cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Berchem
Berchem (Duits: Bergheim) is de hoofstad vaan de Rienlandse krink (Kreis) Rien-Erf-Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 96,34 km² en 59.272 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 615 de veerkante kilometer.
't Op 72 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 15 stadsdeile.
Bebber
't Op 70 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel twie stadsdeile.
Sjtatische elektricitèèt
Sjtatische elektricitèèt is elektricitèèt oeëbie gene sjtroom löpt, mae waal 'n hoeëg (geliek)sjpanning väörhande is.
Elektrische taegenpole trèkke zich onderèè aan. Dus es d'r gene sjtroom löpt is d'r tóch 'n effect. Sjtatische elektricitèèt kan mèt elektrische apparatuur ópgewekt werre, mae ooch mechanisch.
Dör vrieving van versjillende materiale kan sjtatische elektricitèèt ópgewekt werre. Ooch de Grieke kaante dit versjiensel al. Ze howwe oontdèkt dat d'r barnsjtèè klèng dinger aantrèkt es me d'r över vrieft. Ós waoërd elektricitèèt is aafgeleid van 't Griekse waoërd vör barnsjtèè, elektron. In 'n elektriseermesjieng, zoewie d'r Van de Graaffgenerator, wert ooch dat principe gebruikt. Luuj kènne sjtatisch gelaje zieë dör vrieving van de sjónszaole en de vloerbedèkking; 't aanrake van metaal, bieväörbeeld de verwerming, kan da vör oontlading zörge.
'n Dónderwaer is sjtatisch gelaje, en d'r bliksem is de oontlading van sjtatische elektricitèèt.
Biezeunderhede
Bie sjtatische elektricitèèt kènne haore rechóp goeë sjtoeë, väöral es ieëmes zjuus de haore gewaesje haat. Truije van synthetisch materiaal bevordere dit versjiensel. De energie van väöl sjtatische oontladinge is zoe lieëg dat sjpanninge van minder wie 3000 Volt dèk gaar neet geveuld werre.
Kiek ooch
Elektrostatyka
Bondskanseleer van Duutsjland
De Bondskanseleer weurt nao suggestie van de Prizzedent van Duutsjland googekeurd door de Bundestag: 't Duutsj Parlemint. De Bondskansleer sjtilt de Bondsministers veur aan d'n Duutsje Prizzedent. Zonger mitwirking van de Prizzedent, kin de Bondskansleer gein regering mèt ministers vörme.
De Bondskanseleer gilt es de polletiek mechtigsten Duutsjen amsdrager.Me sjprik soms dan ouch van 'n Kanzlerdemokratie. Heer sjteit ivvels in de Duutsje protokollaarse rangvolgorde náó de Bondspresident (es sjtaatshouf, ofweel Staatsoberhaupt), zoawie de Bundestagspräsident - ofwaal de parlemintsveurzitter - náó de Bondskanseleer kump en dus op de driede plek sjteit.
De amterende Bundeskanzlerin ies saer 22 november 2005 Angela Merkel, van de christendemocratische CDU. Zie is d'n achste bondskanseleer van Duutsjland.
Anger bonskanselere
Neet allein Duutsjland haet 'ne bondskanseleer. Ouch naoberland Oasteriek haet 'ne bondskanseleer: de bondskanseleer van Oasteriek. Ouch hae ies regeringshouf en haet vergeliekbaar verantweurdelekheie wie d'n Duutsje bondskanseleer. De Bondskanseleer van Zjweitserland besjteit ouch mer is gei regeringshouf van Zjweitserland.
Gé Reinders
thumb|Gé Reinders (lènks) naeve [[Tessa International, es vakjurylid biej 't Nationaal COC Songfestival 2008.]] Gé Reinders (Leeve (Remunj), 12 september 1953) is eine Nederlandjse zanger, musicus en sjriever. Hae is veural bekènd door zien leedjes in ’t Leeves plat. Ziene mezieksjtiel wirt gekènmerk door lange zinne en ein sjtömgeluud dat in Limburg ouch waal 'n "meeksjtöm" (huilstem) geneump wirt.
Reinders greujde op in Limburg, mer woort mede gevörmp door ein verblief van twelf maondj op zevetieënjaorige laeftied in de Verenigde Sjtate.
Meziek
thumb|left|Gé Reinders in 2008 Hae sjpeelde vanaaf 1973 in de Remunjse bands Zimmerman en Girls Walk By. Hae hej daomit raejelik väöl succes, mer ech groate bekèndheid kroog hae pas in de jaore tachtig, wiej hae in 't Limburgs begoosj te sjrieve en te zènge. In 1986 sjtónd hae zelfs, es winnaer van de Limburgse pries Noe of Noats es äöpeningsact op Pinkpop in Gelaen.
Zien zudelike geënte meziek vónj ouch boete Limburg geheuër. De cd's As 't d'r op aan kump (1994) en Truuk nao aaf (1995) woorte louvend besjpraoke in de lanjelikke pers. Vanaaf 1996 richde hae zich op de theaters, die hae veraoverde mèt intiem zangoptraejes.
Die lien trok Reinders in 2005 door mèt de cd Blaos mich nao hoes, ein samewirking mèt vieftieën blaosorkeste oet Limburg. In 't veurjaor van 2007 trooj Gé Reinders mèt 't programma Blaos mich nao hoes op mèt Symfonisch Blaosorkes ATH in Paradiso, Amsterdam.
In september 2007 kaom 't vervolg op de cd Blaos mich nao hoes oet: Blaos mich ’t landj door. Dit nuuj album woort opgenómme mèt 12 Nederlandjse blaosorkeste, oet jeder provincie ein. Jeder leedje woort door ein anger korps oetgeveurd. D'r sjpele in totaal zoa'n zevehónderd muzekante op de cd mit. Veur dees cd óntving Gé Reinders in 2008 de Edison Music Award in de categorie waereldmeziek.
Gé Reinders sjteit saer 2003 in de Top 2000 mèt ziene hit Bloasmeziek. Van plaatsj 261 in 2004 sjtóng 't nummer in 2007 al op nummer 27 (nao jaore daoveur op nummer 67 & 167 te höbbe gesjtaon).
Gé geuf geregeld workshops en masterclasses in theaters in Nederlandj wo-in zien aandach veural oetgeit nao de taalkuns. De naodrök ligk dan veurnamelik op riemproblematiek en zoagenaamde woordaccente. Dèkser zènge de sjtudente dan aafsjlutend nog ein meërsjtömmig leedje mèt häöm.
Proza
thumb|right|Gé Reinders en [[Huub Stapel biej de presentatie van Het Zakdoekje]] In september 2010 versjeen biej Nijgh & Van Ditmar Het zakdoekje, ein book van Gé Reinders wo-in hae zien zeuktoch nao ’t verzètsverlaeje van zien moder in de aorlog besjrief.
Theater
Eindj september 2010 begint Gé mèt Lucas Beukers op de basse en Pieter Klaassen op de euverige sjnare aan de nuje tour Helden.
Torsten Haß
Torsten Haß (alias Kim Godal, *21.11.1970, Neumünster) is 'ne Duutsje sjriever va proza, poëzie en toneelsjtukke. Haß haat jaore laank gewèrkt es journalist väör de Mittelbadische Presse. E wont in Eppelheim bie Heidelberg.
14 juni
14 juni is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 165en daag vaan e gewoen jaor en d'n 166e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 200 daog.
Aop-midde gerónje centrale klinker
d'n Aop-midde gerónje centrale klinker of gerónjen haafaope centrale klinker is 'ne klinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
Limbörgs
In 't Limbörgs kump d'n aop-midde gerónje centrale klinker veur es langen allofoon vannen aop-midden óngerónje veurklinker äö, beveurbeildj in 't Mestreechs.
Diftongeiering
Diftongeiering is in de fonologie 'n vorm van breking van klinkers (vocale), woebie 'ne monoftong tot 'ne diftong wurt. 't Versjiensel kump veur bie lange vocale in ope syllabe in de historie van väöl tale.
E good veurbeeld van Limburgse diftongeiering is dae in 't Zittesj, woebie 'ne vocaal dae de sjtoeëttoeën haet gebraoke 'ne dalende diftong wurt (mèt de klemtoeën op 't iersjte deil van de diftong).
Veurbeelde Zittesje diftonering
In 't Zittesj kump veur 'n -r nog 'nen extra sjwa daotösje.
Illy
Illy ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Sedan, in 't noordoaste van de Franse Ardenne, bie de Belzje grens mèt de Welsje provincies Henegouwe (Hainaut) en Luxembörg (Province de Luxembourg, dus neet 't land Luxembörg). Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 412 luuj op 'n oppervlaak van 15,6 veerkante kilometer en daomèt goof 't 26,41 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +0,37% de jaor.
Brómmele (Wienesrao)
thumb|300px|Weëgkruts aan 'n moer i Brómmele. Brómmele is 'n buurtsjap va Wienesrao in de gemeënte Baekdale. 't Lik aan d'r zelfde weëg es 't gehuch Zjwier en de buurt Muuëleveld. 't Besjteët oet óngevier 15 hoeëzer. E Gedeilte va Brómmele wuurt 't Muuëleveld genump.
Aan d'r weëg naoë Gewuuëstraoë kik 'n groeëte carréboerderie, d'r Brómmelerhaoëf (1884 en 1965), oet uuëver de velder. Aan de Siep, 'n ziebeëkske aan de Geleënbeëk, sjteet De Brommeldermuuële, 'n vuurmalige kaoëremuuële, die in d'r 15e ieëw al genump wuurt. Gedeëltelik in vakwerk. Aan d'r uuëverkant bevingk zich de Leopoldshaoëf. In 'n wei ligke de reste van 'ne oeërlogsbunker. Op de viersjprunk sjteet e hoes oet 1905 mèt 'n gesjmeëd ieëzere kruts op de moer. 't Is geboewd door 'ne Royen, dae d'r café, keëgelbaan, danszaal, sjmeëderie, mèlkhandel en taxibedrieëf i heel. In 1771 sjteët 't veldkruts op deëze viersjprunk tösje Geweustrao en Hèllebrook, Zjwier en Gebrook op de Kabinetskaat va de Oeësteriekse Nederlande aagegeëve es 'n calvarie.
Muuëleveld
De hoeëzer va ge-Muuëleveld ligke, in lintbeboewing, aan d'r weëg tösje Zjwier en Brómmele tösje-n 't Raoëderveld en 't Gewuuëstraoëderveld. De naam kump van de ligking i ge veld bie de vuurmalige kaoëremuuële op de Geleënbeëk. D'r ouwe muuëleweëg löp lieëger langs de Beëssebëek, die i Brómmele in de Geleënbeëk zal sjtruime.
Bas-Lieu
Bas-Lieu is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59440.
De gemeinte is 7,62 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 344 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 45 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Ech-Zöstere
Ech-Zöstere (Nederlands: Echt-Susteren) is ein Limburgse fusiegemeinte die in 2003 is óntsjtange oet de gemeintes Ech en Zöstere. 't Oppervlak bedreug noe 103,47 km², op 1 januari 2007 woonde hiej 32.197 luuj.
Kerne
Alle kerne en naobersjappe höbbe ouch 'n Limburgs plaatsnaambord.
Dörpskerne (Ech en De Nuujsjtad zeen vanawds sjtei) zeen de volgende:
Daoneve kènt de gemeinte nog väöl buurtsjappe:
Kiruna
Kiruna is 'n gemèndje in Norrbottens län, Zwede. De gemèndje tèltj 23.257 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 19.446 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 1,2 luuj de km².
Millennium
Millenniumvergissing
Väol lui dinke tot 't huieg millennium begonne is op 1 jannewarie 2000. Umtot de christeleke jaortèlling, wie eder jaortèlling, begonne is mèt tèlle in 't jaor 1, gief 't evels gein jaor 0. Dao ligk daan ouch metein 't probleem: zjus wie d'n euvergaank vaan jannewarie nao fibberwarie geit es 31 jannewarie - 1 fibberwarie (en dus neet iers 0 fibberwarie), geit dat ouch veur millennia. Es me begint te tèlle bij 1 is 't jaor 2000 't lèste jaor vaan 't twiede millennium. 't Daarde millennium begós dus op 1 jannewarie 2001. Dat beteikent ouch tot 't 1e decennium vaan d'n 21e iew op deen daag begós en tot 't twiede decennium dus op 1 jannewarie 2011 begint.
Charles Ruijs de Beerenbrouck
thumb|200px|right|Charles Ruijs de Beerenbrouck, Limburgse minister-president Charles Joseph Marie Ruijs de Beerenbrouck (Remunj, 1 december 1873 - Utrech, 17 april 1936) waas 'ne Nederlandjse jónkheër en premier in de jaore 1918-1925 en van 1929-1933. De Beerenbrouck waas d'n 1e Limburgse minister-president van Nederlandj.
Hae waas de zoon van jónkheër Gustave Ruijs de Beerenbrouck (1842-1926), minister van Justitie in het kabinèt-Mackay (gróndjlègker van de arbeidsinsjpectie en de eësjte sociale wèt) en later gouverneur van Limburg (1918).
Poletiek
Charles Ruijs de Beerenbrouck sjtudeerde rechte in Leide en promoveerde in 1895. Hae waas daonao ènnige tied advocaat.
Lies vaan Semitische taolvariante
Dit is 'n lies vaan Semitische taole en dialekte, doed en levend. De dialekte vaan 't Aramees en 't Arabisch zien zier talriek en neet compleet; daobij zien ze zeker veur diverse indeilinge vatbaar.
Charles Ruijs de Beerenbrouck
Poletiek
Van 1901 pes 1905 wirkde hae biej 't Aopebaar Ministerie en waas gemeinteraodslid in Mesjtreech en later Tweëde Kamerlid veur de Bóndj van roams-kathelieke Keesvereiniginge (later: Roamsch-Kathelieke Sjtaatspartiej - RKSP).
De regering woort kort nao 't aantraeje - in 1918 - geconfronteerd mèt de revelutiedreiging (van ónger angere Troelstra) die aevel al gaw euvergóng. De regering sjlaagde d'r in óm de door de Eësjte Waereldaorlog óntsjtaone economische crisis te bezjwaere.
In 1922 woort Ruijs de Beerenbrouck nao de verkezinge opnuuj premier ('t tweëde kabinèt-Ruijs de Beerenbrouck). Naodat de door 't kabinèt ingedeende Vlootwèt woort aafgeweze door de Tweëde Kamer deende hae zien óntsjlaag in, 't gein keuningin Wilhelmina aafwees. Nao meujzaam óngerhanjelinge bénne 't kabinèt koosj dit weer verder regere. De regering trooj oetentelik in 1925 toch aaf. In datzelfde jaor woort hae veurzitter van de Tweëde Kamer (pes 1929). In 1927 woort hae minister van Sjtaat.
In 1929 vörmde Ruijs de Beerenbrouck zien derde (en lètste) kabinèt. Hae bekleëjde in dit kabinèt naeve 't premiersjap ouch 't ministersjap van Bènnelandjse Zake en korte tied dat van Landjboew. Dit kabinèt woort, wiej de economische crisis es gevolg van de beusjkrach van 1929 ouch in Nederlandj dudelik veulbaar woort, veural ein crisiskabinèt. Nao zien aaftraje es premier in 1933 waas hae pes aan ziene doad in 1936 opnuuj Kamerveurzitter.
Anger initiatieve
Charles Ruijs de Beerenbrouck sjpeelde ouch ein belangrieke rol in 't kathelieke vereinigingslaeve (me zouw kènne zègke: bènne de kathelieke zuul), woónger al gedoerende ziene sjtudietied es eësjte veurzitter van de Leidse sjtudentevereiniging Augustinus, en in de sjtried taenge 't alcoholisme. Ouch is hae, in tweë periodes, lid gewaes van 't curatorium van de R.K. Leërgeng, namelik van 1912 pes 1919 en van 1925 pes 1929.<BR> In 't begin van de 20e eëuw veel op 't gebeed van de aopebaar hygiëne, gezóndjheidsveurlichting en -opvoeding en de verpleging van kranke luuj väöl te verbaetere. Op zien initiatief woort in 1910 't Limburgse Greun Kruus opgerich.
La Ferté-sur-Chiers
La Ferté-sur-Chiers ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Sedan, in 't noordoaste van de Franse Ardenne, bie de Belzje grens mèt de Welsje provincies Henegouwe (Hainaut) en Luxembörg (Province de Luxembourg, dus neet 't land Luxembörg). Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 174 luuj op 'n oppervlaak van 6,41 veerkante kilometer en daomèt goof 't 27,15 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +0,29% de jaor.
Mouillering
Mouillering (lètterlek 'vernating', 'bevochteging') is 't palataol oetspreke vaan oersprunkelek dentaol of alveolair consonante. 't Kump oonder mie veur in versjèllende Midde-Limbörgse dialekte.
Effek
't Effek vaan mouillering is in princiep tot de oersprunkeleke /d/ verandert in [ɟ] (in veurbeelder gesjreve <dj>), de /t/ in [c] (gesjreve <tj>) en de /n/ in [ɲ] (gesjreve <nj>). In väöl gevalle zalle de clusters nd en nt in nj verandere in plaots vaan ndj resp. ntj; me zeet daan tot de d of t 'in de n zit'. In zeker gevalle kin ouch de -d- (midde in e woord dus) tot allein -j- weure.
De neiging tot mouillering is 't sterkste in de clusters -nd(-) en -nt(-), meh kump ouch daoboete genoog veur, wie direk oonder zal blieke.
Veurkoume in de Limbörgse dialekte
In 't Limbörgs taolgebeed begint 't gebeed vaan de mouillering in 't noorde bij 't Wieërtlandj, langs Helje en umgeving en daan bij De Ruiver bovelaanks (dus gein mouillering in Tegele en Belvend!). Daan löp 't gebeed nao 't zuie langs de Maos; de wij umgeving vaan Remunj en Wieërt kint mouillering, wie ouch de umgeving vaan Zitterd. Oonder Gelaen löp de zuidgrens vaan 't mouilleringsgebeed. In 't gehuch Wintjhage kump de mouillering evels ouch, gans geïsoleerd veur. Boete Nederlands groondgebeed is mouillering ouch volop te hure in 't Belsj, en wel aon de Maoskant (Maaskantj), zoewie in Duitsland, oonder mie in de Zelfkantj. Grof-eweg kint me zègke tot de volgende subgróppe vaan Limbörgse dialekte mouillere: Wiërtlandjs, Häörs, Centraal-Maaslands, Noordoos-Limbörgs en e deil vaan 't Zuidoos-Limbörgs. Ouch 't AGL gebruuk mouillering.
De dialekte die neet mouillere doen soms in plaots daovaan aon gutturalisering: de clusters [nd] en [nt] weure respectievelek [ŋ] en [ŋk]. Dit is 't geval in Tegele, Belvend en umgeving, zoewie in de plaotse vaan Parksjtad Limburg, en in sommege gevalle (tösse klinkers in) ouch in bekans gans 't Heuvelland (kind > kink in beveurbeeld Tegele meh neet in beveurbeeld Valkeberg; kinder > kinger in allebei). Nao 'nen achterklinker kump dit in sómmige gevalle zelfs tot in 't mouilleringsgebeed veur: ónger veur *ónjer. In noordeleke en westeleke dialekte blieve zoe'n clusters oongeaffecteerd (Venloos en Mestreech kinder blijf kinder), mer ouch in sommege gevalle bij d'n umlaut, wie in 't Mofers: ónger en ungelste ("oonderste") tege unjere ("laote zakke"), en zónger tege oetzunjering.
In de dialekte roondum Häör en Bieëgdje, en ouch in Brach, weure ouch bepaolde s-klaanke gemouilleerd, wie in gewaesj en hem pasj de sjoon neet mieër. In 't Mofers kump dit evel allein veur bie verkleinweurd, wie kesjke, fietsjke en bieësjke ('t miervaajd is hei gewoen kes, fietse en bieëster zoonder mouillering).
Riekwijdte in de Limbörgse dialekte
Neet alle Limbörgse dialekte mouillere eveväöl of op dezelfde meneer. Alle dialekte oet 't geneump gebeed doen dit evels wel in de clusters nd en nt, zoetot:
In gevalle boe de d zouw blieve stoon in aander dialekte, kin zoewel nj es ndj koume:
Piet Raijmakers
Petrus Josephus (Piet) Raijmakers (Aste, 29 september 1956) is eine Nederlandjse sjprèngruter.
Mouillering
Riekwijdte in de Limbörgse dialekte
In bepaolde dialekte kin mouillering ouch optrejje op plaotse boe geine n in 't speul is, beveurbeeld nao 'n l:
Piet Raijmakers
Biografie
Hae haolde ziene eësjte pries es vieftieënjaorige. Internationale bekèndheid kroog hae in 1991, wiej hae mèt zien paerd Ratina Z de Groate Pries van Aoke wón. Ein jaor later wón hae same mèt Jos Lansink, Jan Tops en Bert Romp teamgoud biej de Olympische Sjpele in Barcelona. In de individuele wedsjtried woort hae tweëde achter de Duutsjer Ludger Beerbaum.
Mouillering
Riekwijdte in de Limbörgse dialekte
In 't Wieërtlands en 't Echterlands trejt mouillering ouch op in d'n oetgaank veur de derde persoen inkelvoud en twiede persoen miervoud, in de verleien tied en op 't voltoejd deilwoord. Dao moot bij weure aongeteikend tot 't Wieërtlands gaaroet gein t-deletie heet, en 't Echterlands mer beperk. De -tj/-dj kump dao dus op plaotse boe väöl aander dialekte ze zouwe weglaote. Zoe kin me hure:
Piet Raijmakers
Biografie
Nao de Sjpele woort Ratina Z verrasjend verkoch aan dezelfde Beerbaum. Raijmakers wis aevel nuuj successe te behaole mèt zien nuuj paerd Rinnetou Z. In augustus van 2006 woort hae waereldkampioen mèt 't nationale team, same mèt Jeroen Dubbeldam, Gerco Schröder en Albert Zoer.
Mouillering
Riekwijdte in de Limbörgse dialekte
De einegste plaots boe mouillering ech noets veurkump, is aon 't begin vaan 't woord, behauve in samestèllinge wie handjdook, wat weurt oetgesproke es hanj-djook /hɑ́ɲɟò:k/.
Piet Raijmakers
Biografie
Raijmakers haet een manege biej zien awwerlik hoes in Aste. Ziene zoon Piet jr. is allewiel ouch eine succesvolle sjprèngruter. Raijmakers sr. haet aangekondig dat hae in mieërt 2010 aafsjied zal numme van de sjprèngsjport.
Mouillering
Boete 't Limbörgs taolgebeed
Mouillering kump wijer veur in Zuid-Braobantse dialekte (boe-oonder vreuger 't Brussels, meh allein in d'n tóngval vaan de Marolle). 'nen Aonzat is ouch te hure in de Hollandse dialekte in en (in 'ne groete krink) um Amsterdam, boe alveolaire oonder groete spanning weure oetgesproke.
Vink (Baekdale)
thumb|275px|right|Sjpekhoeës va Vink G'n Vink is 'n buurtsjap i Wienesrao in de gemeënte Baekdale geleëge tösje Hölsberg en Hunnekem.'t Gehuch lik hoeëg en aafgeleëge in 't veld baoëve de Vinkerbeëk, de Wienesraoderbeëk en 't natuurreservaat  d'r Ouwe bösj. Vuur g'n sjoeël, g'n kèrk en de winkele zint de luuj aagewieëze op Wienesrao. G'n Vink kreëg pas in 1956 electriciteit.
In totaal sjtunt 'r óngevier 14 hoeëzer, woeëvan 'n aantal ouw carréboerderieje. Boerderie Huntjens sjtamp oet 1857 vertèlt 'ne geëvelsjteen. Aan de helling langs d'r Pötweëg sjteet 't sjpekhoeës va Vink, 'ne haoëf geboewd in vakwerk en sjpeklaoëge.
Mouillering
Sjibbolette
Vaan dees eigenaardegheid zien versjèllende sjibbolette gemaak, die de Midde-Limbörgers bespotte, wie In Remunj loupe de hunj mit de kunj euver de grunj. Dit weurt daan dèks gecontrasteerd mèt de gutturalisering in 't Heuvelland: In Bung loupe de hung mèt de kung euver de grung.
Vink (Baekdale)
Op de kruuësing mèt d'r veldweëg naoë Hunnekem sjteet in d'r sjieëm van drie lingebuim 'n groeëte baeëkapel, gewiejd aan Sleëvevrouw van Ummer doerende bieësjtand. Door de inwoeënesj is in 1930 't initiatief genómme um 'n kapelke te boewe. In de loup der jaoëre is dat naoë achtere toe oetgeboewd, zoeëdat d'r plaats kaoëm vuur 'n zestal banke en 'n altaor. 't Vruuëger kapelke is noeë d'r ingank. 't Vierkentig gebuuwke mèt 'n zjwart tentdaak is opgetrokke oeët verweërde betónblök.
Brühl
Brühl is 'n Rienlands stedsje in de krink (Kreis) Rien-Erf-Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 36,12 km² en 44.029 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 1219 de veerkante kilometer.
't Op 65 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 7 stadsdeile.
1921
1918 - 1919 - 1920 - 1921 - 1922 - 1923 – 1924 1921 waor e gewoen jaor wat begós op 'ne zaoterdag op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|right|200px|Reza Pahlevi Sjah, leijer van eine sjtaatsgreep in Perzië.
Gebore
thumb|right|200px|Groathertog Jan van Luxemburg, gebaore 5 jannewarie 1921.
Gesjtorve
thumb|right|200px|Pierre Cuypers, gesjtorve 3 meërt 1921. thumb|right|250px|Camille Saint-Saëns, gesjtorve 16 december 1921.
Sint-Matthiaskèrk (Mestreech)
Gebouw
De kèrk besteit oet 'nen westorie (daartienden iew - vieftienden iew), ei dreibeukeg basilicaol sjeep (veertienden iew - zestienden iew) en e koer mèt sacristie (vieftienden iew). D'n ölleger is vaan J. Binvignat oet 1808. 't Gief klokke vaan 'nen anonieme geter oet 1671, 'n klok vaan H. Petit oet 1785 en twie modern klokke oet 1966.
Rèjdans
'n Rèj is van oersjpronk 'n koer ien 'n toneelsjtuk. De rèj gift aon 't einde van 'n akte oetlek of commentaar op wat d'r te zien is. De rej kreeg ien de laop van de tied sjteeds mier 'n eage karakter, tot 't 'n soer entr'acte weert, soms compleet mit dans, de rèjdans. 't Woerd "rej" os aog de benaoming vuur de groep zengers of dansers zelf.
Emile Hendrix
Emile Marie Helene (Emile) Hendrix (Hael, 5 december 1955) is 'ne Nederlandse sjprèngruter.
Sint-Matthiaskèrk (Mestreech)
Historie
De ierste vermelling vaan de kèrk kump oet 1298, meh d'n ierste stein vaan de gotische kèrk woort gelag in 1351 in 't gebeed tösse de ierste en twiede stadsmoer. De kèrk waor de daarde parochiekèrk vaan Mestreech. De kèrk moos neet mèt de bèste matteriaole geboewd zien want in 1479 moos de kèrk gróndeg herstèlt weure. Me maakde vaan de situatie gebruuk um de kèrk ouch wijer oet te breie umtot 't inwoeneraontal vaan 't Boschstraotkerteer greujde. De kèrk waor zoe vernuit tot de prins-bissjop vaan Luik Jan vaan Horne de kèrk opnui inzegende. De lakewevers die geconcentreerd waore in 't Boschstraotkerteer höbbe 't groetste deil vaan de bouw betaold. De stad zelf heet ouch mètbetaolt mèt de bouw, dat kin me nog zien in de pilare vaan de kèrk boe-in 't stadswaope te zien is.
Emile Hendrix
Hendrix naom in 1996 deil aan de Olympische Sjpele in Atlanta, wo hae mèt zien paerd Finesse ein zevende plaatsj behaolde in de wedsjtried veur equipes, samen mèt Jos Lansink, Bert Romp en Jan Tops. In de individuele wedsjtried woort hae in de hauve finale oetgesjakeld veur wiejere deilnumming. In 1991 woort hae biej de Europese kampioensjappe in Münche veerde biej de individuele wedsjtried en wón hae mèt 't Nederlandse team ein brónze medaille. In 1997 behaolde hae biej 't EK ein tweëde plaatsj mèt 't team en in 1981 en 1999 ein derde plaatsj. Ouch woort hae tweë keër Nederlands kampioen in 1984 en 1985.
Sint-Matthiaskèrk (Mestreech)
Historie
In 1521 euverstruimpde de Maos en stoont de kèrk oonder water. Wie 't water weg waor bleek tot de graver waore ingevalle en gebroke. Wie in 1566 de beelderstörm oetbraok woort ouch de Sint-Matthijs neet gespaord. De Spanjaore zatte de prottestante de kèrk oet, meh in 1576 veroverde de prottestante de kèrk trögk. De hertog vaan Parma veroverde in 1579 Mestreech en joog de prottestante weer de kèrk oet. Wie in 1632 tijdens Tachtigjaorigen Oorlog Frederik Hendrik Mestreech veroverde woort de Sint-Mattijs oetindelek aongeweze es prottestantse kèrk. De parochiaone gónge nao de Sint-Catharinakapel aon de euverkaant vaan de straot. D'n torie kraog in 1769 de koepel dee heer noe nog heet.
Emile Hendrix
Same mèt zien broor Paul runt hae in 't Limburgse Baarlo ein succesvol bedrief in de hanjel in internationale sjprèngpaerd. Hae is op veursjpraak van zien collega-rutersj lid van de FEI commissie sjprènge en is betrokke biej de hippische activiteite die 't prestigieuze Italiaanse aafkickcentrum San Patrignano haet óntwikkeld. In Nederlandj is Hendrix es directeur sjportief nej betrokke biej de organisatie van 't CHIO Rotterdam.
Sint-Matthiaskèrk (Mestreech)
Historie
De Franse veroverde in 1794 Mestreech en de Sint-Mattijs woort garnizoensbekkerij en maggezijn. In 1803 moch de kèrk opnui es kèrk dene, es katholieke dees kier. De kèrk heet raome vaan Charles Eyck (1960) en ei beeld vaan Jan van Steffeswert (vieftienden iew).
Trivia
Volges de legende is de kèrk door de lakewevers bie-ein gesjeld. In de lakehal die op de Merret stoont mós me 'n boete betaole wienie me sjelde. Sjijns sjelde de lakewevers zoe väöl tot me dao 'n gaanse kèrk mèt heet kinne bouwe.
Klók
'n Klók kan zieë:
Nicosia (distrik)
left|thumb|100px|'t Door (Zuid-)Cyprus erkind distrik Nicosia: roedgekleurd left|thumb|100px|Ein vaan de Noord-Cypriotische distrikte boe Noord-Nicosia oonder vilt: Lefkoşa right|thumb|100px|Ein vaan de Noord-Cypriotische distrikte boe Noord-Nicosia oonder vilt: Güzelyurt right|thumb|100px|'t In praktiek oonder (Zuid-)Cyprus vallenterend distrik Nicosia Nicosia (Nuigrieks: Λευκωσία, Lefkosia, Törks: Lefkoşa, spreek oet: Lefkosja) is 't bekinste en groetste distrik vaan Cyprus, dat veural bekind steit um ziene hoofplaots en zjus de hoofstad vaan Cyprus: Nicosia. Dweers door 't distrik vaan Nicosia geit 't laank meh raank stök VN-gebeed, dat Zuid- vaan Noord-Cyprus sjeit: 't gebeed dat allein door ziechzelf en Törkije es 'n oonaofhenkel laand weurt gezeen, evels door de EU en de res vaan de Eerd es "door Törkije bezat Cyprus" gezeen weurdet. Op klein stökskes in twie aandere verdeilde distrikte nao, löp de grens gaans door Nicosia en gief 't 'ne moer dweers door de stad. Dee is evels op sommege plaotse in 't distrik sins e paar jaor verbroke, zoetot de Cypriote (noorde en zuie) obbenuits mèt mekaar kinne marchandere en kommenicere. Ouchal gief 't 'ne moer, 'n VN-gebeed en 'n euverdudelek door Törkstaolege Cypriote bewoend noorde, weurt dit evels door de Zuid-Cypriote nog ummertouw neet erkind. In 't Zuid-Cypriotisch gedeilte vaan 't distrik gief 't veural beisteij die ziech riechte en verboonde zien mèt de hoofstad. In 't Noord-Cypriotische gedeilte vilt de versteijeleking evels hendeg mèt. Dao gief 't wel nog 'n, veur Cyprus rilletieve, aander groete stad: Güzelyurt. Neve de hoofplaots gief 't ouch 'n aander groet toeristisch attractie in 't distrik: Koruçam Burnu. 't Mies noordwestelek puntsje vaan Cyprus.
Witla
Me vint de plaotsnaom in bronne trök es Witlam (Latiensen accusatief) UUitle en Witle. Sommege höbbe 't wèlle verbinde mèt Widele, 'n zijtek vaan de Striene die laanks d'n huiegen Hoekse Waard door of laanks 't baljouwsjap Voorne leep. Allewel tot de naome identiek zien ('t Middelnederlands Widele zouw 'n logische oontwikkeling vaan 't Aajdfries of Aajdnederlands Witla zien), vèlt dat neet mèt zekerheid te zègke.
Witla duik twie kier in gesjreve bronne op. In 't Liber traditionum is 't dinkelek ind zevenden iew aongeteikend in verband mèt 'n donatie aon de Blandinium-abdij in Gent. In de Annales Fuldenses steit tot 't in 836 'n handelsplaots waor (emporium), die dat jaor zjus wie Antwerpe waor platgebrand. Of dat veur 't definitief verdwijne vaan de plaots heet gezörg, is oonbekind.
Bronne
Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel; zuug dao veur bronne en oteurs.
Lies van architekte
Biografieë van architekte:
Sperwergraasmös
De sperwergraasmös is eine vogel dae neet väöl veur kump in Nederlandj en Belsj. 't Veurnaasmte verspreidingsgebied van deze vogel ligk in Oos-Duitsland, Zwede en van dao oet nao 't ooste. De meiste waornumminge van de sperwergraasmös in Nederland zeen in het naojaor, es de jóng veugel oet Scandinavië nao 't zuide trèkke om dao te euverwinjtere.
1487
1486 - 1487 - 1488
Tersjtraote
thumb|300px|right|Tersjtraote besjermp dörpsgezich
Tersjtraoëte (Nederlands: Terstraten) is 'n buurtsjap va Nut in de gemeënte Baekdale gelaeëge in 't dal van de Pletsjbaek. Die baeëk sjtruimp langszie. Same mèt g'n Hèl en g'ne Brand ligke d'r óngevier 33 häöëf en hoeëzer. De beboewing löp vanaaf de Pletsjbaek langs 'ne holle waeg naoë baoëve tot op de Mestreechterwaeëg. Hie bevingk zich aoch nog 'n sjpekboerderie ligkend i ge veld.
Besjermp dörpsgezich
Tersjtraote is besjermp dörpsgezich vanwaeëge zien good bewaarde vakwerkhäöëf en sjpekhoeëzer oeët d'r 18e ieëw. Eine haoëf haat 'ne mergele voluutgaeëvel woeë-op 'ne sjleetsjtein mèt 't jaoërtal 1740. Midde tösje de beboewing op 'n pleintje sjteet 'n waeëgkruts ónger 'ne boum. In de buurt, op 't ing van 'ne holle waeëg bevingk zich de carréboerderie G'n Dreesj.
La Bassée
La Bassée is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59480.
De gemeinte is 3,54 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 6 509 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 1 839 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Aop-midden óngerónjen achterklinker
d'n Aop-midden óngerónjen achterklinker of óngerónjen haafaopen achterklinker is 'ne klinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
Limbörgs
In 't Limbörgs kump d'n aop-midden óngerónje centrale klinker neet veur es foneem.
Henk Nooren
thumb|Henk Nooren (1979) Henricus Everardus Franciscus (Henk) Nooren (Berge, 23 augustus 1954) is 'ne Nederlandse sjprèngruter.
Hae is eine zoon van Cees Nooren, eine succesvolle rutercoach die mènnig talent haet opgeleijd. In 't begin van de 1970-er jaore maakde de jeugdige Nooren de euversjtap nao de succesvolle Duutsje sjprèngruter Hans Günter Winkler. Nooren wist deze begaafde Duutsje stylist perfek te kopiëre en zich ónger zien leijing wiejer te óntwikkele.
Nooren naom op 22-jaorige laeftied deil in 1976 aan de Olympische Sjpele in 't Canadese Montreal, wo hae mèt zien paerd Pluco ein tieënde plaatsj behaolde in de wedsjtried veur equipes, same mèt Anton Ebben, Rob Eras en Johan Heins. In de individuele wedsjtried woort hae dertieënde mèt zien paerd Jagermeester. Hae naom ouch nog deil aan de waereldkampioensjappe in Aoke en veer keër aan de Europese kampioensjappe. In 1977 woort hae same mèt zien teamgenote Johan Heins, Anton Ebben en Harry Wouters van den Oudenweyer Europees kampioen equipes.
Nooren óntwikkelde zich ummer meë es rutercoach en in de aanloup nao de Olympische Sjpele in 1992 in Barcelona woort hae trainer van de Sjpaanse sjprèngruterploog. Allewiel is hae es trainer betrokke biej 't Zjweedse team en runt hae eine hanjel in sjprèngpaerd. Zien dochter Lisa Nooren is ouch ein succesvol sjprèngamazone.
Mongolië
Mongolië (Monggol Ulus) is e land in Centraal-Azië, wat in 't noorde grens aon Rusland en in 't zuie aon China. 't Historisch gebeed Mongolië is groeter: dat umvat ouch nog 't Chinees otonoom gebeed Binne-Mongolië, dewijl de hei besjreve rippubliek es Boete-Mongolië kin weure umsjreve. In plaots vaan 't sinocentrisch Boete- en Binne-Mongolië spreke de Mongole zelf liever vaan Noord- en Zuid-Mongolië. Hoofstad is Ulaanbaatar, ander stei zien Choybalsan, Altay en Bulgan. Väöl vaan de groetste Mongoolse plaotse zien neet groeter es e dörp en e groet deil vaan de bevolking leef nomadisch.
Bestuurleke indeiling
Mongolië is ingedeild in 21 provincies (aimag). De hoofstad vörmp 'n provincie op ziech.
Taole
Mongools is de officieel taol; die weurt in versjèllende dialekte gesproke. 't Chalcha-dialek is officieel. Wijer huurt me in de stei väöl Russisch en in 't weste Kazachs.
Historie
Mongolië weurt sinds iewe door nomade bewoend, ouch al nomade vaan Mongoolse aofkoms. In de daartiende iew lökden 't Dzjengis Chan alle Mongoolse stamme (mèt geweld) te vereinege en begós de bleujtied vaan 't Mongools Riek: heer en zien opvolgers vereuverde e gebeed vaan Sjina tot aon Bagdad en Moskou. Daonao raakden 't ouch weer snel in verval: nao 'n iew veel 't gebeed trök tot 't oorsprunkelek Mongolië en in 1636 en 1691 woorte respectievelek Binne- en Boete-Mongolië door Sjina vereuverd. Wie in de negentiende iew Sjina oonder sterken invlood kaom vaan de westerse len naom in Mongolië de Russischen invlood touw, en in 1922 woort Boete-Mongolië mèt steun vaan de USSR 'n oonaofhenkeleke volksrippebliek. E referendum in 1945 leet 'n bekans unaniem steun veur definitief oonaofhenkelekheid zien, en de Volkrippebliek Sjina erkinde bij häör aontrejje in 1949 de staot Mongolië. In 1952 euverleed d'n dictator Horloogijn Tsjojbalsan, en in de jaore daonao woort heer ummer mier bekritiseerd, op 'n meneer vergliekber mèt de destalinisatie in de USSR. In 1990 veel mèt 't communisme in de USSR ouch in Mongolië de communistisch regering, en in 1992 waor de nui constitutie veerdeg, die vaan 't land 'n democratie maakde.
Albrecht Dürer
thumb|Zelfportrèt vaan Dürer Albrecht Dürer (of Albrech) (Neurenberg, 21 mei 1471 - Neurenberg, 6 aprèl 1528) waor 'nen Duitse kunsteneer dee besjouwt kin weure es ein vaan de belaankriekste en invloodriekste kunsteneers vaan de noorderleke renaissance. Heer waor bedreve in 't make vaan teikeninge, houtsnedes en kopergravures.
Salvador Dalí
thumb|right|Salvador Dalí in 1965 Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech, markies de Dalí de Pubol (Figueres, 11 mei 1904- Figueres 23 jannewarie 1989) waor 'ne kunsteneer oet Catalonië. In zien beginjaore beheersde heer bijnao alle stijle, meh kaom oetindelek oet bij 't surrealisme boe heer ouch 't bekindste mèt is gewore.
Albrecht Dürer
Levesverhaol
Dürer waor de zoon vaan 'ne Hongaarse goudsmeed dee ziech in Duitsland heet gevesteg. In 1486 woort Dürer lierlingsjèlder in 't atelier vaan Neurenbergs veurnaomste sjèlder, Michael Wolgemut. In 1490 góng heer op reis nao 't zuie en bezeukde heer Basel en Colmar. In 1494 góng heer nao Venies. E jaor later eupende heer zien eige atelier in Neurenberg. Dao maakde heer veural grafisch werk. Tösse 1505 en 1507 bezeukde heer opnui Italië. Heer bleef veural in Venies, boe heer 't werk vaan Giovanni Bellini bestudeerde. Tösse 1520 en 1521 bezeukde heer nog de lieg len. Heer bleef veur de res vaan zien leve in Neurenberg woene. Dao maakde heer zien veurnaomste werke boe-oonder väöl portrètte. Dürer heet väöl werke achtergelaote; zoe'n 70 sjèlderije, 100 kopergravures en 900 teikeninge. 't Bekinds is heer evels gewore door zien houtsnijkunste, heer maakde zoe'n 350 houtsnedes.
Salvador Dalí
Jäög
Dalí woort gebore op Figueres, 'n stad in 't noorde vaan Catalonië. Heer kraog dezelfde naom es zien awwer broor dee nege maond veur zien geboorte doed waor gegaange. Op vreuge leeftied waor al dudelek tot heer good kòs teikene. Ziene vaajer, 'nen advocaot en notaris, waor neet enthousias euver 't talent vaan z'ne zoon. 't Waor zien meer dee häöm heet aongemoedeg um weier te goon mèt de kuns. Edere zomer góng de femilie mèt de femilie vaan kunskinner Ramon Pichot (dee dèks nao Paries góng) nao de kösplaots Cadaqués. Dao maakde heer kinnes mèt modernistische kuns. Wie heer 14 jaor aajd waor (1918) had heer al zien ierste expositie in de hal vaan de kemedie vaan Figueres. In 1921 storf zien meer, wat e groet effek op häöm had.
Studie
Iers wiegerde zien vaajer meh oetindelek kraog haer touwstumming um in 1922 nao de kunsacademie in Madrid te goon. Dao stoont heer al bekind es dandy. De academie lierde, tot Dali's teleurstèlling, veural de lui in de lètste sjèlderstijle zoe wie kubisme, imperialisme en pointilisme. Dalí beheersde dees stijle good, meh heer wouw liever lès in 't klassiek sjèldere. In 1923 woort Dalí daan ouch vaanwege astrantegheid gesjors vaan de academie. Later woort heer ouch gearrèsteerd in Gerona vaanwege radicaol politieke ideeë.
In 1926 bezeuk Dalí Paries. Dao tref heer de sjèlder Picasso. Ouch is Dalí daan permanent vaan de kunsacademie vaan Madrid aof. Zien sjèlderwèrk waor toen erg beïnvlood door Picasso en Miró. In 1928 sjreef heer mèt aon 't geel manifes same mèt Lluis Montanya en Sebastia Gasch. Dit manifes waor vaan groete invlood veur de futuristische, kubistische en Dada-beweginge in Spanje. Dalí leet 'ne knievel stoon geïnspireerd op dee vaan sjèlder Diego Velázquez.
Paries
In 1929 wèrkde Dalí same mèt Luis Buñuel mèt aon de film Un Chien Andalou ('nen Andalusischen hoond). De homosexuele vrund vaan Dalí, Federico García Lorca (dee al versjèllende mislökde leefdespoginge bij Dalí had gedoon), zaog dat es 'n belediging en verbraok de vrundsjap. De surrealistische film maakde vaan Dalí 'n gerespecteerd kunsteneer, ouch bij de kunsteneers vaan Paries. Miro leidde Dalí roond in Paries, daobij trof heer ouch Helena Ivanovna Diakonova od Gala. De twie weure verleef wienie ze op verkantie gónge in Cadaques. Gala sjeide vaan häöre maan Paul Éluard en trouwde mèt Dalí in 1934.
Amerika en later
In 1940 vertrok 't koppel nao de Vereinegde State van Amerika. Heer maakde toen werke die bekind woorte es werke oet zien klassieke periood. 15 jaor later kierde zie trök nao Spanje. In 1982 storf Gala. Zeve jaor later storf ouch Dalí aon 'nen hartstèlstand in 1989.
Raekem
Bezeenswaerdig
thumb|300px|Kesjtièl van Oud Rekem
Historie
Raekem, al in 843 weurt 't iers geneump, waor vaanajds 't centrum vaan e feodaol voorstedóm in 't Heileg Roems Riek. Iers waor 't 'n hierlekheid, later 'n baronie, sinds 1623 stoont 't bekind es  Vrij Rieksgraofsjap Raekem (direk vallend oonder de keizer en daomèt de facto oonaofhenkelek). 't Stäötsje woort deil vaan de Wesfaalse Kreits. 't Stäötsje umvatde neve Raekem zelf ouch Boorse, Kote en Uukeve. In 1795 woort 't door de Franse oontboonde; de graove vaan Raekem höbbe daonao vaan 1803 tot 1806 de abdij vaan Baindt (allewijl Baden-Württemberg) in lien gekrege.
Nao de Fransen tied woort Raekem 'n zelfstendege gemeinte, die vaanaof 1830 in 't Belsj laog. In 1977 woort Raekem bij Laoneke geveug.
Gebaore
Eric Gerets 18 mei 1954, voetballer en trainer.
Referentie
Dit artikel is gebaseerd op de Nederlandstaolege Wikipedia-artikele nl:Rekem, nl:Oud-Rekem en nl:Rijksgraafschap Rekem, zoewie op 't lemma Rekem in de zevenden drök vaan de Winkler Prins Encyclopedie.
Bauvin
Bauvin is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59221.
De gemeinte is 3,85 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 5 086 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 1 321 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Légion d'honneur
thumb|250px|Sjter van 't Légion d'honneur De Ordre national de la Légion d'honneur (nationaal orde van 't Erelegioen) is 'n Fraanse nationaal óndersjèjjing.
't Legioen van Ieër is es organisatie óp 19 mei 1802 (29 floréal van 't jaor X) dör Napoleon Bonaparte ingesjtèld. 't Legioen waor neet bedoeld es Ridderorde. 't Legioen van Ieër wert oetgereikt vör boetengewoeën verdeenste verlieënd an de Fraanse natie óp militair of burgerlek gebied (de verdeling is óngeveer 2/3 vör militaire en 1/3 vör burgers) en sjtèèt in Frankriek en daoboete in hoeëg aanzieë. 't Legioen van Ieër is dus 'n belangrieke militair óndersjèjjing.De óndersjèjjing kan ooch an neet-Fraanse werre oetgereikt.
Luuj die in de orde van de Légion d'honneur zeunt oondersjèjje zeunt:
La Moncelle
La Moncelle ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Sedan, in 't noordoaste van de Franse Ardenne, bie de Belzje grens mèt de Welsje provincies Henegouwe (Hainaut) en Luxembörg (Province de Luxembourg, dus neet 't land Luxembörg). Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes.
Kirk van Sint-Chrisjteijn
De Kirk van Sint-Chrisjteijn is 'n kirkgebów ien Èèsjde, ien de Nederlands Zujt-Limburgse gemejnte Èèsjde-Mergraote. 't Kirkgebów bevingd zig aon 't plein: De Vroenhof. Aon dit plein laog al ien de 12de ieuw 'n gebówwecomplex mit 'n besjtuurscentrum en rechbank en waor 't dao ieuwelank t besjtuurlikke en 't kirkkelikke centrum van dit gedejlte van 't dak van de Maos. Óngevear 500 meter wijjer likt de Sint-Martinuskirk.
't Gebów besjteat oet 'nne mergelsjtejne toere zongder gelejjingen, oebie de toere hoeger is gebówd dan de kirk en 'n dreijbeuëkig sjieëp mit 'n koer.
De kirk is 'n rieksmonumingt gewejd aon Sint-Chrisjteijn, oftewaol Christina van Bolsena.
Vreuger
Ien 1389 en 1393 weert Èèsjde, en wersjeinlik aog dis kirk, geplunderd en ien brand gesjtoeëke doer de troepen van Jan van Heinsberg en Hendrik van Meurs. De mergelsjtejne toere kumpt oet de 14de ieuw.
Ien 1483 weert de kirk opnuj ien brand gesjtoeëke.
Op 18 juni 1509 weerd de kirk opnuj gewejd.
Ien de periode 1508 tot en mit 1853 zow de kirk mier dan 300 jaor gefungeerd hebbe es simultaankirk, oe protesjtante en kathelieke hun eredeensjte heelde. Vanaof 1775 makte aog de Lutheranen gebruuk van dit kirkgebów en vanaof 1790 gebruukte aog de Waolse gemejnte de kirk vuur häör religieuze biejeankomsjte.
Ien de 17de ieuw weert de toeresjpits vernujd.
Ien 1851 weerde d'r iengriepende verbówwinge gedoeën, oebie de middeleeuwse kirk weert vervange doer 'n neoclassicistisch gebów. Van dis verbówwing koeëme de boetemoere mit rongdbaogvingsjters.
Frechem
Frechem (Duits: Frechen) is e Rienlands stedsje in de krink (Kreis) Rien-Erf-Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Ze ligk tege Kölle aon en 't gief versjèllende planne um Frechem tot stadsdeil te make vaan häöre groetere naober. Mèt häör 45,1 km² en 51.080 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 1133 de veerkante kilometer.
Kirk van Sint-Chrisjteijn
Vreuger
Ien 1896 weert de toere gerestaureerd. De toere is alleng via de kirk towgankelik. Vreuger waor dit via 'nne groete rongdbaogdoergank, ieder 'n deur mit hèlsjtejne umliesjting mit 'n ellipsbaog.
Frechem
't Op 75 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 9 stadsdeile.
St. Gerlach
St. Gerlach of Sint Gerlach:
Atlantische Oceaan
thumb|right|Kaart van de Atlantische Oceaan thumb|right|Reliëfkaart van de Atlantische Oceaan De Atlantische Oceaan ies de op ein nao groatste oceaan van de aarde, nao de Groate Oceaan. Ze haet 'n oppervlak van 82.362.000 km² (inclusief aangrenzende zièje 106.450.000 km²) en 'n gemieddelde deepde van 3926 m. De Atlantische Oceaan besjleit óngevaer ein viefde van 't aardoppervlak. De aangrenzende zièje, die me soms tot de Atlantische Oceaan rekent, zint de Noordziè, de Oasziè, de Mieddellandse Ziè, de Zjwarte Ziè, de Golf van Mexico en de Caribische Ziè. De naam van de oceaan kump oet de Griekse mythologie en beteikent Ziè van Atlas.
De Atlantische Oceaan besjleit e S-vörmig wateroppervlak dat gelege ies ten oaste van Noord- en Zuud-Amerika en ten weste van Europa en Afrika. In 't noorde geit de Atlantische Oceaan euver in de Arctische Oceaan. De grens mèt de Groate Oceaan liek tösje Antarctica en Kaap Hoorn. 'n Kunsmatige verbinging tösje dees oceane vurmp 't Panamakanaal. De grens mèt de Indische Oceaan liek tösje Kaap de Goede Hoop en Antarctica.
Miedde in de Atlantische Oceaan liek de Miedde-Atlantische Rök, 'ne 15.000 kilomaeter lange bergrök ónder zièniveau dae van noord nao zuud löp. Op sommig plaatse kump de rök bove 't water oet, zoawie bie Iesland, Sint-Helena en de Azore. De rök ies óntsjtange oet gleujend magma en greujt nog ummer, woadoor de oceaan breijer weurt en Amerika en Europa en Afrika ummer miè oeterein kómme te liegke.
Waarsjienlik ies de Atlantische Oceaan ein van de jongste oceane. Zie ies óntsjtange wie 't oercontinent Pangea oeteindreef. De ièrsjte Europeane die de oceaan verkènde waore de Vikinge en de Portugeze. Christoffel Columbus maakde in 1492 de euversjteek nao Amerika. Nao Columbus kaom d'r ummer miè sjeepvaart euver de oceaan vanwege de handel en de kolonisatie. De ièrsjte non-sjtop euversjteek mèt e vliegmesjien woort in 1919 gemaak door John Alcock en Arthur Whitten Brown. De ièrsjte non-sjtop solo-vluch waor van Charles Lindbergh in 1927.
De oceaan haet väöl biegedrage aan de óntwiekkeling en de economie van de leng die d'r róndum liegke, bieveurbeeld door de handels- en communicatieroutes die euver de oceaan loupe en door de vösjerie.
1488
1487 - 1488 - 1489
thumb|Diazpuntj
Verdraag
E verdraag, 'n conventie, 'n traktaat of 'n traité - vaanoet 't Duits ouch in officieel contekste e volkerrechtelek verdraag genump - is 'n sjrifteleke euvereinkoms vaan bindende eerd, op basis vaan internationaal rech ofwel volkerrech, tösse twie of mie volkerrechteleke subjekte, wie staote (zoewie 't Belsj, Nederland of Pruse) en polletieke institute (zoewie de Europese Unie en de Vereinegde Naties). In de praktiek is 't dèks lesteg d'r zeker vaan te zien tot de partije die 't verdraag oonderteikene ouch wèrkelek 't goon opvolge. Wie Anne Peters, 'n Duitse rechsgelierde, stèlde: "Weil es im Völkerrecht keinen zentralen Gesetzgeber gibt, fungieren die völkerrechtlichen Verträge, insbesondere die multilateralen Verträge (‚Weltordnungsverträge‘), als ‚Gesetze‘ der internationalen Gemeinschaft". Ofwel: "Umtot 't in volkerrech geine centraole wètgever gief, fungere de volkerrechteleke verdrage, mèt naom de multilateraol vertrage ("Wereldordeverdrage"), es wètte vaan de internationaol gemeinsjap".
Hürth
't Op 90 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 12 stadsdeile.