cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Keuninkriek Holland
Economie
Allewel tot 't Continentaol Stèlsel veural negatief gevolge had op de Nederlandse economie, proffiteerde sommege binnelandse strieke soms wel devaan. Zoe waor 't stèlvalle vaan d'n euverziesen handel good veur de touwbaksindustrie in de Gelderse Vallei.
Monetair systeem
In 't Keuninkriek Holland bleef me mèt de aw munte vaan de Rippubliek betaole, meh aanders es oonder 't Bataafse Rippubliek woorte noe wel munte vaan 't nui rezjiem geslage. Veur 't iers hadde Nederlandse munte noe 'ne rand, wat ze tege sliete en aofkappe beveilegde. 't Gief zèlvere munte vaan 1/2 gölde, göldes, riksdaolders, gouwe dukaote en gouwe munte vaan 10 en 20 gölde (die lèste waore nui: veurheer hadde gouwe munte gein vaste weerde). In de regel tuine ze op de veurkant de kop vaan Lowie Napoleon en op d'n achterkant 't waope vaan 't Keuninkriek. Munte vaan 't Keuninkriek Holland zien rillatief sjeers en gemeinelek hendeg duur.
Cultuur
Lowie Napoleon waor 'ne groete cultuurleefhöbber. Heer stiechde oonder mie de Keuninkleke Bibliotheek en 't Rieksmuseum. Dat lèste museum oontstoont in de vörm vaan 'n opebaar sjèlderijecollectie in zien eige Paleis op d'n Dam.
Willem Bilderdijk, d'n diechter dee Lowie Napoleon Nederlands lierde, waor in dezen tied populair wie ummer en zouw 't nog jaore blieve.
Twenterand
frame|Ligking vaan Twenterand in Euverijssel Twenterand is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Euverijssel, op de grens vaan Twente en Salland (meh gans in de modern plusregio Twente), mèt 'n oppervlak vaan 108,17 km2 (daovaan 1,86 km2 water) en (per 1 april 2016) 33.926 inwoeners. De gemeinte umvat de kerne Bruinehaar, De Pollen, Den Ham, Geerdijk, Hallerhoek, Magele, Meer, Noord-Meer, Vriezenveen, Vroomshoop, Weitemanslanden, Westerhaar-Vriezenveensewijk en Westerhoeven. Hoofplaots is Vriezenveen; in Den Ham steit tot 't ind vaan 2007 nog e hölpsikkertariaot.
De gemeinte Twenterand is in 2001 oontstande oet 'n fusie tösse Den Ham en Vriezenveen. Tot 2001 hètde de gemeinte nog sumpel Vriezenveen.
In Den Ham sprik me e Sallands dialek. 't Vriezenveens weurt dèks bij 't Twents gerekend meh wiek dao zoeväöl vaanaof tot 't haos op ziechzelf steit.
Migratie
Migratie is de verplaatsóng va gróppe minsje va de ing plaatsj noa de anger. E deel va de wetesjappesj geet doava oet dat de migratie va d'r minsj oeëts e versjinsel woar dat zich bepèrkde tot kling gebeder of nor i bepaalde gebeder. Dit numt me de Out-of-Africa-theorie of Afrikamodel. D'r minsj hat zich doanoa wieër uëver bekans 't ganse eëdoppervlak versjpreed.
Wieër guëf 't óch nag:
Gemigreerde in e land wat neet de hunne is weure dèks juridisch geclassificeerd es boetelenders of vreempde.
Geert Wilders
thumb|right|Geert Wilders Geert Wilders (Venlo, 6 september 1963) is eine Limburgse politicus. Sins augustus 2002 is hae lid van de Twieëde Kamer, ieërs veur de VVD, mer op 3 september 2004 braak hae mit zien partie en sinsdaen vörmde hae 'n einmansfractie, die 'r zelf de Groop Wilders neumde. Later richde hae de Partij voor de Vrijheid op, die bie de verkezinge op 22 november 2006 neuge zaetele haolde. De jaore daonao greujde zien partie hel. Wilders steit bekind es felle criticus van d'n islam, en ouk is hae bekind gewoorte vanwaege zien standpunte mit betrèkking tot de Europese Unie, de euro, immigratie en 't rech óm 'n eige meining te höbbe.
Carrièr
Wilders dae de Havo en volgde in Amsterdam aan de Aope Universiteit 'ne cursus, wo hae 'n paar deilcertificate haolde in de rechsgelieërdheid. In 1987 ging hae beej de VVD, en al in 1990 woort 'r dao beleidsmitwirker Sociale Zake en Sociaol-ikkenomisch Beleid. Ouk schrieëf hae toesprake veur de Twieëde-Kamerlede. In 2002 woort 'r veur 't ieërs op 'n verkeesbare plaats gezèt en óndanks det de VVD erg verloos kwaam hae toch in de Kamer. As VVD-lid próffeleerde hae zich veural mit conservatieve standpunte wie 'n strikte halding taege d'n islam en 'n ingriepende belastingverlaoging veur de hoeëge inkomes. Zien standpunte euver d'n islam wirkde hae oet mit Ayaan Hirsi Ali, dewiel hae mit Gerrit-Jan Oplaat 'n manifes opstèlde euver de koers die de VVD zól motte goon vaore. Dit alles leide dertoe det de vrieving mit zien partiegenaote toenaam. Oeteindelik mós hae dus in september 2004 oet de partie stappe.
Zien óngenuanceerde oetsprake euver veural d'n islam laeverde häöm in korten tied hiel väöl stumme op, entans in de peilinge; 't huugdepunt laog bie de twintig zaetels. Ouk kaam hae nog dèks in 't nuujs nao de maord op de cineas Theo van Gogh: hae woort väöl bedreig en mós maondelank op 'n geheime locatie verblieve. Later blaek det 'nen bunker in Amsterdam te zien gewaes. Loupende 't jaor 2005 naam zien populariteit ummer mieër aaf, doordet hae der neet in slaagde nog väöl in 't nuujs te kome en doordat 't politiek klimaat in Nederland linkser woort. In oktober stónd 'r nog mer op eine zaetel in de peilinge.
In januari 2006 kaom hae in 't nuujts doordet hae de spotprintjes van de profeet Mohammed, die op dat momint tot groeëte bereuring leide in de moslimwaereld, op zien website te zètte met as doel de maekers dervan ein hert onder de riem te staeke.
Bie de Twieëde-Kamerverkezinge van 22 november 2006 won zien Partij voor de Vrijheid neet minder as neuge zaetele. Veer van de vief gemeintes wo-in de PvdV 't bèste presteerde laoge in Nederlands Limburg.
Ideologie
't Gedachtegood van Geert Wilders concetreert zich op d'n islam: radicale utinge daovan mótte zónder mie verboje waere en de regering mót dao wiedgaonde maotraegele veur numme: zoeë zoel 't meugelik mótte zien um luuj zónder concreten aanklach vas te zètte. Radicale praekers mótte 't land oetgezat waere en bie de minste verdinking mótte verdachte moskeeë gesloeëte waere. Later wilt hae de boew van nuuj moskeeë verbeje en de immigratie van moslims stop zètte.
Wiejer vint hae det de maximumsnelheid verhoeëg mót weure, det Turkieë noeët lid mag waere van de EU en det Nederland zien óntwikkelingshulp mót halvere.
Wilders publiceerde väöl van die ideeë op een vergaodering van de VVD-aafdeiling Limburg. Ouk schrieëf hae 'n book, Kies voor vrijheid, worin hae väöl van die ideeë dudelik mak.
Zien ideologie wuurt dök es "ónvermingk rechs" bestumpeld. Hie-um wuurt hae bewónderd, mer critici zègke det 't allemaal väöls te populistisch en gewuunlik gaaroet neet haalbaar is.
Citate
De ieërste veer citate kome oet Wilders zien "ónaafhenkelikheidsverklaoring".
Adangme
't Adangme of Dangme is 'n Niger-Congospraok die gekaldj wuuertj in 't zuudoeaste van Ghana, ane kus t'n oeaste van Accra en wiejer landjinwers. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 800.000 (2004) en haet de ISO 639-3 code ada.
't Guuef versjillige dialekte: Ada, Gbugbla, Krobo, Ningo, Osu en Shai. De spraok is 'n erkèndje spraok (1951, Wètte vanne Góldkus, Besloete van 't Ómgangs Litteratuurbord, es aangepas door Besloet No. 44). De spraekers kallen ouch Ingels enne graod van gelitterdjheid inne ieëste spraok is 30% toet 60%, vergeleke mit 75% toet 100% inne twieëdje spraok. 't Adangme wuuertj saer 1966 mit 't Letiens sjrif gesjreve.
De spraekers hangen euverwaegendj e traditioneel geluif aan. De Biebel woort in 1999 ómgezatte nao 't Adangme.
De spraokstatus veur dees spraok is óngerrichtelik (4); det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj en óngerhaje wuuertj mit e wiedversprèdj systeem van institutioneel gestäöndj óngerrich.
Els Borst
thumb|Els Borst Dr. Else Borst-Eilers, algemein bekind es Els Borst (Amsterdam, 22 miert 1932 - Bilthoven, 8 fibberwarie 2014), waor 'n Nederlandse politica veur D66. Nao 'n loupbaon in de medische wereld woort ze in twie kabinètte achterein minister vaan Volksgezoondheid.
Leve
Borst studeerde geneeskunde aon de Universiteit vaan Amsterdam en promoveerde dao ouch. Tenao begós ze es dokter. Ze zouw later nog bezundere hoeglierer weure, zoewie mèt-directeur vaan 't UMC in Utrech en vice-veurzitter vaan de Gezoondheidsraod.
Al sinds 1968 waor ze lid vaan D66. Pas in 1994, op 62-jaorege leeftied, stapde ze de politiek in, wie ze gevraog woort veur häör partij in 't kabinèt-Kok I ('t ierste mauf kabinèt) te goon zitte. Ze waor d'n iersten dokter op Volksgezoondheid sinds 1972 Louis Struyt). 't Kabinèt, 't ierste zoonder de christeleke partije, veurde e groet aontal ethische veranderinge door, neet in 't minste in de zörg. Zoe woort oonder Borst aon de euthanasiewèt begós, en woorte dossiers euver weefsel vaan oongeborene en xenotransplantatie behandeld. Es dokter had ziech Borst ummer veur zoe'n veranderinge oetgesproke. Ouch de verkoup vaan alcohol en touwbak woort oonder häör ministersjap aongesjerp: veur alcohol woorte leeftiedscontroles verpliech en veur touwbak kaom de grens op zèstien jaor. Wijer lepe in dezen tied de koste veur de zörg hel op door de touwgenome vergrijzing. Umtot 't budget neet oonindeg kós weure verhoeg, oontstoonte lang wachlieste.
Veur de Twiede Kamerverkezinge vaan 1998 woort Borst nao väöre gezat es liestrèkker vaan D66. Häöre veurgenger Hans van Mierlo kundegde häör op 31 mei 1997 aon mèt de wäörd Het is een meisje geworden en we noemen haar Els. Bij de verkezinge verloor D66 10 zedele (vaan 24 nao 14). Umtot de aander 'mauf' partije PvdA en VVD evels wonne, besloot me, nao 'n formatie boebij Borst in naom vaan D66 oonderhandelde, wijer te goon mèt e twiede mauf kabinèt. Hei-in woort Borst obbenuits minister vaan Volksgezoondheid, en noe ouch vice-premier.
Nao häör ministersjap trok ze ziech trök oet de politiek, meh op 21 december 2012 woort ze nog wel beneump tot Minister vaan Staot.
Op 10 fibberwarie woort Borst doed gevoonde in de garaasj vaan häöre villa in Bilthoven. Häören doed bleek neet natuurlek te zien; nao wijer oonderzeuk góng de pelitie oet vaan e misdrief. De maond dao-op raakde de zaak neet opgelos; wel wis de pelitie te zègke tot de politica al kort nao häöre toeskoms mós zien umgebrach. In 't vervolgoonderzeuk wis de pelitie relationeel oerzake of 'nen oet de haand geloupe inbraok oet te slete; me dach daorum 'ne maordeneer mèt 'n psychische steurnis. Op 7 oktober 2014 kaom de zaak in Opsporing Verzocht op de tv. Eint en aandert veurde nao 'ne psychatrische patiënt, dee in jannewarie 2015 woort aongehawwe in verband mèt 'n aander maordzaak. In fibberwarie 2016 bekós de verdachte de maord en verklaorde heiveur e religieus motief te höbbe (de bovegeneumde Euthanasiewèt).
Bron
Dit artikel is vertaold oet 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel.
1811
1808 - 1809 - 1810 - 1811 - 1812 - 1813 – 1814 1811 (MDCCCXI) waor e gewoen jaor wat begós op dinsdag op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|200px|right|Napoleon Bonaparte thumb|200px|Venezuela verklaort zich ónaafhankelik
Gebore
thumb|right|150px|Franz Liszt, gebaore 22 oktober 1811.
Versjene
thumb|170px|Japans eësjte handjbook van de elektriciteit van Hashimoto Muneyoshi
Hernán Cortés
Hernán Cortés of Hernando Cortés (1485 - 2 december 1547) waas 'ne Spaanse conquistador (vereuverieër).
Hernán Cortés waas 'ne verermdje aedelmiens dae mit zoeaget zèshóngerdj man zie gelök inne Nuje Werreld wól zeuke. Dao koom d'r 'n Azteekse vrouw taenge die zien vriendin, assistentin en dolmetsjerin woort en 'm gezelsjap booj op ziene vereuveringstrèk door 't Azteeks riek. Doe d'r keuning Montezuma begaegendje (dae 'm neet hieël hertelik verwilkómdje) begós t'r zien óngerwirping: 't ieëste jaor vraejig, meh nao det jaor krege ze ruzing en woort 't 'ne gewaopendje stried. 't Lökdje Cortés vrie einveljig 't groeat Azteeks riek óm te smiete (tróds det t'r meh mit zèshóngerdj man woor) vanwaenge drie grunj:
Cortés stórf op twieëenzèstigjäörige laeftied in Sevilla in Spanje.
Gewes Nitra
't Gewes Nitra (Sjlowaaks: Nitriansky kraj) is 'nen administratieve regio van Sjlowakieë, die besjteit oet zeve okresy (distrikte). De houfsjtad is Nitra. 't Gebeed langs de zuudgrens van 't gewes die grenze aan Hongarieë waere bewoond door de Hongaarse minderheid van Sjlowakieë.
't Gewes haet 'n oppervlakde van 6343 km².
Bevolking
Volges de volkstèlling van 2001 woonde in 't gewes 713.422 luuj. 't Grótste deil daovan weurt gevörmp door de Sjlowake (68,3%), gevolg door de Hongare (27,6%), en de Zigeuners (Roma) en de Tsjeche (<1%). De grótste sjtaej zeen Nitra, Komárno, Nové Zámky en Levice. In 't Komárno-distrik vörme de Hongare 'n meerderheid.
Rouvroy-sur-Audry
Rouvroy-sur-Audry ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
Wes-Australië
Wes-Australië (Ingels: Western Australia) is 't groeëtste deilstaot vaan Australië. 't Laet gans ten weste vaan Australië. De hoofstad en tevens de groeëtse stad is Perth, angere groeëtere plaotse zien Albany, Geraldton, Kalgoorlie en Port Hedland. Wes-Australië wuurt qua zie huulemaol umgaeve dor d'n Indische Oceaan, in 't oeëste grens 't aan 't Nordelik Territorium en Zuid-Australië. Met zien 2.529.875 km² besleit 't 'n derde vaan 't continent. Toch waore d'r in 2001 nog mar 1.850.000 inwoeënors. Nederlanders ondekte Australië as ieërs en neumde 't "Nieuw-Holland".
Rouvroy-sur-Audry
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 572 luuj op 'n oppervlaak van 9,15 veerkante kilometer en daomèt goof 62,51 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -0,98% de jaor.
Wes-Australië
Wes-Australië werd in 1901 'n staot vaan Australië.
Natuur
Wes-Australië besteit veur 'n groeët deil oét woestijn, veurbaelde heejvan zien de Groeëte Zandwoestijn, de Kleine Zandwoestijn, Gibsonwoestijn, de Grote Victoriawoestijn en 'n klein gedelte vaan de Tanamiwoestijn ligk in 't nordoeëste. Verder zien d'r ók de Kimberley, 'n verdort plateau in het oéterste norde en de Pilbara, een mineralengebied in 't westen. De enorme Nullarborvlakte, nog 'n verdort gebeed, laet in 't in het zuidoeëste.
Fez (hood)
thumb|'ne fez De fez (Arabisch: فاس fās; Törks: fes) is 'ne viltjen hood dae wuuert gedrage door manskaerele; hae haet de vorm van 'ne platte kegel, meis is t'r roeadkluuerig en versierdj mit 'n zwarte kwas baovenop. Dezen hood kump veur in versjillige lenj en is aafkumstig oet 't aad Griekelandj, wonao d'r zich inne loup van ieëven tied haet oetgebrèdj, veural inne neugentieëndjen ieëf door 't Ottomaans Riek. Hae woort euvergenómme door väöl etnische en religieus groepe, wie de Grieke, de Arabiere, Berbers, Törke, Armeniërs, Levantienen en islamiete. Allewiel wuuert t'r aevel nimmieë zoea hieël väöl gedragen in 't daacheliks laeve.
De fez is verneump nao de gelieknamige stad in Marokko.
Ónger Mahmut II wore de luuj in 't Ottomaans Riek verplich de fez te drage, ouch veur luuj die neet islamitisch wore, wodoor d'n hood zich snel versprèdje van Naord-Afrika toet oppe Balkan. Wie 't Ottomaans Riek oetereinvool woort t'r in 1925 aevel in Törkieje verbaoje door Mustafa Kemal Atatürk, veure benj mit 't vergangene te verbraeke. Op 't drage vanne fez kwaam de doeadstraof te staon.
Zittesj
't Zittesj is de taal van de sjtad Zitterd in de gemeinte Zitterd-Gelaen. Óndanks dat Zitterd al jaore mit Gelaen aaneingegruid is en sins 2001 ouch in dezelfde gemeinte lik, zeen de dialekte van bei sjtae absoluut neit geliek, kiek ouch Gelaens. 't Meis liek 't Zittesj nog op de dialekte die sjus euver de grens mit Dutsjlandj, in de Zelfkantj, gesjpraoke waere, en op 't plat van Herkeboesj. Veur de res is 't e typisch euvergangsdialek van de Midde-Limburgse dialekte, wie 't Remuns, nao de Zuud-Limburgse dialekte van 't Heuvellandj.
Kènmerke
Dit kènmerk haet es verspreiingsgebied behawve Zitterd traditioneel de Zelfkantj en Herkeboesj, wie baove besjreve is, mer boete Zittert kump 't versjiensel allewiele koum of neit meë veur. 't Moug dan ouch neit meë door jederein in Zittert zelf in eer gehouwte waere, toch zuut me sjus dit kènmerk es de kwintesens van 't Zittesj, zodat väöl sjpraekesj toch waal draan vashouwte.
De typisch Zittesje diftongeiering woort veur de eesjte maol besjreve door Willy Dols in zien dissertatie oet 1944.
'n Anger typisch Limburgs kènmerk det ouch in 't Zittersj veurkump is de verangering van 't diminutieve suffix -ke in -ske nao -ch, -k en -ng; bouk-buikske, sjpang-sjpèngske, baoch-bäöchske.
Literatuur
Zittesje leidjes woorte gezónge door de jónkgesjtorve Jo Erens, en later incidenteel door Toon Hermans. Bekènde dichtesj waore Felix Rutten, Arthur Laudy en Hein Bovendeaard. Veldeke haet 'ne krink in Zittert. Name van noe zeen Albaer Sluis, Phil Schaeken en John Hertogh.
Wierden
frame|Ligking vaan Wierden in Euverijssel Wierden is e groet dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Euverijssel, in Twente, mèt 'n oppervlak vaan 95,24 km2 (daovaan 0,56 km2 water) en (per 1 april 2016) 23.966 inwoeners. Neve de hoofplaots Wierden kint de gemeinte nog de plaotse Enter, Hoge Hexel, Notter, Rectum, Ypelo en Zuna.
Wierden deit deens es forenzedörp en is tege Almelo aongegreujd.
Historie
Wierden weurt in 1280 geneump es Wederden. Dit kin graasland neve 'ne waterloup beteikene. De umgeving waor oetgesproke waterriek; tösse Wierden en Almelo laog 'ne waterplas. In 1405 kaom d'r 'nen diek vaan Almelo nao Wierden. Op dee weeg woort iewelaank tol geheve.
Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais
Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais (aofgekort es PUC-MG) is 'n openbaar oonderzeuksuniversiteit gevèsteg in Belo Horizonte, Minas Gerais, Braziel.
Ze woort opgeriech op 12 december 1958.
Adabe
't Adabe is 'n Trans-Nuuj-Guinese spraok die gekaldj wuuertj op 't Timor-eilandj (Oeas-Timor). De spraok wuuertj gekaldj door zoea 260 luuj (2015) en haet de ISO 639-3 code adb.
't Guuef versjillige dialekte: Munaseli Pandai, Rahesuk, Raklungu en Resuk. Dees versjille vanne dialekte van 't Galolen, die ouch op Atauro waere gekaldj.
De standerd waordvolgorde van 't Adabe is SOV. De spraok wuuertj gesjreve mit 't Letiens sjrif.
De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.
Berbers
Mit Berbers kèn waere gemeindj:
Groeët Boller
Groeët Boller is 'n wiek en industrieterrein van Blierik in de gemeinte Venlo.
't Bedriefsterrein ligk ten noorde van 't dörp, ingeklemp tösse d'n Indhaovesewaeg (N556) en de spaorlien Venlo-Indhaove, de A73, A67 en de reveer de Maas. Ten noordweste van de wiek ligk 't gehuch Santfort en 't Venlose bedriefsterrein Trade Port West. Aan de noordkank grens Groeët Boller aan de Grevorstse buurtschap Raajind. Aan d'n angere kank van de reveer ligk de buurtschap Genuue en in 't zuje grens dit bedriefsterrein aan de Blierikse wieke Ubrook, Smeliëkamp en Klingerberg. Ten weste, doeënbeej d'n oprit Venlo-Wes ligk 't gehuch Wielder.
Trollhättan
Demografische óntwikkeling
14,53% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Groeët Boller
In Groeët Boller woeëne 15 minse. 't Is 'n typisch nao-oorlogs bedriefsterrein mit kleine en middelgroeëte óngerneminge. Vul logistieke bedrieve zien inmiddels verhoes nao 't gróttere bedriefsterrein Venlo Trade Port. Aan de Maas guf 't watersportfaciliteite.
Naamgaeving
Naamgaever van dit industrieterrein is Kestiel Boller (wat ouk wal ens Boerlo of Boirlo woort geneump). Dae naam geit truuk op 'ne zekere Reynken van Boerle (1369) dae aafkomstig waas oet 'n ald Gelders geslach. 't Kestiel woort in 1957 gesloop.
Marjo Blenco
Marjo Blenco is 'n zengeres oet Mestreech. Same mèt häöre pap Johnny Blenco zóng ze leedjes in 't Mestreechs. In 2000 trejde Marjo Blenco op in de Waolse Medammekoer.
Discografie
CD's same mèt Johnny Blenco:
CD's same mèt aander:
Kuiperreem
thumb|Sjema vaan de Kuiperreem opgezeen tege de groete planete. De Zon is geel, de veer groete planete zien roed, de groetste Kuiperreemobjekte stoon in 't blauw. De Kuiperreem is 'n zone in 't Zonnestèlsel die besteit oet e groet aontal klein planetair objekte. Ze strèk ziech oet vaanaof de baon vaan Neptunus, op 30 AE vaan de Zon, tot op 50 AE. Ze is te vergelieke mèt d'n Asteroïdereem tösse Mars en Jupiter, meh is väöl oetgestrèkder en bevat ouch väöl mie objekte. De Kuiperreem umvat drei erkinde dwergplanete (Pluto, Haumea en Makemake), diverse meugeleke dwergplanete en väöle doezende planetoïde. De objekte bestoon veur 't groetste deil oet vlöchtege bestanddeile wie wateries, ammoniakies en methaanies; wied vaan de Zon es ze ligke, zien die bestanddeile hei stabiel.
Veurbij de Kuiperreem ligk de verstruide sjijf, die objekte bevat mèt hendeg excentrieke baone en die nog väöl wijer es 50 AE vaan de Zon goon (beveurbeeld Eris en Sedna). Gespikkeleerd weurt tot 't zich in deze regio 'n nog oonoontdèkte planeet gief die de regio groetendeils heeft zuvergeveeg. Nog weer wijer begint de Oortwolk.
3 juli
Heiligedaag van Thomas (apostel)
Nationale fièsdaag in Wit-Rösland
Rumigny
Rumigny ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 293 luuj op 'n oppervlaak van 17,38 veerkante kilometer en daomèt goof 16,86 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -4,2% de jaor.
District 9
District 9 is 'ne Zuid-Afrikaonse sciencefiction-film vaan Neill Blomkamp oet 2009, mèt väöl invlood oet 't zoegenaomde docurama: e genre speulfilm boe me filmp es of 't 'n documentaire is, boedoor 't realistischer euverkump. De film is Ingels en veur e klein deil Afrikaans gesproke, euvereges weurt ouch 'n boeteneerdse taol gesproke. De groetste rolle weure gespäöld door de aktäörs Sharlto Copley, Jason Cope en William Allen Young.
't Verhaol
De film späölt zich aof in 1982, es me in 't Zuid-Afrikaanse Johannesburg 'nen UFO zuut. De UFO zit vol mèt hiel väöl boeteneerdse wezes. De lui besjouwwe de boeteneerdse wezes es daarderangsbörgers en sjikke ze nao 'n groete achterbuurt in de stad, geneump Distrik Nege. 't Verhaol liek hendeg väöl op de apartheid vaan 't Zuid-Afrika vaan veur de jaore '90.
Zwartewaterland
frame|Ligking vaan Zwartewaterland in Euverijssel Zwartewaterland (Nedersaksisch: Zwärtewäterlaand) is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Euverijssel, mèt 'n oppervlak vaan 87,91 km2 (daovaan 5,15 km2 water) en (per 1 april 2016) 22.254 inwoeners. De gemeinte umvat de kerne Baarlo, Cellemuiden, De Velde, Genemuiden, Hasselt, Kamperzeedijk-Oost, Kamperzeedijk-West, Kievitsnest, Mastenbroek, Zwartewatersklooster en Zwartsluis.
De gemeinte oontstoont in 2001 oet 'n fusie vaan de aw gemeintes Genemuiden, Hasselt en Zwartsluis. De inwoeners spreke Sallandse dialekte. Väöl kerne zien agrarisch en orthodox-protestants. Hasselt is 'n aw Hanzestad.
Anna Enquist
thumb|Anna Enquist in 2016. Anna Enquist, pseudoniem vaan Christa Widlund-Broer (Amsterdam, 19 juli 1945) is 'n Nederlandse sjriefster en diechteres.
Biografie
Broer greujde op in Delft. Nao 't gymnasium góng ze psychologie studere in Leiden en daonao piano (mèt bijvak cello) aon 't conservatorium vaan D'n Haag. Ze trouwde mèt de Zweedse cellis Bengt Widlund, mèt wee ze twie kinder kraog. Ze bouwde 'n carrièr in de meziek op en wèrkde daonao als psycholoog, boebij ze ziech ummer mie in de psychoanalyse specialiseerde. In 1987 lag ze häör muzikaol werk neer en góng ze es psychoanalytica aon 't werk.
Wel begós ze neve häör psychologisch werk te diechte. In 1988 publiceerde ze häör ierste gediechte in 't tiedsjrif Maatstaf, drei jaor later kaom häör debuut Soldatenliederen oet. In 1994 volgde häör prozadebuut Het Meesterstuk. Dit book en zien opvolgers woorte zier succesvol.
Werk
Enquist häör werk kinmerk ziech door e deep psychologisch inziech, wat ze natuurlek professioneel heet opgedoon. Häör passie mèt (klassieke) meziek teikent väöl vaan häör beuk, in 't bezunder Het geheim en Contrapunt. Ouch e belaankriek thema is 't geluif, wat Enquist zelf compleet aofwijs meh wat häör dochter zier aonspraok. In De thuiskomst zuut me dit trök, neve 't thema vaan 't vreug gestorve keend. Daoneve sjrijf ze noe en daan euver voetbal; Enquist is supporter vaan Feyenoord.
Sørum
thumb|De ligking van Sørum in de pervincie Akershus. Sørum is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Akershus in Nórwaeg. De gemeinte had 13.367 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 206,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 64,9. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
Anna Enquist
Cd's
Enquist naom diverse cd's op boe häör eige werk weurt gecombineerd mèt pianospeul door Ivo Janssen.
Bron
Dit artikel baseert ziech op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Sørum
De gemeintecode is 0226.
Pitch-accent
Pitch-accent is e kènmirk van sómmige spraoke wobie wusselinge in toeanhuuegdje (Ingels: pitch) kónne waere gebroek veur wäörd vanein te óngersjeie, meh wobie de meugelik óngersjeiendje toeanen allein veurkómme op ein of twieë littergrepe van e waord, in taengestèlling toet vólwaerdige toeanspraoke wie 't Sjinees, wobie eder littergreep 'nen ónaafhenkeliken toean kan höbbe. In 'n spraok mit pitch-accent is de akkoestisch prominènste littergreep (de beklèmtoeandje) meistes die waat de fonemische toean druueg. Ouch kump 't veur det sómmige wäörd gares neet 'nen toean drage.
Spraoke wovan waal dökker wuuertj gezag det ze pitch-accent höbbe zeen versjillige Scandinavische spraoke, worónger 't Zweeds en 't Noors, Frankische spraoke, worónger 't Limbörgs en 't Ripuarisch, 't Aadgrieks, sómmige Zuudslavische spraoke enne Baltische spraoke, 't Vedisch Sanskriet, Japans, Koreaans en Hiaki.
Versjil mit toeanspraoke
In 'n spraok mit pitch-accent guuef 't 's drie:
Aadgrieks
In 't Aadgrieks kóste ein vanne litste twieë of drie littergreep 'n accent drage. Eder littergreep kós ein of twieë vocalische morae höbbe (dus twieë klinkers), mer allein ein kós daovan 't accent drage; de geaccentueerdje morae kregen 'n hoger toeanhuuefdje. Inne polytonische ortografie waere geaccentueerdje klinkers aangegaeve mit 'n accent aigu. Lang klinkers en diftonge waere gezeen es bimoraïsch en wo 't accent vèltj oppe ieëste mora gebroek me 't circonflexe. Lang klinkers en diftonge die geaccentueerdj waeren oppe ieëste mora höbben 'nen toeancontour dae van hoeag nao lieëg geit (vallendj) en es 't accent oppe angerdje mora vèltj höbbe ze 'nen toeancontour dae lieëg-hoeag (stiegendj) is.
Koreaans
't Koreaans zowie det wuuertj gespraoken in Seoel gebroek toeanhuuegdje allein bieje prosodie, juus wie 't Algemein Nederlandjs. 't Guuef daotaenge versjillige plattelandjsdialekte die 't pitch-accent van 't Middelkoreaans höbbe bewaardj. In dees dialekte kan eder littergreep 'nen hoeagen toean kriege, es ouch de twieë ieëste littergrepe. Zoea guuef 't in trisyllabische wäörd veer meugelike petroeane:
Limbörgs
't Toeansysteem van 't Limbörgs (en 't Ripuarisch en Luxembörgs) kump allein contrastief veur op lang klinkers, diftongen en tautosyllabische sonorante. 't Besteit oete sleiptoean, de stoeattoean enne neutralen toean. Typische wäörd die zich mitte toeane óngersjeie zeen "graa~f" (litste rösplaats) taenge "graa\f" (koel langs de waeg). De Limbörgse toeane höbbe zich inne Middelieëve óntwikkeldj door klinkerhuuegdjeversjille en 't ewegvalle van littergrepe, naeve inkel kleinder taalkóndige percèsse.
Zweeds
Wiejer kump accent II veur bie samegeveugdje wäörd, zoea is e krankenhoes: "sjùkhus" ("sjúk" + "hús").
In 't Deens haet dit systeem zich dooróntwikkeldj toete stød.
Berlaymontgeboew
't Berlaymontgeboew, de bâtiment Berlaymont of sömpelweeg 't Berlaymont ies 'n belangriek euverheidsgeboew in Breusel. 't Ies 't houfkantoar van de Europees Kemissie. 't Geboew sjteit aan de Wetstraat-Rue de la Loi, 't Rond point Schuman plein en weurt umrink door versjillende Europees insjtillinge. 't Sjtadsgedeilte woa 't Berlaymontgeboew liegk weurt de Europees Wiek geneump en Breusel weurt op internationaal gebeed dieks besjouwd wie de de facto houfsjtad van de Europese Unie (EU).
Historie
De plek van 't geboew woort oarsjpronkelik ingenomme door 't Kluèster van Berlaymont (in 't Frans: Couvent des Dames de Berlaymont). De geisteleke aldao beheerde 'n bekinde maetjessjoal, oarsjpronkelik opgeriech door de echgenote van Florent van Berlaymont. Begin zisteger jaore koch de Belzje sjtaat't domein op um de Europees aanwezegheid in Breusel te verankere. De Dames du Berlaymont verhuusde nao Waterloo (ze waore väöl jaore eerder al 's verhoes um plaats te make veur 't Justitiepalies van Breusel). e Nuuj geboew woort opgetrokke van 1963 bies 1969 mit 240.000 m² oppervlaakte euver 18 verdepinge.
Dao wirkte 3000 ambetenere van de Kemissie van 1967 bies 1991. Wie woort vasgesjtild dat 't asbes goof in 't geboew begoos 'n groondeg renovatie. De herbekleiing doerde bies 2004 en pas toen koes de Kemissie opnuuj häöre intrik nömme in 't geboew.
Op maondeg 18 mei 2009 ontsjtong brand in ein van de boveste verdepinge van 't geboew. 't Woort ontruumd. Op goonsdig 27 mei dat jaor woort 't geboew opnuuj ontruump umdat 't alarm waor aofgegange.
Architectuur
De architecte Pierre Lallemand, Steven Beckers en Wilfried Van Campenhout ontweerpe de herinriechting van 't geboew (1997-2004). De belangriekste wieziginge waore 'n vergajerzaal bove in de zuudoastelikke vleugel, 'n gans nuuje sjtructuur mit drie vergajerzale aan de noordoastelikke kant van 't terrein, 'n dubbel façade rond 't gans geboew mit verplaatsbaar glaspanele aan de boetekant en groate eupeninge in de geliekvloorse verdeping um miè daagleech toe te laote.
De architecten Pierre Lallemand, Steven Beckers en Wilfried Van Campenhout ontwierpen de herinrichting van het gebouw (1997-2004). De belangrijkste wijzigingen waren een vergaderzaal boven in de zuidoostelijke vleugel, een volledige structuur met drie vergaderzalen aan de noordoostelijke kant van het terrein, een dubbele façade rond het gehele gebouw met verplaatsbare glaspanelen aan de buitenkant, en grote openingen in de gelijkvloerse verdieping om meer daglicht toe te laten.
Maone vaan Mars
thumb|right|Phobos thumb|right|Deimos Mars heet twie maone:
Bei maone zien in augustus 1877 oontdèk door d'n Amerikaonsen astronoom Asaph Hall. Ze zien verneump nao de twierling Phobos (angs) en Deimos (vreis) oet de Griekse mythologie die hunne pap Ares, god vaan d'n oorlog, begeleide in de strijd. Ares waor bekind es Mars bei de Romeine.
Oonstoon
De oersprunk vaan de maone is oonbekind. Ein gedachte is tot zie ingevaange asteroïde zien, evels kump de samestèlling vaan Phobos dao neet mèt euverein. Een aander idee is tot 't vreuger mierdere objekte in 'n baon um Mars gaof die dao zien gekoume door 'n botsing vaan Mars mèt 'n protoplaneet (zjus wie de maon um de Eerd zouw zien oontstande). De objekte vörmde 'n groete maon en 'n rink vaan stöb. Door zwoertekrachwèrking is de stöbrink gevörmp tot Phobos en Deimos. Later is de groete maon op Mars gestort en bleve allein Phobos en Deimos euver.
Karakteristieke
De beweginge vaan Phobos en Deimos zien gaans aanders oet es veer geweend zien vaan eus eige Maon. Phobos heet 'n umloupperiode vaan 7,66 daog (sneller es de rotatie vaan Mars), kump op in het weste en geit oonder in het ooste, en kump 11 oor later alweer op. Deimos kump wel op in 't ooste en geit, oondaanks de umloupperiode vaan 30,35 daog, umtot ze väöl lankzamer geit es de rotatie vaan Mars pas 2,7 daog later oonder in 't weste.
Allebei zien ze in synchroon rotatie, ze laote altied dezelfde kant nao Mars zien. Umtot Phobos zoe snel um Mars drejt weurt de baon um Mars steeds kleiner. Op 'n gegeve momint zal Phobos zoe kort bij Mars koume (de Roche limiet) tot de maon door zwoertekrachwèrking oetein zal valle. Deimos is zoe wied eweg tot de maon ziech, zjus wie eus eige maon, lankzaam steeds weier vaan Mars begief.
Engis
thumb|250px|Engis in de provincie Luuk thumb|250px|Gemèngdehoes van Engis
Engis (Welsj: Indji) is 'n gemèngde langs de Maas in de provincie Luuk in Wallonië óp 't Belsj. Saer 1977 besjtèèt de gemèngde oet de kerne d'Engis, Clermont-sous-Huy, Hermalle-sous-Huy en 'n dèèl van Ombret-Rawsa. Op d'r 1sjte januari 2004 how Engis 5 662 inwoners.
Prehistorie
De örsjte sjpore van miensjeleke bewoning geet truuk óp d'r Neanderthaler. Philippe-Charles Schmerling voond in 1830 e volledig skelet dat örsj d'r miensj van Engis geneumd waoërt, mae naoderhaand, nao de vondste in 't Neandertal 1856 en Spy 1886, es Neanderthaler herkaand waoërt. In 1830 voond Schmerling in 'n grot (rechteroever van de vallei va Awirs), silex en miensjeleke knäöek oeëvan sommige owwer waore es 70 000 jaor. Twieë van de driej gevoonde sjedels waore oet 't neolithicum, d'r driejde behoeërd an 'ne jónge Nedanderthaler. Ooch zeunt skelette va dere en werktuge voonde. Ooch in Hermalle-sous-Huy haat me reste va miensjeleke aanwezighèèd oet d'r midde-sjtèètied voonde óp 't gehuch "Thiers d'Olne"; voesbiele en bewèrkde silex.
Middelieëwe
In de buurt van de reste van 'n wonplaatsj van 'n aristocratische Merovinger familie (Thiers-Olne, 'ne hoeëge berg mèt good zich över de Maas en de romeinse brugk) waoërte ooch Gallo-Romeinse reste voonde (Ombret). De Merovinger wónplaatsj waor besjèjje, va sjteen, hoot en mèt pallisade ömmoeërd. In 't centrum d'r va vindt me 'n mausoleum oeë me twieë sarcophages haat truukvoonde, de ènnige tössje 'n daartèg graver. Èng van de sacofages is verseerd mèt christeleke motieve oeë oet me de conclusie kan trèkke dat mènstens 'n deel van de bevolking gekerstend waor.
In de twiede helft van d'r 7de ieëw waoërt 't mausoleum vervange dör 'n christeleke kapel.
Dit domein waoërt roond 'r jaor 1000 verlaote. D'r zeunt gèng sjpore van vernieling. Me trók nao 'n aander hoeëgteburcht: d'r rots va Engihoul (in Clermont-sous-Huy).
Moderne tied bies noe
thumb|250px|Kesjtieël Hermalle-sous-Huy Hermalle-sous-Huy waor d'r zaeëtel van èng van de odste baronnieje in d'r vallei van de Maas en de historie van de burcht is de historie van de baronnie. 't Kesjtieël waoërt geboewd in d'r 12de ieëw, mieëmaols verwoest en de huidige burcht dateert oet d'r 17de ieëw. Ze is ömringt dör 'n sjlotgracht en e groeët park, mèt o.m. 'ne tulpeboom oet Verginia. Binne is de decoratie geïnspireerd dör de jacht.
De catastrofe van 1930
Roond Engis oontwikkelde zich in d'r vallei van de Maas zjoeër industrie die allemaol kaole es energie gebroekde. Van d'r 1sjte bies d'r 5 december 1930 waor d'r väöl mis, weendsjtilte en 'n temperatuur roond 1 à 2 grade C. 'n Ópèènhoping va giftige smog waor 't gevolg. De luuj en de dere koese neet mie aome, oeëdör óp d'r driejde daag doezende luuj mèt ademhalingsklachte te kaampe howwe. De 60 zjwaakste luuj sjtórve in twieë daag tied.
Dit drama bereurde toendertied neet allèng d'r regio, 't waor ooch nationaal en internationaal nuujs; de gezètte kalde van Le mort noir. , van « Vallée de la Mort », van « brouillard homicide ».
Op d'r 6de december waoërt 'n juridisch oonderzeuk gesjtart dör 'n comité van expaerts die moese bepale wie dat oongeluk how kènne gebäöre. . Autopsies brache de doeëdsoorzaak in detail an 't leech. De resultate van 't oonderzeuk zeunt in 1931 gepubliceerd in 't Bulletin de l’Académie Royale de Médecine de Belgique.
Engis is noe nog ömmer èng van de mèts bewaakde gemèngdes wat de vervuiling van de loch aa-gèèt.
Economie
Engis is landelek en industrieel. Landelek in 't zuide (Clermont-sous-Huy), haof-landelek in 't centrum (Hermalle-sous-Huy) en forsj geïndustrialiseerd in 't noorde, óp d'r leenker-oever van de Maas:
Lochvervuiling
Engis is bekaand es èng van de mèts vervuilde gemèngdes van 't Belsj. .
Fermion
E fermion (verneump nao Enrico Fermi) is e deilke det zich kènmirk door 'nen halftalige spin (1/2, 3/2, 5/2, ...). Det in taengestèlling tót bosone, die ummer 'ne ganstalige spin höbbe. Eder subatomair deilke van 't standerdmodel vèltj in te deile bie ein van dees twiè saorte.
Elementair fermione (fermione die neet wiejer oet anger subatomair deilkes bestaont en dus elementair deilkes zint), zint zelf wiejer ónger te verdeile in leptone (wie elektrone en muone) en quarks (de elementair boewstein van hadrone). Ómdet fermione 'ne ganstalige spin höbbe vóldoont ze aan 't oetsloetingsprincipe van Pauli, det wil zègke det twiè fermione neet próntj dezelfdje kwantumgetale kónne höbbe. Dit princiep zörg veur ónger anger de stabiliteit van elektronsjèlle.
Elementair fermione zint de boewstein van materie. Elementair bosone bringe krafte euver tösse de elementair fermione.
Bilthoven
thumb|Ligking vaan Bilthoven in de gemeinte De Bilt. thumb|Raodhoes vaan de gemeinte De Bilt, in Bilthoven. thumb|Julianakèrk in Bilthoven. Bilthoven is e villadörp in de Nederlandse gemeinte De Bilt, noordelek vaan 't dörp De Bilt gelege. Bilthoven is eint vaan de jongste plaotse in de provincie Utrech en heet noets 'n apaarte gemeinte gevörmp. Mèt good 20.000 inwoeners is 't evels de groetste kern vaan de gemeinte.
Opbouw en aongeziech
Bilthoven is intösse mèt De Bilt aoneingegreujd; de grens tösse de twie kerne ligk bij de Groenekanseweeg. De spoorweeg verdeilt 't dörp in Bilthoven-Zuid en Bilthoven-Noord. D'n dörpskern, es me daovaan maag spreke, ligk zjus zuielek vaan 't spoor. Hei vint me 'n aontal winkele en relatief klein hoezer. E groet deil vaan Bilthoven-Noord is feitelek ei groet villapark - zien reputatie es elitedörp daank Bilthoven veur e groet deil heiaon - meh in de nao-oorlogse wiek De Leijen, ouch noordelek vaan 't spoor, stoon wel rijkeshoezer.
In Bilthoven stoon 24 rieksmonuminte; versjèllende gebouwe stoon op 't landgood Roverestein, versjèllende aandere op 't terrein vaan sanatorium Berg en Bosch (zuug oonder). Roontelum vint me väöl greun.
Functies
Neve de statie heet Bilthoven nog e paar aander functies. Zoe is hei 't RIVM (Rieksinstituut veur Volksgezoondheid en Milieu) gevesteg. Wijer gief 't hei 'n middelbaar sjaol (HLN, Het Nieuwe Lyceum), de Werkplaats Kindergemeenschap en e crematorium. Ouch hockeyclub SCHC is hei gevesteg.
Historie
Iewelaank waor op de plaots vaan Bilthoven zoe good wie niks. Hei leep de straotweeg vaan De Bilt nao Soestdijk, wijer gaof 't hei 'ne juudse kèrkhof get boerderije en al in de negentienden iew väöl bos, wat me op de weuste en slech bebouwbaar grun vaan d'n Utrechsen Heuvelrögk had aongeplant. Mèt d'n aonlègk vaan de Centraolspoorweeg evels (Utrech-Kampen) kaom dao verandering in: Op 20 augustus 1863 woort aon de krusing vaan de Soestdijkseweeg mèt 't spoor 'n statie opegedoon. Dees statie kraog de naom Statie De Bilt, allewel tot de dörpsbebouwing vaan De Bilt dao drei kilometer vaanaof laog.
De gooj bereikbaarheid, in combinatie mèt de greun umgeving, trok evels wel rieke lui aon. Vaanaof oongeveer 1900 sjote de villa's dao wie paddesteul oet de groond. De naobersjap kaom bekind te stoon es De Bilt-Station. Dit zörgde evels soms veur verwarring, umtot ouch 't dörp De Bilt intösse 'n statie had (aon de stoumtram, later opgeluf). De gemeinte besloot de naom daorum te verandere. Op 23 mei 1917 besloot me de plaots Biltse Duinen te neume. De NS waore 't dao evels neet mèt ins; hei-op koos de gemeinteraod op 11 oktober vaan 'tzelfde jaor veur Bilthoven. De statie woort ouch umgeduip.
In 1926 kraog Bilthoven lendeleke bekindheid doortot oonderwieshervörmer Kees Boeke hei zien sjaol stiechde. Hei höbbe väöl welgestèlde kinder sjaolgegaange, oonder wee prinses Beatrix. In 1932 vestegde ziech hei sanatorium Berg en Bos, wat waor euvergekoume vaanoet Apeldoorn. In deen tied bevoont ziech gans 't dörp nog aon de zuidkant vaan de spoorweeg; Bilthoven-Noord oontwikkelde ziech pas nao 1934, op e deil vaan 't veurmaoleg landgood vaan de Van Boetzelaers.
Bronne
Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel.
Bilzerlands
't Bilzerlands is e Limbörgs subdialek in de indeiling vaan 't Woordenboek van de Limburgse Dialecten. 't Weurt gesproke in e deil vaan de Haspegouw in Belsj Limbörg. 't Huurt bij de Centraol-Limbörgse dialekte, 'n dialekgróp die d'n euvergaank vaan westeleke nao oosteleke kinmerke markeert. Euver 't algemein euverwege in 't Bilzerlands de westeleke kinmerke.
Umvaank
De volgende dörper daan wel tongvel hure bij 't Bilzerlands:
Opmerking: Euver Lin, Weert, Joddere en Val-Meer is de kaart in de bron oondujelek: de dörper zouwe ouch in 't Tóngerlands gebeed kinne ligke. Ouch Kleine-Spaan zouw nog in 't Bilzerlands gebeed kinne valle, meh liekent toch iejer Tóngerlands.
Kinmerke
Oondaanks tot 't Bilzerlands mer e klei gebeedsje bestriek tössen 't Tóngerlands (westelek devaan) en 't Treechterlands, is 't ouch intern neet gans geliek. De dialekte oet de gemeinte Bilze zien wezelek aanders es die oet de gemeinte Reems.
Typisch westelek
In de Haspegouw zien de typisch Braobantse klinkers (zuug Braobantse expansie) e stök wijer nao 't ooste doorgedronge en op de Kempe. Dinkelek vèlt dit te verklaore oet de groete welvaart en diechtere bevolking, zoetot d'n invlood vaan Braobantse cultuurcentra hei sterker woort gevoolt. Es gevolg daovaan huurt me in 't Bilzerlands teed/taid, haus, kruis/krèès, bier en goed, tegeneuver oostelek ies, hoes, kruus/kries, beer en good. De zwoer diftongeringsprodukte wie in ais euverheerse in 't noorde, in en roond Bilze. Ouch zien de oersprunkeleke lang aa en de verlengde a allebei tot ao gewore.
Mèt dees klaank slut 't Bilzerlands veural good aon bij 't Tóngerlands, en in zeker zin ouch bij de zuielekste dialekte vaan 't Maoskempes. In 't Treechterlands huurt me ouch wel diftonge, meh bekaans allein in syllabe die de stoettoen höbbe. Me zeet beveurbeeld tijelek, meh wel tied. In 't Bilzerlands is die ie is gein vaan twie wäörd bewoerd gebleve. Sommege dialekte kinne nog wel 'n aander versjèl; zuug daoveur oonder.
Typisch oostelek
't Bilzerlands heet nog wel twie oosteleke kinmerke die in 't Wes-Limbörgs neet veurkoume. Ierstens is dat 't wäördsje dich. In 't Bilzerlands is dat nog hiel algemein, dewijl 't Tóngerlands dreuver verdeild is: in de stad Töngere kump 't beveurbeeld al neet mie veur.
Ouch mèt 'n aander oostelek kinmerk deit 't Bilzerlands nog mèt. 't Gebeed ligk oostelek vaan de Panninger Zijlinie, de grens tösse sjaop, sjoeën, sjeep en schaop, schoeën, scheep. De ierste wäörd zeet me in 't ooste, dus ouch in 't Bilzerlands. Ouch 't Tóngerlands kint die wäörd nog.
Noorde: oontrunding
De oontrunding veur veurklinkers, die in e groet deil vaan de Kempe presint is, vint me nog in de noordeleke Bilzerlandse dialekte, d.w.z. Bilze en umgeving. Daorum steit beveurbeeld Munsterbilze plaotselek bekind es Minster.
Zuie: opluffing vaan toenversjèl
't Zuie vaan 't Bilzerlands gebeed maak deil oet vaan 'n toenloes enclaaf zuielek vaan Mestreech. Dat wèlt zègke tot me in dit gebeed gein wäörd mie kint die allein mer door toenversjèl oeterein weure gehawwe. Neet tot in die dialekte wäörd geine sleiptoen of stoettoen mie pakke, meh me heet sterk de neiging veur sleiptoene vaan monoftonge en stoettoene vaan diftonge te veurzien. Zoe zeet me beveurbeeld prees (inkelvoud) tegeneuver prijs (mievoud).
Ditzelfde kint me ouch in de Treechterlandse dialekte. 't Mestreechs heet 't toenversjèl al veur e groet deil op klaankversjèl gegoejd, de dialekte zuielek vaan Mestreech zelfs hielemaol. In dit gebeed zeet me vaan pries en prijs, zjus wie in 't zuielek Bilzerlands vaan prees en prijs weurt gezag. De grens tösse de ij- en ie-klaank weurt tössen 't Bilzerlands en 't Treechterlands door geteikend; me moot evels demèt rekening hawwe tot dit soort dinger die grens vervage.
Ueverkassel
Ueverkassel (Hoegduits Oberkassel) is 'n wiek vaan Dusseldörp. 't Maak deil oet vaan distrik 4, 't insegs Dusseldörper distrik wat aon de linkerkant vaan de Rijn ligk. Ueverkassel ligk rech tegeneuver 't centrum vaan de stad. Tot begin negentienden iew waor 't e lendelek dörp, wat oonderdeil waor vaan de gemeinte Heerdt. Pas in 1839 kaom de ierste brögk nao Dusseldörp veerdeg, 'n pontonbrögk. Daonao begós 't pläötske te verveursteideleke. In 1909 woort Ueverkassel, wie de res vaan Heerdt, aon Dusseldörp touwgeveug,
Bekasi
Geografie
De sjtad haet 'n oppervlakde van 210,49 km² en 'n inweunersaantal van 1.993.478 in 2005, mit 'n bevolkingsdichheid van 9,471 inweuners/km². De bevolking waas in 2010 gegruid toet 2.378.211, waat 't de op drie nao grótste sjtad van Indonesië maak, en nao Bandoeng de grótste van Wes-Java. Daomit haet Bekasi de anger sjtad Bogor ingehaold.
Bekasi is verdeild in 12 óngerdisjtrikte: Wes-Bekasi, Oos-Bekasi, Zuud-Bekasi, Noord-Bekasi, Medan Satria, Rawalumbu, Bantar Gebang, Pondok Gede, Jatisampurna, Jatiasih, Pondok Melati en Mustika Jaya.
Verkeer
Bekasi tèlt meerdere treinsjtasies, wovan de grótste, Bakasi, ouch 'n intercitysjtasie is veur Ekonomi- en Bisnis-klas treine die van Gambir en Jatinegara nao Cirebon, Soerabaja en Yogyakarta gaon. De veerbaansautowaeg tösse Jakarta en Cikampek haet veur aafsjlaeg nao Bekasi en zörg veur 'n sjnel verbinjing nao Bandoeng. Óndanks deze sjnelwaeg geuf 't väöl verkeersprobleme in en róndj Bekasi. Óm dit op te losse wilt me 'nen twèdde sjnelwaeg boewe vanoet Jakarta, meh den get noordeliker.
Industrie
Naeve de woonwieke ligke ouch wichtige industriegebiede in Bekasi. Dees zeen de Jababeka en MM 2100-gebiede, die väöl grote bedriever, wie Honda, Converse en Samsung, bevatte. In dees industriegebiede ligke veural productiefebrieke.
In 't nuujs - Politiek
Opmerking: dees subpaasj is infrequènt biegehawwe. Veur mie politiek nuujs zuug lever de geografische archieve.
2020
Hosni Moebarak, de vreugere presidentj van Egypte, sjtörf op 91-jäörige laeftied.
De Nederlandse politicus Jos van Kemenade sjtörf op 82-jäörige laeftied.
In Ierlandj vènje parlemèntsverkezinge plaats. Regeringspartie Fine Gael, oppositieleier Finna Fáil en 't radicaal-nationalistisch Sinn Féin kómme in de ierste exitpolls óngeveer geliek oet.
De daor Rippeblikeine gedomineerde Senaat sjtump in miejerheid taege aafzètting van presidentj Trump.
De vreugere Keniaanse presidentj Daniel arap Moi sjtörf op 95-jäörige laeftied.
Sultan Qaboes van Oman sjtörf op 79-jäörige laeftied. Hae haet 't landj vieftig jaor geregeerd en weurt opgevolg door de 65-jäörigen Haitham.
De Nederlandse politicus Rudolf de Korte (VVD) sjtörf op 83-jäörige laeftied.
2019
Bie verkezinge veur 't Liegerhoes haolt de Conservatief Partie van de zittende premier Boris Johnson 'n absolute mierderheid van 364 op 650 zetele.
De inwoeners van 't eilandj Bougainville keze mit 'n euverweljigende mierderheid van bekans 98% veur ónaafhenkelikheid van Papoea-Nuuj-Guinea. 't Rifferendum is neet bènjend.
't Amerikaans Hoeg van Aafgevaerdigde erkènt mit 'n groete mierderheid de genocide op de Armeniërs.