cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Executieve mach
In zoewel Nederland, Belsj wie Duitsland mot de regiering (de executieve mach) de wètte oetveure die zien aongenomme door 't Parlemint en de Senaot, die mèt z'n twieë de legislatieve of wètgevende ach vörme. Daoneve - en minstes zoe belaangriek - motte die wètte, veurtot ze überhaup kinne weure oetgeveurd, zien getoets aon de al bestaonde (en daorum zwoerder wegende) wètte in 't land. Dees toetsing weurt oetgeoefend door rechbaanke en mèt naome 't gerechshof: same vörme die de judicieel of rechterleke mach.
Limbörg en de Euregio
In Nederlands Limbörg ligk de executieve mach bij de Gedeputeerde Staote, die is gezeteld in 't Gouvernemint te Mestreech. In Belsj Limbörg ligk die mach bij de Deputatie, te Hesselt. 't Zelfde gilt veur provincie Luik, al heet de Deputatie hei 't Provinciecollege (college provincial). In de boondsstaot Noordrien-Wesfale geit de Landesverwaltung euver de executieve mach.
Euvereges höbbe in alle bovegeneumde regio's ouch de gemeintes inbrink op de regionale executieve mach. In Duitsland kump dao nog 'n extra niveau bij, tösse de boondsstaot en de gemeinte in: de Krink.
Nationaal
In Nederland geit de Nederlandse regiering euver de meiste executieve mach. Belsj en Duitsland zien evels fidderaties, boedoor dao väöl mie nationaal mach weurt gedeild mèt regionaal regieringe. In Belsj mot de fidderaol regiering daorum väöl vaan häör executieve mach deile mèt de gewesteleke regieringe vaan Breusel, Vlaondere en Wallonië, wijl de Duitse fidderaol regiering die mach deilt mèt de regieringe vaan de Boondsstaote.
Europees
Op 't niveau vaan de Europese Unie (EU) weurt de executieve mach gedeild door drei institute: de Europees Kemissie (de Prizzedent en de Eurokemissarisse), d'n Europese Raod (de nationaal leiers) en de Raod vaan de Europese Unie (de ministers; daorum ouch-wel de "ministerraod" geneump). Heidoor kin me eigelek neet spreke vaan 'n EU-instituut dat in aonmerking kump um ziechzelf de Europese regiering te nömme. Zelfs al weurt de Kemissie wel soms es zoedaoneg begrepe. De drei executieve institute motte dus mèt z'n dreie de aongenomme wètte oet 't Europees Parlemint (de legislatieve mach) oetveure. Zjus wie dat geit op nationaal niveau, motte die wètte iers weure getoets op basis vaan al bestaonde wètte en verdrage door 't Hof vaan Justitie vaan de Europese Unie (de judiciele mach).
Jeu van Bun
Jeu van Bun (Mestreech, 10 december 1918 - Mestreech, 21 december 2002) waas 'ne Nederlandse voetballer.
Biegrafie
Van Bun voetbalde 19 jaor op 't hoagste niveau in de Nederlandse competitie, veurnamelik es rechsback. Hievan sjpeelde hae 17 jaor veur 't Mestreechse MVV, eësj es amateur en vanaaf 1954 es semiprof. Van 1956 pès 1960 sjpeelde hae, ouch veur MVV, es profvoetballer in de Eredivisie. In 't sezoen 1960-1961 maakde hae 'ne euversjtap nao de eredivisieclub Willem II en in zien lètste jaor sjpeelde hae in 't sezoen 1961-1962 veur Sparta Rotterdam. Hae scoorde zès gole in de Eëredevisie, allemaol veur MVV.
In zien amateurperiood bie MVV sjpeelde hae in de jaore 1947, 1948 en 1949 èlf interlands veur 't Nederlands Èlftal. In 1948 naom hae es lid van 't Nederlands èlftal deil aan de Olympische Sjpele in Londen wo in de veurrónje mèt 3-1 woort gewónne van Ierlandj. In de eësjte rónje woort aevel mèt 4-3 van 't gaslandj Groat-Brittannië verlaore wodoor Nederland veur wiejer deilname waas oetgesjakeld.
Nao zien carrière es voetballer waas hae actief es voetbaltrainer biej diverse Limburgse amateurclubs.
Coronacrisis op 't Belsj
De Coronacrisis op 't Belsj is 't gevolg vanne oetbraak van 't coronavirus. Op 3 fibberwarie 2020 woort de ierste besjmetting gemeld bie 'ne Belsje evacué, dae d'n daag daoveur arriveerde mèt e vleegmesjien oet de Sjinese sjtad Wuhan. Aanvankelik besjlote de Belsje autoriteite veur gein aantal besjmettinge per gemeinte te registrere, maar per regio. 't Beleid versjilde daomèt mèt det van de ómringende lenj, woerónger mèt det van Nederlandj. Op 26 miert woort e kaertje gepubliceerd mèt 't aantal geregistreerde besjmettinge per 100.000 inwoeners. Dao-oet bleek det inne Henegouwse gemeinte Quévy en inne Limburgse gemeintes Alleke en Sintruin de hoegste concentraties besjmettinge waore te vinge.
In totaal gief 't óngevier 1,3 miljoen besjmettinge. In totaal zien zikker 25.000 luuj zien gesjtorve ane gevolge van 'n besjmetting mèt 't coronavirus.
Maotregele
Op 't Belsj gief 't de federaal regeringe en de regeringe vanne geweste. Op federaal niveau woorte de volgende besjloete genome:
Regionaal en lokaal regeringe kènne aanvöllende maotregele neme. Zoe besjloot de Vlaamse regering op 13 miert veure beperke van bezeuk aan krankehoezer en psychiatrische inrichtinge.
Kritiek
Aan 't begin van d'n oetbraak goof 't 'n ernstig tekórt aan handjgel en besjermende kleiding wie móndjkepkes. De levering van besjermend matterjaal zouw al jaore chaotisch verloupe. Critici brènge dit in verbandj mèt 't oersjpronkelike advies vanne regering óm gein maskers te drage, ómdet det e "vals geveul van veiligheid" zouw gaeve. De rechs-conservatief partie N-VA haet de lock down euverdraeve geneump. Inne Brösselse veursjtad Anderlech broke op 10 en 11 april rèlle oet.
Ouch goof 't kritiek oppe zoegenaamde GAS-boetes. Det zien boetes die gemeintes kènne oplègke wienie luuj gemeintelike raegels, woerónger coronoregels, euvertraeje. De wettelikheid van dees boetes weurt betwis.
Situatie in Belsj Limburg
Inne pervincie gief 't in totaal óngevier 74.000 besjmettinge en mie es 1.300 luuj zeen gesjtorve ane gevolge van 'n besjmetting mèt 't coronavirus. In de aaj miengemeintes, wie Berringe of Heuze-Zolder, waore de aantalle get hoeger es in anger gemeintes. De hoegste geregistreerde concentraties aan besjmettinge zien te vinde inne direkte ómgaeving van Sintrui.
Belsj
<GALLERY> Plaetje:Spread_of_COVID19_in_Belgium.png|Euverzichskaertje vanne versjpreiding van 't virus op 't Belsj. De dónkergreun gemeintes zien 't hels getroffe. Plaetje:Three_people_posing_in_front_of_the_Brussels_City_Museum_while_Grand_Place_is_unusually_empty_because_of_the_COVID-19_pandemic_(DSCF7223).jpg|E leeg plei in 't centrum van Brössel Plaetje:Jibea_Etterbeek_Carrefour_2020_04.jpg|Sociaal ónthajing in en róndjóm supermerte
Belsj Limburg
Tösse 20 miert en medio mei waore de meiste grenseuvergeng mèt 't Belsj toe. Óngersjtaonde foto's tuine inkel veurbeelde. <GALLERY> Plaetje:Veer_Berg_aan_de_Maas_-_Meeswijk_gestremd_vanwege_Covid-19.jpg|Vaer bie Berg aan de Maas zónger luuj Plaetje:Grensversperring_vanwege_Covid-19_tussen_het_Belgische_Teuven_en_Nederlandse_Slenaken.jpg|Grensversjperring tösse Nurop en 't buurdörp Sjlenake Plaetje:Epen-wegafsluiting_Kuttingerweg.jpg|Op de Kuttingerwaeg bie Ieëpe Plaetje:Sippenaeken-wegafsluiting Chemin du Vieux Moulin (3).jpg|...bie Sippenaeken Plaetje:De_Plank-wegafsluiting_De_Planckweg_(3).jpg|...bie De Plaank
Brónne
Dit artikel is gooddeils gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstalig artikel, 't Nederlandstalig artikel euver de coronamaotregele op 't Belsj en de nuutsartikele op Wikinuujs. Veur 'n euverzich van artikele euver 't coronavirus op 't Belsj en in Belsj Limburg, zuuch: Wikinuujs
Wiejer woort(e) dees brón(ne) gebroek:
11 juni
11 juni is de 162ste daag van 't jaor (163ste daag in ein sjrikkeljaor) in de Gregoriaanse kalender. Nog 203 daag pès 't eindj van 't jaor.
Gebore
thumb|right|Cosimo I de' Medici<brgebaore 11 juni 1519. thumb|right|Richard Strauss, gebaore op 11 juni 1864 nao ein sjilderiej van [[Max Liebermann]]
Gesjtorve
thumb|right|Sjtandbeeld van Alexander in 't [[Istanbul Archaeology Museum.]]
Jiddah
250px|thumb|right|Liegking van Jiddah in Saoedi-Arabië Jiddah (Arabisch جدة, ouch waal getranslitereerd es Djedda, Jeddah of Jedda) ies 'n sjtad in Saoedi-Arabië. De sjtad liek aan de Roaj Ziè. Jiddah haet óngevaer 3,4 miljoan inweunersj.
De Landjgraaf
De Landjgraaf is 'n buurt in de Gelaense wiek Lèndjheuvel, in 't noordoaste van die wiek, tösje 't dörp Einekoeze en de sjpoorlien Zitterd-Mesjtreech. 't Is 'n typische nuujboewwiek oet de jaore '90. De naam van de buurt kump van 'ne aarde wal ('landgraaf') dae huuj dweersj door de beboewing löp.
Judicieel mach
De judicieel, justitieel, juridische of rechterleke mach (vaan 't Franse  pouvoir judiciaire) riffereert nao de mach vaan de persoene en institute die euver 't rech gaon in 'ne rechsstaot. Centraol in zoe'ne rechsstaot is 't idee tot de rechterleke mach oonaofhaankelek is vaan de polletiek. De rechterleke mach weurt daomèt dèks in modern staote, väölal modern democratieë, geplaots in de konteks vaan de sjeiing vaan machte, ouch wel de Trias Politica geneump: 'n theorie vaan Montesquieu (1689 - 1755) die allewijl weurt umermp door de ganse politicologie en rechsgelierdheid. De aander twie machte in dees dreihooksverhawwing zien de executieve of oetveurende mach (meistes de regiering) en de legislatieve of wètgevende mach (dèks 't Parlemint en de Senaot).
De jucidieel mach is in 't allewijl Westers dinke e systeem vaan rechbaanke wat de wet in naom vaan de staot interpreteerd, verdeideg en touwpas. Ze kin ouch wie'e mechanisme veur rechterleke oplossinge of ooneinegheie weure gezien. Oonder de doctrine vaan de sjeiing vaan machte kin de jucidieel mach wette tege hawwe die door de executieve of legislatieve machte weure opgedrage. Dit deit 'ne rechter daan op basis vaan al bestaonde wètte die al daan neet in contradictie staon mèt de nui veurgestèlde wèt.
Europees judicieel mach
In de Europese Unie (EU) is 't Europees Hof vaan Justitie (deil vaan 't Hof vaan Justitie vaan de Europese Unie) verantweurdelek veur 't Europees rech. 't Hof heet 'n, veur EU-bezejje, groete maote vaan mach in de Unie: alle Europese wètgeving, inclusief de nationaal wètgeving vaan EU-lidstaote die op welke meneer daan ouch gelink kinne weure mèt intra-nationaal aofsprake tösse EU-lidstaote, valle oonder de verantweurdelekheid vaan dit Hof. Es 't Hof bewies tot de situatie of wètgeving op welke meneer daan ouch in aonraoking kump mèt Europees wètte, of wètte vaan aander lidstaote, heet 't Europees Hof 't lètse woord. Wat de nationaal rechbaanke dao ouch vaan mage vinde is daan irrillevant. Daomèt gief 't 'n vrij oetzunderleke situatie binne de verstandshawwinge tösse de EU en häör lidstaote: wijl in de executieve mach en legislatieve mach de EU minder te zègke heet es de lidstaote (die allemaol oonaofhaankelek veto-rech höbbe bij 't veur- of tegestömme vaan nui wètte), heet de EU in de judicieel mach via 't Europees Hof de euverhand. Heidoor weurt soms ouch wel gestèld tot 't Europees Hof 't mechtegste instituut is vaan de EU.
STS-130
STS-130, ofwel voloet Space Transportation System 130, is 'n Space Shuttlemissie nao 't International Space Station. De missie weurt oetgeveurd door de Space Shuttle Endeavour. Op 7 fibberwarie 2010 zouw d'n Endeavour gelanceerd weure, mer door teväöl bewolking is dat oetgestèld. De volgende poging 8 fibberwarie, um 04:14:08 EST (10:14:08 Nederlandsen tied) lökde wel. Nao dees missie gief 't nog veer missies veurtot de Space Shuttles mèt pensioen goon.
Op 6 jannewarie 2010 um 4:13 oor EST (10:13 Nederlandsen tied) begós de reis vaan 't Vehicle Assembly Building nao lanceerplatform 39A, boe heer aonkaom um 10:37 oor EST (16:37 Nederlandsen tied).
De primair vrach is de Tranquility module en de Cupola, 'n observatieoonderdeil mèt zès vinsters aon de zijkante en nog eint in 't midde, boedoor 360 graode roond geloerd kin weure aon de boetekant van 't ISS. De vörm vaan de Cupola is trök te vinde in 't insigne.
Bemanning
De bemanning besteit oet 6 persoene: commandant George D. Zamka, piloot Terry Virts, en de missie specialiste Kathryn P. Hire, Stephen Robinson, Nicholas Patrick en Robert L. Behnken. Veur Terry Virts is 't de ierste ruimtevlöch.
De missie
Nao de lancering op 8 fibberwarie heet d'n Endeavour aon 't ISS gekoppeld op 10 fibberwarie. D'r höbbe drei ruimtewandelinge plaotsgevoonde (op daag 5, 7 en 10), die in 't teike stoonte vaan 't koppele vaan de Tranquility module en de Cupola module. Op daag 7 woort bekind tot de missie mèt einen daag verlengk zouw weure. De landing voont plaots op 21 fibberwarie 2010 um 22:22:10 EST (4:22:10 Nederlandsen tied), boemèt de totale lengde vaan de missie oetkump op get mie es 13 daog en 18 oor.
De Meulenhoek
De Meulenhoek (Nederlands: Molenhoek) ies 'n dörp t'n zuje van Nijmege. 't Dörp liek in twiè provincies: 't groatste deil liek in de Limburgse gemeinte Mook en Middelar en e klein deil in de gemeinte Heume (Gelderland). De Meulenhoek ies 't noordelikste plaetske van Limburg en haet daorum es bienaam "de poort van Limburg". Op 1 januari 2005 woonde d'r 3659 luuj in 't Limburgs deil.
In De Meulenhoek liek 't Jachtslot de Mookerheide, dat tösje 1902 en 1905 geboewd woort in Jugendstil. 't Haet allewiel 'n horecafunctie.
De kèrk van De Meulenhoek ies gewiejd aan Slevevrouw van de Zeve Sjmarte. Diet geboew oet 1934 haet vènstere van ónder andere Joep Nicolas.
Nikos Anastasiadis
thumb Nikos Anastasiadis (Nuigrieks: Νίκος Αναστασιάδης) (Limasol, 27 september 1946) is sins 28 fibberwarie 2013 de 7e prizzedent vaan Cyprus en lid vaan de conservatieve partij Dimokratikos Synagermos.
Heer volgde d'n ex-kommenistischen Dimitris Christofias op, dee al opening toende veur wijer federaoliziering mèt Noord-Cyprus es Anastasiadis is. Anastasiades won mèt 57,4% vaan de stömme tege ziene socialistischen tegestender. In 2018 woort Anastasiadis herverkoze es prizzedent. In 2019 woort heer evels subjek vaan versjillende controversies, wie vermeind witwasse en gedeiltelek verantweurdelek te zien veur de zoegenaomde "gaw visa"-affaire, boe-in Cyprus EU-börgersjap verkoch zaw höbbe aon 'ne rieken investeerder in Maleisië.
Anastasiadis heet gooi rillaties mèt ziene Noord-Cypriotische collega Mustafa Akıncı, dee in april 2015 aontrooi. De twie continuëre gesprekke euver hereineging vaan Cyprus. 't Land is al sinds 1974 verdeild in 'n Griekstaolege, hoofzakelek Grieks-Orthedox Christeleke bevolking in 't Zuie en 'n Törkstaolege, hoofzakelek Mohammedaonse bevolking in 't Noorde.
Roeselare (arrendissement)
't Arrendissement Roeselaar is ein vanne ach besteurleke arrendissemente van de provincie Wes-Vlaondere. 't Arrendissement haet 'n oppervlak van 271,54 km² en haw op 1 juli 2005 141.865 inwoener.
't Bestuit oet de gemeinte:
Maleisië
Maleisië is e land in zuidoos-Azië, wat in twie deile verdeild is. 't Westelek deil ligk op de uterste punt vaan Achter-Indië en hèt Malakka; 't oostelek deil ligk op Borneo en is verdeild in de streke Sarawak en Sabah. Maleisië grens aon Thailand, Singapore, Broenei en Indonesië. Hoofstad is Kuala Lumpur, ander stei zien Pinang, Kuala Terengganu, Ipoh, Kuching, Sibu en Sandakan.
Bestuurleke indeiling
Maleisië is ingedeild in elf staote. De nege vastelandsstaote weure door sultans bestuurd. Daoneve gief 't nog twie federaol territoria: Kuala Lumpur en Labuan (veur de kös bij Sabah).
Demografie
Twie-daarde vaan de bevolking besteit oet etnische Maleisiërs, die veural op Malakka geconcentreerd zien. Vaan de minderhede zien de Sjineze wiedoet de groetste, mèt bekans e kwart vaan de populatie. 7% is vaan Indiasen aofkóms. Op Sarawak en Sabah leve in mierderheid neet-Maleise volker, boe-oonder väöl inheimse stamme wie de Dayaks.
D'n islam is d'n euverhiersende religie (ca. 60%); alle etnische Maleisiërs zien volges de groondwèt per definitie moslim. Väöl Sjineze zien boeddhistisch, taoïstisch of confucianistisch (ca. 19%) en door de Indische aonwezigheid is ouch 't hindoeïsme vertegewoordeg (6%). De inheimse natuurvolker hange meistal 't animisme aon. Zoe'n 9% hingk 't christendom aon. Die relizjie is neet geboonde aon 'nen etnische gróp, allewel de meiste christene op Borneo woene.
Historie
Maleisië ligk op 'ne drökken handelsweeg vaan Sjina nao Indonesië en bleujde in de tiende iew op es verzameling vaan klein keuninkriekskes; dees waore woersjienelek boeddhistisch. D'n islam maakde zienen entree in de veertiende iew. Vaanaof de zestiende iew raakde de rieke op Malakka hun mach euver de Straot vaan Malakka kwiet aon de Europeane: achterein domineerde de Portugeze, de Hollenders en de Britte 't. De Britte begóste Maleisië ouch te kolonisere: in 1826 woort de kroenkolonie de Malaysian Settlements opgeriech, die lankzaam oetgebrejd woort. Nao de bezètting door Japan in d'n Twiede Wereldoorlog koam ouch hei 't nationalisme op en in 1957 woort Maleisië oonaofhenkelek; 't moch Singapore evels neet behawwe. In 1963 woort 'n nui federatie gestiech mèt Sarawak en Sabah debij, al maakde zoewel Indonesië es de Filipiene aonspraok op 't gans gebeed of e deil devaan. Vaan 1963 tot 1965 maakde ouch Singapore deil oet vaan Maleisië.
Op 13 mei 1969 braoke in de Maleisische hoofstad Kuala Lumpur relle oet, boebij tientalle etnische Maleiers, Sjineze en Indiërs umkaome. De rasserelle leide tot 'n systematische beveurdeilingspolletiek vaan de etnisch Maleisische mierderheid. In 1997 woorte Oos- en Zuidoos-Azië door 'n financieel crisis getroffe. De Maleisische ikkenomie kós ziech evels beter en sneller herstèlle es die vaan aander len in de regio.
Palladium
Palladium is e sjemisch element mit 't symbool Pd en 't atoeamnómmer 46. 't Is e zilverwit euvergansmetaal.
Toepassinge
Es poejer is palladium 'ne goje katalysator en wuuertj 't gebroek in hydrogenerings- en dehydrogeneringsreacties; ouch wuuertj 't gebroek bie 't opwirke van petroleum in raffinaderieje. Es legering wuuertj 't gebroek in sieräöj. Anger toepassinge zeen:
D'r Roëputs
D'r Roëputs (Nederlands: Rodeput) is ing sjtroos i Zumpelveld. D'r sjteet bevuurbeeld ee kapelke (Sterre der Zee) én natuurlich inge puts, op de plaatsj woa vrùger d'r richtige roëputs sjtóng.
Vorst (Brussel)
Functies
Vorst ies 'n woon- en industriegemeinte. D'r ies 'n fabriek van Volkswagen gevestig. Ouch liek hie de evenementehal Vorst Nationaal.
Aanziech en bezeenswaerdighede
In 't centrum van Vorst liegke 'n aantal bezeenswaerdige geboewe. 't Gemeintehoes (1925) ies geboewd in Art Deco-sjtiel. De Sint-Denieskèrk ies oarsjprónkelik 13e-ièws, meh ies in later ièwe ingriepend verboewd. Ze haet 'n 15e-ièwse Sint-Alenakapel en 'n intersant interieur. De veurmalige benedictienerabdij deit deens es cultureel centrum. Op 't Hoogte Honderdplein (op 'n huègde van 100 m bove de zièsjpegel) liek 'n Art Deco-kèrk.
Boete 't centrum liegke 'n aantal parke; de belangriekste zint 't Dudenpark (23 ha), 't Bempt-park (14 ha) en 't Park van Vorst (13 ha).
Historie
Tösje 1830 en 1870 veranderde Vorst van e landelik dörp in 'n versjtaejelikde gemeinte. D'r woort industrie gevestig. In 't interbellum woort de versjtaejeliking totaal en greujde de gemeinte vas aan de agglomeratie Brussel.
Patrick Dybiona
In de Zuud-Koreaanse hoofsjtad wis Dybiona allein de finale te bereike mèt de estafetteploog op de 4x100 maeter wisselsjlaag, same mèt Ron Dekker (sjaolsjlaag), Frank Drost (vlindersjlaag) en Hans Kroes (rögksjlaag). Haezelf naom op dit nummer de vrieje sjlaag veur zien raekening. 't Team eindjigde in de finale es zevende in 'ne tied van 3.46,55.
Biej de waereldkampioensjappe in 1986 woort hae mèt zien estafetteteam 7e op de 4x100m wisselsjlaag en 7e op de 4x200m vrieje sjlaag en 8e op de 4x200m vrieje sjlaag. Internationaal hej hae ’t meiste succes op de Universiade van 1987 wo hae drie zilvere medajjes won; ein perseuënlikke medajje op de 100m vrieje sjlaag en tweë mèt de estafetteploog op de 4x100m vrieje sjlaag en de 4x200m vrieje sjlaag.
Tysvær
thumb|De ligking van Tysvær in de pervincie Rogaland. Tysvær is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Rogaland in Nórwaeg. De gemeinte had 9.349 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 419,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 22,3. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 1146.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,7% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Hóndj
thumb|'nen Hóndj. D'n hóndj (Canis lupus familiaris) is e roufdeer oete femielje venne hóndjechtiger (Canidae). 't Deer stamp aaf vanne wólf. 't Deer kömp óp alle continente veur, meistal i gezelsjap venne miensj, went d'n hóndj is 't aadste hoesdeer. Al väöle doezjendje jaore wuuertj d'n hóndj gebroek veur bewakingstake, bieë jach, es hèrjershóndj en es trèkdeer. Nag ömmer haet t'r wèrk es pliesjeshóndj ódder hölphóndj, mè de meiste hönj waere taengewuuerjig gehajen es e gezelsjapsdeer.
D'n hóndj laef euver 't algemeint in symbiose mitte miensj.
Tandjformuul
thumb|left|Tandjformuul van d'n hóndj. 't Definitief gebiet van hönj besteitj oet 42 tenj. In jeders kaokhelf tèltj 't drei snietenj (Incisivi, I), eine hooktandj (Caninus, C) en veer kniptenj (Premolaren, P). Inne baovekaok guuef 't boetedet twieë, inne óngerkaok drei, knoeptenj (Molaren, M). De groeate P4 inne baovekaok en de M1 inne óngerkaok waere de sjäörtenj genömp.
Oeare
't Gehuuer is bie d'n hóndj strang óntwikkeldj. Hae kan hoeagere frequenties waornömme es de miensj. 't Beriek lègk bie 'n optimaal gehuuer: De bewaegelike oearsjelper vannen hóndj make 't muuegelik óm e gelöjd dreidimensionaol te lokalisieëre; hae kan det daoróm väöl baeter es de miensj. 'nen Hóndj kan de richting waoroet e gelöjd kömp mit 'n aafwieking van 2% bepaole (bieë miensj mieër es 15%). Bieë bewaeging vanne hönjsoeare zeentj neet minder es 17 spere betróg.
26 augustus
Heiligedaag van Gerbhard II van Konstanz
James Hutton
thumb|James Hutton James Hutton (1726 - 1796) wuuert betrach es d'n ieëste modern-weitesjappelike geoloog.
In 1785 prizzenteerdje d'r 'n artikel mitten titel Theory of the Earth ane Royal Society in Edinburgh. In dit artikel besjreef t'r zien theorie det de aerd väöl ajer waas es toet dan aangenómme woort, veur zat tied toe te staon berg te laote eroderen en veur sediment op te boewen oppe baom vanne zieë, zodet nuuj landjmassa's gevörmp kóste waere.
Hóndj
Ouge
Vruueger woort aangenómme, det hönj inkel griestoeane ódder 'zwart-wiet' kóste zeen. Oet naoder óngerzeuk is daotaenge gebleke det hönj waal degelik kläöre kinne zeen, mè waal angesj es de miensj.
James Hutton
De naovölgers van Hutton stónge waal bekindj es de plutoniste ómdet zie dachte det väöl stein gevörmp waerde door volkanisme, 't neerligke van lava door volkane, in taengestèlling toet neptuniste, die dachte det alle stein neergeslage woren oet 'ne groeate oceaan wovan 't zieëniveau stendig zakdje.
Hóndj
Ouge
't Oug vannen hóndj bevatj, wie bie alle zoeagdere twieë type receptoeare. De staefkes zeentj veur de waornaeming van griestoeane verantjwaordelik, de kichelkes veur 't zeen van kläöre. In 't oug zeen mieër staefkes es kichelkes en staefkes höbbe minder leech nuuedig óm e signaol ane hèrsjene te gaeve. De kichelkes zórge veur ’t zeen van kläöre wen d'r genóg leech aanwaezig is.
Gebrook (Zöstere)
Gebrook is e veurmaolig gehuch det bie Zöstere huuertj. 't Loog tösje Illikhaove, Zöstere, Baakhaove en Houtem in. 't Gehuch is bao gans aafgebraoke gewaore es gevolg van de oetbreijing van 't industrieterrein bie Houtem. Allein aan de waeg Kamer resteertj nag einen haof, veur de res is 't gehuch gans verzwónje.
Hóndj
Ouge
In 't oug van hönj is, wie bieë meiste zoeagdere, 'n speciaal anatomisch structuur (Tapetum lucidum) aanwaezig, die invallendj leech trögkkaets en zoea 't bestaondj leech verstèrk. Dit verklaortj, waoróm hönj inne sjemering väöl baeter kinne zeen es luuj, bie waem dees structuur aafwaezig is.
James Hutton
James Hutton is de gróndjligker van 't uniformitarisme mitte stèllinge:
Hiemit sjaapdje Hutton 'n oetgangspuntj veure toe nag jóng aerdweitesjappe.
Hóndj
Ouge
E anger versjil is det 't hönjsoug in 't beriek róndj 430 nanomaeter de groeatste gevuueligheed vertuuntj. Bieë miensj is dit róndj 530 nanomaeter. De sjèrpdje van ‘t bieëldj is waorsjienlik kleinder es bieë miensj en mieër óp bewaeging geoptimieërdj. Stèlstaonj dinger waere dórche hèrsjene óngerdrök en zeentj dórchen hóndj minder good waor te naeme. 't Gezichsberiek vannen hóndj is mit circa 240 graoje dudelik groeater es det vanne miensj, mit dórche ziedelingse implantaasje vanne ouge óppe sjieëdel. 't Beriek waorin 'nen hóndj drei-dimensionaol kan zeen is mit 120 graoje óngeveer aeve groeat es det vanne miensj.
Joep
thumb|250px|Jozef mèt Jezus, beeld in de kèrk van [[Millegem (Belsj) ]] Joep ies 'ne jóngesnaam, aafkómstig van Sint Joep (Jozef), 'ne katholieke heilige. Ander veurname aafkómstig van Jozef zint: Jos, Zef, Zjef, Sjef, José en Zee. Volges de evangelies van Lucas 3:23, 4:22 en Johannes 1:46, 6:42) waor Jozef de man van Maria en de wèttelike vader van Jezus. Van beroep waor hae tummerman. 't Gezin woonde in Nazareth.
Zoon van David
Umdat hae aafsjtamde van David moos hae bie de volkstèlling mèt Maria nao Bethlehem goon. Op die reis woort Jezus gebore. Dat weurt bie de Katholieke herdach mèt de Kaersjmes. Volgens Mattheüs (1:19–24) trouwde Jozef mèt Maria naodat ‘r door ‘ne ingel waor ingeliech euver häör zjwangersjap.
Verièring
In de 15e ièw, in 1479, woort ’t fiès van St. Joep ingeveurd op de Romeinse kalender. Ziene fièsdaag woort 19 mièrt. Paus Pius IX beneumde häöm tot de besjermer van de ganse kèrk.
Kuns
thumb|250px|Jozef es tummerman door de [[meister van Flemalle oet 1425]] In de beeldende kuns woort Jozef oetgebeeld es ‘ne ouwe man, op de achtergrónd van scenes oet de jeug van Jezus. Ouch ies hae vas ónderdeil in de Heilige familie en in de kaersjgroep van 't kaersjsjtelke of kaersjkruubke. Sóms ouch es tummerman. In later jaore woort ‘r es jóngere man, loupend mèt ’n kind, es de voedstervader van Jezus, oetgebeeld. Zien attribute zint ‘ne winkelhaok en ‘ne bleujende leliesjtaaf.
Ieper (arrendissement)
't Arrendissement Ieper is ein vanne ach besteurleke arrendissemente van de provincie Wes-Vlaondere. 't Arrendissement haet 'n oppervlak van 549,62 km² en haw op 1 juli 2005 104.459 inwoener.
Joep
Sint Joepmert
In Zittert woort in 2006 veur de 230ste kièr de Sint Joepjaormert gehoute op 19 mièrt.
Ieper (arrendissement)
't Bestuit oet de gemeinte:
Kokkelert
Kokkerelt is e gehuch in de Nederlandjs Limbörgse gemeinte Ech-Zöstere, kórtbie 't dörp Roostere. 't Gehuch ligk aan de Maas en besjteit oet eine rechte waeg mit twiea name: Kokkelertsjtraot (in 't zuje) en Kempsjtraot (in 't noorde).
't Gehuch is qua veurzeninge gans aangeweze op Roostere.
Rethymno
Rethymno (Nuigrieks: Ρέθυμνον) is 'n Griekse stad in Kreta. 't Ligk in 't departemint Rethymno. 't Inwoenersaontal is volgens de census vaan 2011 54.900. 't Oppervlaak vaan de gemeinte is 396,256 veerkante kilometer. De deechde is daomèt 139. De stedelek historie begos in de Aajdheid en woort ouch wel Palia Poli genömp. Ze is bekind um häör, in Griekse rilletieve, groete kathelieke minderheid (zoen vief percent). Oets waore de kathelieke evels de miederheid vaan 't stedsje. Dit kump door de diechte historie mèt Venies. De Veniesche arsjitektuur is nog ummertouw good te zien in de plaots. Allewel dizze stijl typerend is veur gans Kreta, gief 't nörges oppe eilaand zoeväöl vaan häöm es hei.
Kastelli
Kastelli (Nuigrieks: Καστελλίου) is 'n Griekse stad aon de noordkös vaan Middel-Kreta. 't Inwoenersaontal is volgens de census vaan 2001 6.819. De stedelek historie begos pas in 1986, wie d'r e vleegveld woort gebouwd veur Iraklion.
Knouppunt Tiglia
thumb|Knouppunt Tiglia Knouppunt Tiglia is 'n knouppunt in Nederlands Limburg, ten zuje van de sjtad Venlo. D'n A73 kruus heej d'n A74. Tiglia verwies nao de middelieëwse naam van Tegele en nao de lokaal daakpanneindustrie, die 't heej vruueger goof. 't Knouppunt is ónvolledig en is oetgeveurd es sjplitsing. Me kan d'n A74 vanaaf d'n A73 allein vanoet 't naorde berieke. Vanoet Pruses kan onneet veur de zujelike richting waere gekaoze.
Op 9 augustus 2010 óngerteikende minister Eurlings (Kabinet-Balkenende IV) 't definitief tracébesjloet. Taege dit besjloet waor nog beroop aangeteikend, mer op 27 april 2011 verklaorde de Raod van Sjtaote alle berope óngegrónd. Doel waor 't knouppunt en de sjnelwaeg veur de äöpening van de Floriade in Venlo in 2012 in gebroek te neme. Op 5 april det jaor volgde de äöpening.
Naamgaeving
Aanvankelik zól 't knouppunt Ulingsheide gaon heite, verwiezend nao 'n gebeed aan de grens mèt Pruses. De Ulingsheide is 'n plateau det aansjluut op 't lieëgergelaege Jaomerdaal.
Chania
Chania (Nuigrieks: Χανιά) is 'n Griekse stad in Kreta. 't Ligk in 't departemint Chania. 't Inwoenersaontal is volgens de census vaan 2011 108.310. 't Oppervlaak vaan de gemeinte is 351,306 veerkante kilometer. De deechde is daomèt 308. De stedelek historie begos in 828 mèt de Arabiere en woort ouch wel Kydonia genömp.
Keutelbaek
De Keutelbaek, ouch waal Cötelbaek, is 'n ziejbaek van de Gelaenbaek, of eigelik waas 'n ziejbaek van de Gelaenbaek.
In 't verleje haet me de baek euverkloesd vanaaf 't puntj dat dit revierke de gemeinte Baek bènnelöp tot aan de móndjing in de Gelaenbaek in Awt-Gelaen, en 't euverkloesde deil is tegeliekertied óngerdeil gewore van de gemeintelike riole van de gemeintes Baek en Gelaen. De aafveure van 't baekwater en de riolering zint aangesjlaote op de Rioolwater Zuiveringsinstallatie.
Aanvank 21-ste eëuw woorte d'r planne gemaak óm de euverkloezinge in de gemeinte Baek weer te verwiejere en de baek ziene natuurlikke loup weer trök te gaeve. Dees planne krege greun leech toen d'r in december 2008 door de Baekse gemeinteraod woort ingesjtömd mèt de óntkloezing van de Keutelebaek. De oetveuring is door 't Waterschap Roer en Overmaas ter handj genómme, de euverkloezinge zint weer weggehaold, de baek meandert in de gemeinte Baek weer es van awts en zoa is de natuurlikke aafveur van baekwater en revierwater weer hersjtèld.
24 december
Keersjaovend Heiligedaag van Victoria van Rome
Hoagbaekske
't Hoagbaekske (Nederlands: Hoogbeeksken) is ein van de ziebaeke van de Gelaenbaek.
Dit klein baekske óntsjprink oet ein bron op 't Hoagveldj, gelaege baove Sjpawbaek, en löp aan de oaskantj van 't dorp. Zie haet óngerwaeg nog ènnige ziebaekskes die oet diverse anger brónne óntsjprènge. Biej väöl raengeval wirt hemelwater van de hellinge opgevange in drie klein vergaarvievers, die via 'ne euverloup in 't baekske sjtreuëme. 't Baekske sjtreuëmp tösje de hellinge van 't natuurgebeed Sjpawbaekerbosj en de hoezer aan de Sjpawbaeker Dörpsjtraot en de Klipsjtraot en kruus dees sjtraot op ein gegaeve mement via ein óngergróndjse rioolpiep. Biej ein vootpaedje aan de Soppesjtraot wirt 't weer zichbaar, kruus die sjtraot vervolges óngergróndjs en löp dan door de weije aan de euverkantj richting 't buurtsjap De Aw Kirk. Alveures dat buurtsjap bereik wirt kruust 't baekske aevel eësj nog de autowaeg A76 en de spaorlien Heërle-Zitterd via 'ne duker. Biej De Aw Kirk löp 't dan richting 't Retraitehoes wo 't in de Gelaenbaek oetmóndj.
't Baekske haet ein totale lengde van óngeveër 3 km en is euver ziene ganse loup neet väöl breijer es eine hauve maeter.
Sigaret
'n Sigaret of sigrèt is e lank rölke aan pepier det is gevöldj mit toebak en meistes kórter is es tieën centimaeter; d'n diamaeter ligk tösse de vief en tieën millimaeter. 't Pepierke ennen toebak waeren aan eine kantj aangestaoke enne sigaretterouk, of zwaam, wuuertj via 't anger oetènj dore móndj nao binne gezaoge. Wen me daobie deep inaomp, neump me det inhalere. Bie 't inhalere kómmen ónger anger 't verslavendje nicotien, 't vergiftigdje kaolmonoxied en taer 't lief vanne rouker in. 't Rouke van sigarette is kankerverwèkkendj, verhuueg de kans op hert- en vaatkrenkdjes en wirk óngunstig veure vröchbaarheid. Sómmige sigarette höbben 'ne filtjer, meh dae haet weinig toet gein effèk oppe gezóndjheidsrisico's.
Sigarette waeren algemeint verkóch in pekskes van rónjelómme twintjig de stök; 'n sloef sigarette (of stang) besteit oet tieën pekskes. Oet e pekske shag kan me zoeaget fieftig sigarette drejje; dees waere mitte handj gedrejdj behölpes e dón pepierke, de vleuj. 'ne Zwaore rouker rouk e pekske sigarette d'n daag of mieë.
't Restantj van 'n opgeroukdje sigaret hètj 'ne stoemmel of e stumpke; deze geit, tezame mitten aafgeklopdjen as, innen assebak.
Veural vrólje broekdjen vanne jaore '10 toet inne jaore '70 nag sigrèttenheljers.
Laurent Polis
Laurent Polis (1845-1915) waor ein vaan de ierste diechters en sjrijvers dee in 't Limburgs (Mestreechs) sjreef. Zien werk besteit oet gediechte, verhaole en toneelsjtökker. Ouch waor heer d'n opriechter vaan 't ierste Mestreechse mannehoes, wat trouwes nog ummer besteit.
Étienne-Louis Boullée
thumb|350px|Tekening E.L.Boullée, Cenotaaf va [[Newton (1784).]] Étienne-Louis Boullée (Paries, 12 fibberwarie 1728 - aldao, 4 fibberwarie 1799) waor 'ne Fraanse neoclassicistische architekt, dae d'r geometrische sjtiel hanteerde in z'n oontwaerpe. D'r Centaaf va Newton is noeëts gerealiseerd, mae de tekening waor in de internationaal architectewaelt gekaand. 't Oontwaerp vör 'n Newton cenotaaf is 'n kruutsing tösje 't aod mausoleum va Halicarnassus en 't Romeins pantheon. 't Oontwaerp suggereert 'n planetarium op fantastische sjaal en verwiest op die meneer nao Newtons oonderzeuke. thumb|100px|left|Bonnefaantemuseum E.L. Boullée tekende z'n waerke mèt Ed io anche son Pittore ,Ich bin ooch 'ne sjilder oeëmèt e dezelfde vriehèèd wie 'ne sjilder väör zich opeiste. E voond dat de architectuur 'n architecture parlante mot zieë, 'n sjpraeëkende architectuur. Dit idee waoërt 'n essentieel elemaent in de 19de ieëwse architectuur. Etienne Louis Boullée how väöl invloed op ègentiedse, mae ooch op hedendaagse architecte, wie Aldo Rossi, d'r architect van 't Bonnefaantemuseum va 1995 in Mestreech.
Kortrijk (arrendissement)
't Arrendissement Kortrijk is ein vanne ach besteurleke arrendissemente van de provincie Wes-Vlaondere. 't Arrendissement haet 'n oppervlak van 403,61 km² en haw op 1 juli 2005 277.323 inwoener.
't Bestuit oet de gemeinte:
Sjieëresjliep
thumb|'ne sjieëresjliep thumb|'ne sliepfietsj 'ne Sjieëresjliep(er) is zowaal 'ne man es ouch 't apparaat dat hae bie zich houw in de jaore 1945-1960. Hae kaom bie de luuj thoes en vroog of ze metser of sjieëre houwe die gesjlieëpe mooste were.
De sjieëresjliep waor ouch 'n kar woe 'ne sjliepsjtein op waor gemonteerd dae mit trappers in de vorm van latte waor oetgerös. Sómmige sjieëresjliepe kaome mit de sjliepfietsj.
Menno ter Braak
thumb|right Menno ter Braak (26 jannewarie 1902, Eiberge - 15 mei 1940, D'n Haag) is 'ne Nederlandstaolege sjriever oet Nederland, dee actief is in 't sjrieversjap sinds 1930. De sjriever is bekind um 't invloojriek literair tiedsjrif Forum.
Oeuvre
Hei volg 'n lies vaan beuk vaan de sjriever in de originele Nederlandse taol.
Ophaove
Ophaove kan verwieze nao:
Dendermonde (arrendissement)
't Bestuit oet de gemeinte:
Tsjèh Tsjèh Tsjèh
In 2003 bracht Tsjèh Tsjèh Tsjèh hun ieërste CD uut met de naam "Hulde aan ut Broeedspaar". Diees CD is uut de handel genoome. Oppe CD stieet un nummer "Weem kint-j ze nog?" oeever Wies Hensen uut Böl die op 30 augustus 1989 es vermoeertj. De femilie vong de tekst kwetsendj en hebbe middels 'nen advokaot de cd uut de handel laote neeme. Ouch moog de tekst neet mieer openbaargemaaktj waere.
Óndanks de financiele strop vör de band es in 2005 de cd "Eigewiees" opgenoome. Op de Limburgse radio L1 es de cd völ gedri'jdj.
'n Geluidsfragmênt: [[Media:Turnen.ogg|Turnen in Mestreêcht]]
Vindafjord
thumb|De ligking van Vindafjord in de pervincie Rogaland. Vindafjord is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Rogaland in Nórwaeg. De gemeinte had 8.111 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 628,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 12,9. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
Op 1 jannewarie 2006 woort de gemèndje Ølen bie Vindafjord geveug.
De gemeintecode is 1160.
Ronald Golias
Ronald Golias (São Carlos, 4 mei 1929 – São Paulo, 27 september 2005) waor 'nen Braziliaansen acteur.
Ophaove (Ech-Zöstere)
Ophaove is e gehuch in de Nederlandjs Limbörgse gemeinte Ech-Zöstere, kórtbie 't stedje Ech. 't Ligk t'n zuje van dees plaats, aan de Echtermeulebaek kórtbie 't Julianakanaal. D'n Hammerhaof, 'nen aojen haof oet d'n achtieëndjen ieëw, bevindj zich in dit gehuch. Ophaove besleitj 1,17 km² en haet 40 inwoaners.
Brugge (arrendissement)
't Arrendissement Brugge is ein vanne ach besteurleke arrendissemente van de provincie Wes-Vlaondere. 't Arrendissement haet 'n oppervlak van 661,29 km² en haw op 1 juli 2005 273.826 inwoener.
't Bestuit oet de gemeinte:
12 juni
12 juni is de 163ste dag van 't jaor (164ste daag in een sjrikkeljaor) in de Gregoriaanse kalender. Nog 202 daag pès 't eindj van 't jaor.
Gebäörtenisse
thumb|right|Amersfoort, sjtadsrechte in 1259
Gebore
thumb|George H. W. Bush gebaore in 1924 thumb|Anne Frank gebaore in 1929
Gesjtorve
thumb|right| Gregory Peck, gesjtorve op 12 juni 2003.
Ølen
Op 1 jannewarie 2002 woort de gemèndje van Hordaland euvergeheveld nao Rogaland.
Op 1 jannewarie 2006 woort de gemèndje Ølen bie Vindafjord geveug.
Chloear
Toepassinge
Verbinjinge van chloear innen oxidatietoestandj +1 of hoger, wie in natriumhypochloriet, waere väöl gebroek bie 't zuvere van water en es óntsmettingsmiddel. Daonaeve is chloeargaas 'n väöl-gebroekdje gróndjstof inne sjemische industrie veure perduksje van e breid scala aan perdukte. Inkel toepassinge van chloear en zien verbinjinge zeen:
Kaldekerke
Kaldekerke of Kaldekirke (Duits: Kaldenkirchen, veralderd Nederlands Kaldenkerken) is 'n stadsdeil van de Pruse gemeinte Nettetal in Noordrien-Wesfale. 't Leejt vlak euver de grens beej Venlo.
Geschiedenis
In de prehistorie woeënde d'r al jaegers en verzamelaers en later ouk neolithische boere in Kaldekerke. In de Romeinsen tied waas heej de statio Sablones gevestigd. Det waor 'n rösplaats op de hieërbaan tösse Colonia Ulpia Traiana (Xanten) en Coriovallum (Haerle). Heej kôs me ouk euverstaeke nao Blariacum (Bliërik), um richting Gallië of Noviomagus (Nijmegen) te gaon. Kaldekirke woort in 1206 veur 't iërs vermeld in 'n oorkonde es Caldenkirken. Dao in stónd de bevestiging van 't huwelik tösse Gerhard IV van Gelder en Margaretha, de dochter van d'n hertog van Braobant. De naam Kaldekirke sleit op 'n onaafgemakde parochiekirk. Zoeëne kirk wuuert in 't Duuts weergaeve mit kalt.
Aan 't begin van de veertiende iëw kam Kaldekirke aan Hertogdóm Gulik. De Gulikse herschappie woort beeindigd door de inval van de Fransoëze in 1794. 't Dörp woort toen ónderdeil van 't Belgisch departement Nedermaas. De Fransen tiëd duuerde wies 1815, toen de Keuninkriek van de Nederlande wuuert gestich. Kaldekerke kam toen, same mit de ganse Rienprovincie, aan de Pruse, geliek anger zudeliker gelaege Gelderse enclaves, wie Brüggen. Venlo, en ouk de dörper in ein smalle straok t'n oëste van de Maas woorte Nederlands.
1400
1399 - 1400 - 1401
Kaldekerke
Nao 1815
Veer jaore na de inlieving van Kaldekirke beej de Pruses, woort in 1819 't douanekantoor op de Nederlandse grens opgerich. Keuning Frederik Willem IV van Pruses verleinde de plats in 1856 stadsrechte. In 1866 en 1868 woort de stad aangesläöte op d'n iezerwaeg Venlo-Vaerse en d'n Venlo-Kempe (Vaerse). De stadswape woort op 6 december 1903 verleind door keizer Wilhelm II van Pruses. In d'n Twiëde Waereldoorlog woort naordelik van Kaldekirke 'n vleegveld aangeleg op de Venloër Heide, drèk oëstelik van de Groeëte Heide. Vanaaf Venlo tót aan Wasseberg leep euver de steilrand en t'n weste van Kaldekirke de Maas-Roer stelling, die es versterking môs dene veur de Westwall es verdediging taege de gealjeerde troepe. In 1942 woort de centraal station miërder male aangevalle. Kórt beej de Feldstraße, op 'n terrein van 'n meule, laog 'n kamp veur dwangarbeidsters. Zie woorte geïnterneerd in 'n fabriek. In november 1944 woorte de inweuners geëvacueerd en op 1 miërt 1945 woort Kaldekirke same mit Venlo bevriejd door de Amerikaanse troepe.
Economie
De tabaksindustrie waor veur 150 jaore 'n belangrieke Wirtschaftsfaktor. Op 't hoëgtepunt, det waas in 1921, weure miër es 1.200 luuj bescheftig in die industrie. In 't Grenzwald, det leejt taenge de päöl beej Tegele, woort tót deep in de twintigste iëw klei gewónne oet de koele. Ouk euver de grens in Tegele, woort vuuel klei gedólve. De klei is heej van goëj kwaliteit, en 't woort vuuel verwerk in de brikke-industrie en toegepas in de hoezerboew in de umgaeving. De umgaeving is tamelik agrarisch. De spervesseizoen is belangriek veur de plats en zórgt veur seizoensaafhenkeliken arbeid. Plentekwekerieje zeen ouk neet zèldzaam. De bekindste kwekerie is Lappen. Wiejer is 'n bekind bedrief gevestig, det Halal-producte produceert ónder de naam Mekkafood.
Verkiër
Saer 1866 is Kaldekirke aangesläöte op 't iezerwaegnetwèrk tösje Venlo en 't Rienland. De snelwaeg A61 vuuert naordelik van de plats. Drei aansletinge make de stad beriekbaar: Kaldenkirchen-Süd, Kaldenkirchen en Nettetal-West. Saer 2012 is aafrit Kaldenkirchen neet de leste veur de grens, mer Nettetal-West, door de umlegging van d'n A61, dae euver de grens es A74 wuuert bewaegwiezerd. Naeve de grens mit Venlo luuep d'n B221 nao Straele. Ungevaer vieftien kilometer naordelik van Kaldekirke, beej Haerunge, kruts d'n B221 d'n A40 van Duisburg nao de naordelike gemeintegrens van Venlo.
Sprachbund
'ne Sprachbund of spraokbóndj is 'n groep spraoke die op bestumdje puntjen euvereinkómme doordet zie geografisch gezeen kortbiejein ligke. Dees spraoke kónne taalkóndig neet-verwantj of allein wied-verwantj zeen, meh wen verwantjsjap óndudelik is kan 'ne sprachbund daoveur zörge det 't de sjien haet det zie hieël verwantj zeen, dewiel det neet is.
E bekandj veurbeeldj hievan kan me vinjen in Zuudoeas-Azië, wo ónger angeren 't Thais en 't Viëtnamees kwa klankstruktuur hieël erg 't Sjinees genieëke, mit einlèttergrepige wäörd en óngersjeiendje toeane, meh dees twieë spraoke behuuere neet toete Sino-Tibetaanse sproakfemielje.
In Europa besteit de Balkan-sprachbund, wo 't Albanees, Roemeens en 't Bulgaars (en 't verwantje Macedonisch) ónger valle. Al dees spraoke behuuere toet versjillendje tek van 't Indo-Europees, meh deile grammaticale kinmirke, worónger 't lidwaord det es 'n achterveugsel achter 't zelfstenjig naamwaord wuuert geplek. Dit kinmirk kintj me neet in spraoke die nej-verwantj zeen aan 't Roemeens of 't Bulgaars.
Ouch wuuert gans Europa, mit oetzunjering van 't Baskelandj enne Keltische spraoke, waal gezeen es 'ne sprachbund (de Standard Average European). Hieveur veurt m'n ónger anger de volgendje kinmirken aan: 't óngersjied tösse bepaoldje en ónbepaoldje lidwäörd ("de" en "'ne"), 't gebroek van "höbbe" + voltoeadj deilwaord en 't vörme vanne passief door gebroek te make van e koppelwirkwaord + voltoeadj deilwaord.
Juus op 'n klènder sjaol kan m'n ouch de euregio zeen es 'ne sprachbund. Zoea deiltj 't Waals (bao) dezelvendje klanken es 't Limbörgs en 't Ripuarisch en haet 't grammaticaal kinmirke die aafwieke van 't Frans, meh mit de geneumdje spraoken euvereinkómme, wie de plaatsing van 't bieveugelik naamwaord véúr 't zelfstenjig naamwaord en 't gebroek vanne kónstruksje "waat is det veur ..." bie 't stèlle van vraoge.
Anger spraokbunj vindj me trögk in 't Centraal-Aziatisch plateau, Ethiopië, Australië en Midden-Amerika.
Oppe Kampes
Oppe Kampes is e gehuch in de Nederlandjs Limbörgse gemeinte Ech-Zöstere, kórtbie 't dörp Roostere. 't Gehuch ligk vasgegreudj aan de Eyckholtsjtraot van Roostere en besjteitj sjlechs oet 'n paar hoezer.
Navajo
Navajo kènt verwieze nao:
Oppe Kampes
't Gehuch is qua veurzeninge gans aangeweze op Roostere.
Vraej van Angleur
De Vraej van Angleur waoërt gesjlaoëte óp 15.2.1313, nao d'r Seent-Maeërtensraamp tösje de patriciërs en de vólkpartiej van de sjtad Luuk. Vanaaf doe waoërte de gemèngderaode en d'r burgemeester oet allèng ambachsluuj verkaoze. De Vraej van Angleur bleef gelde bies an 't compromis van Wihogne va 1326.
Bron
Nijhoffs Geschiedenis Lexocon, Nederland/België, 1981
CV. De Worteleschrabbers
De Worteleschrabbers is ein vastelaovesvereiniging oet 't kerkdörp D'n Bokent, westelik van Blierik, in de gemeinte Venlo. Zeej zien in 1981 óntstaon oet de voetbalclub RKBVC en organisere ilk jaor de vastelaovend veur de inwoeëners van 't dörpke D'n Bokent. 't Dörp telt ongevier 850 inwoeëners en in de dolle daag van vastelaovend zien die bald allemaol op de bein.
1401
1400 - 1401 - 1402
Oudenaarde (arrendissement)
't Arrendissement Oudenaarde is ein vanne zès besteurleke arrendissemente van de provincie Oes-Vlaondere. 't Arrendissement haet 'n oppervlak van 418,80 km² en haw op 1 juli 2005 115.575 inwoener.
't Bestuit oet de gemeinte:
Ibestad
thumb|De ligking van Ibestad in de pervincie Troms. Ibestad is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Troms in Nórwaeg. De gemeinte had 1.630 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 241,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 6,8. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 1917.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,7% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
1402
1401 - 1402 - 1403
Crypte
thumb|200px|Crypte van Chrodoara of Oda van Amay thumb|200px|Crypte van Seent Servaos 'n Crypte is 'n oondergróndse ruimte oonder 'n kèrk, bedoeld öm relikwieje in te beware. 't Waoërd "crypte" betekent "verborge". De crypte óntsjtong o.m. oet de graafkeldere van martelaare in 't Romeins Riek. Baove de graver waoërt dèk 'n kèrk geboewd, gewiejd an d'r betreffende martelaer. Later waoërt zoe'ne kelder ooch bie aander kèrke geboewd, oeëbie de relieke van heilige en väöral van martelaere 'n plaatsj krege in de crypte. Daonaeve waor de crypte 'n geprivilegeerde begraafplaatsj vör hoeëg gèsseleke.
Crypte waoërte 't mètste geboewd in de periode dat 't romaans d'r överheersende boewsjtiel waor, mae 't haat owwer crypte, en 'n eenkel jónger, gotische crypte. Naodat in d'r twelfde ieëuw 't gebroek óntsjtóng öm relieke in relieksjrijne zichbaar vör de geleuvige in de kerk zelf te tuëne, zeunt d'r gèng cryptes mie geboewd.
Sonnèt
E sonnèt is e veertienregeleg gediech in miestal jambisch metrum en oersprunkelek veer strofe vaan 4, 4, 3 en 3 regele. 't Sonnèt is in d'n daartienden iew in Italië oontstande en heet ziech d'n iew dao-op tot 'ne populairen diechvörm oontwikkeld. Veural in de zèstienden iew verspreide 't ziech nao 't noorde, neet in de lèste plaots ouch nao de Germaans sprekende len. 't Is mèt wisselende populariteit ummer presint gebleve in de versjèllende literature boe 't in terech kaom.
Historie
't Woord sonnèt sjijnt te zien oontstande in 't Occitaans, boe sonet 't diminutief is vaan son ('geluid', meh ouch 'gediech'). De vörm dee veer sonnèt neume sjijnt te zien oetgevoonde door de Siciliaon Giacomo da Lentini. Zie werk woort opgepik door Guittone d'Arezzo (ca. 1235-1294), dee 't mètnaom nao Toscane. Zien klein 250 sonnètte voonte in 't kunszinneg bleujend Toscane 'ne vröchbare bojem. Zoe woort 't oonder mie naogevolg door Dante Aleghieri (1265-1321). De belaankriekste meister is evels Frencesco Petrarca (1304-1374), dee vaan 't sonnèt zie leveswerk maak. Heer bouwt 'ne ganse cyclus vaan sonnète um ei thema, zien geleefde Laura, en besjrijf die mèt levendeg, beeldend en contrasriek taolgebruuk. Vaanaof de veertienden iew zalle väöl diechters in Italië häöm naovolge, boedoor 't Petrarkiaons sonnèt e begrip weurt.