cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sven Kramer
Carrièr
't Jaor denao verbeterde heer 't wereldrecord op de 5.000 meter. Op de Olympische Speule vaan 2006 in Turijn haolde heer op de 5.000 meter 'n zèlvere medalje, meh zien prestaties op de 1.500 en 10.000 meter vele (hendeg) tege. Op 't WK allround vaan 'tzelfde sezoen, boe heer de broonze medalje haolde, verbeterde heer nog 't wereldrecord op de 10.000 meter.
In de jaore dao-op wón heer haos alle tournoje boe 'r aon mètdeeg. In 2006/07 woort heer Nederlands aofstandskampioen op de 1.500, 5.000 en 10.000 meter en Nederlands, Europees en wereldkampioen allround (mèt op 't lèste tournooj obbenuits e record op 10.000 meter, en later in 't seizoen weer bij 'ne wedstrijd in Salt Lake City). Dat brach häöm de titels Nederlandse sportmaan vaan 't jaor en Sjaatser vaan 't jaor en de Oscar Mathisen-trofee. In 't sezoen dao-op woort heer mer eine kier op 'ne wereldbekerwedstrijd verslage door d'n Italiaon Enrico Fabris, wat heer es 'n boetegewoen nederlaog beleefde. In 2008/09 haolde heer zienen daarde wereldtitel; heer is nao Oscar Mathisen, Hjalmar Andersen, Ard Schenk en Eric Heiden pas de vijfde sjaatser dee dat gelök is. Ouch de titels op de 5.000 en 10.000 verdedegden 'r obbenuits mèt succes.
In 't jaor 2009/10 woort heer veur de veerde kier al Europees kampioen. De focus dit jaor ligk evels op de Olympische Speule in Vancouver. Op 13 februari 2010 haolde heer, in e nui Olympisch record (op 'n lieglandbaon!), 'n gouwe medalje op de 5.000 meter. Wie heer op 23 februari de 10.000 meter deeg, sjaatsde heer de winnenden tied, meh woort heer gediskwalificeerd um 'ne verkierde baonwissel.
Persoenlek leve en bij-sportactiviteit
Sinds december 2007 heet Kramer 'n relatie mèt hockeyspäölster Naomi van As. In de zomer deit heer aon fietserenne, wie väöl aander sjaatsers; Kramer deit dit evels ouch op topniveau. In 2004 woort heer twiede op 't NK fietserenne veur juniore, achter Robert Gesink.
Bron
Gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Nederlandstaoleg Wikipedia-artikel.
Tsunami
thumb|260px|right|Sjematische veursjtèlling van 'ne tsunami Ein tsunami is ein huul groeëte golf die waat opgewek wuurt door 'n aardbeving, aardversjuving, vulkaanoetbarsting of 'ne meteorietinsjlaag. Ein tsunami ongersjiet zich van 'n normaal golf doordat 'n tsunami neet wuurt opgewek door wink of getieje, ouch ömdet biej ein tsunami water wuurt verplaats en beej winkgolve neet.
Recente tsunami
Op 26 december 2004 woorte ónder andere Sri Lanka, Thailand, India en Indonesië zjwoar getroffe door 'ne tsunami dae volgde op 'n zièbeving mèt 'n krach van 9.3 op de sjaal van Richter in de Indische Oceaan.
De Broekhin
Broekhin of Brookhin is e gehuch in 't naorde van Remunj. 't Ligk tösse Neel, Assel, Leeve, De Raaj en Zjwame in.
In dit gehuch ligk ouch BC Broekhin.
Sjtriethage
Sjtriethage vörmp 't naordelik deil van Gravenrode in D'r Sjeet (Sjaasberg).
Bekèndj is Kestieël Striethage.
Aarle
thumb|right|Liegking van Aarle in de provincie Luxemburg Aarle (Nederlands: Aarlen, Frans: Arlon, Duutsj, Luxemburgs: Arel, Waals: Årlon) ies de hoofsjtad van de Belzje provincie Luxemburg. De gemeinte Aarle, woabie ouch de deilgemeintes Bonnert, Heinsch, Toernich, Guirsch en Autelbas huère, haet 'n oppervlak van 118,64 km² en 26.176 inweunersj (1 juli 2005). 't Ies de kleinste provinciehoofsjtad van 't Belsj. De sjtad liek in 't zuje van 't land, aan de grens mèt 't Groathertogdom Luxemburg.
In de sjtad Aarle en de umgeving ('t Arelerland) weurt vanouds Luxemburgs gekald. Dees regionaal taal ies in Wallonië erkènd en 't sjtadsbesjtuur van Aarle haet twiètalige sjtraotnaambördsjes op laote hange.
Sjtadsfuncties
Aarle ies 'n belangriek economisch en besjtuurlik centrum. 't Haet 'n verzörgende functie veur de regio. D'r liek 'n universitair centrum (de Fondation Universitaire Luxembourgeoise). D'r bevink ziech ouch 'n rechbank, die veural in 't nuujts ies gewaes bie 't proces tege Marc Dutroux in 2004. Aarle haet 'n sjtasie aan de lien Brussel - Luxemburg - Basel. In de deilgemeintes Heinsch en Toernich liek 'n militair opleidingscentrum.
Hoei
miniatuur|rechts|Liegking van Huy in de provincie Luuk Hoei (Frans: Huy, Waals: Hu) ies 'n sjtad en gemeinte in de Belzje provincie Luuk, in 't arrondissement Hoei. De gemeinte haet 'n oppervlakte van 47,74 km² en dao wone 20.295 luuj (1 januari 2008). Hoei liek aan de Maas, op de plaats woa de Hoyoux oetkump in dees rivier, óngevaer hauverwaegs tösje Name en Luuk. Bie de gemeinte huère ouch de deilgemeintes Ben-Ahin en Tihange; wiejer kerne zint Neuville-sous-Huy en Statte.
Aarle
Folklore
In Aarle weurt mèt haufvaste carnaval gevierd, mèt 'ne optoch op zóndeg. 't Lokaal drenkske Maitrank, op basis van wiete wien, mariabèdsjtruè en appelsiene, weurt eder jaor in mei ge-ièrd mèt e festival.
Hoei
Sjtadsbeeld en bezeenswaerdighede
De ouw sjtad liek op de rechteroever van de Maas en haet väöl ouw geboewe. Op de Groate Mert sjteit 't sjtadhoes oet 1766 in Lodewiek XV-sjtiel, mèt 'n timpaan mèt 't sjadswape en e klokkesjpel mèt 37 klokke. De collegiaal kèrk Notre-Dame sjtamp oet de 14e ièw en ies geboewd in hoaggotische sjtiel. Ze haet 'ne belangrieke kèrksjat. Aan de koarkant bevink ziech 't Bethlehemportaol, mèt beeldhouwwerk oet de 14e ièw.
De kèrk Saint-Mengold sjtamp veur 't groatste gedeilte oet de 15e ièw. Allewiel ies ze expositieruumde. In de buurt van de kèrk sjteit 'n aantal ouw hoezer, eint oet de 13e ièw. In 't veurmalig franciscanerkloaster ies 't gemeintelik museum gevestig.
Me sjpriek van de "veer wóndere van Hoei" (quatre merveilles de Huy):
Op de linkeroever liek 't Maison Batta, in Maaslandse renaissance.
Historie
Hoei weurt veur 't ièrsj vermeld in 966. In 985 woort de sjtad en 't graafsjap woavan zie hoofsjtad waor door graaf Ansfrid aan 't prinsbisdóm Luuk gegeve. In 1066 kreeg Hoei 't sjtatuut van Gooj Sjtad.
In de mieddelièwe waore handel, wol- en metaalindustrie belangrieke inkómstebrónne. Door häör sjtrategische liegking woort de sjtad dèks aangevalle. 't Fort, oarsjprónkelik al oet de 9e ièw, woort in 1717 aafgebroke meh in 1818 door de Hollendersj weer opgeboewd.
Evenemente
miniatuur|rechts|'t Fort gezeen vanaaf de Groate Mert De fièste van Hoei were um de zeve jaor gehouwte. D'r ies ónder andere op 15 augustus 'n processie woabie 't beeld van Maria van Sarte door de sjtraote gedrage weurt. De ièrsjvolgende fièste zint in 2012.
Hoei ies de finishplaats van de fietsrenwedsjtried Waalse Piel; de aankóms liek bovenaan de Moer van Hoei.
Algebra
Algebra kan waeren óngerverdeildj in:
Windows
Windows is 'n femilie vaan besturingssysteme die ontwikkeld is door Microsoft. De ierste versie vaan Windows is van 1985 es 'n aonvölling op MS-DOS um aon de greujende vraog nao grafische gebruukers umgevinge (Graphical User Interface of GUI) te voldoen. Windows drejt op versjèllende platforme, wie servers, embedded devices, mer veural op personal computers.
Eehmiddels zitte vuur op de letste neu versie van Windows, en die hists Windows 8 dat d'r opvolgjer van Windows 7 es.
Ubuntu (Linuxdistributie)
Höganäs
Höganäs is 'n gemèndje in Skåne län, Zwede. De gemèndje tèltj 23.790 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 144,29 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 164,9 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
8,92% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Bart Dirks
Bart Dirks, Haeële 1972, is historicus, sjriever en journalist bie de Volkskrant. De aafgelope vief jaor waor-e boeteland-correspondaent vör Belsj bie die gezèt en kieëm in dae tied pas d'r achter dat d'r taalsjtrijd 'n Belsjbrèèd fenomeen is en neet allèng get va Voere. Vanaaf 2008 is Dirks es polletiek versjlaggaever gesjtationeerd in Den Haag.
Begin april 2008 versjaen zie book België bestaat-cultuurwijzer van een gespleten land. D'r oetgaever, Bert Bakker, zow evvel bies 't lètste momaent d'r titel België bestond achter de haand gehaowe ha. In mei versjaen 't in twiede druk. Bart Dirks is van miening dat 't wènnig luuj in Nederland haat die de oondersjtrome van de Belzje samelaeving rèchtig kènne. Nao ège zègke sjaart-e zich èges neet oonder de expaerts.
Metsig
thumb|Locatie va Metsig in Luxemburg. Metsig (Fraans: Messancy; Duutsj: Metzig; Luxemburgs: Miezeg) is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Aarle. Op 'n oppervlakde va 52,43 km² wonne 8.156 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 156 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|Zich övver Bébange in de gemèngde Metsig. Hondelange, Wolkrange, Selange en Habergy.
Gaar
Gaar kènt verwieze nao:
Kamen
Kamen ies 'n sjtad in de Wesfaalse krink Kreis Unna, in de Duutsje deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk wier in 't Regierungsbezirk Arnsberg.
De op 67 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 40,95 km², in december 2018 42.971 inweunersj. Daomèt haw 't 'n bevolkingsdichte van 1049 de veerkante kilometer.
Lies van illemènte op naom
Lies van sjemische illemènte, gerangschikt nao naom.
Z
Chemisches Element
18 mei
Heiligedaag van Johannes I
Dusseldörp
thumb|Dusseldörp vaanoet de loch, gezeen in westelieke riechting. Dusseldörp (in Duitse spelling Düsseldörp; Hoegduits Düsseldorf) is de hoofstad vaan de Duitse deilstaot (Bundesland) Noordrien-Wesfale (Nordrhein-Westfalen) en 't regeringsdistrik Dusseldörp. De stad, mèt 635.704 inwoeners (31 december 2016) de veerde vaan Noordrien-Wesfale, is krinkvrij (kreisfrei) en ligk (gooddeils) aon d'n ooskaant vaan de Rijn, in 't Land vaan Berge. Börgemeister is anno 2017 Thomas Geisel vaan de SPD.
Geografie en indeiling
thumb|Bojemgebruuk in Noordrijn-Wesfale. Bebouwing is roed; me zuut hei dudelek de Rijn-Roerregio. Dusseldörp ligk middenin de Nederrijn-liegvlaakde (vaanoet Duits perspectief) euverwegend aon de rechterkant (ooskant) vaan de Rijn (allein stadsdistrik 4 ligk ten weste devaan), en wel dao, boe 't reveerke d'n Dussel (Düssel) in de Rien oetstruimp. Dusseldörp ligk neet wied vaan 't Roergebeed en maak deil oet vaan de Rijn-Roerregio, e metropoolgebeed mèt alles bijein neet minder es 11 mieljoen inwoeners.
De stad zelf is rillatief vlaak. Diverse stadsdeile evels, die deper in 't Bergs Land ligke, zien al get heuvelechteger. Zoe kump 't tot 't reliëf vaan de stad varieert vaan 28 meter bove zieniveau (munding vaan de Zjwatsbaak bij Wittlaer) tot 165 meter bove zieniveau (Zandberg in Hoebelraod).
De stad Dusseldörp grens allein aon ander stei, en wel (te beginne in 't noorde, mèt de klok mèt) Duusbörg (Duisburg), Ratingen, Mettmann, Erkrath, Hilden, Langenfeld, Monheim am Rhein, Dormagen, Nüss (Neuss) en Meerbusch.
Indeiling
De volgorde is wie gebrukelek in de steideleke administratie vaan Dusseldörp. Me kin de stadsdeile ouch mèt nommmers aongeve. De aw stad is daan stadsdeil 011, Benraod beveurbeeld stadsdeil 095.
Waope
100px|thumb|Waope vaan Dusseldörp 't Waope vaan Dusseldörp liet ziech wie volg umsjrieve:
De liew is 't waopebies vaan de hertoge vaan Berg. Bij 't verkiege vaan zien stadsrechte woort Dusseldörp e waope mèt allein 'n aanker verliend. Dat waope versjeen veur 't iers ind zeventienden iew, en had tegen 't midde vaan d'n iew daonao 't awwer waope gans verdroonge.
In de officieel communicatie gebruuk de stad Dusseldörp allewijl e logo in blauw en wit. 't Tuint de luip vaan de Rijn bij Dusseldörp, mèt aon de rechterkant de liew oet 't waope.
Industrie
In de negentienden iew greujde Dusseldörp oet tot 'n industriestad. Sindsdeen is 't belaank vaan industrie in gans Wes-Europa aofgenome, en zeker in Dusseldörp, wat ziech in deenste heet gespecialiseerd en de industrie mie aon de naoberstei heet euvergelaote. Toch vint me tot op d'n huiegen daag industrie in de stad. Westelek vaan de binnestad vint me de have, die aon d'n drökbevare Rijn bezunder gunsteg ligk. Sjemische industrie vint me in de stad oonder mie mèt Henkel, fabrikant vaan bekinde merke wie Persil en Pritt. Tot begin einentwintegsten iew waor Dusseldörp ouch de stad vaan Mannesmann, e metaolverwèrkend conglomeraot op 't lèts veural nog bekind um zien (noe door Vodaphone euvergenome) tillefoontak. In Derendörp vint me 'n otofebrik vaan Mercedes. Wijer gief 't in Dusseldörp pepier- en levesmiddele-industrie.
Deenste
thumb|De Königsallee ('Kö') vaanoet 't noorde in zuieleke riechting. Hei vint me zoewel baanke es exclusief winkelaonbod. D'n deenstesector is in Dusseldörp boetegewoen sterk oontwikkeld. Alleriers zitte hei natuurlek de deilstaotsregering en 't deilstaotsparlemint vaan Noordrijn-Wesfale. Hiel belaankriek is evels de financieel sector. 't Gief in Dusseldörp 'n effektebeurs, 'n jäörsbeurs, ketoere vaan zoe'n 170 baanke en hoofketoere vaan talloes bedrieve, oonder mie de industrieel concerns die bove zien geneump. Neve Frankfort aon de Main is Dusseldörp daomèt 't veurnaomste financieel centrum vaan Duitsland. Ouch de modesector en creatieve sector zien hei sterk vertrooje. De nui economie (internètstartups) kin evels neet op tege centra wie Berlien en Hamburg.
Dusseldörp is ouch 'n belaankrieke winkelstad. Veural in 't hoeger segmint is hei väöl te vinde. Dit kump deils door de stad häör positie es financieel centrum en es centrum vaan mode. Aon de Königsallee, in de volkmoond kort-eweg Kö geneump, höbbe väöl exclusief modemerke hun eige winkele. Dit maak dees laon, boe ouch väöl baankketoere en deur hotels stoon, tot de belaankriekste luxe winkelstraot vaan Duitsland. In 't middesegmint is de kortbijgelege Schadowsjtraot vaan vergeliekbaar belaank. Aon allebei vint me neve losse winkele ouch groete winkelcentra.
Oonderwies
In Dusseldörp steit de Heinrich Heine-universiteit. Ze besteit nog neet zoe laank: gestiech in 1907, woort ze in 1965 tot universiteit verluf. Aon häör verboonde is de Düsseldorf Business School, wie me in 'n handelsstad wie dees maag verwachte. Väöl awwer is de Kunsacademie Dusseldörp, die al in 1773 woort gestiech en de ajdste in häör soort is. Soortgelieke claims weure trouwens opgehawwe veur 't gymnasium oet 1545, wat 't ajdste es zoedaoneg gestiech gymnasium in Duitsland is. Belaankriek is ouch de Robert Schumann-Hoegsjaol, gestiech in 1935 en tot 1987 bekind es Schumann-Conservatorium. Wijer gief 't in Dusseldörp väöl opleiinge veur beroepsoonderwies en veur touwgepasde wetensjap. 't Materiaolkundeg Max Planck-Instituut veur Iezer is beveurbeeld vaan väöl nut veur de staolindustrie in 't kortbij Roergebeed.
Cultuurinstèllinge
thumb|'t Dusseldörper Sjoewsjpaelhoes, 't groetste theater in de stad en e markant modernistisch gebouw. De stad heet e riek cultureel leve. Zoe weurt in de stad al iewe theater gespäöld. 't Groetste theater is 't Dusseldörper Sjoewsjpaelhoes aon de Bleiksjtraots, of beter aon de Gustaf Gruündgens-Plaots, geneump nao 'ne bekinden Dusseldörper acteur. Wijer groete theaters vint me in 't Forum Freies Theater, in de Komedie Dusseldörp (e boulevardtheater) en 't Theater an der Kö. 't Kom(m)ödchen in de binnestad is e cabarètpodium vaan beteikenis.
Ouch de meziek heet zien plaots in 't Dusseldörper cultuurleve. Mèt Duusbörg deilt de stad de Duutsje Oper am Rhing. Wienie dit gezèlsjap in Dusseldörp optrejt, deit 't dat in 't Opernhoes Dusseldörp, te vinde aon de Heinrich Heine-Allee. 't Gezelsjap deit neit allein opera, meh ouch operèt, musical en ballèt. Veur orkesmeziek gief 't de Toonhal Dusseldörp, in 1925 es planetarium ingeriech en later umgebouwd tot konzèrzaol. De vaste bespeuler vaan de zaol zien de Dusseldörper Symfoniker. Min of mie bekinde componiste oet Dusesldörp zien oonder mie Johannes Schenk en Friedrich Burgmüller. Ouch Felix Mendelssohn en Robert Schumann zien in de stad wèrkzaam gewees; dee lèste sjreef veur Dusseldörp zien Daarde Symfonie (Die Rhenische).
In d'n amusemintsmeziek en popmuziek heet Dusseldörp ouch 'n reputatie. De stad waor de geboorteplaots vaan Heino, meh maakde ziech veural verdeenstelek door zienen experimentelen popmeziek. Neu! kump hei vaandan, zoe good wie Kraftwerk; jaorelaank hadde die hunnen toesbasis in de Kling-Klang-Studio in Friedrichsjtad. Ouch diverse punk- en NDW-bands kaome oet Dusseldörp, en neet de minste (Die Toten Hosen, Deutsch-Amerikanische Freundschaft).
Mèt de Dusseldörper Jemaeldejalerie, in 1709 gestiech door käörvaors Jan Wèllem, had de stad al in d'n achtienden iew e museum vaan internationaol beteikenis. Diverse groete lui, oonder wee ouch keuninge, höbben 't museum bezoch. In de negentienden iew woort hei de succesvol Dusseldörper Sjèldersjaol gestiech. In 't Museum Kunstpalast zien noe nog diverse sjèlderije oet de Jalerie zoewie oet de Sjèldersjaol te zien. De Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen, e museum vaan d'n deilstaot, herberg diverse stökker oet d'n twintegsten iew, oonder mie vaan Joseph Beuys, de groete maan achter de kunsacademie.
Sport
Diverse sporte weure in Dusseldörp gedoon. Wie euveral wel in Duitsland is ouch hei voetbal de populairste sport. De plaotseleke club Fortuna Dusseldörp heet 'n groete historie achter ziech, meh veel in de jaore negeteg en nul wied trök in de Duitse voetbalpiramide. Sindsdeen is ze get herstèld; allewijl (sezoen 2017/18) späölt ze in de Twiede Bundesliga.
Nao Fortuna is de bekindste sportvereineging vaan Dusseldörp ieshockeyclub Dusseldörper EG. Dees club woort ach kier kampioen vaan Duitsland; veur 't lèste in 2000. In de jaore tien góng ze door 'ne flessehals nao 't ewegvalle vaan d'n hoofsponsor, meh oetindelek is ze blieve bestoon.
In 't handbal, d'n twiede nationaole sport vaan Duitsland, heet Dusseldörp mèt HSG Neuss/Düsseldorf 'n club in de twiede handbal-Bundesliga. In vreuger tije heet de stad mie handbalsucces gekind; door trökloupend succes móste de twie groete clubs fusere (wie oet de naom al dudelek weurt).
Verkier
Dusseldörp heet 'n eige vleegveld, officieel gewoen Düsseldorf Airport (IATA-code DUS) meh in de volksmoond Joltsemer Heed (Goltzumer Heide) geneump. Dit vleegveld góng in 1927 ope; allewijl is 't mèt 22 mieljoen passageers de daarde passageerslochhave vaan Duitsland en 't belaankriekste transferium vaan Noordrijn-Wesfale.
Dusseldörp weurt aongedoon door diverse otosnelweeg. D'n A3 (vaan de Nederlandse nao de Oosteriekse grens) löp oostelek aon de stad veurbij. De A44 (noorde), A46 (zuie) en A59 (zuie, riechting Kölle) zien mie vaan regionaol belaank. D'n A52, dee vaanaof de Nederlandse grens bij Remund löp (Provinciaole weeg 280), indeg in de bebouwing vaan Dusseldörp; um perceis te zien in Frederiksjtad.
De stad weurt bedeend door diverse opebaarverveursysteme. Aon de Centraol Statie vaan Dusseldörp stoppe treine vaan alle niveaus, vaan ICE tot regionaol. Binne de stad zelf, en veur 't verveur riechting Kölle of 't Roergebeed, gebruke väöl Dusseldörpers de S-Bahn. Zelfs de metro (U-Bahn) slut aon op dee vaan Duusbörg. Op lokaol niveau gief 't nog de bös en d'n tram.
Stadsgeziech
thumb|Lambertuskèrk en Slottorie in Dusseldörp. Op d'n achtergroond 't Dreisjievehoes. thumb|'t Hoofgebouw vaan Sjloot Benraod, gezeen vaanaof de straotkant. thumb|Kunsacademie Dusseldörp thumb|De Nuie Tsolhoof vaan Frank Gehry, in de Dusseldörper have. Dusseldörp is al sinds 1288 'n stad, meh waor neet ummer zoe belaankriek wie vaandaog d'n daag. Daodoor kint de stad e rillatief klein aontal middeliewse en vruegmodern bouwwerke, en zier väöl sjoen en intressante gebouwe oet de negentienden, twintegsten en einentwintegsten iew. Ouch in de geannexeerde kerne, die jummers iewelaank zelfstendege dörper waore, kin me ein en aandert vinde.
In 't eigelek Dusseldörp vint me gein romaanse bouwwerke, in 't staddeil Bilk evels wel: d'n Ald Sint-Maarten. Dees kèrk deeg in aw tije ouch deens es parochiekèrk veur Dusseldörp. Wie dat dörp evels stadsrechte kraog, bouwde me dao de gotische Sint-Lamberskirk, die in 1394 woort gewijd en nog ummer de aw stad domineert. Oet de vieftienden iew stamp de Kruushierekirk aon de Ursulinesjtraots. Nog genog aander middeliewse kèrke, boe-oonder de ouch romaanse Sint-Suitbertus in Keizerswaerd, zien in de dörpskerne te vinde. E seculier romaans gebouw is 't rewien vaan de Keizerspalts in Keizerswaerd, wat ouch neet veur niks zoe hèt. Dit gebouw woort in de Spaonse Successieoorlog door de Franse verrinneweerd. Twie aander kestiele Sjloot Kalkum en Sjloot Heltorf, stamme ouch oet de middeliewe meh zien in de negentienden iew zoe ingriepend umgebouwd tot ze dao neet mie aon rappelere. get vergeliekbaars gelt veur de Sjlootstore in de Dusseldörpse binnestad: oersprunkelek waor dit deil vaan 't noe aofgebrand Sjloot Dusseldörp, en nao 'nen umbouw in 1845 heet deen torie zien gotisch aonziech verlore. Ouch börgerleke bouwoet de middeliewe heet 'n besjeie plaots in Dusseldörp: 't Liewehoes stamp al oet ind daartienden iew.
't Raodhoes, opgelieverd in 1573, woort in renaissance]stijl oontworpe door [[Heinrich Tussmann. 't Is in 1884 oetgebreid mèt 'ne nuie vleugel in neorenaissance (um bij de stijl vaan de res te passe). Oet de zeventienden iew stamp de Sint-Andreaskirk, in volle barokstijl gebouwd, zoewie de protestantse Neanderkirk. De ouch barokke Maxkirk oet Carlstadt woort in d'n achtienden iew in laatbarokke stijl opgetrokke. Zier de meujte weerd is 't Sjloot Benraod in 't gelieknaomeg dörp; dit woort tösse 1755 en 1773 nao oontwerp vaan de Fransen arsjitek Nicholas de Pigage gebouwd. 't Tuint d'n euvergaank vaan de krölletege rococo (Lowie XV-stijl) nao 't strakker classicisme (Lowie XVI-stijl). 'n Aander kestiel vaan Pigage, Sjloot Jaoraod, woort begin twintegsten iew aofgebroke en vervaange door 'n eclectisch nui kestiel.
Oet begin negentienden iew dateert de Ratinger Tor. 't Sjloot Mickeln in Himmelsgeis, vaan get later oet deen iew, vertuint 'n neorennaissancestijl. Datzelfde kin ouch weure gezag vaan de Kunsacademie vaan de hand vaan Hermann Riffart (opgelieverd in 1879) en 't Sjtendehoes, boe-in sinds 1880 't parlemint vaan de Pruse Rijnprovincie bijeinkaom en later tot 1988 't deilstaotsparlemint vaan Noordrijnland-Wesfale. Nog talloes veurnaom hoezer in de aw stad stamme oet dezen iew. Aon de Königsallee vint me de Tritonegróp, 'n beelderpartij bij 'n fontein oet 1902. De neogotiek is vertrooje mèt de Johanneskirk aon de Berliner Allee.
Oet de Weimarer Rippubliek stamme nog diverse markante gebouwe. Me kin daan dinke aon 't Wilhelm-Marxhoes oet 1924, eine vaan de ierste flats in Duitsland, en aon de Mattheïkirk in 't Dusseldaal. Oet d'n tied vaan 't Daarde Riek stamp de Centraol Statie, die in 1936 veerdeg kaom.
Wie de mieste groete stei woort Dusseldörp in d'n Twiede Wereldoorlog hel geraak. Diverse gebouwe woorte herstèld of herbouwd, meh in väöl gevalle koos me ouch veur nuibouw. Zoe kaom de stad, aon de hand vaan steidebouwkundege Friedrich Tamms aon e groet aontal opzienbarende modernistische gebouwe. 't Groet aontal opdrachte aon arsjitekte zörgde zelfs veur 'n Dusseldörper Arsjitektesjtried. Me vint 'rs gans get aon de Berliner Allee (oonder mie 't ketoergebouw vaan de Sparkasse), meh ouch de Königsallee woort modern herbouwd. E wijer bezunder gebouw is 't Sjoewsjpaelhoes, wat heibove al is besproke. Wijer moot 't Driesjievehoes aon d'n Hofjaard weure geneump. 'n Modernistische kèrk, 'n zier markante nog wel, is de Sint-Mattheüskirk in Gaoraod. E gebouw oet 't posmodern tiedperk in de binnestad is de Kö-boog vaan Daniel Libeskind.)
Neet allein in de eigeleke binnestad oontwikkelde me modernistische bouwkuns. Zeker ouch aon 't Rijnfroont in Carlstadt verreze diverse markante, dèks hoeg gebouwe. Al in 1958 kaom 't Mannesmann-Hooghoes veerdeg, e vrij sumpel flatgebouw. Belaankrieker evels zien de gebouwe oet d'n tied vaan 't postmodernisme. Alleriers is dat de Rhingtoerm, 'nen tillevisietorie dee in 1982 veerdeg kaom en boevaan dèks leechshows weure gegeve, en de Nuie Landsdag, dee in 1988 in gebruuk kós weure genome. Oet 1999 stamp de Nuie Tsolhoof vaan Frank Gehry.
Ouch de diverse brögke euver de Rijn mote neet weure vergete. 't Zien 'rs in totaol zeve; de mieste mer aon eine kant op Dusseldörps groondgebeed. Bezunder is beveurbeeld de Theodor-Heussbrögk, die in 1952 de ierste tuibrögk vaan Duitsland woort. 't Gief nog twie aander brögke mèt 'n gelieksoortege bouw: de Euverkasseler brögk en de Rhingkneebrögk.
Demografie
In Dusseldörp woene oongeveer 100.000 lui zoonder de Duitse nationaliteit. Turke zien de groetste gróp, daonao volge Grieke, Pole, Italiaone, Serve, Japanners, Marokkaone, Russe, Spanjole en Macedoniërs. Dusseldörp is oongebrukelek umtot laank neet alle migrante veur gojekoupe, oongesjaolde arbeid zien gekoume, meh veur e groet deil ouch bestoon oet bedeende veur 't bedriefsleve.
Religie
Wie 't mierendeil van 't Noord-Rijnland is Dusseldörp euverwegend katheliek, meh de stad heet 'n groete protestantse minderheid. Ind 2015 waor nog 30,3% vaan de bevolking katheliek, 18,3% protestants ('evangelisch') en 51,4% vaan gein of 'n aander religie. In Dusseldörp en umgeving waor in de zeventienden iew de piëtistische predikant Joachim Neander actief. In Dusseldörp is de daarde groetste juudse gemeinte vaan Duitsland actief mèt 7.500 leie. Natuurlek gief 't hei ouch väöl moslims, al is Dusseldörp neet zoe riek aon migrante wie de stei vaan 't Roergebeed. Ouch de Griekse gemeinsjap heet häör eige, Grieks-orthodoxe kèrk.
Taol
Dusseldörp ligk in 'ne vrij ingen hook boe de Uerdinger Linie en de Benrather Linie samekoume (of vaanoet Duits perspectief: kort naotot ze ziech splitse). Sinds de annexatie vaan Benrath, wat zuielek vaan de nao 't dörp geneumde lijn ligk, löp dees lèste isoglos door 't stadsgebeed vaan Dusseldörp heer. In de res vaan de stad, boe-oonder in de stadskern, spreke ze e dialek wat oonder 't Limbörgs vèlt te plaotse: me kint hei ich neve make. Diverse aander versjijnsele die me normaal mèt de Benrather Linie associeert koume in Dusseldörp evels wel veur. Heidoor klink 't Dusseldörper plat wezelek Hoegduitser es de mieste Limbörgse dialekte. 't Dialek weurt neet bezunder väöl mie gesproke, meh wel nog dèks op sjrif gestèld. Zoe gief 't oonder mie 'n Asterix-vertaoling in dit dialek. 't Weurt evels veural gebruuk mèt de vastelaovend, dee hei wie in groete deile vaan 't Rijnland zier sterk leef.
Historie
Dewijl de umgeving al sinds prehistorische tije bewoend waor (de umgeving vaan de stad waor beveurbeeld de oersprunkeleke vindplaots vaan de Neanderthaler), en väöl huiege Dusseldörpse stadsdeile al in de vreug middeliewe bestoonte (beveurbeeld de abdij vaan Keizerswaert, gestiech roond 700, en Bilk, veur 't iers geneump in 799), weurt Dusseldörp zelf pas veur 't iers geneump in 1135 veur 't iers geneump. 't Korbij pläötske Keizerswaert woort oonder Frederik I Barbarossa tot vesting oetgebouwd. In dees daog stoont de ganse regio sterk oonder invlood vaan Kölle. Hei kaom evels in 1288 in ind aon, wie de aartsbisjop vaan Kölle de Slaag bij Woeringe verloor. In datzelfde jaor nog kraog Dusseldörp stadsrechte vaan eine vaan de euverwinners, graof Adolf V van Berg. De graove vaan Berg naome vaanaof 1385 residentie in Dusseldörp, en mèt de oetbreiing vaan hun mach, die in 1521 zouw culminere in de stiechting vaan 't tripelhertogdóm Gulik-Kleef-Berg, naom ouch de positie vaan Dusseldörp touw. De zestiende iew waor 'nen tied vaan groete bleuj veur de stad. In 1609 störf de dynastie vaan de Gulik-Kleef-Bergse hertoge oet en weurt 't gebeed tot twisappel vaan versjèllende voorste. In 1614 woort de stad beveurbeeld bezat door de Spaonse ginneraol Ambrosio Spinola. Oetindelek zien 't de hertoge vaan Paltz-Nöibörg (Pfalz Neuburg) die de stad in hen kriege. Ouch de Paltser Käörvoors nump Dusseldörp es hoofstad; de stad bleujt wijer op.
In 1702 evels valle de Franse tróppe in de Spaonse Successieoorlog Dusseldörp binne en verweuste 't gans. Ouch in de Zevejaoregen Oorlog (en wel in 1757) vereuvere de Fransoze de stad weer eve. In deen tied weurt ze daan ouch hendeg versterk, oonder andere mèt 't Kestiel Benroa (Benrath). In 1795 kump de stad veur d'n daarde kier in Franse han, wat ze tot 1801 blijf. Nao 't Congres vaan Wene (1815) kump de stad mèt 't gebeed vaan 't aajd Hertogdóm Berg aon Pruses, es krinkvrij stad. Vaan 1820 tot 1875 is de stad neet krinkvrij. In dezen tied greujt ze evels snel door; in 1882 passeert 't aontal inwoeners de 100.000. Nao 't Verdraag vaan Versailles vaan 1919 weurt Dusseldörp in 1921 door Franse en Belzje tróppe bezat, dit blijf veer jaor laank zoe. Door zien rillatief westeleke ligking en strategisch belaank woort Dusseldörp al sinds 1940 door de Britse tróppe gebombardeerd. Tot aon 1945 zouwe de bombardeminte 5.000 lui 't leve koste. Nao d'n oorlog verloor Dusseldörp gooddeils zien functie es industriestad en woort 't väöl mier 'n deenstestad; häöre bijnaom woort noe "bureau vaan 't Roergebeed".
Annexaties
In d'n twintegsten iew is Dusseldörp in stepkes oetgebreid tot d'n umvaank dee 't noe heet. De geannexeerde gemeinte hadde dèks in d'n tössetied zelf al aander dörper geannexeerd; dit verklaort de sjijnbaar inconsistenties in de oonderstoonde tabèl.
Bekènde Dusseldörpers
Dit is 'n lies vaan bekinde Dusseldörpers die op de Limburgstaolege Wikipedia te vinde zien:
Bronne
Dit artikel is veur 't groetste deil gebaseerd op 't corresponderend Duitstaoleg artikel, en wel in dees versie; wijer kump ouch informatie vaan de:Liste der Stadtbezirke von Düsseldorf.
Súdwest-Fryslân
thumb|Sneek (Waterpoort) thumb|Hindeloopen (linksachter de kèrk) thumb|Bolsward (Veurmaoleg raodhoes) thumb|Watersport: [[skûtsjesilen|Skûtsje bij de Fluessen.]] Súdwest-Fryslân (Fries veur Zuidwes-Friesland) is 'n groete fusiegemeinte in 't weste vaan de Nederlandse provincie Friesland. Ze is op 1 januari 2011 gevörmp oet Bolsward, Sneek, Nijefurd, Wonseradeel en Wymbritseradeel en woort later nog twie kier oetgebreid. 't Oppervlak bedreug intusse mie es 841 km², boevaan 382 km² water; daomèt is 't ein vaan de groetste gemeintes van Nederland (es allein land tèlt is de Noordoospolder nog groeter). 't Aontal inwoeners ligk roond de 90.000; ze zien verspreid euver väöl tientalle kerne. Vaan die kerne heet allein Sneek e steidelek karakter; versjèllende aandere zien extreem klein. Ouch is 't platteland riek aon naobersjappe.
Marmer
thumb|right|250 px| Deupvoont oet 1665 va Rouge Griotte of roeëje Belsj Marmer oontsjtèèt es kalksjtèè bie hoeëg temperature, oonder druk, wert umgekristalliseerd. 't Zeunt groof- en fienkorrelige gesjtèngdes die in hoofzaak oet taege-n-èèn gegreuide calsietkorrels besjteunt. Zuver marmer is wit va kleur. Oonzuverhèèd in de vurm va grafiet of koolsjtof gaeve an d'r marmer 'n gries of zjwarte kleur. Iezeroxyde makt marmer gael of roeëj. Dèk is marmer gevlamd in versjèjje nuances of d'r lope witte aojere dörhèè. Marmer is belangriek es boewmateriaal, beeldhaowmateriaal en wert o.m. in plooiingsgebiede voonde.
Veendplaatsje van d'r Belzje marmer
D'r Belzje marmer wert aa-getroffe in 'n hieël brèj zone, die va Doornik, oonder d'r as va Sambre en Maas dör, deep nao Henegouwe in lupt en oetkeumt in d'r sjtieëk va Verviersj.
Marmermuseum
In Rance haat 't 'n marmermuseum oeë me de gesjiedenis van de oontginning, bewèrking en transport kint bezichtige. Och wert in 't museum kènnis opgesjlage en technieke va marmerbewèrking biegehaowe.
Varia
In de vaktaal va journaliste is 'n marmer 'n artikel dat al gemakd is, mae wacht op d'r tied dat 't gepubliceerd kan of mot waeëre.
Súdwest-Fryslân
Kerne
De kerne vaan de gemeinte (de alternatief naome tösse häökskes bijgeveug; neet geneump es ze neet versjèlle vaan de Nederlandse) zien: Abbega (Abbegea), Allingawier, Arum, Blauwhuis (Blauhûs), Boazum* (Bozum), Bolsward (Boalsert), Britswert* (Britswerd), Burgwerd (Burchwert), Cornwerd (Koarnwert), Dedgum (Dedzjum), Deersum (Dearsum), Easterein* (Oosterend), Easterwierrum* (Oosterwierum), Exmorra (Eksmoarre), Ferwoude (Ferwâlde), Folsgare (Folsgeare), Gaast, Gaastmeer (De Gaastmar), Gauw (Gau), Goënga (Goaiïngea), Greonterp, Hartwerd (Hartwert), Heeg, It Heidenskip , Hemelum (Himmelum), Hichtum, Hieslum, Hidaard, Hindeloopen (Hylpen), Hinnaard* (Hennaard), Hommerts (De Hommerts), Idsegahuizum (Skuzum), Iens (Edens), IJlst (Drylts), Indijk (Yndyk), Itens*, Itzega (Itzegea), Jutrijp (Jutryp), Kimswerd (Kimswert), Koudum, Koufurderrige, Kûbaard* (Kubaard), Loënga (Loaiïngea), Lollum, Longerhouw (Longerhou), Lytsewierrum (Lutkewierum), Makkum, Molkwerum (Molkwar), Nijhuizum (Nijhuzum), Nijland (Nijlân), Offingawier (Offenwier), Oosthem (Easthim), Oppenhuizen (Toppenhuzen), Oudega (Aldegea), Parrega (Parregea), Piaam, Pingjum (Penjum), Poppingawier (Poppenwier), Rauwerd (Raerd), Reahûs* (Roodhuis), Rien, Sandfirden (Sânfurd), Scharnegoutum (Skearnegoutum), Schettens (Skettens), Schraard (Skraard), Sijbrandaburen (Sibrandabuorren), Smallebrugge (Smelbrêge), Sneek (Snits), Stavoren (Starum), Terzool (Tersoal), Tirns (Turns), Tjalhuizum (Tsjalhuzum), Tjerkwerd (Tsjerkwert), Uiterwellinga (Twellingea), Waaksens* (Waaxens), Warns, Westhem (Westhim), Witmarsum (Wytmarsum), Wiuwert* (Wieuwerd), Wolsum, Wons (Wûns), Wommels*, Workum (Warkum), Woudsend (Wâldsein), Ysbrechtum , en Zurich (Surch).
In gein vaan de vief stiechtende gemeintes waore de Friese naome officieel; in de nui gemeinte zien de Nederlandse naome veurluipeg ouch de officiele. De Friese plaotsnaome waore wel officieel in Boarnsterhim, boe in 2014 e stök vaan nao Súdwest-Fryslân góng, en in Littenseradiel, wat in 2018 'tzelfde lot oondergóng. De plaotse in de lèste gemeinte stoon hei nog mèt hun Friese naome; ze zien veur de dudelekheid mèt e stereke aongegeve.
Hoofplaots is Sneek; 't gief ouch hölpsecretariaote in Bolsward en Workum.
Vörming
In Friesland zien tot noe touw neet väöl herindeilinge gewees, umtot 't bestuur ummer al relatief groetsjaoleg waor opgezat. Tot 1984 bleef dit de provincie zelfs gans bespaord. Veer vaan de vief gemeintes bestoonte al in de middeliewe es ein vaan de èlf stei of derteg grietenije, al woort Wymbritseradeel in 1984 wel oetgebreid mèt IJlst en e stök vaan Doniawier (in dat jaor, wie IJlst, opgeheve es gemeinte). Allein Nijefurd bestoont nog neet zoe laank: dat woort, ouch al in 1984, gevörmp oet Hemelumer Oldeferd, Hindeloopen, Stavoren en Workum.
Toch greujde in de jaore '00 't geveul tot versjèllende gemeintes te klein woorte veur de hun opgelagde bestuurstake. Väöl plattelandsgemeintes in Noord-Nederland höbbe te make mèt leegloup en vergriezing, zoetot de leefbaarheid achteroet geit. Ouch höbbe gemeintes mier take die vreuger bij de provincie laoge. Daorum beslote de vief gemeintes - Gaasterland-Sloten waor ouch betrokke meh zaog devaan aof - in groete mierderheid (95% vaan de raodsleje) tot de nui moonstergemeinte. Aonvenkelek gaof 't väöl protes vaan bewoeners, die zich vereinegde in 't platform Fanûnderop; later evels bleek de tegestand mèt te valle: 54% waor veur de herindeiling. Die vaan Sneek waore wel enthousiaster es die vaan 't platteland. Wie in 2010 't kabinèt veel, verklaorde de Twiede Kamer de fusie neet controversieel, zoetot ze zoonder bezwoer per 2011 kós doorgoon.
Tege de naom is ouch bezwoer gemaak. Alleriers door de gemeintes oet Wesfriesland (provincie Noord-Holland): umtot Wes-Friesland de historische naom is veur 'n regio westelek vaan de provincie Friesland, voonte ze tot 'n gemeinte in Friesland neet Zuidwes-Friesland kós heite. Sommege bewoeners dachte dao ouch zoe euver en sloge de naom Súdwestergoa veur, nao de aw striek Westergo. Ouch klopde de oersprunkeleke sjriefwijs Súdwest Fryslân neet: de naom zouw de naom volges de Friese taolnorme (zjus wie de Nederlandse) e striepke mote höbbe (Súdwest-Fryslân). De gemeintes hadde de naom evels al vasgestèld en bij de instèlling vaan de gemeinte op 1 januari woort de oersprunkeleke sjriefwijs aongehawwe. In miert besloot me dees vergissing toch trök te drejje.
In 2014 woort de gemeinte nog wijer oetgebreid mèt e stök vaan de toen opgelufde gemeinte Boarnsterhim. In 2018 kaom ouch nog e stök vaan Littenseradiel (ouch dat jaor opgeluf) bij Súdwest-Fryslân.
Börgemeisters
Súdwest-Fryslân heet tot nog touw de volgende börgemeisters gehad:
Taol en cultuur
De gemeinte is taolkundeg, cultureel en landsjappelek hendeg divers. Zoe umvat ze zès vaan de èlf Friese stei (Bolsward, Hindeloopen, IJlst, Sneek, Stavoren en Workum).
Op häör groondgebeed trèffe ziech twie Friese hoofdialekte: 't Kleifries in 't noorde, 't Zuidweshooks in 't zuie. Hindeloopen heet e gans eige, awwerwèts dialek ('t Hindeloopers). In Bolsward, Sneek en Stavoren huurt me Stadsfries praote (e creoolechteg Nederlands dialek). Zjus wie bij drei vaan de vief aw gemeintes is d'n officiële gemeintenaom Fries (N.B.: Wonseradeel en Wymbritseradeel hètde feitelek Wûnseradiel en Wymbritseradiel) meh wie in alle vief gemeintes drage de kerne veurluipeg Nederlandse naome. De gemeintewebsite beit (nog) gein deenste in 't Fries aon; me zeet wel de intentie te höbbe um e 'progressief' en 'ambitieus' taolbeleid te veure. De plaotsnaome blieve evels veurluipeg officieel Nederlands, zoetot 't Nederlands op de twietaolege sjèldsjes bovenaon kump.
De gemeinte heet väöl vaan de Friese mere en kenale binne häör grenze en beit väöl meugelekheid veur water- en iessport (Èlfsteidetoch).
Sjötterie
In de tegewoordige tied ies de sjötterie miè 'n vereiniging, die de sjötterietradities van vreuger bewaard haet binne 'n gemeinsjap van kameraodsjap en óntsjpanning. 't Veurnaamste blief 't (vogel)sjete en 't ziech presentere in 't traditioneel uniform (Carnaval, processie). Väöl Limburgse en Belzje dörper en sjtae höbbe 'n sjötterie, woavan d'rsj 'n aantal ies opgeriech of heropgeriech in de jaore 1880-1885. Sómmige vereiniginge zint al ièwenoud.
Sjete mèt de buuks
thumb|250px|De raek op de sjeetboum mèt de bölkes 'n Buuks of buks ies 't geweer woamèt bie de sjötterie gesjote weurt. Ze vèlt onder de vuurwaopewet. 't Ies 'n type kamergeweer, kaliber 12 mèt 'n lengde van 1.80 m. en 'n gewiech van ca 17 kilo. 't Doel van t sjete bie de sjötterie ies 'ne (naomaak)vogel of 'n aantal bölkes. Dat gebeurt in wedsjtriedvörm o.a. bie 't OLS.
Picardië
Geografie
't Lanksjap va Picardië is leech huëvelechtig, hat get bussje en weileng. Bekank is 't breid estuarium va g'n Somme en de zestig kilometer lang kus mit de sjteile witte kliffe va krietsjtee, wie me dat uëveriges in e groeët deel va Noard-Frankriek, inclusief Normandië kint teëgekómme. Óch aa g'n uëverzie van 't Kanaal, in Ingeland, guëf 't zölke kliffe. In 't zuudoeëste, kótbei de regio Champagne, ligke wiengaade.
Sjötterie
Sjete mèt de buuks
Mèt de buuks weurt gesjote vanaaf 'ne aanlèkpaol riechting de sjteetboum, wao-op ziech in de tuup, de raek bevingk woa-op de bölkes ziete.
't OLS en d'n Um
D'n Um ies de pries dae 'n sjötterie kriet bie 't winne van 't OLS of "Oud Limburgs Sjöttersfiès" (Oud Limburgs Schuttersfeest). Eder jaor weurt 't OLS georganiseerd door de winnende vereiniging van 't aafgeloupe jaor. De pries dae 'n sjötterie kènt winne sjteit bekènd ónder de naam D'n Ouwe Limburger of d'n Um.
Bielemen
Neet eder sjötterie haet bielemen, meh es 'n vereiniging bielemen haet, loupe die veurop, achter de bördsjesdrager. Bielemen drage 'ne zjwoare biel op hunne sjouwer. Ze drage 'n tesj mèt versjillende gereidsjappe en materiale, zoa es touw, 'n pietsjtang, 'ne kniep.
Bielemen functioneerde vreuger es vriemakersj van de waeg woa-euver de brónk trok. Want dao waore ummer waal e paar protestante die neet wolle dat de processie door de sjtraote trok. Dèks lagte ze dan eine boum op de weeg, of versjperde de waeg mèt ander hindernisse.
Picardië
Middelieëwe
thumb|175px|'t Woape en de vaan va Picardië hat liewe. Dat kunt weil 't departement Somme i d'r Bourgondische tied (1384-1482) behoeëde tot de Bourgondische Nederleng. De revier de Somme woar i deë tied de grens mit Frankriek. I d'r vunnefde ieëw woeëd Picardië óngerdeel van 't Frankisch Riek. 't Woar 'ne sjmale sjtroak tussje Boulogne-sur-Mer (doamals kalde me doa e Wes-Vlaams dialek) en 't sjtedje Laon, teëge de regio Champagne. De regio ten noardoeëste heivan heesjde Artesië en woar e graafsjap. Na d'r doeëd va d'r Frankische kuëning Lodewiek d'r Vrome in 840, koam Picardië bei 't Wes-Frankisch Riek, sjpieëder Frankriek. Dit woeëd bepoald in 't Verdraag va Verdun van 843. Lang, vermeudelig bis i d'r twelfde of daartieënde ieëw, woar mit d'r naam "Picardië" gee besjtuurlig samehang gemind, allewaal 't formeel oet zes graafsjappe besjtóng. Me zag dat waal um de gebede te beneume oeë Picardisch gekald woeëd, meh dat woar groeëter gebeed es 't hüj en dit gebeed sjtrekde zich oet van e groeët deel va g'n hütse Belsje provins Henegouwe tot kótbei Paries.
Tiedes d'r Hóngerdjoarige Kreeg perbeerde de Ingelse de sjtrieëk te veroavere, wat óch lukde. Bei d'r vreë van Atrech van 1435 woeëd Picardië i zing gehieël touwgekend aa Bourgondië. Wiewaal d'r Bourgondische hertog Filips d'r Goje lanksheer van Picardië woar, woar e óch lienman, en dus óngergesjik aa d'r kuëning va Frankriek. Noa d'r doeëd va d'r kingerloze Karel d'r Sjtoute, ópvolger va Filips d'r Goje, brak d'r Bourgondische Successiekreeg oet. D'r sjtried begós sjnel e machssjpieël te weëde tussje 't Frans en 't Habsburgs kuëningshoes. Frankriek liefde vervolges de sjtrieëk i. D'r Habsburgse ópvolger va Karel, keizer Maximiliaan van Oeësteriek, kós 't leengebeed neet trükveroavere en mós doamit de Franse heersjappie uëver Picardië erkenne, zoe-wie bepoald bei d'r Vreë van Atrech van 1482.
Vreugmoderne tied
I d'r zestieënde ieëw óntsjtang 't gouvernement Picardië es gevolg va de centralisatiepolitiek van Franzuësisje kuëninge. 't Gouvernement houw óngevier de vurm va de modern regio Picardië bis 2016. Neet alling óp de kaat, meh óch administratief. 't Nui Picardië woeëd óngerverdeeld i drei departemente: Somme, Aisne en Oise. In 1557 houwe Habsburgse tróppe de Franzuëse 'n zjwoar nederlaag touwgebrach bei 't plaatsjke St. Quentin. 't Zouw d'r letste bekanke veldsjlaag zing in 't Habsburgs-Franzuësisj conflik. De sjtrieëk bleef evvel bei Frankriek. In 't sjterk gedecentraliseerde Frankriek woeëd Picardië sjpieëder umgevurmd tot provincie. Dees bleef besjtoa bis 1790, ee joar noa de Franzuësisje Revolutie. De regio woeëd umgevurmd tot departement.
Sjötterie
Bielemen
Sjmörges vreug, tege 'n oer of 5, ginge dan de bielemen mèt 'ne sjlaagwerker op paad um de route gans vrie te maken van versjperringe. Dit gebroek weurt op sommige plekke in limburg nog oetgeveurd, rond 5 oer vertrèkken de bielemen dan same mit de drumband en de vaan van de sjötterie. De versjperringe were dan verzörg door de buurtvereiniginge, die dan 'ne boum op de weeg ligke. Es de bielemen de boum op minstens ein plaats volledig door höbbe gehak, wach dao meistal ein glaeske aels, of 'n ander dröpke.
1778
1775 - 1776 - 1777 - 1778 - 1779 - 1780 - 1781
Sjötterie
Marketenster
Oarsjpronkelik waor 'n marketenster 'n wesjvrouw van ’n legereinheid, die de kleier wesjde en ‘t ete verzörgde van en veur de soldaote. Saer 1973 sjtamp ’t mètgoon van marketenstersj in de sjötterie. Ze zörg veur ete en drank veur de sjötte. De eteswaar weurt meistal mètgedrage in 'n rete mangel, aafgedèk mèt 'n dèkservèt. De kleierdrach besjteit oet 'n vrouwelike versie van 't uniform wat de lede van de sjötterie drage. Ein sjötterie haet meistal miè es ein marketenster.
Picardië
Moderne tied
I d'r Napoleontische tied woeëd de soekerkroeët geïntroduceerd en óp groeëte sjaal verboewd um dreigend soekertekót teëge te goa. Groeët-Brittannië houw namelig de Franse eileng i de Caraïbe veroaverd, oeë soeker woeëd gewónne oet reet. De soekerindustrie bleef lang wiechtig i g'n sjtrieëk.
Eiterfeld
right Eiterfeld is 'n gemeinte in de Duutse deilstaot Hesse, mèt 7700 inwoeners. 't Oppervlak bedräög 89,83 km². Börgemeister is Hermann-Josef Scheich. thumb|left|Akademie BURG FÜRSTENECK
Picardië
Moderne tied
De regio woar i d'r Ieësjte Weltkreeg tonieël va d'r Sjlaag um de Somme. D'r slaag doorde get langer es veer moande; get mieë es 1 mieljoeën lüj sjtorve.
Kultoer
thumb|Café mit Picardische naam
De lokaal sjproak, 't Picardisch, óch waal ch'ti of rouchi geneumd, weëd allewiel durch zoeën 700.000 lüj gekald, oeë-van 500.000 i Frankriek en 200.000 óp 't Belsj. Ze is evvel serieus bedreig i höar vuurtbesjtoa, wie 't noaburige Welsj en 't Vlaemsch; zikker i Frankriek, oeë ze gee erkinde sjproak is, i teëgezats tot Wallonië. De sjtrieëk hat 'n sjterke kultoereel identiteet en sjteet bekank um höar beer, traditioneel sjpelle en d'r pipasso, ing aat doedelzak.
Economie
Picardië is ee va de ermer regio's van Frankriek. 't Aatal wirkeloze ligk mit 11,5% get boave 't landelig Frans gemiddelde van 10,6%. Dewiel 9,2% va de beroopsbevolking wirk i d'r lankboew, wirk 40,7% i d'r industriële sector en 50,1% i d'r deenstesector. 't Gemiddeld ikómme is geliek aan 89% va dat va Frankriek.
Sjötterie
De Oud Limburgse Sjuttersfederasie
De Oud Limburgse Sjuttersfederatie (ofwaal 't O.L.S.) ies 't hoagste euverkoepelend orgaan van alle sjötterieje in Nederlands - en Belsj Limburg. Zie zeen d'r op toe, dat alles wat binnen de diverse bonde gebeurt ummer volges de riechliene gebeurt. Wiejer verzörge ze de Jury - Buuksmeister en commandante-cursussen. Veur de res zint ze belas mèt de organisatie van 't OLS-fiès.
Op dit moment zin d'r ong. 165 sjötterieje aangesjlote bie 't OLS.
Petroanheilige van de sjötterieje
Bekans eder sjötterie in Nederlands Limburg en Belsj Limburg haet 'ne petroanheilige in de Katholieke traditie. De naam van deze besjermheilige, dae dèks dezelfde ies es van de parochièkèrk, ies ouch dèks de naam van de sjötterie.
Bekènde petroanheilige van sjötterieje zint Agatha, Aldegundis, Ambrosius, Andreas, Anna, Ansfried, Antonius, Barbara, Brigida, Catharina, Clemens, Cornelius, Dionysius, Eligius, Elisabeth, George, Gertrudis, Gondulphus, Gregorius, Hiëronymus, Hubertus, Harlindis, Jacobus, Sint Jan, Sint Job, Johannes, Joris, Joseph of Sint Joep, Lambertus, Laurentius, Leonardus, Lucia,  Marcellinus, Michaël
Lèsbreef Sjötterie veur de jeug
De wèrkgroep Volkscultuur van Veldeke-Limburg goof in samewèrking mèt Veldeke krink Venlo in 2009 'ne lèsbreef oet euver de Sjötterie. De beukskes woorte versjpreid onder de lièrlinge van de groep 7 en 8 van de basissjoale in Nederlands Limburg.
Drielandepunt
right|thumb|Drielandepunt bie [[Vols, Gemmenich en Aoke]] 'n Drielandepunt is 'n plaatsj oeë de grenze va driej leng samekaome. 't Gèft väöl drielandenpeunte; Duutsjland haat d'r zaeëve.
Benelux
Belsj haat allewiel driej drielandepeunte:
Nederland haat allewiel mer èèn drielandepunt:
Luxemburg haat driej drielandepeunte:
Giorgos Papandreou
Jäög
Ziene pa waor Grieks en zien ma waor Amerikaans. Bei wèrkde in Minnesota veur de Universiteit vaan Minnesota. Wie 't mèt de economie vaan Griekeland in 1974 beter ging, ging 't gezin trök nao 't moojerland. In zien studentetied woort heer lid vaan de PASOK (ΠΑΣΟΚ).
Aonpak es premier
Papandreou woort in 'n slechte tied premier vaan Griekeland, zjus in de Europese crisis. Wat bleek waor tot de veurege Griekse euverheid jaorelaank de financiëel ciefers vervals had. 't Begroetingstekort bleek 14 percent te zien in 2009. Allein de EU kós deveur zörge tot Griekeland neet failliet zouw goon, mèt behölp vaan lieninge. Papandreou heet toen gezörg veur 'ne groetsen aonpak. Heer verhoegde de pensioenleeftied vaan 61 nao 65 en verliegde 't pensioengeld mèt tien percent. 't Gemiddeld ambteneersloen woort mèt 20 percent verminderd, de btw woort verhoeg zjus wie de accijns op alcohol en touwbak. Daoneve is de bestuurleke indeiling vaan 1000 nao 400 gemeintes gegaange. Heidoor verloor Panadreou ummertouw mie aonhengers.