgenómme aan de karnavalsoptoch in Gelaen en góng me op bezeuk biej de collega-vereiniginge in o.a. Sjpawbaek en Awt-Gelaen. In 1964 trooj ein tweëtal dames toe tot de vereiniging es tanzmerieke, vanaaf doe höbbe de tanzmeriekes ummer deil oetgemaak van de vereiniging.
De activiteite van de vereiniging breijde zich wiejer oet, direk nao de äöpening van 't Gelaense ziekehoes in 1965 brach de vereiniging ein bezeuk aan dit ziekehoes en euverhanjigde aan alle patiënte ein fruitmendje. Alle jaore daonao, pès aan 1998 toe, is dees traditie gehandjhaaf gebleve op de zóndig veur karnaval. In 1998 is 't Gelaense ziekehoes aafgebraoke en gedeiltelik opgenómme in 't ziekehoes van Zitterd. Oos vereiniging haet dit veurval zeen aankómme en is in 1994 naeve de ummer minder waerende patiënte in 't ziekehoes ouch de luuj in de St. Odiliakleniek gaon bezeuke mèt ein fruitmendje. In dees kleniek wone tiedelik zoa ’n 225 persone.
In 't cultureel gebeure van karnaval haet ós vereiniging ummer väöl plaatsj ingeruumd veur de sociale kantj. Wiej de bezeuke aan 't ziekehoes good ginge drèjje zint de activiteite oetgebreid mèt ónger angere karnavalsaovende veur awwerevereiniginge, karnavalsmiddigge veur de jeug, eine karnavalsaovend in 't bejaordecentrum De Bunderhof, bezeuke aan de Sint Janskliniek, bezeuke aan aovende van anger vereiniginge in de parochies. Nog ummer sjtaon de hiej geneumde activiteite op 't jaorlikse program van de vereiniging. Op dit program prieke ouch de algemein activiteite zoa-es de äöpening van 't sezoen, de Prinsoetroping, de receptie voor de Prins, 't Prinsebal, de deilname en de optoch, enz. Allemaol activiteite die 't bezeuke de meujte waerd zint.
Nuuj wiek
Naeve de wiek de Kloes woort vanaaf de jaore 1950-1960 ein gans nuuj woonwiek geboewd, gedeiltelijk besjtaonde oet hoagboewflats, mèr ouch väöl eingezinsweuninge. De nuuj wiek kroog de naam Gelaen-Zuid en de Sjoutvotte nómme de wiek op in hun wirkgebeed. De bevolking van de Kloes en Gelaen-Zuid sjteit heëlemaol achter hun karnavalsvereiniging en sjteune de activiteite jeder jaor gaer mèt ein financiële biejdrage.
Samewirkende vereiniginge
Óngertösje haet de vereiniging, v'r sjrieve dan 1971, zien vleugele breijer oetgesjlage. In Gelaen zint vief groatere karnavalsvereiniginge die jeder apaart in ein deil van de sjtad wirkzaam zint. Ze höbbe alle vief ein samewirkingsverbóndj aangegaon, d'r waere gezamelik activiteite gehawwe, óngerling waere programma’s opein aafgesjtömp en me bezeuk mekaars aevenemènte. 't Verbónj, genaamp SGVV, wat sjteit veur Samewirkende Gelaense Vastelaoves Vereiniginge, organizeerde in de loup van de jaore meërdere activiteite, o.a. besjteit d'r saer 21 jaor ein Leedjeskonkoer.
Dansactiviteite, tanzmeriekes
De Sjoutvotte gaon naeve 't samewirke in Gelaen ouch hunne eige waeg. Tanzmeriekes zint in al die jaore biej de vereiniging aanwezig gewaes, ummer ónger de hoede van de vereiniging zelf en neet es zelfsjtendige dansvereiniging. Door de tanzmeriekes haet me dan ouch ein groatere bekèndheid in Limburg gekrege, väöl oetneuëdiginge waere óntvange óm hiej en dao op bezeuk te gaon en dat wirt dan gaer gedaon same mèt de dansende groepe maedjes d'r biej. Op ein gegaeve mement wille dee maedjes zich waal èns 'maete' mèt anger tanzmeriekes en de vereiniging wirt daoróm lid van de dansbóndj NBCD. D'r waere jeder jaor versjillende danssjporttoernooje bezoch, de optraejes biej anger vereiniginge volgde mekaar op en de vereiniging raakde ummer bekènder op 't gebeed van 't danse. Biej gelaegeheid van 't 3 maol 11 jaorig jubeileum van de vereiniging, gevierd in november van 't karnavalssezoen 1992-1993, zint de Sjoutvotte gesjtart mèt 't organizere van ein eige danssjporttoernooj. Ouch in de jaore daonao kaome de deilnummesj heël gaer nao de Gelaense Hanenhof óm hun eige kunne te maoge toane. In 1998 haet de vereiniging aansjloeting gezoch biej eine angere dansbóndj, de NDO.
Jeugraod, Jeugprins
Neet allein de vrouwelike jeug kump biej De Sjoutvotte aan bod, vanaaf 1971 besjik de vereiniging ouch euver ein Jeugraod van Èllef. Eësjte Jeugprins is Bernie I (Engelen). De raod is samegesjtèld oet leërlinge van de basissjoale in allebei de wieke, reup jeder jaor 'ne Jeugprins oet, bezeuk o.a. de receptie van de Sjoutvotteprins en Jeugprins, organizeert karnavalsactiviteite op de sjoale en nump deil aan de Gelaense kènjeroptoch.
Dyskobolia Grodzisk Wielkopolski
Dyskobolia Grodzisk Wielkopolski is de voetbalclub van Grodzisk Wielkopolski, Pole. Dyskobolia sjpeelt in 't Dyskobolia sjtadion, dat 'n capaciteit haet van 5.383 plaatsje.
Kèrk (religie)
De kèrk ies 'n religieus gemeinsjap, die in Jezus Christus geluif. Wat organisatie betref weurt óndersjeid gemaak op grónd van bepaalde geloufseuvertuginge:
Gereformeerde kèrk Nederlands Hervormde kèrk Christelik Gereformeerde kèrk Gereformeerde Kèrke in Nederland Gereformeerde Kèrke vriegemaak Remonstrantse Broedersjap Lutherse kèrk in Nederland
Email
thumb|200px|Ein sjaal mèt 't merk van de emaillaog. Email (Franse sjriefwies émail) is ein besjermlaog van gesjmólte glaas aangebrach op veurwerpe van metaal of aardewerk óm dees te besjerme, te isoleren of óm dees te versere. Email biej aardewerk wirt meistal glazuur geneump.
Eigesjappe
't Metaal wirt door de emaillaog taenge corrosie besjermp; biej aardewerk wirt de oppervlakte toewer en minder vóchdoorlaotend, terwiel ’t ouch nog kratsbesjtendiger wirt. Door toevoging van gekleurde oxides wirt de emaillaog ouch decoratief. In de elektronica en de elektrotechniek wirt email heël dèks toegepas óm koperdraod van ein elektrisch isolerende laog te veurzeen. Deze wikkeldraod wirt mèt name gebruuk óm d'r sjpeule van te wikkele. Biej euververhitting van de sjpeul kènt 't email verbrenne, wodoor kortsjluting kènt óntsjtaon.
Ómdat de emaillaog minder buugzaam is es 't metaal wo-op dees is aangebrach, kent 't biej ónveurzichtige behanjeling barsjte en kènne d'r zelfs sjtökke van aafsjprènge.
Anger toepassinge
thumb|right|150px| 'ne Geemailleerde gouwe beaker oet ’t British Museum Door de Kelte woort email gebruuk biej 't make van seeroaje, dèks in bóntje kleure. Aanvankelik gebruukde me allein mer road, mer vanaaf de 1e eëuw v.Chr. ouch blaw en gael. Ein biezunjer emailleringstechniek is email cloisonné wobiej vlakke in email ómlies waere mèt metale renj; mèt dees techniek kent me biejzunjere figure make. In de romaanse kuns waere relieksjriene dèks veurzeen van dees vorm van emaillering. In de twintigste eëuw woort boetereclame dèks oetgeveurd in email. Ouch in (chemische) indusjtrie waere geëmailleerde vate en leijinge toegepas, meistal veur zuver processe en veur de hygiëne (genaesmiddele).
Eenrum
thumb|De kèrk vaan Eenrum (2008) Eenrum (Gronings: Ainrom) is e terpdörp in de gemeinte Het Hogeland, provincie Groningen, Nederland.
Tot 1990 waor 't dörp de hoofplaots vaan de gelieknaomege gemeinte. In dat jaor woort 't samegeveug mèt de gemeintes Leens, Ulrum en Kloosterburen tot de nui gemeinte Ulrum, later De Marne geneump. Die gemeinte góng in 2019 op in Het Hogeland.
Eenru, ligk aon 't ind vaan 't Eenrumse Meer en heet e besjermp dörpsgeziech.
Email
't Proces
De geneumde sjtóffe waere fien gemale en gesjmólte. De sjmelt wirt in water gegaote, aafgesjrik en de hiejdoor óntsjtaone korreligge glaassjtóf (geetglaas) wirt opnuuj gemale. Biej 't male waere 30 % pes 40 % water, kleiaarde en quarzmael toegevoog. Al nao gelang ’t saort email kómme nog de eërder geneumde vertroebelingssjtóffe en kleuroxide d'r biej. De zwoa óntsjtaone emailsjlik mót veur ein baeter menging te kriege eine daag lank roste veurdat ’t wiejer behanjelt kènt waere.