cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jan Wolkers
Stijl en thematiek
Wie Wolkers begin jaore zesteg debuteerde waor ziene stijl oetgesproke modern. Boete 't gebruuk vaan 'n helder, spreektaol-echtege taol woort heer veural bekind door 't expliciet besjrieve vaan seks, wat daobij besjreve woort in volkstaolege "sjötting"wäörd. Um de seksueel thematiek, die trouwes neet in al zien beuk veurkump, woort heer in zienen tied vergeleke mèt Gerard Reve en Jan Cremer. Toch hawwe dao oongeveer de euvereinkómste op: de snelle vertèltrant vaan Wolkers steit in sjrèl contras mèt de leegheid vaan Reve zien beuk, en de eruditie vaan de kuns-geïntrèsseerde Wolkers pas neet in Cremer zien beatnik-profiel.
'n Aander thema is de streng-christeleke achtergroond. Wolkers braok in zien tienerjaore mèt 't gelouf en de strijd mèt zien awwers kump oonder mie in sommege verhaole trök. Väöl vaan zien beuk zien min of mie otobiografisch vaan karakter, in 't bezunder Terug naar Oegstgeest. Tenslotte koume d'n doed (o.m. De doodshoofdvlinder) en de natuur väöl in zien beuk trök.
Groeatoeartenrek
De groeatoeartenrek of aerdtenrek (Letien: Geogale aurita) is 'n saort aan zougdere vanne tenrekfemielje. 't Is 'n monotupische saort: de ènsigste saort van 't geslech Geogale. Ze zeen endemisch in Madagaskar, wo häör netuurlike habitat wuuertj gevörmp door subtroeapische en troeapische druueg busj en subtroeapisch en troeapisch druueg struuklandj. 't Bieësjke wuuertj bedreig door 't verluus van zie laefgebied, meh minder es ieëre woort gedach.
Pöt
Pöt kènt wieze nao:
Groeatoeartenrek
De groeatoeartenrek is e klein sjaermoesechtig bieësjke mit kórte, zaachte vach, 'ne langen, häörige stert en groeate oetstaekendjen oeare. Vólgreudje bieëster waege tösse de 5 en 8 g en zeen 60 toet 75 mm lank, mit 'ne stert dae nans half zoea lank is. De rögkkantj is griezig broen of roeadbroen enne boekkantj is vaalgaeltsig wit. De groeatoeartenrek óngersjèdj zich van anger tenreks inne femielje doordet t'r 34 tenj inplaats 36 haet. Waat ouch uniek is binne de femielje is det de vruikes breustig waere dewiel ze nag milk gaeve, wodoor ze in staot zeen 'ne nuje wórp te drage dewiel ze nag 'n ès veuje.
Groeatoeartenreks aete veurnamelik termiete die ze vinje door nao häör geluid te loestere. Ze höbben e lankzem metabolisme en zeen heterothermisch, waat mèntj det häör liefstemperatuur mitsjoegkeldj mitte ómgaeving. Me mót waal opmirke det zwanger en zougendje vruikes 'n hoger en stendiger temperatuur behaje. De bieësjkes zeen meistes stèl op 't heitste puntj vannen daag en verstaeke zich den op toe plaatser wie haol boumstamme of läöker.
Lies van börgemeisters vanne Roerdale
De gemeinte Roerdale is in 1993 ónsjtange as naamsverangering van de heringedeilde gemeinte Melik en Hèrkebósj, en woort in 2007 oetgebreid mèt Amb Mofert. Ze heet tot noe touw de volgende börgemeisters gekind:
Bron
Dees lies is euvergepak van 't corresponderend Nederlandstalig artikel, en waal in dees versie.''
Mythos
thumb|Mythos-beer. Mythos (Nuigrieks sjrif: Μύθος) is e Grieks-Macedonisch beermerk gebrouwe in Thessaloniki sinds 1997 en allewijl deil vaan Carlsberg. 't Gief lager-beer vaan 't merk, dat väöl deit dinke aon Ingels beer en mèt e percentaasj vaan 5, en 't gief Mythos Red, roedkleureg beer mèt 5,5% alcohol en ouch stroep. Veural de lètse is populair in de res vaan de Europese Unie. In sommege plaots boete de EU is 't Grieks beer ouch te koup, zoewie in regio' s vaan de VS en Australië boe väöl Grieke hojze. In Griekeland is Mythos 't poppelairste binnelaands beer.
1735
1732 - 1733 - 1734 - 1735 - 1736 - 1737 - 1738 thumb|right|200px|Linnaeus 1735 (MDCCXXXV) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne zaoterdag op de Gregoriaanse kalender en e gewoen jaor wat begós op 'ne goonsdag op de Juliaanse kalender.
Kesjteël Goedenraad
Kesjteël Goedenraad is gelaege in 't kirkdörp Eys dat taengewoordig deil oetmaak van de Nederlands Limburgse gemeinte Gulpe-Wittem.
Besjrieving van 't kesjteël
't Kesjteël ómvat 'n heërehoes en 'n kesjteëlboerderie. 't Hujige kesjteël is 'n wit gepleisterd geboew in Lodewijk XVI-sjtiel en besjteit oet drie deile gelaege aan ’n bènneplaatsj. 't Hoofdeil hievan is 'n drielaogs midderisaliet bekroand mèt 'ne fronton en 'n koepeldaak mèt lantaarn. 't Hoofgeboew is aan 't eindj van de 19e eëuw aan de zuudkantj oetgebreid mèt 'ne langwerpige vleugel aan de oaskantj mèt 'ne veerkantig hooktäöreke mèt 'n koepeldaak en dao-op 'ne knóbbelsjpits. Tiedes dezelfde verboewing is de oasgevel van 't hoofgeboew oetgeveurd es 'ne eclectische voluutgevel.
De kesjteëlboerderie is 'n U-vórmig geboew oet de tweëde hèlf van de 18e eëuw. De wesvleugel dreug de jaortalankersj 1764 en haet 'n verhoagd middedeil dat deent es toegangspaort. Baove de paort bevundj zich 'ne fronton wo-in ’t alliantiewaope van de echteliede en vreugere bewoners von Thimus-von Strauch is aangebrach. 't Middedeil haet aan de kantj van de bènneplaatsj ouch 'ne fronton mèt 'n classicistische ómliesting.
Bie 't kesjteël ligk 'n landjsjapspark, dat in de 19e eëuw is aangelag en wo-aan in 1917 en 1975 diverse verangeringe zint oetgeveurd. Tot in de neugetieënde eëuw haet 't kesjteël nog 'n ómgrachting gehad die gevoed woort door de Eyserbaek. Hieveur zou de baek ènnigzins nao 't noorde te zeen verlag gewaes. De hujige kesjteëltuin is óntwórpe door de landjsjapsarchitek W.J.A. Snelder, teves awt-bewoner van 't kesjteël.
Gesjiedenis en bewoners
't Oarsjprónkelike kesjteël woort in de 14e eëuw geboewd en bewoond door Dirk van Eys, dae lid waas van de femilie Mulrepas, ouch bekènd es Scheifken van dem Goedenrade. 't Kesjteël waas 'n groatleën van Valkeberg en leën van Eys, de eigenaere neumde zich de heëre van Eys. In 1369 woort door de hertog van Brabant 'n sjtraofexpeditie taenge Dirk van Eys en Jan Hoen van Voelender oetgeveurd ómdat dees heëre regelmaotig mèt mekaar op de voes ginge, de ómgaeving ónveilig maakde en eigenhandig tol heve op de doorgaonde hanjelswaeg. De femilie van Eys woort door de troepe van de hertog verjaagd van hun good en 't kesjteël woort volledig verinneweert.
Mèr Dirk keërde al weer sjnel trök nao Eys en ging in de versjterkde haof Vogelsangh wone. De zone van Dirk boewde op de plek wo de aw börch hèj gesjtaon weer 'n nuuj kesjteël. De femilienaam bleef pès 't midde van de 15e eëuw mèt 't kesjteël verbónje. Door 't óntbraeke van mannelike naozate ging 't kesjteël in eigedom euver nao eine Van ’t Zievel toen dae trouwde mèt de dochter van Mulrepas.
In 1482 ging 't kesjteël weer euver in anger hènj toen 'n dochter van Van ’t Zievel trouwde mèt Guillaume Van Hoeven van Carsveld. Vervolges kaom 't tot 1730 in bezit van de femilie van Breyel en veur 'ne korte tied van baron Witte Uit den Limminge. In 1765 woort 'ne Aokese baron Von Geyer-Schweppenburg de nuuje eigenaer. Hae leet 't hoes in 1777 grónjig verangere en maakde hievan 't kesjteël zoa-es 't 'r taengewoordig oetzuut. Veur daen tied waas 't 'n modern lussjlot. Ouch leet hae 't landjsjapspark aanlègke. De verboewing hèj de baron aevel deep in de sjölde gebrach en hae waas gedwónge óm 't kesjteël in 1781 te verkoupe. Nuuje eigenaer woort de Aokese baron Giles Leonard Von Thimus, 'ne lakewever en –koupman, getrouwd mèt Agnes Strauch, wo-aan 't alliantiewaope in 't fronton baove de boerderiepaort herinnert. De femilie Von Thimus verbleef pès 1857 op 't kesjteël, wonao de Luukse femilie Laloux de nuuje eigenaer woort. Aan 't eindj van de 19e eëuw woort 't eigedom van de NV Gemeenschappelijk Grondbezit.
't Heje
In 1921 woort 't kesjteël gekoch door Mr. Dr. Willem Frowein, directeur van de NV Sjtaatsmiene in Limburg. Hae ligk begrave in 't bosj aan de noordelike oever van de Eyserbaek. De waeg door Euvereys van Eys nao Zumpelveld is nao häöm geneump.
Vanaaf 1993 beheuëre kesjteël en boerderie aan de Sjtichting 't Limburgs Landschap.
Taegewoordig bewone huurders 't kesjteël.
Visagiególdmol
De visagiególdmol (Letien: Chrysochloris visagiei) is 'n saort aan zougdere vanne góldmolfemielje. 't Bieës is inheimsj aan Zuud-Afrika.
De saort maak deil oet van 't óngergeslech Chrysochloris, same mitte kaapse góldmol.
John Taverner
John Taverner (ca. 1490, woersjijnlek Ingeland - 18 oktober 1545, in Boston) is 'ne, woersjijnlek ingelse, kompenis dee väöl heet gemeind veur de Renaissancemeziek. Heer waor actief in de zèstienden iew en is bekind um kompesities wie Missa Gloria tibi Trinitas, The Western Wynde Mass en Missa Corona Spinea.
'n Aontal vaan zien bekinste wèrke zien:
Siegfried I vaan Luxembörg
Siegfried I vaan Luxembörg (922 - 15 augustus 998) waor d'n ierste graof vaan Luxembörg. Siegfried waor de zoon vaan Wigerik vaan Lotharinge en Kunigunde vaan de Ardenne en wis te regiere euver de door häöm gestiechte stad Luxembörg vaan 963 bis zien doed in 998. Ziene zoon Henrik I vaan Luxembörg naom 't graofsjap daonao euver.
Siegfried eerf vaan ziene pap Wigerik en zien breurs de functies vaan graof vaan de Moezelgouw en de Ardennegouw, boog vaan de Sint-Maximinusabdij te Trier en vaan de Abdij vaan Echternach en groet bezittinge in Opper-Lotharinge. Heer ruilde bezittinge bij Ettelbruck mèt de abdij vaan Sint-Maximinus tege 'n strategisch gelege plaots aon de Alzette, boe heer in 963 e kastiel bouwde. 't Kraog de naom Lucilinburhuc (klein kastiel) en greuide later oet tot de stad Luxembörg. In 964 bouwde heer ouch e kastiel in Saorbörg. Heer steunde de keuningsverkezinge vaan Keizer Otto III. Siegfried kaom in 985 ziene neef Godfried vaan Verdun te hölp wie de stad Verdun woort aongevalle door e Frans leger. Godfried en Siegfried woorte verslage en gevangegenomme. Nao d'n doed vaan keuning Lotharius vaan Fraankriek in 986 woorte zie weer vrijgelaote. Op 't ind vaan zie leve woort Siegfried geëxkommeniceerd wie heer de Bissjop vaan Verdun gevange had gezat. Bij zien doed in 998 woort Siegried opgevolg door zienen aajdste zoon Hendrik I vaan Luxembörg.
Malberg
thumb|right|Ligking vaan Malberg Malberg is een wiek in 't noord-ooste vaan Mestreech. De symbolische ierste stein vaan de wiek is in november 1964 gelag. Veur deen tied waor 't 'n groets opgezatte wiek, boe zoe'n 9000 lui in 2300 woeninge zouwe goon woene.
Zoer vleisj
Zoer vleisj ies 'n typisch Limburgs sjtreekgerech, dèks gecombineerd mèt friete. 't Liekent op hachee, meh ies nog get zoerder. Bie de frituur kèns se frietsje zoer vleisj besjtèlle, meh ouch in väöl eetcafé's, snackbars en eethoezer ies diet gerech te kriege.
Malberg
In 2003 is beslote um de wiek nao 40 jaor in 't kader vaan 't groete stedebeleid te goon vernuie. Zoe'n 1000 nui woeninge weure in de koumende 10 jaor gebouwd.
Zoer vleisj
Bereiding
't Vleisj, eventueel 'n nach gemarineerd in de azien, in dobbelsjteinekes sjnieje en in de boter aanbakke. De in sjtökskes gesjneje unne effe mètfruite. Dan de res van de ingrediënte debie doon, behalve de sjroap en de peperkook. Laot 't in 2 oer gaarsjtove. Op 't ing de sjroap debie doon en 't eventueel teväöl voch get inkoke. Veur 't opdene kèn nog peperkook debie gedoon weure. Dit bingk 't gehièl nog extra.
Yvoir
thumb|Locatie van Yvoir in Name. Yvoir is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Dinant. Op 'n oppervlakde va 56,84 km² wonne 8.892 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 156 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|Zich óp Godinne aan d'r Maas in de gemèngde Yvoir. Dorinne, Durnal, Évrehailles, Godinne, Houx, Mont, Purnode en Spontin.
Lodewijk Imkamp
L.M.M.H. (Lodewijk) Imkamp (Remunj, 5 november 1949) is 'ne Nederlandjse politicus van D66. Hae waar de letste börgemeister van de zelfsjtenjige gemeinte Kessel. Lodewijk Imkamp volgde de gymnasiumopleiding aan 't Bissjoppelik College ('t Kleesj) in Remunj. Daonao ging hae nao de academie veur beeldende kunste Sint-Joost in Breda. Sins 1980 waar hae in Remunj es grafischen óntwerper wèrkzaam. Daonaeve waar hae heel actief in 't maotsjappelik laeve in dees sjtad. In 1985 brach hae 't book De oorlog in kleur: Hustinx reist durch Nederland 1939-1946 oet, gebaseerd op 'n oetgebreide fotocollectie die hae èrfde van zienen ome, de fotograaf Alphons Hustinx. Van 1991 tot 2002 waar Imkamp lid van de gemeinteraod van de gemeinte Remunj. Van 1999 tot 2006 waar hae wèthajer in Remunj. In januari 2009 waerde hae beneump tot waornummende börgemeister van de destiedse gemeinte Kessel. Dees gemeinte ging op 1 januari 2010 op in de nuuj gemeinte Pieël en Maas, womit zien opdrach es waornummende börgemeister vervöld waas.
Lodewijk Imkamp is 'ne broor van René Imkamp.
Bragança (distrik)
Administratieve idelóng
Bragança is wieër verdeeld i twelf gemingdes:
Heinerscheid
thumb|right|200px|Ligking vaan Heinerscheid, in Luxemburg Heinerscheid (Luxemburgs: Hengescht) waor 'n gemeinte in 't kanton Clervaux, Diekirch, Luxemburg. In 2012 woort de gemeinte bij Clervaux geveug.
Geografie/Demografie
thumb|150px|left|Heinerscheid De gemeinte tèlde in 2007 1098 inwoeners, en heet 'n deechde vaan 32/km². Heinerscheid heet 'n oppervlak vaan 33,99 km².
Gemeinte
De gemeinte Heinerscheid bestoont oet zes plaotse.
Vresse-sur-Semois
thumb|Locatie va Vresse-sur-Semois in Name. Vresse-sur-Semois is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Dinant. Op 'n oppervlakde va 101,04 km² wonne 2.706 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 27 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|De Sint-Lambertuskèrk va Vresse-sur-Semois. Alle, Bagimont, Bohan, Chairière, Laforêt, Membre, Mouzaive, Nafraiture, Orchimont, Pussemange, Sugny en Vresse (gemèngdehoes).
Aajd- en nuilang a
Oersprunk
De oersprunkeleke lang a geit in 't gemein trök op d'n Oergermaanse vocaol ē1. De perceis weerde vaan dee klaank is neet bekind; me reconstrueert häöm in 't gemein es /ɛː/ of /æː/. In 't Oer-Wes-Germaans waor nao me aonnump de klaank al nao /aː/ versjove. Dees weerde had de klaank ouch in 't Aajdnederfrankisch. Soms geit de oersprunkeleke lang a neet trök op de Germaanse ē1, meh op 'n lang ā oet 't (Vulgair) Latien (beveurbeeld straot oet [via] strāta).
Vresse-sur-Semois
Taol
Allewijl weurt in Vresse veural Frans gesproke, zjus wie in 't groetste gedeilte vaan Wallonië, wijl de streektaol zien historisch belaangrieke positie verlees. Interessant is tot in Vresse-sur-Semois vaan oersproonk Champenois weurt gesproke - neet Waols. Vresse-sur-Semois is daomèt vaanajds cultureel geriech op de Franse Ardenne - es veurland vaan de Champagne - en minder op de Waolse Ardenne.
Aajd- en nuilang a
Oersprunk
De verlengde a geit trök op de Oergermaanse korte a, die dinkelek es /ɑ/ woort oetgesproke (dat wèlt zègke: wie de korte a in wiedoet de mieste Limbörgse dialekte). Op e zeker memint in de middeliewe is me dee klaank in 't Nederduits goon oetrèkke. Umtot de versjèlle tösse korte en lang klinkers in 't Aajdnederfrankisch neet woorte aongeteikend, wete v'r evels neet wienie dat perceis gebäörd is. Wel is dujelek tot al aon 't begin vaan de Middelnederlandsen tied (ind twelfden iew) allebei de a's laank waore: in geslote lèttergrepe weure ze daan allebei es ae gespèld.
Ouch wat veur versjèl 't perceis gaof liet ziech lèsteg zègke. Aofgaond op versjèllende gegeves kin me zègke tot in 't Limbörgs de aajdlang a oongeveer wie [ɑː] kloonk en de nuilang a wie [aː]; in 't weste liekent [æː] resp. [aː] mie veur de hand te ligke; dao kloonk de aajdlang a dus zjus geslotener en wijer nao väöre es de nuilang. In 't Laatmiddelnederlands geit me in 't ooste noe en daan al oe sjrieve op de plaots vaan de aajdlang a; in 't Braobants soms al bij allebei de lang a’s.
Limbörgs
In 't Limbörgs blijf 't versjèl tösse late en laote in alle Oos-Limbörgse en sommege Centraol-Limbörgse dialekte behawwe. Dit kump neer op de ganse provincie Nederlands Limbörg, boeten 't uterste noorde en vaanajds 't dörp Wolder, plus de Belzje Maoskant. In de Belsj-Limbörgse Kempe en de Haspegouw evels maak me dit versjèl in 't gemein neet: dao is 't ummer laote en dao zeet me beveurbeeld ouch haote, kaol, maoke, waoter en zaok. Wel besteit in sommege Wes-Limbörgse dialekte nog e marginaol versjèl, boebij de aajdlang a 'ne naoslaag kin kriege (laote - laoëte). Dit treujt in 't gemein neet veur alle lètters op.
Mestreech ligk op de grens vaan de twie zones. Westelek vaan Mestreech, in de Haspegouw, zien de twie a's ummer ao gewore; oostelek, in 't Heuvelland, is 't versjèl consequent bewoerd gebleve. 't Mestreechs maak wel versjèl tösse laote en late, meh heet in e hemfelke wäörd toch ao boe me eigelek aa zouw verwachte, beveurbeeld aon, daog (meh in 't inkelvoud wel daag!), Maos, naom en taol. Aw documinte wie 't Sermoen inter weurd tuine tot dit al in d'n achtienden iew zoe waor. Ouch in lienwäörd keus 't Mestreechs soms veur ao boe aander Limbörgse dialekte dat neet doen, veural bij wäörd die op -aol en -aon indege.
't Noorde vaan Nederlands Limbörg, boe me Kleverlandse dialekte sprik, is ouch verdeild euver de kwestie. In 't Pieëlland, beveurbeeld in 't Venrods, weurt 't versjèl nog gemaak; in de Limbörgse pannesteel, dus beveurbeeld in 't Genneps, is 't evels verdwene.
In eder geval in 't traditioneel Mofers is de aajdlang a altied stoettoeneg. Oonder invlood vaan 't lèttergreepbeginsel vaan Dols verandert bij de joonger sprekers de stoettoen in aofleiïnge dèks in 'ne sleiptoen in 't geval vaan 'nen opvolgende sonorant: "strao\l" - "strao\le" > "strao~le" tege "strao\t" - "strao\te" (en dus neet "!strao~te").
Wienie de aajdlang a al in e vreug stadium umlaut heet oondergaange, is ze (dèks) in 'n sjerplang e gemuteerd: slaope - heer sliep en gevaor - gevierlek.
Westeleke dialekte
In 't Hollands sjijnt dit versjèl nog laank te höbbe bestande, entans hei en dao. In zoe'n gevalle klink de aajdlang a dèks es ee, de nuilang es a. De ee-klaank liekent zienen oersprunk in 't Fries te höbbe (zuug oonder). Dit versjèl kump nog in groete deile vaan Noord-Holland veur, in 't Wes-Fries en verwante dialekte wie 't Tessels. In 't Wes-Fries treujt 't evels neet mie op alle plaotse op; dat hingk aof vaan de lètter die denao kump. In Zuid-Holland is 't versjèl minder good bewoerd. Ouch 't Katwijks en aander vèssersdialekte, die euver 't algemein hendeg conservatief zien, höbbe de twie aa's samegeveug tot ae. 't Versjèl weurt (of woort tot veur kort) nog wel gemaak in 't Aalsmeers en 't Sliedrechts.
In 't Utrechs weurt dit versjèl al zoe laank es v'r kinne naogoon neet mie gemaak. Allebei de a’s klinke dao es ao.
In de mieste Braobantse dialekte is 't versjèl verdwene; woersjijnelek dèks al in de middeliewe. De realisatie vaan de aa is in 't gemein ao ([ɑː ~ ɒː ~ ɔː]), meh kin, aofhaankelek vaan dialek, eder weerde tösse [aː] en [uː] höbbe. 't Marginaol versjèl tösse laote en laoëte, wie dat in 't Wes-Limbörgs kin veurkoume (zuug bove), weurt ouch in sommege Kempische dialekte gemaak. In e marginaol Braobants dialek wie 't Meijels huurt me nog e dujelek versjèl late - laote.
In 't Wes-Vlaoms gief 't twie aa-klaanke, meh die zien wel allofoon verdeild. In 't Kös-Wes-Vlaoms (wat 't Noordelek en 't Westelek Wes-Vlaoms umvat) gief 't 'nen duustere, gerunde variant ([ɒː]), dee veur dentaole optreujt, en 'ne liechte, oongerunde variant (gemeinelek [ɑː], in Fraankriek dèkser [aː]) dee me euveral aanders huurt. Dit kin bès 'n herverdeiling zien vaan twie etymologisch versjèllende aa’s in 't Middelnederlands, al is dat neet mie nao te goon. In 't Continentaol Wes-Vlaoms (Kortrijk en umgeving) huurt me ummer 'ne gerunde variant, meh veur 'nen dentaol dèks wel mèt naoslaag dee op aander plaotse neet optreujt.
Nedersaksisch
De situatie in 't Nedersaksisch liekent op die vaan 't Limbörgs. Ouch dao is de klaank al in de middeliewe verduusterd, en ouch hei zien de twie aa's hei ins wel, dao weer neet samegevalle. In 't Sallands, Twents, Achterhooks en Oos-Veluws zoewie in 't Zuid- en Midde-Drents weurt dit versjèl nog algemein gemaak (beveurbeeld Sallands laoten en laeter); In 't Gronings, 't Noord-Drents en in e paar köspläötskes in de Kop vaan Euverijssel zien de twie in eine klaank samegevalle (in Groninge is dit dèks [ɔː]), en in 't Urkers en Wes-Veluws zien de twie klaanke allofoon verdeild geraak.
Fries en Ingels
In 't Fries en 't Ingels is de oersprunkeleke lang a al vreug geslote: in 't Aajdingels tot ǣ, in 't Aajdfries tot ē. De korte a raakde soms verlengk. Door intern percesse kinne in 't modern Ingels en Fries allebei de klaanke zoewel laank of kort zien: tried 'draod' meh litte 'laote' in 't Fries; late [leit] meh water ['wɒtə(ɹ)] in 't Ingels.
Lies van börgemeistersj van Baek
De gemeinte Baek besjteit saer 1800. In 1982 woort 'n nuuj, groeter gemeinte mit dezelfde naam gevörmp. Ze haet de volgende börgemeistersj gehad:
Aajd- en nuilang a
Hoegduits
In 't Hoegduits zien de aajdlang en nuilang a es [aː] samegevalle wie in 't Algemein Nederlands. Wel woort de aajdlang a in versjèllende wäörd geroond ([oː], vgl. wo 'wao', Mond 'maon'), wat bij de nuilang a noets gebeurt. In väöl wäörd, boe 't Limburgs de nuilang a heet, steit in 't Hoegduits nog 'n korte a. Dit heet versjèllende reies en kump 't mies veur ch, f, m, s, t veur (machen 'make', Hammer 'hamer' etc.). In gans wienig wäörd is ouch de aajdlang a verkort (lassen 'laote', in 't Middelhoegduits nog lâzen).
Dommellands
't Dommellands is e Limbörgs subdialek oet de indeiling vaan 't Woordenboek van de Limburgse Dialecten. 't Weurt gesproke in 't noorde vaan Belsj Limbörg, in de Limbörgse Kempe, zoewie in de gemeinte Cranendonck in Noord-Braobant. 't Dommellands weurt gerekend tot de Wes-Limbörgse dialekte, meh is binne die gróp nog 't mins westelek dialek.
Lies van börgemeistersj van Baek
Bron
Dees lies is euvergenome van 't corresponderend Nederlandstalig artikel.
Aajd- en nuilang a
Scandinavische taole
In de Scandinavische taole heet 't 'n geliekaardege oontwikkeling gegeve. In 't Aajdnoords waor de Oergermaanse ē1 ummer á gewore (oetspraok [aː]); de korte a waor nog kort. Allewijl is dat veraanderd. In 't Deens is de á verdoonkerd tot [ɔː], zoonder twievel mèt de tössefases [ɑː] en [ɒː], en in 't Zweeds en de mieste Noorse dialekte nog wijer tot [oː]. Deze klaank weurt gesjreve es å, al höbben 't Noors en Deens de spelling aa tot in d'n twintegsten iew gehawwe.
Dommellands
Door de iewe heer waore de Kempe 'n ermelek en vrij dunbevolk gebeed, wat versjoend bleef vaan stadsen invlood. Allein Wiert ligk kortbij, meh dat woort door moerasse vaan Buul gesjeie; zoedoende bleef ouch d'n invlood vaan dee kant beperk.
Aajd- en nuilang a
Scandinavische taole
In 't Ieslands en sommege Noorse dialekte is dit foneem 'nen twieklaank [au] gewore, dee me in Iesland nog wel es á sjrijf. Vreemp genóg is dit in 't Faeröers neet gebäörd; dao vèlt de á same mèt de genasaliseerde ó.
Dommellands
Umvaank
Tot 't Dommellands weure de volgende dialekte gerekend:
Wètte van Maxwell
De wètte van Maxwell zeen 4 natuurkóndege wètte die alle versjiensele die get te make hebbe met elektromagnetisme verklaore. De wetje zeen al vreeger afgeleidj doer minse als Faraday of Ampère ma 't is James Clerk Maxwell, 'nen Engelse natuurkóndige dae in 1861 met behölp van vectoranalyse de sjoeën unifactie óntdekde.
Dommellands
Umvaank
Opmerkinge:
Wètte van Maxwell
De 4 wètte
De veer wètje luie as volgtj:
Aajd- en nuilang a
Scandinavische taole
De vaan oersprunk korte a is op sommege plaotse (oonder mie in 't Ieslands) ouch in [aː] veraanderd; in de mieste Scandinavische taole heet me evels noets op 't punt gestande veur de twie foneme same te veuge.
Wètte van Maxwell
De 4 wètte
1) Vier 'n elektrisch veldj geldt de wètj van Gauss en de wètj van Faraday:
Dommellands
Westeleke kinmerke
't Gief twie isoglosse (taolgrenze) die make tot 't Dommellands bij 't Wes-Limbörgs weurt gerekend. Ierstens ligk 't gebeed westelek vaan de Panninger Zijlinie. Daorum zeet me in 't Dommellands vaan schaop, schoeën en schieër, dewijl dat in 't Maoskempes (beveurbeeld 't Brees) sjaop, sjoeën en sjieër is.
Aajd- en nuilang a
Scandinavische taole
In 't Elfdaals is de korte [a] neet euveral verlengk gewore. In dees taol gebäört perceis 't tegeneuvergestèlde vaan 't Nederlands. Boe in 't Nederlands monosyllabische wäörd kort blieve en bisyllabische weure verlengk (dăg tege dāgen), weurt in 't Elfdaals zjus 't monosyllabisch woord verlengk en 't bisyllabisch neet: dāg tege dǎgǔm.
Lies van ónaafhenkelike sjtaote nao opperflaakde
thumb|270px|Sjematische waereldkaart van leng nao oppervlaakde Deaze lies laot alle ónaafhankelike sjtaote nao opperflaakde zeen. De lies is gebasseerd, op 'n paar oetzongeringe nao, op de gegaeves van de VN in 2013.
Wètte van Maxwell
De 4 wètte
Hie is Phi_E d'n elektrisje flux, E 't elektrisj veldj, det is een vectorveldj besjrieëve doeër 'n vectorfunctie, A de oppervlakte, \sum q de totale lading binne 't Gauss-oppervlak en d'n elektrisje permittiviteit van 't vacüum. 't Bulke in 't integraoltieëke zegt det 't iever 'n gesloeten oppervlak is.
Aajd- en nuilang a
Aander ao’s
In väöl Limbörgse dialekte is de verlengde *u mèt a-umlaut ouch ao gewore. In 't Mestreechs steit dao miestens 'n oo: *kurną > Mestreechs kore meh beveurbeeld Remunds kaore.
Dommellands
Westeleke kinmerke
Ouch in 't Wiertlands weurt de sch- oetgesproke, meh me kint dao nog wel doe en dich (al weurt dat in mèt naome de stad Wiert neet väöl gebruuk). 'n Aander kinmerk boe-in 't vaan 't Wierts versjèlt is de gedeilteleke oplufting vaan 't versjèl tösse aa en ao. In 't Dommellands valle de vaanajds lang aa en de verlengde aa wel same veur 'nen dentaol, meh neet in aander umgevinge. Dat beteikent dus tot me hei wel make zeet (en neet maoke, wie me wijer nao 't zuie kin hure), meh tot 't gei versjèl mie gief tösse laot ich det doen en det laot oer. In 't ooste weurt dao universeel e versjèl gemaak: is bijveugelek naomwoord is laat, late, 't werkwoord is laote, laot.
Oosteleke kinmerke
Hei mote v'r e versjèl make tösse a) kinmerke boemèt 't Dommellands ziech allein/veural tege de Braobantse dialekte aofzèt en b) kinmerke boemèt 't ouch binne de Limbörgse dialekte nog oostelek euverkump, oondaanks ziene status es 'Wes-Limbörgs'.
Aajd- en nuilang a
Recinte verlenginge
In sommege streektaole en dialekte heet me, dèks nog neet zoe laank geleie, sommege vaan de resterende korte a’s ouch weer verlèngk. In 't gemein gebeurt dit veur bepaolde lètters; veural -n en -ng-klaanke zien dao dèks de aonleiing vaan. Es dit consequent gebeurt, is die nui aa mer 'nen allofoon. Dit is beveurbeeld zoe in 't Utrechs, boe de lang a in mân [maːn] 'maan' en de korte a in kát [kat] allein mer 't gevolg zien vaan de lètter dee denao kump. In beveurbeeld 't Twents, wat dezelfde neiging kint, ligk dit evels anders: hei is 't beveurbeeld kraant(e) 'gezèt', meh plant(e).
Dommellands
Oosteleke kinmerke
Wie bekaans alle Limbörgse dialekte ('t Noord-Limbörgs is de insegste oetzundering) weurt in 't Dommellands ich gezag. De grens tösse ik en ich, de Uerdinger Linie, is hei dujelek ouch de Braobants-Limbörgse taolgrens. In de Kempelandse dialekte - gesproke in plaotse wie Bergeijk en Valkenswaard, meh ouch in Lommel (zuug Lommels) - zeet me dus ik, oe en ok, in plaots vaan ich, oech en ouch/ooch.
Aajd- en nuilang a
Recinte verlenginge
Ouch in sommege Limbörgse dialekte besteit dees neiging, neet in de lèste plaots in 't Mestreechs. Oonder invlood vaan 't Laank Mestreechs zien in de loup vaan de negetienden en twintegsten iew diverse korte a’s laank gewore. Dit gebäört evels veural bij syllabe die de sleiptoen höbbe: vaa.n meh kan, laa.nk meh lange, haa.nge meh iech hang neve iech haang.
Dommellands
Oosteleke kinmerke
Wie ouch de mieste Limbörgse dialekte heet 't Dommellands e toenversjèl: 't gief 'ne sleiptoen en 'ne stoettoen die weure gebruuk um wäörd vaan versjèllende beteikenisse oeterein te hawwe. Dat kump in de Braobantse dialekte neet veur. Deze grens löp veur e groet deil geliek mèt de Uerdinger Linie (entans - in 't gebeed dat v'r in dit artikel besjrieve), meh maak 'nen drej roond Wiert. 't Wiertlands kint naomelek wel sleip- en stoettoene meh die weure neet gebruuk veur versjèlle in beteikenis. Ouch in väöl plaotse in Oos-Braobant kin me nog wel get vaan toenversjèl hure, meh daan gans rudimentair en al zeker neet functioneel.
Aajd- en nuilang a
Veur 'n -r
In 't Middelnederlands woorte diverse wäörd mèt 'n historische korte e veur 'n -r al dèks gespèld mèt ae: paert, waert, zwaert. 't Ziews, 't Hollands en 't Urkers zien evels de insegste dialekte die dit foneem mèt (eine vaan) de aander twie ae-klaanke höbbe gefuseerd, en allein in 't Hollands en Urkers (en naovenant de standaardtaol) kump de oetspraok mèt [aː] veur. 't Vèlt dus aon te numme tot me boete Holland en Zieland die twie klaanke wel oeterein heel, en tot de ae in paert weer aanders kloonk es de ae vaan zaet of die vaan waeter.
Dommellands
Oosteleke kinmerke
't Dommellands heet de mieste vaan de Oos-Limbörgse klinkerklaanke in stand gehawwe. Zoe zeet me hei tied, hoes en kruus, in plaots vaan tijd/taid, huis/haus en kruis. De grens tösse hoes en huis/haus vörmp 'ne betrouwbare wesgrens vaan 't gebeed. In 't Demerkempes weurt algemein tèd/taid, haus en kruis (of krees) gezag. In 't Braobants is 't miestens tijd/taid, (h)uis en kruis, meh in 't Heeze-en-Leendes zègke ze wel tied. Dit gebeedsje had vaanajds 'ne sterke band mèt Budel en umgeving.
Oontrunding, algemein in 't Maoskempes, kump in 't Dommellands allein aon de rand veur.
Aajd- en nuilang a
Veur 'n -r
In 't Wes- en Oos-Vlaoms, Braobant, Kleverlands en Limbörgs, zoe good wie in 't Nedersaksisch, stoon hei ummer al daan neet verlèngde e-klaanke: peerd, paerd, perd. Ouch in 't Utrechs moot dat vreuger zoe zien gewees. Peerd etc. vèlt noe nog te hure in de Kromme Rijnstreek, en 't kaom tot in d'n twintegsten iew ouch in de stad Utrech veur. Daobij gief 't in de provincie diverse toponieme op -weerd (in plaots vaan 't Hollands waard). De variant paord is dus 'n nuivörming oonder invlood vaan de standaardtaol.
Sør-Trøndelag
thumb|De ligking van de pervincie Sør-Trøndelag in Nórwaeg. Sør-Trøndelag (Zuud-Trøndelag) is 'n veurmaolige pervincie (fylke) van Nórwaeg. 't Vèlt ónger 't landjsdeil en de hujige provincie Trøndelag. In 2007 had 't 278.836 inweuners en e gebied van 18.832 km². De houfsjtad waas Trondheim.
Wètte van Maxwell
De 4 wètte
Hie is s de afstand en Phi_B de magnetisje flux. d/dt wil zegge dat het afgelied nao de tied is.
2) Vier en magnetisj veldsj geldt de wet van Gauss vier magnetisje velden en de wet van Ampère - Maxwell
Sør-Trøndelag
In 2018 fusioneerde de provincie mit Nord-Trøndelag en ze vörmde daonao same de provincie Trøndelag.
Wètte van Maxwell
De 4 wètte
Hie is B het magnetisj veldj, det is net wie het elektrisj veldj 'n vectorfunctie.
Sør-Trøndelag
Gemeintes
De volgendje viefentwintjig gemeintes logen in Sør-Trøndelag:
Wètte van Maxwell
De 4 wètte
Det ziet er meujlik oet ma dat vilt good met. mu_0 is hie de magnetisje permeabiliteit van 't vacuum en Phi_E is de eletrisje flux wie in de wet van Gauss vier elektrisje veldje.
Andjere notaties
De veer wetje hebben ouch andere vorme, dit hie is den integrale vörm, er zeen ouch nog speciool vergelijkinge vier het vacüum of relativistisje besjrievingen.
Lies van ónaafhenkelike sjtaote nao opperflaakde
Es de Europese Unie (nao de Brexit) mèt zou tèlle, zou zie op plek 7 komme: bove India.
Top 20
Dit zin de 20 leng mèt 't meis opperflaakde.
Dit zin de 20 leng mèt 't mins opperflaakde.
Vergelieking mèt de Limbörge
Ter vergelieking, Nederlands-Limbörg zou 176e groetse land ter wereld zin en Belsj-Limbörg metein daobove 't 175e. Apaart van mekaar zin de Limbörge meh get kleiner es Luxembörg. Ze komme dus lang neet in de buurt van de kleinste staote. Es gezamelike Limbörge zou de sjtaat mèt 4,632 veerkante km op nummer 172 komme, get groeter es Kaapverdië en get kleiner es Trinidad en Tobago. Mèt 11,000 veerkante kilometer zou de Euregio Maos-Rien, woa-in Nederlands Noord-Limbörg neet mèttèlt, bij de middemode hure. De Euregio zou es ónaafhenkelike sjtaat 't 164e groetse land ter waereld zin, groeter es Jamaica en kleiner es Gambia.
1736
1733 - 1734 - 1735 - 1736 - 1737 - 1738 - 1739 1736 waor e sjrikkeljaor wat begós op 'ne zóndag op de Gregoriaanse kalender.
Ezerbaek
De Ezerbaek is 'n revier in Zuud-Limburg. Dees baek óntsjprunk in Boches, löp dan via Zumpelveld nao Eys. Nao dees baek is 't dörp Eys geneump wo de revier dan ouch doorheen sjtruimp. De Eyserbaek is 'n zierevier van de Gäöl en kump oet op dees revier bie Grach Burggraaf, 'n buurtsjap mèt Motte naobie Gulpe. Bie dees sjtrategisch gesitueerde versjterking kómme nog ènnige anger reviere, wó-onger de Gulp, oet in de Gäöl.
In Zumpelveld haet de Eyserbaek tweë watermeules gehad. Ter hoagte van de Oude Molenstraat waas de Aw Meule of Meule van Houben gelaege, wovan begin 2009 't meuleraad en de wateraanveur nog aanwezig zint. Wiejer sjtroamaafwèrts ligk d'r nog 'ne meuletak dae langs 'n boerderie sjtruimp wo vreuger de Bulkemsmeule gelaege waas.
Vergilius
Leve
Vergilius zouw zien gebore in 't dörpke Andes (later Pietole, noe Vergilio) in 't huieg Lombardije. Ziene pa hoort bij de gens Vergilia, zien moojer bij de gens Magia. Macrobius beweerde (pas roond 400 nao Christus) tot ziene pa vaan gewoen aofkoms waor; me dink in 't gemein evels tot heer oet 'n rieke femilie vaan groetgroondbezitters kaom. Zoedoende woort häöm 'n carrièr in de politiek touwbedach. Naotot heer korten tied retorica studeerde, góng heer euver op filosofie. Heer góng toen ouch diechte; dat zouw 'r zien goon doen wie 'r aon de Epicurische Sjaol in Napels studeerde. Later spraok 'r zien bewoondering oet veur de diechters Pollio en Helvius Cinna; me heet daorum gesugereerd tot 'r in de krink roond Catullus verkierde. Diverse gediechte die me vaanajds aon de jäögdege Vergilius touwsjrijf, zien verzaomeld in de Appendix Vergiliana; allewijl twiefelt me hendeg aon de echheid vaan die touwsjrieving.
In 42 v.Chr. begós Vergilius aon zien ierste groet werk, de Bucolica (ouch wel Ecloga geneump). Dit werk späölt op 't platteland; in de umgeving boe Vergilius waor groet gewore. Me zeet tot Octavianus (de lateren Augustus) e landgood vaan Vergilius in beslaag had genome veur 't aon militaire te vergeve, en tot d'n diechter-hiereboer mèt dit werk de veldhier zoewied wouw kriege 't trök te geve. In 39 of 38 woort 't werk oetgegeve.
Nao de publicatie vaan de Bucolica kaom Vergilius in de krink vaan Maecenas, de groete sponsor vaan de Romeinse diechkuns. Noe begós heer aon d'n opvolger, Georgica. Dit werk slut aon bij de Bucolica in de zin tot 't op 't platteland späölt, meh boe de Bucolica veural euver 't individueel leve vaan de boere geit, drejt de Georgica mie um de praktische kant vaan 't boereleve - 't grens soms aon e lierbook. Volgens sjrievers oet de ajdheid sjreef Vergilius op verzeuk vaan Augustus 'n passaasj vaan dee ziene vijand Gallus droet. Vergilius zouw ziech jaorelaank (zoeget 37-29) mèt 't sjrieve en verfijne vaan dit werk höbbe bezeggehawwe.
Heinao begós Vergilius aon zien epos, de Aeneis. Dit werk is gans anders es de veurgaonde. 't Besjrijf de avventure vaan Aeneas, 'nen tot daan touw obscuren held oet d'n Trojaonsen Oorlog, dee 't gevalle Troje oontvlöch en via Carthago nao Italië kump. Dao stiech 'r 't riek Alba Longa; zien naozaote Romulus en Remus zalle oetindelek Roeme stiechte. Neve politieke propaganda - 't werk deit Augustus vaan de godin Venus aofstamme - markeert dit werk veur väöl lui oet de ajdheid en later ouch 't memint tot de Latijnse lèttere ech volwasse weure en 't niveau vaan de Griekse literatuur bereike.
In 19 v.Chr. góng Vergilius nao Achaea (in Griekeland) um dao wijer aon 't manuscrip te wèrke. In Athene spraok heer nog mèt Augustus euver 't werk, meh in Megara woort 'r kraank. Op de boet trök nao Italië woort zien krenkde erger; in de have vaan Brundisium góng heer doed.
Op zie sterfbèd had Vergilius gezag tot 't manuscrip mós weure verbrend, umtot 't nog neet nao ziene zin waor en 'r 't zoe neet wouw naolaote. ('n Hemfelke rouw aofgewèrkde veerze make dat verhaol wel geluifweerdeg.) Zien vrun weigerde dat, en ouch Augustus verordonneerde tot 't gewoen mós weure oetgegeve. Vergilius kraog e graafmonumint in Napels.
Werk
thumb|Vergilius tösse de [[Muze Clio en Melpomene. Daardeniews mozaïek.]] Wie gezag gief 't 'n collectie, d'n Appendix Vergiliana, mèt gediechte die vaanajds aon Vergilius weure touwgesjreve. De collectie woort pas in de Late Ajdheid samegestèld; de mieste werke drin zien mèt groete woersjijnelekheid neet vaan Vergilius. In 't gemein sjrijf me ze touw aon oonbekinde diechters oet d'n iersten iew nao Christus. Allein Culex ('de mögk') en deile vaan de Catalepton zouwe vaan häöm kinne zien. De werke zien allemaol lyrisch vaan aard en stoon, wie dat genre 't touwleet, in versjèllende metra.
Veur de Bucolica leet Vergilius ziech inspirere door de Grieksen diechter Theocritus. 't Steit al gans in dactylischen hexameter, 't gebrukelek metrum veur epische poëzie (oonder epiek verstoont me in de ajdheid väöl mie es allein heldediechte). 't Werk umvat 10 beuk. In de Georgica, die mer 4 beuk umvat en ouch al in hexameter steit, vint me d'n invlood vaan Hesiodus.
D'n Aeneis besteit oet twelf beuk en is oondobbelzinneg gebaseerd op 't werk vaan Homerus. Allewel tot 't epos e stök korter is, zuut me 't es de pendant vaan zoewel de Ilias es de Odyssee. 't Ierste deil, boe-in Aeneas euver zie zwörf en euver 'nen umweeg kump boe 'r moot zien, weurt neve de Odyssee gelag, dewijl 't deil wat in Italië späölt gebaseerd liekent op de Ilias. In vergelieking mèt Homerus geit Vergilius minder in op avventure en mie op de psychologie. Wijeren invlood op 't werk kump vaan Ennius en Apollonius vaan Rhodos.
Receptie
Veural d'n Aeneis heet tot in euzen tied veur bewoondering gezörg en sjrievers beïnvleujd. De belaankrieksten invlood is woersjijnelek op Dante, dee in zien Divina Commedia Vergilius veur gids in 't bovenatuurleke deit speule.
Häör
Häör (officiële naam: Horn) is e dörp in Nederlands Limburg inne gemeente Leudaal. De naom kump oet 't Germaans (alternatief spellinge: Hurnen, Hornin of Horne) en betiekent heuvel in moerassig landj.
Waope
Op 23 oktober 1896 woort de gemeinte Häör door de Hoeg Raod vaan Adel bevèsteg in 't gebruuk vaan 't volgend waope:
Op 11 juni 1964 woort 'n kroen dropgezat; bij die gelegeheid veurde me direk get correcties door:
't Waope is direk gebaseerd op 't aajd femiliewaope vaan de Van Hoornes, wat ouch 't waope vaan 't graofsjap Häör waor. 't Is e sprekend waope (de naom vaan de plaots weurt oetgebeeld), wat oersprunkelek koojheures had en later jachheures. De versie mèt posheures berös dus op 'n vergissing; vaandao tot dat later is gecorrigeerd. Kroene op gemeintewaopes woorte in de loup vaan d'n twintegsten iew normaal; deen trend heet me dus ouch in Häör gevolg.
Umtot 't graofsjap Häör vreuger e groet deil vaan Midde-Limbörg besloog, zien de drei heures in versjèllende Limbörgse gemeintewaopes trök te vinde. Ouch kin me ze zien in waopes vaan plaotse wied daoboete, boe 't geslach Van Hoorne vreuger bezittinge had. Wie Häör in 1991 mèt Hale fuseerde, naom de nui gemeinte Hale dit waope gooddeils oonveraanderd euver; ouch de gemeinte Leudaal, boe Häör allewijl in ligk, weurt door de drei Häörse jachheures gedomineerd.
Historie
Häör is geboedj rondom 't Kastieël Häör, waat al in de elfde of twaolfde iew 'n belangrieke burcht waar aan de Maas, en waat laoter 't centrum van 't Graafsjap Häör zoj waere, tot 1568, toen de toenmaolige Graaf van Horne, Filips II van Montmorency, oppe Grote Marktj in Brussel wèr onthoefdj, waat 't begin zoj blieke te zien vaan de Nederlandse Opstandj taege Spaanje. 't Graafsjap èges bekoom evvel saer die terechstèlling de besjerming van 't preensbisdom Luuk en waoërt pas 'n deel van 't Koninkriek Nederland in 1839.
Tot 1991 waar Häör 'n zelfstenjige gemeinte, daonao hoort 't tot 2007 bie Hale.
Historische inwoeënertalle
(v1830=100)
Almere City FC
thumb|Clublogo op 't stadion. Almere City FC is 'n betaolvoetbalclub oet de Nederlandse stad Almere, die in 't sezoen 2023/24 oetkump in de Ieredevisie. De club woort in 1993 opgeriech es FC Omniworld en in 2010 umgeduip, meh heet al 'n väöl laanger historie achter ziech; deils boete Almere. De club späölt häör toesmatches in 't Yanmar Stadion, deil van 't Sportpark Tussen de Vaarten.
Evangeliste
Matheus haet es attribuut de miensj, umdat zien verhaol begint mèt de miensjeleke sjtamboum van Christus.
Almere City FC
Historie
De wortele vaan de club ligke bij de Amsterdamse profclub BVC Amsterdam in 1954. In 1958 góng die club same mèt DWS tot DWSA (wat later zelf weer in FC Amsterdam opgóng). Fans vaan BVC riechde toen in 1959 'n nui club op, De Zwarte Schapen (de sjelnaom en daovaandan ouch geuzenaom vaan BVC; noe nog ummer de bijnaom vaan Almere City). Deze club bleef tientalle jaore in Diemen, later Amsterdam voetballe, sinds 1978 same mèt A.V.V. Argonaut in de vörm vaan A.Z.S. en tösse 1988 en 1992 daobij oonder de naom FC Sloterplas.
Evangeliste
Marcus weurt aafgebeeld mèt 'ne lièf (lièw), 'n deer oet de woestijn. Zien verhaol begint mèt 't leve van Johannes de Duiper in de woestijn.
Almere City FC
Historie
E royemint vaan e haaf jaor door de KNVB woort de club bekaans fataol; in 1993 waore nog mer wieneg leie gebleve. In Almere wouw de politiek evels gere 'n Hoofklasseclub; de Zwarte Schapen kóste nao dees stad touw koume. Hei begós de club in 1995; sinds 2000 oonder de naom FC Omniworld, nao de omnisportvereineging die de gemeinte aon 't opriechte waor en boevaan de voetbalclub deil mós goon oetmake. Ouch waor 't de bedoeling tot de club op termijn nao 't betaold voetbal mós; get wat in deen tied neet door sportief prestaties meh allein door e solide, door de KNVB goodgekäörd zakeplan kós weure bereik.
Evangeliste
Lucas weurt mèt e rund aafgebeeld umdat hae vertèlt van 't offer in de tempel door Zacharias, de vader van Johannes de Duiper.
Almere City FC
Historie
In 2001 woort de Omniworld Sport BV opgeriech, meh de euverwinning vaan Leefbaar Almere in 2002 brach 't perces tot stèlstand. Dees partij waor tegen 't opzètte vaan betaold voetbal mèt belastingsgeld. De partij góng mètbesture en 't plan woort aofgebloze. Noe perbeerde de club mèt privaot geld in de Ierste Devisie te koume. Oetindelek lökde dat in 2005.
Evangeliste
't Attribuut van Johannes ies de adelaer, want zien weurd kómme tot groate huègde.
Almere City FC
Historie
De ierste jaore haolde de club wieneg sportief succes; dèks indegde ze op de allerlèste plaots. In 2010 woort de club opgekoch door mieljardair en supporter Lesley Bamberger. Um mèt 't verleie te breke besloot de club ziech 'ne nuie naom en e dito imago aon te mete; ze woort herneump in Almere City FC. Ouch noe gónge de prestaties neet umhoeg; in 2011 oontkaom ze zelfs mer zjus aon degradatie nao de Topklas doortot concurrent RBC Roosendaal failliet góng.
Prikkenis
Prikkenis is e vuurmalig gehuch dat hüts op 't grónkgebeed va g'n gemingde Heële litt. 't Vool oersjprunkelig same mit T'n Esje ónger Voelender en loog aa g'n Geleenbaak, tusje T'n Esje en Terworm. 't Gehuch weëd durchkrüts durch d'r ieëzerweëg va Heële noa Masjtrich en hat gooddeels mótte wieëke vuur d'r aaleg va d'r autobaan A76.
Almere City FC
Historie
Vaanaof sezoen 2014/15 góng 't beter: de club sjoot umhoeg nao 't middestök vaan de competitie en deeg zelfs mèt aon de naocompetitie. In 2022/23 promoveerde Almere City FC, mèt traineur Alex Pastoor en assistent Hedwiges Maduro, via de naocompetitie nao de Ieredevisie.
Prikkenis
Nag e paar höaf umgeëve durch busje heringere nag aa Prikkenis.
Evangeliste
Matheus, Marcus en Lucas weure ouch waal synoptici geneump, umdat de opzat en inhoud van hun evangelies väöl op ein lieke.
Almere City FC
Amateuraofdeiling
Mèt de opriechting vaan de bvo in 2005 woort de amateurtak aofgesplits. De amateurs degen 't nog e tiedsje good in de Hoofklas, meh degradeerde in 2010. Bij de naomsverandering vaan de profs veranderde ouch hunne naom nao Almere City. In 2011 góng de club evels failliet; de leie riechde dao-op de nui club Sporting Almere op.
Rizzeltaote sinds 2005
Sinds de touwtrejjing tot 't betaold voetbal heet de club de volgende rizzeltaote gehaold:
Opmerking: 't Sezoen 2019/20 woort in verband mèt de COVID-19-pandemie aofgebroke.
Missaal
'ne Missaal ies 't liturgisch book van de Heilige Mès bie de Katholieke, woa-in de tekste van 't vas gedeilte en de gewoon gebede sjtoon aafgedrök. Wiejer sjtoon d'r ouch de wieselende gebede in, gezange en lezinge veur alle daag en in de volgorde van 't kèrkelik jaor. In 't book sjtoon ouch de fièsdaag van alle heilige. De preester of celebrant maak gebruuk van de groate altaarmissaal en de kèrkgenger gebruuk de volksmissaal, handmissaal of kleine missaal.
Altaarmissaal
3oopx|thumb|Lètste editie (2002) van de Missale Romanum Deze groate missaal weurt door de veurgenger gebruuk tiedes de viering. 't Book, dat rechs op de taofel sjteit, wieselt bie 't Evangelie van plaats (nao de linkerzie van 't altaor).
Gesjiedenis
De ièrsjte missaal, Missale Romanum, woort oetegegeve in 1570 nao 't concilie van Trente (1545-1563) door Paus Pius V. 't Book woort veurgesjreve aan alle Katholieke kèrke ter vervanging van alle veurgaonde, land- en sjtreekgebónge beuk.
Tot hauverwaegs de 20e ièw ies d'r nieks wezeliks veranderd gewore aan de inhoud van de missaal. Nao de opkóms van de liturgische bewaeging kaome d'r extra oetgaves veur de kèrkbezeukersj, volksmissale woa-in neve de Latiense tekste ouch de vertalinge in de volkstaal waore opgenómme.
Kingermissaal
In vreuger jaore krege kinger bie de 1e Heilige Communie of bie de Plechtige communie hunne 1e kingermissaal of 'ne handmissaal.
Mèsbeukske
Allewiel weurt door de luuj in de kèrk gebruuk gemaak van 'n mèsbeukske (an de parochie i.p.v. 'ne missaal. Hie in sjtoon 'n aantal mèsse en gezange, ouch in naovolging van 't kèrkelik jaor.
'n Aantal pagina's mèt de tekste en gezange veur eine speciale deens hèt ouch 'n mèsbeukske.
Astronoom
'nen Astronoom is 'ne weitesjapper dae zich besjeftig mit astronomie.
In taengestèlling toete meiste weitesjappers kónnen astronome 't objèk van häör óngerzeuk, de hieëmelliever, neet rechstreeks óngerzeuke, meh zeen ze aangewezen op nejkäörige observaties es middel van óngerzeuk. Astronome make daoveur gebroek van telescope, astrofotografie en radiosterrekónde.
Brändö
Bezeenswaerdig is de St.-Jakobskirk, of eigentlik ieëre 'n kepel. Dees is 'n houter kirk die op 22 oktoeaber 1893 woort gewiedj aan Jacobus d'n Eljere. Biezunjer opmirkelik is 't vleugelaltjer oete midde vanne dertieëndjen ieëf, det de Kruuening van Maria veurstèltj.
De bewóndje eilenj van de gemèndje zeen: Jurmo, Åva, Brändö ('t houfeilandj), Baggholma, Björnholma, Fiskö (inclusief Nötholma), Korsö, Torsholma, Lappo en Asterholma. Inkel anger, ónbewóndje eilenj in de gemèndje die 'n get grótter oppervlakdje höbbe zeen: Degerbrok, Gunnarsten, Hullberga, Lillklyndan, Långbrok, Nottö, Porsskär, Snöbådan, Storklyndan en Salungarna. De res vanne eilenj zeen ónneumeswaerdig klein.
De gemèndje is einspraokig Zweeds. De gemèndjecode is 035.
Demografie
In 2008 woor de laeftiedsverdeiling van de bevouking es völg:
De spraokverdeiling woor in 2008 det 84,6% vanne bevouking 't Zweeds es ieëste spraok haw; 11,8% haw 't Fins es ieëste spraok en 3,7% haw 'n anger ieëste spraok. Hie-ónger völg de demografische óntwikkeling vanaaf 1980.