cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mosvik
thumb|De ligking van Mosvik in de pervincie Nord-Trøndelag. Mosvik is 'n veurmaolige gemeinte in de pervincie (fylke) Trøndelag in Nórwaeg. De gemeinte had 893 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 218,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 4,1. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 1723.
De gemeinte waerde in 2012 bie Inderøy geveug; de gemeinte heurde daoveur bie Nord-Trøndelag.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 0,7% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Artiest
'ne Artiest kan zieë:
Fietsj
'ne Fiets(j), draodaezel of vaarraad is e veurtuug veur eine of mieë personen en wuuertj veurtgedreve mit behölp van spierkrach. Meistes besteitj de fietsj oet twieë rajer, e fraem, 'ne zaal, e stuur, 'n kitting en 'nen traejas mit pendale.
Gesjiechte
't Wersjienlik ieëste óntwirp van 'ne fietsj woort geteikendj door Leonardo da Vinci. Hae dach al aan 'n aandrieving middels 'n kitting en pendale. De ieëste echte fietsje wore groeatendeils vervaerdig oet hout wodoor die vrie snel broke. Ze bestingen oet e fraem, houtere rajer mit 'n iezere velg, 'nen hieël primitieve zaal en e stuur, döks 'n horizontaal staaf die neet kós drejje, meh gewuuen deendje veur op te stäöne. Dees wore de zoeageneumdje loupfietsje.
Hie-op volgdje 'nen hieël opvallendje fietsj mit ei groeat en ei klein raad, wobie de pendele rechstreeks op 't raad woorte bevestig. E vesjil van gruuedje vanne rajer hólp veur flotter te kónne traej. Ómdet me zich op deze fietsj döks hoger es 'ne maeter vanne gróndj beving, begós hie ouch 't intraeje vanne remme. Naodet de ieëste metale fraems oppe mert komen enne consument dao-in geïnterseerdj raakdje, begóste de vernujiginge zich op te stapele veur 't gemek te vergroeate.
Johan Rudolph Thorbecke
Johan Rudolph Thorbecke (14 jannewarie 1789 - 4 juni 1872) waor Veurzitter vaan de ministerraod (v'r zègke noe: premier) vaan Nederland vaan 1 november 1849 (19 jaor naotot Belsj-Limbörg vaan Nederlands-Limbörg aofsplitsde) tot 19 april 1853, vaan 1 fibberwarie 1862 tot 10 fibberwarie 1866 en vaan 4 jannewarie 1871 tot zienen doed op 4 juni 1872. Heer waor vaan de liberaol beweging. Heer volgde Jacob de Kempenaer op es veurzitter en woort aon 't ind vaan zien carrière es Nederlandse regeringsleier opgevolg door Floris Adriaan van Hall.
Fietsj
Óngerdeile
'ne Moderne fietsj besjik meistes ouch versnellinge, 'nen dynamo mit biehuuerendje leechter, leech en reflectore, specifieke terreinbenj, 'ne fietsjcomputer, e spatbord en e pumpke, e fietsjeslaot en 'ne släötel, de baggaasjdrager, veurvork, zaal, fraem, traejers, kitting en kittingkas, binnen- en boetebandj en 't raad, det oete velg enne spake besteitj.
Johan Rudolph Thorbecke
't Veurzittersjap vaan de ministerraod woort es de belaangriekste politieke functie binne 't Keuninkriek vaan de Nederlen gezeen, op de Keuning vaan de Nederlen nao. In 1945 woort de functie pas officieel: de premier of minister-president.
Thorbecke waor d'n daarde stabiele "premier" vaan Nederland en de groondligker vaan de moderne democratie boe Nederland op is gebouwd. Die democratie vaan Thorbecke zörgde d'r veur tot de keuning väöl minder mach kroog.
Keuning Willem-Alexandertunnel
Constructie
De Keuning Willem-Alexandertunnel is dobbellaogs en heet 4x2 rijstroke. D'n tunnel is heimèt d'n iersten dobbellaogsen tunnel vaan Europa dee ouch snelweegaofmetinge heet. De doorrijhuugde is 4,7 meter, boemèt 'r ouch gesjik is veur vrachverkier. Daoneve weure probleme bij de huugdedetectie wie bij de get langere Roertunnel vermijd. De oonderste tunnelbuis verwèrk doorgaond verkier euver de snelweeg vaan Eindhove nao Luik, mèt es maximumsnelheid hoonderd kilometer per oor. De boveste deent veur 't stadsverkier, boe de maximumsnelheid tachteg kilometer per oor is. In alle tunnebuize zal 'n inhaolverbod veur vrachverkier gelle. Venaof knouppunt Kruisdonk löp 'n parallelstructuur. Aon de zuidkant ligk knouppunt Europaplein. Dees aonsleting is get oongebrukelek vörmgegeve.
Gesjiedenis vaan de Mestreechse stadstraverse
De aw stadstraverse woort in 1959 aongelag en bestoont oet 2x2 rijstroke mèt geliekvloerse krusinge veurzeen vaan stopleechte. 't Gevolg heivaan waor tot al 't verkier door de oosteleke wieke vaan Mestreech mós, wat staank- en geluidseuverlas veroorzaakde. 'n Alternatief route gaof 't neet. Vaanaof de jaore '80 zeukde Rijkswaterstaat daorum nao meugeleke oplossinge veur dit perbleem. In 1982 woort e tracébesluut genome um d'n A2 door 'nen tunnel oonder Mestreech te laote lope. 't Plan um de N2 verdeep aon te lègke woort in 1998 aofgebroke um financiële rei. In 2000 hervatde me 't plan um de stadstraverse te oondertunnele en um te bouwe tot 'nen otosnelweeg. In juni 2009 woort 't beste plan, de bouwcombinatie Avenue2, definitief. D'n bouw begós in 2011.
Procedures
In 2010 woort 't oontwerp-tracébesluut gepubliceerd en op 24 november vaan dat jaor volgde 't definitieve besluut. 't Tracébesluut woort op 30 november 2011 onherropelek verklaord door de Raod vaan Staote. In april 2012 volgde de umgevingsvergunning, boenao d'n aonlègk kós aonvaange. Op 24 september 2013 woort bekindgemaak tot d'n tunnel de "Keuning Willem-Alexandertunnel" zouw gaon heite, nao d'n in dat jaor gekroende keuning Willem-Alexander vaan de Nederlen.
Verkiersintensiteite
In 2006 rijde daogeleks 48.000 oto's euver de N2 door Mestreech. Veur d'n A2-tunnel weure in 2026 93.300 oto's verwach.
Brón
''Dees pazjena is gedeiltelek gebaseerd op 't corresponderend artikel op de Nederlandse Wikipedia. Wijer is gebruukgemaak vaan 't corresponderend artikel op de Wegenwiki.''
Locatief
De locatief of zevendje naamval is eine vanne ach oearsprunkelike naamvel van 't Proto-Indogermaans. De locatief waas in spraoke wie 't Sanksriet nag in gebroek.
De locatief guuef, wie 't waord al zaet, 'n locatie aan. In 't Nederlandjs en Limbörgs waere daoveur veural veurzètsele gebroek, wie "in", "op", "te" en "bie". Wiejer kan de locatief sómtieds ouch e tiedstip aangaeve. Allewiel kump de locatief nag veur inne meiste Baltische en Slavische spraoke, al wuuertj de naamval in 't Rössisch meistes prepositionalis geneump ómdet t'r allein nag meh veurkump in kómbinaasje mit veurzètsele. Get det eigentlik ouch veure anger Slavische spraoke geldj.
E veurbild van 'ne locatief in 't Limbörgs is 't wäördje heives of hevesj.
Indogermaans
't Proto-Indogermaans haw 'ne locatief dae "de plaats wo" aangoof en 'n biewäördelik fónksje haw. De oetgeng waere meiste gereconstrueerdj es:
Inne meiste nujer Indogermaanse spraoke woort de locatief samegeveug mit anger naamvalle (meistes de genitief of d'n datief), zowaal in vorm es in fónksje, mer in sómmige dochterspraoke bleef t'r 'nen apaarte naamval. Me vindj d'n Indogermaanse locatief nag in:
Letien
In anger tek vanne Indogermaanse spraoke is de locatief döks verzwónje en is zien fónksje euvergenómme door anger naamvel. Trótsdet döks ouch wuuertj bewaerdj det de locatief in 't Letien al waas vervange doren ablatief is det neet gans waort. De locatiefoetgeng vanne twieëdje, derdje en veerdje verbuginge versjildje van die vanne ablatief, al kome ze in 't Klassiek Letien al weinig mieë veur. 'n Vrie väöl-veurkómmendje oetzunjering is de vorm domi ("heim"), die aafwiek vanne ablatief domo ("van heim aaf").
Anger veurbiljer:
Vergeliek:
't Aadletien haw nag 'ne fónksjenerendje locatief in 't inkelvaad dae drek vanne Proto-Indogermaanse vorm aafkoom. 't Mieëvaad waas al gans geliek anen datief ennen ablatief. In 't Klassiek Letien veroearzaakdje verangeringen ane Aadletiense diftonge det de oearsprunkelik versjillendje oetgeng vanne locatief in 't inkelvaad neet mieë wore te óngersjeie vanne oetgeng van sómmige anger naamvel.
Zuidplas
thumb|300px|De drei gemeintes die zien opgegaange in Zuidplas - Moordrecht in 't greun, Nieuwerkerk in 't roed en Zevenhuizen in 't blauw. Zuidplas is 'n Zuid-Hollandse gemeinte in 't Greun Hart. Ze woort op 1 jannewarie 2010 ingestèld. In häör gónge de aw gemeintes Moordrecht, Nieuwerkerk aan den IJssel en Zevenhuizen-Moerkapelle op. Neve de dörper Moerkapelle, Moordrecht, Nieuwerkerk en Zevenhuizen umvat de gemeinte nog de naobersjappe 's-Gravenweg, Groot-Hitland, Hollevoeterbrug, Klein Hitland, Kortenoord en Oud Verlaat. 't Oppervlak bedreug 62,3 km²; 't aontal inwoeners ligk roond de 40.000.
Locatief
Letien
Ómdet de locatief al identiek waas anen ablatief (dae ouch 'n locatiemeining haw) in 't mieëvaad, zörgdje 't verluus van óngersjied tösse de oetgeng oetènjelik d'rveur det de fónksjes vanne locatief opgenómme woorte doren ablatief in 't Klassiek Letien. d'n Oearsprunkeliken inkelvaadsoetgank vanne locatief koom vanne Aadletiense vorm en bleef in gebroek bie sómmige wäörd. Inne ieëste en twieëdje verbuging waas t'r geliek ane inkelvaadsvorm vanne genitief. In archaïsche tieje wwas d'n inkelvaadslocatief vanne derdje verbuging van zelfstenjige naamwäörd nag oetwusselbaar mitte ablatief- en datiefvörm, mer inne Augustaanse Periood woort 't gebroek vanne ablatiefvorm de standerd. Daodoor kome bei de vörm rūrī en rūre veur. De veerdje en viefdje verbuging van plaatsname kós ouch d'n ablatief gebroeken inplaats de locatief.
De Letiense locatief woort allein gebroek veure name van stej, "klein" eilenj en e paar anger wäörd. De Romeine betrachdje alle eilenj inne Middellandjse Zieë es klein, behauve Sicilië, Sardinië, Corsica, Kreta en Cyprus. Ouch Britannië woort gezeen es e groeat eilandj. 't Guuef 'n aantaal aan zelfstenjige naamwäörd die de locatief gebroekdje inplaats e veurzètsel: domus woort domī ("heim"), rūs woort rūrī ("in 't landj"), humus woort humī ("oppe gróndj"), militia woort militiae ("in militair deens, in 't veldj") en focus woort focī ("bieje haerd, inne midde vanne gemeinsjap").
Zuidplas
'n Bezunderheid vaan de gemeinte waor tot hei bij de vreug verkezinge vaan 18 november 2009 de partij TON vaan Rita Verdonk twie zedelere haolde.
Locatief
Letien
De ieëste verbuging vanne locatief kump wiedoet 't meiste veur, ómdet zoväöl Romeinse plaatsname de ieëste verbuge nome, wie Roma "Roeame" en Hibernia "Ierlandj", etc., en gebroekdje daoveur de gelieke vorm anen datief: Romae "in Roeame" en Hiberniae "in Ierlandj". 'n Aantaal aan plaatsname woorten ummer gebroek in 't mieëvaad, ouchal waas 't mer ein stad, wie Athenae "Athene" of Cumae "Cuma". Dees mieëveljelike plaatsname gebroekdje ouch vörm die geliek waren anen datief: Athenis "in Athene" en Cumis "in Cuma". 't Guuef e paar name mitte twieëdje verbuginge die ouch 'ne locatief höbbe, wie Brundisium "Brindisi" mit Brundisiī "in Brindisi" en Eboracum "York" mit Eboraci "in York". 't Is neet meugelik det de locatief wuuertj gebroek veur dinger die op versjillige plaatse zeen; mieëvaadsvörm bestaon allein ómdet sómmige eige name wie Athenae toevellig mieëveljelik wore. "Hae is heim" woort oetgedrök es "is domi est" mitte locatief, meh "Zie zeen in (häör eige) hoezer" kan neet mitte locatief waeren oetgedrök.
Aadgrieks
In 't Aadgrieks waas de locatief al samegeveug mitte Proto-Indogermaansen datief, zodet de Grieksen datief de oearsprunkelike naamval d'n datief, d'n instrumentalis enne locatief reprizzenteerdje. d'n Datief mit 't veurzètsel ἐν en "in" ennen tiedsdatief (wie in τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ tēî trítēi hēmérāi "oppen derdjen daag") zeen veurbiljer van locatiefdatieve. Sómmige vreug tekste, wie Homerus, behele d'n oersprunkelike locatief in sómmige oetdrökkinge (wie ἠῶθεν "bie demmering").
Germaans
Inne Germaanse spraoken is de locatief gooddeils opgegange innen datief. In 't Nederlandjs is det veural bie 't veurzètsel nag good te zeen. Dit veurzètsel kump döks veur in versteindje oetdrökkinge mit 'nen datief wie ten huize van of ten tijde van. 'n Inkel archaïsche oetdrökking is meugelik nag e veurbeeld vanne locatief zelf, namelik te zijnent of te mijnent. Dit blief aevel speculatief, went in gein inkel aaj Germaanse spraok, zelfs neet 't Gotisch of 't Aadingels, is de locatief aangetróffe.
Wie gezag veel de locatief al vreug same mitten datief en 't óngersjied is neet trögk te vinjen in 't Proto-Germaans of welche aafstammeling daovan den ouch. d'n Datief bleef aevel waal contrastere mitten accusatief dae woort gebroek veur bewaeging nao 'n plaats (allatief). Dit versjil in beteikenis tösse datief en accusatief is trögk te vinje in alle aaj Germaanse spraoken en besteit nag ummer in alle Germaanse spraoke die e versjil höbbe baheje tösse dees twieë naamvel.
In 't Limbörgs kómme, boete te zienentj, te dienentj, te häörentj etc., nag locatiefechtige oetdrökkinge veur die wersjienlik ieëre mótte waere gekoppeldj ane genitief. Veurbiljer hievan zeen heives, óngerwaeges en hellerwaeges (halverwaeges).
Slowaaks
't Slowaaks gebroek de locatief veure locaties aan te gaeve, wie na Slovensku "in Slowakieje", meh juus wie in 't Rössisch kan de locatief waere gebroek nao bepaoldje veurzètsele mit 'n anger beteikenis es locatie, wie o Bratislave "euver Bratislava" en po revolúcii "nao de rivveluusje". Anger naamvel es de locatief kónnen in 't Slowaaks ouch waere gebroek veur plaats aan te gaeve, wie u Milana "bie Milan heim" (genitief) of nad stolom "baove de taofel" (instrumentalis).
't Guuef versjillige oetgeng veure locatief in 't Slowaaks:
Armeens
In 't Armeens kriege ónbezieëldje zelfstenjige naamwäörd -ում (-um) veure locatief. Bezieëldje zelfstenjige naamwäörd (mit naam die waat nao persoeane verwieze) kriege geine locatief.
Etruskisch
't Etruskisch haw de locatiefoetgank -thi, wie in velsnalthi "in Velznani", in rifferensies nao Volsinii.
Algonkische spraoke
Algonkische spraoke höbben 'ne locatief.
Cree
In 't Cree is de locatiefoetgank -ihk:
Montagnais
In 't Montagnais of Innu-aimun is de locatiefoetgank -(i)t:
Ordovicium
't Ordovicium woeëd vuur 't ieësj vermild durch d'r Britse geoloog Charles Lapworth en 't vernömt noa de Keltisje sjtam de Ordovices. Get vuftig joare doa vuur woeëde de geologisje tiedpèrke 't Siluur en 't Cambrium óntdak en besjreve durch Roderick Murchison en Adam Sedgwick, allewaal de persieze definities va de tiedpèrke elkeen korrespondeërde. 't Ordovicium woeëd i 1906 officieel erkangd durch IGC. I Groeët-Brittannië woeëd 't Ordovicium, wie de anger tiedpèrke die durch Britse försjes zint óntdak, 't mieëts óngerzeukt. De series i 't Ordovicium zint vernömt noa Britse geografisje aadedinger. I de joare '90 woeëd ing weëltwiede indeling gemakd, die neet alling gebaseërd is óp Britse namer.
't Gesjteente va 't Ordovicium is mit 't Cambrisje gesjteente as ieësjte gevörmt en gevaawd tiedes de caledonisje orognese en hercynisje orognese en me kint Ordovicisj gesjteente vinke i de gebirgdes va Noardwes-Europa en Noard-Amerika. I de Ardenne kint me leech metamorf Ordovicisj zaanksjteë en leisjteë vinke. Mieëstes bevatte de undepere sedimente va Ordovicisje oersjprung óch fossiele.
De Vink
De Vink is 'n wiek in 't naorde vanne gemèndje Kirkraoj inne Nederlandjse pervinsje Limbörg.
Ane zuudkantj grens De Vink aan Sjevemet, in 't oeaste aan Haander, in 't naorde aan Egelze en in 't naordwèste aan De Hopel. De Vink zelf ligk op 't Plateau van Kirkraoj.
Inne Romeinsen tied loog in 't gebied hie de Romeinse villa Kirkraoj-Holzkoel.
Sjrieve
miniatuur|Sjrieve. Sjrieve is de waergaaf van 'n spraok in e tekstueel middel gebroekens 'n vergaoring van teikes of symboale ('t sjrif). Sjrieve wuèrtj óngersjeie van illustratie, wie 't sjiljere van grotteikeninge, en neet-symbolische menere veur 'n spraok te beware gebroekens neet-tekstueel middele, wie 'ne magneetbandj.
Sjrieve is 'n oetbreijing van de miensjelike spraok in d'n tied en de ruumdje. Sjrieve is wersjienlik begós in aoj culture es e bieproduk van politische expansie. Dees aoj culture hawwe e betroewbaar middel nuèdig veur 't euverbringe van infermaasje van de periferie nao 't centrum. Me heelj 'n (financieel) bookhaojing bie en sjreef historische gegaeves op. Rónjelóm 't veerdje millenium veur Christus óntgreudje de complexiteit van d'n hanjel en administraasje de meugelikheje van 't miensjelik ónthawd en woort sjrieve 'n betroewbaarder methood veur 't registrere en prizzentere van transaksjes in permanente vorm. Zowaal in Middel-Amerika es in 't Awd-Egypte zów 't sjrieve zich kónne höbbe óntwikkeldj oet 't biehaje van klenders en de politische noadzaak veur 't registrere van historische en netuurlike gebeurtenisse.
Fontein
Inne netuur kómme fonteins veur op plaatse wo water mit groeate kraf door 'n nej äöpening wuuertj gepaers. Wen 't water van óngere gróndj kump den is dees fontein ouch 'n brón en sprèk me van 'n brónfontein.
'ne Geiser is 'n netuurlike brónfontein mit kaokendj water, det in óngergrundjse percèsse wuuertj opgewurmp en dore ummer toenummendje drök zich op gezatje tieje oete gróndj kump es stoum.
E blaosgaat is e laok inne rotsen ane kus wie op 't eilandj Española vanne Galápagoseilenj, wo de golven 't water bie vlood döks toet 20 maeter hoeag doon opspuite.
1823
1820 - 1821 - 1822 - 1823 - 1824 - 1825 – 1826 1823 (MDCCCXXIII) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne goonsdag op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|right|150px|Jacob van Lennep, Leidse sjtudent in 1823.
Gebore
thumb|right|150px| Frederik Frans II van Mecklenburg-Schwerin, gebaore 28 jannewarie 1823.
Gesjtorve
thumb|right|150px|Paus Pius VI, gesjtorve op 20 augustus 1823.
Roosbeef
Roosbeef is 'n Nederlandstaolege band oet Duiven. De band besteit oet Roos Rebergen, Tim van Oosten, Reinier van den Haak en Erik Harbers. De band maak qua meziek e mingsel vaan Nederlandse volksmeziek en popmeziek.
Op 15 december 2008 laog 't laankverwachte debuutalbum Ze Willen Wel Je Hond Aaien, Maar Niet Met Je Praten in de winkel.
Lillesand
thumb|De ligking van Lillesand in de pervincie Aust-Agder. Lillesand is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Aust-Agder in Nórwaeg. De gemeinte had 9.030 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 185,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 48,8. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0926.
De gemeinte bevat ouch e deil van Eide (Aust-Agder).
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 5,4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Floris Adriaan van Hall
thumb|F.A. van Hall (meister oonbekind) Floris Adriaan van Hall (15 mei 1791 in Amsterdam - 29 miert 1866 in 's-Gravenhage) waor Veurzitter vaan de ministerraod (v'r zègke noe: premier) vaan Nederland vaan 19 april 1853 tot 1 juli 1856 en vaan 23 fibberwarie 1860 tot 14 miert 1861. Heer waor vaan de liberaol beweging. Heer volgde de bekinde Johan Rudolph Thorbecke, groondlègker vaan de modern Nederlandse democratie, op es veurzitter en woort aon 't ind daovaan opgevolg door Justinus van der Brugghen. In zien twiede "premiersjap" volgde heer Jan Jacob Rochussen op. Aon 't ind vaan zien carrière es regeringsleier vaan Nederland woort heer vervaange door Jacob van Zuylen van Nijevelt.
't Veurzittersjap vaan de ministerraod woort es de belaangriekste polletieke functie binne 't Keuninkriek vaan de Nederlen gezeen, op de Keuning vaan de Nederlen nao. In 1945 woort de functie pas officieel: de premier of minister-president.
A25 (Belsj)
thumb|right|D'r A25 i roeëd De A25 is 'n kótte autobaan i g'n Belsje provins Luuk. Ze is zestieën kilometer lank en verbingk de sjtad Mesjtreech mit Luuk. D'r weëg is óngerdeel van 't trajek van d'r E25.
De A25 begint i g'n gemingde Voere, bei 't dörpke Moelinge. Ze lupt hei zoeën 500 meter durch Vlaamsj grónkgebeed, mar noa koom 500 meter treënt me Wallonië binne. Dat kin me zelfs zieë aan de sjilder langs d'r weëg. Vuurbei 't sjtedje Visé lupt de autobaan durch e sjmaal daal van de Maas mit de reveer aa g'ne inne kank en de beboewing en de kalkweng van 't Plateau van Herf aa g'ne angere kank. Parallel aan de A25 lupt 't gleis Mesjtreech-Luuk.
Noa 't dörp Cheratte passeert de autobaan e wichtig knouppunt mit de A3 (knooppunt Cheratte), dat 't verkier wiejer richting Brussel, Name, Luuk, Luxemburg of Oake leid. Zudelig van 't knouppunt lupt de A25 nog durch e groeët indoestriegebeed. Hei ligk óch de broewerie Piedbœuf. Kót doanoa lupt de autobaan Luuk binne, oeë ze óch indig.
Helle
Helle kan zieë:
1 april
1 april is d'n heilegendaag vaan Irene van Thessalonike. Vreuger woort 't es begin vaan de lente gezeen en d'n daag weurt vaanajds mèt lenterituele umgeve. In euzen tied is 't nog ummertouw populair um op deen daag grappe nao-ein te make; allewijl gebäört dat ouch dèks in de vörm vaan loos gezètteberiechte.
Ech nuits
Aprilgrappe
Østfold
thumb|De ligking van de pervincie Østfold in Nórwaeg. Østfold is 'n pervincie (fylke) van Nórwaeg. 't Vèlt ónger 't landjsdeil Østlandet. In 2016 had 't 262.523 inweuners en e gebied van 4.183 km². De houfsjtad is Sarpsborg.
In de pervincie weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
Gemeintes
Achteen gemeintes ligken in Østfold:
Apeldoorn
thumb|right|Ligking vaan Apeldoorn Apeldoorn is 'n plaots mèt steidelek karakter in de provincie Gelderland, aon de rand vaan de Veluwe. De gemeinte Apeldoorn besleit e groet deil vaan dit Nationaal Park en is ein vaan de groetste vaan Nederland. Nao gruutde is Apeldoorn de èlfde stad vaan 't land en de twiede vaan de provincie, nao Nijmege. De gemeinte had op 1 januari 2005 155.945 einwoeners. Boete de stad Apeldoorn kint de gemeinte de kèrne Assel, Beekbergen, Beemte-Broekland, Hoenderloo, Hoog Soeren, Klarenbeek (gedeiltelek), Lieren, Loenen, Nieuw-Milligen, Oosterhuizen, Radio Kootwijk, Uddel, Ugchelen, Wenum-Wiesel en Woudhuizen. Väöl vaan die kèrne ligke op de Veluwe en zien neet mie es gehöchte, vaanwege de oonvruchbare groond vaan dit gebeed.
Stadsfuncties
Apeldoorn heet 'n verzörginsfunctie veur 'n derde vaan Gelderland, veur de Veluwe en e gebeed t'n ooste devaan, tot in Euverijssel. De bekinde verzekereer Centraal Beheer ("Even Apeldoorn bellen") is hei gevesteg. De bevolking behuurt veur 't groetste deil tot de hoeger middelklasse; industrie is vaan relatief gering beteikenis. 't Paleis 't Loo en de primate-zoölozjiek Apenheul trèkke väöl binnelandse bezeukers.
Stadsbild
thumb|right|Paleis Het Loo Umtot Apeldoorn pas laat oontwikkeld is kint 't wieneg aw gebouwe. 't Aajd raodhoes is de meujte weerd, zjus wie de neogotische Groete Kerk.
Apeldoorn heet 'n ope bebowwing mèt väöl losstaonde hoezer en groete parke, wat es stad mèt väöl bourgeois inwoeners neet verwoonderlek is. Wijer zien dao ouch väöl stadsparke; me sprèk wel vaan Greun stad. T'n weste vaan Apeldoorn ligk de Veluwe, e bosriek gebeed mèt 'n florissante fauna. Ouch ligk Paleis Het Loo, de boeteplaats vaan keuningin Wilhelmina, in dees gemeinte; de keuninklike femilie stèlt 't ope veur publiek.
1423
1420 - 1421 - 1422 - 1423 - 1424 - 1425 - 1426 1423 (MCDXXIII) waor e gewoen jaor wat begint op 'ne vriedag op de Juliaanse kalender.
1424
1423 - 1424 - 1425
Östersund
Östersund is 'n gemèndje in enne houfstad van Jämtlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 58.560 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 2.220,50 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 26,4 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
4,27% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Markersjtif
'n Markersjtif of 'ne marker (anger benaminge: arceersjtif, accentueersjtif, markeersjtif of fluo(r)sjtif) is 'n viltsjtif die is bedoeld óm tekste mit te markere of veurwirpe herkinbaar te labele.
Markersjtifte in 'n fluorescerende fel kleur waere beveurbeeld gebroek veur sjtökker teks te markere. De laesbaarheid teks blief hiebie den gewaorbórg.
Markersjtifte verzeen van ónoetwasbaren ink (veur permanent te markere) waere beveurbeeld gebroek veur kleiersjtökker of anger veurwirpe te verzeen van 'n identificatie.
De kleure van 'n markersjtif kinne wissele (van gael en oranje tót greun en blaw tót paars en raos).
Heiligdomsvaart
thumb|right|Heiligdomsvaart in Mestreech, 2004 Heiligdómsvaart is 'ne optoch, percessie of oetsjtalling van de relieke van 'ne bepaalde heilige. Meistal gebeurt dit um de 7 jaor.
In de regio
Plaatse in de regio mèt zevejaorlikse heiligdómsvaarte zint:
De Hopel
De Hopel is 'n wiek in 't naorde vanne gemèndje Kirkraoj inne Nederlandjse pervinsje Limbörg.
Modoc County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Californië thumb|200px|Ligking vaan Modoc Modoc is e in 1874 gestiech graofsjap in Californië. Modoc is aofgeleid vaan moatakni, dat "zuierlinge" beteikent in de taol dee door de vreugere indianestam woort gebruuk, dee leefde in de graofsjap vaan Modoc. Modoc is de graofsjap vaan Californië boe in de historie 't miest is gestumd op de republikeine. De hoofplaots is Alturas.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaol oppervlak vaan 10.887 km² (4203 mijl²) boevaan 10.215 km² (3944 mijl²) land is en 672 km² (259 mijl²) of 6.17% water is.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 1/km² (2/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 9448 dat bestoont oet:
Bookhaojing
Bookhaojing (döks ouch accountancy) is 'n óngerdeil van de bedriefseconomie en behils 't biehaoje van de administraasje van 'ne persoan of 'n instèlling.
Modoc County
Demografie
't Gaof 3784 gezinne en 2550 femilies in Merced County. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,93.
Bookhaojing
Emes dae in deze bedriefstak wirkzaam is neump me 'ne bookhaojer of 'nen accountant. Lit waal op det de naam accountant neet gans stump, 'nen accountant is in Nederlandj 'ne wètmaesig-vasgelagdje beroopstitel veur emes dae specefiek jaorraekening controleertj of opmaak of financieel administraasjes oetveurtj; me haet hiebie 'n speciaal opleijing nuèdig.
Modoc County
Plaotse
Neve Alturas heet gein plaots in de graofsjap mie daan 1000 inwoeners.
Bookhaojing
'ne Bookhaojer controleertj de beuk van de óngernumming, meh kan ouch raod gaeve. Bie 'ne bookhaojer dae in opdrach wirk veur groate bedriever, ligk 't accent döks mièr op 't controlere; bie 'ne bookhaojer veur klein óngernumminge geit 't mièr euver 't gaeve van raod.
Aajdnederfrankisch
thumb|250px|Gebeed vaan 't Aajdnederfrankisch ofwel Aajdnederlands in de 7e/8e ieuw, volges Peter-Alexander Kerkhof (2020). E groet deil vaan 't Friestaoleg gebeed zouw later ouch Frankischtaoleg weure. E groet deil vaan 't huieg Noord-Fraankriek waor twietaoleg Frankisch/Romaons. Aajdnederfrankisch of Aajdnederlands is de vreugste fase vaan de Nederfrankische dialekte, dat wèlt zègke 't Nederlands (de westeleke dialekte) en 't Limbörgs. Veur specifiek de begintied vaan 't Limbörgs kin me spreke vaan Aajdlimbörgs of Aajdmaoslands. D'n Aajdnederfrankischen tied löp vaan oongeveer 500 tot 1200. De taol is mer spaorzaam bekind en väöl bronne zien umstrejje. Toch kin me mèt 't wieneg materiaol wat euversjut aardeg get euver 't Aajdnederfrankisch zègke.
Naom en aofgrenzing
Wie de naom al zeet is Aajdnederfrankische de taol vaan de Fraanke, veur zoewied die neet aon de Hoegduitse klaankversjuiving heet mètgedoon (zuug oonder bij Historie). Heimèt is de Benrather Linie de zuidoosteleke grens tösse Aajdnederfrankisch en Aajdhoegduits. Woersjijnelek laog dees isoglos nog neet perceis op dezelfde plaots wie noe; mèt 'n sjeersde aon gegeves vèlt dao evels wieneg vaan te zègke. In eder geval vèlt aon te numme tot de zuidoosgrens in 't Rijnland laog.
In groete deile vaan Nederland woort nog gein Aajdnederlands gesproke. In wat noe de oosteleke provincies zien spraok me Aajdsaksisch (boe 't Nedersaksisch oet is oontstande). In groete deile vaan Wes- en Noord-Nederland woort Aajdfries gesproke - neet allein in Friesland, meh ouch in Groninge en Noord-Holland. Oersprunkelek praotde me ouch in Zuid-Holland en Zieland Aajdfries, meh naotot de Fraanke de Frieze oonderworpe is dao 't Frankisch ingeveurd.
Historie
De Fraanke waore 'n federatie Wes-Germaanse volker die oersprunkelek in Noordoos-Nederland en Noordwes-Duitsland leefde. Later trokke ze nao 't zuie, roond de grens vaan 't Romeins Riek. Sommege vaan hun woorte in 't Riek touwgelaote es boondgenoete. Nao de collaps vaan 't Riek en de Groete Volksverhuizinge gónge ze ouch in Noord-Gallië woene. Vaanaof dat memint góng in de Alpe de Aajdhoegduitse klaankversjuiving vaan start. Dees veraanderinge verspreide ziech gestiedeg nao 't noorde, meh bleve op e zeker memint steke in Midde-Duitsland. De dialekte vaan de Franke woorte mer deils geraak; zoe oontstoont 'n sjeiing tösse 't Hoegfrankisch en Middelfrankisch (deil vaan 't Hoegduits in breie zin) en 't Nederfrankisch. Tegeliek deeg 't Nederfrankisch ouch neet mèt aon de Ingweoonse taolveraanderinge die 't Fries en 't Saksisch teikene. Heimèt kaom 't op ziechzelf te stoon.
De Fraanke breide hun keuninkriek hendeg oet, zoetot hun taol in de vreug middeliewe zier belaankriek woort. Groete deile vaan hun territorium naome 't Frankisch euver. 't Noordelekste deil vaan Fraankriek waor gans Frankischtaoleg. Nog väöl groeter deile vaan dat land waore twietaoleg Romaans-Frankisch, umtot 't Aajdnederfrankisch de taol vaan de elite waor. Nao 800 kierde ziech deen trend um en won 't Aajdfrans laankzaam terrein. De Frankische dominantie heet in väöl Franse streektaole zien spoere naogelaote: veural in 't Picardisch en 't Waals, meh ouch in 't Standaardfrans. E dudelek veurbeeld is de gewuunte um 't bijveuglek naomwoord veur 't zelfstendeg naomwoord te zètte (soms in 't Standaardfrans, ummer in de mieste Waalse en Picardische dialekte). Ouch de dobbel oontkinning maag me aon Frankischen invlood touwsjrieve.
Ouch op veurheer al Germaans terrein bookde 't Frankisch veuroetgaank. Naotot de Fraanke de Frieze oonderworpe, naome de Schelde-, Maos- en Rijnmoond al gaw 't Frankisch euver. Oetindelek wis Sjarel de Groete e wereldriek bijein te vereuvere. Heer stèlde evels 'n sjrifcultuur in, die neet 't Frankisch meh 't Latien en sjrieftaol gebruukde. Heidoor naom 't prestiesj vaan 't Frankisch aof. Daobij waor 't gebeed boe Aajdnederfrankisch es volkstaol woort gesproke in de vreug middeliewe neet vaan al te groet belaank.
Dat lèste veraanderde roond 1200. In deen tied kaom Vlaondere en Braobant sterk op en greujde hei 'n sjrifcultuur. In gans Europa weurt 't daan ouch gewoener um de volkstaol te sjrieve. 't Nederfrankisch is daan al zoewied oontwikkeld tot me vaan Middelnederlands geit spreke.
Korte tekste
De ajdste teks die in aonmerking kump is de inscriptie vaan Bergakker. Dees rune-inscriptie stamp oet de vijfden iew; de datering vèlt tösse 425 en 450, dat wèlt zègke oet d'n tied vaan de Volksverhuizinge wie de Franke nao 't zuie aon 't trèkke waore. 't Zinneke luit haþuþȳwas ann kusjam logūns (meugeleke vertaoling: 'Haþuþȳw: heer gönt de oetverkaorene 'n vlam'). Vaan roond 510 stamme de glosse in de Salische wètte. Dit book is zelf in 't Latien gestèld, meh in de marsj vint me hei en dao Aajdnederfrankische wäörd en ein inkel zinneke: Maltho thi afrio lito ('Iech zègk: iech geef diech de vrijheid, laat'; heimèt woort 'ne laat of hurege door zienen hier vaan huregheid oontluf).
Minder umstrejje zien diverse gebeie oet de negenden iew, boe in de genezing vaan peerd weurt aofgesmeek (Visc flot aftar themo uuatare.).
't Bekindste tekske is de zoegeneumde zin vaan Sisam, die stamp vaan roond 1100: Hebban olla vogala nestas hagunnan hinase hic enda thu uuat unbidan uue nu. Dit zinneke woort in 1932 door 'ne filoloog gevoonte. 't Moot 't werk zien vaan 't Vlaomse kopiis in Ingeland. Sinds de oontdèkking heet me dit zinneke veur 't ajdste Nederlands gediech gehawwe. Sommege gelierde dinke evels tot dit gein Aajdnederfrankisch is meh Aajdingels, um perceis te zien Kents dialek. Es dit klop, moot de zin wel aanders weure geleze en vertaold.
Langer tekste
De Wachtendonckse Psalme, die oet d'n tienden iew stamde, waore gooddeils Aajdnederlands mèt get Aajdhoegduitsen invlood. Dit lèste kump allezeleve umtot 't orzjineel vaan örges aanders (Trier?) stamde. De bron zelf is verlore gegaange, meh fragminte devaan zien bewoerd gebleve in aonteikeninge vaan d'n humanis Justus Lipsius. 't Psalter woort bewoerd in de abdij vaan Minster (Munsterbilzen); gezeen ziene Limbörgsen aard moot 't ouch örges dao in de buurt zien oontstande.
Wijer bronne zien de Leidse Williram, 'n vaan oersprunk Hoegduitse hervertèlling vaan 't Hoegleed die deils is aongepas aon 't Hollands vaan de kopiïs. Ouch de Middelfrankische Rijmbiebel is vaan belaank; de taol vaan dit handsjrif is inderdaod deils Middelfrankisch of Ripuarisch, meh deils ouch Wesfaals (dus Aajdsaksisch) en Limbörgs (Aajdnederfrankisch).
Glosse
E groet aontal Aajdnederlandse wäörd is in glosse euvergelieverd, dat wèlt zègke inkel wäörd in anderstaolege tekste. Taolkundege Nicoline van der Sijs meint de ierste 'Aajdnederlandse' glos al bij Tacitus te leze, dee sprik euver Vadam ('wad', accusatief) en daomèt Wadenoijen (Gelderland) meint. Of 't zin heet veur zoe vreug al vaan 'Nederlands' te praote is mer de vraog. Wijer glosse stoon wie gezag in de Salische wètte. E zevenden-iews Aajdiers handsjrif neump blinn auga ('blind-uigeg') en sjrijf 't aon de "Galliërs" touw; e bewies tot de Frankische bovelaog in Noord-Fraankriek toen neve Romaans nog Germaans spraok. Later in d'n Aajdnederlandsen tied vint me plaots- en persoensnaome in tal vaan Latiense sjinkingsakte. Die zien vaan groet taolkundeg belaank, neet allein door de woordvörm die ze vertuine, meh ouch um oet te make boe me op e bepaold memint wel of gein Aajdnederfrankisch spraok. De grens tösse Frankisch en Fries in Wes-Nederland kin allein mèt dit soort bewies weure getrokke.
Kinmerke
Umtot 't Aajdnederfrankisch zoewel de Hoegduitse es de Ingweoonse klaankveraanderinge (gooddeils) heet euvergeslage, waor 't de mies awwerwètse vaan alle Wes-Germaanse taole. Versjèlle mèt zien zösterkes weure daan ouch veural negatief oetgedrök. Toch traoje ouch in 't Aajdnederfrankisch al diverse klein veraanderinge op, neet ummer in alle dialekte.
Ingweoonsen invlood is aon 't Aajdnederfrankisch neet gans veurbijgegaange. De Salische Fraanke kinne 'm vaan hun naobers höbbe oondergaange. Ingweoonse kinmerke zien beveurbeeld 't verdwijne vaan 't wäördsje ziech (in modern Nederlandse dialekte dèks z'n eigen), 't samevalle vaan de vörm *mis (datief) en *mik (accustief) in mî, en de vörm fîf veur awwer *fimf 'vief'. D'n Ingweoonsen invlood is väöl sterker op plaotse boe de Fraanke ziech mèt de Frieze of de Sakse vermingde (zuug oonder). Bij de Ripuarische Fraanke vint me die vörm neet.
Vocaole
In de mieste Aajdnederfrankische dialekte weure ai en au gemonoftongiseerd tot ē en ō. 't Limbörgs (of wat later zoe weurt geneump) is de groete oetzundering. Daoneve blieve oonder mie in 't Hollands diverse wäörd mèt ai gespaord: in diverse dialekte zeet me beveurbeeld noe nog vleis, en e woord wie eigen heet zelfs de standaardtaol gehaold.
In de Utrechse duipgelofte is ai veraanderd in ā. Dit is ieder 'n (Aajd-)Saksische veraandering, al kin (op basis vaan de sjeersde aon bronne) neet weure oetgeslote tot me op e zeker memint ouch in Utrech zoe heet gepraot.
Nao 't ind vaan d'n Aajdnederlandsen tied touw beginne neet-beklemtoende vocaole dudelek gereduceerd te weure, tot ze op 't ind allemaol in sjwa samevalle. 't Middelnederlands begint bij definitie op 't memint tot dat perces veerdeg is; in diverse Aajdnederlandse tekste zuut me 't evels ouch al. Dees oontwikkeling weurt mèt zoeget alle Wes-Germaanse taole gedeild, al is zeker 't Fries dao wel e stök later in.
Consonante
In de negenden iew verdwijnt in wäörd die beginne mèt hr-, hn-, hl- en hw d'n ierste klaank: hring weurt ring, hloupon weurt loupon "loupe", hnut weurt nut "noet" en hwīt weurt wīt "wit". Ouch dees oontwikkeling is algemein in 't Wes-Germaans. Minder algemein, en daorum mie typisch Nederfrankisch, is 't verdwijne vaan dezelfde lètter in de combinatie -hs (vus 'fóks' tegeneuver Aajdhoegduits fuhs) en tösse twie vocaole in (sian 'zien' tegeneuver Aajdhoegduits sihon).
D'n dentaole fricatief th en ziene weike variant verdwijne op 't lèste, meh blieve nog vrij laank bestoon. 't Veraandere vaan th in d (ertha > Middelnederlands erde) is koume euverwejje oet 't Aajdhoegduits, boe dees oontwikkeling al väöl ieder begós.
Zjus zoeget gelt veur de zoegeneumde Auslautverhärtung. De -d op 't ind vaan e woord veraandert al dèks in 'n -t (die ouch zoe weurt gesjreve), meh veural 't Hollands wèt ziech dao iewelaank tege te verzètte. Noe nog kin me bij awwer sprekers vaan 't Amelands de -[d] hure.
Wie me in e bovestoond veurbeeld kin (vus) zien waore de f- en s- al in de Aajdnederlandsen tied stumhöbbend aon 't weure. De [z] weurt evels gewoen gesjreve es 'n ; dit zouw in 't Middelnederlands zoe blieve.
Vörmlier
Wie diverse vaan zien zöstertaole en wie ouch 't Middelnederlands nog kint 't Aajdnederlands veer naomvalle, in d'n alleriersten tied dinkelek nog vijf. Indicatief en conjunctief zien nog vörmeriek. In dialekte mèt Friese of Saksischen invlood, meh ouch allein mer dao, vörmp ziech 'n einheidsmiervoud.
De zwake wèrkwoordsklasse op *-jan en *-an valle same. Diverse wäörd vaan de lèste klas liekene nao de ierste te zien euvergegaange, ietot de *-j- verdween en eventueel 'nen umlaut achterleet: *havan weurt hebban via *hafjan, *sagan weurt seggan via *sagjan. In 't Ripuarisch Frankisch blieve dees veraanderinge oet, vaandao noe nog Mestreech höbbe en zègke tegeneuver Heerles habe en zage.
Es veurbeeld veur de laat-Aajdnederlandse verbuiging volg noe 't woord dag.
Oldambt
frame|Ligking vaan de gemeinte Oldambt in de provincie Groninge. Oldambt is sinds 1 januari 2010 'n gemeinte in 't ooste vaan de Nederlandse provincie Groninge. Ze is geneump nao de landstriek mèt dezelfde naom en besteit oet 't gebeed vaan de opgeheve gemeintes Reiderland, Scheemda en Winschoten. De gemeinte besleit 'n oppervlak vaan 296,42 km² (daovaan 61,96 km² water) en heet oongeveer 40.000 inwoeners (39.543 op 31 mei 2009 veur de drei aw gemeintes same). De gemeinte umvat de kerne Bad Nieuweschans, Beerta, Drieborg, Finsterwolde, Ganzedijk, Heiligerlee, Midwolda, Nieuw-Beerta, Nieuw-Scheemda, Niewolda, Oosterwold, Scheemda, 't Waar, Westerlee en Winschoten (hoofplaots).
Aajdnederfrankisch
Vörmlier
De vörm in 't inkelvoud zien al perceis zoe wie in 't Middelnederlands, de vörm in 't miervoud doen evels väöl archaïscher aon.
Oldambt
De fusie is tot stand gekoume oonder drök vaan de provincie, en hingk ing same mèt e samewèrkingsprojek tösse de drei gemeintes, bekind es de Blauwe Stad. Tege dit projek, gemeind um kapitaolkrachtege lui nao dees erm regio te trèkke, waor väöl verzèt vaan de communistische partije (NCPN en later VCP), die in Oos-Groninge hun lèste machsbasis höbbe. 't Waore ouch politici vaan dees kleur die ziech verzatte tege de fusie. De aander partije (euveregens ouch gooddeils socialistisch) gónge wel akkoord.
Aajdnederfrankisch
Dialekte
Väöl dialekgróppe die noe nog bestoon, zien in dezen tied oontstande. De naome bestoonte dèks nog neet.
Bronne
Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel en get aonligkende artikele.
Bad Münstereifel
Bad Münstereifel is e Rienlands stedsje in de krink (Kreis) Kreis Euskirchen, te Noordrien-Wesfale (Duutsland). Mèt häör 150,83 km² en 17.236 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 114 de veerkante kilometer.
't Op 280 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe.
Krach
'n Krach is 'n netuurkóndige groeatheid die, oetgeuub op e lief, dao-in 'n spanning of drök leet óntstaon, of die 't lief van bewaeging duitj verangere, duitj versnelle. Dore wirking van 'n krach kan arbeid waere verrich. Sómmige krachte höbben op gróndj van häör oearzaak of wirking 'nen eige naam gekrege, wie wrievingskrach, zwaordjekrach en middelpuntjvliedendje krach. Krach haet 'n gruuedje en 'n richting, en wuuertj veurgestèldj es 'n vectorgroeatheid. 'n Krach kan waeren euvergebrach door kóntak tösse veurwirper of deilkes (vas, vleujstof, gaas) of door e krachteveldj (inne klassieke netuurkónde zeen die van lektromagnetische of gravitationeel aerd).
Centraal-Azië
]] Centraal-Azië is de regio van Azië die zich oetstrek vanaaf de Kaspische Zieë in 't weste tot Centraal-Sjina in 't oeëste. Ten naorde leit Rusland en ten zuje Afghanistan. De regio leit daomei in 't midde van 't continent en 't supercontinent Eurazië. 't Guf verschillende definities euver de exacte samestelling van de regio en gein daovan wuurt algemein erkind. Gemeinelik waere de lande Kazachstan, Kirgizië, Oezbekistan, Tadzjikistan en Turkmenistan tot Centraal-Azië geraekend. Soms geldt det aevel ouk veur Afghanistan, Mongolië, deile van Iran, India en Pakistan, Zuud-Siberië en de Sjinese provincies Oeës-Toerkestan en Binne-Mongolië.
Óndanks det de aafgrenzing van dees regio vreej vaag is, haet de regio eige kinmerke. Zoeë höbbe in Centraal-Azië altied nomadische volkere gelaef en van groeët belang waas de zieroute.
Čadca
Geografie
't Distrikdörp lèk t'n zuje vanne Jablunkov pas, ómgaeve dore Javorníky, Kysucké Beskydy en Turzovská vrchovina berg. 't Lèk inne vallei vanne Kysuca reveer, zoeaget 30 km t'n noorde van Žilina en is óngerdeil vanne historische regio Kysuce. 'ne Minderheid vanne Gorale woontj inne ómgaeving.
Historie
't Distrikdörp is inne 17e eeuw gestich, d'n ieëste vermèljing kömp ieëder namelik in 1565 es Tzaczcka. 't Plaetske bekoom stadsrechte in 1778.
Rinder
thumb|Aziatische waterbuffele baojentere Rinder zien herbivoor, evehovege, hoolheurege zoogdiere vaan de subfemilie Bovinae, groet vaan stök en wie väöl aander bieste oet hun femilie gemeinelek horedragend (in 't bezunder de mennekes) en sociaol. Ze leve euverwegend op 't naordelek haafroond en in d'n Awwe Wereld, vaan de poolstreke en 't hoeggebergde tot in de trope, in zoewel bos en ope veld. Tropische soorte zien dèks get raanker, höbbe ziech soms mie nao e hert-echteg fenotyp oontwikkeld (antilope). Väöl rinder zien gedomesticeerd um hunne mèlk en/of hun vleis. Soms weure ze es las- of trèkbieste gebruuk; es rijbieste zien ze euver 't algemein oongesjik.
Systematiek
Euver de oonderling relaties tösse de rinder zien de gelierde 't oonderein neet ins; de classificatie blijf daorum get plat.
Bron
Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Tvedestrand
thumb|De ligking van Tvedestrand in de pervincie Aust-Agder. Tvedestrand is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Aust-Agder in Nórwaeg. De gemeinte had 5.838 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 216,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 27. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0914.
1453
1452 - 1453 - 1454
Čierna nad Tisou
Čierna nad Tisou (Hóngaars: Tiszacsernyő) is 'n stad en 'n gemèndje in 't distrik van Trebišov inne regio róntjelóm Košice in 't uterste zuudoeaste van Slowakieje, kortbieje reveer d'n Tisa (Hóngaars: Tisza).
Historie
De stad enne gemèndje zeen ein vanne jóngste inne regio róntjelóm Košice. De twieë zeen namelik gestich woren in 1828.
Geografie
De stad ligk op 102 maeter huuegdje en besleit e gebied van 9.37 km². Zoeaget 4.390 luuj wone dao.
Etniciteit
Óngevieër 60% is Hóngaars, 34% is Slowaaks en 6% zeen Zigäönder.
Economie en veurzeninge
In 't plaetske guuef 't 'nen apotheek, 'ne publieke bieb en e gymnasium. Wiejer guuef 't in 't plaetske onnag e poskentoear en versjillige winkelmeugelikheje.
Verveur
't Plaetske haet 'n treinsverbinjing mit Oekraïen, die wichtig is es Slowakieje en Oekraïen versjillige standerde höbben en daoveur mót al 't verkieër van standerd waere verangerdj.
1425
1424 - 1425 - 1426
Lierne
thumb|225 px|right|Sjtergewelf in de kirk van [[Toruń mit dao-in aangegaeve versjillende óngerdeile: A: twee gordelbäög, B: twee diagonaalrubbe, C: 'ne tierceron, D: 'nen druper of doorhangendje sjloetsjtein, E: 'n lierne en F: twee sjild- of muraalbäög.]] 'n Lierne of 'n verbinjingsrub is 'n rub in e gewelf die is óntsjtange doe de gewelfboew zich in de gotiek ummer wiejer deej óntwikkele.
'n Lierne is neet drek verbónje mit 't puntj wo 't gewelf op rös, meistes 'n zuul of kolom. Dit in taegesjtèlling toet de gordelbaog, de tierceron, de muraalbaog en de diagonaalbaog, die waal drek zeen verbónje mit 'n zuul of kolom. 'n Lierne is aevel 'n decoratief rub die de hiebaove-geneumde euverige óngerdeile mitein verbindj. Wiejer verbinj de lierne nooit ein van de ere geneumde óngerdeile mit de sjloetsjtein.
Pevek
thumb|Pevek, op de veurgrónd hoeëgbouw en op d'n achtergrónd de have en de [[Oeës-Siberische Zieë ]]
Pevek (Rössisch: Певе́к; Tsjoektsjisch: Пээкин / Пээк) is 'n havestad in 't autonome distrik Tsjoekotka, de noordoeëstelikste regio van Rösland. Pevek is ouk ein van de noordelikste staej van det land. De stad besteit oet 'n aantal woeënblokke en vaerder domineert de zieëhave 't stadsbeeld. Pevek haet óngevier 5.000 inwoeëners. In 1989, vlaak veur de val van de Sovjet-Unie, ware det mier es 12.000.
Pevek leet in 't oorspronkelike laefgebeed van de Tsjoektsje, 'n Paleosiberisch volk in 't noordoeëste van Siberië.
Asperge
Asperge, in 't plat: sperves, (Latiens: Asparagus officinalis subsp. oficinalis) ies ’n plant, woavan de jóng sjeut (de sjtengele) verboewd were es greunte. Dees vörm van greunte kweke dege de Romeine vreuger al. Veural in de losse zandgrónd van Miede-Limburg en Noord-Limburg, Brabant op 't Belsj en in Duutsjland vingk aspergeteelt plaats en dat gebeurt al saer de 19e ièw.
Pevek
De ierste bewoeëners kwame heej kórt nao d'n Ierste Waereldoorlog en in de dertiger jaore woorte beej geologische expedities get boete 't stedje groeëte tin- en uraniumreserves gevónde. Pevek greujde es gevolg daovan oet wies 't centrum van 'n mienbouwgebeed. De ligking aan zieë zörgde veur nog mier bedrievigheid, umdet me allein via de zieëhave zwaor matterjaal veur de mienindustrie kós aanveure. Vaerder goof 't heej ten tiede van de Sovjet-Unie ouk 'ne goelag.
Asperge
Teelt van de asperge
thumb|300px|Asperge sjteke in [[Maasbrach ]] ’t Ièrsjte jaor lièt de aspergeboer de plant gewoon doorgreuje. De sjeut vertakke zich, kriege väöl blaedsjes en later ouch hièl klein wiete bleumkes. De plant zuut dan oet wie ‘ne wösj seergreun. In de herfs sjtörf ’t bovegrónds gedeilte aaf, meh de wortel blief leve. Dae zal in ‘t veurjaor wir gewoon oetloupe.
De teelt besjteit oet ’t oetsjteke (aafsjnieje) van de óndergróndse sjeut, die zich in opgehuègde grónd bevinge. 't Ophuège, tot zoan 40 centimaeter hoag, gebeurt mèt de bedoeling de sjtengele te dwinge ’t leech te zeuke. Bie gebrek aan zónleech blieve ze blank. Ze were es wiette asperges verkoch: 't "Wiet goud" geneump. Greuje de sjeut te wied door, dan verkleure ze ièrsj nao paars en danoao tot greun asperges. Die zint ouch eetbaar, meh sjmake andersj. De plant kènt 10-12 jaor op ’t zelfde veld blieve sjtoon. Oet ein plant greuje ongevaer 20 sjtengele. Op eine werme daag kènt ‘ne sjeut sóms waal 7 cm greuje! Umdat te forcere were de aspergevelde ouch waal mèt plastic bedèk.
Pevek
Nao de val van 't communisme verdween de mienindustrie en veel de noordelike zieëroute eweg. Daodoor verlete vuuel luuj 't stedje en vertrokke zeej nao ander dele van Rösland, wao mier werk waas te vinde. Saer e paar jaor nump 't aantal inwoeëners weer 'n bietje toe.
1825
1822 - 1823 - 1824 - 1825 - 1826 - 1827 – 1828 1825 (MDCCCXV) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne zaoterdag op de Gregoriaanse kalender.
Asperge
Ougs
Asperges were, mèt ’n speciaal mets van ca 45 cm lengde, ein veur ein gesjtoke.
1825
Gebäörtenisse
thumb|right|150px|George Stephenson, oetvènjer van de sjtoumlocomotief.