cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Henriëtte Presburg
Dör de biografe van Karl Marx wert de Henriette dèk aafgesjilderd es 'n ‘gutes Hausmütterchen ohne besondere Geistesgaben’. Inderdaad betuuënd ze zich in häör breve aan d'r Karl 'n bezörgde moder, mae de neerbuigende karakterömsjrieving is tóch groeëtendeels gebaseerd op de negatief oetlaotinge die d'r Marx in zieng breve deed över zieng moder. Wie e es vluchteling in Londe in groeëte örmooj verkieërde noeëmt e häör in z'n breve aan d'r Friedrich Engels ‘die Alte’, die 'm neet flót genóg oet ziene financiële noeëd hólp.
Nao d'r doeëd van d'r Heinrich moes de Henriette allèng 't gezin mèt zès heemwónnende keender rechhaowe; d'r zoon Karl sjtudeerde doe al. Oondanks häör broedssjat en 't gaeld dat d'r Heinrich how verdènd, laefde 't gezin hieël zuinig. Häör financieel zake leet de Henriette regele dör häöre Nederlandse zjwaoger Lion Philips, dae in Zaltbommel wónde en d'r groeëtvader waoërt van de sjtichters van 't Philips-concern. In 1859 beneumde ze 'm töt häöre executeur-testamentair. Nao häöre doeëd blaeëk dat d'r nog behuurlek väöl gaeld vör eder keend resteerde.
Berlien
Berlien (Duits: Berlin, Berliens: Balin) is de hoofstad (sinds 1991) en regeringszitplaots (sinds 1999) vaan Duitsland. 't Is ouch es stadsstaot 'n apaart Bundesland vaan Duitsland en de twiede stad vaan de EU, nao Londe, mèt zoeget 3,5 mieljoen inwoeners. 't Oppervlak is 891,7 km2. Börgemeister is Michael Müller vaan de SPD. De stad ligk aon de revier de Spree, die evels neet haaf zoe dominant is es de Theems in Londe of de Seine in Paries.
Indeiling
Dees districte zien gein apaarte gemeintes: Berlien is zoewel staot es gemeinte en de functies vaan Landeskanzler en börgemeister zien inein vereineg. Toch höbbe de districte 'n eige Bezirksparlement, 'n soort deilraod, en 'ne deilbörgemeister.
Historie
In 1237 weurt Cölln, nederzetting op de Spreeinsel, veur 't iers vermeld, in 1244 Berlien, wat op de over vaan de Spree laog. In 1307 kaom Cölln bei Berlien. In 1451 woort 't, oondanks proteste vaan de Berlieners, residentiestad vaan de käörprinse vaan Brandeburg.
In d'n Daartegjaoregen Oorlog verloor de stad de hèlf vaan häör inwoeners. Nao väöl oetbreiinge in de zeventiende iew woort 't in 1701, bij de kroening vaan Frederik I de hoofstad vaan Pruse. In 1871 woort 't ouch de hoofstad vaan 't Twiede Riek. In 1918 woort hei de Weimarer Republiek oetgerope.
In de jaore twinteg en daarteg waor de stad op häör huugdepunt: bij 't oetbreke vaan de Twiede Wereldoorlog in 1939 had ze 4.339.000 inwoeners. De regering vaan 't Daarde Riek had planne veur Berlien um te bouwe tot 't megalomaan Germania. In 1945 woort de stad door de Russe bezat. Door bomdardeminte en zwoer gevechte waor ze zoe good wie gans verweus.
In dat jaor deilde de veer bezèttingsmachte de stad op in 'ne Franse, Britse, Amerikaanse en Sovjetrussische sector. Wie in 1949 de USSR vaan hun Duits gebeed 'n eige staot maakde, woort Berlien in twie stökker verdeild: e westelek deil vaan de kapitalistische en 'n oostelek deil vaan de communistische wereld. 't Westelek deil kaom geïsoleerd te ligke, meh wie de bezèttingsmachte dat mèt 'n intensief lochbrök vaan ei vleegmachien per drie minute verholpe gaof Stalin de isolatie op.
Wes-Berlien oefende 'n groete aontrèkkingskrach oet op gediplomeerde Oos-Duitsers, wat veur leegloup zörgde in Oos-Berlien. Daorum besloot Nikita Chroesjtsjov in 1961 'ne moer te bouwe, de Berliense Moer. De moer waor veurzeen vaan wachtories en miervoudege versperringe, zoetot vlöchte neet meugelek waor. Bekind is de reie vaan Kennedy gewore, die heer dao in dat jaor heelt, en aofsloot mèt de wäörd Ich bin ein Berliner.
In 1989 veel de moer, wie in gans Oos-Europa proteste tege 't communisme tot de val vaan rezjiems leide. Vaanaof de Wiedervereinigung op 3 oktober 1990 waor Berlien officieel mèt-hoofstad vaan Duitsland, in 1991 zelfs de eineg, al bleef 't parlemint tot 1999 in de aw hoofstad Bonn residere. In de jaore negeteg woort Berlien 'n modieus stad, en woort dao oongekind väöl nuibouw neergezat. Nog ummer dominere kraone 't stadsgeziech vaan Berlien.
Bezeensweerdeghede
right|thumb|De Brandenburger Tor
Witrósse
De Witrósse (Witrössisch: беларусы bielarusy; Rössisch: белорусы) vörmen 'n Oeas-Slavisch vouk van luuj die inheims zeen aan Witróslandj. De meiste Witrósse zeen oeasters-orthodox, mer 't guuef ouch 'n minderheid kattelieke. In Witróslandj make zie 83,7% vanne bevölking oet.
Werreldwied guuef 't zón 10,5 miljoen Witrósse, wovan 8,2 miljoen in Witróslandj, 750.000 inne Vereinigdje Staote, 520.000 in Róslandj en 265.000 in Oekraïne. Innen tied van 't Rössisch Riek enne Sovjetunie vestigdje zich väöl Witróssen ouch in Letlandj (68.000), Kazachstan (66.500), Litouwe (41.000), Moldavië (20.000) en Eslandj (12.000). Boetedet wone nag e deil Witróssen in Pole (47.000), Australië (20.000) en Canada (15.500).
Johann Conrad Schlaun
thumb|Portret Johann Conrad Schlauns roond 1760/1770 Johann Conrad Schlaun (* 5 juni 1695 in Nörde in 't Preensbisdom Paderborn; † 21 oktober 1773 in Münster waor 'ne Duutsje barokarchitekt. Ooch de kèrk van Houtem wert aan häöm toegesjraeve.
1924
1921 - 1922 - 1923 – 1924 - 1925 - 1926 - 1927 1924 (MCMXXIV) waor e sjrikkeljaor wat begós op 'nen dinsdag op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|right|200px|Johnny Weissmuller, waereldrecord op de 100m vrieje sjlaag.
Gebore
thumb|right|200px|Gloria Vanderbilt, gebaore 20 fibberwarie 1924. thumb|right|200px|Marlon Brando, gebaore 3 april 1924.
Gesjtorve
thumb|right|200px| Wladimir Iljitsch Lenin, gesjtorve 21 jannewarie 1924.
Haags
miniatuur|Haagse Harry 't Haags is 't Zuid-Hollands stadsdialek vaan de Nederlandse residentiestad Den Haag. 't Versjèlt neet väöl vaan de 't Standaardnederlands en is veural 'n accint. 't Haags accint is sinds de late jaore 1970 in Nederland lendelek bekind geraak en populair gewore.
Verspreiing en sociaol stratificatie
thumb|De wieke boe-in 't Haags allewijl toes is. Den Haag is, mie es aander stei in Nederland, 'n stad mèt 'n sterke sociaol differentiatie ('stad vaan patsje en pruke'; vergeliek wat weurt gezag euver Remund). Haags is oonmiskinbaar 't sociolek vaan de blaanke volksklas en 't is normaal gezeen oondinkbaar tot iemes oet de boveklas of zelfs de middeklas 't zouw spreke. Bijgevolg heet 't Haags zienen toesbasis in volksbuurte wie 't Laakkerteer (nommer 12 op 't keertsje) en Moerwijk (nommer 7), dewijl wieke wie Benoordenhout vrij devaan zien. In traditioneel volksbuurte wie de Schilderswijk waor 't vreuger algemein te hure, meh allewijl woene dao te väöl allochtone um 't dialek in stand te hawwe.
De boveklas vaan Den Haag sprik (vaanajds) gein Algemein Nederlands, meh heet zien eige sociolek, de geaffecteerde spraok, 'n soort euverbesjaaf ('bekak') Nederlands.
Vocalisme
De vleujende diftonge vaan 't Standaardnederlands weure gemonoftongiseerd: allein 't ierste deil weurt oetgesproke. (Dit in tegestèlling tot väöl aander Hollandse dialekte, die dees twieklaanke zjus euverdrieve). Ei/ij weurt [ɛ:], au/ou weurt [ɑ:] en ui weurt [œ:].
De vlöchtege vallende twieklaanke oet 't westeleke Nederlands weure echte twieklaanke: ei weurt [ei], oo weurt [ou], eu weurt [øy]. de [ei] en [ou] kinne nog wijer weure getrokke en weure dèks euverdreve opgesjreve (<ei> en <au> in de Haagse Harryspèlling; zuug oonder).
De sjwa weurt dèks i-echteg gekleurd aon 't woordind (wone[n] [wounɨ]), of a-echteg veur 'n g (vijftig [fɛ:ftɐx]).
Consonantisme
't Opvallendste aon 't Haags is de 'gebrouwde' r; dees lètter is 'nen uvulairen approximant [ʁ] of 'nen uvulairen trèlklaank [ʀ], zjus wie in väöl Limbörgse dialekte. D'n oetgaank -er weurt [ɐ].
't Haags kint t-deletie, wie ouch väöl Limbörgse en Midde-Nederlandse dialekte. 't Trejt op oonder dezelfde condities wie in 't Mestreechs.
Vocabulair
't Haags vocabulair is typisch veur e stadsdialek: väöl Bargoense wäörd en väöl sjelwäörd. 't Aondeil aon sjelwäörd weurt allewijl sterk euverdreve, boebij veural 't gesjels mèt krenkdes (/kɑŋkɐ, te:ʀɪŋ, tifʏs/) en seks (/huɐ, slɛt/ etc.) weurt oetgeleech. Me moot rekening demèt hawwe tot zoeget altied es typisch veur de lieger volksklas gelt (othering).
E Haags woord wat me väöl in 't Algemein Nederlands huurt, is Hagenees. 'nen Inwoener vaan Den Haag hèt officieel Hagenaar, meh dit woord weurt, zeker es me sprik euver inheimse, volkse Hagenere, dèks väöl liever gebruuk.
Grammair
De Haagse grammair deilt de typische kinmerke vaan mie Zuid-Hollandse dialekte. Zoe kint me gei versjèl tösse kunnen en kennen of tösse liggen en leggen. Zoewel jij es hij kin enclitisch tot -ie weure (hebbie 'höbstiech'; heb-'ie 'heet-'r'), zjus wie in 't Rotterdams meh tegegestèld aon 't Amsterdams.
Cultivatie
't Haags heet sinds 't ind vaan de jaore 1970 'n groete renaissance doorgemaak, die begós mèt 't werk vaan Van Kooten en De Bie, twie Haagse cabaretiers, die dèks volkse Haagse types dege. Ouch vaan belaank waor 't leedsje O, o, Den Haag vaan Harrie Jekkers, de zenger vaan Klein Orkest. Jekkers zouw later ouch es cabaretier 't Haags goon gebruke. Nog 'nen Haagse cabaretier is Sjaak Bral.
Vaanaof de jaore negeteg tot 2014 gaof 't 'ne strip in 't Haags, Haagse Harry. De (sterk gechargeerde) spèlling die teikeneer Marnix Rueb dao-in gebruukde is oonderhaand de gebrukeleke spelling vaan 't Haags gewore. In dit Haags weure zelfs dictees gegeve.
Bekinde sprekers
Vaan de bove geneumde cabaretiers kinne Jekkers en Bral ouch ech es sprekers vaan 't Haags gelle. Hunne collega Koos Meinderts is 'ne mojertaolspreker vaan 't Loosduins dialek. 'ne Wijere bekinde spreker vaan 't Haags is tv-perseunlekheid Henk Bres.
Ouch Hagenere oet neet-dialeksprekende milieus huurt me sinds de 'Haagse renaissance' 't plat Haags wel gebruke. Zoe weurt gezag tot de kinder vaan keuningin Beatrix dat tot chagrijn vaan de hun ma dege.
Sjuèmer
'n Deil van de buurtsjap huèrde tot 1982 tot de gemeinte Wielder. Allewiel is 't aan Sjtröch vasgegreujd.
Centraal, aan d'r driesjprunk, tösje 'n aantal ouw häöf, woavan eine va vakwerk, sjteit 'n Mariakapel oet 1945 geboewd va Kundersjtein. Ze is geboewd oet dankbaarheid veur 't good doorkómme van de Twiède waereldaorlog. Dao tegeneuver hingk aan de moer van 'n boerderie 'n houte waegkruus. Aan ein zie van 't geboew löp d'r holle weg richting plateau. In 1588 is sjpraoke van 'ne Haof van Schoonborn.
Kautokeino
thumb|De ligking van Kautokeino in de pervincie Finnmark. Kautokeino is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Finnmark in Nórwaeg. De gemeinte had 2.998 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 9.704,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 0,3. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,5% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Mergraote
thumb|Gemeinte-grenspaol in [[Ulvend. ]] Mergraote, (Nederlands: Margraten) is e dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Èèsjde-Mergraote, in 't Heuvelland (aoch wal t plateau van Mergraote geneump).
Mergraote-plaats
thumb|250px|Amerikaans kèrkhóf va Mergraote D'r naam Mergraote, oetsjpraok mèt de klemtoen op d'r 1e lèttergreep, zou aafkómstig zeen van Mariam ad Gradus (Maria op de berg). De hière van Gulpe zouwe hie ièwe geleje 'n kèrkske höbbe gesjtich. Me neumde dat aoch wal Gulpe op de berg. 't Dörp bleef lange tied vrie geïsoleerd vanwege zien situering op 't plateau. Pas in d'r tied van Napoleon woort in 1825 'ne neuje weeg aangelag van Mesjtreech nao Aoke, dae midde door Mergraote kaom te liegke. Nao 1900 woort'r miè gebouwd. Dao ónder vakwerkhoezer, monumentaal häöf en hièrehoezer. Allewiel haet de plaats 4100 inwoenersj. In 1982 woort de gemeinte hendig oetgebreid, en wel mit de aw gemeintes Bieëmele, Keer, Maer, Norbik en Se-Gietere. In 2011 góng Mergraote same mit Èèsjde tot de nuuj gemeinte Èèsjde-Mergraote. Hievan woort Mergraote de hoofplaatsj.
Historische inweunertalle
Alle getalle zeen van 1982, dus veur 't dörp Mergraote allein.
Blauw: Provincie Limburg Greun: Gemeinte Mergraote
Gemeinte Mergraote veur de opheffing
In de fusiegemeinte (1982 t/m 2010) laoge de volgende dörper en gehuchte mèt hun buurtsjappe: Op 1 januari 2004 woende hie 13.551 luuj. 't Oppervlak bedroog 57,67 km². 't Gemeintehoes sjtóng in 't dörp Mergraote.
Bezeenswaerdig
thumb|250px|right|Plein mèt Margarethakèrk
Waope
De gemeinte Mergraote kraog op 13 september 1939 vaan d'n Hoege Raod vaan Adel e waope touwgekind, wat ziech zoe liet umsjrieve:
Vreuger zegele vaan de sjepebaank droge, wie gebrukelek, de parochieheilege Margaretha, soms zittend op 'nen draak. 't Verliend waope is veural gebaseerd op de hiere vaan Gölpe, boemèt Mergraote vaanajds ein hierlekheid vörmde. De merlètte koume oet 't waope vaan de Van Eynattens, die roond 1600 'n apaarte hierlekheid Mergraote in lien kraoge.
Wie in 1982 de nui gemeinte Mergraote woort gestiech, is die dit aajd waope blieve drage. In 't waope vaan de nui gemeinte Èèsjde-Mergraote kump 't Mergraots waope dudelek trök.
Michael Schumacher
thumb|right|200px|Michael Schumacher Michael Schumacher, (Hurth, Nordrhein-Westfalen, 3 january 1969), is 'ne German otocoureur. In 1994-1995 and 2000-2004 woort heer wereldkampioen in de Formule 1.
Gied Joosten
Egidius "Gied" Joosten (Heerle, 13 november 1921 - Mestreech, 3 oktober 1993) waor 'ne Nederlands-Limbörgsen oondernummer en pioneer vaan 't betaold voetbal.
F/A-18 Hornet
thumb|250px|FA-18 Hornet De F/A 18, NAVO codenaam Hornet, is eine jachbommewerper dae deens duit biej de Amerikaanse marine, de US Navy, op diverse vleegdeksjepe.
Gied Joosten
Joosten studeerde aof es civielen inzjenieur aon de Technische Hoegsjaol in Delft. In d'n Twiede Wereldoorlog deeg 'r actief mèt aon 't verzèt tege de bezètter. Nao d'n oorlog bouwden 'r 'n succesvol carrièr op es aonnummer in Heerle, boe heer d'n eigeneer vaan bouwbedrijf Vasco waor.
F/A-18 Hornet
Gesjiedenis
In 1974 sjtelde McDonnell Douglas de Amerikaanse marine ein gewiezigdje versie van ‘t prototype Northrop YF-17 veur. De YF-17 waas in de wedsjtried tösse de YF-16 en YF-17 aafgevalle om de opvolger te waere van’ne F-104 Starfighter. McDonnell Douglas haaj 2 modelle geboewdj. De jachversie F-18 (F veur Fighter) en ein aanvalsversie A-18 (A veur Attack). Oeteindelik waerdje d’r maar ein versie ontwikkeldj. Dit toesjtel waas ein combinasie van alletwee en kreeg de naam F/A-18. De eerste vluch vonj plaats in november 1978 en nao twee prototypes waerdje d’r elf toesjtelle geboewdj. Toen begos de boew pas ech en al sjnel waerdje dr 400 exemplare afgeleverdj. Sinds 1986 waerdje de sjterkere F/A-18C en de F/A-18D met verbaeterde elektronica en bewaopening aangesjaf door de US Navy.
Gied Joosten
Joosten kaom es supporter bij de Watersnoedwèdstrijd tösse Nederland en Fraankriek (op 12 miert 1953) in aonraking mèt 't betaold voetbal. Op dat memint gaof 't in Nederland neet allein gei professioneel voetbal, 't woort ouch tegegehawwe door de KNVB. 't Stiechte vaan betaold voetbal mós daorum boete de KNVB um. Joosten riechde op 12 juni 1954 de allerierste betaoldvoetbalclub in Nederland op, Fortuna '54, zoewie de NBVB, de Nederlandse Betaold-Voetbalboond. Dee boond begós in september vaan dat jaor, gans tege de wèl vaan de KNVB, mèt 'n eige competitie. Al gaw bekierde ziech de Boond evels tot 't betaold voetbal en op 28 november slote de bei concurrente 'n akkaord. De NBVB-competitie en de Ierste Klas vaan de KNVB woorte stèlgelag um mèt 'n gezameleke devisie wijer te goon. Joosten zien eige Fortuna '54 stoont op dat memint bovenaon.
F/A-18 Hornet
Technische gegaeves
Lengte: 17,07 m. Breidte: 11,43 m. Heugte: 4,66 m. Max. sjnelheid: Mach 1.8 Vleegbereik: 3400 km.
Gied Joosten
Joosten bleef nog e tiedsje succes hawwe mèt Fortuna '54, wat in 't sezoen 1956/57 twiede woort en de KNVB-beker pakde. In 1966 evels góng Joosten zie bouwbedrief failliet en raakde Fortuna ziene sókkernoonk kwiet. De sportief prestatief lepe dao-op trök en in 1968 fuseerde 't mèt Sittardia tot Fortuna SC.
Bron
Dit artikel is vertaold oet 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
27 fibberwarie
27 fibberwarie is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 58en daag vaan 't jaor; in e gewoen jaor koume daan nog 307 daog, in e sjrikkeljaor nog 308. 27 fibberwarie is de nationaole fiesdaag vaan de Dominicaanse Rippubliek; in de Roems-Kathelieke Kèrk is dit de fiesdaag vaan de heilege Veronica.
Marc Lotz
Marc Lotz (Valkeberg, 19 oktober 1973) is ènne veurmalige Nederlands prefesjenel fisterenner. Zien profloupbaan doerde van 1997 tot en mèt 2005. Lotz woont in de gemeinte Lanaken (woonkern Sjmeermaas) in Belsj.
Loupbaan
Marc Lotz reej 't groatste deil van zien loupbaan veur de ploog van Rabobank. In deze tied waas hae veurnamelik es knech actief, meistal veur Michael Boogerd, mèr 'ne ènkele kiër moch hae ouch veur eige kanse rieje. Zien veurnaamste euverwinning die hae hiebie behaolde waas in 2004 in de Runj van de Haut-Var.
Marc Lotz stónd in 2003 veur de veerde kiër aan de sjtart van de Runj van Frankriek, naodat hae in 2002 nog boete de ploog wórt geloate. Lotz sjtelde zien Tourticket veilig door zien gooi optraeje in de Route du Sud. Hij moosj de runj jaomer genóg alweer sjnel verlaote nao ein valpartie in de iësjte etappe. Ouch in 2004 naom Lotz deil aan de Tour de France. In dees editie woort hae eine kiër viefde en eine kiër zösde in ein etappe.
In augustus 2004 maakde Lotz bekènd dat 'r de Rabobankploog aan 't eind van dat jaor zou verlaote. Van 't begin van 't sezoen 2005 tot 1 juni van dat jaor reej hae veur Quick·Step - Innergetic. Toen biej ein gerechtelik óngerzeuk EPO bie häöm thoes waor aangetrófe en hae ouch haw bekènd 't middel gebruukt te höbbe, leet hae zelf op 1 juni zien contract óntbènje. Zijn ploog accepteerde 't óntslaag en 't dopinggebroek kaom häöm op 'n sjorsing van 2 jaor te staon veur 't fitserenne in 't algemein en 4 jaor veur de Pro Tour. Lotz ging trög in zien awt beroop es liëraar wiskunde.
In jannewari 2007 woort bekènd dat Lotz nao aafloup van zien sjorsing 'n contract zouw teikene bie de Nederlandse amateurploog Löwik Meubelen. Later dat jaor is Lotz weer in 't peloton trökgekiërd. Bie 't Nederlands Kampioensjap op de waeg behaolde hae 'n 19e plaats.
Inmiddels wirkde Lotz weer op 'n middelbare sjaol in Kirkraoj (College Rolduc). Dees baan haet 'r opgezag toen hae mondeling akkoord waas gegaon om veur de wielerploog Pedaltech te gaon rieje. Oeteindelik ging dit neet door en op 19 december 2007 maakde Lotz bekènd dat hae per direct sjtop mèt fitserenne aangezeen hae gein nuuj ploog koosj vènje.
Op vriedig 3 octwouber 2008 woort Lotz door ein Belsje rechbank veroardaelt tot ein boete van 16.500 euro, wovan 8250 veurwaardelik, weges 't gebruuk van 't verbaoje middel EPO. Oarsjprónkelik waas, naeve ein boete van 17.000 euro, ouch ein ónveurwaardelike celsjtraof van 'n hauf jaor geeis.
Belangriekste euverwinninge
1997
1999
2004
Zèsde iew
vijfde iew - zèsde iew - zevende iew De zèsde iew is 'n iew in de christeleke jaortèlling die leep vaan 501 tot en mèt 600. In Wes-Europa waor 't deil vaan de 'duuster iewe': nao de Groete Volksverhuizinge waor 't Wes-Romeins Riek ingestort en euveral maakde Germaonse keuninkrieke de deens oet. Väöl daovaan waore wel al gekeerstend. 't Byzantijns Riek góng zjus door 'n groete bleujperiode; 't deeg zelfs poginge 't Weste trök te vereuvere. Dit Riek veurde diverse oorloge mèt 't Perzisch Sassanideriek. China góng door 'nen tied vaan politiek oonras, meh bleujde cultureel wel op. Aon 't ind vaan d'n iew zörgde de Suidynastie weer eve veur einheid. Indië woort gedomineerd door 't Guptariek, wie dat ouch de iew daoveur al zoe waor. In Midde-Amerika bleujde de Mayacultuur.
Sophie Charlotte
Sophie Charlotte da Silva (Hamburgo, gebore 29 april 1989) is 'n Braziliaanse actrice.
Kvalsund
thumb|De ligking van Kvalsund in de pervincie Finnmark. Kvalsund is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Finnmark in Nórwaeg. De gemeinte had 1.070 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.843,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 0,6. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 2017.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,6% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
F-104 Starfighter
thumb|250px|F104 Starfighter
De Lockheed F-104 Navo codenaam Starfighter waas binne Keuninklikke Lochmach de veurgenger van de huidige F16.
Gesjiedenis
De Lockheed F-104 zorgdje d’rveur det lenj in sjtaot ware om te vleege mit mach 2, d.w.z. 2x sjneller es ‘t geluid. ‘t Belangriekste puntj wo de F-104 aan mos voldoon waas sjnelheid. Daorom kreeg ’t vleegtuug eine sjlanke romp wodoor de sjnelheid toenoom. ‘t Eerste prototype, de XF-104, maakdje de eerste vluch op 4 meert 1954. Kelly Johnson, de ontwerper van’ne F-104, haaj ‘t vleegtuug zo gemaaktj dat ‘t hoog sjnelhede kos haole. Det waas de reeje det de F-104 zo’n dun vleugels haaj. De vleugels waare op ‘t diekste puntj maar 10,15 centimaeter diek. In de vleugels kos dus neet väöl brandjsjtof wodoor ‘t maar een klein vleegbereik haaj.
Technische gegaeves
Lengte: 16,70 m.
Breidte: 6,69 m.
Heugte: 4,11 m.
Max. sjnelheid: 2100 km/u
Vleegbereik: 800 km.
Bakersfield
Demografie
Vaan de bevolking is 8,8 % awwer es 65 jaor en ze besteit veur 21,5 % oet einpersoenhoeshawwes. De werkloesheid is 8,3 % (ciefers volkstèlling 2000).
Airbus A340
thumb|250px|De Airbus A340-600 in deens va Lufthansa
Gesjiedenis
De A340-200 koos op 1 april 1992 veur de eerste keer ’t lochruim. De eerste vluch van’ne F-WWBA, 't eerste prototype, waas op 1 april 1992 en in januari 1993 vloog ‘t eerste toesjtel ein liendeens veur ‘t Duitse Lufthansa. ‘t Vleegtuug haetj eine kortere romp es de A340-300 maar haetj waal weer ein groter vleegbereik. De A340-300 is in sjtaot om 420 passageers te verveure in ein klasse, biej de A340-200 is det maar 303. Maar de inkele maatsjappiej die dit toesjtel gebroektj, haetj ein inrichting veur ongeveer 260 passageers. De A340-200 waerdje neet ‘t verkoupsucces wo op Airbus gehouoptj haaj. En ‘t bleek det vleegmaatsjappieje meer belangsjtelling hejje veur de A340-300. Ouch wie Airbus twee extra brandjsjtoftanks monteerdje en dit toesjtel probeerdje te verkoupe onger de naam A340-8000, bleef ‘t verkoupsucces oet. Inkele maondje later waerdje de produksie opgesjortj omdet de Europese vleegtuugboewer mit de A340-313X op’pe mert kwaam. Dit toesjtel waas afgeleid van’ne A340-300 maar haaj vriewaal ‘tzelfdje vleegbereik es de A340-200.
Technische gegaeves Airbus A340-200
Lengte: 59,42 m.
Breidte: 60,30 m.
Heugte: 16,83 m.
Max. sjnelheid: Mach 0.86
Vleegbereik: 14.820 km.
De A340-300
Ouch de A340-300 is ein veermotorig verkeersvleegtuug veur de lang afsjtenj. ‘t Vleegtuug is gesjiktj om 375 toet 440 passageers te verveuren euver eine aafsjtandj van ongeveer 11.500 kilomaeter. De meiste maatsjappieje die mit dit type vlege, höbbe ein configurasie wo in plaats is veur 295 passageers. Den is ‘t vleegbereik ongeveer 13.500 kilomaeter.
Technische gegaeves Airbus A340-313X
Lengte: 63,60 m.
Breidte: 60,30 m.
Heugte: 16,83 m.
Vleegbereik: 13.700 km.
Laura Cardoso
Laurinda de Jesus Cardoso Baleroni (São Paulo, gebore 13 september 1927) is 'n Braziliaanse actrice.
F-16 Fighting Falcon
thumb|250px|De F-16 of Fighting Falcon De F-16, NAVO codenaam Fighting Falcon is ein jachvleegtuug det deens duit binne de Keuninklikke Lochmach, en diverse anger lochmachte binne de NAVO.
Gesjiedenis
De F-16 is ein ontwerp van General Dynamics. Al in 1965 waas d’r ein plan om eine lichte jager te ontjwikkelen, maar det waerdje oetgesjteldj toet 1971. Toen waerdje ‘t plan weer opgepaktj en begos men met ‘t ontwerpe van dit lich toesjtel. D’r waare 2 ontwerpe gemaak, De YF-16 en de YF-17, die twee ginge de sjtried aan om winnaar te waere gekaoze en geboewdj te waere. De winnaar waerdje in 1975 bekendj gemaaktj. ‘t Waerdje de YF-16, later omgeduiptj toet F-16. De YF-17 waerdje later doorontwikkeldj toet de F/A-18 Hornet dae vanaaf vleegdeksjeepe deens ging doon.
Versies
Van’ne F-16 zeen väöl versies geboewdj. De belangriekste zeen de F-16A, B, C, D en A/B MLU. Nederlandj vluug mit de A/B versies. Ongertösse zeen väöl F-16’s gemoderniseerdj nao de MLU versie. Dit waerdje gedaon om de laevesdoer van’ne F-16’s mit ein paar doezendj vleegoere te verlenge. De A en C versie zeen versies die plaats beeje aan eine piloot. De B en D versies zeen veurzeen van twee plaatse. In 1993 waerdje de boew van’ne F-16 euvergenomme door Lockheed Martin. Ziej maakdje de ontwikkeling van de E/F versie aaf wo General Dynamics al mit bezig waas. In 2006 roldje de 4300e F-16 oet de fabriek en ze waere nog sjteeds gebouwdj. De F-35 geitj de F-16 vervange es d’r weurdj geproduceerdj. Ouch Nederlandj wiltj det toesjtel gaon koupe es vervanging veur de F-16.
Technische gegaeves F-16A
Breidte	9,45 m.
Heugte	5,09 m.
Max. sjnelheid	2170 km/u
Vleegbereik	1300 km.
Technische gegaeves F-16D
Lengte	15,03 m.
Breidte	9,45 m.
Play-off
'ne Play-off is 'n einmaolege competitie tösse minstens twie sportteams oonderein um 'n hoeger sportief doel te bereike. Wienie mie es twie clubs deilnumme, is de play-off in miniatuur-toernoojvörm opgezat, gemeinelek in knock-outvörm meh soms ouch wie 'ne liga. De play-off kin oet eine match bestoon, oet twie (eine kier oet en toes veur allebei) of oet 'n ooneve aontal vaan drei of mie (best of three/five/seven), boebij deginnege wint dee de mieste euverwinninge pak. Gemeinelek volg 'ne play-off nao de regulier competitie; op groond vaan de rizzeltaote dao-in weurt bepaold wee oonder welke veurweerde maag mètdoen.
Veurbeelder
Play-offs weure oonder mie gespäöld in 't Belsj en Nederlands voetbal. In de Belzje Ierste Klas (officieel Jupiler Pro League) weure aon 't ind vaan de regulier competitie de punte gedeild door twie, boenao de zès boveste ploge nog ins twie kier tegenein speule. Zoe weurt de landskampioen bepaold, meh ouch de nommers 2-6; op wat veur plaots me indeg is vaan belaank veur 't behole vaan Europees voetbal. De ach ploge die dao-op volge (nommers 7-14 dus) speule nog iers in twie poules vaan eder veer; daonao speule de winners tegenein um 't lèste ticket veur Europees voetbal. De lèste twie clubs (nommers 15 en 16) speule nog tegenein um degradatie in 'ne best-of-five. De verlezer degradeert direk, de winner späölt tege de drei periodekampioene vaan de Twiede Klas. Veur d'n direkten degradant kump de kampioen vaan de Twiede Klas in de plaots, die trouwens veur zienen titel gein play-offs späölt.
F-16 Fighting Falcon
Technische gegaeves F-16D
Heugte	5,09 m.
Play-off
Veurbeelder
In 't Nederlands voetbal zien de play-offs bejeiener. Dao speule de nommers 5-8 vaan de Ieredevisie play-offs um 't zèsde, mins gunsteg ticket veur Europees voetbal. In 'n haaf finaal speule de boeteste en de binneste clubs tegenein (5-8, 6-7); de winners make 't daan weer oonderein oet. Wienie de winner vaan de KNVB-beker bij de bèste ach zit, deit de nommer 9 in ziene plaots aon de play-offs mèt. Daan speule de veurlèste en ieveurlèste (nommers 17 en 16 dus) nog play-offs um in de Ieredevisie te blieve. Ze numme 't op tege neet minder es ach clubs oet de Ierste Devisie (de veer periodekampioene aongevöld mèt nog veer teams). Iers make de liegste veer gekwalificeerde Ierste Devisieteams oonderein oet wee doorgeit, die twie struime daan in in 'n twiede runde (mèt nog ach clubs), en in 'n daarde runde (mèt nog veer clubs) weurt oetindelek oetgemaak welke twie clubs volgend jaor in de Ieredevisie oetkoume. Alle Nederlandse play-offs zien volgens e conventioneel knock-outsysteem, dus mèt eine match toes en eine oet, boebij 't doelsaldo (mèt prioriteit veur oetgole) d'n doorslaag gief.
Play-offs weure ouch gehawwe in aander competities, wie de Nederlands körfbal- en handballiga's.
F-16 Fighting Falcon
Technische gegaeves F-16D
Max. sjnelheid	2100 km/u
Vleegbereik	1400 - 3630 km.
1494
1493 - 1494 - 1495
Óntkeersjtening
Óntkeersjtening of de-christianisatie ies 't sociologisch proces binne e land mit 'n lang christelikke-religieuze traditie woa-in de luuj die veurhaer praktiserend christelik waore, ziech ummer minder daonao gedrage. 'n Praktisch veurbeeld daovan ies 't aafnumme van kèrkvisites (óntkirkelikking), 't ummer minder populair weurende vaste (en daomit de aafnummende christelikke beteikenis van anger tradities, wie Vastelaovend) en de aafnummende kinnes van Biebelse tekste bie luuj. 't Tegeneuvergesjtèlde proces ies keersjtening.
Secularising en óntkeersjtening
Secularising ies 't proces woa-in ummer miè luuj binne e maatsjappie 't bezej umerme dat religie nimmiè de houfzakelikke factor ies in 't vörme van de algemein ethiek en moraliteet van 'n publiek ruumte. In de Nederlandstalege en Duutsjtalege sociologie weure óntkeersjtening en secularisering dieks doormekaar gegooid. In de Franstalege traditie weurt dit versjil ivvels sjtrik van mekaar gesjeie. Zoa sjtilt de Franse socioloog-theoloog Olivier Roy dat allein in Wes-Europa 't óntkeersjteningsproces en 't secularisingsproces min of miè hand in hand höbbe plaatsjgevonge. In de VS zuut me ivvels dat secularising euver 't algemein väöl eerder óntsjtong (de late 18e ièw) mer dat de óntkeersjtening noats zoa fel ies gewaes aldao vergeleke mèt Wes-Europa. Ouch in sommege Oas- en Middel-Europese leng zuut me dit versjiensel. 't Modern Pole ies beveurbeeld groatdeils geseculariseerd mer óntkeersjtening gief 't dao neet. Anno 2020 identificeerd miè es 95% van de Pole ziech es geluivige Kathelieke. Dat ies 'n hoager percentaasj es wat 't waor in 1989 in Pole.
Simon Vestdijk
thumb|Vestdijk anno 1940. Simon Vestdijk (Harlingen, 17 oktober 1898 - Utrech, 23 miert 1971) waor 'ne Nederlandse romansjriever. Heer wèrkde in 't begin es dokter, meh gaof in 1932 zie werk op um ziech gans aon de literatuur te wije. Vaanaof daan woort heer eine vaan de mies geleefde en productiefste sjrievers vaan Nederland, mèt dèks miejer romans per jaor. Heer wèrkde in 't gemein ouch aon diverse romans doorein: ei book kós 'm oondaanks zien hoeg productie jaore koste. Nao 'n oonderbreking door d'n Twiede Wereldoorlog góng heer dao gewoen mèt wijer. Neve romans sjreef Vestdijk ouch verhaole en poëzie. In de jaore viefteg kaom heer op de top vaan zien carrièr, meh daonao kaom heer sterk in concurrentie mèt de nui generatie sjrievers. Bij zienen doed in 1971 waor zie werk sterk oet de mode; e perces wat daonao doorgóng. Väöl vaan zien beuk gónge vaan d'n drökpeers, al woorte sommege oongepubliceerde werke en fragminte ouch postuum oetgegeve. Allewijl is heer nog veural bekind um ziene roman De koperen tuin en um d'n Anton Wachter-cyclus.
Gewoen jaor wat op daensdig begintj
E gewoen jaor op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender wat begintj mit 'ne daensdig haet de volgende kalender:
Veurbeelder oet d'n twintigsten en einentwintigsten iew
1901, 1907, 1918, 1929, 1935, 1946, 1957, 1963, 1974, 1985, 1991, 2002, 2013, 2019, 2030, 2041, 2047, 2058, 2069, 2075, 2086, 2097
Twiefeleer
'ne Twiefeleer is:
Bosseve
thumb|left|300px|De Bósseversjans. Bosseve (Nederlandjs: Boshoven, op anger dialekten ouch waal Bósseve) is e gehuch van Wieërt det ummertoe mieë toet 'n wiek van die plaats verwuuertj.
Maaslandse keuns
Maaslandse keuns of Mosaanse keuns is 'ne regionale sjtiel binne de romaanse keuns dae tösje d'r 11de en d'r 13de ieëw e groeët aantal keunstwerke óp 't gebied van architectuur, beeldhouwkeuns, edelsjmeedkeuns en illuminatie hat ópgelieëverd in e gebied dat wert aangeduid es 't Maaslaand.
Homs
Homs of Emesa (Arabisch: حمص) is 'n aaj sjtad in Syrië wovan de gesjiechte truukgeit toet 2300 v. Chr. In d'n tied van 't Romeins Riek waerde de naam Emesa gebroek. 't Ligk op 'n paar oer aafsjtandj van 't bekèndje fort de Krak des Chevaliers. 't Is ouch de plaats wo zich de toembe bevindj van Khaled Bin Al Waleed, 'ne bekèndjen Arabische kriegsman.
Es e gevolg van de Syrische Börgerkrieg is Homs praktisch gans kepót. Veur deze krieg had de sjtad net get meer es 1 miljoen inwoners.
1604
1601 - 1602 - 1603 - 1604 - 1605 - 1606 - 1607 thumb|right|150px|Belègk van Oastende 1604 (MDCIV) waor e sjrikkeljaor wat begós op donderdag op de Gregoriaanse kalender en e sjrikkeljaor wat begós op 'ne zoondag op de Juliaanse kalender.
Gebaore
thumb|right|150px| Jan van Galen, gebaore in 1604
Tunesisch hierevoetbalèlftal
thumb|Tunesië in 'ne match tege [[Nederlands hierevoetbalèlftal|Nederland in 't Hammadi Aghrebistadion in Radès.]] 't Tunesisch hierevoetbalèlftal (bijnaom نسور قرطاج nusūru qarṭāǧ 'erende vaan Carthago') vertreujt Tunesië in internationaol voetbalmatche. 't Team huurt vaanajds al bij de betere vaan Afrika en heet diverse kiere zien opwachting gemaak op e Wereldkampioensjap.
Historie
In Tunesië gaof 't al vreug 'n nationaol competitie, boe-oet in 1928 'n oonofficieel èlftal woort geformeerd. Dit team naom 't op tege e Frans B-team; 't verloor mèt 8-2. In 1932 woort veur 't iers gewonne, en wel tege Frans-Algerije (1-0). Toesstadion waor in die daog 't Velodroom in Tunis.
'n Officieel nationaol team woort pas geformeerd naotot Tunesië oonaofhenkelek woort vaan Fraankriek, in 1956. D'n iersten officiële match waor op de Pan-Arabische Speule vaan 1957: 'n 4-2 euverwinning op Libië. In 1960 plaotsde 't team ziech ouch veur de Olympische Speule. Mèt de Joegoslaaf Milan Kristić mós Tunesië ziech mèt de toplen goon mete; 'n 10-1 verlees tege Hongarije maakde dujelek tot 't dao nog neet ech veerdeg veur waor.
In de jaore die kaome góng 't ummer beter. In 1962 woort 't land daarde in d'n Africa Cup; in 1965, in eige land, woort zelfs de twiede plaots behaold. De twiede groete bleuj kaom ind jaore '70. In 1978 plaotsde Tunesië ziech veur 't iers veur 't WK. 't Kaom dao neet wijer es de grópsfaas; in die daog woort vaan Afrikaonse teams ouch koelek mie verwach.
In de jaore tachteg presteerde Tunesië neet väöl, meh midde jaore negenteg kaom 't trök. Op de Africa Cup vaan 1994 - hun ierste in 12 jaor - haolde 't land veur 't iers in jaore weer de finaal (boe-in 't verloor vaan Zuid-Afrika). Ouch waor 't land presint op de WK's vaan 1998 en 2002 - boe 't weer neet wijer kaom es de grópsfaas. In 2004 haolde Tunesië, aon de hand vaan de Fransen trainer Roger Lemerre en staarspeuler Hatem Trabelsi, zie groetste succes tot nog touw door in eige land kampioen vaan Afrika te weure. Rivaol Marokko woort heiveur in de finaal verslage. 't WK vaan 2006 brach gein bezunder gooj prestaties, al had me dao oonderhand wel op gehoop.
Naotot Lemerre in 2008 bij Tunesië weggóng, raakde 't nationaol team stuurloes. In de Africa Cup presteerde 't team neet bezunder väöl mie en veur WK's wis 't ziech al gaaroet neet te plaotse. Pas tegen 't ind vaan de jaore '10 kaom dao veraandering in. Op 't WK vaan 2018 en 2022 waor Tunesië weer debij en op 't Afrikaons kampioensjap vaan 2019 kaom 't tot de veerde plaots.
Pafou
thumb|left|300px|'t Roed stök is Paphos, 't raos is de res vaan de in praktiek door Cyprus regierende stökker, 't paors is Noord-Cypriotisch en 't greun is Brits Paphos, spreek oet wie Pafos, of Pafou, spreek oet wie Pafoe, (Nuigrieks: Πάφου, Pafou, Törks: Baf) is 'n Cypriotisch distrik in 't zuie vaan 't eiland. 't Is same mèt Limasol 't einegs distrik dat nurges vilt oonder de rippebliek Noord-Cyprus of, zoewie de EU 't nump, door Törkije bezat Cyprus. Volges de census vaan 2001 gief 't 66.364 lui in Paphos. 't Gief 'n oppervlaak vaan 1393 km². De hoofplaots is Pafos.
Pole (vouk)
De Pole (Pools: Polacy) vörmen e Slavisch vouk en etnische groep det inheims is aan Polen en 'ne gemeinsjappelike Poolse kómaaf, kultuur en gesjiechte deiltj. De moderspraok vanne Polen is 't Pools.
In Pole make zie bao 97% vanne bevölking oet. 't Guuef wiejer nag klein minderheje van Duutsjers, Kasjoebe, Mazoere, Roetheniërs en Silesiërs. Wiejer kómme de Pole zelf nag boete Pole veur in Litouwe, Oekraïne, Róslandj en Witróslandj. De Pole höbbe zich saere val vanne Iezere Gerdien ouch gevestig in Wès-Europa, in lenjer wie Duutsjlandj, Frankriek, 't Vereinig Keuninkriek en Nederlandj. In 't naorde van Nederlands Limbörg (veural inne gemèndjes Vinlo en Haors ane Maas) guuef 't 'n rilletief groeate en grujjendje Poolse gemeinsjap. De Poolse gemeinsjap inne Parkstad en in Belsj Limburg is klènder, mer ouch ajer. Dao kome zie vreuger wirken inne kaolemiene.
Werreldwied guuef 't zón 60 miljoen Pole, wovan mieër es de hèlf in Pole wóntj. Boetedet wone miljoenen aan Polen in lenjer wie Breziel, Canada enne Vereinigdje Staote, mer ouch in Australië en Israël.
De Pole zeen euverwaegendj katteliek, zoea 92% vanne inweuners van 't landj hange dit geluif aan.
Lebesby
thumb|De ligking van Lebesby in de pervincie Finnmark. Lebesby is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Finnmark in Nórwaeg. De gemeinte had 1.391 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 3.458,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 0,4. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 2022.
Air France
Air France is de nasionale lochvaartmaatsjappiej van Frankriek.
De gesjiedenis
De maatsjappiej waerdje op 30 augustus 1933 opgerich en ontsjtong door ein fusie tösse ein aantal maatsjappieje. Air France haetj ein gevarieerde vloot van bienao 250 vleegtuuge (veur de fusie mit KLM). Dees toesjtelle zeen geplaats biej Air France, Air France Asie, Air France Cargo (13 B747-200F's) en Brit Air (de regionale tak van Air France). In 2000 stapdje Air France in ’t Skyteam, ein samewerking tösse Delta Airlines, KLM, Alitalia en Northwest Airlines. Op 30 september 2003 fuseerde Air France mit de KLM.
De lochvloot besjtuitj oet Airbusse en Boeings. Air France is de enige maatsjappiej die mit de heel Airbus A320-familie vluug. Air France vluug nao ruum 80 lenj in de hele waereld. In ‘t verleeje haetj Air France väöl vleegtuuge verlaore. Zo zeen d’r inkele toesjtelle gecrash wobiej meer es 300 miense zeen omgekomme. De bekindste crash van Air France waas op 25 juli 2000, toen eine Concorde vlak nao de sjtart neerstordje op ein boetewiek van Paries. Hiejbiej kwaame alle inzittendje en veer persone op’pe grondj, om ‘t laeve. Ouch is Air France door väöl kapinge getroffen
De huidige vloot
A318, A319, A320, A321, A330-200, A340-300, ATR-42, ATR-72, B747-400, B747-400BCF, B747-400F, B777-200, B777-200ER, B777-300, B777-300ER, EMB-120, ERJ-135, ERJ-145, ERJ-190, F70, F100, CRJ-200, CRJ-700.
Groenlo
frame|Ligking vaan Groenlo in Gelderland Groenlo (Achterhooks: Grolle, ajd Nederlands: Grol) is e stedsje in de gemeinte Oost Gelre, in de provincie Gelderland, in d'n Achterhook, mèt 'n oppervlak vaan 9,41 km2 en (per 1 januari 2007) 10.062 inwoeners.
Historie
thumb|left|Beleg vaan Groenlo in 1606 door [[Spinola]] thumb|left|60px|Waope vaan Groenlo Stadsrechte veur Groenlo weure in 1277 door graof Reinoud I vaan Gelder touwgekind. In 1334 krijg de stad ouch touwstumming veur walmör te bouwe. Tijens d'n Tachtegjäöregen Oorlog weurt de stad väöl belegerd, beveurbeeld in 1597 deur Maurits van Oranje, in 1606 deur Ambrosio Spinola, en in 1627 deur Frederik Hendrik.
1603
Gebäörtenisse
thumb|150px|right| James I van Èngelandj thumb|right|150px|Orion in de Uranometria van Johannes Bayer
Gebaore
thumb|150px|right| Abel Tasman, gebaore in 1603
Gesjtórve
thumb|150px|right| Elizabeth I van Èngelandj, gesjtórve in 1603
Limbörg (Vereinegde Nederlen)
thumb|Vörming vaan de Limbörge. Geel: 't vreuger [[departemint vaan de Oonder-Maos; greun: geannexeerde deile vaan 't vreuger Departemint vaan de Roer; gearceerd geel: deile vaan 't Oonder-Maosdepartemint die Nederland aon Pruses mós aofstoon; roed: grens vaan 1839.]] Limbörg waor ein vaan de zeventien provincies in 't Vereineg Keuninkriek vaan de Nederlen, zoewie tot 1839 'n provincie vaan 't Belsj. Ze besloog 't gebeed vaan de huiege provincies Belsj Limbörg en Nederlands Limbörg en had Mestreech es hoofstad.
Vörming
Al in d'n tied vaan de Rippubliek waore deile vaan de provincie oonder Nederlands bestuur gewees. Bij 't Congres vaan Wene woort bepaold um gans 't aajd departemint vaan de Oonder-Maos aon 't nui Keuninkriek vaan de Nederlen touw te wieze. Veur de continuïteit in groondgebeed woort beslote tot Nederland ouch de oontbrekende gebeje aon de Maoskant moch höbbe, die vreuger tot 't departemint vaan de Roer hadde gehoort en boe Pruses aofstaand vaan deeg. In 1817 woort de grens bij 't Tractaot vaan Aoke nog ins veranderd: Tegele en Melik gónge nao Nederland, wat in ruil Nederkruchte en Hertseroa aon Pruses gaof.
Me had verwach tot de nui provincie Mestreech zouw weure geneump, nao analogie vaan Antwerpe en versjèllende (väöl) awwer geweste wie Utrech en Luik. Keuning Wöllem I wouw evels neet tot de naom Limbörg verlore góng en neumde de provincie nao dit aajd hertogdóm. De groond vaan dit gewes kaom evels gooddeils in de provincie Luik te ligke.
Limbörg waor verdeild in drei arrondisseminte: Remund, Mestreech en Hasselt.
Opstand en splieting
Nao d'n opstand vaan 1830 kaom de provincie dalek oonder Belsj bestuur, boete de stad Mestreech, boe e loyaol Nederlands garnizoen (oonder leiing vaan generaol Bernard Dibbets) waor gelegerd. Um die rei heel 't provinciaol bestuur residentie in Hasselt. Wie Wöllem I in 1839 't Verdraag vaan Londe oonderteikende en daomèt de oonaofhenkelekheid vaan 't Belsj erkós, besloot me Limbörg te verdeile in e westelek (Belsj) en 'n oostelek (Nederlands) deil. De Maos woort veur e groet deil de grens, meh bij Mestreech staok de grens de reveer euver. 't Belsj (mèt Hasselt es hoofstad) deil woort ouch weer provincie Limbörg geneump, 't Nederlands deil (hoofstad: Mestreech) stoont decennialaank bekind es hertogdóm Limbörg. Dit kaom tot 1866 bij d'n Duitse Boond. In ruil veur de opgaaf vaan oostelek Limbörg kraoge de Belzje rech vaan euverpaad door de provincie in de vörm vaan 'ne spoorweeg, d'n Iezere Rijn.
Bron
Dit artikel baseert ziech op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Hoege representant vaan de Unie veur Boetelandse Affaires en Veilegheidspolletiek
D'n Hoege representant vaan de Unie veur Boetelandse Affaires en Veilegheidspolletiek is 'ne polletieke pos in de Europese Unie (EU); dee dèks sömpelweeg d'n Hoege Representant (HR) geneump weurt. Officieus steit dee pos ouch bekind oonder aander titels, zoewie de EU Boetelandsminister, umtot zien verantweurdelekhede väöl lieke op die vaan 'ne Minister vaan Boetelandse Affaires. Haaf vaan de HR'en zien vrouwe gewees.
D'n Hoege Representant (HR) nömp de leiing euver de Gemeinsjappelek boeteland- en veilegheidpolletiek, ofwel de Common Foreign and Security Policy (CFSP). D'n HR is eine vaan de Eurokemissarisse (ministers op EU-niveau) binne de Europees Kemissie en kin allein de EU reprizzentere op vlake die al oonder consensus vaan de EU-lidstaote steit. D'n Europese Raod (de lidstaote) beneump d'n HR mèt gekwalificierde mierderheid, mèt instumming vaan de President vaan de Europese Kemissie - dee allewijl weurt bekleid door President Ursula von der Leyen. 't Direk verkoze Europees Parlemint moot dees beneuming vervolges goodkäöre. D'n HR weurt bijgestande door d'n Europesen deens veur extern optreie, ofwel de European External Action Service (EEAS).
Lies vaan Hoege Representante
De functie woort geïntroduceerd in 't Verdraag vaan Amsterdam (1999). Pas Sinds dat jaor zien d'rs veer Hoege Representante gewees. Veurtot de positie woort ingezat heet Jürgen Trumpf, 'nen oonaofhaankeleken diplomaot, de zedel veur korten tied ingenomme um de positie riechteg veur te bereie veur d'n iersten HR. Pas in 2009, mèt 't Verdraag vaan Lissabon, woort d'n HR 'n belaangrieke functie - umtot heer noe direk deil oetmaakde vaan de Europees Kemissie en de Raod vaan de EU. 't Woort dus ouch pas vaanaof 2009 belaangriek oonder welk Kemissie-presidentsjap d'n HR veel (en is daorum ouch véúr 2009 neet beneump in dit artikel).
Lies vaan Hoeg Representante
Opvallend is tot in 't gaans bestoon vaan d'n HR de positie ummertouw is ingevöld door sociaoldemocraote, wijl dit ummertouw gebäörde oonder Kemissie-presidentssjap[e vaan christendemocraote.
Kamermeziek
Kamermeziek is meziek mèt 'n relatief klein bezètting, in tegestèlling tot orkesmeziek (boe 'ne zaol, gein kamer, veur nujeg is). De voesregel is minder es tien oetveurende; meziek mèt mer eine oetveurende weurt soms geine kamermeziek geneump. De term weurt veural in de contex vaan instrumentaole klassieke meziek gebruuk.
Kamermeziek es apaart genre kaom op in de barok. 't Gaof toen ensemblemeziek veur versjèllende instrumintecombinaties, meh ouch ummer mie sonnate veur solo-instrumint (meistens de viool) en basso continuo, zoewie triosonnate veur twie instruminte (miestal twie viole) en basso continuo. Wie de becieferde bas bij d'n euvergaank vaan barok nao rococo laankzaam meh zeker verdween, kaome nui genres op. 't Belaankriekste vaan die genres is 't striekkwartèt, wat sinds Haydn es de mies veuraonstoonde vörm vaan kamermeziek gelt; aander nui genres waore beveurbeeld 't striekkwintèt (o.m. bij Mozart) en kwartètte, kwintètte etc. veur blaosinstrumint en striekers (e hobokwartèt heet beveurbeeld 'n bezètting vaan 'nen hobo en drei striekers) zoewie klaveertrio's, -kwartètte etc. mèt e klaveer en mierder striekers. De solosonnaat bleef bestoon, meh 't klaveer kreeg noe 'n concerterende rol (neet mie es akkoorde speulend begeleiingsinstrumint). Versjèllende componiste vaan de romantiek conmponeerde ouch gere kamermeziek, neet in 't minste umtot orkestraol genres wie de symfonie door 't werk vaan Beethoven es al te belaoje golle. Bezunder weerdevol is 't werk vaan Johannes Brahms. Ouch väöl twintegsten-iewse componiste componeerde veur kamerbezèttinge.
Speciaol vermelling verdeent 't kamerorkes. Dit is 'n ensemble wat dèks mer oet 'ne speuler of vieftien besteit, en boe-in soms de partije, wie in de kamermeziek, inkelvoudeg zien bezat. Wie de naom al zeet make zoe'n ensembles orkesmeziek, meh neet zelde is de relatie mèt en inspiratie oet de kamermeziek dudelek te merke.
Machsverhöffing
Machsverhöffing is 'n wiskundige bewirking wobie e getaal (de factor of 't gróndjtaal vanne machsverhöffing) herhäöldjelik mit zichzelf wuuert vermeinigvöljig. Machsverhöffing is 'n raekenkundige bewirking vanne derdje orde.
Definiesje van mach
De nde mach euver gróndjtaal x is gedefineerd es de inverse van 't logaritme van x mit gróndjtaal n.
De gebroekelike notaasje is det d'n exponent, dae 't aantaal kieër aan vermeinigvöljigen aanguuef, hoger wuuert gesjreve (superscrip). De nde mach euver 't gróndjtaal x wuuert dus genoteerd es x^n.