cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saint Vincent en de Grenadines
Levende natuur
't Eiland kint 174 soorte veugel; daovaan zien 'rs 105 incidenteel (zeldzaam breujveugel of doortrèkkers) en 2 geïntroduceerd. 4 soorte zien endemisch of regionaol endemisch, zoewie de Saint Vincentpappegej (Amazona guildingii) en de Saint Vincentzenger (Catharopeza bishopi). Ein amfibie, Eleutherodactylus shrevei, is endemisch op Saint Vincent. Wat betröf de reptiele zien de Saint Vincentboumanolis (Anolis griseus), de Cookboa (Corallus cookii) en de Saint Vincentzwartslang (Chironius vincenti) endemisch op Saint Vincent, dewijl de Sphaerodactylus kirbyi ('ne gekko) endemisch is op Bequia. Zoewiezoe versjèlt de fauna vaan de Grenadines merkbaar vaan die vaan Saint Vincent.
Etnische gróppe
Veur Saint Vincent en de Grenadines weurt de volgende etnische samestèlling opgegeve: 66% negers, 20% mulatte en aander lui vaan gemingk blood, 6% Aziaote, 4% blaanke (veural vaan Portugese aofkoms) en 2% Indiaone. De Indiaonse bevolking waor belaankriek groeter veur de oetbarsting vaan de Soufrière in 1902, die oetgerekend 't Indiaonerizzervaot raakde en dao hiel väöl doeje maakde.
Taole
De bulk vaan de bevolking sprik 'n op 't Ingels gebaseerde creooltaol, 't Saint Vincentcreoolingels, dewijl e hemfelke lui Standaardingels sprik. 't Creool vörmp mèt de plaotseleke variant vaan 't Ingels e verticaol continuüm: de gesproke taol steit korter bij 't Ingels in de stei en bij get beter gesjaolde. 't Creool vaan Saint Vincent steit 't kortste bij die vaan Guyana en Tobago.
Religie
't Groetste genoetsjap is 't anglicanisme (47%); 't methodisme volg mèt 28%. 14% vaan de bewoeners zouw hindoe zien, 6% moslim. Ouch de zevendendaagsadventiste en aander protestante stoon op 6%.
Historie
Wie väöl eilen in de regio waor Saint Vincent oersprunkelek bewoend door de Ciboney, en zoewie bekans alle eilen later bezat door de Arowakke bezat en tot slot door de Caribe vereuverd. Zij neumde 't eiland Hairouna, 'land vaan de gezegende'. In 1502 oontdèkde Columbus 't eiland, op zien veerde reis. De vechlöstege Caribe hele de ganse zestienden en zevetienden iew de Europeaone aof, ouch al claimde de Ingelse 't in 1627. Oontsnapde Afrikaanse slaove vaan de naobereilen kaome nao Saint Vincent touw um ziech dao tösse de Indiaone te vestege. In 1719 vestegde de Fransoze ziech es ierste Europeaone op 't eiland. De Britte zatte hunne claim in 1763 door mèt de vereuvering vaan 't eiland, wat nog e paar kier vaan eigeneer zouw wissele meh in 1783 toch definitief aon de Britte kaom. In de lèste jaore kaom 't nog tot conflikte mèt de inheimse Indiaonse bevolking. Wie op aander Britse eilen woort de slaovernij in 1834 aofgesjaf. Op 7 mei 1902, kort veur de ramp mèt de Mont Pelée op Martinique, deeg ziech hei op kleinder sjaol ouch zoe'n ramp veur mèt de Soufrière, die 't Indiaonerizzervaot drum heer gans verweusde. Dit maakde 'n ind aon wat toen de groetste inheimse gemeinsjap op de Antille waor (allewijl is dat 't rizzervaot op Dominica). Vaan 1958 tot 1962 maakde Saint Vincent en de Grenadines deil oet vaan de Wes-Indische Federatie. In 1969 kraog 't land de status vaan geassocieerde staot. Tien jaor later woort 't oonaofhenkelek. E veurstèl um 't land tot 'n rippubliek um te vörme kraog in e rifferendum vaan 2009 neet genóg stumme (43% veur, dewijl 2/3 vereis waor).
Bronne
Dit artikel is gooddeils gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie; wijer basere ziech bittekes op en:Demographics of Saint Vincent and the Grenadines, en:Geography of Saint Vincent and the Grenadines, en:History of Saint Vincent and the Grenadines, en:List of amphibians and reptiles of the Grenadines, en:List of amphibians and reptiles of Saint Vincent, en:List of birds of Saint Vincent and the Grenadines en en:La Soufrière (volcano).
Montcheutin
Montcheutin ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Vouziers, in 't zuudoaste van 't Frans departemint Ardennes, langs de grens van de departeminte Marne en Meuse. Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes. Traditioneel weurt in dees gemeinte dan ouch Champagnois gekald en neet Welsj, wie dat weurt gekald in 't groatse gedeilte van de échte, geografisch gedefinieerde, Ardenne.
Perr Schuurs
miniatuur|236x236px|Perr Schuurs (2023) Perr Schuurs (De Nuujsjtad, 26 november 1999) is 'ne Nederlands-Limbörgse voetballer dee späölt es verdeideger. Allewijl (oktober 2020) voetbalt heer veur AFC Ajax.
Biografie
Schuurs begós in de jäög bij FC RIA, in zien woenplaots. In 2011 woort heer door de jäögopleiding vaan Fortuna Zitterd opgepik. Heer debuteerde op 14 oktober 2016, mèt nog gein zeventien jaor, in 't ierste es wisselspeuler in 'ne match tege VVV-Venlo. Dat jaor greujde heer oet tot vaste krach en in juli vaan dat jaor maakde trainer Sunday Oliseh häöm zelfs aonveurder vaan 't team. In 't succesvol jaor wat volgde (Fortuna zou twiede weure en promovere nao de Ieredevisie) stapde Schuurs euver nao Ajax. Heer maakde 't sezoen bij Fortuna wel nog es huurspeuler aof.
Bij Ajax woort heer veuriers in 't twiede èlftal (Joonk Ajax) opgestèld. In 't sezoen 2018/19 späölde heer mer twie kier in 't ierste vaan Ajax: op 26 september in de beker tege HVV Te Werve en op 7 oktober in de Ieredevisie tegen AZ. Wie evels de wereldklasseverdeideger Matthijs de Ligt nao Italië góng, kaom 'n plaots in 't ierste team weer in ziech. Op 14 september 2019 maakde heer zienen ierste gool in de Ieredevisie, in 'ne match tege sc Heerenveen.
Woiwodsjap Silezië
Woiwodsjap Silezië (Pools: Województwo śląskie; Silezisch: Ślůnske wojewůdztwo) is 'n woiwodsjap i Pole. Zie is in 1999 óntsjtange oet de woiwodsjappe Katowice, Częstochowa en Bielsko-Biała. Silezië grens aan Opole in 't weste, Łódź in 't noarde, Świętokrzyskie en Kling-Pole in 't oeëste. 't Óppervlak va de woiwodsjap besjleet de ouw sjtreke Silezië, Kling-Pole en Galicië. Aan 't zude grens de woiwodsjap aa Tsjechië en de Sjlowakei. Höar hoofsjtad is Katowice.
Geografie
Silezië is ee va de mieëts deechbevólkde woiwodsjappe va Pole. Dat gild vuural vuur 't sjtedelig gebeed va Katowice. De bevólking va dit gebeed gruijde massief durch de groeëtsjalige sjteenkoalewinning aan 't ing va de nuëgetiende ieëw. 't Óppervlak va de woiwodsjap kunt uëveree mit "Hoeëg Silezië", 't oeëstelig deel va ge ouw Silezië. Anger deler va de ouw sjtreek ligke i g'n woiwodsjap Opole en Neder-Silezië, d'r Dütsjen bóndssjtaat Sakse en kling sjtökker va Tsjechië. De Beskide zint de grens mit Tsjechië en de Sjlowakei.
Sjteë
Sjteë mit mieë es 100.000 iwuënesj zint (sjtank: 30-06-2015):
Boeëmsjatte
Neëve sjteenkoale weëd óch zink en loeëd gedólve.
Toerisme
Toerisme is 'n wichtige brón van ikomste. Vuural de bergtóppe va de Beskide gilde es trèkpleistesj.
Natoer
Neëve de berg va de beskide hat Silezië inkel sjpeciale natoergebeder, wie de Blędów-weuste. Dat is e drei à veer kilometer breid zankgebeed en zie hat e totaaloppervlak van 32 km². Dit gebeed is untsjtange in 't letste iestied. I de twintigste ieëw hat zie nag kènmerke van 'n echte weuste, meh hüts gruie allezeleëve mieë plante. Dit is ee va de wieënige weustes in Europa.
Jules Renkin
Jules Renkin (1862 bis 1934) waor de premier ofwel d'n ierste minister vaan 't Belsj. Dit woort heer op 6 juni 1931. Heer bleef de regeringsleier vaan 't Belsj Keuninkriek bis 22 oktober 1932. De premier waor lid vaan de polletieke partij Katteliek Unie. Heer regeerde euver twie kabbinètte.
Zie premiersjap voond plaots oonder 't Keuningsjap vaan Albert I, Keuning vaan de Belzje.
Paul van Zeeland
Paul van Zeeland of Paul Van Zeeland (1893 bis 1973) waor de premier ofwel d'n ierste minister vaan 't Belsj. Dit woort heer op 25 miert 1935. Heer bleef de regeringsleier vaan 't Belsj Keuninkriek bis 24 november 1937. De premier waor lid vaan de polletieke partij Katteliek Blok. Heer regeerde euver twie kabbinètte.
Zie premiersjap voond plaots oonder 't Keuningsjap vaan Leopold III, Keuning vaan de Belzje.
Welsje
De Welsje (Ingels: Welsh people; Welsj: Cymry) vörmen e Keltisch vouk det inheimsj is aan Wales enne ómringdje eilenj. Van oearsprónk kalle zie de Welsje spraok, mer allewiel wuuert dore meiste van häör 't Ingels es moderspraok gebroek; al guuef 't waal e deil gebiede wo 't Welsj nag ummer dore mieëderheid vanne bevölking wuuert gekaldj. Same mitte Ingelse, de Sjotten enne Naord-Iere zeen zie euverwaegendj Britse börgers van 't Vereinig Keuninkriek.
't Guuef nag e deil Welsje gemeinsjappe boeten 't Vereinig Keuninkriek, worónger in Canada enne Vereinigdje Staote. De gemeinsjap in 't Argentiense Patagonië wuuert hiebie in 't biezunjert aangehaoldj, went die haje nag ummer vas aan e deil aaj trediesjes, worónger de Welsje spraok.
Radevormwald
Radevormwald is e Rienlands stedsje in de krink (Kreis) Oberbergischer Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 53,86 km² en 22.025 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 409 de veerkante kilometer.
't Op 421 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 'n hoonderdtal oortsdeile.
Haarzuilens
thumb|Brink vaan Haarzuilens. thumb|Kestiel De Haar. Haarzuilens is e dörpke in 't uterste noordweste vaan de gemeinte Utrech, gelege in 't wieneg lendelek gebeed dat ze nog riek is. Veurheer waor 't 'n apaarte gemeinte. Utrech neump Haarzuilens mèt zien umgeving 'n buurt, die deil oetmaak vaan de subwiek Vleuten-Haarzuilens-Leidse Rijnpark en vaan de wiek Vleuten-De Meern. Haarzuilens besteit oet 't eigelek dörp zoewie de naobersjappe Ockhuizen (noordelek) en Themaat (oostelek).
Haarzuilens oontlient zien bekindheid veural aon 't kortbij Kestiel De Haar. 't Dörp kint zoe'n 500 inwoeners.
Historie en naom
De naom De Haar is verwant aon 't Aajdsaksisch hara, wat 'doonk', 'hoeggelege, oonbebouwde plaots' beteikent. De ajdste vermelding vaan 't kestiel dateert vaan 1391, meh d'n ierste hier vaan De Haar, Werner, storf dinkelek al in 1309. 't Kestiel wie 't later gebouwd woort heet mesjiens 'ne kern oet de veertienden iew en woort in de vieftienden iew verbouwd. In 1482, bij d'n oorlog tösse Holland en 't Stiech, brande de Hollenders de börg aof, meh ze woort d'n iew dao-op weer herbouwd en versjèllende kiere vergroet. 't Is ouch al in de vieftienden iew tot de femilie Van Zuilen 't dörp in han krijg (door e verstandshouwelek mèt 't geslach Van de Haar), en tot de naom Haarzuylens versjijnt.
De gemeinte Haarzuilens oontstoont definitief in 1818, wie ze vaan Vleuten woort aofgesjeie. In deen tied waor 't kestiel vervalle tot 'n rewien. 't Dörp concentreerde ziech in 'ne brinkechtegen opzat roontelum de kestielrewien.
't Aonzien vaan 't dörp veranderde radicaol wie in 1890 Etienne van Zuylen van Nijevelt van de Haar de rewien èrfde. Heer waor getrojd mèt 'n telg oet de Rothschildfemilie en had daorum geld genóg veur e op de rewien kestiel te doen bouwe. Heer naom daoveur Pierre Cuypers in d'n erm, dee in 1892 mèt 'n fantasievol restauratie begós. Baron Van Zuylen wouw evels ouch 'nen hoof, meh daoveur stoont 't dörp in de weeg. Cuypers oontworp daorum e nui dörp, 'ne meter of viefhoonder nao 't ooste, aon de rand vaan de Themaatse polder. Daonao kós 't aajd dörp weure aofgebroke. Allein de kèrk bleef stoon es 'n soort kepel in de kestielhoof. Dit perces waor in 1898 compleet.
De gemeinte Haarzuilens bleef bestoon tot 1954, wie ze mèt Vleuten, Oudenrijn en Veldhuizen opgóng in de nui gemeinte Vleuten-De Meern. Dees gemeinte woort op häör beurt in 2001 geannexeerd door Utrech. Al dezen tied heet Haarzuilens zien lendeleke ligking kinne behawwe, ouch wie Utrech e paar kilometer wijer begós mèt 't aonlègke vaan de Vinexwiek Leidsche Rijn.
Aonzien en monuminte
't Klein Haarzuilens kint 49 rieksmonuminte. Väöl monuminte make deil oet vaan 't kestielcomplex of vaan de dörpsbebouwing, meh ouch alledaogser monuminte wie 'nen eendekouw en get boerderije stoon drop. Ajdste intak gebouw in Haarzuilens is de dörpskèrk annex slotkepel.
't Dörp is, min of mie wie ziene veurgenger, opgezat mèt 'ne wije brink, boe-aon versjèllende romantisch uigende hoezer in vakwerkstijl stoon. De brink is gooddeils e bebuimp pleinsje mèt in 't midde 'ne steine poomp. Roond 't kestiel ligke versjèllende ornaminte. 't Park drumheen bevat e paar Franse heuf meh is op ziech veural Ingels (bosechteg) vaan opzat. De res vaan de aw geminte heet zie polderlandsjap behawwe. E deil vaan de Themaatse polder steit evels door törfwinning oonder water en vörmp noe de Haarrijnse Plassen.
Waope
De gemeinte Haarzuilens droog e waope, wat ziech zoe liet umsjrieve:
't Waope is samegestèld oet de waopes vaan de aw femilie Van de Haar (I en IV) en de femilie Van Zuylen (II en III), die 't kestiel iewelaank in bezit had. 't Haarse waope vint me in de direkte umgeving nog bij d'n Hamtorie, en wel in umgekierde kleure. 't Zuilse waope kump op versjèllende plaotse in de provincie Utrech veur, in de ierste plaots bij de veurmaolege gemeinte Zuilen.
De gemeinte vroog in 1930 e waope aon, wat oetindelek op 15 september 1932 bij Keuninklek Besluut woort touwgekind.
In zoe good wie gans 't dörp zien de luke roed-wit gesjèlderd, dat wèlt zègke in de waopekleure vaan de kestielhier. Ouch bij de paar modern hoezer die de plaots kint is dit 't geval.
Wolk
'n Wolk of wouk is innen aerdsen dampkrink 'n op 't oug samehangendje vergaoring van mieërendeils zwevendje waterdruuppelkes of ieskristelkes of 'n kómbinaasje hievan. De waterdruppelkes en ieskristelkes óntstaon door condensatie of verrieping van ónzichbare waterdamp, dao wo de relatief lóchvochtigheid baove de 100% is gekómme.
Wölk waeren in versjillige klassen ingedeildj, gegróndj op häör veurkóms en huuegdje (vanaaf de gróndj).
Montgon
Montgon ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Vouziers, in 't zuudoaste van 't Frans departemint Ardennes, langs de grens van de departeminte Marne en Meuse. Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes. Traditioneel weurt in dees gemeinte dan ouch Champagnois gekald en neet Welsj, wie dat weurt gekald in 't groatse gedeilte van de échte, geografisch gedefinieerde, Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 69 luuj op 'n oppervlaak van 8,2 veerkante kilometer en daomèt goof 't 8,42 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +1,9% de jaor.
Satelliet
Satelliet kan verwieze nao:
Wiehl
Wiehl is e Rienlands stedsje in de krink (Kreis) Oberbergischer Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 53,26 km² en 25.047 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 470 de veerkante kilometer.
't Op 191 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel mie es 20 oortsdeile.
Wipperfürth
't Op 280 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 226 oortsdeile.
Nauru
Vreuger waor Nauru 'n belaankrieke vindplaots vaan fosfaat, noe tot de fosfaatbronne zien oetgepöt, is zien touwkoms oonzeker.
Belsj
't Belsj, ouch wel Belzjiek, is e federaol land in Wes-Europa en 'ne lidstaot vaan de Europese Unie (EU). De officieel naome zien Koninkrijk België, Royaume de Belgique en Königreich Belgien. 't Land heet daan ouch drei officieel taole, zuug oonder. 't Belsj weurt begrens door Nederland, Duitsland, Luxemburg, Fraankriek en de Noordzie. De hoofstad is Breusel.
De inwoeners vaan Belsj heite Belzje.
De ikkenemie vaan Belsj is vaan aajdsher ein vaan industrie, wie de mienbouw - boevaan de lèste mien evels in 1991 sleet. Allewijl is Belsj, zjus wie 't euvergroete deil vaan de EU, 'n deenste-ikkenemie.
Bestuurleke indeiling
In 1993 is beslote vaan 't Belsj 'ne fidderaole staot te make: 't land woort opgedeild in stökker die väöl zelf regele. 't Gief twie parallel indeilinge: de ierste in geweste en de twiede in gemeinsjappe. De geweste zien Vlaandere, Wallonië en Breusel en drage veur praktische dinger zörg. Ze höbbe 'n eige parlemint en eige ministers. De gemeinsjappe zien de Nederlandstaolege, de Franstaolege en de Duitstaolege gemeinsjap, die veural cultureel dinger regele. Dinger es wie o.m. sociale zekerheid, justitie, taalwètgeving, defensie, Boetelandse Zake weure op nationaal ("federaal") niveau beslis. 't Gief gein nationale partije mie, allein partije die of in Vlaandere of in Wallonië opkoume. Verkoze in 't federaal parlemint deent 'ne mandataris 't nationaal belang te dene.
De gewèste zien weier in provincies ingedeild, en wel zoe (oficieel naome tösse häökskes):
Taole
't Belsj kint drei officieel taole: Nederlands, Frans en Duits. Veur 59% vaan de bevolking is Nederlands de ierste taol, veur 40% Frans en veur 1% Duits. De indeiling in geweste is groetendeils op de taolsituatie gebaseerd, de indeiling in gemeinsjappe zelfs gaans.
Op lokaal niveau is de situatie gecompliceerder. In Vlaandere weure hiel väöl oonderein dèks neet verstaonbaar dialekte gesproke, soms nog door de mierderheid vaan de bevolking. Veural in Wes-Vlaandere, boe nog 90% vaan de inwoeners dialek zouw spreke, is dat 't geval. In 'n groet deil vaan de provincie Limburg weurt Limburgs gesproke.
In de aafgelope 20 jaor is in Vlaandere 't Verkavelingsvlaams oontsjtande.
In Wallonië weure naeëve 't Fraans ouch sjtreektale gesjproke: 't Waals, 't Picardisch, 't Champenois en roond Aarle nog Luxemburgs. Vernujende kunstenaers haant de dialekte oontdikt es 'n oorsjpreunkeleke vorm um zich in oet te drukke. De Waalse regiering erkint dees tale saer 1990 waal es binnenlandse regionaal tale.
Wijer weure in 't Belsj väöl immigrantetaole gesproke, wie Lingala, Arabisch, Törks en Italiaans.
't Belsj in internationaal verband
't Belsj is vaanaof de opriechting lid vaan de Europese Unie, de Raod vaan Europa, de Vereinegde Naties en de NATO.
In Breusel zien de Europese Commissie en de NATO gevesteg.
Historie
In de prehistorie woort 't Belsj door aofwisselende volker bewoend, meh in 't ierste millennium veur Christus vestegde ziech de Kelte dao. In d'n tied vaan Caesar woorte de dao levende stamme al Belgae geneump; in zie verslaag vaan zien oorloge in Gallië zeet Caesar tot de Belgae vaan alle Galliërs de sterkste of dapperste zien ("horum omnium fortissimi sunt Belgae"). Nao 't oetereinvalle vaan 't Roemeins Riek woort 't Belsj door Germaanse stamme bezat en kaom 't in 't Frankisch Riek te ligke. Mèt de conversie vaan Clovis I woort 't Belsj Christelek. Nao 't Verdraag vaan Verdun en 't verdeile vaan 't middelste riek kaom 't Belsj veur 't groetste deil in 't Duits Riek te ligke; Vlaandere evels woort veur 't groetste deil Frans.
In de vieftiende iew kaom 't Belsj door opeinvolgende verstandshouweleke in Bourgondische hen. Dees gebeeje woorte later door Sjarel V, dee euverigens gebore is in Gent, ge-orve. Oonder zien regering begós 't Calvinisme ziech door de Nederlen (ouch de zuideleke!) te verspreie. In 1568 begós d'n opstand, dee later Tachtegjaoregen Oorlog geneump zouw weure. In versjeie fases vaan deen oorlog waore groete deile vaan de zuideleke Nederlen in han vaan de opstandelinge; oetindelek bleef 't in 1648 bij de noordeleke, neet in de lèste plaots umtot nao 1600 de meiste calviniste in 't noorde te vinde waore en 't zuie gooddiels katheliek gebleve waor.
In 1815 woort 't gebeed 't zuidelek deil vaan Nederland, oonder keuning Wöllem I. Umtot 't Belsj evels katheliek waor, zien elite Frans spraok en de industrie al väöl wijer oontwikkeld waor, voolte väöl Belzje dao wieneg veur en greujde 't oonbehage, tot 't gebeed in 1830 in opstand kaom. Aonvenkelek had me de bedoeling 't gebeed weer bij Fraankriek te veuge, meh dat verboje de mechtege staote Groet-Brittannië en Pruse, die Fraankriek neet gere zoe mechteg trökzaoge. Keuning woort de Duitse voors Leopold. In 1839 erkinde ouch de Nederlandse regering 't Belsj.
In de twiede hèlf vaan de negentiende iew leet keuning Leopold II 't binneland vaan Middel-Afrika explorere; in 1885 riechde heer de Vrijstaot Kongo op, wat zie persoenelek bezit woort. Heer leet veural hiel väöl rubber oet de binnelen koume, wat häöm groete winste opleverde, meh veur massasterfde oonder de negerbevolking zörgde. In 1908 woort heer door 't parlemint gedwonge zien kolonie aof te stoon.
In de Ierste Wereldoorlog woort 't Belsj bekans gans bezat; de stad Ieper woort daobij gans verweus. Es compensatie kraog 't Belsj e struukse land vaan Duitsland, roond de stei Eupe en St.-Vith (de zoegeneumde Ooskantons), en 'n kolonie vaan 't Duits Tanzania: Roeanda-Oeroendi. In d'n Twiede Wereldoorlog woort 't Belsj vaan 1940 tot 1944 bezat; aanders es in Nederland bleef de Belzje keuning Leopold III in 't Belsj. Nao d'n oorlog mós heer aoftrejje, umtot heer vaan collaboratie besjöldeg woort. In 1960 woort Belsj Kongo oonaofhenkelek, in 1962 Roeanda-Oeroendi ouch (es twie staote: Rwanda en Burundi).
Paul-Emile Janson
Paul-Emile Janson (1872 bis 1944) waor de premier ofwel d'n ierste minister vaan 't Belsj. Dit woort heer op 24 november 1937. Heer bleef de regeringsleier vaan 't Belsj Keuninkriek bis 15 mei 1938. De premier waor lid vaan de polletieke partij Liberaol Partij. Heer regeerde meh euver ei kabbinèt.
Zie premiersjap voond plaots oonder 't Keuningsjap vaan Leopold III, Keuning vaan de Belzje.
Waer
't Waer is de gestèldjheid vannen dampkrink op e bepaoldj ougeblik. Dit in taengestèlling toet 't klimaat, det e gemiddeldje is vanne versjillige meteorologische maetingen euver 30 jaor. Aafgezeen van fenomene wie de straolstruim speeltj 't waer zich veurnamelik inne troposfeer aaf. 't Waerbild wuuertj bepaoldj door 't samespeel vanne waersillemente. Dees illemente zeen:
Me kan toet op zeker huuegdje 't waer veurspèlle. Dit gebeurtj allewiel aanhandj van modelberaekeningen in groeate computers. De veurspèlling rizzelteertj in 'n waersverwachtig, waergaeven inne waersveuroetzichten of e waerberich. Waer kan echter ouch 'n hobby zeen veur waeramatäörs.
Waersysteme
't Gehieël van waersillemente kan e systeem toet standj bringe det zich aafhenkelik vanne gruuedje veur einigen tied in standj hèltj. Dees systeme zeen te óngersjeie mit gruuedje en laevesdoer:
Lenkeln
Lenkeln (Duits: Lindlar) is 'n Rienlandse gemeinte in de krink (Kreis) Oberbergischer Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 85,88 km² en 21.038 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 245 de veerkante kilometer.
De op 220 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel bekans hoonderd oortsdeile (dörpe die behure bis de gemeinte).
G-klasse staar
'n G-klasse staar (G V) is 'n staar oet de hoofreeks vaan 't spectraaltype G en leechsterkde V. Dèks weurt dit soort staar ouch Gelen dweg geneump. Eus zon is 'n veurbeeld vaan 'n G-klasse staar. Ze höbbe miestal 'n massa tösse 0,8 en 1,2 zonnemassa's en 'n oppervlakdetemperatuur tösse 5300 en 6000 K. In de kern vaan 'n G V staar vindt kernfusie plaots vaan waterstof, wat weurt umgezat in helium.
Hieëringsjèlle
thumb|Zoeren hieëring mit ooj. Hieëringsjèlle (owwel hieëringbiete in anger dialekte) haet plaats nao de vastelaovendj op asselegoonsdig, ane begin vanne vastentied. Meis kómme de luuj dan samen inne kefee en pakke die zich 'ne zoeren hieëring of 'ne braodhieëring. Dezen itj me trediesjegewies op mit e glaas beer. In taengestèlling toet 't Hóllandjse haringhappen itj me d'n hieëring gewuuen mit mets en versjet, allewiel opgedeendj mit ojestökskes op 'nen tejjer of e plestike bekske; de Hóllenjers pakke d'n hieëring bieje stert en aeten 'm op dore kael op te zètte mitte kop nao achter gegoeadj.
Ghotuo
't Ghotuo is 'n Niger-Congospraok die gekaldj wuuertj inne Edo-staot in Nigeria. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 9.000 luuj (1994) en haet de ISO 639-3 code aaa.
Hieëringsjèlle
't Hieëringsjèlle stamp aaf vannen tied det de kattelieke nag aan 't vaste dieëje; doe oot m'n in daen tied gei vleis. Hiedoor móste de luuj op asselegoonsdig, nao 't haole van 't assekruutske, vès aete.
Ghotuo
De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.
Mont-Saint-Martin
Mont-Saint-Martin ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Vouziers, in 't zuudoaste van 't Frans departemint Ardennes, langs de grens van de departeminte Marne en Meuse. Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes. Traditioneel weurt in dees gemeinte dan ouch Champagnois gekald en neet Welsj, wie dat weurt gekald in 't groatse gedeilte van de échte, geografisch gedefinieerde, Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 87 luuj op 'n oppervlaak van 13,95 veerkante kilometer en daomèt goof 't 6,24 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +3,1% de jaor.
Ari
Ari kan verwieze nao:
Aouste
Aouste ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est, te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 205 inweunersj, die Aoustiens (mannelik) en Aoustiennes (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 12,83 km2 groat. Dao woonde dus zoan 16 luuj per km2. Ze maak deil oet van 't kanton van Signy-l'Abbaye, wat waer deil oetmaak van 't arrondissemint van Charleville-Mézières. Wier liegk 't op 'n huègte van 187-289 meter.
In daes gemeinte weurt d'r van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 463 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Engelskirchen
Engelskirchen is 'n Rienlandse gemeinte in de krink (Kreis) Oberbergischer Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 63,03 km² en 19.211 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 305 de veerkante kilometer.
De op 124 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel versjèllende oortsdeile.
Monthois
Monthois ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Vouziers, in 't zuudoaste van 't Frans departemint Ardennes, langs de grens van de departeminte Marne en Meuse. Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes. Traditioneel weurt in dees gemeinte dan ouch Champagnois gekald en neet Welsj, wie dat weurt gekald in 't groatse gedeilte van de échte, geografisch gedefinieerde, Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 385 luuj op 'n oppervlaak van 11,98 veerkante kilometer en daomèt goof 't 32,1 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +0,86% de jaor.
Neuville-Day
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Vouziers, in 't zuudoaste van 't Frans departemint Ardennes, langs de grens van de departeminte Marne en Meuse. Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes. Traditioneel weurt in dees gemeinte dan ouch Champagnois gekald en neet Welsj, wie dat weurt gekald in 't groatse gedeilte van de échte, geografisch gedefinieerde, Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 168 luuj op 'n oppervlaak van 7,68 veerkante kilometer en daomèt goof 't 21,88 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +1,1% de jaor.
Alumu-Tesu
't Alumu-Tesu is 'n Niger-Congospraok die gekaldj wuuertj inne Nassarawa-staot in Nigeria. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 7.000 luuj (1999) en haet de ISO 639-3 code aab.
't Alumu-Tesu kintj twieë dialekte: 't Alumu, det in zeve dörper gekaldj wuuertj, en 't Tesu, det in slech ei dörp gekaldj wuuertj.De ènsigste versjille in dees dialekte zeen van intonaal aerd.
De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.
Camille Huysmans
Camille Huysmans (1871 bis 1968) waor de premier ofwel d'n ierste minister vaan 't Belsj. Dit woort heer op 3 augustus 1946. Heer bleef de regeringsleier vaan 't Belsj Keuninkriek bis 20 miert 1947. De premier waor lid vaan de polletieke partij BSP. Heer regeerde meh euver ei kabbinèt.
Zie premiersjap voond plaots oonder 't Keuningsjap vaan Leopold III, Keuning vaan de Belzje.
Marienheide
Marienheide is 'n Rienlandse gemeinte in de krink (Kreis) Oberbergischer Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 54,96 km² en 13.570 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 247 de veerkante kilometer.
De op 360 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 10 oortsdeile (dörpe die behure bis de gemeinte).
Brojnen dwerg
thumb|right|Rechts de brojne dwerg [[Gliese 229B, links de roejen dwerg Gliese 229.]] 'ne Brojnen dwerg is 'ne hiemelliechaam wat kleiner is es 'n staar, mer groeter es 'n planeet. Hun massa is evels te klein um kernfusie (fusie vaan protone, of waterstofkerne) meugelek te make. 't Is daan ouch gein echte staar volges de definitie daovaan: de naom substaar zouw beter zien. De oondergrens veur de massa is die vaan groete gaasreuze (oongeveer 13 kier zoe zwoer es Jupiter), de bovegrens ligk op oongeveer 75-80 MJ. In 'nen brojnen dwerg vaan minimaol 13 MJ vind evels wel fusie vaan deuterium plaots, en soms, bij 'n massa vaan ~65 MJ ouch fusie vaan lithium.
D'n ierste brojnen dwerg woort in 1995 oontdèk, Gliese 229B. 't Is de begeleider vaan Gliese 229, zelf slechs 'ne roejen dwerg.
De naom brojnen dwerg heet niks te make mèt de kleur: veur 't bloete oug zien ze roed. De naom roejen dwerg is evels al gegeve aon 'n aander staarsoort. Oersprunkelek waore ze zwarten dwerg geneump. Dezen term weurt noe evels gebruuk veur 'ne witten dwerg dee zoeväöl is aofgekeuld tot heer nauweleks meetbaar wermde of leech oetstraold.
Achille Van Acker
Achiel Van Acker (1898 bis 1975) waor de premier ofwel d'n ierste minister vaan 't Belsj. Dit woort heer op 12 fibberwarie 1945. Heer bleef de regeringsleier vaan 't Belsj Keuninkriek bis 13 fibberwarie 1946. De premier waor lid vaan de polletieke partij BSP. Heer regeerde euver twie kabbinètte.
Zie premiersjap voond plaots oonder 't Keuningsjap vaan Leopold III, Keuning vaan de Belzje.
Antheny
Antheny ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est, te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 100 inweunersj. Ze ies 10,14 km2 groat. Dao woonde dus zoan 9,9 luuj per km2. Ze maak deil oet van 't kanton van Signy-l'Abbaye, wat waer deil oetmaak van 't arrondissemint van Charleville-Mézières. Wier liegk 't op 'n huègte van 216 meter.
In daes gemeinte weurt d'r van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 463 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Joseph Pholien
Zie premiersjap voond plaots oonder 't Keuningsjap vaan Boudewijn, Keuning vaan de Belzje.
Kónsmaon
'n Kónsmaon of satelliet is e door luuj gemaak objèk in 'n baan róndj 'n hieëmellichaam. Kónsmaone zeen ónbemandje toestèlle die dore miens in 'n baan zeen gebrach. Netuurlike maon zeen meistes objèkte mitte structuur van 'n klein planeet of planetoied die dore zwaordjekrach vanne planeet in häör baan waere gehaje.
Gesjiechte
De ieëste satelliet die in 'n baan róndje aerd woort gebrach is de Spoetnik 1 vanne Sovjet-Unie op 4 oktoeaber 1957. Döks wuuertj dezen datum gezeen es 't begin van 't ruumdjevaarttiedpirk. De ieëste Amerikaanse satelliet die in 'n baan róndje aerd woort geplaats woor de Explorer 1.
De ieëste satelliet in 'n baan róndj Mars waas de Amerikaanse Mariner 9 op 13 november 1971, slechs inkel waeke later gevölg dore Mars 2 en Mars 3 (27 november en 2 december 1971) vanne Sovjet-Unie.
Classificatie
Aafhenkelik vanne toepassing kónne satelliete es volg waere geclassificeerdj:
'n Apaarte categorie vörme de ruumdjestaasjes die in zeker zin ouch satelliete zeen.
Satelliete waeren ouch geclassificeerdj nao massa (inclusief brandjstof):
Amal
Amal kan verwieze nao:
Morsbach
Morsbach is 'n Rienlandse gemeinte in de krink (Kreis) Oberbergischer Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 55,96 km² en 10.236 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 183 de veerkante kilometer.
De op 220 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 66 oortsdeile (dörpe die behure bis de gemeinte).
Mont-Saint-Remy
Mont-Saint-Remy ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Vouziers, in 't zuudoaste van 't Frans departemint Ardennes, langs de grens van de departeminte Marne en Meuse. Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes. Traditioneel weurt in dees gemeinte dan ouch Champagnois gekald en neet Welsj, wie dat weurt gekald in 't groatse gedeilte van de échte, geografisch gedefinieerde, Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 57 luuj op 'n oppervlaak van 7,55 veerkante kilometer en daomèt goof 't 7,55 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +1,4% de jaor.
45èlf
alt=|miniatuur|45èlf-karikatuur 45èlf is ing carnavalsakt oet Landgraaf en is opgerich in 2016. 45èlf traent tiedes 't vastelaovessezoen ónregelmieësig op in Zuud-Limburg en umsjtreke. 45èlf wón in 2016 geliek 't OLCK (Oape Landgraafs Carnavalsmoeziek Konkoer) mit 'Beëter sjeef d'r in....': ee ludiek leedje mit ing flinke porsie knaokedruuge humor in ing anekdotisje dubbelzinnigheed. 't Leedje wón och d'r titel 'Landgraafsjlager 2017'. Daobeij sjtong 45èlf i g'n finale van 't PLK (Parksjtad Leedjes Konkoer) 2017 en op de 'Groëete Gulpener Vastelaoves Finale 2017' i Gulpe.
In 2017 numt 45èlf 't leedje "Ich zien dich waal zitte" op. Ee aod LVK-nómmer oet 2002 van 't zangduo Dubbel Op. D'r originele Hegelsomse teks ("Ik zeej ow wal zitte") is bewirkt noa 't ege dialek. Eind 2017 deed 45èlf es titelverdediger wer mit aan 't OLCK mit óch wer 'ne ege gesjrieëve nómmer "Bedórve Woeësj". D'r nómmer eindigt óp ing gedeelde twieëde plaatsj. In dat joar weëd 'ne twieëde nómmer ópgenoame mit d'r titel "Sjuuf ins effe óp". Dit leedje is inne cover van "Monsieur le Général" va zangeres Tina York; inne Dütsje sjlager oet 1975. alt=|miniatuur|Offesjele logo 45èlf. In november 2018 bringt 45èlf get angesj dan deë cosmetisj gefrituurde, óppervlakkige vasteloaveskui. De Landgraafse vasteloavesakt kunt mit inne nuie sjlager mit mieë deepgank. Woa drieënt ’t noe ech um in ‘t leëve? Ee leedje wat óp terapeutisje basis kin weëde vuurgesjrieëve. Ing dudelike, bauw profetische boodsjap: dat wat va binne zit is oetintelik woa ’t wirklig um geet; ongeach wieste oetzies. Want: Va binne biste sjun! Dizze nómmer eindigt óp ing gedeelde twieëde plaatsj óp het OLCK 2018 en wint d'r titel Landgraafsjlager 2019. Óch sjteet 't leedje in de finale van 't Sjlagerkonkoer 2019 i Heële en zingt 45èlf vuur de ieëstje kieër in de haof finale van 't LVK.
In 't noajoar va 2019, in aaleup noa de vasteloavend, kunt 45èlf mit d'r tussjedurchsjlager "Ich bin vroeë dat ich dich nit vergeëte bin". Inne bekinde Hollesje evergreen oet de joare zieëvetig, hertaald noa het Limburgs. Twieë moand later weëd "Ich haot va dich" d'r nuie vasteloavessjlager van dat joar en wint d'r titel Landgraafsjlager 2020 en Sjtadsprinsensjlager. 't Leedje eindigt óp ing gedeelde twieëde plaatsj óp het OLCK 2019. Óch sjteet "Ich haot va dich" in de finale van 't Heëlesj Sjlagerkonkoer, de hoaf finale van 't LVK en wer óp de 'Groëete Gulpener Vastelaoves Finale' i Gulpe.
Jean Duvieusart
Jean Duvieusart (1900 bis 1977) waor de premier ofwel d'n ierste minister vaan 't Belsj. Dit woort heer op 8 juni 1950. Heer bleef de regeringsleier vaan 't Belsj Keuninkriek bis 16 augustus 1950. De premier waor lid vaan de polletieke partij PSC. Heer regeerde meh euver ei kabbinèt.
45èlf
45èlf sjrieft de mietste leedjes zelf en hult zing teksinspirasie oet 't onduëgende van d'r Nico Ploum, 't sjunne van d'r Wiel Knipa en 't verhoalende va de band Carboon. D'r oetlek woar d’r naam 45èlf vandaan kunt is einfach: 45 is 't nètnummer van 't grutste deel va g'n Parksjtad, woeë Landgraaf deel van oetmak. Elf is zónger twiefel ‘t vasteloavesgekkegetal. Doabeij is de kombinasie va de veer siefers ee knipoog noa 't bekinde 4711: Echt Kölnisch Wasser. Doamit is geliek d’r link gelag mit ózze Rijnlandse vasteloavesoersjprong.
Ari (spraok)
't Ari is 'n Trans-Nuuj-Guinese spraok die gekaldj wuuertj inne Wèstelike Provincie van Papoea-Nuuj-Guinea, inne buurt vanne Aramia-reveer. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 50 luuj (2000) en haet de ISO 639-3 code aac.
't Ari wuuertj gekaldj in twieë dörper: Ari en Serea. De spraekers van 't Ari kallen ouch 't Gogodala. Daotaengeneuver steitj det 't Ari zelf ouch gekaldj wuuertj door spraekers van 't Wagi.
De spraokstatus veur dees spraok is bedreig (6b); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties, meh det 't aantaal spraekers aafnump.
Jläbbisch
Jläbbisch (Ripuarische naom, spreek oet wie: Jelèbiesj, Duits: Bergisch Gladbach mer in de Duitse volksmoond meistens gewoen Gladbach) is e Rienlands stedsje en de hoofstad vaan de krink (Kreis) Rheinisch-Bergischer Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 83,09 km² en 109.425 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 1317 de veerkante kilometer.
't Op 100 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um officieel stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 6 stadsdistrikte vaan statistisch beteikenis. Zie bestaon oet 25 officieel stadsdeile.
ALS
thumb|[[MRI mèt versterk signaal achterin de capsula interna. Dit wijs op ALS.]] Amyotrofische lateraol scleroos (kort-eweg ALS, ouch wel bekind es motorneuronkrenkde (MND), allewel tot dit ouch de soortnaom is veur ALS en 'n aontal verwante krenkdebeelder) is 'n progressief zenuwkrenkde boebij de neurone die de wèllekäörege spiere aonsjikke weure aongetas. Heibij verluis de patiënt gestiedegaon de meugelekheid tot loupe, 't gebruke vaan de han, praote, slókke en tot slot aoseme. In oongeveer de hèlf vaan de gevalle is ouch 't dinkvermoge aongetas. ALS begint in 't gemein op middelbare leeftied (soms evels väöl ieder) en is dèks binne de twie tot veer jaor doejelek. 't Gief evels gevalle vaan lijers die dao tientalle jaore mèt höbbe geleef. Modern hölpmiddele (sondeveujing, aosemhölp) kinne de levensdoor aonzienelek rèkke. Spraokcomputers, bedeend mèt de lèste spiere die nog wèrke, kinne daobij ouch e insletingssyndroom veurkoume: es de lijer neet mie kin praote, kin heer ziech zoe nog dujelek make.
Allewel tot ALS neet väöl veurkump - wereldwied tröf 't zoeget 1,9 op de 100.000 lui per jaor - is 't toch de mies veurkoumende zenuwkrenkde nao de krenkde vaan Alzheimer en de krenkde vaan Parkinson. E paar bekinde lui mèt ALS höbbe 't bezej vaan dees krenkde bij 't groet publiek hendeg vergroet. In 2014 waor de ALS-iesummeroetdaging, 'n actie um geld bijein te bringe veur 't oonderzeuk nao de krenkde, 'n groete raasj.
De oerzaak vaan ALS is oondujelek. Gene zien zeker betrokke, meh ouch umgevingsfactore speule 'n rol. Neet-aongebore herselètsel is in väöl gevalle de oerzaak of 'ne groete factor. Volgens oonderzeuk loupe profspeulers in 't rugby wel vieftien kier zoeväöl kans op ALS es de gemiddelde mins.
Amal (spraok)
'nen Alternatieve naam veur 't Amal is Alai.
De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.
Nümbrecht
Nümbrecht is 'n Rienlandse gemeinte in de krink (Kreis) Oberbergischer Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). 't Gelieknaomeg hoofdörp is vrij modern veur Rienlandse begrippe. 't Woort in de viefteger jaore oet de groond gestamp en woort groet es heilklimatisch kuuroort. Mèt häör 71,78 km² en 16.665 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 232 de veerkante kilometer.
De op 350 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 91 oortsdeile (dörpe die behure bis de gemeinte).
Noirval
Noirval ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Vouziers, in 't zuudoaste van 't Frans departemint Ardennes, langs de grens van de departeminte Marne en Meuse. Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes. Traditioneel weurt in dees gemeinte dan ouch Champagnois gekald en neet Welsj, wie dat weurt gekald in 't groatse gedeilte van de échte, geografisch gedefinieerde, Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 26 luuj op 'n oppervlaak van 5 veerkante kilometer en daomèt goof 't 5,2 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -3,5% de jaor.
Burscheid
Burscheid is e Rienlands stedsje in de krink (Kreis) Rheinisch-Bergischer Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 27,33 km² en 18.108 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 663 de veerkante kilometer.
't Op 195 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel versjèllende stadsdeile.
Ode an die Freude
Ode an die Freude ofwel Ood aon de Vräög is 'n ood gesjreve in de zomer vaan 1785 door de Württembergsen diechter, sjriever en historicus Friedrich Schiller. Ze woort gepubliceerd in 't jaor dao-op in 't Duits tiedsjrif Thalia. D'n teks weurt dèks besjreve es e typisch veurbeeld vaan de late Sturm und Drang.
Ode an die Freude geneet de meiste bekindheid door de mezikaal bewèrking vaan Ludwig van Beethoven in 't veerde en lèste deil vaan zien zier bekind Negende Symfonie, die heer aofmaakde in 1824. Beethovens teks is neet gans en al gebaseerd op Schillers gediech en introduceert 'n aontal nui secties. Beethovens melodie waor aongenomme es 't Volksleed vaan Europa door de Raod vaan Europa in 1972 en daonao door de Europese Unie. D'n teks vaan Schiller weurt oet geweente dèks mètgezonge mer officieel heet 't Europees volksleed geinen teks, umtot zoeget es te geveuleg woort ervare door 't feit tot Europees integratieprojekte oet zoeväöl versjèllende taol- en cultuurgróppe besteit. Ouch 't aajd volksleed vaan Rhodesië gebruukde vaan 1974 bis 1979 de melodie vaan Beethovens Ode an die Freude.
Teks
Dit is 't ierste en bekènste complèt vaan Ode an die Freude, op 't origineel Duits en 'n vrij Limbörgse vertaoling:
Freude, schöner Götterfunken,
Tochter aus Elysium,
Wir betreten feuertrunken,
Himmlische, dein Heiligtum!
Deine Zauber binden wieder
Was die Mode streng geteilt*;
Alle Menschen werden Brüder
Wo dein sanfter Flügel weilt.
Corsica
150px|right|Vlag van Corsica 120px|right|Waope van Corsica 120px|right|Lokasie van Corsica Corsica (Frans: Corse) is 'n eiland in de Middellandse Zieë. 't Is ein van de regio's van Frankriek en 't besteit oet twie departemente: Haute-Corse en Corse-du-Sud. Corsica leet tösse 't Italiaanse eiland Sardinië en d'n Italiaanse regio Ligurië op 't vasteland van Italië. 't Leet 180 km ten zuuje van 't Franse vasteland. 't Eiland is 8720 km² groeët en is daomei 't groeëtste eiland van Frankriek en nao Sicilië, Sardinië en Cyprus 't groeëtste in de Middellandse Zieë. Corsica haet ongevier 300.000 inwoeëners, waovan d'r 100.000 in de twieë groeëtste steeje woeëne: in Ajaccio (hoofdstad) en Bastia.
Ode an die Freude
Teks
Vräög, sjoen Godevonke,
Corsica
Geografie
Corsica haet huul vuul berge en de twieë hoegste punte zien Monte Cinto (2706 m) en Monte Rotondo (2622 m). Corsica is, umdet 't zoe bergachtig is, dunbevolkt. In 't nordoeëste van 't eiland is 'n nationaal park, d'r staon dao huul vuul zeldzame plantesoorte.
Toerisme
't Toerisme is veur Corsica hièl belangriek veur de inkomste. Toeristische trekpleisters op Corsica zien onder andere ut UNESCO erfgood natuurreservaat Scandola en Calanches de Piana, ma auk de Genuese tóres en brugge, berge as Col de Bavella en Monte Cinto, 't aldheidkundig park Filitosa en de vule stedjes met burchte, kastieële en citadelle als Ajaccio, Bonifacio, Calvi en Corte. Verder zien d'r wereldberoemde wandelinge te doon, zoeas de GR20 en de Mare e Monti. D'r zien 230 campings, van zeer mekkelik tot huul luxueus met vuul veurzieninge. Verder zien d'r auk vuul vakantieparke, appartemente en hotels.
Ode an die Freude
Teks
Dochter vaan Elysium,
Veer betrejje vuurzaat,
Corsica
Economie
Corsica produceert vuul wien en steit auk bekend um eur schaope- en geiteteelt. De bekendste schaopekieëze van Corsica zien de Broccio en de Niolo. Ut behuert tot de meist toeristische gebiede van gans Frankriek.
Ode an die Freude
Teks
Hiemelse, dien Heilegdom!
Dienen touver bint weer
Corsica
Spelling
In ut Limburgs kin Corsica op huul vuul verschillende maniere geschreve waere. O.a. as Corsica, Korsika, Corsika, Korsica, Corse, Korze, Korse, Corze, Corzica, Corzika, Korzika, Korzica.
Ode an die Freude
Teks
Welk geweunte streng verdeilde;
Corsica
Spelling
Zoewel Napoléon I vaan Fraankriek es ziene broor Louis Napoléon Bonaparte (Keuning vaan Holland) zien hei in de late 18e iew gebore.
Ode an die Freude
Teks
Alle minse weure breurs,
Boe diene zachte vleugel verblijf.
Jean Van Houtte
Jean Van Houtte (1907 bis 1991) waor de premier ofwel d'n ierste minister vaan 't Belsj. Dit woort heer op 15 jannewarie 1952. Heer bleef de regeringsleier vaan 't Belsj Keuninkriek bis 23 april 1954. De premier waor lid vaan de polletieke partij CVP. Heer regeerde meh euver ei kabbinèt.
Zie premiersjap voond plaots oonder 't Keuningsjap vaan Boudewijn, Keuning vaan de Belzje.
Reichshof
Reichshof is 'n Rienlandse gemeinte in de krink (Kreis) Oberbergischer Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 114,66 km² en 18.688 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 163 de veerkante kilometer.
De op 370 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 107 oortsdeile (dörpe die behure bis de gemeinte).
Leichlingen
Leichlingen is e Rienlands stedsje in de krink (Kreis) Rheinisch-Bergischer Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 37,26 km² en 27.646 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 742 de veerkante kilometer.
't Op 55 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel daartien stadsdeile.