cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brits-Ingels
Regionaol gekleurd Ingels
't Bekindste veurbeeld is 't Estuariumingels, 'ne regiolectische vörm vaan 't Londes (Cockney). Dezen taolvörm heet de mieste kinmerke vaan 't Cockney euvergepak, mèt naome de aofwiekende oetspraok vaan diftonge (zoe kin /əu/ wie [ɑːɪ̯̈] klinke, en /ei/ wie [ɛɪ]) en de t-glottalisering, algemein aon 't woordind (but /bʌt/ weurt [bɐʔ]), in volkser variante ouch middenin 't woord (better /betə/ weurt [bɛʔə]). L-vocalisering is ouch vrij gewoen. In get volkser Estuariumingels kin ouch de th nao väöre weure gebrach (thing /θɪŋ/ weurt [fɪŋ]); dit waor tot veur kort beperk tot 'ech' Cockney meh verspreit ziech wie laanger wie mie euver 't Estuariumingels. Dat gelt neet veur de h-deletie: dit kinmerk kós vreuger algemein gehuurd weure, meh allewijl liekent de h algemein te weure heringeveurd.
Allewel tot dit accent mèt Londe en (wij) umgeving geassocieerd weurt en blijf, heet 't Estuariumingels groeten invlood op de spreektaol vaan lui in gans 't land. Dao huurt me evels ouch dèks accente die beter aonslete bij de traditioneel dialekte vaan de regio. In 't Zuidweste en Noorde kump de /r/ dèks nog veur op plaotse boe ze in 't Zuidooste en de standaardtaol neet veurkump. Ouch de trap-bath-splitsing is dao neet algemein. Heidoor kin zuidwestelek Ingels aon Amerikaans-Ingels rappelere. In 't noorde is ouch de korte u neet opgesplits, zoetot put en cut opein rieme (/pʊt/ en /kʊt/, tegeneuver standaardtaol /pʊt/ en /kʌt/).
Grammatica
De grammaticaol versjèlle tössen 't Brits-Ingels en aander vörm vaan Ingels zien beperk. Werkwäörd höbbe soms aander verveuginge. De werkwäörd to burn, to learn, to spell en to spill, regelmaoteg in 't Amerikaans, höbbe respectievelek burnt, learnt, spelt en spilt (verleien tied es voltoejd deilwoord) in 't Brits-Ingels. To dive is in 't Brits-Ingels ummer regelmaoteg, neet sterk wie soms in Amerika. 't Voltoejd deilwoord vaan to get is got, neet gotten wie in Amerika.
Bronne
Dit artikel is deils gebaseerd op en:British English, en:Received Pronunciation, en:Estuary English en en:American and British English spelling differences.
Hollandse tuin
D'r Hollandse tuin is 'n aod 15de ieëws Hóllendsj symbool dat de Hóllendsje gesjlaoëtenheed en vaderlandsleefde kenmaerkt. Willem VI van Holland richde de odste Hóllendsje ridderorde óp, n.l. De orde van de Hollandse tuin öm vazalle an zich te beende.
D'n Hollandse tuin woort soms touwgepas es heraldisch symbool: D'n Hollandse liew woort daan binne 'n umperking gezat in plaots vaan op zie gebrukelek waope. Ouch de Staote-Generaol vaan de Noordeleke Nederlen heet ziech, kort nao de Unie vaan Utrech, bedeend vaan d'n Hollandse tuin. Dit tuint de groete beteikenis die 't gewes Holland in de nuie staot had.
Bronne
Hollandse tuin
Belasting (fiscaal)
Ónger belasting wuuertj 'n algemein verplichdje betaling ane euverheid door e rechssubjèk verstange, wotaengeneuver gein individueel prestaasje van die euverheid aan det rechssubjèk steitj. Belastinge waere gehóffen op gróndj van 'n wèt ('t zoeageneump legaliteitsbeginsel, neergelag in artikel 104 vanne Gróndjwèt). Wen taengeneuver de betaling waal 'n individueel prestaasje vanne euverheid aan 't rechssubjèk steitj, den sprèk me van 'n retributie. Algemeinder sprèk me ouch euver 'n höffing.
Me maak 'n óngersjied tösse direkte en indirekte belastinge.
FEBO (fastfoodkete)
thumb|'n FEBO-vestiging in [[Mestreech, op d'n hook mit de Mert ]] thumb|Snacks oet de moor trekke FEBO is 'n fastfoodkete in Nederland. De kete woort in 1942 opgerich en d'n oprichter, Johan de Borst, waas eigelik 'nen broeëd- en banketbekker in Amsterdam. Zien bedrief greujde oet tot 'n frituur wao me zelfgemakde krokètte oet de moor kós trekke. Ouk huuj is die formule hiel populair en kint me verscheie snacks op die wies nöttige. De naam "FEBO" is 'n aafkórting van de Ferdinand Bolstraat, 'n straot in de Amsterdamse wiek de Pijp. De ierste vestiging waas dao gepland, mer kwaam oetintelik aan de Amstelveenseweg te ligge. De naam bleef gehandhaaf.
'n Vestiging van FEBO aan de Ferdinand Bolstraat woort veur 't iers in 1993 geäöpend. Huuj haet 't bedrief 69 vestiginge in Nederland, verspreid euver 't ganse land, behauve in de provincies Drenthe en Zieëland. In Limburg is d'r mer ein. Dees leejt in Mestreech. Amsterdam haet de meiste vestiginge van FEBO: 26.
Neukirchen-Vluyn
Neukirchen-Vluyn is e Rienlands stedsje op de Nederriense Heuvelrögk in de krink (Kreis) Kreis Wesel, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 43,5 km² en 26.846 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 617 de veerkante kilometer.
't Op vieftien meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel veer stadsdeile.
Sjlaag bie Woeringe
D'r Sjlaag bie Woeringe vón plaatsj óp 5 juni 1288 en waor 't èng van d'r Limburgse Successieoorlog. Woeringe (Duutsj: Worringen), liekt noe in Duutsjland en is allewiel e sjtadsdèèl va Kölle.
Oorzake
Wie Hertog Jan I va Brabant an 't beweend kieëm broke saer lang wer vijandelekhede oet tössje 't Brabant en 't Graafsjap Gelre. D'r Gelderse graaf Otto II reep de hulp in van de sjtad Kölle öm óp te trèkke taege de Brabanders.
Otto's zoon Reinoud I (1271-1326) trówde mèt Irmgard va Limburg, d'r erfgenaam van hertog Walram IV va Limburg. Nao d'r doeëd van Walram erfde 't echpaar Limburg mae ze blaeve keenderloos. Jan I makde nao hunne doeëd aansjpraak óp 't Hertogdom Limburg öm Gelre's oetbreiding taege te goeë. In 1283 kieëm 't töt e gevech tössje Gelre en Brabant. Frappaant hiebie is, dat Jan I saer 1273 gehuwd is mèt Margaretha van Dampierre, dochter van Gwijde van Dampierre. Gwijde zal nao 't överlijde van Margaretha's moder, Mathilda van Bettune van Dendermonde hertrówwe mèt Isabella van Luxemburg, die 'm ooch 'n dochter Margaretha baart. Ze wert Margaretha van Vlaandere geneumd. Dis Margaretha is de twiede echtgenote van Reinoud I van Gelre. De twieë kaemphane Jan I en Reinoud I sjteunt dus ooch es haof-zjwaogere taegenöver èè.
De vijandelekhede blaeve 'n aantal jaor dore bies óp 5 juni 1288 d'r daglange sjlaag bie Woeringe oetbrook.
D'r sjlaag
An de èng ziej sjtónge de troepe van Jan I mèt 1500 ridders, gesjteund dör Arnold V van Loon en burgers van de vriej riekssjtad Kölle. Taegenöver hen sjtónge de troepe van de Luxemburgers, Gelderse, d'r aartsbissjup va Kölle, Siegfried van Westerburg, en Limburgers met 2200 ridders. Hendrik VI van Luxemburg sjneuvelde in d'r sjtried.
Gevolge
Brabant wón d'r sjlaag oeëdör Limburg bie Brabant waoërt gevoegd wat vief ieëwe zoe zów blieve. D'r hertog va Brabant waoërt hiedör ènge van de machtigste mansluuj van 't Nederrien-gebied.
Brabant verluust mer zoe'n 40 ridders taege zoe'n 1100 an Gelderse ziej. 'n Aantekening in d'r missaal van de kèrk va Woeringe hèlt 't óp 2400 doeëje.
Naowèrkinge
D'r gevange graaf Reinoud I van Gelre wert nao Leuve geveurd oeë e good wert behandeld; e is per sjlot van raeëkening väöl gaeld waeërd. De bondgenote van Reinoud I werren versjillend behandeld.
Graaf Adolf van Nassau wert dör hertog Jan I zoonder losgaeld vriegelaote vör ziene tiedens d'r sjlaag betoeëde mood. Dis geste zal de hertog gèng weendèjjer liegke es Adolf in 1292 töt Rooms-köning wert gekaoze.
Hieër Walram va Valkeberg wegert hertog Jan I te erkenne es d'r hertog van Limburg. Hiedör wert in augustus 1288 zie kasjtieël va Valkeberg belegerd. Hieer Walram 'd'r Rosse' oontsjnapt via geheim geng, die nog ömmer zeunt te vinge in de Fluwelegrot in Valkeberg. 't Zów later tössje de twieëë hieëre waal wer good kaome. De burcht va Woeringen wert nog 'n waeëk laank belegerd, oeënao ooch dis vèlt en de bevolking oetgemoord wert.
D'r aartsbissjup van Kölle keumt minder gemekkelek d'r vanaaf. Es gevangene van graaf Adolf V van Berg mót d'r aartsbissjup zieng zjoeër wapeoetrusting en d'r helm, oeëin e bie Woeringe haar gevóchte, anèè-haowe-aa drage. E is e jaor laank d'r gevangen van d'r graaf van Berg. Naodat d'r aartsbissjup vör 'n groeëte sóm gaeld is vriegególle löt e graaf Adolf gevange naeme. Vervólges wert d'r graaf naksj mèt honning besjmaerd ópgehange in 'n iezere ków, es attractie vör bieje en vlege. D'r rieke graaf beejt e driejdubbel lósgaeld aan, mae d'r aartsbissjup gèèt neet d'r óp in. D'r wraak van d'r aartsbissjup is figuurlek en lètterlek zeut.
Dialectologie
In de dialectologie wert d'r Sjlaag bie Woeringe en de Brabantse överwinning bezieë es 't momaent dat de Limburgse dialecte zich óp 't Brabants gónge richte en neet mie óp 't Rienlands.
Cadroe
D'r hèllige Cadroe of Cathróe (roond 900 - 976) waor d'r zoon van 'ne Sjotse preens en waoërt nao Ierland gesjikt öm ópgevoed te werre in Armagh. E zów Pictische wórtele ha gehad. E kieëm nao Ingeland en zów Londe behoed ha vör vernieling dör braand. Daonao góng e nao Frankriek en waoërt benedictiener in d'r Abdij van Fleury. Kórt dao-óp waoërt-e abt van d'r nuuj ópgerichde Abdij va Waulsort om ten sjlótte abt van d'r Abdij va Metz te werre, oeë e 'ne natuurleke doeëd sjtórf.
Z'ne vita is gesjraeve dör 'ne tied- en abdijgenoot in Metz, Reimann, Erimann of Ousmann
Z'ne fieësdaag is óp 6 maart.
Grotsjèldering
thumb|'nen Deur oet de Grot vaan de Deure in [[Lascaux.]] Grotsjèlderinge zien werke oet, euver 't algemein, de sjèlderkuns, gemaak in grotte en, in 't biezunder, de grotteikeninge gemaak door prehistorische lui. De ierste grotsjèldering, in eder geval de ajdste bij us bekinde, kump oet 't midde vaan 't Paleolithicum, d'n awwe Steintied, roond 40.000 veur Christus. Die zoegenaomde paleolitische grotkuns strèk ziech oet euver e groet gebeed, vaan Europa bis India en Amerika. De meiste teikeninge, zoewie in de grotte vaan Lascaux in Fraankriek, beelde groete hoofbieste oet: peerd, keuj, oerosse en herte, mer ouch kontoure vaan han. In de Europese grotkuns gief 't gein lui die gans zien aofgebeeld mer in Afrikaanse grotkuns speule zie zjus 'n groete rol. De grotte zelf ligke dèks op meuilek touwgenkeleke plaotse.
't Gief theorieë euver d'n oersprunk vaan grotkuns. Henri Breuil (1877-1961) stèlde, loerend nao 't aontal groete bieste wat is aofgebeeld, tot 't zouw gaon um "jachmagie", gemeind um 't aontal wèl bieste boe-op vreug lui en neanderthalers jaogde te vergroete. 'n Aander theorie identificeert grotkuns mèt vreug sjamanistische rituele, mesjiens op sommege plaotse mèt gebruuk vaan hallucinogeen illeminte. 't Gief ouch weitesjappers die höbbe gesuggereerd tot grotkuns 'ne vreuge vörm vaan animatie zouw kinne zien.
Grotkuns liekent tegeliekertied mèt de moderne homo sapiens te zien opgekomme. Me mót 't bestoon daovaan evels neet te gauw towwieze aon dit beluip, want 't gief bewieze tot in eder geval 'n deil vaan de Europese grotkuns door neanderthalers woort gemaak.
Dees kuns vörmp 'ne sterke visuele band mèt eus prehistorie en vertèlt us, zoewie Pablo Picasso (dee direk woort beïnvloojd door dees kuns) oetdrökde, get euver de kuns en de cultuur vaan gans en al vrije oerminse. 't Is de kuns die lui maakde wie 't nog gein traditie en relizjie gaof die bepaolde wie kuns en cultuur oet mót zien.
Rheinberg
Rheinberg (Nederlands: Rijnberk, Berck of Rijnberg; Nedersaksisch: Rijnbarg) is e Rienlands stedsje in de krink (Kreis) Kreis Wesel, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 75,24 km² en 30.610 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 407 de veerkante kilometer.
't Op 20 meter hoegte ligkende pläötske heet veer stadsdistrikte.
Galileo Galilei
the Banana Inquisition.jpg|thumb|220px|]] Galileo Galilei (Italiaanse oetspraok: [ɡaliˈlɛːo ɡaliˈlɛi]; 15 februari 1564 – 8 januaro 1642), döks allein mitte veurnaam es Galileo aangeduudj, waas 'nen Italiaanse netuurkóndig ger anger verbaeteringe anen telescoop en consequente astronomische observaties en steun veur 't Copernicanisme. Galileo wuuertj ouch de "vader vanne modern observationeel astronomie" geneump, aevenes de "vader vanne modern netuurkónde", de "vader vanne weitesjap" enne "vader vanne modern weitesjap".
Zien biedrage ane observationeel astronomie hajen ónger anger de telescopische bevèstiginge vanne fase van Venus in, de óntdèkking vanne veer groeate satelliete van Jupiter (die noe de Galileïsche maone geneump waere) enne observatie en analies van zónvlekke. Galileo wirkdje ouch inne toegepasdje weitesjap en technologie en vónj e verbaeterdj militair kómpas oet, naeven anger hölpmiddele.
Det Galileo 't heliocentrisme veurvóch waas gans controversieel in zienen tied; de meiste luuj sjreve doe 't geocentrisme of 't Tychonisch systeem veur. Hae kreeg väöl taengestandj van sterrekóndige die twiefeldjen aan 't heliocentrisme vanwaenge de aafwaezigheid van 'ne geobserveerdje stellaire parallax. De zaak woort taenge de gesjriften ingóng, wodoor beuk die 't Copernicaans systeem veurvóchte oppe lies van verbanne beuk kome te staon en Galileo verbaoje woort óm 't heliocentrisme nag veur te vechte. Galileo verdeidigdje later zie standjpuntj in zie wirk Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo, worin 't leek det d'r Paus Urbanus VIII aanvool, wodoor d'r neet allein de Paus mer ouch de Jesuïete van zich vervraemdje, die toet den toe dem gesteundj hawwe. Hae woort door 't Heilig Officie berech en 't woort bevónje det hae "zwaor verdach van ketterie" woort, wonao haer gedwónge woort zien wäörd in te trèkken enne res van zie laeven ónger hoesarrès te staon. 't Waas innen tied van zie hoesarrès det d'r ei van zien bèste wirke sjreef, Discorsi e dimostrazioni matematiche, intorno à due nuove scienze, worin hae 't wirk det d'r fieërtig jaor ieëder gedaon had samevadje, namelik euvere twieë weitesjappe die noe kinematica en sterkdjelieër geneump waere.
Weer
Weer of waer kan verwieze nao:
Amerikaons damesvoetbalèlftal
Historie
Voetbal waor in de VS laank geine groete sport bij welk geslach daan ouch. In de jaore 1970 begós toch get vaan intrèsse te greuje. Dit had tot gevolg tot de sport ouch vaanoet de universiteite (in de VS centraol in de sportwereld) subsidie kraog. Voetballende vrouwlui voonte noe tot dit neet allein veur de manslui mós gelle; zoedoende kaom ouch geld veur 't vrouwevoetbal vrij. In 1985 woort d'n tied riep geach veur e nationaol èlftal. D'n iersten interland, op 18 augustus vaan dat jaor oet tegen Italië, woort mèt 1-0 verlore.
In de twiede hèlf vaan de jaore 1980 greujde de sport snel. In 1991 bleke de Amerikaanse vrouwlui zelfs oonverslaonbaar good: ze wonne mèt euvermach d'n ierste CONCACAF-beker en wonne daonao ouch 't ierste WK veur vrouwlui. Loupende de jaore 1990 zouw 't voetbal bij allebei de geslachte in populariteit greuje, meh bij vrouwlui (die neet zoe'n sterke concurrentie vaan traditioneel sporte wie hoonkbal, basketbal en American football hadde) väöl snelder es bij manslui. Ouch bij de Olympische Speule vaan 1996 in eige land, boe vrouwevoetbal veur 't iers op 't program stoont, pakde ze de gouwe medalje. 'tzelfde gebäörde bij 't WK vaan 1999, ouch in eige land: 90.000 bezeukers zaoge in de Rose Bowl in Pasadena wie 't gasland China nao penanties versloog.
In de jaore 2000 leek de rèk get droet. 't Amerikaans team kaom al-evel ummer minstens tot de haaf finales op WK's, meh woort in 2003, 2007 en 2011 geine kampioen mie umtot de concurrentie vaan veural Europese teams (Duitsland en Scandinavië) waor touwgenome. In 2015 waor 't team evels weer wie vaanajds oonklopbaar: matche tege Duitsland en Japan woorte mèt euvermach gewonne. Ouch op 't WK vaan 2019 maakden 't team groeten indrök, oonder mie door 'n 13-0 euverwinning op Thailand. Oetindelek pakden 't team de veerden titel door in de finaal Nederland te kloppe.
Abdij Waulsort
thumb|250px|[[Romaanse kèrk oet d'r 11de ieëw in Waulsort]] D'r Abdij Waulsort is 'ne abdij dae langs de Maas in Waulsort, gemèngde Hastière, in de provincie Name óp 't Belsj liekt. Tiedens de Fraanse Revolutie waoërt d'r abdij verwoest en aal wat nog rest is 'n ruïne.
Middelburg
miniatuur|Ligking vaan Middelburg in Zieland miniatuur|Veurmaoleg Stadhoes miniatuur|Kloveneersdoele miniatuur|Nui stadhoes/Stadsketoer Middelburg is de hoofstad vaan de Nederlandse provincie Zieland. Sins de gemeinteleke hereindeiling vaan 1997 heet Middelburg 'n oppervlak vaan 49 km2 en besteit 't oet de kèrne Middelburg, Arnemuiden, Nieuw- en Sint-Joostland en Sint-Laurens. De gemeinte heet 46.584 einwoeners (1 januari 2005).
Stadsgeziech
Middelburg besteit oet e centrum dat in 'n staarvörmege ves ligk, dee euver 't algemein good bewoerd is gebleve, boete bij 't negentiende-ieuws Kenaal door Walchere. De binnestad is in d'n Twiede Wereldoorlog twie kier gebombeerd; de veurnaomste gebawwe zien evels nui gebouwd, boe-oonder 't Veurmaoleg Stadhoes en 't Abdijcomplex. Wijer belangrieke gebawwe zien de Ooskèrk, de Sint-Jorisdoele en de Kloveniersdoele. Neve 't kenaal stoon twie nui bestoorsgebawwe: 't Nui Stadhoes en 't Watersjapsketoer.
Fastfood
thumb|250px|'n Typisch vuurbeeld va fastfood Fastfood is d'r naam va aeëtesware die vlot gemak en geserveerd kinne waeëre en vuur wieënig geld verkoch waeëre. Dèks gaet 't daobie óm produkte die me thoes allein mer hooft aaf te bakke of op te werme, of woebie dat al gedaoën is op sjpeciaal verkaoppunte vuur 't sjtaoënd op te aeëte of te laote ipakke vuur 't örges angesj op te aeëte. Dit gebuurt dèks bie snackbars.
Ónger fastfood versjtaet me e groeët aantal versjeie produkte. In de westerse welt kint me es fastood vuural deepgevraore snacks zoewie friete, hamburgers en pizza meh aoch bruuëdjes mit gyros, kebab of shoarma en kant-en-klaor verpakde deepvreesmaoltiede. In Aziatische leng gieëft 't kräömkes op g'n sjtraot woeë me noedels, ries en sushi verkaopt die dao aoch es fastfood gezieën waeëre. I Nederland en Belsj zint frikandelle en krokètte bekinde snacks.
Nao d'r Ieësjte Weltkreeg begóste de ieësjte groeëte verkaopesj va fastfood aan hunne opmarsj. Sómmige van dees bedrieve zint oetgegruijd tot de groeëtste multinationals op de welt, zoewie McDonald's, Burger King, Pizza Hut en Kentucky Fried Chicken.
De fastfoodindustrie is 'n groeëte, winsgaeëvende industrie, die gruijt doerdat luuj ummer wieëniger tied numme vuur zelf te kaoëke. Fastfood is dèks óngerwerp va kritiek ómdat 't es óngezond gezieën waert, doerdat 't väöl vèt en wieënig vitamines en anger ónmisbaar sjtoffe haat. Vuural transvètte i fastfood zouwe sjlech zin vuur de gezóndheid. 't Regelmaotig aeëte va fastfood zou 'n belangrieke oerzaak zin va uëvergewich en hart- en vaatkrenkdes.
Willem Bilderdijk
thumb|Bilderdijk in 1810, gesjèlderd door [[Charles Howard Hodges.]] Willem Bilderdijk (Amsterdam, 7 september 1756 - Haarlem, 18 december 1831) waor 'ne Nederlandsen diechter, historicus, taolkundege en avvekaot. Zien poëzie, noe vergete, woort in de negentienden iew zier väöl geleze. Heer is allewijl veural ouch bekind es de liermeister vaan Lowie Napoleon.
Biografie
In 1776 debuteerde Bilderdijk es diechter. Ziene pa leet häöm evels neet touw vaan de poëzie allein te leve en deeg häöm bookhawwer op zien eige ketoer weure. Toch wis heer in deen tied naom de make es diechter. In dees jaore raakde heer ouch bekind mèt Rhijnvis Feith, dee de literaire gigant vaan de late achtienden iew zouw weure. In 1780 kós heer rechte goong studere in Leiden. De studie maakde heer in twie jaor aof. In 1785 trouwden 'r mèt Catharina Rebecca Woesthoven.
In de jaore die volgde deeg heer es avvekaot dèks groete politieke zake. Gemeinelek veurde heer de verdeigeging vaan prinsgezinde, oonder wee de bekinde Rotterdamse Kaat Mossel, meh heer naom 't ouch wel ins op veur patriotte. In 1787, aon de veuraovend vaan de Pruse invasie in de Nederlen, woort heer oontboje nao Wezel um hertog Lowie Erns vaan Brunswiek-Lunebörg-Bevere in te leechte euver de Nederlandse staotsinriechting.
Nao de Fransen inval in 1795 vlöchde heer nao 't boeteland, umtot heer de beginsele vaan de Bataafse Rippubliek neet wouw oondersjrieve. Heer góng mèt de prins mèt nao Groet-Brittannië. In Londe trof heer de diechteres en teikeneres Katharina Wilhelmina Schweickhardt, op wee 'r verleef woort. Bilderdijk waor evels nog mèt zien ierste vrouw same en de sjeiing zouw jaore dore. Toch zaog heer Katharina vaanaof 1797 es zien vrouw. In dat jaor vertrok heer nao Brunswiek (Braunschweig), boe heer ziech mèt lèsgeve oonderheel. In 1802 waor de sjeiing officieel en kós 't paar officieel trouwe en sameleve in Brunswiek. Katharina zouw vaan Willem vief kinder kriege, boevaan 'rs evels veer joonk storve. Al deen tied bleef heer wijer diechte en publiceerde heer ouch nui bundels.
In 1806 kierde Bilderdijk nao de Nederlen trök. Mèt de stiechting vaan 't Keuninkriek Holland had 't land weer e rezjiem wat Bilderdijk mèt zien politieke ideeë kós rijme. In zie vaajerland hoopde heer noe, wie heer al jaore wouw, professor te weure. Dat lökde neet, meh heert woort wel de persoeneleke lierer Nederlands vaan keuning Lowie Napoleon. In 1807 verhuisde heer nao D'n Haag, naotot zie hoes door de Leidse böskroetramp oonbewoenbaar waor gewore. Later góng heer nao Amsterdam.
Naotot in 1810 't keuninkriek Holland bij Fraankriek waor ingelief, verloor Bilderdijk zien betrèkking. In dezen tied bleef heer productief, meh góng heer hel drinke en zelfs opium gebruke. Mèt 't herstèl vaan de oonaofhaankelekheid en de aonstèlling vaan Wöllem I kraog heer evels e jaorgeld. In 1817 verhuisde Bilderwijk obbenuits nao Leiden, meh werk es professor kós heer dao neet kriege. Zie touwnummend reactionair wereldbeeld stoont op gespanne voot mèt de dinkwereld vaan de academische gemeinsjap dao. In kèrkeleke kring voont 't evels wel aonklaank. De gesjrifte vaan Bilderdijk kraoge talloes volgelinge, oonder wee de bekierde joed en collega-diechter en -historicus Isaäc da Costa. Zij publiceerde in 't tiedsjrif Het Réveil, wat aon de basis zouw ligke vaan 't orthodox-protestantisme. Zoedoende strèk zienen invlood ziech tot wied in d'n twintegsten iew oet.
Stijl en werk
Zie vreug werk, wie de bundel Mijn verlustiging oet 1781, is erotisch vaan aard. Later woort heer ummer hoegdravender en religieuzer. De individualiteit blijf evels, es erfenis vaan de Verleechting, hoeg aongesjreve stoon. Zoedoende kaom heer jaorelaank tegeneuver de jaore joongeren Hendrik Tollens te stoon, dee zien veerze alledaogs en hoeselek maakde. De Nederlandse literatuurwereld waor in de Restauratietied gepolariseerd tösse Bilderdijk- en Tollens-leefhöbbers.
Vaan zie diechwerk is veural 't laat gediech "Uitvaart" (gesjreve in 1827) bekind gebleve. Aarts en Van Etten zien dit in hun blomlezing Domweg gelukkig in de Dapperstraat es ein vaan de 250 bekindste Nederlandstaolege gediechte.
Bron
Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Waeg
thumb|'ne Zandjwaeg dore bós. thumb|'ne Medernen asfaltjwaeg in Frankriek. 'ne Waeg (binne de beboewdje kóm meis "straot" geneump) is 'ne smale striep dae aangelag woren is euver 't landj of op 'n kónsmaesige structuur (wie 'nen diek of 'n brögk) en dae, meis middels hel te make, gesjik gemaak is veur 't verkieër. Dit hel make deentj veure begenkelikheid van veurtuge meugelik te maken of te baeter. Waeg zeen e wichtig óngerdeil vanne infrastructuur van 't verkieër.
't Waord "waeg" wuuert ouch euverdrechtelik gebroek veur infrastructure van anger verveursmiddele, wie spaorwaeg en waterwaeg.
Gesjiechte
De ieëste waeg wore veural pajer inne vorm van platgetraoje stökker gróndj wo regelmaesig luuj of bieëster euverhaer lepe, vergeliekbaar mitte wildjpajer dore bós. Ónbegenkelike deil van 't landj woorte gemeinelik vermeje.
Nao de kóms vanne landjboew begóste dees pajer zich te óntwikkele toet richtige waeg, doordet verveursmiddelen óntstóngen en me de noeadzaak haw vieë en hanjelswaar te verveure. Aanvenkelik wore dees waeg smaal, meh naodet de wage zich óntwikkeldj haw woorte dees waeg breier.
Op drökker pajer óntsting wiejer nag de noeadzaak veur passeerplaatsen aan te make, det 't verkieër oet taengeneuvergestaldje richting mekkelik langsein kós gaon. Mit nag mieë drökdje óntstingen ouch mieë riejstroken en daomit nag breier waeg.
In Europe wore de Romeine de ieëste die de waeg tösse versjillendje plaats hel maakdje veur häör laeger flot te kónne verplaatse.
Jack Poels
thumb|Jack Poels Jack Poels (Sevenum, 27 juni 1957) is de zenger en gitaris vaan de Limburgse dialekband Rowwen Hèze. Poels sjrijf 't groetste deil vaan de meziek en de tekste veur de band. De meziek dee heer maak is 'n mingeling vaan (Ierse) folk, tex-mex en traditionele (Spaanse/Mexicaanse) accordeonmeziek.
Poels späölt gitaar (aofwisselend elektrisch en akoestisch) en mondharmonica. Heer sjrijf ouch tekste euver zie persoenlek leve: op 't album Vandaag (2001) vaan Rowwen Hèze zingk heer euver zien pasgebore keend. Op 't album Dageraad (2003) zingk heer euver de sjeiing vaan zien vrouw en de geveules die dat mèt ziech mètbrach. 't Nuiste album Rodus en Lucius geit 'r euver wie zien privéleve nao ziene sjeiing en e aontal meujlekere jaore weer trök op de rails is.
De aofgeloupe paar jaor maak de Americaan ouch furore es sjèlder. Heer oontworp al 't "Rowwen Hèze symbool" wat te zien is op de kaf vaan de ierste Rowwen Hèze-cd Blieve Loëpe; 't Amerikaans vrijheidsbeeld mèt 'n sigrèt, 'ne kloomp en 'ne pot beer. Ouch 't oontwerp vaan de hoes vaan 't album Dageraad, 'n groete gelöksknikker, kump vaan zien hand.
Dao neve is Poels vanaof 2003 same mèt Leon Giesen, aajd-bassis vaan oonder mier Toontje Lager, en 'n aontal aander muzikante aktief in 't projek "Holland America Lijn".
Op 27 april 2007 woort Jack Poels beneump tot Ridder in de Orde vaan Oranje-Nassau. In 1996 woort hae óngersjeije mèt de Orde van de Gulden Humor, 'ne pries van de gezamelike Limburgse carnavalsvereiniginge. Openbaar-vervoerbedrief Veolia verneumpde ein vaan häör Velios-treine nao Poels.
Haworth
thumb|De graofsjap boe Haworth in ligk Haworth is 'n dörpke in de graofsjap West Yorkshire, in de Ingelse regio Yorkshire and the Humber (Vereineg Keuninkriek). 't 6.379 lui tèllend plaötske maak deil oet vaan de stad Bradford. 't Is 'n bekinde toeristische trèkplaoster umtot 't de woenplaots waor vaan de sjrievende zöster Charlotte Brontë, Emily Brontë en Anne Brontë. Allewel gebore in Thornton, woende ze veur 't groets gedeilte vaan hu leve hei en maakde ze hei ouch hun meiste beuk. Gehiemeld zien hei Emily en Charlotte. Anne hiemelde in Scarborough.
1751
1748 - 1749 - 1750 - 1751 - 1752 - 1753 - 1754
Berghäöf
thumb|225px|right|Bakhoes op Berghäöf Berghäöf (Nederlands: Berghof) is 'n gehuch behuèrend bie Wielder in de gemeinte Gölpe-Wittem. Bove-n op de Keuteberg liek 'ne typische Zuud-Limburgse haof in mergel mèt 'n bakhoes in dezelfde sjtiel. Eind jaore '90 ies de groate vakwerksjuur mèt ope vakke, die daotegeneuver loog en daobie huèrde, aafgebroke. In de buurtsjap, woa nóg 'n ander carréboerderie liek, wone ongevaer 16 luuj. Róntelum de bewoning bevinge ziech allein mer velde mèt op de krusing 'n veldkruus. Van oet Berghäöf haet me 'n wied oetziech riechting Sjin, Walem, Klumme en Eys. In de sjtiel 18% helling riechting Sjtókkem, d'n Doaje man geneump, liegke de groate sjaopswei en de wiengaard de Sjtokhemer wingerd.
Radioactiviteit
Radioaktiviteit is 't oetsjikke van ioniserendje straoling door matterjale. 't Is e netuurkóndig fenomeen: bepaoldje isotope zeen instabiel en verangere (desintegrere) spontaan in 'n anger atoeamsaort. Dit neump me radioactief verval.
Bie dit percès sjikke ze ioniserendje straoling oet. Nao de desintegratie is de atoeamkern verangerdj van samestèlling: hae bevatj mieër of minder protonen en/of neutrone. Zoea ónstaon anger nucliden en daomit sómtieds 'nen angeren isotoop van 'tzelvendje element, meh meistes 'n anger element.
In sommige gevallen is 't desintegratieproduk, ouch waal de dochternuclied geneump, zelf ouch weer instabiel. 't Percès geitj door toetdet 'n stabiel atoeamkern is óntstange. Meh sprèk den van 'n vervalkitting.
Gesjiechte
Ane óntdekking van en 't óngerzeuk nao radioaktiviteit höbbe väöl luuj häöre naam verbónje. Inkel vanne veurnaamste zeen:
Soorte verval
Radioactief verval kump in versjèllende soorte veur, te oondersjeie nao de meneer boe-op de instabiliteit vaan de kern weurt 'opgelos'. De bekindste drei soorte radioactief verval haange same mèt de drei soorte ioniserende straoling die 't gief.
Miljoanelientsje
Historie
In 1925 weurt gesjtart mèt 't aanlègke van 'n dubbelsjpoor. De koste zölle 1 miljoan gölle bedrage per kilomaeter. 't Trajek löp door oetgegrave gröbbe en tönnelsj en euver brögke. Neuge jaor later, in 1934, weurt de lien opegesjtèld veur goedereverveur. In Sjaasberg sjluut 't sjpoor aan op 't in 1896 ge-eupend trajek Zittert - Herzogenrath en in Zumpelveld op de in 1853 in gebruuk genómme lien Mestreech - Aoke. 't Sjpoor van Zumpelveld nao Sjpekhei, vanwege de koel: de Domaniaal Mien, 'ne zietak van Mestreech - Aoke, waor al in gebruuk saer 16 april 1871 en ies in 't miljoanelientsje opgenómme.
In de Twiède waereldoorlog weurt 't 2e sjpoor opgebroke. Nao de oorlog weurt de lien tot inkelsjpoor hersjtèld. Vanaaf 1949 zölle ouch luuj verveurd weure op 't miljoanelientsje. Reizigerstreine loupe dan van Heerle via Kèrkrao en Zumpelveld nao Sjin op Geul. In 1955 weurt de route verlengd tot de sjtasie Valkeberg, woadoor ze ouch 'n rol veur 't toerisme geit sjpele. Op 1 augustus 1954 weure de sjtoumtreine aafgelos mèt dieseltreine die de bienaam Blauwe ingel zölle kriege. Saer de sjleting van de Domaniaal Mien in 1969 ies 't verveur van goedere neet miè van beteikenis. Vanaaf 1986 ies 't trajek Landgraaf - Kèrkrao geëlektrificeerd. In 1988 weurt de sjpoorwaeg door de N.S. opgeheve. In 1992 weurt 't baanvak van Zumpelveld tot Kèrkrao besjikbaar gesjtild aan de Z.L.S.M. (Zuud-Limburgse Sjtoumtrein Maatsjappie). Vanaaf 1995 zal dan 'n gedeilte van 't sjpoor gebruuk weure veur toeristische routes mèt sjtoumtreine. Vanaaf 2004 rieje dees treine door tot in Heerle. In 't veurjoar van 2006 is de ZLSM definitief eigenaar van 't trajek naodat de NS dit aan de ZLSM haet verkoch.
Sjtasies en haltes
Aan 't miljoanelientsje liegke de volgende sjtasies en haltes:
Wester-Koggenland
Wester-Koggenland' is 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in Wesfriesland, mèt (1 augustus 2006) 14.259 inwoeners en 'n oppervlak 62,59 km2 (daovaan 2,60 km2 water). De gemeinte umvatde de dörper en gehuchter Avenhorn, Berkhout, Bobeldijk, De Goorn (raodhoes), Grosthuizen, Oostmijzen, Oudendijk, Rustenburg, Scharwoude, Spierdijk, Ursem, Wogmeer (gedeiltelek), Zuid-Spierdijk en Zuidermeer.
De gemeinte Wester-Koggenland is in 1979 oontstande oet de aw gemeintes Avenhorn, Berkhout, Oudendijk en Ursem. Op 1 januari 2007 góng ze mèt Obdam op in de nui gemeinte Koggenland.
Toewe gerónje veurklinker
d'n Toewe gerónje veurklinker of gerónje geslaote veurklinker is 'ne klinker dae in väöl gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
Kènmirke
Kènmirke vannen toewe gerónje veurklinker zeen:
Limbörgs
In 't Limbörgs kump de zuveren toewe gerónje veurklinker neet veur. Waal kump de samegedrökdje variant lichtelik gecentraliseerdj veur in Zuud-Limbörgse dialekte, wie in 't Mestreechs: bruudsje. Inne meiste Midde-Limbörgse dialekten is spraok van 'ne toewe, lichtelik gerónje, centrale klinker wen 't de gesjreve klank <uu> betröf. Veur 't gemaak wuuertj deze klank aevel ouch döks getranscribeerdj es /y/.
De oetstaekendj variantj kèntj me veur 't Limbörgs neet; waal kump deze veur in sómmige Scandinavische spraoke, wie 't Noors en 't Zweeds.
Bructere
thumb|Links midde in ‘t roëd De Bructere (Lat. Bructeri of Boructuari) waas ein alde West-Germaanse stam, waovan de minse laefde in 't taegewoordige Münsterland, zuujlik van 't Teutoburger Woud van umstreeks 100 v.Chr. tot 350 nao Chr. Later is deze stam opgegaon in de groëtere Frankische gemeinschap.
Over eur is bekind det zeej in verbônd met Cheruske, Ampsivare en andere de Romeinse generaal Varus versloge in de beroemde slaag in het Teutoburger Woud in 't jaor 9 nao Chr. De Bructerische profetes Veleda stônd in hoeëg aanzeen beej eur stam. Volgens Tacitus veurspelde zeej de euverwinning van de Batave geleid door Julius Civilis in eur opstand taege de Romeine. De beste plaats um gegaeves euver de Bructere te vinde is in Soest (Westfalen). De naam van 't dörp Brochterbeck (district Steinfurt) vindt zien oorsprông in de stamnaam van de Bructere.
Volgens Tacitus (35) haet de Germaanse stam Chamave 't land van de Bructere euvergenaome.
Toch waordte de Bructeri auk later nog vermeld. Oet 't begin van de veerde ieuw kinne we de Bructerische vorste Ascaricus en Merogaisus. In 307 waord eur stam verslage door keizer Constantijn. De gevangegenaome vorste leet hae in de arena van Trier veur de wilde biëste werpe. Op de Peutingerkaart (3e/4e ieuw nao Chr.) waere de Burcturi geneump in 't gebied rechs van de Rien taegeneuver de staeje Bonn en Kölle.
Hamburg
Hamburg (Duits: Freie und Hansestadt Hamburg, Nedersaksisch: Hamborg) is 'n stad, stadsstaot (Bundesland) en metropool in Duitsland. 't Is ók de op ein nao groëtste stad van 't land, nao Berlien. Hamburg is ók de belangriëkste havestad van 't land. De sjtad ligt aan de Elbe. Hamburg naemt gen dieël aan van 'n dielstaat, mar vurmt d'r zelf eine. In Hamburg woeëne 1.775.333 minse, in de veursjtede woeëne nog 's 750.000 minse.
Have
De have van Hamburg is de groeëtste ziehave van Duitsland. 't Zwaortepunt laet oppe containereuverslaag. Hamburg is in det opzich de twieëde Europese have en de negende op wereldschaol. Het haveareaal telt 7399 hectaar (waovan 6480 hectaar in gebroek is), heejvan is 4331 hectaar landoppervlak. Dor steeds groeëter weerende schepe dreigt verlees van euverslag aan andere haves. Um dit te kieëre zoeij 'n oetdeeping vaan de Elbe noedzaakelik zien.
Demografie
Op 31 augustus 2006 had Hamburg 1.750.194 inwoners. Daorvan had 14,2% neet de Duitse nationaaliteit (veural Turken, ex-Joegoslaven en Polen). De bevolkingsprognose is det Hamburg op 31 december 2020 1.813.900 inwoëners zoeij hebbe. Dit is neet 't hoeëgste aantal oeijt, waant in 1964 had Hamburg al ein bevolkingsaantal van 1.857.431.
Religie
42,3% van de Hamburgse bevolking is religieus en 57,7% haet gen religie (bron: Statistik der EKD, stand december 2004). Vaan de religieuze bevolking is het groeëtste deil protestants; 10,3% is katholiek. Ók zien d'r groeëte gemeinschappe vaan moslims en hindoes.
Taol
Tot ver in de 19e iew waas 't Nederduits de umgangstaal van de Hamburgers. Dees plats werd langzamerhand verdronge door 't Hoegduits, det al vanaaf de 16e iew de schriftaal waas. 't Hamburgs wuurt echter nog steeds gespraoken, en haet vuul kenmirken oet 't Nederduits. Dor de koms van immigrante in de jaoren '60 is de taol ók beïnvloed, veural dor 't Portugees, Turks, Russisch en 't Pools.
Spoorwaege
't Belangriekste staation vaan de stad is Hamburg Hauptbahnhof. Angere staations zien Hamburg-Altona, Hamburg-Bergedorf, Hamburg Dammtor, Hamburg-Eidelstedt, Hamburg-Harburg, Hamburg-Harburg Rathaus, Hamburg Hasselbrook, Hamburg Sternschanze en Hamburg-Wandsbek.
Voetbal
Voetbalclubs: FC St. Pauli, Hamburger SV
Voerde
Voerde is e Rienlands stedsje in de krink (Kreis) Kreis Wesel, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 53,49 km² en 36.514 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 683 de veerkante kilometer.
't Op 26 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 11 stadsdeile.
Gulperberg
Fietsrenne
De Gulperberg is populair bij fietsrenners, zoewel amateurs es profs. Me kin vaan drei kante de berg beklumme. De gemekelekste beklumming is via de Landsraoderweeg. Me beklump daan de zuidweskant, in de volksmoond bekind es de 'Keuning vaan Spaanje'. De gemiddelde helling is 4,6%, meh 't gief tegen 't ind e stökske boe me 11% moot fietse. Via 't noordweste, dat wèlt zègke vaanoet 't dörp euver de Gulperbergweeg, is väöl korter en väöl steilder. Me begint daan mèt wel 16%, al vlaak dat nao 200 meter hendeg aof en kump de ganse beklumming op gemiddeld 8,2%. Meh kin ouch nog vaanoet 't ooste, vaanoet Partij de berg op. Dat is alles bijein de zwoerste beklumming, umtot de hèlling al vreug nao de 10% geit en nao 't ind touw nog touwnump tot 14%.
Lies van börgemeistersj van Bung
Bung waor tot 1982 'n zelfsjtendige gemeinte en haet de volgende börgemeistersj gehad:
Bron
Dees lies is euvergenome vaan 't corresponderend Nederlandstalig artikel.
Jan Notten
Jan G.M. Notten (Heerle, 2 januari 1935 - Valkeberg, 26 juni 2005) haet in zien leve väöl gepresteerd op ’t gebied van ’t dialek, de volkscultuur en historie in Limburg en in Valkeberg aan de Geul. Van zien vak waor hae Neerlandicus en lièraar Nederlands. Daoneve waor hae ónderzeuker en sjriever euver dialek-taalkundige en historische ónderwerpe. Publicaties in de vorm van brochures, artikele, carnavals-proclamaties en Limburgensia versjene op gereigelde tieje. Ouch sjreef hae artikele, in 't Nederlands en in 't plat in 't regionaal blaad Het Land van Valkenburg ('t Gezètsje) en later in de opvolger Heuvelland Aktueel en in 't kwartaalmagazine Geulrand.
Hae waor veurzieter van ’t Martin Stevensfonds (Bibliotheek van Limburgensia en Valkenburgensia), veurzieter van de 15-februarisjtiechting; penningmeister van de sjtiechting ‘’t Kruus op d’n Tore’, lid van de sjtraotnamecommissie in Valkeberg a/d Geul en jaorelank jurylid van de carnavalsoptochte in Valkeberg.
Voer
thumb|250px|De Voer in [[Voere (dörp)|Voere]] De Voer (ouch Voor) ies 'n rivier, die mièrder bronne haet. Ein in de buurtsjap Zjwaan en 'n ander bie De Commanderiej aan 't begin van de forellekwekeriej bie de plaats S'n Pieëter in Belsj Limburg. Zoa is Voere en later de gemeinte Voere en nog later de Voersjtreek aan hun name gekómme. Ze löp langs 't kesjtièl van S'n-Pieëter en vervolges nao S'n Maeëte. Hie mondt 't beekske de Väöësj d'r in oet. De Voor sjtruimp dan wiejer langs kesjtièl Ottegrove (in 't Voeres: Oettegrove) (in 't Oos-Voeres: Ottegrove) riechting Sjoppem, woa 'n wad in de beek liek. In buurtsjap 't Vitsje, vlak veur 't dörp Voere, mondt de Noor in de Voor. In dit typische lintdörp löp ze langs 't Meuleke en de meule van l'Homme en wiejer hièl markant aan ein zie van de hoofsjtraot. De ingeng van de hoezer liegke hie achter brökskes euver dees rivier. 'n Paar kilomater wiejer passeert de Voer de Nederlandse grens en bereik effe later 't plaetske Misj in Nederlands Limburg. Hie haet ze jaorelank de Misjer watermeule laote drièje. De meule liek d'r nog, meh ies neet miè in wèrking. Dan geit 't langs 't Withoes  riechting de Mögkemeule. Tot sjlot sjtruimp ze via de beemde van Laeg Caestert de Maas in.
Gulperberg
Fietsrenne
Vaanoet 't zuie vèlt de berg neet te beklumme, umtot dao 't plateau doorlöp nao Heieret en wijer.
Jan Notten
Officieel sjpelling van 't Limburgs
In 1983 versjeen ’t beukske: Aanwijzingen voor de spelling van de Limburgse dialecten, dat nog ummer de basis vörmp van de hudige, oet 2003 daterende officieel sjpelling veur gans Nederlands Limburg.
Gulperberg
Fietsrenne
De hèllinge vaan de Gulperberg, in 't bezunder die vaanoet Partij, weure dèks beklomme in d'n Amstel Gold Race.
Karlskrona
Karlskrona is 'n gemèndje in enne houfplaats van Blekinge län, Zwede. De gemèndje tèltj 61.833 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.046,89 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 59,1 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
7,71% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Andrzej Duda
thumb|Andzrej Duda in 2019 Andrzej Sebastian Duda (16 mei 1972, Krakau) is politicus, advocaat en d'n allewijle prizzedènt vaan Pole sinds 6 augustus 2015. Heer heet ziech in de twie prizzedèntsverkezinge opgestèld es 'nen oonaofhaankeleke kandidaot. Evels is heer al sinds 2005 aktief es politicus in de conservatief-nationalistische partij Prawo i Sprawiedliwość (PiS, Rech en Justitie). Die partij zit op EU-niveau in de Europese Conservatieve en Reformers (ECR), boe ouch de Belzje N-VA, de Duitse Familienpartei Deutschlands en de Nederlandse FvD bij zitte.
Veurtot Andrzej Duda prizzedènt woort, waor heer vaan 2011 bis 2014 lid vaan 't Poolse liegerhoes Sejm (wie de Belzje Kamer vaan Vertegeweurdegers, de Nederlandse Twiede Kamer en d'n Duitse Bundestag). Vaan 2014 bis 2015 waor heer lid vaan 't Europees Parlemint.
Portsmouth
Portsmouth is de twiede stad vaan de graofsjap Hampshire, in de Ingelse regio Zuidoos-Ingeland (Vereineg Keuninkriek). Ze ligk aon de zuidkös vaan Ingeland. Veurnaomelek ligkenterende op 't Portsea Island, is 't VK's einegse eilandsstad. Portsmouth is 103 kilometer vaan Londe en 31 kilometer vaan Southampton. 't Gief 205.400 lui in de stad, en de innegse mèt 'n groetere populatiediechheid in 't VK es Londe. De stad weurt door häör inwoeners ouch Pompey genömp. In de literatuur is de stad veural bekind um de Ingelstaolege sjriever Charles Dickens, dee hei op 7 fibberwarie 1812 waor gebore.
Andrzej Duda
Prizzedèntsjap (2015 bis allewijl)
Allewel Duda en de PiS-regiering dèks woorte bekritiseerd veur 't aoftakele vaan de Rechstaot door middel vaan 't oontslaon vaan rechters die neet regieringsgezind zien, heet Duda ziech op cruciaol mominte tege de PiS-regiering gekierd. Zoe heet Duda mèt zien vetorech twie wètsveurstèlle in 2017 tegegehawwe die rechters aonzienlek minder mach zawwe geve en heet heer in 2016 geweigerd tien rechters te nominere die geselcteerd waore door de nationaole raod.
In fibberwarie 2018 oonderteikende Duda 'n wèt die 't illegaal maakde um "de Poolse natie" te besjöldege vaan de Holocaust en aandere misdaode vaan de Nazis. D'n Israëlische premier Benjamin Netanyahu besjreef de wèt es "holocaustoontkènning".
Toewen óngerónje centrale klinker
d'n Toewen óngerónje centrale klinker of óngerónje geslaote middeklinker is 'ne klinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
Kènmirke
Kènmirke vannen toewen óngerónje centrale klinker zeen:
Limbörgs
In 't Limbörgs kump d'n toewen óngerónje centrale klinker neet veur.
Belasting (constructielieër)
'n Belasting inne constructielieër is 'n krach of e memènt det inwirk op (e bepaoldj deil van) e veurwèrp of 'n constructie. Mitte totaal belasting wuuertj 't gehieël van al de aafzunjerlike belastinge gemèndj,
Inne constructielieër en sterkdjelieër waere vanoete diverse belastinge 'n óntwirpbelasting beraekendj. Dees óntwirpbelasting is samegestèldj oete diverse aafzunjerlike belastinge die waere gekómbineerdj door gebroek te make van diverse belastingsfactore wie veiligheidsfactoren en samestèllingsfactore. De belastingsfactore zeen vasgelag in Europose norm EN 1991 (Eurocode 1). De óntwirpbelasting is de maximaal belasting die 'n constructie kan opnumme zónger te mislinge.
Ónger invlood van belastinge zöllen in 'n constructie inwenjige spanningen en vervörmingen optraeje. 'nen Inzjenjäör zal 'n constructie ummer zoeadanig verzeuke te óntwirpe det de wirkelik optraejendje belasting ummer lieëger blief es de óntwirpbelasting. Es de wirkelik optraejendje belasting grótter wuuertj es de óntwirpbelasting zöl de constructie mislingen of bezwieke.
Natuursjtèè
thumb|350px|Marmergroeve in Italië Natuursjtèè is 'ne term oet de boewkunde en is 'ne sjtèè dae in de natuur dör luuj gewonne wert, dèk in groeves, koele of carjaere en miene of koele.
Aekster
thumb|'n Aekster De aekster (Letien: Pica pica) ies 'ne groate vogel oet de familie van de krao-echtige.
Natuursjtèè
Boewmateriaal dat dör de luuj èèges gemakd wert is beväörbeeld baksjtèè of briegke en bètong.
Aekster
Kènmerke
De vogel ies eve groat es 'n krao meh zjwart (mèt blauwgreune sjien)-wiet gekleurd. Opvallend zint ziene lange zjwarte sjtaart, de wiete boek en sjouwersj en de wiete binnekant van zien vleugele. De lengde bedreug 46 cm inclusief de lange sjtaart. Qua geluid vèlt 't krasse op en "tsjak-tsjak, tsjak" meh veural 't klappe. Aeksters versjiene gaer mèt z'n twièje of in gruupkes. Sjnavel en puèt zint zjwart. De jónge lieke op de ouwersj en 't menneke ies get groater es 't wiefke. Sjuus wie de krao en de roek wandelt ze mèt de puèt ein veur ein euver de grónd. Ze wip daobie mèt de sjtaart, meh es ze op get loert verplaats ze ziech mèt klein sjprunkskes.
Natuursjtèè
Natuursjtèè in d'r Euregio
De volgende saoërte natuursjtèè zeunt vreuger of werre nog gewonne in d'r Euregio.
Aekster
Versjpreiing
De aekster ies 'ne algemein veurkómmende vogel in Europa en in 'n groat gedeilte van Azië. In Nederland zouwe roew gesjat 100.000 pare breuje. Zie lièt ziech gaere in de bewoonde waereld zeen. Me zuut ze dèks langs de autobaan. In de winter zjwörf ze dèks rónd.
Breuje
De aekster maak 'n euverdèk nès in 'ne hoage boum. Zoan aeksternès weurt ouch waal hannekesnès geneump. De euverkapping deent um de opvallend gekleurde kukes te besjerme. In de herfs, es de blaar zint gevalle, zint de nèster good te zeen. 't Breujsel, eine kièr per jaor in april gelag, besjteit oet 5-8 eier.
Trivia
Ze were besjouwd es óngelöksveugel, veursjpellersj van doad en rampe. De oetdrökking "aeksteroug" zou hie-op truukgoon.
Es ze ziech in groate groepe verzamele en sjpektakele, zou d'r oorlog kómme. Dat sjpektakele zou ouch 't teike zin veur sjlech waer.
De vogel zou ónder zien tóng 'ne dröppel duvelsblood drage. 1 Aekster bringk ónheil; meh 'n sjtèl zou gelök bringe.
Dao weurt ouch vertèld, dat aeksters blinkende dinger zouwe verzamele.
Mèt aesternès weurt ouch 'n lestig toegankelik hoes of börch aangegeve.
Krimpenerwaard
thumb|Gemeinte Krimpenerwaard
De Krimpenerwaard is 'n regio en gemeinte in 't ooste vaan de Nederlandse provincie Zuid-Holland. De gemeinte Krimpenerwaard is op 1 jannewarie 2015 gevörmp oet de opgelufde gemeintes Bergambacht, Nederlek, Ouderkerk, Schoonhoven en Vlist. De regio Krimpenerwaard umvat wijer nog Krimpen aan den IJssel, wat zelfstendeg blijf.
Geografie
De Krimpenerwaard ligk ingeslote tösse d'n Hollandsen IJssel (noorde), de Nui Maos (weste) en de Lek (zuie). In 't ooste slut ze aon op de Lopikerwaard (die gooddeils mèt de gemeinte Lopik samevèlt). 't Revierke de Vlist zouw es grens kinne dene; in de praktijk weurt evels d'n ooskant vaan de Vlist ouch bij de Krimpenerwaard gerekend. 't Toponiem waard ('weerd', 'wieërd' etc. in 't Limbörgs) kump in de regio väöl veur en beteikent 'druuggelag moeraseiland (polder of gans complex vaan polders) umgeve door dieke.' Versjèllende aander waarde koume in Midde-Nederland (tösse de Groete Reviere) veur.
Wie gezag huurt Krimpen aan den IJssel wel bij de regio meh neet bij de gemeinte Krimpenerwaard. Dees plaots is in d'n twintegsten iew oetgegreujd tot 'n veurstad vaan Rotterdam, dewijl de res vaan de regio lendelek bleef. Krimpen aan den IJssel huurt daomèt tot de echte Randstad, de res vaan de polder maak deil oet vaan 't Greun Hart.
Kerne
De gemeinte umvat de volgende kerne:
't Dörp Willige Langerak weurt tot de kern Schoonhoven gerekend, meh heet 'n lang historie es zelfstendege plaots. Diverse polderlandsjappe zien neet oetgegreujd tot dörper, wie Het Beijersche, Bonrepas, Koolwijk en Schoonouwen; die valle oonder aander kerne. De naobersjap Lageweg weurt bij Ouderkerk aan den IJssel gerekend.
Aonzien
De Krimpenerwaard beit e 'typisch Hollands' landsjap mèt 'n väölheid aon polderslote (in de regel zoe aajd wie de polder zelf, d.w.z. de late middeliewe), windmeules, aw boerderije en kleinsjaoleg weiland. Alle plaotse vertuine lintbebouwing, op de stedsjes Haastrecht en Schoonhoven nao.