cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
President vaan de Europees Kemissie
Rol nao 't Parlemint touw
Umtot 't Europees Parlemint in mierderheid zien steun mot oete nao 'ne persoen veurtot dee persoen President kin weure, geit 't Presidentssjap vaan de Europees Kemissie meistal hand in hand mèt de Europese parlemintsverkiezinge. Toch is 't ouch 'n paar kier gebäörd tot 'ne President d'r mèt ophilt in 't midde vaan 'n Parlemints-periood. Umtot de viefjaorege Parlemintscyclus neet doorbroke kin weure (zjus wie in Fraankriek en in tegendeil tot Belsj en Nederland), mot dezelfde parlemintaire opstèlling die veur de vörrege President heet gekoze ouch 'n stömming organisere veur de nuie kandidaot.
Neet allein de President mot euverhuurd weure door 't Parlemint veurtot heer/zie subjek weurt vaan 'n presidentiëel stömming; ouch de Eurokemissarisse vaan zien/häör veurgestèlde Kemissie motte ein veur ein euverhuurd en verkoze weure door 't Parlemint. Daorum kump 't veur tot Eurokemissarisse weure tege gehawwe door 't Parlemint, boedoor de Presidentskandidaot obbenuits nao nui kandidaote mot zeuke. Dit gebäörde 'n paar kier bij José Manuel Barroso in 2004 en bij Ursula von der Leyen in 2019.
Es 't Parlemint 't nudeg vint, mot de President persoenelek 'n veurgestèlde wèt die nog neet door 'n stömming is gegaange reportere, verdedege en oetlègke aon 't Parlemint. Euver 't algemein weurt dit door 'nen desbetröffenden Eurokemissaris gedoon mer in prinsiep heet 't Parlemint 't rech um te eise tot de President dit deit. Veur belaangriek stömminge is de President bekans altied aonwezeg in 't Parlemint.
Rol nao de Raod touw
De Presidentskandidaot weurt veurgestèld door 'n unanieme stömming in d'n Europese Raod (de nationaol leiers): alle leiers motte dus 'jao' höbbe gestömp of, in oetzoonderleke gevalle, motte ze op z'n mins blanco stömme. Dit doen len dèks bij twijfel: de desbetröffende nationaole leier wil neet verantweurdelek zien veur deze kandidaot mer wil ouch neet 't risico nömme de diplomaties rillaties tösse collega's te verslechtere. Daonao weurt de Kandidaot pas subjek aon de persessies vaan 't Parlemint. 't Zelfde gilt veur de kandidaote veur de Eurokemissarissjappe. Ouch die weure iers veurgestèld door de Raod. Wel is 't zoe tot de kontakte tösse de Raod en 't Parlemint dèks sterk zien boedoor 'n sjatting vaan wee wel of neet op steun kin reikene in 't Parlemint al ierstes is gemaak. Dit geit evels laank neet altied good. Väöl Eurokemissariskandidaote die door de Raod zien veurgestèld, woorte tege gehawwe door 't Parlemint: veural väöl kandidaote in de Kemissie-stömminge vaan President Barroso en President Von der Leyen indegde negatief.
Wètsveurstèlle vaan de President en zien/häör Kemissie motte weure goodgekäörd door zoewel 't Parlemint wie de Raod. Zjus wie 't Parlemint, kin de Raod dus de President dwinge um zien/häör wet te komme reportere, verdedege en oetlègke.
Von der Leyen
In juli 2019 nomineerde d'n Europese Raod Ursula von der Leyen um 't presidentssjap euver te nömme vaan Jean-Claude Juncker. Zie woort door 't Europees Parlemint op 16 juli dat jaor oetgerope tot d'n daartiende President vaan de Europees Kemissie. Von der Leyen begos häör presidentssjap op 1 december 2019, naotot häör oetindeleke Kemissie-samestèlling goodgekäörd waor door de nui verkoze Europarlemintariërs.
Karlsøy
thumb|De ligking van Karlsøy in de pervincie Troms. Karlsøy is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Troms in Nórwaeg. De gemeinte had 2.369 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.039,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 2,3. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1936.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,2% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Breukelder
Breukelder of Brögkelke (Duutsj: Brüggelchen) is e gehuch in de gemeinte Ech-Zöstere. 't Is gelaege aan de waeg Breukeldervieëstraot.
Aan d'n Duutsje kantj van de grens hètj 't Brögkelke.
Musjemig
Musjemig of Musjemich (Nederlands: Musschenmich) is e vuurmalig gehuch en hütsedaags 'n buurt va Heële. 't Litt t'n zude van 't Musjebrook en Beersdal, t'n oeëste va De Vrank, t'n weste va Meezenbroek en t'n noarde va Sjandele.
A-umlaut in 't Germaans
A-umlaut of a-mutaasje is in 't Germaans e metafonisch umlautspercès det wersjienlik inne late Oergermaanse spraokfaas zich haet aafgespeeldj, rónjelóm 200 n.Chr. 't Is e percès wobie veurnamelik kórte *u woort verlieëg nao 'n kórte *o ónger invlood van 'n ónbeklemtoeandje *a in 'n opvolgendje littergreep. Boete kórte *u haet 't percès ouch invlood gehadj op anger klinkers, meh meistes minder rigoreus.
Besjrieving
Bie a-umlaut woort 'ne kórten hoesge klinker, wie *u of *i verlieëg es de opvolgendje littergreep 'ne lieëge klinker, wie *a, *o: of *æ haw. Ómdet dees klankverangering dus veurtgebrach is gewaore door anger klinkers behauve *a is de term a-umlaut dus lichtelik misleiendj. Hiedoor neume sommige spraokkóndige 't ouch waal "a/o-umlaut", "velairen umlaut" en, in 't Duutsj, Brechung ('n term van Jakob Grimm, "braeking" sleit taengewuuerdig op 'n anger spraokpercès).
d'n Hoeage klinker is neet verlieëg gewaore es 'n *j tösse de betrèffendje klinkers sting. Ouch 'ne nasaal gevolg door welche consonant den ouch heelj dit percès taenge; in 't geval van 'n *e woort de klinker zelfs verhuueg toet *i. Veurbiljer: Inne vel hiebaove is te zeen det 't Mofers nörges a-umlaut haet bie dees wäörd; in anger dialekte, wie 't Remunjs, is deze waal nag te vinjen in e waord wie goud. De oetspraok zwumme haet te make mit rónjingspercèsse.
Dreesj
Dreesj, drees of dries beteikent etymologisch braakland. Zoan land woort tiedelik es, sóms gemeinsjappelike, wei gebruuk es gevolg van ‘t driesjlaagsjtèlsel. ’t Waor dan sjuus mèt de ploog egaal gemaak. Vanwege gebrek aan mès woort erm land mer ins in de drie jaor ingezièjd. De tösjeliegkende twiè jaor loog ‘t land “dreesj”. ’t Woord is meugelik verwant aan Latiense terere, wat glad vrieve beteikent. Dreis ies ouch Keltisch veur brièmsjtroek.
A-umlaut in 't Germaans
Besjrieving
't Liek d'rop det d'n a-umlaut veuraaf is gegange aan 't verhuuege vannen ónbeklemtoeandjen ènjklank *o: nao *u: inne dialekte die höbbe gelèdj toet 't Aadingels en 't Aadnórs; hiedoor haet 't fenomeen väöl oetzunjeringe en sjienbaar inconsistenties in 't Aadingels die gebrukelik waere toegesjreven aan 'n kómbinaasje van paradigmanivellering enne fonetische kónteks.
Dreesj
Dèks wies de naam op 'n driehokig sjtök land, dat gevörmp ies door krusende waeg d'r umheen. In de gemeinte Nut bevingk ziech op ‘t ing van de Driesenweg, tösje de gehuchte Tervoeësj, Tersjtraote en Nirve, ouch ’n plek mèt de naam G'n Dreesj. De einzaam, mergele, boerderie oet 1733 die hie liek heisj ‘t zelfde. In ’t gehuch Katsep (bie Aelse) verwies de naam Op de Dreesj nao ‘n drieheukige plek, woa vreuger de drinkpool gelege haet veur ’t viè, de zoa geneumde dreesjpool. De waeg daolangs hesje vreuger Driesjervootpaad of Driesjerwaeg. Ander veurbeelde in Limburg zint de Wolfdrieswaeg in Geulem, de Maagdendries in Mestreech, de Dries bie Naer en op den Dries bie Heieret. Bove Sjlenake kump 'r es hotelnaam truuk. Bie de Gulp neve Hommerig (Hombourg) in Belsj es Ten Dries en op 't Duutsj in de buurt van Postert:  de Driesch, de Haasterdriesch en Eckholderdriesch.
A-umlaut in 't Germaans
Dialektueel variaasje
A-umlaut kump mieë nao veur in sommige Germaanse spraoken es in anger. 't Kump wied-verbrèdj veur in 't Aadhoeagduutsj en in minder maot in anger Wèsgermaanse spraoken en 't Aadnórs. A-umlaut kump minder veur in Aadoeasnórs (de veurluiper van 't Deens en 't Zweeds) es in 't Aadwèsnórs (in Nórwaeg en zien kolonies). Vannen umlaut guuef 't gei spaor in 't Gotisch, wo 't óngersjied tösse kórte hoeag en middehoeag klinkers allofoon waas gewaore (Oergermaans *e en *i wore samegevalle). 't Aadgotlandjs, anen oeasteliken ènj van 't gebied wo 't Aadnórs zich óntwikkeldje liek in dit val op 't Gotisch, mer 't guuef aanwiezinge det a-umlaut waal woor bewaardj in 't Krimgotisch.
Veurbiljer van dialektueel variaasje; ieës zónger a-umlaut, den mit:
Ane baovestäöndje veurbiljer kan me zeen det in 't Limbörgs zelfs dialektueel variaasje besteit mit doublètte wie vogel en vaogel en 't hiebaove besjreve veurbild góld en goud. Zón doublètte kómmen ouch veur in 't Aadingels: spora en spura "spaor", spornan en spurnan "verwirpe, verachte", cnocian en cnucian "kloppe"; en 't Aadieslandjs fogl en fugl "vogel", goð en guð "gaod" en goll en gull "góld".
Me mót opmirke det versjille tösse Limbörgse dialekte wie 't Mofers en 't Mestreechs neet drek te make höbbe mit e versjil inne reikwiedje vannen a-umlaut, mer ieëre mitte verhuueging vanne middelieëg klinkers inne litste: spaor > spoor; gebraoke > gebroke (vergeliek gael > geel; braeke > breke).
i > e
Volges Alan Campbell kump d'n a-umlaut in 't Aadingels slechs veur in drie wäörd nest "ès", spec "spek" en wer "man" (vergeliek "waerwouf", wobie de *e is verlingk), die in 't Limbörgs ouch alle drie in mieër of minder maot a-umlaut vertuuene. Mieë veurbiljer van *i > *e kómme veur in anger Wèsgermaanse spraoke; 't Aadhoeagduutsj haet de meiste veurbiljer, worónger doublètte wie skif en skef; 't Limbörgs sjeep vertuuentj aevel geinen a-umlaut: kórte *i in aope littergreep wuuertj standerd ee, dewiel aope *e in 't Mofers rizzelteertj in ae, vergeliek *bitiz > beet en *etaną > aete. In sómmige Limbörgse dialekte vindj me 't troewes waal nag trögk in wäörd wie vès(j) inplaats vis(j) vanoet 't Oergermaans *fiskaz.
Deze versjieningsvorm is zelje in 't Aadnórs; ze kump veur inne wäörd verr "man", heðan "vanaaf hie", neðan "van ónger" (taengeneuver niðr "ónger(oppes)") en mesjiens jafn "aeve". Vel worin a-umlaut neet is óntstange kónnen in 't Aadnórs waere verklaordj aanhandj analogieje, ouchal haje palataal stops, wie /g/ en /k/, die drek veuraafgaon aan de /i/ in 'n kórte rootlittergreep euver 't algemein 't percès taenge, of ze drejjen 't trögk.
u > o
Dewiel 't Oergermaans de bei foneme *i en *e haet euvergeórve van 't Proto-Indogermaans, zeen alle vel van *o inne irfwäörd inne dochterspraoke e gevolg vannen a-umlaut op *u, aangezeen Proto-Indogermaans *o al waas versjaove nao Oergermaans *a. A-umlaut op *u kump väöl mieë veur es dae op *i, mer is ouch óngerwórpen aan väöl oetzunjeringe. In sommige dialekte wuuertj de verangering taengehaje door 'ne labiale kónteks: vergeliek de versjillige meugelikheje in Limbörgse dialekte, wie boek, bók en bok; en boesj, bósj en bos. 'n Specefiek opvallendj neiging is die wobie d'n umlaut neet veurkump naeven 'n *f of *w ane begin of inne midde van e waord in kómbinaasje mit 'n *l, wie in 't waord vól; me mót hiebie opmirke det dit neet erg strang geldj veur 't Limbörgs, vergeliek vouk (of volk), wol en wouf mit vólk, wól en wólf. Anger oetzunjeringe, in 't biezunjert wo 't geit óm versjillen in dialekte, kónne te maken höbbe mit wäörd die oeatj mesjiens 'nen u-stam hawwe. De meiste dialekte van 't laat Aadnederlandjs hawwen 'ne sameval van *u en *o, wodoor in 't Middelnederlandjs en modern Nederlandjs allein /o/ veurkump en alle späör van a-umlaut op *u zeen verzwónje. Dit geldj aevel neet veur 't Limbörgs: /ɒ ~ ɔ/ "o" vanoet *o en /o ~ ʊ/ "ó" vanoet *u zeen apaarte foneme, aevenes /ɒ:/ "ao" en /o:/ "oo" in de meiste dialekte (naeve de i-umlautvariante "ö", "u", "äö" en "eu"). Mirk waal op det in sommige dialekte "ao" 'nen angeren oearsprunk haet; 't óngersjied tösse vörm mit en zónger a-umlaut in verlingdje littergrepe geldj neet veur dialekte die (deils) höbbe mitgedaon aan de Braobantjse expansie, worónger 't Mestreechs.
De effèkte vannen a-umlaut zeen mesjiens nag 't opvallendjste bie bepaoldje wirkwaordssaorte, wie sterke wirkwäörd vanne klasse 2, 3 en 4, wo de /o/ in 't vóltoeadj deilwaord aafwusseltj mit /u/ inne mieëvaadsvorm vanne vergangen tied. Beveurbild, Aadingels flogen "gevlaoge" < *fluganaz alterneertj mit flugon "zie vloge" < *flugun. In anger morfologische vel wo *u en *o zich eigentlik zówwe mótten aafwissele höbbe de aaj Germaanse spraok dit euver 't algemein ummer gezjinneraliseerdj wodoor mer eine klinker veurkump in 't ganse paradigma. 'n Oetzunjering hie-op vörmp 't Aadzweeds, en den mit naam inne wètte van Östergötland). In dees spraok kan me nag späör trögkvinje van regelmaesige aafwusseling tösse /o/ en /u/ in lien mitten a-umlaut, wie kona (subj.) taenge kunu (obj.) "vrouw". A-umlaut kump ouch veur in lexicaal aafwusseling, vergeliek in 't Limbörgs vól (zónger a-umlaut) mit völle (mit a-umlaut, anges zów 't vulle zeen gewaes). Inne verbuging van 't Mestreechs waord "woord" vindj me a-umlaut nag óngezjinneraliseerdj veur in 't paradigma, dewiel me waal bie bei vörm a-umlaut zów verwachte: woord (inkelvaad, van Oergemaans *wurdą) taenge wäörd (mieëvaad, in plaats !weurd, van Oergermaans *wurdō).
Door nivellering is d'n invlood van d'n a-umlaut kleinder gewaoren in anger klasse, beveurbild zie vochte taenge zie vóchte < *fuhtun en gevochte taenge gevóchte < *fuhtanaz. Dialekte höbbe de veurkäör eine variant te keze: of mit "o", of mit "ó"; gemeinelik waere ze neet door einanger gemink, 't te verwachte sjieëma zie vóchte - gevochte kump dus neet veur. Bieje meiste anger sterke wirkwäörd van klas 3 kump allein de variant mit "ó" veur, ómdet ze waere gevolg door 'ne nasaal en 'nen angere consonant: zie bónje < *bundun en gebónje < *bundanaz.
d'n Diftong *eu
Inne variëteit van 't Wèsgermaans die veuraafgóng aan 't Aadingels haet 't twieëdje deil vannen diftong *eu gein verangering mitgemaak doren a-umlaut; daoveur höbbe de aadste Ingelse tekste "eu": treulesnes "troeweloeasheid", steup- "stief-", mer in anger tek van 't Wèsgermaanse woort *eu oetènjelik *eo, behauven es 't woort gevolg door *w, wie Aadsaksisch breost "bórs" taengeneuver treuwa "troew"; in 't Limbörgs zuut me gemeinelik hie 'n "ee" mit stoeattoean, meh wie de veurbiljer daojuus al aantuuene, kómmen ouch väöl hoeag klinkers veur in dees vel. Inne meiste variante van 't Aadnórs gólj */eu/ > */jɒu/ > */ju:/ of */jo:/ (> jö), zónger einig indicatie van 'nen a-umlaut, wie Aadieslandjs djúpr "deep".
Effèkte van 'nen inkele consonant
Aadingels stamp aaf van 'ne Germaanse variant worin 'n inkel *m 'tzelvendje effèk haw oppe veuraafgaondje *u en *i es 'ne nasaal gevolg door 'nen angere consonant. Dit effèk kump ouch veur in anger Wèsgermaanse spraoke, meh den ónregelmaesiger, en sómtieds in 't Aadnórs.
A-umlaut is sómtieds ouch taengegehaje door 'n inkel *n, weeróm mit väöl variaasje tösse de spraoke.
Oblas Kaliningrad
D'r Oblas(t) Kaliningrad is 'ne oblas van Rusland. Saer 't oeteenvalle van de Sovjet-Unie is dit gebied 'n exclave va Rusland, ingeklemd tösje Pole en Litouwe en daomèt is 't saer 't toetraeje van dès twieë leng töt de Europese Unie 'n enclave binne de EU.
Barnsjtèè
't Schiereiland Samland sjteet vör 90% van d'r waeltwied gewónne barnsjtèè. D'r oblast, mae ooch de hoofsjtad Kaliningrad, werre van aodsher d'r Barnsjtèè geneumd.
Cappadocië
thumb|Feeësjaorstein Cappadocië (Törks: Kapadokya; Grieks: Καππαδοκία Kappadokía) is 'ne streek te zuje vanne steppe inne Törkse regio's Centraal- en Oeas-Anatolië. 't Gebied steit oppe werreldirfgoodlies en wuuert besjermp es 't nasjenaalpark Göreme.
't Gebied haet 'n oppervlakdje van 2000 km² en ligk tösse de revere d'n Eufraat ennen Halys (Kızılırmak). d'n Hoogste berg dao is de volkaan d'n Erciyes. Anger hoeag volkane zeen d'n Hasan Dağı enne Melendiz Dağı. De wichtigste en grótste stej hie zeen Nevsehir, Kirsehir, Aksaray, Nigde en Kayseri.
Innen tied van 't Romeins Riek waas Cappadocië 'n Romeinse pervinsje, die in 't oeaste päöl haw aan Armenië, in 't zujen aan Mesopotamië, Syrië en Cilicië, in 't wèsten aan Galatië en in 't naorden aan Pontus.
In 't oeasten is 't landjsjap bergechtig en volkanisch, in 't wèsten is 't vlaak mit veural plateaus. 't Landjsjap besteit veural oet tufstein en kalkstein. De verwaering hievan zörg veur apaarte vörm, wie tufsteinkeugel en feeësjaorstein. Inne mekkelike te bewirke stein haet m'n inne aadheid väöl grotweuningen oetgehouwe.
Mesa (Arizona)
right|thumb|250px|Locatie vaan Mesa left|thumb|150px|De LDS Mesa Arizona Temple Mesa is 'n stad in Maricopa County, Arizona en tèlt 396.375 inwoners. 't Is heimèt de 42e stad in de VS (2006). 't Oppervlak is 323,7 km².
Demografie
Vaan de bevolking is 13,3 % awwer es 65 jaor en ze besteit veur 32,2 % oet einpersoenhoeshawwes. De werkloesheid is 2,2 % (ciefers volkstèlling 2000).
Frilinghaove
Frilinghaove of Vrielenhaove (Duutsj: Frilinghoven) is e gehuch inne gemèndje Vöch, in 't Kreis Hinsberg in Naordrien-Wèsfale. 't Ligk t'n oeaste vanne houfplaats en besleitj neet mieër es ein straot. Ane naordkantj van 't gehuch óntsprink de Vrielenhaover Baek. Frilinghaove haet zoeaget fieftig inwoeaners.
De naam van 't gehuch kump aaf van Vrilinchovin. Det mót me interpreteren es haof vanne vrieling; 'ne vrieling is hiebie emes dae vrie is, dus geinen huuerige.
Integraalraekening
Integraalraekening is 'n óngerdeil van de wiskónde, biezunjert van de analyse. Me gebroek hie-in integrale veur 't beraekene van totale, wie de totaal oppervlakdje ónger 'n grafiek, de totaal verangering van 'n gegaeve groatheid es veur eder memènt de verangering de tiedseinheid is gegaeve of 't beraekene van de massa van e veurwirp es de dichheid op eder puntj is gegaeve.
In 't einveljigste intuïtief geval beraekentj me mit 'ne bepaoldjen integraal van 'n functie de oppervlakdje begrens door de grafiek van de functie en de horizontaal coördinaatas, tösse twiè verticaal liene. d'n Integraal van 'n functie f euver 'nen interval [a,b] wuèrtj genoteerdj es:
't Rizzeltaot is de oppervlakdje S ónger de grafiek.
1409
1408 - 1409 - 1410
Integraalraekening
Integraalraekening en differentiaalraekening waere same waal ómsjreve es hoager wiskónde.
Jo Caris
Jo Caris (Sint Pieter, 21 augustus 1927) is 'ne Mestreechse dialeksjriever. Heer wèrkde jaorelaank es sjemieker bij de DSM, meh góng ziech op gevorderde leeftied touwlègke op 't sjrieve in zien moojertaol. Vaanaof de jaore 1980 brach heer werke oet in diverse genres. Veural bekind woorte zien jäögbeuk ('n fantasy-tetralogie en e sprookjesbook) en zien Ierste Mestreechter Kookbook. Zien beuk weure vrij väöl geleze.
Bibliografie
1986 nr. 6  Duel
1987 nr. 3  Wouter, Sjöpping, Mien poes
1988 nr. 4  Vraak
nr. 6  De preek
1989 nr. 3  Bio-college, Zinnestreling
1998 nr. 4  Otozegening
1999 nr. 4  Sjèlderijj: Geziech op Fort Sint-Pieter
2000 nr. 6  ‘t Bookjesspros of bosjessprook
2001 nr. 6  Gebed veur de Sterre der Zee
2006 nr. 1  Toch?
Bairon-et-ses-Environs
In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 1.025 inweunersj. Ze ies 44,86 km2 groat. Dao woonde dus zoan 23 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Vouziers, wat weer deil oetmaak van 't gelieknamig arrondissemint van Vouziers. Wier liegk 't op 'n huègte van 133-249 maeter.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Wheeler County (Oregon)
thumb|200px|Graofsjappe vaan Oregon thumb|200px|Ligking vaan Wheeler County Wheeler is 'n in 1914 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Wheeler is verneump nao de gelieknaomege politicus, dee behuurd tot de ierste generatie Europeane, gebore in Wheeler County. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Mitchell.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 4.443 km² boevaan 4.442 km² land is en 1 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Wheeler County 1.547.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Dolly Parton
thumb|Dolly Parton (2011) Dolly Parton (19 jannewarie 1946) is 'n Amerikaanse zengerin, tekssjriefster en aktries. Ziene meziek kan m'n 't bèste ómsjrieven es countrymeziek.
Dolly is es veerdje kindj gebaoren in e gezin mit twellef kinjer. Zie greudje op in Sevierville inne staot Tennessee. Zien kerjaer es zengerin begós zie bie e radio- en tilleviesstation in 't oeaste van die staot. Inne midde vanne jaore '60 verhoesdje zie nao Nashville.
De bekandjste leedjes van Parton zeen Jolene, 9 to 5 en I Will Always Love You (ouch gecoverd door Whitney Houston). Ouch haet zie 't themapark Dollywood opgerich, e pretpark wo ouch de aaj ambachten en lokale meziek aandach kriege.
't Hanjelsmerk van Dolly Parton zeen zien groeate borste. 't Sjaop Dolly, 't ieëste bieës det gekloondj is gewore, woort nao dem verneump, óm 't waas gekloondj woren oet ujerwaefsel.
Memellandj
thumb|'t Memellandj in 't hujig Litouwe. 't Memellandj is e geografisch gebied det tösse d'n Ieësten ennen Twieëdje Werreldkrieg verwees nao e deil van Oeas-Pruses det te naorde loog vanne reveer de Memel (Litouws: Nemunas). 't Gebied woort in 1920 dore geallieerdjen ónger Frans behieër geplaats worop 't in 1923 door Litouwe woort ingelief.
In 't Duutsj wuuert d'n term Memellandj nag ummer gebroek veur 't reveer- en kultuurlandjsjap tösse Kaunas en Klaipėda, wo de Memel veur vief ieëve lang de netuurlike grens tösse Centraal- en Oeas-Europa vörmdje. Zowaal in geografisch es in historisch opzich is de streek tösse Litouwe, (historisch) Duutsjlandj en Róslandj 'n weerspegeling van alle kulturen en boewkónste die 't dao guuef.
't Memellandj haw 'n lingdje van zoea 140 kilomaeter, meh waas maximaal meh 20 kilomaeter breid. In 1939 wóndje dao zoea 145.000 luuj. De grótste stad waas Memel (allewiel Klaipėda) mit 'n bevölking van zoea 40.000.
Legende
'n Legende ies 'n besjrieving van 't leve van 'ne heilige. Dèks gebeure wóndere in dat verhaol. 't Woord legende kump van 't Latiens legenda, dat wat geleze moet were beteikent. In kloastersj weurt bie de maoltied veurgeleze oet dees levesbesjrieveinge van heilige.
Verhaole die móndeling euvergeleverd zin heisje ouch dèks legende of volksverhaol. Ze were vertèld es zinde woar gebeurd, mèh zint historisch neet te bewieze, b.v. 't monster van Loch Ness en de Yeti. 'n Sage ies 'n volksverhaol woa-in historische of geografische biezonderhede of wonderbaarlike versjiensele were verklaord. Ze handele euver sjpoake, touvenaere, hekse, waorzègkersj, waerwuif en kaboutersj. In sjpreukskes were ouch dat soort figure gebruuk, meh 't ing ies minder sómber es in de sage.
Legendes
Bekènde legendes, die vertèld zint gewore en euvergeleverd:
Beroemdheid
Emes, dae hièl beroemd ies op 'n bepaald gebied in de kuns, sjport of muziek weurt ouch waal 'n legende geneump. b.v. 'n sjaatslegende (Ard Schenk), kunslegende Pablo Picasso of 'ne virtuoos op 'ne mondharmonica: de mondharmonicalegende (Toots Tielemans)
Legenda
Legenda ies ouch 'n rubriek bie 'n landkaart of book, woa-in oetgelag weurt wat de symbole beteikene die toegepas zin op de kaart.
Zieë van Alborán
thumb|Zieë van Alborán De Zieë van Alborán is 't meis westelike stök van de Middellandse Zieë. Zie leejt tösse Spanje en Marokko. De zieë wuurt begrens door Cabo de Gata in Andalusië en Cap Fegalo in Algerieje in 't oeëste en Gibraltar en de Spaanse exclave Ceuta in 't weste. Vanaaf dao verbind de Straot van Gibraltar de zieë mit d'n Atlantische Oceaan. 't Zaltgehalte is heej get lieëger es in de res van de Middellandse Zieë, doordet 't zaltere en dös zwaordere zieëwater van de Middellandse Zieë ónder 't get zeutere oceaanwater struimt.
De gemiddelde deepde is 445 maeter en 't deepste stök is 1.500 maeter. Midde in zieë leejt ouk 't eilandsje Isla de Alborán. Aan de Marokkaanse kös ligge verschillende kleine eilendsjes die tot Spanje behure, mer geografisch in Afrika ligge en door Marokko wure geclaimd. Dees eilendsjes en exclaves wure de Plazas de soberanía geneump.
Voere (gemeinte)
(Nota: et Voeres besjtèèt néét; éker dörrep is aandesj) Voere (Nederlands: Voeren, Frans: Fourons) is 'n gemèngde in Belsj Limburg, die es Flamsje enclaaf mèt 'n oppervlak van 5000 ha in Wallonië liekt. Voere grenst in 't noorde an Nederlands Limburg en in de ander weendrichtinge an Luuk. 't Is 'n facilitètegemèngde mèt facilitète veur Franstalege. Vlaandere besjowt die facilitète saer 1997 mèt d'r Róndsjtuurbreef-Peeters, es oetdovend. 't Assimilatiebeleid - kiek de Voerkwestie - wert saer doe krach biegezat mèt nuuj decrete of Rondsjtuurbreve.
Voere liekt in d'r kern van e ecologisch överlappingsgebied tösje 't Midde-Europese, 't Atlantische en 't Submediterrane District. Dit haat es gevolg dat d'r 'n enorm variatie is an habitats en niches, en es gevolg daovan, 'n rieke biodiversiteit m.a.w. väöl versjillende saoërte plaante en dere.
De gemèngde ontlieënt häöre naam an 't dörp Voere dat langs de Voor liegkt. Moelinge liegkt an de Berwien en Teuve an de Gulp. D'r naam de Voerstreek is 'n toeristisch maerk.
Bies in 1963 de taalgrens in 't Belsj officieel vasgesjtèld woort, huurde Voere bie de provincie Luuk. Bies in 2000 Huub Broers börgemeister woort, woort Voere ummer door Franstalege bestuurd.
Kèrkdörper, gehuchte en buurtsjappe in de gemèngde Voere
Oost-Voere haat hieël väöl klèng gehuchte, oeë soms mer èèn hoes of 'n boerderiej stjèèt. Dat haat te make mit de versjprèjde beweuning, die typisch is väör 't Laand va Herf.
Demografie
Begin 2007 wonne d'r 4250 luuj, 2142 mansluuj en 2108 vrowluuj. 3194 zeunt Belsj en 1066 haant 'n ander nationalitèèt, oeëvan 981 de Nederlandse. De Belzje medische visie op zjwangersjap en bevalling leidt d'r toe dat in Voere èèges bekaans noeëts keender gebaore werre. Me gèèt nao Tongere of Verviersj of Visé of Mestreech en Haeële öm de keender in 'n hospitaal op de waelt te brènge. De owwersj motte hön babyke dus in 't gebaoërteregister van de gemèngde, oeë 't ziekehoes liegkt, insjrieve en daonao motte ze 't keend in Voere in 't bevolkingsregister insjrieve. Dit lètste wert evvel dèk vergaeëte, mèt es gevolg dat de gemèngde via extern administratief waeg ömmer mieë nuuj-gebaorene haat es dat me in de èège administratie taegekeumt. In 2006 waore d'r in Voere 20 babykes ingesjraeve, veer Belzje en 16 mèt 'n ander nationalitèèt terwiel d'r 33 gebaore zeunt. Die 13 werre da dör d'r börgemèèster èèges an de administratie toegevoegd.
Taalverhoudinge
De mieërderheed van de autochtoon bevolking is Franstalig. 20% haat de Hollensje nationaliteit en daorum zeunt de mitste luuj Nederlandstaleg. Dis taalverhouding weersjpiegelde zich och in d’r verkeezingsoetsjlaag van 2000. Väör d’r gemingderaod won Voerbelange mit de hulp van de hollendsje sjtimme. Väör d’r OCMW (Raod väör maatsjappelek welzijn) won Retour à Liège want väör dizze Raod moeche de Hollendere neet mitsjtimme. In 2006 verenderde Retour à Liège d'r naam in Retour @ Libertés. Bie de verkezinge op 8 oktober verlore de franstalige ene zetel in d'r gemingderaod mae och in d'r OCMW-raod, oeëdör 't saer doe 'n Franstalige minderheed haat in 't Vlamsje Voere. Sèèt 2023 hajjet en nuj twèèjtalige partiej Voeres Alternateef.
't Platt
‘t Platt wert nog gekald däör vriewel alle luuj owwer es 50 jaor. De Franstalige neume 't dialekt Plat-Duutsj zjuus wie de luuj oet 't d'r sjtrieëk van Moontse. De Vlaminge neume 't dialect 't Vlamsj - de lètste 5 jaor och wal 't Limburgs - en 't Nederlands 'good Vlamsj'. Jónger luuj die ‘t platt nog kalle haant mètstes ‘n mam die platt kalt.
Vereniginge
In Voere haat 't in totaal 66 vereniginge en 11 jeugdgroepe die gemèngdesubsidie oontvange bie unaniem gemèngderaodsbesjluut. Alle vereniginge geneumd oonder de Voerdörpe werre gesubsidiëerd en daomèt erkaand es Voerense vereniginge. 't Gèft 51 Nederlandstalige en 26 Franstalige vereniginge.
't Gèft èng Franstalige vereniging, die touristische activitète in Castel Notre Dame oftewaal Obsinnich organiseert, die ooch lid is van de Vlamsje VVV in Voere.
't Haat èng officieel twietalige vereniging, de vereniging van de jaegers, die evvel gèng gemèngdesubsidie aa-vrugt. Oonder toezich van d'r busjwechter veurt dis vereniging ooch 't jachbeheer oet in Voere.
1710
1707 - 1708 - 1709 - 1710 - 1711 - 1712 – 1713 thumb|right|200px|Mauritius
Infinitesimaalraekening
Infinitesimaalraekening of infinietsimaalraekening is 'n techniek óm differentiaal- en integraalraekening te bedrieve. De techniek is ónaafhenkelik vanein bedach door Gottfried Wilhelm Leibniz en Isaac Newton. De techniek besleit 'n methood, 'n functie op willekäörig klein (infinitesemaal) aafsnitte consistent te besjrieve. Vreug poaginge óm ónènjig klein intervalle kwantitief te bevatte mislökdje door inconsistenties en deilingsparadoxe.
Infinitesimaalraekening wuèrtj gezeen es hoager wiskónde.
Wiel Hendrickx
Wilhelmus Gerardus Antonius (Wiel) Hendrickx (Hael, 3 fibberwarie 1908 – Gratem, 18 mieërt 1984) waas 'ne Nederlandjse ruter en rutercoach, gesjpecialiseerd in de samegesjtèlde wedsjtried (eventing).
In 1952 deeg hae mit aan de Olympische Sjpele in Helsinki mèt zien paerd Patrick. Biej de individuele wedsjtried behaolde hae op de dressuur -153,3 punte en biej de steeplechase 27 punte, mer biej de cross country woort hae gediskwalificeerd door drie weigeringe van zien paerd. Veur ’t team, dat wiejer besjtóng oet de Brabantse breurs Ernest en Max van Loon, waas ouch gein succes weggelag, aangezeen allebei zien teamleje, óm dezelfde raeje, ouch gediskwalificeerd woorte.
Hóntem
Hóntem (Duutsj: Hontem) is e gehuch inne gemèndje Vöch, in 't Kreis Hinsberg in Naordrien-Wèsfale. 't Ligk t'n oeaste vanne houfplaats en vèltj ónger 't dörp Brónsraoj. Richting det dörp ligken ouch de meiste hoezer, die relatief recèntelik geboedj zeen gewaore (Ahornstraße).
't Dörp woort veur 't ieës in 1202 geneump es Huntheym, det 't heim van Hunto mèntj, en haet ummer ónger Brónsraoj gevalle.
Gewuuenen tenrek
De gewuuenen of stertlozen tenrek (Letien: Tenrec ecaudatus) is 'n saort aan zougdere vanne tenrekfemielje. 't Is de ènsigste saort van 't geslech Echinops. De saort is inheimsj op Madagaskar, meh wuuertj ouch es geïntroduceerdje saort gevónjen oppe Comore, Mauritius, Réunion enne Seychelle. De saort kump door gans Madagaskar veur en zie netuurlik laefgebied besteit oet subtroeapische en troeapische druueg busj, subtroeapische en troeapische vöchtige lieëglandj- en bergbusj, druueg en vöchtige savanne, subtroeapisch en troeapisch struuk- en graaslandj, zowaal druueg es vöchtig en hoeag- es lieëggelaenge, lenjelike häöf, beboewbare gróndj, weilenj, plantaasjgebieden en steielike gebiede.
't Is d'n ènsigste saort van 't geslech Tenrec.
De gewuuenen tenrek is de grótste saort vanne tenrekfemielje die op 't landj laef. Hae wuuertj 26 toet 39 cm groeat en waog 1,5 toet 2,5 kg. De vach is gemiddeldj lank, halfgries toet roead-gries en hae haet lang, sjerpe stekelen op 't lief. 't Dieet besteit neet allein oet klein óngewerveldje die d'r tösse de blajer vindj, mer hae jeug en äös ouch op kwekkerten en muus. Wen de gewuuenen tenrek wuuertj bedreig den sjrieëf t'r, leet t'r zien stekelige haor ómhoeag, springk, boek en bietj. Hae sjoeltj zich euverdaags in 'n ès van graas en blajer ónger 'ne rots, 'ne boumstam of 'n struuk. De moder kan 'n wórp veurtbringe van mieër es twieë-en-dertig jónge, meh gemiddeldj ligk 't rónjelómme vieftieën toet twintjig mit 'n drach van fieftig toet sèstig daag. Wen de jónge nuujgebaore zeen, höbbe ze e zwart-mit-witgestreep uterlik.
Tródsdet ze sómtieds de sterlozen tenrek waere geneump, höbbe ze 'ne stert van 1 toet 1,5 cm.
d'n Tenrek is 't ieëste troeapisch zougdeer wovan me wètj det 't lang perioden aan wintjerslaop hèltj zónger tössetieds wakker te waere.
1957
1954 - 1955 - 1956 - 1957 - 1958 - 1959 - 1960 1957 (MCMLVII) waor e gewoen jaor wat begós op 'nen dinsdag op de Gregoriaanse kalender.
Maan vaan 't Jaor
Nikita Chroesjtsjov
Huske
Huske is e vuurmalig gehuch en 'n buurt va Heële. 't Litt min of mieë op de zelvende plaatsj as de nüjboew rónk Musjemig. 't Ströatje Huskeswaeg hat nag ummer 'n paar auwer geboewe van 't gehuch bei 't elektrikverdeelcentraal stoa.
Lóchpiep
De lóchpiep, lóchreur of trachea is 'n buusvörmige verbinjing tösse de stumbenj inne sträöt (larynx) enne carina (de vertakking vanne lóchreur inne rechse en linkse houfbronchus). Dore lóchpiep struimp lóch nao de bronchi en nao de lóngbläöskes inne lónge, wo gaasoetwusseling mitte bloodsómloup plaatsvindj.
Bie vólwassene is de lóchreur 10 à 11 centimaeter lank. De doorsnit vanne lóchreur is D-vörmig. Dit kump door C-vörmige kraakbeinstructure die de lóchreur aophaje. d'n Aafstandj tösse de ringe is zoeaget 0,5 centimaeter. Bie 'n gekrenkdje wie tracheomalacie zeen dees kraakbeinringe slapper es normaal of drök 'n anger structuur wie e bloodvaat 't kraakbein vanne lóchreur nao binne en klap dees toe tiejes (mit naam) 't aome, mit benäödjheid toet gevolg.
De lóchreur is beklèdj mit klein häörkes (cilia) die dene t'r besjurming. Dees häörkes zeen hieël geveulig. Wen e veurwirp inne lóchreur terechkump, wuuertj drek e signaal nao 't herre gesjik, wonao de lóchreur wuuertj gezuverdj door te hooste.
Tracheïtis is 'n óntstaeking vanne lóchreur.
Bóchezer
Bóchezer is 't dialek dat jesproache waeëd i Bóches. 't Jrutste versjil mit anger dialekte i j'n umjeëving (o.a. Zumpelvelds) is dat de bejinletter g bienoa nit vuurkunt, meh dat doa ummer de j jebroecht waeëd. Zoeë zeët me hei jroeës en nit groeët, wat ze weer waal in Haeële dunt. Óch waeëd ch jebroecht i plaatsj van k. 't Haeëlesje woad kirk sjpricht me hei oes wie kirch. Anger vuurbilde: jebroecht (gebroek), jesproache (gesjproake). Tusje Zumpelveld en Bóches löpt 'ne isoglos: de Benrather linie.
't Dialek behuuët tot d'r zelfde groep wie 't Kirchröadsjer plat en 't Völzer plat ('t zgn. Ripuarisch).
Puy-de-Dôme
thumb|Ligking van 't departement Puy-de-Dôme. 't Departement Puy-de-Dôme is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 63. 't Is gelaengen in 't centraal deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Allier, Loire, Haute-Loire, Cantal, Corrèze en Creuse. De houfstad is Clermont-Ferrand.
Palemig
Palemig of Palenberg is e gehuch en officieel 'n buurt va Lankgraaf. 't Litt t'n oeëste van 't Musjebrook en Musjemig en t'n noarde va Meezenbroek. t'n Noarde van 't gehuch litt nag e klei agrarisch gebeed den weëd durchkrüts durch d'r Euregiowaeg, deë óch t'n oeëste van 't gehuch lup. t'n Zude lup de Kaumerbaak.
't Plaatsjke litt vuur 't groeëtste deel i g'n gemingde Lankgraaf, meh e klei deel van 't boetegebeed litt i g'n gemingde Heële.
Sage
'n Sage ies 'n volksverhaol woa-in 'n historische of geografische biezonderhede of wonderbaarlike versjiensele were verklaord. Ze handele euver sjpoake, touvenaere, hekse, trolle, waorzègkersj, waerwuif en kaboutersj. In sjpreukskes were ouch dat soort figure gebruuk, meh 't ing ies minder sómber es in de sage. Es d'r sjpraoke ies van gode in 't verhaol höbbe v'r mèt 'n mythe te make. Sage weurt dèks verwieseld mèt legende, meh dat ies 'n besjrieving van 't leve van 'ne heilige. Dèks gebeure wóndere in dat verhaol.
Klaus Iohannis
Klaus Werner Iohannis of Johannis (Sibiu, 13 juni 1959) ies 'ne Roemeense polletieker, fysicus en veurmalegen ongerwiezer dae saer 2014 prizzedent van Roemenië ies. Hae ies saer 2014 leier van de conservatieve en centrumrechse Nationaal-Liberaal Partie (ofwaal Partidul National Liberal, PNL). De PNL maak op EU-niveau deil oet van de christendemocratische en centrumrechse Europese polletieke partie: de Europese Voukspartie (EVP). Deil van de EVP zint ouch, onger angere, de Nederlandse CDA en CU, de Belzje CD&V en cdH en de Duutsje CDU en CSU. Saer 2021 ies ziene partiegenoot Nicolae Ciucă premier van Roemenië. De prizzedent ies ivvels väöl mechteger in Roemenië. Zoa ies Iohannis de gaene dae Roemenië reprizzenteert in d'n Europese Raad, neet Ciucă.
Iohannis behuèrt tot de Roemeense Duutsjers dae, es Sakse van Transylvanië, 'n belangrieke mingerheid van Roemenië vörme saer 't begin van de 12de ièw. Rond 1939 goof 't waal 800.000 Roemeense Duutsjer. Allewiel is 't aantal gedaald nao ongeveer 35.000 (2011). Roemeense Duutsje kroge nao de val van 't communisme in 1992 de kans um nao Duutsjland te immigrere. Väöl daege dat ouch.
1410
1409 - 1410 - 1411
Gruusbèk
Groesbeek (Groesbeeks: Gruusbèk) ies 'n plaats in de Nederlandse provincie Gelderland. 't Ies mèt 11.890 inweunersj de hoofplaats en groatse plaats van de fusiegemeinte Berg en Dal. Groesbeek ligk aan Duutsjland en aan Limburg. De Groesbeek zèlf, die sjtruimp door 't dörp, is vermeudelik de naamgaever.
De gemeinte besjtóng behalve oet 't gelieknamig dörp oet de kerne Berg en Dal (gedeiltelik), Heilig Landstichting, De Horst en Breedeweg. In Groesbeek bevinge ziech drie bekènde musea: 't Biebels Opelochmuseum, 't Afrikamuseum en 't Nationaal Bevriejingsmuseum 1944-1945. Ouch liek d'r e Canadees oorlogkèrkh'f. De gemeinte ligk in 'n heuvelechtig en bebösj landsjap. Dit zien de oetluipersj van de Nederriense Heuvelrögk. Ouch 't bösjgebeed van 't oorsjprunkelik groatere Reichswald ligk gedeiltelik in de ouw gemeinte.
Op 1 januari 2015 ies de ouw gemeinte Groesbeek samegeveug mèt de gemeintes Millinge en Ubberge tot de fusiegemeinte Berg en Dal, die in 2015 ouch Groesbeek hoot.
Dialek
In Groesbeek weurt 't Groesbeeks gekald, e karakteristiek Kleverlands dialek, dat väöl verwantsjap haet mèt 't dialek van ó.m. Mook en Milsbeek. 't Dialek versjilt get per dörp en naobersjap, meh weurt nog ummer relatief väöl gekald.
8 april
Heiligedaag van Maria Billart
Stadsbrandj
thumb|De brandj van [[San Francisco nao d'n aerdsjóddel vsn 1906.]] 'ne Stadsbrandj is 'ne brandj dae e groeat deil van 'n stad inne asse ligk. Stadsbrenj kome veural veur inne aadheid enne middelieëve. In daen tied kós 'ne brandj flot óm zich haer griepen ómdet de meiste hoezer opgetroch woorten oet hout enne dake bedèk wore mit struue of mit daakspane. De kap van 't daak reikdje meis wied boete de gevelmoeren oet, wodoor bie 'ne brandj borrendje stökker hout de straot op vele, die de veurbiegengers en brandjblössers kóste rake. De gevolge van 'ne brandj kóste waere versterk door 'ne sterke windj en allein deil vanne stad die baovewindjs loge woorte daobie gespaard. Eimel oetgebraoke waas 't lestig 'ne brandj te blösse. De smaal getskes vergruuetdje de kans op 'ne vuurstorm, wo me machteloos bie waas.
Brik waas in daen tied kosbaar, wodoor allein geboewe wie kirke woorten opgetroch mit brik. Inne meiste stej boedje me pas hoezer mit stein of brik nao einen of mieëdere groeate brenj. Me begós gebroek te make van sjeijings- en boetemoer die gooddeils kóste veurkómme det 'ne brandj euversloog nao aanpaolendje hoezer.
Piet Knarren
Piet Knarren (Sjènne, 4 augustus 1948) is 'ne trompettis dae veural bekènd is in Nederlands Limburg en Duutsjland.
Biografie
Es kèndj sjpeelde hae trompöt in de fanfaar St. Caecilia van Sjènne. Hae sjtudeerde eësj aan de mezieksjoal in Gelaen en later aan 't conservatorium in Mesjtreech. Nog tiedes zien sjtudie richde hae zien eige band op, de E.P.-Band. Mèt dees band begeleijde hae regelmaotig internasjenaal artieste en es sjpecialiteit sjpeelde 't orkes veural op groate eindbals van danssjoale en danskampioensjappe door heël Nederlandj. 't Repertoire besjteit väölal oet nummers van bekènde internasjenaal orkeste zoa es Al Hirt, en Herb Alpert. Lange tied is 't waekeliks te gas es hoesorkes in 't radioprogram van Jos Ghysen op de BRT en ouch sjpeelt 't dèks veur 't NATO hoofkerteer Afcent in Brunssum. Op 't label Killroy versjient 't album Dance Inspiration. Óngertösje treujt Knarren ouch solo op in diverse talentejachte en wint hae doabiej mèr leefs 28 keër. Hae won tweë keër (1967 en 1968) de finale van de bekènde talentejach KRO Springplank in Hilversum, hae wirt dan 'ne väölgevraogde sessiemuzikant en brink ónger ziene eige naam plate oet.
In 1973 kroog hae van de Meziekinsjtrumèntefebriek Schenkelaars in Eindhoven de óndersjeijing Gouwe Trompöt (Gouden Trompet) oetgereik. Piet haet 12 LP's en 14 CD's oetgebrach.
In 1974, wiej de EP-band op heel te besjtaon, góng Piet Knarren heëlemaol solo es trompettis. Hae hèj doe väöl succes in Duutsjlandj wo hae theatertoernees maakde mèt bekènde artieste zoa-es o.a. Rex Gildo, Tony Marshall, Roy Black, Gitte en Erika, Maria en Margot Hellwig. Ouch versjeen hae in groate TV-shows zoa es de Tony Marshall Show, Der grosse Preis, Hallo Heino, Kein schöneres Land, Musikanten Stadle, Grand Prix der Volksmusik, Steiners Hitparade, Volkstumliche Hitparade etc. Groate Duutsje kompeniste woónger Ralph Siegel en Christian Bruhn sjreve nummers veur Piet Knarren en naome langsjpeelplate mèt häöm op.
In 1983 sjtóng Knarren ónger de naam Pete Knarren 3 waeke in de Éngelsje hitparaad mèt 't nummer Midnight Blue. Dit nummer waas gebazeerd op 't Adagio Cantabile oet Sonata No. 8 Pathétique van Ludwig van Beethoven.
Door ziene eige sjtiel van musicere kroog Piet Knarren de biejnaam Gentleman of Trumpet. Ouch woort hae in 2001 óngersjeije mèt ein lintje es Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. Ander ondersjeiïnge die hae kreeg zint: de Gouwe legpenning van Genk (B) en Sankt Augustin (D ), de Willi Ostermann orde van Kölle en de Ereplaquette " Menschen helfen Menschen"
Discografie
Zuug Piet Knarren Discografie
Hoondape
De Hoondape of Klein ape vaan d'n Awwe Wereld (Latien: Cercopithecidae) zien 'n familie vaan Aapechtege die ing verwant zien aon de gibbons en de minsape. Same mèt dees gibbons en minsape (de superfemilie Hominoida) vörme ze de parvorde Catharrhini: ape vaan d'n Awwe Wereld. 't Uterlek versjèl mèt minsape is de aonwezegheid vaan 'ne start en 't uterlek versjèl mèt ape vaan de Nuie Wereld is tot ze hun stert neet es vijfde lidmaot gebruke. In de bouw zitte de versjèlle mèt de ape vaan de Nui Wereld in de neus, en die mèt de minsape in 't gebit.
Belize (land)
Belize is e land in Midde-Amerika, aon de Caribische Zie, grenzend aon (mèt de klok mèt) Guatemala en Mexico. Hoofstad is Belmopan, wiedoet de groetste stad is Belize City. 't Land is langer es de mieste aander len 'n kolonie gebleve, oonder de naom Brits Honduras, en woort in 1981 oonaofhenkelek. De bevolking besteit neve blaanke, mestieze en Indiaone veur e groet deil oet creole. Door zien Brits verleie en creools erfgood is 't lendsje 'n anomalie in 't wijer gans Latiens-Amerikaans Midde-Amerika. Oondaanks zien gering gruutde heet 't land 'n weerdevol en gevarieerde natuur.
Hoondape
Taxonomie
Femilie HOONDAPE (Cercopithecidae)
Belize (land)
Bestuurleke indeiling
Belize is verdeild in zes distrikte, die weer wijer zien verdeild in 31 keeskring (constituencies). De zes distrikte zien de veolgende:
Fysische geografie
Belize is e klei land: mèt bekans 23.000 veerkentege kilometer is 't good de hèlf vaan Nederland en nao El Salvador 't kleinste land op 't vasteland vaan de Amerika's. 't Land löp vaanaof de kös nao 't binneland laankzaam op. Veur de kös ligk 't Belize-barrièrerif, 't einnaogroetste in zien soort. Daobinne vint me väöl klein en e paar get groeter eilendsjes, die me cayes neump, wie ouch drei atolle, 'n zeldzaamheid aon de Amerikaanse köste. 't Kösgebeed dao-achter is gooddeils moerasechteg, mèt väöl lagunes. In 't noorde besteit ouch 't achterland gooddeils oet dit landsjap, mie nao 't zuie touw löp 't land op nao e plateau en zelfs e lieggebergde, de Mayaberg. Dao vint me 't hoegste punt vaan 't land, Doyle's Delight, op 1124 meter. De Hondo struimp op de grens mèt Mexico, de Sarstoon op de grens mèt Guatemala. Door 't land heer löp de Belize-reveer.
Klimaot
't Klimaot in Belize is tropisch, mèt versjèlle tösse de kösregio, 't liegland en 't hoegland. Vaanaof de Caribische Zie wejje passaotwinde, die de temperature aon de kös maotege. Maondgemiddeldes ligke hei zoe tösse 24°C in januari en 27°C in juli. In 't binneland is 't wermer in 't liegland (dao dèks bove de derteg graod) en zjus keuler op 't plateau. 't Land is regenechteg: zelfs in 't druugseizoen, ruim gedefinieerd vaan januari tot en mèt mei, vèlt per maond nog wel tösse de 50 en 150 mm rege. De naatste maond is september, mèt 278 mm gemiddeld. Binne 't land varieert de regeval wel: 't noorde en weste zien laank zoe naat neet, 't uterste zuie is nog väöl nater (4500 mm per jaor). Orkane koume veur, in 't bezunder aon de kös; 't waor orkaan Hattie in 1961 dee zoe'n verweustinge in Belize City aonriechde, tot me in 't binneland de nui hoofstad Belmopan góng bouwe.
Levende natuur
thumb|'ne [[Solferboorstoekan (Ramphastos sulfuratus), de nationaole vogel vaan Belize.]] Ouch door zien klein bevolking heet Belize relatief väöl oongerepde natuur en 'n väölheid aon plante- en dieresoorte. 41 plante en 9 diersoorte, zoewie de Mayabergkwakker (Rana juliani) en de Mayaknópstartsjier (Epigomphus maya), zien endemisch in 't land. De fauna kint 124 soorte zoogdiere en zoe'n 450 soorte veugel. Belize kint 17 nationaol parke en nog tientalle aander beheujde natuurgebeje.
Cultuur en demografie
Belize is, ouch veur ziene kleinen umvaank, e land mèt 'n gering bevolking. De bevolkingsdiechheid is te vergelieke mèt Noorwege en Finland. De cultuur vaan 't land vermingk Indiaanse, Angelsaksische, Creoolse en Latiens-Amerikaanse eleminte - oondaanks 't verleie vaan 't land es Brits bezit steit ouch Belize oonder invlood vaan de Latiense cultuur.
Etnische gróppe
Toch heet 't land e vrij groete diversiteit aon etnische gróppe. De hoofgróppe die me kin oondersjeie zien blaanke (Angelsakse, Spanjole en Duitse Mennoniete), Indiaone (Maya's in 't binneland en Arawakke aon de kös), mestieze (euveral) en creole (veural aon de kös). Mestieze zien mèt 34% vaan de bevolking de groetste gróp in 't land, Creole volge mèt 25%, Indiaone make 17% oet (daovaan 11 ppt. Maya's en 6 ppt. Arawakke), etnische Spanjole 15%, aandere 9%. Oonder die aandere zien beveurbeeld de Ingelstaolege blaanke en de Mennoniete, meh ouch gans get Indische en e paar Oos-Aziatische inwoeners.
Taole
De eineg officieel taol is 't Ingels; ze weurt in 't land evels door 'n minderheid es ierste taol gesproke. De regering erkint ouch de mieste aander taole in 't land. Zoe sprik de Creoolse bevolking Belizaans Creoolingels, wat me aon de noordkös, in oetstraolinge nao 't binneland en in e paar dörper aon de zuiedeleke kös huurt. De numeriek groetste taol in Belize is evels 't Spaons, veural gebruuk in 't noorde meh ouch in de res vaan 't land, en door väöl aander Beliziaone es twiede taol beheers. In 't binneland vint me enclaves boe me Plautdietsch huurt, 't Nederduits dialek vaan de Mennoniete. Inheimse (Amerindische) taole zien 't Garifuna, 'n Arawakse taol, in bepaolde dörper aon de kös en versjèllende Mayataole in 't binneland. In 't noorde huurt me 't Yukateeks Maya, eigelek 'n taol vaan Mexico, in 't zuidweste 't Mopán-Maya en 't Q'eqchi'. 't Mopán en Yucateeks zien relatief ing aonein verwant en weure geassocieerd mèt de Maya's vaan 't aw Mayariek; 't Q'eqchi' is aonmerkelek minder ing verwant. De regering erkint de drei taole same es 'Maya'. Neet erkind zien versjèllende immigrantetaole, boevaan Hindi wiedoet de groetste is.
Religie
49,6% vaan de bevolking is katholiek, 26% protestants, dewijl nog zoe'n 3% aander soorte christendóm aonhingk (Jehova's getuiges, zevendendaagsadventiste). Immigrantegemeinsjappe praktisere ouch hindoeïsme en islam.