cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Denti-alveolaar
'nen Denti-alveolaar of denti-alveolair is inne fonetiek 'ne mitklinker dae wuuertj oetgespraoke mitte plaate tóng (laminaal) taenge d'n tandjwal enne baovetenj. Tródsdet denti-alveolair mitklinkers döks es "dentaal" waeren aangegaeve, ómdet allein 't veurwaerts kóntak mitte tenj zichbaar is, is 't echelste puntj womit kóntak wuuertj gemaak mitte tóng 't rillevantjste, ómdet juus dit de maximaal waerklanksplaats bepaoldj en de karakteristieke klank vanne klank guuef.
Aasjleëg i Brussel van 22 meëts 2016
thumb|'n Kaat mit de plaatsj oeë de aasjleëg hant plaatsjgevónge: de metrosjtasie i Maelbeek (centrum) en de lóchhave Zaventem i g'n gelieknamige gemingde, drèk t'n noardoeëste va g'n sjtad. thumb|De vertrèkhal va g'n lóchhave Zaventem, die zjwieër besjeëdig woar durch de ieësjte explosies rónk 8.00 uur i d'r mörge. thumb|De dadesj Najim Laachraoui en Ibrahim El Bakraoui va de aasjleëg óp g'n lóchhave Zaventem getoeënd óp camerabild, doaneëve leep óch d'r veerden dader Mohamed Abrini mit 'ne witte jas en zjwaten hoed. De aasjleëg in Brussel van 22 mieët 2016 umvat drei aasjleëg i g'n Belsje hoofsjtad Brussel en i g'n aagrenzende gemingde Zaventem. Twieë explosies vónge plaatsj óp lóchhave Zaventem rónk 08:00 i d'r mörge, ing anger woar um 09:11 bei 't metrosjtasie va g'ne veëdel Maelbeek. I totaal sjtórve 35 minsje, oeë va twelf óp de lóchhave en twintig bei Maelbeek. Óch drei dadesj kame um, die bange hant mit de terreurorganisatie IS. 'nen Anger verdachte, Mohamed Abrini, bekank as d'r man mit d'r witte jas en 't zjwaat hoafdeksel, woar vuëtvlóchtig meh woeëd ópgepak óp 8 april 2016. Deëzelfde mörge hat IS de verantwöadeligheed vuur de aasjleëg ópgeëisd en wieër dreigde zie nag mieë zjwate daag vuur 't Belsj te bezórge. Óch goof 't mieë as dreihóngerd gewónge. De aasjleëg behuët tót ee va de sjlumste óp 't Belsj. Noa de de aasjleëg i Paries van 13 november 2015 woar 't dreigingsnivo i Brussel al noa d'r hoeëgste sjtank ópgesjreuf. Unger anger de izet va polis en militaire woeëd fosj verhoeëg. Óch noa de aasjleëg van 22 mieët blieëf die situatie behoate en w(o)eëd g'n sjtad Brussel hermetisch aafgesjlöate. Óch de sjtaatsgrenze mit Frankriek, Nederlank, Dütsjlank en Luxemburg woeëde sjtreng gecontroleerd en 't goof óp diverse sjteëj óp 't Belsj en Europa ivalle bei anger verdachte, die meugelig 'nen band hant mit de terreurorganisatie.
Verlup va de aasjleëg
Um 7.58:28 percies vónk ing explosie plaatsj aa g'n balie va Brussels airlines i g'n vertrèkhal va lóchhave Zaventem. 'n Twieëde vólgde neëge sekónd sjpieër aa d'r rechterkank va g'n hal bei ing vestiging va Starbucks. Flot doanoa makde de Belsje federale polis bekank dat 't zich handelde um mieërder zelfmoardaasjleëg, gepleëg durch Ibrahim El Bakraoui en Najim Laachraoui. Doabei kame vieftieën lüj um 't leëve (veer doava sjpieër i ge krenkehoes) en vele ungeveër hóngerd gewónge. Alle minsje woeëde drèk geëvacueerd. Innen derden bómggordel woeëd get sjpieër gevónge, meh explodeerde neet. D'r veerde dader, sjpieër getoeënd óp bild i witte jas en zjwaten hoed, hat zingen bómgordel neet aaf late goa.
Knap inne oeër sjpieër, um 9:11, vóng óch 'n explosie plaatsj in e metrotówsjtel unger g'n Wetstraat i g'ne Brusselse veëdel Maelbeek. D'r Belg Khalid El Bakraoui woar heivuur verantwuëdelig. Neëve höam vónge 21 lüj d'r doeëd. 106 minsje rakde gewónk, oeë van zevetieën i zieër kritieke tówsjtank. Unger de gewónge, zint óch drei mitwirkesj va de Europese Commissie.
Gegeëves uëver de sjlaachoffesj
Aavankelig woeëd oetgegange va 38 slaachoffesj: 31 doeëde bei de aasjleëg, veer anger sjlaachoffesj die sjpieër in 't krenkehoes sjtórve en de drei dadesj. De verwarring untsjtóng toen twieë lieëste miteenanger verwisseld woeëde. De officiële doeëdetal is get lieëger: 32 (de dadesj zint i dees lieës neet mitgerekend). Óch goof 't 94 gewónge in 't krenkehoes. Percies de helf, zestieën sjlaachoffesj, hant de Belsje nasjenaliteet. Ee haw e Marrokaans-Belsj nasjenaliteet. De anger sjlaachsoffesj koame oet nieëgste lenger: VS: 4, Zjweëde: 2, Sjina: 1, Frankriek 1, Dütsjlank: 1, India: 1, Italië: 1, Peru: 1, Democratische Republiek Kongo: 1, Pole: 1 en 't Vereënig Kuënigriek: 1. Drei sjlaachoffesj hant de Hollesje nasjenaliteet, oeë-ónger ing vrów oet Deventer die óch de Liberiaanse nationaliteet hat en twieë junge Nederlangesj oet Masjtrich die woeënde in 't Amerikaansje New York en Brussel bezóchte.
De dadesj
De nieëgste drei dadesj sjtórve bei de oetveuring va de aasjleëg: Ibrahim El Bakraoui, Najim Laachraoui en Khalid El Bakraoui. De drei zint va Marokkaansje kómaaf, en zint respectievelig geböare óp: 9 oktober 1986, 18 mei 1991 en 12 juni 1989. De twieë bruëdesj El Bakraoui woeëde geböare óp 't Belsj en Laachraoui i Marokko. De leste haw óch de Marokkaansje nasjenaliteet. Ibrahim El Bakraoui en Najim Laachraoui hant óp de lóchhave dön explosieve untsjtoake en Khalid El Bakraoui haw de metrosjtasie i Maelbeek aagevalle. De bei Bakraoui's woeëde ieëder al veruëdeeld óp Belsj grónkgebeed vuur diefsjtal en geweldsdelicte. D'r Najim Laachraoui reisde in 2013 aaf noa Syrië. I september 2015 kam 'r truuk via de Balkanroute, d'r wichtigste vlöchtelingesjtruim vanoet de krieëgsgebeder in 't Midde Oeëste noa West-Europese leng. Heë woeëd same mit de anger terreurverdachte Saleh Abdeslam, deë verantwöadelig weëd gehote vuur de aasjleëg i Paries van 13 november 2015, gezieë i g'n Hungeësje hoafsjtad Boedapes. Abdeslam (ópgepak óp 18 mieët 2016) verweigert zich allewaal, um te sjpreëke uëver eventuele betrókkeheed bei of kennis va de aasjleëg i Brussel. D'r veerde dader, Mohamed Abrini, woeëd same mit vieëf anger óp verdinking va betrókkeheed bei de aasjleëg va 13 november en 22 mieët ópgepak. D'r daag d'r noa bekinde heë zich betrókke te zieë geweës. Deëzelfden daag woeëd óch 'ne vieëfden dader ópgepak: Osama Krayem. 'r Hat de rugzakke gekoch, die sjpieër gebroek woeëde bei de aasjleëg. Krayem woar 'ne Syriëganger, deë woar opgegreujd óp 't Zjweëdse Malmö.
Sjpieër óntwikkelinge
D'r daag noa de aasjleëg heeld de Nederlandse regering um 10.15 i d'r mörge 'n sjpoedzitting. Hei woeëd durch 't NCTV, nationaal coördinator terrorismebesjtreiing, besjlis dat 't dreigingsnivo neet verhoeëg hoof te weëde. 't Dreigingsnivo woar en is nag sjteets substantieel. Óch noa de Aasjleëg i Nice van 14 juli 2016. Waal woeëde extra mieësname getróffe. Zoeë weëde groeëte evenemente wie 't Veerdaagse va Nimwege extra gesjüts.
Reacties
Zoeëwaal óp d'r Belsje, d'r Nederlandse as óp d'r Europesen terreuraapak weëd kritiek geleëverd en e falend terreurbeleid verwete. D'r Turkse president Erdoğan sjtelde dat ee va de dadesj va de aasjleëg i Brussel, Ibrahim el Bakraoui, bei g'n sjtad Gaziantep aa g'n Turkse grens mit Syrië is ópgepak en is oetgeleëverd aa Nederlank, meh dat 'r teëge de waarsjuwinge va de Turke justitie aa de Belsje en de Nederlandse autoritete i doanoa toch is vrieëgelate. Vólges minister Ard Van der Steur va Justitie woar Bakraoui waal verzóch Turks grónkgbeed te verlate, meh woeëd de Nederlandse regering neet good geïnformeerd. D'r Bakraoui woar vólges höam neet ins geregistreerd, dewiel de bei Bakraouis waal óp de Amerikaanse terreurlieës sjtónge. Khalid el Bakraoui woar óp 't Belsj al ieëder veröadeeld vuur 'ne gewapende uëverval, meh woeëd in 2013 vuurwaeëdelig vrieëgelate.
Óch de Greeksje justitie vónk i januari 2015 bei ivalle i twieë appartemente in Athene, die gebroek woeëde durch Abdelhamid Abaaoud, d'r umgekoame dader va de aasjleëg óp 13 november, computesj en usb-sticks die planne va de Zaventemse lóchhave bevatde. De Greeksje polis sjtelde dat zie de Belsje regering doa uëver igelich hat.
Referenties
Dit attikel baseert zich op 't corresponderend attikel op de Nederlandse Wikipedia, de Dütsje Wikipedia en de Ingelsje Wikipedia.
Gjøvik
thumb|De ligking van Gjøvik in de pervincie Oppland. Gjøvik is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Oppland in Nórwaeg. De gemeinte had 27.819 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 672,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 41,4. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0502.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 6,4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Boekel
thumb|Ligking vaan Boekel in Noord-Braobant Boekel is e dörp en gemeinte in Noord-Braobant mèt 'n oppervlak vaan 34,52 km2 (0,01 km2 water) en (per 1 januari 2016) 10.253 inwoeners (297 inw/km²). Neve de hoofplaots umvat de gemeinte ouch nog de kern Venhorst.
Binne de gemeinte Boekel ligk de psychiatrische inriechting Huize Padua.
Ouch in Noord-Holland, in de gemeinte Castricum, ligk e dörp mèt de naom Boekel.
Tonga
Tonga (officieel (Tongaans) Pule'anga Fakatu'i 'o Tonga; (Ingels) Kingdom of Tonga) is 'n eilanderiek in de Stèllen Oceaan, wat oonderdeil vaan Polynesië is. 't Land umvat 170 eilen, boevaan 'rs 36 bewoend zien. 't Gans oppervlak, mèt de territoriaol watere mètgerekend, umvat wel 700.000 km2. De territoriaol watere grenze aon die vaan de Fiji-eilen, Amerikaans Samoa en Wes-Samoa. Hoofstad is Nuku'alofa; dit is de einege plaots vaan beteikenis in 't land. Tonga is noets gekoloniseerd gewees door 'n Europees land.
Bestuurleke indeiling
Tonga is ingedeild in drei divisions, verneump nao hun belaankriekste eiland:
Demografie
Oongeveer twiedaarde vaan de ganse bevolking leef op 't hoofeiland Tongatapu; daobij is de bevolking touwnummend in Nuku'alofa geconcentreerd. In de stad is de westerse cultuur 't meis dominant aonwezeg; op 't platteland euverhierse nog ummer de Polynesische tradities. De Tongane zien gekeerstend. Anders es op väöl ander Polynesische eilen is de Tongaanse taol nog volop in gebruuk in 't daogeleks leve.
Historie
Tonga woort doezende jaore trök gekoloniseerd door de Austronesiërs, en taolkundeg en archeologisch bewies liek denao te wieze tot de Polynesische taole en cultuur hei vaandan kaome. 't Mote koloniste vaan Tonga zien gewees die de Marquesas-eilen en Tahiti bezeilde, vaan woe-oet Hawaiï, Nui-Zieland en de res vaan Polynesië weer in bezit genome woort. 't Volk stoont bekind es Lapita. In de twelfden iew waore de Tongane present in e gebeed vaan Niue tot Tikopia; me sprik hei wel vaan 't Imperium vaan Tu'i Tonga, allewel tot door de enorm aofstande tösse de eilen neet spraoke kin zien gewees vaan echte oonderhuregheid. In de vieftienden en zeventienden iew verzwaakde dit nètwerk vaan eilanderiekskes door versjèllende börgeroorloge. In deen tied kaome de ierste Europeane 't gebeed in, en wel Hollenders wie Willem Schouten, Jacob le Maire en Abel Tasman (d'n oontdèkker vaan Australië). In de late achtienden iew bezoch Kapitein Cook d'n arsjipel; in zie spoor kaome protestantse zendelinge die de bevolking tot 't christendom bekierde. 't Waor in 1845 tot Tonga (weer) tot ei keuninkriek vereineg woort, door kriegshier Taufa'ahau, nao zien kroening bekind es George Topou I. In 1875 woort de constitutie ingestèld. Vaan 1900 tot 1970 waor 't land e Brits protectoraot. Pas in 1999 trooj 't land tot de Vereinegde Naties touw. Zörg veur de touwkoms is de ummer stijgende ziespiegel; de bevolking vaan Tonga heet collectief asiel aongevraog in Australië veur es 't groondgebeed oonderlöp.
Heinem
Heinem (Nederlandjs: Heidenheim) is e Midde-Limburgs gehöch det óngerdeil oetmaak vanne gemèndje Bezel in Nederlandj. 't Ligk t'n oeaste vanne A73, richting de grens mit Duutsjlandj.
Straote
De volgendje straoten en waeg ligken in Heinem:
Bloodverguftiging
Bloodverguftiging (Letien: sepsis) is 'n infectie van 't blood veroarzaak door bacterieje. Bloodverguftiging is de reactie op de infectie. 't Kan waere veroarzaak door 'n operaasje, 'n (klein) verwónjing of 'n óngelök. De bacterieje oet de wóndj of wunj kómme terech in de bloodbaan en verspreie zich snel binne 'ne kórten tied. Daodoor kan 't aafwaersysteem neet miè tegooj wirke, wonao't väöl innerzjie mót opbringe veur weer te gaon fónksjenere. Veur al-verzwaakdje patiënte kan bloodverguftiging 'n doadsoarzaak vörme.
Kranke patiënte vertuène döks hoag koorts, kaoj rillinge, meugheid, 'ne snellen hertslaag en 'n snel aomhaoling, 'n lièg blooddrök en orgaandegeneratie.
Risicogruup zint kankerpatiënte die chemotherapie höbbe óngergange, biejaarde die e verminderdj aafwaer systeem höbbe, kinjer ónger de veer jaor en operaasjepatiënte.
Gezóndheid
Gezóndheid is 't gezónd zien, 't geveul dat alles in orde is, zowaal in lichamelik, in geistelik, as in maatsjappelik opzich.
Bloodverguftiging
De patiënt mót mit antibiotica waere behanjeldj veurdet ónherstèlbaar sjaaj kan óntstaon. Veur de organe te óntlaste kan me hölpmiddele wie neerdialys, beaoming en bloodtransfuuzje toepasse.
Gezóndheid
Of emes zich gezond veult is e subjectief oerdeil. Neet jekerinne zal bepaalde lichamelike of geistelike condities as gezónd of óngezónd besjouwe. Väöl versjiensele, wie kannibalisme, weure (of woorte) in sommege gebeje es geweunte gezeen. In anger culture is t zjus 'n geistelikke krenkde. Toch zal emes mit 'n ernstig krenkde neet sjnel zigke dat e gezónd is.
't Begrip gezóndheid weurt ouch besjouwd op anger terreine, zoas veur 't miljeu of de ikkenomie.
Congo-Brazzaville
Historie
Kongo woort oersprunkelek bewoend door pygmeeë, tot de vieftienden iew. De pygmeeë woorte oetindelek vervaange door de Bantu. 't Ierste kontak mèt de Europeane waor in de late vieftienden iew, door Portugeze die de kös in kaart brachte. Vaan de vieftienden tot de negentienden iew woorte väöl Kongoleze es slaove oetgeveurd. In 1880 kaom 't gebeed oonder Franse 'besjerming' en in 1891 woort Frans-Kongo officieel opgeriech. In 1910 woort 't oonderdeil vaan Frans Equatoriaal-Afrika. Oetindelek weurt 't land in 1960 oonaofhenkelek en weurt de Rippubliek Kongo oetgerope.
Bestuurleke indeiling
Kongo-Brazzaville besteit oet 10 regio's en 'n hoofsteielek distrik. De regio's bestoon same oet 46 distrikte:
Gezóndheid
De genaeskónde hilt zich bezig mit de lichamelike en geistelike gezóndheid van de miensj.
De Wereldgezóndheidsorganisatie diffenieert gezóndheid as "'n sjtaat van compliete fysieke, mentale en sociale well-being, en neet allein as de aafwezigheid van ziektes en gebreke". Dit is ein nuttige, mer neet erg idealistische en zelfs non-realistische diffenitie: op dees meneer weurt 70 tot 95 prezent van alle luuj as óngezónd besjouwd.
Charleroi
thumb|right|Liegking van Charleroi in de provincie Henegouwe Charleroi (Waals: Tchålerwè) ies 'n sjtad en gemeinte in de Belzje provincie Henegouwe, in 't gewes Wallonië. De gemeinte Charleroi haet 'n oppervlak van 102,08 km² en haw 201.837 inweunersj in 2021. Häör inweunersjaantal haet daodoor praktisch sjtilgesjtange saer 2005, wie ze 201.373 inweunersj haw. Charleroi ies nao aantal inweunersj de groatste sjtad van Wallonië en de derde gemeinte van Belsj. In de agglomeratie Charleroi wone miè es 650.000 luuj. De sjtad liek aan de Samber. De deilgemeintes van Charleroi zint Couillet, Dampremy, Gilly, Gosselies, Goutroux, Jumet, Lodelinsart, Marchienne-au-Pont, Marcinelle, Monceau-sur-Sambre, Montignies-sur-Sambre, Mont-sur-Marchienne, Ransart en Roux.
Functies
Charleroi ies 'n industriesjtad. 't Waor ièrtieds 'n belangriek miencentrum, gelege in de regio dae bekènd sjteit es Le Pays Noir. De lètste miene woorte gesjlote in 1980. Tegewoordig zint veural de sjtaol-, glaas- en chemische industrie zjwoartepunte. Saer de sjleting van de miene ies de importantie op economisch en industrieel gebied van Charleroi hendig truukgeloupe; tegewoordig haet de sjtad te make mèt hoag werkloosheidsciefersj.
De sjtad Charleroi haet 'n belangrieke ónderwiesfunctie, ónder andere de Université du Travail Paul-Pastur ies hie gevestig. In Gosselies liek 't vleegveld van Charleroi, dat saer 2001 ouch gebruuk weurt door de priesvechter Ryanair en daodoor 'n belangrieke passagierslochhave gewore ies.
Sjtadsbeeld
thumb|right|Sjtadhoes en belfort De sjtad ies te verdeile in 't handelscentrum, de Ville Basse, dat liek op e veurmalig eiland in de Samber en de Ville Haute, mèt woonwieke en administratief insjtèllinge.
Es industriesjtad haet Charleroi wiènig ouw geboewe. De kèrk Saint-Christophe dateert oet de 17e ièw. 't Sjtadhoes oet 1936 haet e belfort dat same mèt ander belforte en kèrktores van Vlaandere en Wallonië op de Waerelderfgoodlies van UNESCO sjteit. In 't sjtadhoes ies ouch 't Musée des Beaux Arts gevestig, mèt 'n collectie Belzje sjilderkuns vanaaf de 19e ièw. In Marcinelle zint de miengeboewe, woa in 1956 de groatste mienramp oet de Belzje historie plaatsvong, opegesjtèld es museum en herdènkingsplaats.
Historie
Charleroi heesj oorsjprunkelik Charnoy. In 1666 woort diet dörpke versjterk door de Sjpanjaarde en ze herneumde 't nao Charleroy, nao keuning Karel II. Al in 1667 woort de plaats ingenómme door de Franse. Lowie XIV leet de sjtad later obbenuujts versjterke door Vauban. Mèt de Vrae van Nijmege (1678) kaom de sjtad weer bie Sjpanje. In 1868 brook me de sjtadsmoere aaf en woorte op die plaats lane aangelag.
Best
thumb|Ligking vaan Best in Noord-Braobant Best is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant mèt 'n oppervlak vaan 35,35 km2 en 'n inwoeneraontal vaan 28.988 per 1 januari 2016 (845 inw/km²). Neve de hoofplaots Best kint de gemeinte ouch de kerne Aarle en De Vleut, en 't gehöch Batadörp. Petroenheilege vaan Best is Sint-Odolf.
Functies
Best is vaanajds al 'n industrieplaots, gei landbouwdörp wie de meiste ander plaotse in de buurt. In 't verleie waor Best e centrum vaan klómpemekers; noe nog greuje in de buurt väöl populiere, die oets geplant woorte veur gebruuk in dees industrie. Dees industrie kraog in de twintegste iew e modern vervolg mèt de vesteging vaan 't Bata-sjoonfebrik. Dit febrik heet 't dörp jaorelaank vaan werkgelegeheid veurzeen en is nog ummer 'ne veurnaomen employeur. Allewel gief 't ouch deensverleners op 't dörp, die gebruuk make vaan zien gooj bereikbaarheid per spoorweeg.
Aonziech
Ein vaan de weinege monuminte is de Sint-Odolfskèrk, in neo-gotische stiel (1880-1886). 't Wölleminakanaal löp door de gemeinte.
Historie
Spoere vaan aw bewoening goon al trök tot 1700 veur Christus, en zien aongetroffe op de Aarlese Hei. Jónger spore zien Keltische archeologische vónste, vaanaof 500 veur Christus. In de late achste iew zouw Sint-Odolf in Best gebore zien. In de volgende iewe oontwikkelde de plaots ziech lankzaam. Tot 1819 maakde ze deil oet vaan 't amb Oirschot; sinsdeen is Best 'n zelfstendege gemeinte. In de negentiende iew leep de plaots veurop in de industrialisatie. Bovegeneump Bata-febrik vestegde ziech in 1934 in 't dörp, wat sinsdeen sterk greujde.
Jan Hugens
Jan Hugens (Heërle, 22 mieërt 1939 - Awstrao, 12 mieërt 2011) waas 'ne Nederlandse fitserenner.
Biografie
Hugens waas professioneel fitserenner van 1960 pes 1968. Mèt name es tiedriejer koosj hae, ouch al es amateur, concurrere mèt de bèste. Es amateur naom hae deil aan de Olympische Sjpele in 1960 in Roame wo hae in de waegwedsjtried individueel 'n 38e plaatsj behaolde en in de 100km plogetiedrit ein veerde plaatsj. In 1962 naom hae deil aan de Runj van de Toekoms wo hae tweë etappes wón en de achste plaatsj in de eindjrangsjikking haolde. Biej de profs naom hae deil aan de internasjenale tiedritte zoa-es de GP des Nations. Zien bèste prestatie leverde hae in deze wedsjtried in 1965 mèt 'n veerde plaatsj. In 1966 woort hae derde in de Amstel Gold Race naodat hae, in gewónne pesitie, op ènnige hónderde maeters veur de finish door 'n aafloupende kètting de euverwinning aan de Fransman Jean Stablinsky moosj laote.
Óndanks zien oetzunjerlikke talente koosj Hugens gedoerende zien wielercarrière toch neet voldoon aan de hoag verwachtinge wo väöl van zien aanhangersj in de provincie Limburg op hèjje gehoop. Nao zien aafsjied van de wielersjport góng hae aan de sjlaag es betónvlechter en later nog es sjoalconciërge. Hae woonde pes ziene doad, kort veur ziene 72e verjaordaag in 2011, in Awstrao, gemeinte Sjènne.
Belangriekste oetsjlaeg
1958
1959
1961
1962
1965
1966
Alan Turing
thumb|right|Beeld van Turing in Manchester Alan Mathison Turing (Londe, 23 juni 1912 - Wilmslow, 7 juni 1954) waor 'ne Britse wiskundige en informaticus. Hae weurt besjouwd es de vader van de informatica.
Turing sjtudeerde kwantummechanica aan de Universiteit van Cambridge. Dao maakde hae kènnis mèt 't zoagenaamde besjliessingsprobleem. 't Besjliessingsprobleem vreug of 't meugelik ies um vas te sjtèlle of e bepaald algoritme al dan neet eindig es 't weurt toegepas op 'ne bepaalde inveur. In 1936 publiceerde hie zien belangriek artikel On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem.
't Door Turing óntwiekkelde Turingmesjien ies e model dat alle oplosbaar probleme kènt oplosse. E probleem dat neet door 't Turingmesjien opgelos kènt were, ies daomèt onoplosbaar. 't Besjliessingsprobleem ies door 't Turingmesjien neet op te losse. Me kènt de computer zeen es 'n implementatie van 't Turingmesjien.
In de Twiède Waereldoorlog wèrkde Turing veur de Government Code and Cypher School. Dat waor de Britse crypto-analytische deens, die óndersjöpde beriechte van de Pruusje moos óntciefere. Turing wèrkde in de groep dae codes koes óntciefere die door 't Duutsje Enigma-systeem waore gemaak.
Nao d'n oorlog wèrkde Turing aan de Universiteit van Manchester. In 1950 bedach hae de Turingtes, 'n tes um vas te sjtèlle of 'n mesjien miensjelike intelligentie haet. Hae besjreef diet in Computing machinery and intelligence. Bie de Turingtes moet eine persoon via e beeldsjerm chatte mèt twiè veur häöm ónbekènde en ónziechbaar gesjprekspartnersj. Eine ies 'ne miensj en d'n andere ies 'ne computer. Es de proefpersoon de gesjprekspartners neet vanein kènt óndersjeije, haet 't mesjien de Turingtes doorsjtange.
In 1952 woort Turing gearresteerd vanwege zien homoseksualiteit. Op 7 juni 1954 woort hae doad gevonge in zien hoes mèt 'ne appel mèt gieftige cyanide in zien hand. Me geit devan oet dat hae zelfmaord haet gepleeg, hoewaal zien mam beweerde dat 't 'n vergiessing zou zin gewaes, veroorzaak door Turings ónzörgvuldige umgank mèt chemicalieje.
Nao Turing ies de Turing Award geneump, 'ne pries dae gezeen weurt es de hoagste binne de informatica.
Noord (revier)
thumb|Verluip vaan de Noord in Nederland. thumb|Noordtunnel en -brögk bij Alblasserdam, gezeen vaanoet 't weste in oosteleke riechting. De Noord is e kort revierke in de Nederlandse provincie Zuid-Holland. Allewel tot de struiming oonder invlood vaan 't getij varieert, kin me zègke tot ze vaan zuid nao noord löp. Oondaanks zien gering lengde (9 kilometer in totaol) is de economische beteikenis aonzienlek: sjeper die vaanoet d'n have vaan Rotterdam nao de Rijn mote (of umgekierd), doen dat via de Noord.
Trajek
Es me 'nen oersprunk in 't zuie aonnump, begint de Noord bij Dordrech, boe de Merwede ziech split in de Aw Maos en de Noord. De naom is dus vaanoet Dordts perspectief gedach. Bekaans euveral zien bei kante intösse bebouwd. Aon de linkerkant ligke de plaotse Zwijndrecht, Hendrik-Ido-Ambacht, Ridderkerk en Slikkeveer (gemeinte Ridderkerk), aon de rechterkant zuut me Papendrecht, Alblasserdam en Kinderdijk (gemeintes Alblasserdam en Molenwaard). Op dat punt kump heer same mèt de Lek en geit heer Nui Maos heite.
Reielek aon 't begin vaan de luip split ziech de Noord in twie, zoetot 'n eilendsje in de revier ligk. Dit neump me de Sophiapolder. 't westelek, smaalder tekske vaan de Noord um dit eiland heer hèt de Rietbaan. 't Eiland, wat bij Hendrik-Ido-Ambacht huurt, waor tot veur kort weiland meh is in 2011 oontpolderd. Noe moot hei e getijenatuurgebeed oontstoon, wie dat vreuger in gans Zuid-Holland te vinde waor.
Euver de revier ligk ein brögk, tösse Alblasserdam en Ridderkerk. Vreuger leep d'n A15 dao-euver, wat veur verstoppinge zörgde; sinds 1992 löp dat verkier door de Noordtunnel. 'n Wijer tunnel is de Sophiaspoortunnel, die oonder de Sophiapolder doorgeit en deil oetmaak vaan de geujerspoorlijn de Betuweroute. Tösse Kinderdijk en Slikkeveer veurt 'ne poont; wijer heet 'n waterbös hei versjèllende staties.
Ireen Wüst
thumb|Ireen Wüst in 2007. Irene Karlijn Wüst (Goirle, 1 aprèl 1986) is 'n Nederlandse sjaatserijster. Ze is 'n typisch all-roundrijster, mèt gooj rizzeltaote zoewel op de 1.000 es op de 1.500 en 3.000 meter. Häör belaankriekste rizzeltaote zien de gouwe medaljes op de Olympische Winterspeule in Turijn (2006), Vancouver (2010) en Sotsji (2014).
Meland
thumb|De ligking van Meland in de pervincie Hordaland. Meland is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Hordaland in Nórwaeg. De gemeinte had 5.931 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 91,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 65,2. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
Ireen Wüst
Carrièr
In 't sezoen 2003/04 woort Wüst twiede op de Wereldkampioensjap juniore. 't Sezoen dao-op woort ze zelfs wereldkampioen juniore en braok ze, same mèt leeftiedgenoot Sven Kramer, door bij de seniore (veerde op 't EK, vijfde op 't WK; bij allebei de bèste Nederlandse). Dit lieverde häör e contrak op bij sjaatsploog TVM.
Cupola (ISS)
De Cupola is 'n Internationaal ruimtestation ISS-module die is gebouwd door de ESA. Ze is same mèt de Tranquility-module in de ruimte gebrach door de Space Shuttle Endeavour tijdens missie STS-130, die woort gelanceerd op 8 fibberwarie 2010. Door de koppeling mèt 't ISS is 't ISS noe 85% compleet.
Ireen Wüst
Carrièr
Via 't Nederlands Kampioensjap aofsten kwalificeerde ze ziech veur de 1.000, 1.500 en 3.000 meter op de Olympische speule vaan 2006 in Turijn. Ouch deeg ze mèt in de plogeachtervolging. Op de 3.000 meter haolde ze 'n gouwe medalje, op de 1.500 meter 'n broonze (achter de Canadese Cindy Classen en Kristina Groves). Bij de 1.000 meter veel ze zjus neve 't podium. Um häör gouwe medalje woort ze beneump tot Ridder in de Orde vaan de Nederlandse Liew en tot Sportvrouw vaan 't Jaor 2006.
Meland
De gemeintecode is 1256.
Cupola (ISS)
Euverziech
De Cupola is bedoeld um de astronaute beter euverziech te geve bij 't bedene vaan d'n externe roboterm en daobij 't bekieke vaan de Eerd en bezeukende ruimtevaartuige. De naom is aofkomsteg vaan 't Italiaanse woord cupola wat koepel beteikent. De Cupola is bevesteg aon de nao de Eerd kiekende sluis vaan de Tranquility-module.
Eemsmond
Eemsmond (tot 1992 Hefshuizen) is 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Groninge, aon de Eems en de Waddezie. Mèt mer get mie es 15.000 inwoeners en e landoppervlak vaan naoventrint 190 km² waor 't ein vaan de dunsbevolkde gemeintes in Nederland.
Meland
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,5% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Eemsmond
Kerne
De gemeinte waor de noordelekste vaan 't Nederlands vasteland. Aongezeen ouch de oonbewoende wadde-eilendsjes Rottumeroog en Rottumerplaat bij dees gemeinte hoorte, laog ouch 't noordelekste puntsje vaan gans Nederland binne de gemeintegrenze. Wijer laog de Eemshave in de gemeinte Eemsmond.
Historie
De gemeinte oontstoont in 1979, nog oonder de naom Hefshuizen, door sameveuging vaan de aw gemeinten Uithuizen en Uithuizermeeden. In 1990 woort ze oetgebreid mèt de daan opgelufde gemeintes Usquert en Warffum, 't groetste deil vaan Kantens en deile vaan Middelstum en 't Zandt. Twie jaor later woort de naom vaan de gemeinte veraanderd in Eemsmond. Op 1 jannewarie 2019 fuseerde Eemsmond mèt Bedum, De Marne en 't groetste deil vaan Winsum tot de nui gemeinte Het Hogeland.
Ireen Wüst
Carrièr
Bij 't EK allround vaan 2006 woort ze derde; 't jaor dao-op haolde ze de twiede plaots, kort achter Martina Sáblíková, die dèks häör concurrente zouw weure. In 't sezoen 2006/07 woort ze wereldbekerkampioen op de 1.000 en 1.500 meter. 't Jaor denao begós slech, doortot ze kort deveur de griep kraog. Later woort ze toch Europees Kampioen allround. Dezen titel had ze nog neet; sinds deen tied is ze de einegste Nederlandse die ziech kampioen op 't EK, WK en de Olympische Speule wèt. 't Jaor 2008/09 veel get tege; häör bèste rizzeltaot waor daarde op 't WK.
Kölsewaeg
Kölsewaeg (Nederlandjs: Keulseweg) is e Midde-Limburgs gehöch det óngerdeil oetmaak vanne gemèndje Bezel in Nederlandj. 't Ligk t'n oeaste vanne A73, richting de grens mit Duutsjlandj. Vanaadsheroet begintj 't gehuch ane Kölsewaeg vanoet De Ruiver vanaaf de Sjelkesbaek, mer allewiel kan ouch de A73 es grens genómme waere.
In 't gehuch ligk Camping Natuurplezier.
Eemsmond
Börgemeisters
In zien rillatief korte historie heet de gemeinte de volgende börgemeisters gehad:
Ireen Wüst
Euvereg
Sinds oktober 2009 besteit in Tilburg 'n Ireen Wüst-iesbaon.
Bron
Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Nederlands artikel.
Cupola (ISS)
Oontwerp en constructie
De Cupola is oontworpe en gebouwd door 't Italiaanse Thales Alenia Space in Turijn. De koepel heet 'ne doorsnei vaan oongeveer 2 meter en is 1,5 meter hoeg. Kinmerkend zien de zès trapeziumvörmege zijroete en de rón roet aon de bovekant (de groetste roet gebruuk in de ruimte). De roete zien allemaol veurzeen vaan luike um ze te besjerme tege micrometeoriete en ruimtepuin es de Cupola neet gebruuk weurt.
Groffelsnagel
thumb|right|Groffelsnegel 'ne Groffelsnagel of groefelsnagel (van 't Frans Clou de girofle; Nederlands kruidnagel) ies 'n sjpecerie, die aafkómstig ies van de oetheemse kroednagelboum (Syzygium aromaticum). De bloomknuupkes zint hièl hel en ruke sjterk. Ze bevatte olie, dae kèn helpe bie tandpien. De boum, inheems in 't zude van Azië weurt 18 maeter hoag.
Aanveur
Al ièwe veur oos jaortèlling woorte groffelsnegel door de Chineze verhandeld. De 1e aanveur nao Europa gebeurde door de Portugeze en sjtamp oet de 16e ièw. Later naome de Hollendersj van de VOC dat euver. Zie haolde de groffelsnegel oet de Molukke. Nao 1770 kump 't produk veural oet Mauritius en Zanzibar, veurmalige kolonies van 't Vereinig Keuninkriek.
Gebruuk
Es sjpecerie weurt groffelsnagel gebruuk in bepaald soort gebak, in sjpeculaas, in piccalilly en in bepaalde drank. Ouch bie 't make van soorte greuntes, b.v. road moos en zoermoos en (rund)vleisj weurt dit sjterk kroed toegevoog. In 'n un gesjtoke weurt 't gebruuk bie 't make van sauze en soppe of 't trèkke van rundvleisjbouillon. Ouch bie 't bereide van sjtoofpaerkes en roa krotesjla kènt me de groffelsnagel neet miese.
De sjpecerie ies te kriege in de vörm van gedruègde negel en in poejervörm.
De Plasmeule
thumb|right|De Beuvenste Plasmeule De Plasmeule (Nederlands: Plasmolen) is e klei dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Mook en Middelar, t'n ooste vaan Mook, aon de Mokerplas. Op 1 januari 2005 had 't 326 inwoeners. 't Dörp ligk op 11 meter huugde, mer 't gief vrij groete huugdeversjèlle in 't gebeed door de kortbijheid vaan de Mokerhei, d'n oetluiper vaan de Nederriensen Heuvelrögk. 'ne Markanten top is hei de Sint-Jansberg, dee 75 meter hoeg is. Langs De Plasmeule löp 't Pieterpaad en 't noordelekste netuurgebeed in beheer vaan 't Limburgs Landsjap is "De Molenberg", e loufböske mèt e oppervlak vaan 0,77 ha. Op de Mokerhei ligke ouch fóndeminte vaan 'n Romeinse villa, die vermeudelek geboewd woort in d'n twieden iew nao Christus.
Doortot 't dörpke tösse de Mokerplas en de Mokerhei ligk, is toerisme 'n rilletief belaankrieke brón vaan inkomste. Aon de rieksweeg (de N271) dee door 't dörp löp ligke versjèllende etablissemente en campings.
Snackbar
Snackbar is van oorsjprong 'nen Amerikaansen term en is dus 'n lieënwaoërd. 't Is 'n nujjer benaming vör 'n frituur of 'n cafetaria, speciaal gebuuwkes oeë me gefrituurde aetesware kint kriege.
Sjnak
Snacks zeunt kling, vöraaf geprepareerde hapjes, zoewie 'n krokèt, 'n frikandel of vörgebakke friete, die alling nog in frituurvèt of -aoëlie gebakke motte waeëre en dus sjnel klaor zeunt vör consumptie. Snack is verwaant an 't aod-Limburgse waoërd sjnak, dat sjnel, direc of dalek betekent. In 't Nederlands en 't Limburgs kin v'r 't wèrkwaoërd snakken resp. sjnakke, dat begerig nao get verlange betekent. Get dat me dus gaer sjnak wilt ha.
Varia
Imbiss
Oos-Nederland
Oos-Nederland is 'n regio in Nederland. Neve statistisch en economisch, veurnaomelek op 't gebeed vaan de EU, höbbe de Nederlandse regio's gein inkel beteikenis. Evels gief 't wel ummertouw mie lui die vaan meining zien tot de regio's mie mach mote kriege, en de provincies zjus minder. Dèks weurt Enschede gezeen es de officieus hoofstad vaan t Ooste, veural vaanweeg häör kultureel beteikenis in de regio; 't waor de hoofstad vaan 't umstreije Twente, de streek die 't gief op de gebeej vaan alle drei de Oostelek provincies. Nimwege is de groetse stad mer weurt door häör zuielek ligking (tösse de Rien en Maos), Katholiek historie en Braobants dialek noets cultureel gezeen es 'n oostelek stad en dus gaaroet gein representatie vaan de regio.
Geografie
Oost-Nederland heet e oppervlak vaan 10.969,37 km² en 'n inwoenertal vaan 3.541.313 volges de census vaan 30 september 2011. Daomèt heet Oos-Nederland 't groetste oppervlak vaan Nederland, mer ouch de liegste bevolkingstouwheid, naomelek: 341 inw./km². Heimèt is de bevolkingstouwheid evels nog taomelek hoeg vergeleke mèt aandere Europese regio's. De regio weurt gesjeije vaan 't zuie door de Maos en Rien. 't Iesselmeer en 't Markermeer sjeije 't Ooste natuurleke aof vaan 't Weste, al is die grens zuidweerts gaaroet nimmie natuurlek, bij de Utrechse grens. Ouch mèt 't Noorde besteit gein natuurleke grens. Oos-Nederland is de einegste regio die aon alle aandere Nederlandse regio's grens en de einegste die aon mie es einen Duitse regio grens (naomelek twie).
Provincies
Dèks weure väöl Oos-Nederlandse provincies gezeen es 'n deil vaan 't neet bestaond Middel-Nederland, evels besteit Oos-Nederland mer oet drei provincies. Naomelek:
Aongrenzende regio's
Oos-Nederland grens aon de volgende regio's:
Sinterklaosleedsjes
Sinterklaosleedsjes zint kingerleedsjes, die gezónge were bie 't fiès van Sinterklaos.
Limburgse Sinterklaosleedsjes
Sinterklaos dae haet gezag Sinterklaos dae haet gezag veer maoge sjpele, veer maoge sjpele Sinterklaos dae haet gezag veer maoge sjpele de gansen daag (Klappentaer mèt de heng langs ein) krik krak sjiemela, sjiemela sjiemela krik krak sjiemela sjie-me-laa
Grootegast
Grootegast (Gronings: Grodegast) is e dörp in de gemeinte Westerkwartier in de Nederlandse provincie Groninge. 't Dörp ligk kortbij de grens mèt Friesland en heet vaanajds sterke ban mèt die provincie. Tot 1 jannewarie 2019 waor Grootegast 'n zelfstendege gemeinte. De gemeinte Grootegast waor in 1990 oetgebreid mèt de daan opgelufde gemeinte Oldekerk.
Kerne
De aw gemeinte umvatde (sinds 1990) neve de hoofplaots nog de kerne Doezum, Faan, Kornhorn, Kuzemer, Kuzemerbalk, Lutjegast, Niekerk, Oldekerk, Opende, Peebos, Sebaldeburen en De Snipperij.
Zaachte g
thumb|De tóngbewaeginge die verantwaordelik zien veur de hel of zaachte g. Beej 6 óntsteit de zaachte g; beej 7 de hel g. De zaachte g is 'n meneer van 't oetspraeke van de litter <g> en 't litterpaar <ch> in 't Nederlandjs en verwantje streekspraoke die veurnamelik veurkump in 't zuje van Nederlandj en 't oeaste van 't Belsj. De zaachte g contrasteertj mitte hel g die döks wuuertj gezeen es de standerdoetspraok vanne <g> in 't Nederlandjs. In 't naorde en wèste van 't Europees Nederlandjs spraokruum waere de litters <g> en <ch> velair oetgespraoke es [ɣ] en [x] of es 'nen uvulaire fricatief [χ]: de hel g. Väöl naordelike dialekte veuge de stumhöbbendje oetspraoke same mitte stumloeaze oetspraok, mer 't kump ouch veur det luuj tónnag de <g> stumhöbbendj oetspraeke op intervocalische posities. In 't zuje en deiler van 't oeaste van 't Europees Nederlandjs spraokruum kump de zaachte g veur; hie waere <g> en <ch> oetgespraoke es [ɣ̟] en [x̟]. Wiejer ane Duutsje grens wuuertj wiejer nag 'n óngersjied gemaak tösse ich-laut, ach-laut en sómmige vel ouch hauch-laut; dit geldj veurnamelik veur 't Limbörgs.
Oetspraok
De g wuurt veural richting 't zuudoeëste steids palataler en is dus veural in Zuudoeës-Brabant en Limburg huurbaar anders es de hel g. In de dialekte in 't oeterste zuudoeëste van Limburg is de g zelfs zoeë sterk gepalatiseerd det zeej in 'n j euvergeit. Dit verschiensel is vreej algemein in 't gebeed wao me Ripuarisch sprik, mar inmiddels ouk in de euver de päöl gespraoke Limburgse dialekte.
't Verschilt per waord en per spraeker in wiewied d'r huurbaar verschil is tösse de stumhebbende en de stumloos variant van de zaachte g. De lettercombinatie <ch> guuëf in 't algemein 'ne stumloze klank weer en de <g> 'ne stumhebbende klank, maar door invlood van naoburige klanke (assimilatie) kint de klank ouk dan stumloos waere.
Verspreiding
De zaachte g kump veur in Vlaandere. In Wes-Vlaandere klink die meistal wie 'n h, mer kint ouk hel zien. In Nederland wuurt de fricatief oetspraok van de g veural geassocieerd mit de zujelike provincies. Daonaeve kump dees variant ouk veur in de Bommelerwaerd, de Betuwe, 't Riek van Numwaege, 't Land van Maas en Waal, de Zuud-Veluwe, 't zuje van d'n Achterhook en in 't zuudoeëste van de provincie Utrech. Veur Nederland kump dit verspreidingsgebied gooddeils euverein mit de verspreiding van 't katholicisme.
De Zieëwse g wuurt ouk waal ónder de zaachte g geraekend, mer dit is in feite 'n hel en zwake g, die in de buurt van 'n h kump.
Trivia
In Spanje guuëf 't ouk 'n oetspraokverschil tösse naord en zuud. In 't naorde is de g hel, in 't zuje weik.
Sala
Demografische óntwikkeling
7,88% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
De Mortel
De Mortel is e veurmaolig Midde-Limburgs gehöch en allewiel 'n wiek van Bezel det óngerdeil oetmaak vanne gemèndje Bezel in Nederlandj. 't Ligk drek t'n zuje vanne kern van 't dörp.
Vanne oearsprunkelike beboewing is bao nieks euvergebleve. De wiek besteitj veurnamelik oet vriestäöndje nuujboewweuninge.
Theo van Gogh
Theo van Gogh verwies nao:
Muiden
frame|Ligking vaan Muiden in Noord-Holland Muiden is e stedsje in de gemeinte Gooise Meren, in de Nederlandse provincie Noord-Holland, aon 't IJmeer, mèt 'n klein 7000 inwoeners.
In Muiden ligk 'n gotische kèrk mèt 'n laat-romaansen torie. Bij 't stedsje ligk 't Muiderslot, e middeliews kestiel bekind door de moord op Floris V en de zoegenaomde Muiderkrink, 'ne sjrieverskrink roond Pieter Corneliszoon Hooft.
Historie
Muiden, wat zjus wie de ander plaotse in 't Gooi al in de vreug Middeliewe bestoont, weurt veur 't iers geneump in 953 es keizer Otto I 't dörp aon 't Domkapittel vaan Utrech gief. In 1122 krijg Muiden stadsrechte; die weure in 1296 bevesteg. In datzelfde jaor vint hei de moord op Floris V plaots.
Vaan 1702 tot 2004 waor Muiden e centrum vaan kroetindustrie. Um veilegheidsreies is 't febrik toen geslote. Tot 2016 waor Muiden 'n zelfstendege gemeinte, boebij ouch 't dörp Muiderberg hoort.
Gran
Gran kan verwieze nao:
Margrethe II van Daenemarke
thumb|Margrethe II van Daenemarke in 2012 Margrethe II (sjpreek oet wie [maˈkʁeˀtə]; gebore es Margrethe Alexandrine Þórhildur Ingrid; 16 april 1940, Amelienborg in door Nazi-Duutsjland bezat Daenemarke) ies de Keuningin van Daenemarke en daomèt 't hoagste sjtaatshouf van de Kèrk van Daenemarke en de Maarsjalk van de Daense Defensie. Margrethe II waor gebore in 't Hoes van Glücksburg, e keuninklik hoes mèt wortele in 't Noord-Duutsje Schleswig-Holstein. Dit Hoes haet ouch de monarchfemilies van Noorwaege en Griekeland veurtgebrach. Margrethe waor 't awste kind van toendertied Keuning Frederick IX van Daenemarke en Ingrid van Zjwede. Zie woort de troanopvolgster van häöre pap in 1953, wie de Daense regiering 'n constitutuioneel amendement aannom woadoor neet per se de awste zoon van 't sjtaatshouf, meh 't awste kind rech haet op de troan. Hiemèt woort 't in de praktiek meugelik um es vrouw de regierende monarch van Daenemarke te weure.
Margrethe nom de kroan euver van häöre pap op 14 jannewarie 1972, wie Frederick XI waor gaon hemele. Bie de troanopvolging woort zie de ièrsjte vrouwelike monarch van Daenmarke saer Margrethe I van Daenemarke, die neet allein keuningin waor van Daenemarke mer de hièrseres van alle Scandinavische keuninkrieke (1375-1412, de Unie van Kalmar). In 1967 trouwde Margrethe II mèt Henri de Laborde de Monpezat, lid vaan de bekènde en welgesjtèlde Franse Laborde de Monpezat-femilie. Mèt Henri kreeg Margrethe II twiè kinger: Kroanprins Frederik van Daenemarke en Prins Joachim van Daenemarke.
Mach van Margrethe II en troanopvolgers
Gans vergeliekbaar mèt de posities van de Nederlandse keuning Willem-Alexander vaan de Nederlen en de Belzje keuning Filip vaan 't Belsj, ies de polletieke mach van Margrethe II ingedamd door de Daense sjtaat bies zoawied dat me amper nog van polletieke mach kin sjpreke. Al 't "beleid" wat Margrethe II officieel doorveurt ies ièrsj bedach en aangenomme in 't Daens kabbinèt en parlemint en moet dan nog 'n symbolische handteikening kriege van de Keuningin. In de praktiek kin Margrethe neet weigere die handteikening te plaatse. 't Belang in häör positie ies daorum ceremonieel: zie fungeert es 'n symbolisch sjterke diplomaat in 't boeteland en figuur in belangrieke binnelandse eveneminte.
Kónkel
Eine kónkel is ’t Limburgse woord veur ein dreijende sjief, biejveurbeeld de dreijsjief van eine pottebekker. Ouch wirt hiejmit dèks ’t sjpènraad (spinnewiel) mèt aangeduud. Allebei dees insjtrumènte fungere es ’n saort van vleegwiel, zoadat me in ’t Limburgs dit woord ouch es vleegwiel kent zeen.
Kónkele is eigelik sjpènne, later is dit verwore tot babbele, tied verkwiste door mèt name de spjènsters. Hiejoet óntsjtónd ’t woord kónkelfoeze dat in sjtilte bewirke beteikent en ouch waal knouje/bedrege, in 't geheim ’n sjtreek berame.
Rotterdam
Rotterdam is 'n stad en gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland. Mèt 'n bevolking vaan good 600.000 inwoeners moot 't inkel Amsterdam veur ziech laote es groetste stad vaan 't land. Es economisch centrum is 't nog veurnaomer: zien have is de groetste vaan Europa en ein vaan de groetste vaan de wereld. De stad weurt in twie stökker verdeild door de Nui Maos; 't aajd Rotterdam ligk aon de Noordkant. De Lek, de Waal en de Maos en sinds 2007 de Betuweroute verbinde Rotterdam mèt 't haaf Europees achterland. De stad is door hendeg intensief gebruukde spoorweeg verboonde met Utrech, Amsterdam, D'n Haag en Dordrech. Rotterdam is neve 'n economisch centrum ouch 'n belaankrieke cultuurstad; veural zien modern arsjitectuur is wereldwied bekind. Allewel tot 't de groetste stad vaan Zuid-Holland is, vervölt 't kleinder D'n Haag de rol vaan provinciehoofstad.
Gran (Nórwaeg)
thumb|De ligking van Gran in de pervincie Oppland. Gran is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Oppland in Nórwaeg. De gemeinte had 13.066 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 757,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 17,3. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0534.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,3% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Rotterdam
Samestèlling gemeinteraod
thumb|Ahmed Aboutaleb (PvdA), sinds 2009 börgemeister vaan Rotterdam. Vaanajds woort in Rotterdam links gestömp en waor de PvdA de groetste partij in de gemeinteraod. Dit veranderde in 2002, wie de rechs-populistische partij Leefbaar Rotterdam veur 'n klein revolutie zörgde. De veurmaan vaan de partij, Pim Fortuyn, zörgde datzelfde jaor (postuum) veur 'n vergeliekbaar versjuiving in de lendeleke politiek mèt de LPF; väöl belaankrieke figure oet dees partij kaome oet Rotterdam.
Sinds 1962 waor de oetslaag vaan de gemeinteraodsverkezinge zoe (totaal 45 raodszetele):
Vaan 2014 toet 2018 gaf 't e colleesj vaan Leefbaar Rotterdam, D66 en CDA (23 raodszetele).
Sinds 2018 gief 't e colleesj vaan VVD, D66, GL, PvdA, CDA en CU/SGP (23 raodszetele).
Börgemeister is Ahmed Aboutaleb vaan de PvdA.
Kerne
De plaots Rotterdam strek ziech evels veur e klei stökske boete de gemeintegrenze oet: 'n industrieterrein zuielek vaan d'n A15 in de gemeinte Albrandswaard heet de naom Rotterdam-Albrandswaard mètgekrege.
Stadsgebeje, wieke en buurte
Rotterdam is in veertien gebeje verdeild. Tot 2014 waore dees gebeje deilgemeintes mèt wiedgoonde otoriteit die in de buurt vaan 'n gemeinte kaom. Naotot me evels tot de conclusie kaom tot de deilgemeinteraode en -besture slech functionere, besloot ze te reducere tot 'gebeedscommissies'.
De indeiling is zoe: thumb|Rotterdam-Centrum Dit umvat zoewel de aw stad vaan Rotterdam es de geweze veurstad Cool, get aw nuibouwwieke en aonligkende buurte. Bij de Wederopbouw (zuug oonder) is 't zwuurtepunt vaan 't Rotterdams centrum get nao 't weste versjove, zoetot zeker Cool väöl vaan de centrumfunctie heet euvergenome.
thumb|Delfshaven Delfshaven, westelek vaan 't aajd Rotterdam gelege, is ouch 'n geweze gemeinte en wie de veurege veural geteikend door de have en zien arbeiers.
thumb|Feijenoord Dit gebeed ligk weer in Rotterdam-Zuid en besteit ouch weer veural oet arbeierswieke. Aanders es Charlois, boe 't oostelek vaan ligk, is Feijenoord gein aajd dörp. Veur de bebouwing hoort 't gebeed bij Charlois (ieder ouch Katendrecht) en IJsselmonde (zuug dalek oonder) en gaof 't hei allein 'ne sjeepswerf, geneump nao 't eilendsje F(e)ijenoord. De voetbalclub (mèt 'n y) späölt neet in Feijenoord meh in IJsselmonde.
thumb|Hillegersberg-Schiebroek Dit is ein vaan de rieker deile vaan Rotterdam, gans in 't noorde gelege. Ouch Hillegersberg is vaanajds 'n apaart dörp. Gans in 't noorde is dit stadsgebeed nog e bitteke lendelek.
Dit dörp is gein deil vaan de stad Rotterdam, al huurt 't wel bij de gemeinte. 't Is op veurmaolege 's-Gravenzandse groond gegreujd es arbeiersdörp veur de westeleke havedeile, bij de moonding vaan de Nuie Waterweeg in de Noordzie.
thumb|Hoogvliet Dit is 'n geannexeerde gemeinte. Umtot ze zier excentrisch ligk (gans in 't weste vaan Rotterdam-Zuid), weurt ze ouch neet tot de stad Rotterdam gerekend. 't Aajd dörp is deils bewoerd meh lesteg te vinde tösse de nao-oorlogse nuibouw.
thumb|IJsselmonde IJsselmonde is zoewel de naom vaan 'n veurmaolege gemeinte en huieg stadsgebeed es de naom vaan de ganse waard/weerd boe Rotterdam-Zuid en nog get aander plaotse op ligke (zuug IJsselmonde (weerd)). Ouch hei gief 't dus weer 'n aajd dörp; de mieste aander wieke en buurte zien vaan kort veur of nao d'n oorlog.
thumb|Kralingen-Crooswijk Kralingen is weer 'n aw gemeinte. 't Aajd dörp raakde in d'n achtienden iew (nao oetpöttende veenwinning) oontvolk en is gans verdwene. E later dörp versjeen in de negentienden iew aon d'n Oudedijk. Hei vint me ouch de moderne wiek Kralingen. Crooswijk is ein vaan de ajdste arbeierswieke vaan de stad, gelege op vreuger Hillegersbergs groondgebeed. De wiek heet nog ummer e volks (en ermelek) karakter en weurt sterk mèt de 'othentieke' Rotterdamse volkscultuur geassocieerd.
thumb|Rotterdam-Noord Sommege meine heimèt gans Rotterdam benoorde de Maos; es stadsgebeed is 't evels e stök kleinder. 't Umvat noe ins gein aajd dörp, de groond hoort in 't verleie bij Hillegersberg, deils vaanajds al bij Rotterdam (Hof van Wena).