cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rotterdam-Centrum
Historie en vörming
thumb|Rotterdam in d'n Atlas vaan De Wit oet 1698. De Waterstad is intösse veerdeg. Rotterdam vörmde ziech ind daartienden iew bij 'nen dam in de Rotte - de huiege Hoogstraat - en bestoont in 1340, op 't memint tot 't stadsrechte kraog, veural oet huiskes strouopwaarts aon dat revierke. Later in de middeliewe breide ziech de bebouwing dreihooksgewijs oet; in de zeventienden iew woort ouch 't gebeed zuielek vaan de Hoogstraat bebouwd (de Waterstad). Oonder 't ancien regime bleef Rotterdam beperk tot deze Stadsdreihook en d'n Hof van Wena, dee de stad in 1590 aonkoch. Wel oontwikkelde ziech in de Coolse polder, westelek vaan de stad, 'n veurstad, ouch Cool geneump.
In 1810, oonder Frans bewind, woort de veurstad Cool bij Rotterdam geveug ('t lendelek deil góng nao Delfshaven). De bevolkingsdrök op de stad bleef touwnumme, en in 1886 woort ouch Delfshaven geannexeerd. Diverse annexaties volgde later nog. De stad begós dalek de res vaan de polder te bebouwe, te beginne mèt 't Oude Westen.
Op 14 mei 1940 bombardeerde de Duitse lochmach Rotterdam, boebij expliciet 't centrum inclusief Cool woort geraak. De gemeinte besloot direk tot Wederopbouw, neet in de vörm vaan herbouw op groete sjaol, meh door de stad e compleet nui geziech te geve. Pas nao d'n Twiede Wereldoorlog kós dit plan weure oetgeveurd. In de jaore viefteg en zèsteg oontstoont zoe 't kinmerkend modernistisch stadscentrum. Later, vaanaof de jaore negeteg, verreze hei versjèllende wolkekretsers, die 't stadsgeziech nog ins sterk höbbe veranderd.
Cool
Oersprunkelek 'n veurstad en veur d'n Oorlog nogal ermelek, heet Cool sinds de Wederopbouw e groet deil vaan de centrumfunctie euvergenome. 't Stadsdeil is zier good te bereike en trèk väöl bezeuk. Me vint hei oonder mie konzèrzaol De Doelen, versjèllende theaters, talloes kaffees en 't winkelcentrum De Lijnbaan. Wie dit in de jaore viefteg opegóng, waor 't uniek in de wereld; de formuul vaan otovrij winkelgebeed is intösse alum euvergenome. Daoneve heet Cool ouch wel 'n woenfunctie, die nao 't zuie touw belaankrieker weurt. Cool besteit oet e laankgerek gebeed, begrens door 't Weena (in 't noorde), d'n Eendrachtsweg (in 't weste), 't Vasteland (in 't zuie) en de Schiedamsedijk en Coolsingel (in 't ooste).
Aajd Weste
thumb|Nieuwe Binnenweg. 't Aajd Weste ligk weer westelek vaan Cool. De wiek heet 'n euverwegend volks karakter meh kint ouch wel veurnaom hierehoezer. Bekind is de Chinatown aon de West-Kruiskade ('n voortzètting vaan de Kruiskade in Cool). Zuieleker in de wiek löp de Nieuwe Binnenweg ('t verlengde vaan d'n Oude Binnenweg in Cool). 't Aajd Weste is levendeg, meh heet ouch 'n crimineel reputatie. De wiek weurt begrens door de Weena (in 't noorde), de 's-Gravendijkwal (in 't weste), de Rochussenstraat (in 't zuie) en d'n Eendrachtsweg (in 't ooste). Westelek geit de bebouwing zoeget naojeloes euver in 't Middelland en oetindelek 't Nui Weste, meh die wieke hure bij Delfshaven en neet bij 't Centrum.
Dijkzicht
E buurtsje zuielek vaan 't Aajd Weste. De naom Dijkzicht is veural bekind vaan 't gelieknaomeg hospitaol (allewijl Erasmus MC). Wijer stoon hei twie musuea: Museum Boijmans Van Beuningen en De Kunsthal.
Nieuwe Werk of Scheepvaartkwartier
Zuielek vaan Dijkzicht en vaan Cool. Dit stökske Rotterdam woort in d'n achtienden iew bediek en in de negentienden iew bebouwd, mèt veurnaom hierehoezer. Oondaanks 't bombardemint is hei väöl vaan euvergebleve. In 't weste vint me e groet stadspark, sumpel-eweg Het Park geneump. Gans aon de wesrand, tege de aw stad vaan Delfshaven aon, steit d'n Euromast.
CS-Kwartier
De Centraol Statie mèt de bebouwing drum heer. Noordelek vaan Cool en 't Aajd Weste; feitelek geit 't hei um alle gebouwe tösse 't spoor en 't Weena. Al in de jaore viefteg versjeen, zjus neve de statie, 't Groot Handelsgebouw; in de jaore negeteg kaom de bekinde wolkekretser Delftse Poort. Dees buurt is e keend vaan de Wederopbouw, zeker ouch umtot 't 't Weena veur d'n Oorlog nog neet gaof.
Verkier
thumb|Erasmusbrögk Allerbelaankriekste knouppunt is de Centraol Statie vaan Rotterdam. Ze ligk natuurlek in 't CS-Kwartier, meh me kump nao 't euversteke vaan 't Weena oet tösse Cool en 't Aajd Weste. Vaan hei-oet vertrèkke zoewel sprinters es intercity's en internationaol treine nao Amsterdam en wijer, Utrech en wijer en riechting Roosendaal en Breda, zoewie e regionaol lijsje nao Hoek van Holland. Ouch is dit 't knouppunt vaan de Rotterdamse metro en vaan 't tramnètwerk. De statie kint 16 spore en kraog in 2014 e compleet nui gebouw.
In de Stadsdreihook vint me statie Blaak. Sinds d'n aonlag vaan de Willemsspoortunnel in 1993 ligk ze compleet oonder de groond; de metrostatie ligk zelfs bove de spoorweegstatie. De statie is gedach es stopstatie, meh de intercity stop allewijl (2015) ouch hei, um de lui die in de Stadsdreihook mote zien neet euver 't zier drök Centraol te sjikke. De geneumden tunnel heet de Stadsdreihook, dee vreuger mèt irnstege geluidseuverlas te make had; sterk oontlas.
Versjèllende drökke verkiersweeg doon 't centrum aon; stadsweeg s100 is zoeget um 't centrum heer aongelag en besteit oonder mie oet 't Weena. Twie brögke, de Willemsbrug en de Erasmusbrug, en einen tunnel, de Maastunnel, verbinde Rotterdam-Centrum mèt Rotterdam-Zuid.
Politiek
Wie de aander stadsdeile waor Rotterdam tot 2014 'n deilgemeinte, mèt 'nen eige deilraod en 'n eige colleesj. In dat jaor zien de bevooghede sterk gereduceerd en neump me de deilraode gebeedscommissies. De oetsleeg vaan de lèste jaore waore:
In 2006 gaof 't e colleesj vaan PvdA, VVD en GroenLinks, in 2010 bestoont 't oet PvdA, VVD en D66.
Bevolking
Centrum is e divers stadsdeil; euver 't demografisch profiel vaan gans 't stadsdeil liet ziech niks zègke. In 2012 had 't in totaol 30.410 inwoeners: 13.055 in de Stadsdreihook, 9.610 in 't Aajd Weste, 4.190 in Cool, 1.820 in 't Nieuwe Werk, 1.090 in 't CS-Kwartier en 650 in Dijkzicht. (Alle getalle zien op ganse vieftalle aofgerund.)
Etnische samestèlling
Wie de ganse stad Rotterdam kint 't Centrum väöl allochtone. In 2012 waor 46% vaan de bevolking otochtoon, 17% westers allochtoon en 37% neet-westers allochtoon, daovaan 6%pt. Marokkaons, 3%pt. Antilliaons, 8%pt. Surinaams en 6%pt. Turks. Toch is 't etnisch profiel vaan de wiek atypisch, wie al bliek oet 't hoeg aontal allochtone die neet oet de veer groetste minderhede in Nederland koume. Feitelek is allein 't Aajd Weste 'n typisch Rotterdamse volkswiek, mèt 14% Marokkaone en eveväöl Surinamers. Ouch dat stadsdeil kint evels disproportioneel väöl Chineze (wie al opgemerk). In 't CS-kerteer woene hiel väöl allochtone (25% westerse en 38% neet-westerse), meh koelek Marokkaone (0%), Antilliaone (1%), Surinamers (4%) of Turke (3%). Me kin aonnumme tot 't hei um expats geit, die ziech in dit rieke stadskerteer höbbe gevesteg. In Dijkzicht woene väöl Antilliaone, meh bekans gein lui vaan de aander drei groete migrantegróppe. De Stadsdreihook en 't Nieuwe Werk zien euverwegend otochtoon (allebei roond de 60%).
Bronne
Dit artikel is deils gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Blasius
thumb|right|De heilige Blasius op 'n sjilderie van [[Hans Memling ]] De heilige Blasius kump oarsjprónkelik van Armenië. Hae sjtörf op 3 februari 316. De driede februari ies daorum zien fièsdaag in de katholieke kèrk.
Legende
In de parochiekèrk van Keer, in de gemeinte Mergraote besjteit 'n sjpeciaal devotie veur de heilige Blasius.
De Metsiers
Mèt d'r roman De Metsiers debuteerde Hugo Claus in 1950 en e vestigde daomèt ooch z'n talaent es sjriever. Aanvankelek droog 't waerk d'r titel De eendenjacht. De Fraanse vertaling oet 1987 drègt dae naam nog ömmer: La chasse aux canards. E sjreef 't book in 1949 op 19 jaorige laeftied.
Achtergroond
Volges biografe sjreef-e 't waerk in 'ne mond tied en won daomèt 'n weddensjap över de vraog of-e capabel waor öm 'n waerk te sjrieve es wie William Faulkners As I Lay Dying. D'r oonbekènde Amerikaanse novellist Faulkner won in maart 1949 d'r Nobelpries vör literatuur es modernistische sjriever. E sjreef in 'ne techniek, dae an 't begin van d'r 20ste ieëw opkieëm in de Ingelsjtalige literatuur en stream of conciousness geneumd wert. In Fraankriek, en dus ooch in Belsj, waor dae techniek al an 't èng van d'r 19de ieëw bekaand es monoloque intérieur. Dizze techniek kenmaerkt zich o.m. dör 't mieëvoudig vertèlperspectief, dat ooch Claus in De Metsiers toepast. De verhaolthema's in 't waerk zeunt moord, abortus, zöster/broorverhouding, boete-echteleke relaties en aafzoondering.
Reakties
De Metsiers waoërt da ooch oetgegaeve bie d'r Nederlandse oetgaever De Bezige Bij, oeë Claus al z'n aander waerk ooch publiceerde. De Metsiers waoërt in 1952 bekroeënd mèt d'r Vlamsje Arkpries van het vrije Woord, dae in 1951 ingesjtèld waoërt dör Herman Teirlinck en de redactie van 't Nieuwe Vlaamse Tijdschrift. Mèt d'r pries wól de organisatie väörkaome dat bekroompe ideologieje inbreuk zowwe make op 't rech op vriej mieningsuting en vrie deenke.
In 1950 sjreef Claus 't kortverhaol De Zwarte Keizer (oetgegaeve in 1958), oeë-in e twieë jónges an 't èng van d'r kreeg in 'n Brussels park, an d'r Keunsberg in d'r sjaem van 't sjtaandbeeld va Albert l, mèt 'ne verfroemelde próp gezèttepapier lut voetballe.
KLM Cityhopper
KLM Cityhopper is de regionaal dochterongernuming van KLM - Royal Dutch Airlines die bies 29 oktober 2008 binnelandse liendeenste verzörgde. .
De gesjiedenis
KLM Cityhopper waerdje in 1966 opgerich en veurdje destieds mit F27 Friendships vluchte oet onger de naam Nederlandse Lochvaart Maatsjappiej (NLM). In 1991 waerdje dae naam verangerdj in KLM Cityhopper en in 2002 waerdje de vluchte van KLM UK in ´t vluchsjema van KLM Cityhopper opgenomme. De maatsjappiej haetj ein vloot van allein Fokker vleegtuuge. Häör vloot besjtuitj oet ruum 50 vleegtuuge (F70's, F100's en F50's). De aajste F100's waere in 2009 vervange door ERJ-190's die door Embraer waere geboewdj. Daonaeve numptj KLM Cityhopper nog eens teen F70's euver van Air France Regional, de regionaal lochvaartmaatsjappiej van Air France, womit KLM inmiddels is gefuseerdj.
Huidige vloot
F70, Embraer 190
Tetrafobie
Tetrafobie is angs veur de nómmer 4. 't Is 'n bijgeluif wat veural veurkump in Oos-Aziatische len wie China, Japan, Korea, en Taiwan.
't Chinees woord veur veer (四, pinyin: sì, jyutping: sei3), versjèlt, umtot 't zjus wie Limburgs 'n toentaol is, allein mer qua toen van 't woord veur doed (死, pinyin: sǐ, jyutping: sei2), in versjèllende vörm vaan gesproke Chinees. In de karakters, m.a.w. 't gesjreve Chinees, is 't versjèl in betekenis, aanders es in 't Limburgs, wel dudelek ziechbaar. 't Zelfde geld veur de Sino-Japanse en Sino-Koreaanse wäörd veur veer, shi (Japans) en sa (사, Koreaans). Tijdes feestdaog moot me oplètte mèt 't gebruuk vaan de nómmer 4. Ouch es 'n femilielid kraank is, zeker in de Chinese cultuur. Zelfs 't gebruuk vaan de nómmers 14, 24, etc. moot weure vermijd vanwege de aonwezegheid vaan nómmer 4 in dees nómmers. In dees len weure dees nómmers ouch dèks euvergeslage bij aonduidinge vaan verdepinge in gebouwe, zoewel in hotèls, kentoere, apparteminte es hospitaole. Taofelnómmers 4, 14, 24, etc. weure dèks euvergeslage bij houweleksdiners en aander bie-einkomste in dees len. In väöl woencomplexe weurt blok 4, 14, 24 etc. miestal vervaange door blok 3A, 13A, 23A, etc.
De Chineze laote dit ouch zien door aonduidinge veur militare vleegmesjiene te beginne mèt de nómmer 5, zoewie 't gevechsvleegmesjien "Shenyang J-5". Op dezelfde meneer gebruke de Taiwanese en de Zuid-Koreaanse marine de nómmer 4 neet bij aonduidinge vaan hun sjepe.
In stei boe de Oos-Asiatische en Westerse cultuur samekoume, zoewie Hong Kong en Singapore, is 't meugelek tot in sommege gebouwe zoewel 13 es 14 weure euverslage es verdepingsnómmer same mèt alle verdepinge boe 'n 4 in veurkump.
In Korea is tetrafobie väöl minder extreem, mer de verdepingsnómmer 4 weurt bijnao altied euvergeslage in hospitaole en aander publieke gebouwe. In aander gebouwe weurt de veerde verdeping soms aongeduid mèt "F" (Four) in lifte. Appartemintnómmers die mierdere kiere de nómmer 4 zouwe kriege (zoewie 404) weure miestal neet gebruuk umtot dat de weerde vaan de woening negatief zou beinvleuje
Orde
Orde kèn zin:
Briej
thumb|right|Sinte Briej op 'n glaas-in-loadvènster in de St. Joseph Catholic Church in Macon, Georgia (VS)thumb|100px|left|'t Kruus van Seent Briej Sinte Briej (Nederlands: Brigida van Kildare) ies 'n Ierse volksheilige. Zoawaal in Norbik es in Middelar bie Mook ies de parochiekèrk aan häör gewiejd. Hie bevinge ziech ouch relieke. Ter ière van deze heilige weure baevaarte gehoute.
Gesjiedenis
Rónd 't jaor 453 weurt Brigida gebore in Faughart in Ierland. In 523 sjtörf ze in Kildare. Zie ies de knappe dochter van de leider van de sjtam Leinster. Es häöre vader häör probeert oet te huwelike baejt ze um lièlik te weure. Dat gebeurt dan ouch en zie sjtiech daonao 't allerièrsjte kloaster in Ierland: Kildare.
Legendes
Van Sinte Briej zint väöl wónderverhaole en legendes bekènd. Zoa zou edere boum dae zie aanraakde metein in de bleuj goon. Waarsjienlik zint ouch elemente oet 't leve van de Keltische godin Brigantia later aan Brigida toegesjreve. Briej weurt ouch waal Mary of the Gael geneump ofwaal Maria van de Kelte. Kiek och: Keltische fees-daag.
Hydrofobie
thumb|[[Jraas hat ee hydrofoob opperflaak, wo-durch 't wasser in droppe d'raafrolt.]] Hydrofobie (wörterliech wasser-engs) is ing ejesjaf va sjtoffe um wasser aaf tse sjtoeëte. 't Óntsjteet durchdat neet-polaar molecule in inne sjtof bijeezitse. Wasser hat de neiging óm zoeë'n molecule oes te sjliese.
Hydrofobie kunt bie vöal natoerlieje en künstlieje sjtoffe vuur. Ee bekind vuurbeeld is oalieg. Es 't jewuns is dat jet nit nat weëd, kan 't opperflak mit inne hydrofobe sjtof weëde bewirkt.
Bretoens
't Bretoens (inheims Brezhoneg, Fraans Breton) is 'n Keltische taol gesproke in (veural) 't weste vaan de Fraanse regio Bretanje. De taol is neet oontstoon oet 't aw Gallisch meh oet de taol vaan de Britte, die mèt d'n inval vaan de Angele en Sakse nao 't vastelaand vlöchte. Daodoor is 't Bretoens hendeg èng verwant aon 't Cornish en 't Welsh. 't Bretoens weurt nog door zoe 300.000 minse gesproke. In de aofgeloupe ieuw is 't aontal sprekers hendeg aofgenome, meh door 't stèrk regionaal geveul vaan de Bretoene is 't neet te verwachte tot de taol oetsturf. Door de sjovinistische Franse legislatie is in Fraankriek geine pläöts voor meenderheidstaole wie 't Bretoens es officieel taol. Väöl kinder liere de taol evels op particulier sjaole boe inkel of veurnaomelik Bretoens gesproke weurt.
Superklas
'n Superklas is inne biologie 'n taxonomische rang of e taxon in die rang. 'n Superklas is ein rang hoger es 'n klas.
Infrastam
'nen Infrastam is inne zoölogie 'n taxonomische rang of e taxon in die rang. 'nen Infrastam wuuertj sómtieds gebroek veur toet 'n indeiling te kómme, meh mitte opkóms vanne kladistiek zówwe zoväöl range nuuedig zeen det formeel naamgaeving döks achterwaeg blief.
1782
1779 - 1780 - 1781 - 1782 - 1783 - 1784 - 1785 1782 (MDCCLXXXII) waor e gewoen jaor wat begós op 'nen dinsdag op de Gregoriaanse kalender.
Gebore
thumb|right|150px| Niccolò Paganini, gebaore op 27 oktober 1782.
Philippeville (arrendissement)
't Arrendissement Philippeville is ein vanne driej besteurleke arrendissemente vanne Bèlsje provinsie Name. 't Arrendissement haet 'n oppervlak van 908,74 km² en haw op 1 juli 2005 62.860 inwoener. 't Bestuit uit de gemeinte:
Computersjpel
Computersjpel, ouch waal videosjpel (pas op: archaïsme) of (computer)game genoemd is 'n interactief en es sjpel bedoeld computerprogramma, dat de gebroeker sjpeële kin op onger angere:
Doa mot man waal bie bedinke, dat 't waal geet um veur 't desbetreffende apparaat gesjreve software.
Nog get veurbilde van sjpelle:
Online multiplayer
Noen is, mit 't sjnelle internet, "online multiplayer" populair. Doabie sjpele luu via 't web teëge einanger.
Vickers VC-10
De Vickers VC-10 is sjtraolvleegtuug van Vickers oet de jaore '60. 't Vleegtuug waerdje door veer motors aangedreve die aan'ne achterkantj van'ne romp waare bevestigdj. 't Toesjtel liektj sjterk op'pe Russische Il-62 Classic
De gesjiedenis
De eerste VC-10 maakdje de eerste vluch op 29 juni 1962 en nog gein twee jaor later vloog 't toesjtel häör eerste vluch veur BOAC, British Overseas Airways Corporation, later omgeduiptj toet British Airways.
Naodet BOAC häör toesjtelle haaj aafgedank, koch de RAF inkele toesjtelle en leet dees omboewe toet tankers. De VC-10C.1.K’s zeen oetgerös mit twee sjlange waar brandjsjtof doorhaer geitj. Dees sjlurve zeen aan 't oetenj van'ne vleugels bevestigdj.
Technische gegaeves VC-10
Lengte: 52,32 m.
Breidte: 44,55 m.
Heugte: 12,04 m.
Max. sjnelheid: 935 km/u
Vleegbereik: 9550 km.
Cicero
thumb|right|200px|Buste in 't Capitoliens museum in [[Roame ]] Marcus Tullius Cicero (3 januari 106 v. Chr. - 7 december 43 v. Chr.) waor 'ne Romeinse raejenaer, politicus, advocaat en filosoof. Zien leve veel same mèt de val van de Romeinse Republiek en de gebeurtenisse die dao-aan veuraaf ginge. Zelf sjpeelde hae bie väöl politieke gebeurtenisse in daen tied ein rol die zien polletieke filosofie höbbe beïnvloojd. Sommige van Cicero's werke geve historisch inziech in dees periode.
Cicero zie leve
Cicero woort gebore in Arpinium, in 'n rieke familie van landeigenaere, de Tullii Cicerones. De politieke posities woorte in daen tied veural bezat door rieke families. Meh Cicero's familie houw weinig politieke invlood, hoewaal zie riek waor. Cicero, dae al vreug politieke ambities houw, woort opgevoed mèt eine aafkièr van de rieker en beroemder families in Arpinium.
Umdat zien familie neet actief waor in de politiek, waor 't veur Cicero lestig um de politiek in te goon. Me koes destieds waal in de politiek kómme es me succes houw gehad es militair, meh Cicero heel neet van oorlog. De rieke familie van zien vrouw Terentia, mèt wae hae rond 80 v. Chr. trouwde, haet häöm gesjteund bie zien carrière in de politiek.
Cicero kreeg rond 75 v. Chr. 'n positie es quaestor in Wes-Sicilië en woort eine succesvolle advocaat. Hae houw es motto um altied de bèste te zin en de res te euvertreffe, ein oetsjpraok die aan Apollo weurt toegesjreve. Hae koes èvvel nog neet bereike wat hae wol in de politiek, umdat ziene achtergrond neet voldeeg. Daobie kaom nog dat de veurige Novus Homo (Nuje Man, 'ne consul zonder veuvadersj die die positie houwe gehad) de radicale Gaius Marius waor. Zie gans leve bleef Cicero vergeleke were mèt Gaius Marius (dae ouch oet Arpinium kaom). Dat vong hae versjriekkelik.
In 63 v. Chr. woort Cicero de ièrsjte Novus Homo in 30 jaor. De belangriekste gebeurtenis oet zien ambstermien waor de samezjwering van Lucius Sergius Catilina, die tot doel houw um de republiek ten val te bringe. Cicero kondigde de sjtaot van belègk aaf en leet ein aantal samezjweerders executere. Hieveur kreeg hae de ièretitel Pater Patriae. In de jaore nao dees gebeurtenis waor hae èvvel bang vervolg te were vanwege 't ter doad veroordeile van Romeinse burgersj zonder proces.
In 58 v. Chr. woort door de demagoog Publius Clodius Pulcher 'n wèt veurgesjtèld die inheel dat me verbanne koes were es me Romeinse burgersj zonder proces houw laote executere. Cicero brach daotegenin dat 'r vanwege de aafgekondigde sjtaot van belègk de mach van eine dictator houw. Hae woort toch verbanne oet Italië en zien beziettinge ginge nao de sjtaat.
Vanaaf 60 v. Chr. waor 't ièrsjte Triumviraat (driemansjap) besjtaonde oet Caesar, Pompeius en Crassus aan de mach. Onder hun regering woort de verbanning van Cicero opgeheve en kreeg 'r zien beziettinge truuk. Hae betaalde de sjöld hieveur aaf bie 't triumviraat es advocaat. 't Drietal probeerde Cicero euver te hole um ziech bie hun te voge, meh dat deeg hae neet, umdat zien loyaliteit aan de senaat sjterker waor.
Wie Crassus gesjtorve waor, kièrde Pompeius ziech same mèt de res van de senaat tege Caesar, dae doe eine oorlog tege Germaanse sjtamme aan 't veure waor. In 50 v. Chr. leep 't conflic tösje Pompeius en Caesar hoag op. Cicero waor 't eins mèt Pompeius, meh hae wol Caesar neet es vijand. Wie Caesar in 49 v. Chr. Italië binneveel, vluchde Cicero oet Roame. Caesar probeerde Cicero euver te hole um truuk te kómme, meh Cicero vertrok nao Salonika. Wie Caesar gewonne houw, kaom Cicero weer truuk nao Roame.
Cicero waor getuge van de maord op Caesar in 44 v. Chr., meh waor neet betrokke bie 't complot. Cicero en Marcus Antonius woorte doe de belangriekste figure in politiek Roame; Cicero es vertegewoordiger van de Senaat en Antonius es consul en es oetveurder van 't testament van Caesar. Ein sjtried um de mach tösje Antonius, Marcus Lepidus en Octavianus (de latere Keizer Augustus) ontsjtong. Cicero waor nog ummer veursjtander van de republiek. Hae heel ein aantal toesjpraoke, de Philippica's, um de senaat op te zètte tege Marcus Antonius en ze te laote keze veur Octavianus, dae toen nog mer 'ne tiener waor. Cicero meinde dat Octavianus mekkelik te beïnvloede zou zin door de Senaat. Ziene opzat sjlaagde èvvel neet, umdat Antonius, Lepidus en Octavianus besjliesde de mach te deile. Ein van de aafsjpraoke die zie maakde waor dat ze eder hun eige vijande mochte executere zonder gevolge. Antonius plaatsjde Cicero en ziene zoon, broor en naef op zien lies. Ocatavianus, dae zien succes graotendeils te danke houw aan Cicero, goof häöm gein besjerming. Cicero probeerde mèt ziene broor en ziene naef oet Italië te vluchte. Ziene broor en naef woorte vermaord wie zie de vluch sjtaakde um aan geld te kómme. Cicero zat door, meh hae woort toch vermaord en Antonius leet Cicero's kop en heng aan 't podium van de senaat tummere es waarsjuwing veur andere. Cicero's zoon Marcus waor op 't moment van de maord in Griekeland en ontsjnapde zoa aan executie. In 30 v. Chr. woort Marcus consul onder Octavianus.
Euverziech van Cicero's belangriekste werke:
Me kènt 't literair œuvre van Cicero indeile in veer hoofcategorieë:
'Raeveuringe':
thumb|260px|right|Cicero klaag Catilina aan in de [[Romeins Riek|Romeinse senaat, fresco van Cesare Maccari (1888)]]
Correspondentie:
D'r zint ongevaer 900 breve bekènd; daobie zint ouch e paar antwoorde van correspondente.
Liènwoord
E liènwoord ies e woord dat ies euvergenómme oet 'n ander taal. Meistal gebeurt dat umdat 'r gein good woord veur besjteit in de eige taal. Zoa höbbe v'r in 't Nederlands en Limburgs väöl Latiense, Franse, Ingelsje en Duutsje liènweurd.
Liènweurd kènne op 'n gegeve moment zoaväöl eigesjappe van de taal euvernumme, bv in de oetsjpraok, dat 't woord neet miè es liènwoord gezeen weurt. 't Ies dan Verlimburgs (in de Limburgse taal) of Vernederlands (in de Nederlandse taal).
Sjpelling
Zoawaal in 't Nederlands es in 't Limburgs were liènweurd (meistal) 't zelfde gesjpeld es in de oarsjprónkelike taal. bv quatsch (naeve kwatsj), dancing, bureau, cadeau. Ouw(er) liènweurd, die "verlimburgs" zint, were zoa gesjreve es ze were oetgesjproke bv. bótter, kiès (oarsjprónkelik oet 't Latien) en soekker of sókker (van 't Arabisch).
Bastaardwoord
Es zoan geliènd woord nao verloup van tied tamelik letterlik weurt aangepas aan de taal kalle v'r van e bastaardwoord.
Me sjpriek dan van anglicisme, gallicisme (b.v. "dat kos duur" en "oetgekald" in de beteikenis van oetgesjproke en gekald) (zoan dooreinhaspele van twiè oetdrökkinge hèt ouch contaminatie)), germanisme (b.v. begeesterd), latinisme, amerikanisme enz.
Cher (zangeres)
thumb|right|220px|Cher Cher (El Centro, Californië, Vereinegde Staote, 20 mei 1946 es Cherilyn Sarkisian) is 'n Amerikaanse zangeres en actrice, die naomsbekindheid kraog wie ze deil oetmaakde vaan 't duo Sonny & Cher.
Sluis (gemeinte)
Sluis (Ziews: Sluus) is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Zieland, in 't weste vaan Ziews-Vlaondere, groof-eweg samevallend mèt 't historisch Land vaan Cadzand. 't Oppervlak bedreug 308,41 km² (daovaan 1,94 km² water), 't aontal inwoeners waor 24.408 per 1 juni 2005. De gemeinte is geneump nao 't glieknaomeg historisch stedsje, meh 't raodhoes steit in Oostburg. Ander kèrne zien Aardenburg, Breskens, Cadzand, Eede, Groede, Hoofdplaat, IJzendijke, Nieuwvliet, Oostburg, Retranchement, Sint Kruis, Sint Anna ter Muiden en Zuidzande. Daoneve höbbe 't noorde en weste vaan de gemeinte nog tientalle naobersjappe, die väölal neet awwer zien es negentiende iews en dèks de wónderlekste naome draoge, wie Boerenhol, Nummer Eén, Turkeye en Vuilpan.
De gemeinte is oontstande oet 'nen indeloeze cluster vaan fusies. Oetindelek waor 't de fusie tösse de gemeintes Oostburg en Sluis-Aardenburg op 1 januari 2003 die de gemeinte definitief vestegde.
Philippe van Gulpen
thumb|right|300px|Interieur van de Gerlachuskerk in [[Sint Gerlach ]] Philippe van Gulpen waor ‘ne aquarellis dae gebore ies es Philippe Wilhelmus Jacobus in Mestreech op 18 mei 1792 es zoon van Catharina Elisabeth Hess en de pómpemeker Wilhelmus van Gulpen. In de Franse tied dae volg, rónd 1800, zal hae ziechzelf, nao de mode van toen, Philippe Guillaume Jacques van Gulpen neume. Vlak nao de geboorte sjtörf de pap, de mam hertrouwt en de nónk, notaris Jan Theodoor van Gulpen, weurt voogd. In 1812 geit Philippe in Deens en wèrk vervolges in ’n militair hospitaal in Hamburg (Duutsjland). Nao drie jaor geit’r truuk nao Mestreech bie ziene nónk wone. Hae sjtudeert veur chirurg in Paries meh maak de sjtudie neet aaf.
Sluis (gemeinte)
Veur de veurzeninge is me, zeker sinds 't opheffe vaan 't otoveer tösse Breskens en Vlissinge, aongeweze op 't Belsj, mie bezoonder op Brugge. Umgekierd koume väöl Belzje toeriste de gemeinte bezeuke.
Philippe van Gulpen
Werk
thumb|left|300px|Mestreech eind 19e ièw ’n Opleiding um te teikene haet ’r waarsjienlik neet gehad, te zeen aan de meuite wat’r haet mèt persjpectief. Hae maak hónderde teikeninge en aquarelle van Mestreech en umgeving en van kesjtièle en boeteplaatse in Nederlands Limburg. De teikeninge zouwe realistische weergaves zin van wat de kunstenaer veur ziech zoog.
Hae sjtèlt twiè Luukse albums same mèt bekans 300 teikeninge. Ouch sjtèlt hae ‘ne kroniek same van de sjtad Mestreech van 171 handgesjreve pagina’s. Hae besjrief hie-in de tied vanaaf de Romeine tot en met 4 juni 1862. Op 12 juli 1862 sjtörf ‘r in Mestreech
Hertogdom Braobant
thumb|Kaart vaan 't Hertogdom Braobant 't Hertogdom Braobant is 'ne hertogdom in de Neêrlen dat vaan 1183 tot 1795 heet bestoon. 't Gebeed strèk ziech oet euver twie lendj naomelek Neêrland en 't Belsj. De topografische name Neêrlandse provins Noord-Braobant en vaan de Belsje provincies Vlaams- en Waals-Braobant gaeve noe nog aon watveur gebeje d'r bie 't awwe hertogdom huurde. Meh ouch de Belsj provins Antwerpe en de sjtad Breusel behuurde tot 't hertogdom.
Naam
De naam vaan 't hertogdom kump vaan 't woord braecbant. Breack kump vaan broek=drasland en brant=streek. Braobant beteikent dus draslandstreek.
Historie
thumb|Slaag bie Worringen In 1106 krieg Godfried, de graof vaan Leuven, de titel hertog vaan Neder-Lotharinge en Markies vaan Antwerpe. Zoe woort de basis gelag veur 't hertogdom. In 1183 woort 't landgraofsjap Braobant verheve tot hertogdom.
Noa d'n slaag bie Woeringe woar hertog Jan I ouch hertog vaan Limbörg. In 't begin vaan de 14e iew kaom de mach euver 't hertogdom in han vaan de hertog vaan Bourgoonje. Laoter kriege de Habsburgers de mach euver 't gebeed onder Karel V. De Hertog verbleef in Breusel dat 't machcentrum vaan de Nederlen woort. Ouch de stad Antwerpe begós ummertouw belaankriek te weure.
In de tied vaan Philips II van Spanje en de Tachtigjaorige Oorlog kaome Breusel, Mechele en Antwerpe (1585) in han vaan de Spanjaarde. Meh stede es Den Bosch en Breda kaome in Staatse han. En in 1648 vèlt Braobant oeterein in Spaans Braobant en Staots (Holles) Braobant. 't Staots Braobant weurt de provins Noord-Braobant en 't Spaanse Braobant weurt noa de euverhiersing vaan Frankriek en 't Koninkriek der Nerderlen verdeild in de provincies Antwerpe en Zuud-Braobant (nao de taolgrens Vlaams- en Waals-Braobant). De Franse make ouch 'n ind aon 't Hertogdom in 1795 nao de Franse Umwenteling.
14 oktober
Heiligedaag van Callistus I
Deerkónde
Deerkónde of zoölogie is de weitesjappelik bestudering van laevendje dere. 't Vörmp 'n óngerdeil van de biologie. 't Deerlaeve wuèrtj in gruup ingedeildj, die stamme waere geneump.
Wichtige óngerdeile van de deerkónde zint veldjwirk en óngerzeuk in laboratoria, det wuuertj gedaon door zoöloage of deerkóndige. Häör wirk besteitj oet 't bestudere van structuur, fónksjes, ecologie en evolutie van dere.
De plantjkónde geitj euer 't bestudere van plantje; de virologie euver virusse; enne paleontologie geitj euver 't bestudere van oetgestórve saorte.
Buuls
't Buuls is 't dialekt wa ze praote in de Noord-Braobantse gemènte Croanendonk in de plàtse Buul (Nederlands: Budel), Schöt (Budel-Schoot), Dorplein (Budel-Dorplein), Gâstel (Gastel) en Zurrik (Soerendonk). In Moares ("Maarheeze") wurt gen Buuls gepraot.
In vergelieking mej Oost-Braobantse dialekten as 't Heeze-Leendes en 't Kempenlands is 't Buuls mieër ùn toeëntoal. Zoe zigt men ich, nè ik, en hit 't de âw vocalen oe (nè ui), ie (nè ij), ee (nè ie) en oo (nè oe) behâwwen.
Biografie
'n Biografie of laevesbesjrieving (Aadgrieks: βίος (bios) "leven" en γράφειν (graphein) "sjrieve") 'n sjriftelike, en meis ouch oetgebrachte, besjrieving van waat emes in zie laeven haet mitgemaak of gedaon en waat zien werke zeen gewaes.
Meis wuuert d'n term gebroek veur non-fictie, mit anger wäörd werke worin emes 't wirkelik laeve van 'ne wirkelik bestäöndje, döks hieël bekandje, persoean verzeuk te besjrieve. 'n Biografie is verhaolendj en verzeuk op daen waeg e baeter inzich te gaeven inne persuuenlikheid en 't karakter vanne besjreve persoean en is dus mieër es 'n sumpel opsomming van feite.
Dao bestaon versjillendje óngerverdeilinge veur biografieje:
British Airways
British Airways, of aafgekortj BA, is de grotste lochvaartmaatsjappiej in 't Vereinigd Keuninkriek en ein van'ne grotste lochvaartmaatsjappieje in'ne waereld mit ein groot aantal vluchte van Europa nao Noord-Amerika.
De gesjiedenis
't Bedrief waerdje in 1974 gevormp doordet British Overseas Airways Corporation (BOAC) fuseerdje mit British European Airways (BEA). Hiejdoor ontsjtong British Airways. In december 1987 noom British Airways ein van de grotste Britse lochtvaartmaatsjappieje, British Caledonian, euver. Hiejmit greujdje British Airways oet toet ein van'ne grotste maatsjappieje van Europa. British Caledonian haaj väöl Airbus A320's aangesjaftj. Wie British Airways British Caledonian euvernoo, waare ze heel tevreeje mit dees vleegtuuge en schafdje meer exemplare aan. Langzaamaan waere de B737's oet de vloot gehaoldj en vervange door vleegtuuge oet de A320-familie. British Airways haetj in 2008 Openskies Airlines opgerichtj. Dees maatsjappiej veurtj mit B757-200W's vluchte uit vanoet Europa nao de Verenigde Sjtaote. Twee Do-328's veure vluchte oet in Scandinavië.
De vleegtuuge van British Airways
A319, A320, A321, BAe-146, B737-300, B737-400, B737-500, B747-400, B757-200, B767-300ER, B777-200(ER), DHC-6 (dees vleegtuuge zeen van Loganair), DHC-8-300, Do-328 (Sun-Air of Scandinavia), Do-328JET (Sun-Air of Scandinavia)
Dousberg-Haozendans
thumb|Ligking vaan d'n Haozendans De wiek Dousberg-Haozendans is 'n nui wiek in 't weste vaan Mestreech. Ze is ind twintegste iew en begin einentwintegste iew gebouwd. Ze ligk ten noorde vaan Daalhof, ten weste vaan Potteberg en Belfort, en ten zuie vaan het recreatiegebeed Dousberg. In 't weste grens de wiek aon 't Belsj. De straotnaome zien verneump nao Belzje dörpe.
Alle hoezer in de wiek zien wit. 't Gief gein veurzieninge in de wiek, daorveur zien de bewoeners aofhaankelek vaan de umringende wieke, veurnaomelek Daalhof en Belfort.
13 jannewarie
13 jannewarie is 'ne daag op de Gregoriaanse en de Juliaanse kalender. 't Is d'n daartienden daag vaan 't jaor; in e gewoen jaor koume daan nog 352 daog, in e sjrikkeljaor 323. 13 jannewarie is in de Roems-Kathelieke Kèrk de fiesdaag vaan Remigius (Sintermies).
Partei
thumb|300px|left|Gesjlaote hof Der Bek Partei (Nederlands Partij) is ing groeëte kern van Wittem in de gemingde Gulpe-Wittem in Zuud Limburg. Partei waor vreuger d'r woeënkern van Wittem, woeë zich 't kloster, de klosterkèrk, 't kesjtieël en de watermeule bevinge. Ouwer name zunt: dae Torteyde (14e ièw), de Tyrtei (15e ièw), op ter Tey (16e ièw), Partheij, Partey. D'r naam is te verklaore vanoet 't Latiense tortus wat boch betekent. Partei liekt aan inge flinke boch in d'r waeg. Dat waor de vreuger Heerbaan van Mestrich nao Aoke. De Geul en de Sinselbaach sjtreume langs.
Dominicaone
thumb|D'n H. Dominicus, door [[Fra Angelico.]] thumb|Monnek in Dominicaonerhabiet. De Dominicaone (officieel (Latien) Ordo Praedicatorum, aofgekort O.P.) zien 'n kloesterorde vaan de Roems-Kathelieke Kèrk. Ze woort in 1214 door d'n Heilege Dominicus in Toulouse gestiech; de orde is doamèt rillatief joonk. Al in 1216 käörde paus Honorius III häör mèt de böl Religiosam vitam good. De orde waor 'n antwoord op de greujenden invlood vaan de Kathare: wouw me die beweging de kop induie, daan mós de Kèrk zelf ouch veraandere um de lui veur ziech trök te winne. De orde heet ummer e sjolastiek karakter gehad, ouch al door de veurleefde vaan Dominicus veur gelierde theologie. Allewijl zien oongeveer 6.000 lui bij de orde aongeslote; neve paters en nonne umvat de orde ouch lekebroeders.
In Mestreech resteert vaan 'n aajd Dominicaonerkloester nog de Dominicaonerkèrk. Anno 2018 zit dao 'ne bookhandel in.
Procmail
Procmail is 'ne mail delivery agent (MDA) of mail filter, 'n programma dat inkoumende e-mail verwèrk op 'ne computer, wat weurt gebruuk op Unix-systeme. Miestal weurt 't aongerope door 'ne MTA wie Sendmail; dit zörg veur zoegenaomde event-driven verwèrking. Same met formail kin procmail gebruuk weure in batch-verwèrking op e-mail dee al in 'ne mailbox zit.
Väöl gebruuk is ouch de meugelekheid um extern programma's aon te rope, zoewie spam filters es SpamAssassin.
Voerbelange
Voerbelange is de Vlamsje partiej in Voere die saer 2000 de mieërderhèèd kreeg, dankzij de ongeveer 20% Nederlanders die doe vör 't örsj moege mètsjtèmme bie de gemèngderaodsverkezinge. Saer doe is Huub Broers (bies 14 juli 2010 CD&V, daonao N-VA) dör de mieërderhèèd verkaoze es börgemèèster. (Óp 14 juli 2010 is Broers dör de N-VA gecoöpteerd es senator in 't Belsj federaal parlemaent.) Daovör is Voere ömmer besjtuurd dör de Fraanstalege partiej, Retour aux Libertés
Nui-Aquitanië
Nui-Aquitanië (Frans: Nouvelle-Aquitaine, Baskisch: Akitania Berria, Occitaons: Nòva Aquitània) is de naom vaan 'ne regio in Fraankriek. De regio besteit sinds 1 jannewarie 2016 toen de veurmaolege regio's Aquitaine, Limousin en Poitou-Charentes woorte samegeveug. In 'n Internetstumming woebij käös waor oet veer naome kaom de naom Nouvelle-Aquitaine (Nui-Aquitanië) nao väöre es nuie naom. De nuie naom is op 13 september 2016 vasgestèld door de Raod vaan Staote.
Katharsis
thumb|150px|[[Deup|Deupvoont in blowwe sjtèè]] Katharsis is 'n concept in de keuns, m.n. in de literatuur en dan m.n. in 't drama, dat doelt op 't peunt in 't waerk of toneelsjtök dat waal-bewus 'n loutering van 't publiek naosjtraeft. Op dat momaent löt d'r keunstenaer, d'r sjriever, in sommige gevalle ooch d'r regisseur dae 'n bewèrking makde, de fundamenteel conflicte mèt biehurende emoties leide töt 'n epifanie of fundamenteler inzich bie d'r toesjowwer.
Ooch gebäörtenisse in 't dageleks laeve kènne 't effect van 'ne katharsis ha.
Voerbelange
Partiejbeginsele
De ideologie va Voerbelange zaet dat de bevolking va Voere mer 3% Fraanstalège tèlt. De aander luuj die Fraans kalle zeunt volges de partiej verfraanste Vlaminge die zoe flot mäögelek wer normaal motte goeë doeë, d.w.z. Vlamsj kalle. Dis ideologie legitimeert 't Vlamsj assimilatiebeleid, dat saer 1997, wie me zieëker wis dat Voerbelange dör de Hollendsje sjtèmme de mieëderhèèd en d'r dèns zow gaoë oetmake, mèt de Roondsjtuurbreve krach wert bie gezat en sjtraeft nao 'n èèntalig Nederlandstalig Voere.
Moskee
'ne Moskee (Arabisch: مسجد, masdzjid, ouch gesjreve masjid) ies 't gebedshoes binne de islam. De moskee weurt gebruuk veur de (veur mansluuj) verpliechde gebedsdeens op vriedeg. Ouch 't gebed dat vief kièr op 'ne daag verpliech gehouwte moet were (de salat) vink plaats in de moskee. Diet gebed hoof neet in de moskee gedoon te were, meh waal weurt 't same bae es beter besjouwd.
Inriechting
'ne Moskee haet meistal ouch minarette, tores woavanaaf vief kièr per daag door de muezzin tot gebed weurt opgerope.
Bie 'ne moskee ies ummer 'n wesjplaats, umdat 't verpliech ies ziech ritueel te wesje (wudu) veurdat me geit bae.
De decoratie in 'ne moskee besjteit meistal oet gekalligrafeerde korantekste, baksjteinverseringe, arabeske, geometrische verseringe, mozaïeke en tegelwerk. Me maog in moskees gein levende wezes aafbeelde.
Architectuur
thumb|right|Sjahmoskee in Isfahan De oudste vörm van 'ne moskee ies gebaseerd op de ièrsjte moskee dae Mohammed in 622 in Medina boewde: e veerkentig terrein mèt moere d'rumheen. Diet óntwiekkelde ziech tot de pleinmoskee, 'ne binnehoof umgeve door zulegalerieje mèt 'n rechheukige gebedsruumde. Meistal ies de gebedsruumde euverdèk mèt e plat daak, woadoor binne ouch väöl pilere en zule nuèdig waore. E bekènd veurbeeld van dit type ies de (veurmalige moskee) Mezquita in Córdoba.
Vanaaf de vièrtiènde ièw introduceerde de Ottomane moskees in centraalboew mèt väöl koepele en sjpietse minarette.
'n Ander type moskee ies de iwanmoskee, woabie versjillende iwans, euverwelfde ruumdes die aan drie kante gesjlote en aan eine kant ope zint, róndum 'ne binnehoof sjtoont. Dit type kump veural veur in Iran en India. E veurbeeld ies de Sjahmoskee in Isfahan.
Belangrieke en bekènde moskeeë
thumb|right|Blauw moskee in Istanbul
Chartervluch
Ein chartervluch is ein vluch die neet in ein vaste deensregeling is opgenomme. 't Kumptj geregeldj veur det ein lochtvaartmaatsjappiej ein vleegtuug inzetj op ein vluch veur ein reisbureau of veur ein anger lochtvaartmaatsjappiej. Sommige maatsjappieje sjtelle häör vleegtuuge besjikbaar veur ein tiedelikke lease. Zo waere extra inkomste gegenereerdj en waere de vleegtuuge optimaal benutj.
Zo huure bedrieve of sjportteams ouch regelmaotig chartervleegtuuge in, zodet dees miense sjnel en mekkelik nao ein besjtumming kinne waere gevlaoge. Om tied te besjpare weurdj dök gevlaoge vanaaf regionaal lochhaves.
Mail Transfer Agent
'ne Mail transfer agent of MTA (ouch wel 'ne mail transport agent, mail server, of mail exchange server geneump in de cónteks vaan 't Domain Name System) is e computerprogram of software agent wat elektronische mail-beriechte verplaots vaan d'n eine computer nao d'n aandere.
't Oontvingk beriechte vaan aander MTA's (dat neump me relaying), 'ne mail submission agent (MSA) dat zie beriech weer heet oontvaange vaan 'ne mail user agent (MUA), of direk vaan 'ne MUA (en dus deit d'n MTA daan of heer 'ne MSA is). D'n MTA wèrk op d'n achtergroond, wijl de gebruker mèt 'ne MUA wèrk.
't Aoflevere vaan 'nen e-mail in de mailbox vaan 'ne gebruker weurt gemeinelek gedoon door 'ne mail delivery agent (MDA). De mieste MTA's höbbe wel MDA functionaliteit ingebouwd, meh gemeinelek weurt 'ne echte MDA wie procmail daoveur gebruuk.
Nurop
thumb|225px|right|Nurop, vakwerkhaof aan holle waeg thumb|225px|left|Ouwerwètse waegwiezer nao De Plank, Teuve en Sjlennich Nurop ies 'n buurtsjap van Teuve (Täöve) in de gemeinte Voere in Belsj Limburg. De ouw häöf en hoezer liegke deils versjpreid in 'n dal van de Gulp en aan haol waeg rónd 'n aantal sjplietsinge. Vlakbie bevingk ziech de Nederlandse grens. 'n Ouwerwètse waegwiezerpaol geuf de riechting aan nao de umliegkende dörper: Sjlenake, De Plank en Teuve. Op 'n krusing sjteit 'n houte waegkruus en zoan zelfde exemplaar aan 'ne holle waeg.
1783
1780 - 1781 - 1782 - 1783 - 1784 - 1785 - 1786
Gebäörtenisse
thumb|left|200px|De Laki vulkaan op Ieslandj. thumb|right|200px| De eësjte bemande lóchballón vundj plaatsj mèt eine Montgolfiére
Gesjtorve
thumb|right|150px|Leonhard Euler, gesjtórve op 18 september.
Barbara
thumb|Barbara: Patrones van de mienwerkers en de [[blokbrekers.]] Seent Barbara waor 'n martelares oet ca. 306 in Nicodemië in Klein-Azië. 't Perzische riek waor van aodsher ingedeeld in satrapies en häöre vader waor 'ne satrape, d'r gouverneur van zoe'n satrapie. Vanoet die funktie waor 't in dae tied en op die plaatsj neet te verantwoorde dat z'n dochter 't Christendom gong praedege. Volges de legende leet häöre vader häör in 'ne taoëre opsjlete, zoegezag um häör maagdelekhèèd te besjerme. Toch lukde 't aander christene um häör dao te deupe. Ze wis te oontsjnappe mae wie häör sjuilplaatsj dör 'ne herder verraoje waoërd, zow häöre vader häör uvvergelieëverd ha an de Romeinse rechters. Wie ze vas bleef haowe an häör geleuf waord ze veroordeeld tut onthoofding en häöre vader zow dat vonnis èèges motte oetveure. Wat-e ooch deeg. Vlak nao d'r moord zow-e èèges op de gerechtsplaatsj dör d'r bliksem getroffe zieë.
In 1969 besjlaoët de Rooms-Katholieke kèrk dat de verieëring vanaaf da nog louter lokaal zow zieë en waoërd Barbara gesjrapt oet de Litanie der heilige.
Etymologie
't Waoërd barbara is verwaant mit 't oad-indische barbara dat sjtamelend kalle betekent. De mieërvoudsvorm barbaroi waoërt op d'r doer in 't Grieks 'n aanduiding vör neet-Griekse volker, o.m. de kelte. Nog later verengde d'r naam zich tut de betekenis Neet Griek, vraeme, luuj die een neet te versjtoeë taal kalle. Och d'r naam van de Noord-Afrikaanse bevolking, de Berbers, is een exoniem.
Patrones
Barbara is ing van de 14 noeëdhelpers en wert in 't bezoonder aa-gerope taege d'r insjlaonde bliksem. Häöre fieësdaag is op 4 december. Barbara is de patrones van de architecte, de ingenieurs, de geologe, de sjtervende, de klokkegetersj en -loewersj. In 't Limburgse väöral van de mienwerkers en de blokbrekers.
Attribute
Kiek ooch: Barbaratak
Virologie
Virologie besleit de studie vaan virusse en hun eigesjappe. Iemes dee ziech bezeghèlt mit virologie hèt 'ne viroloog. Martinus Willem Beijerinck weurt betrach es de groondlègker vaan de virologie. Aongezeen virusse zich kènmerke door interactie mèt aander levesvörm in de breiste zin, hèlt de virologie ziech bezeg mèt diverse vakgebiede wie biologie, microbiologie, boe-oonder de veterinair en de medische micrologie, en de plaantkunde.
Mail Delivery Agent
'ne Mail Delivery Agent (MDA) is 'n programma wat inkoumende e-mail beriechte accepteert en verplaots nao de mailboxe vaan de versjèllende oontvengers (es 't mailaccount ziech op dezelfde computer bevind), of doorsjik nao 'ne SMTP-server (es de bestumming op 'ne aandere server is).
'ne Mail delivery agent is neet noedzakelekerwijs 'ne mail transfer agent (MTA), meh dèks zien die twie functies in ein programma verwèrk.
Paosjnach
thumb|100px|Paosjkaeërts mèt paosjèèj Paosjnach is de nach vör Paosje oeë-in 'n Paosjwake gehaowe wert. Dit gebruuk is van de middelieëwe bies in 't midde van d'r 20ste ieëw oet de katholieke kèrk gehaowe. Bie 't Twiede Vaticaans Concilie waoërt 't wer ingeveurd. Dis nach wert baejend en wakend dörbrach. In dis nach wert 't Leech, dat Christus is, feestelek binnegedrage en bejubeld. Daonao volgt de zaegening van 't deupwater en hernujje de gelovige de deupbelofte. Soms werre ooch keender gedeupd. Vervolges wert de Eucharistie geveerd. De Paosjnach of Paosjwake is 't fieës van 't leech, 't fieës van 't water, 't fieës van de vreugde öm Jezus' verrijzenis. Symbool van d'r verrezen Hieër is de paosjkaeërts die van noe af häör leech zal doeë sjienge. In de kaeërts zeunt vief wierookkorrels in 'n kruusvorm gesjtaoëke; zie verbeelde de vief wöng van Jezus in heng, veut en 't hart.
Kèrkwiejing
De kèrkwiejing ies 'n plechtige handeling door de biesjop bie 't in gebroek numme van 'n kèrkgeboew. Dat gebeurt tiedens 'n ièredeens of Heilige Mès same mèt de parochiane. Ouch es 'n bepaald geboew in de aafgeloupe tied 'n profaan functie haet gehad vingk de wiejing plaats. De Biesjop zalft dan ónder miè de moere en zegent de ruumde mèt wiewater. Eder jaor weurt dees kèrkwiejing herdach es In anniversario dedicationis (latien). Nao de kèrkelike viering vingk dan, in de plaats van de parochie, de kèrmes (kèrkmès) plaats. De kèrk krieg eine eige besjermheilige: de petroanheilige geneump. De kèrk dreug vervolgens de naam van deze heilige. Ziene sjterfdaag weurt eder jaor in 'n viering herdach en dan volg d'r dèks processie en kèrmes.
Inmake
thumb|300px|left||De inmaak
Inmake is 't sterilisere (wecken) van fruit, wie bieveurbeeld ringelaote, aardbeie etc. Inmake wurt ouch waal wecken geneump. Me kint ouch greunte en vleisj inmake in glaze pöt (inmaakglazer).
Bie 't inmake geit me es volg te wèrk:
Inmake of inlègke
thumb|275px|right|[[Kölle|Kölsj aardewerk: baar, kroek, vaas en pötjes]] Inmake of inlègke (in kalk, zout, pekel, azien (essig) en/of kroed) gebeurt ouch waal in 'n baar of vaat. Dat gebeurt b.v. mèt zoermoos, hièringe, eier, augurke, zilverunnekes, roa krote en olieve. Zoawaal de broen bare oet Raore in (Belsj) es 't Kölsj sjteingood (gries mèt dónkerblauw motief verseerd) woort / weurt daoveur gebruuk.
13 december
13 december is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 347en daag vaan e gewoen jaor en d'n 348e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 18 daog. 13 december is de nationaole fiesdaag vaan Saint Lucia.
Math Schmeitz
Math Schmeitz volgde de Sociaal Academie, richting kultureel waerk, in Zitterd en waoërt, nao ènnige jaore in 't welzijnswaerk o.m. es sjtraothookwaerker gewèrkd te ha en redacteur waor van De Limburger, directeur van de Rodahal en 't Wijngrachttheater in Kèrkrao. Momenteel is Schmeitz gepensioneerd en wont è Misj. E waor, same mèt Joep Leerssen, es redacteur betrokke bie de oetgaaf Monografie va Rob Brouwers, grensganger in 2006. Ooch waor e belast mèt de PR van 't Groeët Limburgs Sjutterfiës va Maer in 2007.
De Daal (Voere)
thumb|225px|left|Gerestaureerde [[vakwerkhoezer]] De Daal (Daal) ies 'n klein buurtsjap van S'n Maeëte in de gemeinte Voere in Belsj Limburg. 't Haet 'n eige wiet plaatsnaambord. De ouw hoezer en boerderieje liegke óp 'ne helling van de del van de baek Veurs neve 't gehuch Veurs. Aan twiè kante weurt 't umsjlote door bösj: de St. Gillisbösj en de Vrouwebösj. Aan 'ne boum hingk 'n waegkruus. Haol waeg mèt gesnjoeide deune hègke loupe door de nederzètting, woa väöl vakwerk te zeen ies. 'n Aantal häöf en hoezer in deze boewsjtiel ies gerestaureerd in leimkleur.
Sjpäölfilmlocatie
In dit buurtsjap waoërte, wie nog neet alle vakwaerkhoezer gerestaureerd waore, väöl opnames gemakd vör de TV-serie De legende van de bokkerijders oet 1994. D'r film baseerde zich op Ontsnapt aan de galg va Ton van Reen.
D'r hoofdperzoeën oet d'r film wonde in èng van de hoezer. D'r magister, dae good woolt make wonde in 'n vervalle bakkus. 'ne Betonge lantaarnpaol is doe vör die gelegenheid oet 't beeld verwijderd en 'ne aandere waoërt gecamoufleerd mèt 'ne aa-geveurde boom. D'r geasfalteerde waeëg waoërd bedèkd mèt, oet g'n Vitsje aa-geveurd, maasgreend.