cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zuud-Limburgse haof
Gesjiedenis
Neve de woning en de sjuur kaom es driede gebuuwke in ’t Zuud-Limburgse land de sjtal veur. De Kemerlingshaof in Oêsj bie Èèsjde ómvatte in 1399 ’n huysinge, shuere en stellynge. Èvvel van de pachhaof Rodere in Raor weure in 1382 allein ’n husinge en de scure geneump en ouch in datzelfde jaor van de haof in de grach bie Oeësjbik mit huse, schuren, hoeuereyden (erf). Waarsjienlik ies de sjtal ’n deil van de sjuur, want in Raor weurt ‘t viè beneump en in ’n umsjrieving oet 1400 van ten Rade in Wiek mitten mesthof ende mitten schuuren. In D'r Roare bie Vols ies sjpraoke van ‘ne dweersje sjtal en sjuur ónder ein daak in 1600.
Oet de situering van ‘n aantal 16e ièwse boereweuninge in zuud-oas-Limburg bliek dat al van ’n sjtrak óntwerp ies oetgegange. De geboewe sjtoon haoks op de waeg mèt de kopgaevel van de kamer riechting de waeg. Dees liegking zou nog ièwe gebrukelik blieve. Te zeen ies dat noe nog in Sjtröch en Sjtókkem. Umdat ’t boewterrein dèks umhoaglöp, moos de veurplei weure aafgevlak. Dat bevorderde ‘ne reigelmaotige aanlèk. Aangenómme weurt dat de sjtal-sjuur achter de mèshoup haoks op dae gevel woort geboewd. ‘ne Extra sjtal weurt dao wir haoks opgezat en zoa óntsjteit de u-vörm. Deze plattegrónd van boewe en veural de kapconstructie laote oetbreiing in de breidte neet toe. Nóg langer gevele make zou de bedriefsoetveuring óneconomisch make. In tieje van sociale ónrös kump dan de poortgevel mèt euverkapping, dae de carrévörm volmaak. De gesjlote haof ies dan ’n feit. De veurbeelde van euvergeng van langegevelhoes via 'n L-vörm en u-vörm nao de gesjlote haof kómme euveral neve-n ein veur. De gesjlote boew geit dus truuk op economische motieve en neet op 'n Romeins veurbeeld. Bie de kesjtièlhäöf zal 't verdedigende karakter waal 'n rol höbbe gesjpeeld.
Groate boerehäöf en hièrehäöf
De groate carréboerderieje zint veural te vinge op 't plateau in Zuud Limburg en in 't Belsj en in de Voorsjtreek.
Lintbeboewing
thumb|left|Monumentaal mergelhäöf in Sint Gerlach (lintbeboewing) Es Hoezer en häöf versjpreid langs eine waeg gesitueerd liegke, sjpreke v'r van lintbebeboewing of 'n lintgehuch. Weurt de beboewing diechter op ein en oetgebreier dan höbbe v'r mèt 'n sjtraotdörp te make. 't Boeredrief weurt oetgeveurd vanoet 't gehuch of dörp. 't Land liek in de umgeving. Häöf in lintbeboewing langs eine waeg zint (nog) te vinge in:
Hudige situatie
Sómmige boerderieje zint euvergegange van gemengk landboew nao speciaal boerebedrief. Boere höbbe ziech toegelag op vièteelt of speciaal viè: (keu, hinne, verkes of sjäöp). Óf ze doon allein akkerboew, fruitteelt of wienboew. Väöl häöf kriege saer 't ing van de 20e ièw ander of gemengde functies, zoa-es: camping, manege, hotel, vakantiehoezer en groepsaccomodatie neve 't boerebedrief.
Sloveens
't Sloveens is 'n Zuid-Slavische taol boevaan 't taolgebeed oongeveer euvereinkump mèt de grenze vaan de rippebliek Slovenië. Wijer weurt de taol veural gesproke in Italië en in Oosteriek, boe ze plaotselik de status vaan officieel taol heet. 't Aontal sprekers bedraag zjus get mie es twie miljoen. De taol is hendeg conservatief: zoe heet ze es ein vaan de hiel weinege Indo-Europese taole d'n dualis behawwe.
Effelder Waldsee
De Effelder Waldsee is e maer inne Duutsje gemèndje Wasseberg en ligk ane grens vas t'n naordwèste van 't dörpke Effeld.
De Effelder Waldsee is 'n toeristische plaats wo me gratis aan 't water kan ligken en zwumme. Ouch guuef 't dao versjillige faciliteite, wie 'n campingplaats.
't Maer is ómgaove door buim en inne midde ligke twieë klein eilendjes en e sjiereilandj.
Instrumentalis
D'n instrumentalis is 'ne naomval dee in diverse taole veurkump of veurkaom. Heet gief 't middel aon boemèt get gebäört.
Veurkoume in de Indo-Europese taole
D'n instrumentalis waor eine vaan de ach naomvel die me kin reconstruere veur 't Proto-Indo-Europees. In diverse dochtergróppe is ze nog te vinde. 't Sanskriet heet d'n instrumentalis zoe good wie alle zeve aandere bewoerd. Ouch de Slavische en Baltische taole kinne - ouch noe nog - 'nen instrumentalis (beveurbeeld Russisch треном trenom 'mèt d'n trein'), zoe good wie 't Armeens. In 't Latien is d'n instrumentalis formeel opgegaange in d'n ablatief, meh me kin nog wel zien tot 'r bestande heet: 'ne vörm wie nudis manibus beteikent, zoonder veurzètsel en zoonder wijere contex, 'mèt de bloete han'.
Ouch in de aw Germaanse taole kaom d'n instrumentalis veur, meh dao begint 'r al same te valle mèt d'n datief - e perces wat later woort voltoejd. 't Bèste is heer bewoerd in 't Aajdhoegduits, boe manneleke en oonzijege wäörd nog apaarte vörm höbbe. In 't Aajdingels besteit de naomval allein nog bij de veurnaomwäörd, in 't Gotisch is 't nog mer e relik. Zelfs in de modern Wes-Germaanse taole heet d'n instrumentalis nog ei relik achtergelaote. In 'n oetdrökking wie (des) te groeter geit 't lid te trök op *þē, d'n awwen instrumentalis vaan þata. Feitelek beteikent dit dus 'daodoor groeter' of 'groeter door middel daovaan'.
Léglise
thumb|Locatie va Léglise in Luxemburg. Léglise is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Neufchâteau. Op 'n oppervlakde va 172,92 km² wonne 5.039 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 29 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|Zich óp Léglise. Assenois, Ébly, Louftémont, Mellier en Witry.
Aube
thumb|Ligking van 't departement Aube. 't Departement Aube is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 10. 't Is gelaengen in 't naorde, grenzendj ane departemente: Haute-Marne, Marne, Côte-d'Or, Yonne en Seine-et-Marne. De houfstad is Troyes.
Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Sinterklaos (fiès)
thumb|right|Sinterklaos en Zjwarte Piet
Sinterklaos, andere naam veur (Sint Nicolaas), ies 'n volksfiès, dat plaatsvingk op 5 en 6 december in veural Nederland, Belsj, Noord-Frankriek en Luxemburg. Ouch in 't zuje en zuud-weste van Duutsjlaand, in Oasteriek, de Elzas, Lotharinge, Pole, Tsjechië en Zjwitserland weurt Sinterklaos op dees daag gevierd. Door emigrante ies ’t in Amerika mètgenómme en door de plaatselike (Ingelsj)sjprekende bevolking euvergenómme es 't fiès van Santa Claus. Sinterklaos ies 'n folklore, veural veur kinger, die nog 'geluive'.
Folkore in Nederland
Naodat de intoch in land, sjtad of dörp ies gewaes maoge de kleinekes saoves hunne sjoon zètte. Dao-in zölle ze dan sjmörges sjloek of 'n klein cadeautje vinge, gebrach door Sint of Piet. De daag veur of op ziene fièsdaag deilt Sinterklaos cadeautjes oet of lièt ze bezörge in 'ne zak. Dao were traditioneel Sinterklaosleedsjes gezónge. Sinterklaos riejt op 'n wiet peerd (sjummel) euver de daker en weurt geholpe door ziene knech Zjwarte Piet. In 't gans gebeure weurt ouch 'n pedagogisch element verwèrk: 'sjtoute kinger' zölle ze gerammeld kriege mèt de roe van Zjwarte Piet en Sinterklaos maak aanteikeninge euver ederein in zien diek book en zal dat ouch ter sjpraoke bringe. 5 December saoves vingk de pekskesaovend plaats. Groate luuj geve ziech ónder ein (fop)cadeautjes en surprises, dèks vergezeld van Sinterklaosgediechte op riem. Op 6 december, de verjäördaag van de Sint geneump, meh eigelik ziene namesdaag, vinge kinger cadeautjes in hunne sjoon.
Sinterklaossjloek
Veurbeelde van traditionele Sinterklaossjloek zint: marsepien, bankètsjtaaf of -lètter, sjoekelate lètter, pepernote, kroednote, peperkokemennekes (taaitaai), sjuumkes, sjpeculaaspoepe en mandariene (eppelkes van oranje).
Verwante persone
Santa Claus en kaersjman.
Stettin
Stettin (Pools: Szczecin, ) is de hoofstad vaan de Poolse wojwodsjap Wespommere, aon de moond vaan de Oder, bij de Stettinse Haf. Stettin, de zevende stad vaan Pole, is 'n belangrieke Oosziehave en de vestegingsplaots vaan 'n universiteit en versjèllende hoegsjaole. De stad had per 2014 408.113 inwoeners.
Zuid-Los Angeles
Zuid-Los Angeles (Ingels: South Los Angeles) is, zoe wie de naom al zeet, 't mies zuidelek district vaan Los Angeles in Californië. Zuid-Los Angeles steit veural bekind um häör oonderwies. Bekans alle universiteiten vaan LA ligke in dit distrik.
Wieke
thumb|right|Zuid-Los Angeles Alle districte in Los Angeles höbbe wieke, zoe ouch Zuid-Los Angeles :
Karlheinz Stockhausen
Karlheinz Stockhausen (Mödrath, noe Kerpen, 22 augustus 1928 - Kürten, 5 december 2007) waor 'nen Duitse componis. Same mèt de Franse Olivier Messiaen en Pierre Boulez en d'n Amerikaan John Cage weurt 'r gezeen es eine vaan de belaankriekste vertegewoordegers vaan de avant-gardemuziek. Heer waor oonder mie pioneer in 't serialisme en d'n elektronische muziek.
Leve
Stockhausen woort gebore in 't kestiel vaan Mödrath, e dörp wat intösse vaan de landkaart verdwene is door daagbouw nao broenkole en later örges anders woort opgeboud. Ziene pa waor sjaolmeister, zien ma had las vaan psychische steurnisse. Stockhausen brach zien wijer jäög door in Altenberg en Sante (Xanten). In 1938 hertrouwde zienen intösse gesjeie pa. In d'n Oorlog verloor Stockhausen allebei zien awwers: ziene pa veel in 1945 aon 't Oosfront, zien ma woort in 1941 door 't nazi-rezjiem es geisteskraanke umgebrach.
Vaan 1947 tot 1951 studeerden 'r meziekpedagogie en piano aon 't Köls conservatorium en tegeliek musicologie, germanistiek en filosofie aon de universiteit te Kölle. Pas in 1950 oontwikkelden 'r echte belangstèlling veur compositie. 'n Treffe mèt de Belzje componis Karel Goeyvaerts in 1951 zat häöm detouw aon bij Olivier Messiaen en Darius Milhaud te goon studere, wat 'r vaanaof 1952 doog. Interesse veur elektronische muziek en nui klaankkleure brach häöm in 1954 nog tot 'n studie fonetiek, akoestiek en informatica in Bonn.
In 1951 trouwden 'r mèt Doris Andreae, mèt wee 'r veer kinder kraog: Suja, Kristel, Markus en Majella. In 1967 zouw heer zien twiede vrouw trouwe, Mary Bauermeister, die häöm de kinder Julika en Simon gaof. Sinds 1961 woenden 'r op e landgood in Kürten.
Nao e paar traditioneel werke begós heer vaanaof 1951 in 'n radicaol vernuiende stijl te sjrieve; 't ierste werk wat ziech aon de traditie oonttrèk is Kreuzspiel. Binne e paar jaor stoont heer internationaal in de belangstèlling mèt werke wie de Klavierstücke, Kontra-Punkte en Gruppen. Later verlag heer zie werkterrein nao d'n elektronische muziek (zuug oonder) mèt werke wie Gesang der Jünglinge en Kontakte. Vaanaof de jaore zeventeg en tachteg woort zie werk belaankriek ambitieuzer. Veural opzeen baarde de heptalogie LICHT: 'n serie vaan zeve opera's, ein veur ederen daag vaan de week boe heer ziech vaan 1997 tot 2003 mèt bezegheelt. In 2001 kaom 'r in 't nuits door controversieel oetspraoke euver de aonsleeg op 't World Trade Center in New York. In de peers woort de opmerking oet ziene moond opgepik tot dit "'t groetste kunswerk aller tije" waor. De opmerking waor evels oet zie verband gerete: Stockhausen had, es antwoord op 'ne vraog of heer ech aon Eva, Michael en Lucifer (de hooffigure vaan Licht) gluifde, gezag tot de aonsleeg es groetste kunswerk vaan de verneteging 't bewies vörmde vaan Lucifer zie bestoon. In 'tzelfde interview maakden 'r evegood wel dudelek tot heer voont tot 't um misdaode góng.
Stockhausen storf op 5 december 2007. Volgens 't officieel beriech vaan de Stockhausen-stiechting waor 'nen hartstèlstand d'n doedsoerzaak; volgens bronne oet de femilie had heer evels al laanger 'n oongeneseleke krenkde oonder de leie en kaom zienen doed neet zoe oonverwachs.
Stijl
Stockhausen zien ierste (later) gepubliceerde composities oontstoonte in 1950, wie heer aon 't conservatorium studeerde. In dezen tied waor heer nog neet bezunder progressief ingestèld. Mètstudente rappeleerde ziech later tot heer geïntrèsseerd waor in wie mèt 't twelftoenssysteem toch tonaol kós componere. De Chöre für Doris zien nog tonaol en vertuine d'n invlood vaan ziene lierer Hermann Schroeder (en indirek Paul Hindemith). De Drei lejer stoon in 't twelftoenssysteem en vertuine wie de Sonatine veur viool en piano oet 1951 d'n invlood vaan Arnold Schönberg.
Serialisme
Later in 't decennium geit Stockhausen ziech concentrere op de ruimdeleke opstèlling vaan zien speulers: Gruppen (1957) is veur drei orkeste die op versjèllende plaotse in de zaol zien oetgestald, bij Carré (1960) zitte veer koere en orkeste roontelum de luustereers te speule. Me constateert ouch dudelek tot de componis in dezen tied de mies strikte vörm vaan 't serialisme liet loupe, 'nen trend dee bij de mieste serieel componiste (entans in Europa) aon te wieze is.
Elektronische meziek
Nao de experimenteel stökker Etüde, Studie I en Studie II, boe-in heer bij de musique concrète in de geis vaan Pierre Schaefer begint en daan euvergeit nao abstrakter (zuver akoestische) texture, kump 'r in 1956 mèt Gesang der Jünglinge im Feuerofen, e pioneerswerk in 't daan nog joonk genre vaan d'n elektronische muziek. Oetgaankspunt in dit werk is e klei stökske gesproke teks ('t Biebelverhaol vaan de jongelinge in d'n ove, oet Daniël) wat op alle meugeleke menere weurt vervörmp en bewèrk en vermingk mèt puur elektronisch gegenereerde geluide. Stockhausen gebruuk ouch hei serieel principes, meh deit 't mèt gans aander parameters es in zien werke veur minseleke oetveurder: klaankkleur, gradatie vaan toen nao roesj, graod vaan verstoonbaarheid etc. De toenhuugdes weure neet aofgeleid vaan twelftoensreekse, meh direk vaan frequenties, zoetot me toene huurt die boete 't conventioneel toensysteem valle. In Kontakte (1960) combineert heer live-oetveurders (piano en slaagwerk) mèt de elektronisch veurbereide geluide vaan 'ne bandrecorder.
Nuier technieke make ouch oetveuringe mèt live-elektronica meugelek: in Mixtur (1964) weure neve 'n orkes veer sinusgeneratore en veer ringbandmodulatore gebruuk. In dat soort gevalle deent elektronica um geluide vaan akoestische, live speulende instruminte te vervörme, zoetot 'ne "soundmix" oontsteit tösse de oersprunkeleke klaank vaan 't orkes en de vervörmde klaank oet de luidspreker.
Intuïtieve meziek
In 1968 begós Stockhausen aon get nog väöl radicaolders. In zie nui werk Aus den sieben Tagen sjreef heer gein note mie veur meh vatde heer de instructies aon d'n oetveurende in teks. Heer neumde dit intuïtieve meziek. De twie jaor die volgde sjreef de componis diverse werke vaan dat typ. Allewel tot de methode get rappeleert aon de conceptuele meziek vaan de Fluxus-beweging, góng 't Stockhausen, wie 'r dèks insisteerde, um de meziek zelf en neet um 't concep. Oonderzeuk heet daobij aongetuind tot Stockhausen zelfs dees tekscomposities nog nao serieel principes inriechde. Nao zien idee waore de teksopdrachte dudelek genog um tösse versjèllende oetveuringe vaan 'tzelfde werk 'n zeker einheid te höbbe. De oetveurende dachte dao evels aanders euver: zij meinde zelfs tot ze es mèt-componiste betaold móste weure um hunne groeten inbrink.
Gans origineel waore Stockhausen zien tekscomposities neet. John Cage en La Monte Young gónge häöm diverse jaore drin veur. Aanders es hun waor 't Stockhausen evels veural te doen um 'n al-evel variabel meh dudelek gedefinieerd meziekstök te kriege, boevaan diverse oetveuringe nog merkbaar euvereinkomste höbbe.
Formulaïsche meziek
De werke oet de serialistischen tied, zoewel de oetereingebroke klaveerstökker es de elektronische klaankblök, höbbe ei dink gemein. In allemaol weurt de muzikaal dimensie vaan de melodie verwaarloes. Bij d'n intuïtieve meziek gief 't al gaaroet niks vaan 'n melodie. Dit verandert radicaal vaanaof 1970, es Stockhausen de techniek vaan de formulaïsche compositie aonnump. Dit kump drop neer tot ein muzikaal gedachte, dèks 'n melodie, in de compositie soortgelieke reekse-bewèrkinge oondergeit wie 't toenmateriaal bij 't serialisme. De luustereer vingk zoe 'n melodische einheid in de compositie op. Soms weurt dees techniek vergeleke mèt de klassieke sonnatevörm, Wagner zien Leitmotive of mèt d'n jazz. 't Ierste werk mèt die techniek is Mantra veur twie piano's en live-elektronica. Aander bekinde werke zien Inori (1974) en Tierkreis (1975). Dat lèste werk gelt es 't touwgenkelekste werk vaan Stockhausen. Tierkreis, meh ouch aander werke oet de formulaïschen tied, neige dèks nao tonaliteit; Stockhausen pas heimèt tot op zeker huugde in 'nen trend vaanaof de jaore 1970 um weer tonaolder te componere.
In de ierste werke geit 't Stockhausen nog drum alle meziek oet ein formuul te hole. Later, te beginne mèt Atmen gibt das Leben en daan Tierkreis, Sirius en Licht, liet de componis mie formule in ziene meziek touw, bedoeld um mètein te contrastere.
Sinds 1977: Licht
In 1977 begós de componis aon e formulaïsch werk vaan enorm proporties: Licht. 't Geit hei um 'ne cyclus vaan zeve opera's roontelum drei min of mie allegorische personages: Lucifer, Michaël en Eva. Ouch dit werk is formulaïsch: de ganse cyclus is gebaseerd op ein 'superformuul' die besteit oet drei laoge, ein veur eder personage. Handeling in d'n traditionele zin oontbrik veur 't bèste deil. Dit projek weurt dèks vergeleke mèt Der Ring des Nibelungen vaan Richard Wagner.
De lèste jaore: Klang
Nao Licht begós 'r aon e projek boe-in heer aon alle 24 ore vaan d'n daag e stök touwwees. Dit werk neumden 'r Klang. Bij zienen doed had heer 21 ore veerdeg, die heer deils nog zier recint gecomponeerd had. De ore 11 t/m 21 zien postuum in premièr gegaange. In Stockhausen zien sjetse is gei materiaol veur de euverege drei ore te vinde.
Aon Klang vèlt op tot 't gei gebruuk maak vaan formulecompositie, meh in plaots daovaan 'n (dobbel) twelftoensrij gebruuk. Ouch is d'n inhaajd vaan de werke veur Stockhausen zien begrippe oongewoen vrij. Allein de centraolen toen vaan eder oor steit vas, de res (innerleke structuur, proporties, bezètting) bepaolde de componis veur eder stuk obbenuits.
Op de kunsmeziek
Es pioneer in de seriële muziek waor Stockhausen zienen invlood op ander componiste enorm. Avantgarde-figure wie Luciano Berio, Luigi Nono en Bernd Alois Zimmermann lete ziech door häöm en Boulez tot eder hun eige versie vaan 't serialisme inspirere. Ouch de elektronische werke brachte 'n raasj teweeg. Sinds de jaore zeveteg is zienen invlood evels belaangriek minder groet geweure, umtot de avant-garde oet de mode raakde. Evegood neume väöl modern componiste Stockhausen nog es 'nen inspiratiebron.
Op de popmeziek
Zienen invlood op de popmeziek is mesjiens wel groeter es zienen invlood op zien eige muziekdomein. D'n invlood vaan Stockhausen in dit gebeed beperk ziech evegood bekaand gans tot d'n elektronische muziek. In de jaore zesteg deent Stockhausen oonder mie es inspiratie veur avantgarde-arties Frank Zappa (dee häöm neump neve oonder mier Edgard Varèse, Igor Stravinsky en Charles Ives) meh ouch veur de Beatles, die de kop vaan Stockhausen tösse tientalle aandere op de veurkant vaan hunnen elpee Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band zètte.
Hiel belaangriek waor de inspiratie vaan Stockhausen zie werk veur de experimenteel grope Can en (later) Kraftwerk. In Can zaote twie lierlinge vaan Stockhausen (zuug oonder), Holger Czukay en Irmin Schmidt. Zoewel veur de Britse synthesizermuziek es veur de house en d'n techno gelle die twie bands es de veurnaomste inspiratiebronne. 't Is dus neet euverdreve te zègke tot die genres hun bestoon ouch aon Stockhausen te daanke höbbe.
Sjaol
De groeten invlood vaan Stockhausen had neet in de leste plaots te make mèt de didactische functies die heer bekleide. Daodoor leet 'r 'n groete sjaol vaan lierlinge nao. Oonder die lierlinge zien, neve de bove al geneumde Czukay en Schmidt, Boudewijn Buckinx, Cornelius Cardew, Peter Eötvös, Wolfgang Rihm en La Monte Young.
Álvar Núñez Cabeza de Vaca
right|150px|thumb|Álvar Núñez Cabeza de Vaca Álvar Núñez Cabeza de Vaca (Andalusië, Spanje, 1490 - Andalusië, Spanje, 1559) waor 'ne Spaonsen oontdèkkingsreizeger. Heer is veural bekind vaanwege de toch dee heer maakte door Noord-Amerika.
Op 6 november 1528 oontdèkte heer 't Texas vaan allewijl. Toen heer trök kaom nao Spanje wèlde heer gere gouvernäör weure vaan Florida, mer dit is d'r noets vaan gekoume. Heer is later gestorve in zien geboorteregio.
Maotsjappie
't Begrip maotsjappie vèltj gooddeils same mitte notie samelaeving, meh lègk mieë naodrök oppe institutioneel en ordenendje aspèkte daovan: de staot enne staotsapparate. Daomit is 't ouch e territoriumgebónjener begrip es samelaeving.
Algemein
't Begrip maotsjappie wuuertj döks ouch aan 'n bepaoldje identiteit gekoppeldj. Zoea besteitj 't begrip wèsterse maotsjappie en primitieve maotsjappie. 't Element "maot-" is 'n euverzètting van 't Letiens "socius" (bóndjgenoeat, mitgezel, deilgenoeat, kammeraod, maot); in 'n samelaeving wuuertj me gebaore, kump me terech, mer 'n maotsjappie of "society" mót me aktief vormgaeven en aevenes 'n kammeraodsjap of maotsjap in standj haje.
'n Ikkenomie veróngerstèltj de dynamische wirking van 'n maotsjappie. Ikkenomie mit langtermiensperspectief besteitj allein es die t'n deens steitj vanne maotsjappie. In 'n positieve ikkenomie steitj de ikkenomie t'n deens vanne miens, de maotsjappie enne ómgaeving, en neet ómgedrejdj.
Maotsjappievörm
Inne theorie en praktiek wuuertj óngersjied gemaak tösse:
Maotsjappiefilosofie
Maotsjappiefilosofie is nej verwantj ane sociaal filosofie: e deilgebied vanne filosofie en besjeftig zich mitte vraog nao 't óntstaon, de zin enne aerd vanne maotsjappie. Det wil zègke det ze de verhajing tösse d'n individuele miens enne maotsjappie en zien structure bestudeertj. De sociaal filosofie haet nej raakvlakke mitte filosofische vakgebiede ethiek en rechsfilosofie, meh beguuef zich daonaeven op 't gebied vanne sociaal weitesjappen en mieër in 't biezunjer vanne sociologie.
Filosofe die zich ouch of oetsloetendj besjeftigdje mitte maotsjappie-filosofische vraogstökker zeen ónger anger: Plato, Aristoteles, Thomas Hobbes, Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Voltaire, Karl Marx, Theodor Adorno, Max Horkheimer, Herbert Marcuse en Jürgen Habermas.
Maotsjappieweitesjap
Maotsjappieweitesjap is bao synoniem ane sociaal weitesjappe: die takke vanne weitesjap die betrèkking höbben oppe miens in zien sociaal ómgaeving. In Nederlandj raekentj me wiejer toete maotsjappieweitesjappe:
Sociologie
Sociologie is de weitesjap die zich besjeftig mitte bestudering van 't sociaal gedraag en sociaal hanjele vanne miens inne samelaeving.
De sociologie bestudeertj luuj en häör gedraag in häör sociaal ómgaeving, in relatie toete hieërsjendje moraal en ethiek en in verbandj mit politische en filosofische gedraagscodes. Praktisch gezeen mèntj det de bestudering van 't daacheliks laeve van luuj en 't fónksjenere van luuj in häör ómgaeving, sociaal verbenj, gezinsstructure, religieus verbenj, wètte, normen en waerd, rolpetroeanen en cultureel verbenj. De drie houfthema's vanne sociologie zeen 't rationalisatieperblieëm, 't cohesieperblieëm en 't óngeliekheidsperblieëm.
Gebrook (Heële)
Aanvankelik waor Gebrook mer ein gans klein dörp. Meh dit verangerde radikaal wie in 1902 door de regering in Den Haag woord besjlaote om Sjtaatsmiene te gaon boewe. Gebrook woort aangeweze om dao de twiëde koel te gaon boewe, de Sjtaatsmien Emma. Noe haet de Emma noats ech in Gebrook gelaege. De Koel haet gans zien besjtaon ömmer op grondjgebied van de gemeinte Haelder gelaege, wobie die gemeinte eigelik veer koele how: de Oranje Nassau I biej de sjtaasje en de Oranje Nassau III en IV in respectievelik Haelderhei en op de Hekseberg. Meh de Emma woord ömmer aangeduid mèt Gebrook of Treebeek es vestigingsplaatsj. Mèt de aanlègk woort begonne in 1908 en in 1913; sjus veur d'r aesjte weltaorlog woort de aesjte koal geproduceerd. De aafveur ging via ein eige sjpaor dat oet Brunssum kaom van de Sjtaatsmien Hendrik, dwaasj door Gebrook via Nöth euver Sjènne nao de have van Stein. De Emma woord in 1975 gesjlaote, en op 't terrein haet nog eine ganse tied ein ongerdeil van de Afcent gezaete. De groate blikvanger, Sjach III van de Emma, is hauverwaegs de jaore '80 gesjloop.
Sinds 1982 mak Gebrook deil oet van de gemeinte Heële, dit nao de gemeintelike herindeilinge van dat jaor. 't Awd gemeintehoes aan de Nuujsjtraot is nog bewaard geblieëve, meh is neet mieë i gebroek. In 't dörp is huuj 'ne sjtadsdaelwinkel gevestig, woeë me vuur gemeintelike zake terech kint.
Bie d'r mert sjtaet de klein Sint-Janskirk, de aw parochiekirk. 't Mergele gebuike is in de 14e ieëw geboewd es kapel van 't kesjtieël en nog pès de 18e ieëw wiejer oetgeboewd tot wat 't noe is. Ómdat 't kirkske begin 20e ieëw te klein woert, besjloot 't kirkbesjtuur 'n nuuj groeëter kirk te boewe naeëve de aw: de groeëte Sint-Jan.
Gebrook haat de mieëste erkinde waterbrónne va Nederland. Op 't terrein van Schiffers Food ligke zös brónne, woevan de uëverheid veer erkind haat. Dees brónne zint bekind es de Cornelia, Hebron, Idel en Sifres. De twieë lètsgeneumde zint daonaeëve aoch officieel erkind es mineraalwaterbrónne.
Waope
't Sjèldsje mèt de liew is 't femiliewaope vaan de hiere vaan (Hoons-)Gebrook, d'n heilege, dee in de besjrieving neet is gespecificeerd (en op de teikening vrouwelek oetzuut), waor oersprunkelek Sint-Jan-d'n-Evangelis, de parochieheilege, dee same mèt 't Breuker femiliewaope op de aw sjepebaankzegele stoont.
Motion capture
Motion capture is 'n techniek die gebruuk weurt um beweginge vaan lui te kopiëre nao realistische animaties.
Gebrook (Heële)
Historische inwoenertalle
De volkstèllinge vertèlle veur Gebrook twie verhaole. In de negentienden iew waor 't 'n kwakkelgemeinte, boe 'ne geringe greuj gaw weer teneet woort gedoon door 'ne krimp. Nao 1900, en zeker nao 1909, greujt de gemeinte evels explosief, wie de aander gemeintes in de Oosteleke Koel.
't Kanaal
Geografie
't Kanaal haat 'n lengde van óngevier 560 kilomieëter en 'n breidte die versjilt van 240 kilomieëter op 't breidste deil en 34 kilomieëter op 't sjmaalste deil. Dit sjmaalste deil waert aoch waal 't Nauw va Calais geneumd. De lengde van de zieësjtraot waert dèks bepaald doer d'r aafsjtand tösje Land's End (Ingeland) en 't eiland Ouessant (Frankriek) in 't weste en 't Nauw va Calais in 't oeëste. 't Kanaal is gemiddeld zoeën 60 mieëter deep, mit 'n maximaal deepde van 120 mieëter.
Motion capture
Ein techniek (optisch) um dees beweginge vas te lègke is door op bepaolde plaotse vaan 'ne proofpersoen lempkes aon te bringe en dees plaotse 'n vaste positie te geve. Es vervolges de beweging vaan dees plaotse vasgelag weurt kin ze omgezat weure nao 'n animatie.
Gebrook (Heële)
Historische inwoenertalle
(logaritmische sjaol; x1830=100)
't Kanaal
Geografie
In dees zieësjtraot ligke 't eiland Wight en de Kanaaleilande, 'ne eilandegroep kort vuur de kus va Normandië, dae ónger de Britse Kroeën vilt, meh evvel gein ónderdeil van 't Vereinig Kuëninkriek is. De Kanaaleilande waere gevormd doer de eilande Guernsey, Jersey, Alderney en Sark.
Motion capture
Bij inertieel techniek veur motion capture, weurt gebruuk gemaak vaan miniatuursensors: versnellingsmeters, magnetometers en gyroscopen. Daomèt weure de beweginge geregistreerd en nao de computer gesjik. Dao weure de metingen umgezat in beweging en kin real-time 'ne 3D animatiefiguur gevolg weure op 't beeldsjerm.
't Kanaal
Geografie
De belangriekste haveplaatsje aan 't Kanaal zint 't Ingelsje Plymouth, Bournemouth, Portsmouth, Brighton en 't Franse Le Havre en Cherbourg. Bie Le Havre mungt de groeëtste revier oet, de Seine.
Eburone
thumb|212px|Standbeeld van Ambiorix in Tongeren De Eburone waore ein sjtam der Belgae. In d'n ieërste ieëuw nach Kristus wuinde ze in 't Nord-oeëste vanne Gallië. In zien De Bello Gallico sjrieft Gaius Julius Caesar det ze Germaans zeen, mer det is zieëker neet waor. 't Waore Kelte en bewónde 't gebbed det noe Lemburg en Luuk is. Vanne Rijn toet aan waat noe Brussel is enne ouch d'r Nordliche Ardenne, d'r Eifel en d'r Bördenlandschaften omvaatte.
Motion capture
Neve optisch en inertieel kint motion capture nog veer aander technieke: mechanisch, elektro-mechanisch, magnetisch en reflectie-tape.
Veur väöl computerspäölsterkes en animatiefilms weurt tegewoordeg dees techniek gebruuk. "Motion Capture" weurt dèks aofgekort weergegeve es "Mocap".
Awt-Gelaen
Awt-Gelaen (Nederlands: Oud-Geleen) is 'n buurtsjap in de veurmalige gemeinte Gelaen in Nederlands Limburg, ein plaatsj die sins 2001 óngerdeil oetmaak van de gemeinte Zitterd-Gelaen. Awt-Gelaen is gelaege ten zuje van Zitterd aan de westelikke kantj van de Gelaenbaek wo de plaatsjnaam van is aafgeleid. Aan de oaskantj ligk de sjtasie Gelaen-Oas aan de sjpaorlien Zitterd-Haerle.
Eburone
Ambiorix waor de belangriekste aanvuier d'r Eburonen en vuierde zien sjtam aon in ein rebellie teige de Romeine. Man numt an, det d'ne Eik d'n heilige Pantj der Eburone gewesen waor en det verklaortj den auch de naom vanne( 'Kuining der Eiken om os heer') enne auch den Naom vanne ganze sjtam, vriejelijk vertoaldj 'Eikemiense'. Aander brónne neume 't Keltische eburo dat taxus betekent of 't Germaanse ebura dat everzjwijn betekent es mäögeleke etymologie van d'r naam Eburone.
Awt-Gelaen
Gesjiedenis
In de middeleëuwe waas Awt-Gelaen ouch bekènd ónger de naam Op-Gelaen, de eërsjte vermeljing waas in 1148. 't 'Dörp' is nej verbónje mèt tweë patroanheilige, Sint-Marcellinus en Sint-Petrus, wonao de parochiekirk is geneump. De aw kern woort gevörmp door de hujige sjtraote Pietersjtraot, Peschsjtraot, Dörpsjtraot (noe Marcellinussjtraot), Jodesjtraot en Eindjsjtraot. Aan dees sjtraote ligke allewiel nog ènnige monumente van historische waerd zwoaes 'dörpshaove en patriciërshoeze'. Pes in 't begin van veurige eëuw woort 't dörp lètterlik doorsjtruimp door de Keutelebaek die leep via de Pietersjtraot en Peschsjtraot en vervolges aan 't eindj van 't dörp oetmónje in de Gelaenbaek. Allewiel is dees baek euver häör ganse tracé bènne Gelaen euverkloesd en maak ze deil oet van 't riolesjtèlsel. Al veur de kóms van de mien Maurits in 't begin van de twintigste eëuw waas 't dörp gerich op boerebedrieve, sjönsmaekerieje, laerloajerieje en beerbroewerieje. Door de sjnelle óntwikkeling van Gelaen es indusjtriesjtad, sjmólt 't dörp same mèt de anger dörpe Lötterao en Kraonkel tot de gemeinte Gelaen.
Eburone
In Tongere in Bèlsj-Limburg sjteit ein sjtandbeeldj vanne Ambiorix.
Awt-Gelaen
Bezeenswaerdigheje
De Roams-Katholieke Sint-Marcellinus en Sint-Petruskirk gelaege aan de Leurssjtraot haet 'ne Romaanse taore mèt 'n driebeukige kruusbasiliek in neogotische sjtiel, óntwórpe door Carl Weber en geboewd in 1862-1863. De taore dateert oet 1504 en is groatedeils opgetrokke oet mergel. In de kirk is eine helsjteine duipfóntj oet 1622, gesjónke door Albert Huyn IV (zuuch: Femilie Huyn). Biej de kirk sjteit 'n neogotische kepel oet 1874 mèt dao-in eine calvariegroep.
Hoes Maes aan de Leurssjtraot 4 is ein 16e eëuws tweilaogs hoes mèt mergelsjteine sjpeklaoge en wirt door väöl Awt-Gelaenersj ouch waal "'t Bokkeriejershoes" geneump. Jan en Willem Maes geraakde in depe sjölde en 't hoes kroog eine nuje eigenaer, drossaard Jan van den Stock. Later woort 't lènkergedeilte van 't hoes bewoond door zien kleindochter, die getrouwd waas mèt de kapitein van de bokkeriejers, Willem de Gavarelle. De graote sjlaopkamer woort vreuger gebroek es vergaderzaal van de bokkeriejers. Aan de plefónge zint in sjtein oetgehouwe bokkeriejersköp wo-op de verdepingsbalke ligke.
Knokke-Heist
Knokke-Heist (Wes-Vlaams: Knokke-'Eist) is 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, arrondissemint Brugge. De gemeinte umvat 'n oppervlak vaan 56,44 km² en had op 1 januari 2008 34.026 inwoeners. De gemeinte ligk aon de Noordzie en tege de grens mèt Nederland en is de noordelekste vaan de provincie.
Deilgemeintes
De gemeinte Knokke-Heist umvat veer deilgemeintes. De deilgemeintes Knokke en Heist höbbe ouch nog aander kerne - oersprunkelek gehuchte, allewijl ieder stadswieke.
Natuur
't Zwin, 't restant vaan de vreugere zie-erm dee tot bij Brugge reikde, ligk gedeiltelek in Knokke-Heist (de res ligk in de gemeinte Sluis). 't Is e zandereg sjorregebeed (westelek Nederlands schor is oongeveer 'wad') wat veural veur väöl zieveugel (die me wijer in Vlaandere amper zuut) intressant is.
Historie
Knokke, Heist (vreuger Koudekerke) en de naoberdörper aon zie waore iewelaank oonbeteikenende vèssersplaotse. Dit veranderde allemaol in de negentienden iew, wie me dao, zjus wie in aander plaotse in Wes-Vlaandere, 't toerisme oontdèkde. Dit zörgde veur bekans explosieve greuj en 't oontstoon vaan 'n agglomeratie aon zie. In 1971 woort de fusie tösse Knokke, Heist, Ramskapelle en Westkapelle e feit. De lèste jaore weurt de politiek gekinmerk door de rechse plaotseleke partij Gemeentebelangen en d'n eve conservatieve börgemeister graof Leopold Lippens.
Libramont-Chevigny
Aander kerne
left|thumb|'t Dörpsplein va Libramont in de gemèngde Libramont-Chevigny. Bras, Freux, Libramont (gemèngdehoes), Moircy, Recogne, Remagne, Sainte-Marie-Chevigny en Saint-Pierre.
Vasco da Gama
Vasco da Gama (1469-1524) waas 'ne Portugesen óntdèkkingsreiziger enne leier vanne ieëste expeditie van Portugal nao India. De Gama woort gebaoren in Sines. Wie d'r jónk waas lieërdje d'r zich astronomie en navigatie. In 1492 woort t'r zieëofficeer.
Vasco da Gama is bekèndj gewaore doordet d'r in 1497-1499 es ieëste euvere zieë van Europa nao India is gevare. Trótsdet 't grótste deil vanne route al bekèndj waas (Bartolomeus Diaz haw in 1488 toet Zuud-Afrika gevare, dewiel d'n Indischen Oceaan bekèndj waas bieje Arabiere en bestudeerdj door Diego Covilhão), waas hae d'n ieëste dae dit effectief maakdje.
Tiejes zien reis maakdje Da Gama 'ne groeate boch doren Atlantischen Oceaan veur zoea de windjstildje en 't slech waer langs de kus van Afrika te vermieje. Tiejes dees route, die d'r veur zowied bekèndj is es ieëste noom, waas t'r op e zeker memèntj kórter bie Zuud-Amerika es bie Afrika. Daonao volgdje d'r de oeaskus van Afrika naordwers toet aan Malindi.
In Malindi slaagdje d'r d'rin 'ne gelieërdje gids te kriege dae zie sjeep nao Calicut in India loeadsdje. Dao verzóch t'r hanjel te drieve, mer e gebraek aan hanjelsgeujer en taengewirking vanne moslimhenjelere maakdje 't 'm lestig. Trótsdet kós t'r 'n oetnuuejiging toet hanjelsbetrèkkinge kriege vanne zamorin (de lokalen hieërsjer).
In 1502 maakdje Da Gama 'n twieëdje reis nao India (dit waas de derdje gans biejein, tössedoor haw Pedro Alvares Cabral det ouch gedaon). Dees reis is beröch veure wreidheid. Langs de kus van Afrika brandjsjatdje Da Gama versjillige stej. In 't biezunjer is zien vereuvering van 't sjeep Meri bekèndj: nao det te höbbe vereuverdj en óntdoon van kosbaarheje, leet Da Gama 't bewós zinke mit 300 men aan baord; de meiste ware pelgrims óngerwaeges nao Mekka. In Calicut óngervónj d'r oppernuuj taengestandj en woorten 'n aantaal van zien men gedoeadj. Da Gama bómberdieërdje de stad en vertróch nao 't concurrerendje Cochin veur dao hanjel te drieve.
In 1524 woort Da Gama oppernuuj nao India gesjik, wo inmiddels 'n Portugese kolonie waas, veur corruptie te bestrieje. Hae stórf e paar maondj nao aankóms aan 'n gekrenkdje.
Zonnebeke
Zonnebeke (Wes-Vlaams: Zunnebeke) is e dörp en 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, arrondissemint Ieper, tege de grens mèt Wallonië, mèt 'n oppervlak vaan 67,57 km² en 12.192 inwoeners per 1 januari 2010.
Deilgemeintes
Zonnebeke besteit oet vief deilgemeintes. De hoofgemeinte besleit 16,55 km² en had op 1 januari 2010 4.489 inwoeners.
Historie
Zonnebeke woort door gevechte in d'n Ierste Wereldoorlog zoeget gans platgelag. In 1977 woorte de opgeheve gemeintes Beselare, Geluveld en Passendale bij Zonnebeke geveug; Geluveld had in 1971 al Zandvoorde geannexeerd.
Bezeensweerdeghede
Door 't extreem geweld vaan d'n Ierste Wereldoorlog zien in Zonnebeke koelek aw gebouwe te vinde. De modernistische Slevrouwekèrk oet 1924 steit op de plaots vaan 'n awwer. 't Neogotisch raodhoes (foto) is oet 1925. In de gemeinte zien versjèllende monuminte euver en kèrkhover oet d'n oorlog te vinde.
21 april
21 aprèl is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 111en daag vaan e gewoen jaor en d'n 112e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 254 daog. In de Roems-Kathelieke Kèrk is dit d'n heiligedaag vaan Anselmus vaan Canterbury.
Libin
thumb|Locatie va Libin in Luxemburg. Libin is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Neufchâteau. Op 'n oppervlakde va 139,72 km² wonne 4.996 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 36 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|De kèrk va Libin. Anloy, Ochamps, Redu, Smuid, Transinne en Villance.
Wit-Russisch
't Wit-Russisch of Belarussisch (eige naom беларуская мова bjelaroeskaja mova) is de taol vaan Wit-Rusland. De taol behuurt tot de Oos-Slavische taole; ze is ing verwant aon 't Oekraïens en 't Russisch (in 't bezunder de Zuid-Russische dialekte). Ouch heet ze dudeleke Poolsen invlood gehad. In de twintegste iew begós 't Wit-Russisch in belaank aof te numme en woort 't Russisch ummer mie neve cultuurtaol ouch spreektaol. 't Wit-Russisch steit sterker op 't platteland es in de stei, en sterker in 't weste (wat pas in 1939 bij de Sovjet-Unie kaom) es in 't ooste (wat al iewelaank bij Rusland hoort en boe de Russische taol naovenant langer en mie invlood had).
Bij de volkstèlling vaan 2009 gaove 5,1 mieljoen Wit-Russe aon tot ze 't Wit-Russisch es moojertaol hadde, dewijl nog ins 6,3 mieljoen lui 't es twiede taol beheersde. Heibij kump nog e beperk aontal Wit-Russe in aongrenzend gebeed zoewie in de Wit-Russischen diaspora. Väöl lui die de taol vaan hoes oet höbbe mètgekraoge, spreke ze in 't daogeleks leve neet zoe dèks mie, en gemingde houweleke weure dèks Russischtaoleg. Daobij heet de oonaofhenkelekheid vaan 't land mer veur 'n beperkde opleving vaan 't Wit-Russisch es cultuurtaol gezörg. Dit maak de touwkoms vaan de taol oonzeker.
VC Koeban Krasnodar
right VC Koeban Krasnodar (Russisch: Футбольный клуб "Кубань" Краснодар / Foetbol'nyi klub Koeban' Krasnodar) is de voetbalclub van Krasnodar, Rösland. VC Koeban sjpeelt in 't Koeban sjtadion, dat 'n capaciteit haet van 32.000 zitplaatsje.
Wit-Russisch
Relaties mèt de zöstertaole
Globaol kin weure gezag tot 't Wit-Russisch zoe tössen 't Russisch en 't Oekraïens in steit. De grens mèt de Zuid-Russische dialekte is mer hiel lesteg te trèkke; 't gief e vrij vleujend dialekcontinuüm. De grens mèt 't Oekraïens is e bitteke sjerper. Allein gans in 't zuidweste vaan 't land, bij 't Wes-Polesisch dialek, is 't de vraog boe Wit-Russische dialekte ophawwe en Oekraïense beginne. 't Aontal dinger die exclusief Wit-Russisch zien (dat wèlt zègke: neet in 't Russisch en ouch neet in 't Oekraïens te vinde zien) is beperk.
Vaan 't Russisch versjèlt 't Wit-Russisch:
Kouw
’n Kouw of hok ies 'n klein aafgesjlote (nach)verblief veur hoesdere of 'n mèt gaas aafgesjlote plek veur knien, hinne, doeve en veugel. Veer kalle van knienskouw en vogelkouw. 't Doevehok weurt ouch doefes (doefhoes) en 't hinnehok weurt hinnes (hinhoes) geneump. ’n Hok ies ouch ’n klein bergruumde bv.: poetshok, kleidhok, berghok, wesjhok.
Wit-Russisch
Relaties mèt de zöstertaole
Vaan 't Oekraïens versjèlt 't Wit-Russisch:
Kouw
'ne Sjtal deent veur 't verblief van groater dere zoawie paerd, sjäöp, keu en verkes.
Wit-Russisch
Relaties mèt de zöstertaole
Vaan allebei versjèlt 't Wit-Russisch:
Dialekte
thumb|Wit-Russische dialekte, mèt in stippellijne drei interpretaties vaan de boetegrens. Merk op tot de indeiling vaan Bjauzenk oet 1980 (greun stippellijn) gaaroet gein oosgrens stèlt. Zuut me aof vaan 't Wes-Polesisch, wat wie gezag inger aon 't Oekraïens verwant is, en trèk me de grens mèt 't Russisch neet te wied nao 't ooste, daan is de variatie in dialekte beperk. 't Gief binne Wit-Rusland 'n dujeleke verdeiling tösse noordoosteleke en zuidwesteleke dialekte, mèt 'n middezone boe ouch de hoofstad Minsk in ligk.
De belaankriekste versjèlle zien tot in 't noordooste de /r/ 'ne weike variant [rʲ] heet, dee 't zuidweste neet kint. Ouch is de akanje (reductie vaan neet-betoende vocaole, zuug bove) in 't noordooste oetgesprokener es in 't zuidweste. De standaardtaol keus in de kwestie vaan de /r/ dujelek veur 't zuidweste. De kwestie vaan de akanje kin aon de spreker weure euvergelaote; in de spelling zuut me mie 't gemaoteg beeld vaan 't zuidweste trök.
Twie standaardtaole
Oondaanks de liech bedreigde status en de klein dialektische variatie kint de Wit-Russische taol toch twie sjrieftaolnorme. De gebrukeleke standaardtaol riech ziech naomelek op 't Russisch, dewijl de klassieke taolnorm, Tarasjkjevitsa, ziech mie op 't Pools riech - de taol boe 't Wit-Russisch in vreugeren tied door beïnvleujd is. Deze norm is kort nao de Russische Revolutie, wie minderheidstaole begóste te florere, opgestèld, meh woort in 1933, in d'n tied vaan Stalin, vervaange door de mie Russisch-geènte norm. Umtot dee lèste beter aonslut bij wie de lui praote, is 't Tarasjkjevitsa noets mie ech populair gewore - al leefden 't nao de oonaofhenkelekheid wel eve op.
1892
1889 - 1890 - 1891 - 1892 - 1893 - 1894 - 1895 1892 (MDCCCXCII) waor e sjrikkeljaor wat begós op 'ne vriedag op de Gregoriaanse kalender.
Neufchâteau (provincie Luxemburg)
thumb|Locatie va Neufchâteau in Luxemburg. Neufchâteau (Welsj: Li Tchestea) is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Neufchâteau. Op 'n oppervlakde va 133,79 km² wonne 7.343 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 65 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|'t Gerechsgebów va Neufchâteau. Grandvoir, Grapfontaine, Hamipré, Longlier en Tournay.
H.W.A. Lemmerling
Alois Lemmerling waor ´ne sjriever euver volkscultureel en natuurónderwerpe. Hae is gebore op 2 juli 1919 in Cadier en Keer en gesjtorve op 2 oktober 2003 in Valkeberg. Hae deeg 'n sjtudie in de landboew, fruitteelt en tuinarchitectuur en haolde in 1947 't diploma tuinboewvakónderwiezer. Hae waor vanaaf 1954 in deens van de Gemeinte Valkeberg aan de Geul es hoof van de plantsoenedeens. Es besjtuurslid en adviseur van ´t I.V.N. waor hae in 1974 de óntwerper en gróndlègker van de heemtuin Sjloensheim (noe kesjtièltuin) bie kesjtièl Sjaloen in Oud-Valkeberg. Ouch goof hae de lèsse aan de heemtuingidse. Wiejer heel ´r lezinge met dia´s euver volkscultuur en natuur.
Achagua
De Achagua zeen 'n inheimsj vouk van Colombia en Venezuela. t'n Tieje vanne Spaanse colonisatie van Amerika ómvadje häör gróndjgebied de modern Venezuelaanse staote Bolívar, Guárico en Barinas. Inne late twintjigsten ieëf goof 't nag e paar hóngerdj Achagua.
De Achagua kalle de Achaguaspraok.
Cultuur
De Achagua woeanen in groeate dörper. Stamme woeane samen in gemeinsjappelike hoezer. Polygamie kump väöl veur. De Achagua verboewe landjboewprodukte wie cassave. Traditioneel make ze häör piele giftig mit curare.
E klei dörp inne Venezuelaanse staot Apure hètj Achaguas.
Oryzorictinae
Indeiling
De Oryzorictinae waere wiejer es volg ingedeildj:
Margrethe Vestager
In 1993 góng Vestager studere in Kopehage. Op 20 november 2001 trooj zie 't Deens parlemint binne. Op 3 oktober 2011 woort zie de vice-premier en minister vaan ikkenomische en binnelandse affaires oonder Helle Thorning-Schmidt. Op 1 november 2014 woort zie d'n Deensen eurocommissaris oonder 't kabbinèt vaan Jean-Claude Juncker en leet zie Kopehage achter veur Breusel. Zie góng deil oetmake vaan de Kemissie oonder Juncker, die op dat memint de Kemissie vaan de Portugees José Manuel Barroso verving. Zie nom daomèt 't Deens commissarissjap euver vaan Mariann Fischer Boel (Eurocommissaris vaan Agricultuur en Plattelandsoontwikkeling) en nom 't comissarissjap op Merretkompetitie euver vaan de Spanjool Joaquín Almunia.
Boetes
Vestager oontving lof wie ouch kritiek veur de historisch hoege boetes die zie oetdeilde aon versjèllende bedrieve weges 't sjende vaan ierleke kompetitie op de financiële merret. Google oontving 'n boete vaan 2,4 mieljaard euro veur misbruuk vaan zien dominante positie op ein merret (zeukmesjienes) um veurdeile te bereike op 'n aander (priesvergelieking). Google heet dees keuze oonrechveerdeg geneump mer heet wel gezach de boete te gaon betaole. Wijers is Google door Margrethe Vestager aongeklaag veur misbruik vaan zien dominante merretpositie veur besturingssysteme vaan, beveurbeeld, smartphones en veur oetbuiting vaan de dominante positie binne reklaam die gelink is aon zeukopdrachde. Apple oontving 'n boete vaan 13 mieljaard euro, de hoegste boete die e bedrief heet oontvange vaan 'n Europese regiering. Dit waor umtot Apple staotssteun oontving vaan Ierland in de vörm vaan belastingveurdeile. Apple is recentelek in beróp gegaange. Ouch höbbe versjèllende vrachwagebedrieve 'n boete oontvange umtot zie zien aongeklaag door Vestager veur 't stiekem make vaan priesaofspraoke. Daoneve zien Amazon, Gazprom, McDonald's en Facebook ouch aongeklaag.
Naordelike Mariane
De eilandjgroep vörmp 'n aafzunjerlik, neet-ónaafhenkelik territorium es eilandjgebied van de Vereinigde Sjtate.
De eilenj Saipan en Tinian höbbe de belangriekste haves.
Oekraïens
thumb|Percentaasj moojertaolesprekers vaan 't Oekraïens in 2001. 't Oekraïens is 'n Oos-Slavische taol die in de Oekraïne en in Oekraïense emigrantegemeinsjappe door zoeget 44 mieljoen lui weurt gesproke. Ze is ingste verwant aon 't Roetheens (Rusyn), wat ouch wel es e dialek devaan weurt gezeen, en ouch bès wel ing aon 't Wit-Russisch en Russisch.
De taol is in bekaans gans 't land inheims, meh steit neet euveral eve sterk. 't Ooste is hendeg gerussificeerd; zeker in 't Donbassin, boe väöl etnische Russe woene, is 't Russisch de veurnaomste umgaankstaol. Ouch in 't zuie vaan 't land is dat in zekere zin zoe, veural in groeter stei wie Odessa en op de Krim, boe 't Oekraïens vaanajds al neet de insegste taol waor. In 't noorde, midde en zeker 't weste - wat tot 1945 neet bij Rusland of de Sovjet-Unie hoort - weurt de taol algemein gesproke. Oekraïense dialekte weure wijer nog door 'n minderheid gesproke in 't Russisch grensgebeed, meh dao heet de standaardtaol geine status.
In de tsaretied woort 't Oekraïens wieneg opgesjreve. Mèt de instèlling vaan de Sovjet-Unie woort 't Oekraïens de officieel taol vaan de Oekraïense SSR, al woort in de praktijk dèks Russisch gebruuk. De maot boe-in de taol kós bleuje sjogkelde; soms waor de regering tollerant tege etnische taole, meh veural in d'n tied vaan Stalin woort de bevolking mèt hel hand gerussificeerd. Nao de oonaofhenkelekheid vaan 't land in 1991 steeg 't prestiesj enorm, al bleef 't hendeg in concurrentie mèt 't Russisch. De Russischen inval vaan 2022 zörgde veur 'n sterke opleving vaan 't gebruuk te koste vaan 't Russisch, zoewie veur 'n explosie vaan 't aontal boetelenders wat de taol wouw liere.
Relaties mèt de zöstertaole
't Oekraïens kinmerk ziech door 'n aontal subtiel versjèlle, boemèt 't vaan zoewel 't Russisch es 't Wit-Russisch versjèlt. 't Steit korter bij die lèste taol; de paar gevalle boe 't Oekraïens wel mèt 't Russisch meh neet mèt 't Wit-Russisch mètdeit zien veural Wit-Russische vernuiinge. Dèks ouch steit 't Oekraïens korter bij Russische dialekte es bij 't Standaardrussisch. Dat gelt veural veur de Zuid-Russische.