cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Diake
't Twiède Vaticaans Concilie haet 't diakesjap veur ouwer, getrouwde manne opnuuj toegesjtange. Paragraaf 29 van de Dogmatische Constitutie euver de Kèrk, Lumen Gentium handelt euver dees vernuujde vörm van 't diake-ambt.
Hub Vinken
Euverwinninge en eëreplaatsje
1949 1951 1952
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2017
Rock 'n rollzenger Fats Domino sjtörf op 89-jäörige laeftied.
Diake
Diakewiejing
De diakewiejing deent ouch es veurbereijing op de hoag wiejing tot preester. Zoa-emes weurt, saer 't Twiède Vaticaans Concilie, dèks transeunt diake of euverganksdiake geneump. Aan de diakewiejing ging veur 1967 de wiejing tot subdiake veuraaf.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2017
D'n Amerikaanse zenger Tom Petty sjtörf op 66-jäörige laeftied aan 'nen hertsjtilsjtandj.
Diake
Bevoegdhede
De diake maog katecheselèsse geve, duipe en es kerkelike getuge optrae bie 't sacrament van 't huwelik. Hae maog de pesjtoar assistere in de eucharistievieringe, hae maog praeke en de communie oetdeile.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2017
D'n Amerikaansen oetgaever Hugh Hefner, bekèndj van Playboy, sjtörf op 91-jäörige laeftied.
Diake
Kleiing
De dalmatiek ies 't liturgisch kleid wat speciaal bedoeld ies veur de diake. Onder de dalmatiek dreug hae de sjtola sjuuns euver ziene sjouwer.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2017
D'n Amerikaanse soulzenger Charles Bradley sjtörf op 68-jäörige laeftied aan maogkanker.
Diake
Protestantisme
In de protestantse kèrke ies de diake emes dae ziech inzèt veur de erm luuj. Same mèt de ouderlinge en de dominee vörme zie 't dageliks besjtuur, de kèrkeraod, van de kèrk.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2017
Riem de Wolff, zenger van d'n indorockband de Blue Diamonds, sjtörf op 74-jäörige laeftied.
D'n Duutsje muzikantj Holger Czukay, mit-oprichter van Can, sjtörf op 79-jäörige laeftied.
Walter Becker, gitaris van rockbandj Steely Dan, sjtörf op 67-jäörige laeftied.
D'n Amerikaanse countryzenger Glen Campbell sjtörf op 81-jäörige laeftied.
D'n Amerikaanse rockmusicus Chester Bennington, bekèndj van Linkin Park, begeit op 41-jäörige laeftied zelfmaord.
De Chinese sjriever en dissidentj Liu Xiaobo, dae in 2009 de Nobelpries veur de Literatuur won, sjtörf op 61-jäörige laeftied.
Azerbaidzjaans
thumb|Weergaof vaan 't Azerbaidzjaans taolgebeed. In Turkije kin de grens ouch väöl westeleker getrokke weure. 't Azerbaidzjaans (autoniem Azərbaycan dili, Азәрбајҹан дили of آذربایجان دیلی; in Iran miestal Türki, ترکی) is 'n Turkse taol die primair gesproke weurt in Azerbaidzjan en noordwestelek Iran (Iraans Azerbaidzjan), en wijer in groeter en kleinder gebeie in Rusland, Georgië, Turkije, Irak en Jordanië.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2017
De lèste editie van Sensation kump in de Johan Cruyff Arena tot 'n èndj mit 'n optrejje van DJ Tiësto. 't Dancefestival woort in 2000 veur d'n ierste kier gehauwe.
De Nederlandse popzengeres Sandra Reemer sjtörf op 66-jäörige laeftied.
De 48e editie van Pinkpop geit van sjtart.
Azerbaidzjaans
Sprekers
In Azerbaidzjan spreke oongeveer 7 miljoen lui - 90% vaan de bevolking - 't Azerbaidzjaans. Vaan de minderhede behiers e deil ouch 't Azerbaidzjaans es twiede taol. Dit gelt in 't bezoonder neet veur de Armene, in 't zuidweste vaan 't land, die ziech intösse oonaofhenkelek höbbe verklaord.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2017
D'n Amerikaanse rockgitaris Greg Allman, bekèndj van d'n Allman Brothers Band, sjtörf op 69-jäörige laeftied.
Azerbaidzjaans
Sprekers
In Turkije gief 't 'n aontal variante die traditioneel gewoen es "Turkse dialekte" gezeen weure, meh die mie verwantsjap vertuine mèt 't Azerbaidzjaans es mèt 't Staanderd-Turks (gebaseerd op 't dialek vaan Istanbul). Dit gelt in eder geval veur de dialekte t'n ooste vaan Erzurum, es in sommege definties ouch veur taoleilen die mie nao 't weste ligke.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2017
De Britsen acteur Roger Moore sjtörf op 89-jäörige laeftied.
Azerbaidzjaans
Sprekers
De Azerbaidzjaanse taolgemeinsjap strek ziech ouch oet tot klein stökskes in de naoberlen. In Rusland woene oongeveer 280.000 sprekers (veural in Dagestan), in Georgië 300.000. Veur 't oetbreke vaan d'n oorlog tösse Armenië en Azerbaidzjan leefde in dat ierste land ouch oongeveer 80.000 sprekers. Wijer vint me ze, es gevolg vaan deportatie in de Stalintied, nog in ander deile vaan de veurmaolege Sovjetunie.
In Irak leve 180.000 tot 400.000 lui vaan Turksen aofkoms, die ziechzelf Turkomane neume. De mieste daovaan spreke dialekte vaan 't Azerbaidzjaans.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2017
D'n Amerikaanse zenger-sjriever Jimmy LaFave sjtörf op 61-jäörige laeftied.
Azerbaidzjaans
Verwantsjappe
't Azerbaidzjaans huurt bij de Turkse taole, en wel bij de Oghuz-groop. De versjèlle mèt de ander taole oet dees groop, wie 't Turks en 't Turkmeens, zien mer klein en 't Azerbaidzjaans is good demèt te verstoon. 't Azerbaidzjaans is bovedeen, zjus wie 't Turks, ouch op lexicaal gebeed hendeg beïnvleujd door 't Arabisch en 't Perzisch.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2017
D'n Amerikaanse rockzenger Chris Cronell, bekèndj van Soundgarden en Audioslave, sjtörf op 52-jäörige laeftied.
Salvador Sobral wintj veur Portugal 't Eurovisie Songfestival mit 't leed "Amar pelos dois". Veur 't Belsj weurt Blanche veerde (mit "City lights"), veur Nederlandj ènjig OG3NE (mit "Lights and shadows") op de èlfde plaots.
Azerbaidzjaans
Dialekte
't Azerbaidzjaans heet väöl versjèllende dialekte, die evels neet al te wied oeterein ligke. Me maak miestal 'n hoofverdeiling in Noord- en Zuid-Azerbaidzjaans. 't Ierste weurt in Azerbaidzjan, Noord-Turkije en de umligkende gebeie gesproke, 't leste in Iran en Irak. De historische sjeislijn tösse Azeri's in de Russische en de Perzische machssfeer heet veur dudeleke versjèlle tösse de noordeleke en zuideleke dialekte gezörg. Euver de indeiling besteit gein absolute consensus; 't volgende is mer ein vaan de meugeleke indeilinge.
De mèt e stereke (*) aongegeve dialekte, die in Armenië inheims zien, weure dao noe wieneg mie gesproke; sinds 't Armeens-Azerbaidzjaans conflik in de jaore negeteg leve de sprekers in ballingsjap.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2017
In Egypte weurt 'n 3.700 jaore aaj piramide óntdek bie de necropolis van Dasjoer, veertig kilometer zudelik van de hoofsjtad Caïro.
In de Poolse sjtad Gdańsk weurt 't museum van de Twiede Wereldoorlog geäöpend.
Azerbaidzjaans
Klaanklier
thumb|right|Vocale in 't Staanderdazerbaidzjaans
De Azerbaidzjaanse klaanklier is dudelek versjèllend vaan de Turkse; de versjèlle zitte veural dao-in tot 't Azerbaidzjaans conservatiever en klaankrieker is.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2017
D'n Amerikaanse rock 'n rollmuzikant Chuck Berry sjtörf op 90-jäörige laeftied.
Azerbaidzjaans
Klaanklier
Wat de vocale betref heet 't Azerbaidzjaans de klaank [æ], gesjreve mèt de letter Ə, ə. De İ en de I höbbe bij benaodering dezelfde weerdes es in 't Turks. In dialekte kinne aonzeenlike oetspraokvariante veurkoume.
Bij de consonante vèlt 't behaajd vaan de Ğ op. In 't Turks is dees letter oet de oetspraok verdwene, al weurt ze nog wel gesjreve. In 't Azerbaidzjaans klink heiveur nog ummer 'n [ɣ], die bij benaodering es 'n Limburgse g klink. Es de letter in de oetspraok verdwene is weurt ze neet mie gesjreve. Ouch 't versjèl tösse k en q is in 't Azerbaidzjaans behawwe gebleve; de q heet evels neet mie de klaankweerde die ze vreuger had.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2017
Bie de oetreiking van de 89e Academy Awards (Oscars) haolt Moonlight de pries veur bèste film, dewiel La La Land zès anger prieze pak.
De Nederlandsen illustrator Dick Bruna sjtörf op 89-jäörige laeftied.
Azerbaidzjaans
Vörmlier
De flexie vaan zelfstendege naomwäörd liekent hiel väöl op de Turkse. Ouch 't Azerbaidzjaans heet zes naomvalle (nominatief, genitief, accusatief, directief, locatief, ablatief), die mèt achtervoogsels geplek aon de stam weure gemarkeerd. Door de vocaalhermenie bepaolt de klinker in de stam welke klinker 't achtervoogsel krijg.
Wèrkwäördsvörm bestoon, wie in alle Turkse taole, dèks oet väöl versjèllende segmente, boemèt me subtiel aspekte vaan handelinge kint oetdrökke. Dit systeem is gooddeils, meh neet gans, analoog aon 't Turks wèrkwoord.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2017
D'n Amerikaanse jazzzenger Al Jarreau sjtörf op 76-jäörige laeftied.
Azerbaidzjaans
Sjrifte
Wie ouch 't Turks woort 't Azerbaidzjaans, es taol in 't islamitisch cultuurgebeed, 't iers opgesjreve in 't Arabisch sjrif. Dit sjrif is veur de Turkse taole, mèt hun väöl klinkers, neet zoe gesjik es veur de Semitische taole.
Èlfsteidetoch
thumb|Trajek vaan de Èlfsteidetoch (zuug de teks veur details). D'n Èlfsteidetoch (Nederlands Elfstedentocht, Fries Alvestêdetocht) is 'ne marathonsjaatswèdstrijd op natuuries, die de èlf traditioneel stei vaan de Nederlandse provincie Friesland aondeit, mèt de start en finish in Leeuwarden. D'n toch weurt sinds 1909 eder jaor gehawwe tot 't ies dit touwliet; dit is door de baank zoe eine kier in 't decennium. De lèste kier woort de toch gehawwe in 1997. De organisatie is in han vaan de Keuninkleke Vereineging de Friese Èlf Stei. D'n Èlfsteidetoch, boe neve wèdstriedsjaatsers ouch ummer väöl plezeersjaatsers aon mètdoen, is ouch al door zien sjeersde hendeg populair in gans Nederland en oonmiskinbaar deil vaan de Friese folklore. Hei-um heet 'r de bijnaom tocht der tochten gekrege.
Azerbaidzjaans
Sjrifte
In 1929 begós me in de Sovjetunie aon 'n alfebetisatieprojek veur alle minderheidstaole in gans 't land. Veur 't Azerbaidzjaans oontwikkelde me toen 'n apaarte versie vaan vaan 't Latiens alfabet. Dit woort in 1938 vervaange door 't Cyrillisch alfabet. Nao de oonaofhenkelekheid, in 1991, veurde me 't Latiens alfabet weer in, mèt e paar veranderinge ten opziechte vaan 't alfabet vaan 1929. De introductie vaan dat Latiens alfabet góng neet vaan d'n eine op d'n anderen daag; vaandaog d'n daag weurt 't Cyrillisch alfabet nog altied gebruuk.
In Iran heet me tot d'n daag vaan vendaog vasgehawwe aon 't Arabisch sjrif.
Èlfsteidetoch
Trajek
D'n deilnummer krijg 'n stumpelkaart mèt, die heer in eder stad moot aofstumpele. Oondaanks tot de gansen toch allewijl mèt de camera weurt gevolg, en trichere dus koelek nog meugelek is, mote ouch wèdstriedsjaatsers ziech dao-aon hawwe. Zoe woort Piet Kleine in 1997 gediskwalificeerd um 't misse vaan 'ne pos. E beröch pijnpunt is IJlst, wat pal nao Sneek kump en noch de gruutde, noch 't aonzien vaan 'n stad heet; 't weurt daorum dèks veur e dörp weurt aongezien, zoetot me neet nao 'ne stumpelpos zal zeuke.
Infinitief
D'n infinitief is 'ne vörm vaan 't verb wat neet wie de persoensvörm nao persoen en getal vervoog weurt en meistens achteraon in de zin steit. In 't Limburgs weurt d'n infinitief gevörmp door achter de stam vaan regelmaotege verbe d'n oetgaank -e te zètte, woebie soms ouch fonologische veranderinge wie 't stumhöbbend weure vaan d'n indkonsonant (in tegestèlling tot Auslautverhärtung) of verdobbeling vaan d'n indkonsonant optrejje:
De vörm vaan d'n infinitief zuut in väöl taole zjus oet wie de persoensvörm vaan 't miervoud, meh neet bij de Duitse infinitief sein, "zien" (vs. Wir sind, Ihr seid). Sommige taole wie 't Bölgaars, Roemeens en Iers höbbe gaar geinen infinitief.
Èlfsteidetoch
Trajek
Ouch väöl aander plaotse aon 't trajek make werk vaan 'nen Èlfsteidetoch; me zuut dao ummer väöl minsemassa's fieste en nao 't evenemint loere. Bezunder bekind is in dit verband 't gehuch Bartlehiem (gemeintes Ferwerderadeel, Leeuwarderadeel en Tietjerksteradeel), boe d'n oetluiper nao Dokkum begint en de route dus twie kier veurbij kump.
Lillehammer
thumb|De ligking van Lillehammer in de pervincie Oppland. Lillehammer is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Oppland in Nórwaeg; 't is ouch de houfsjtad van die pervincie. De gemeinte had 25.314 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 477,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 53,1. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2017
De Nederlandse actries, zengeres en comédienne Adèle Bloemendaal sjtörf op 84-jäörige laeftied.
Lillehammer
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 5,7% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Èlfsteidetoch
In aander sporte
Es spin-offs vaan de oersprunkeleke sjaatstoch gief 't ouch Èlfsteidefiets-, -wandel- en -roejtochte, die wel eder jaor weure gehawwe. De ierste twie höbbe e recreatief karakter, de lèste heet evels e competitiekarakter. Ouch gief 't lui die individueel d'n toch mèt peerd doen, zoewel aongespanne es oonder 't zaol.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2017
D'n Britse fotograaf, filmmaker, ierste graaf van Snowdon, baron van Amstrong-Jones Antony Amstrong-Jones sjtörf op 86-jäörige laeftied. Hae waor van 1960 bis 1978 echgenoot van prinses Margaret, de zus van keuningin Elizabeth II.
Èlfsteidetoch
In aander sporte
In juni 2018 deeg marathonzwummer Maarten van der Weijden 't gans trajek zwummentere. Heer deg dao drei daog euver en mós um dit te hole ouch in 't water ete en slaope. E jaor ieder had heer 'tzelfde geperbeerd; toen mós heer op d'n daarden daag, op weeg nao Dokkum, ziene trèk aofbreke. Van der Weijden deeg dit um geld op te hole in 't oonderzeuk nao kaanker.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2017
D'n Brits-Indiase zenger Peter Sarstedt, bekind van d'n hit Where do you go to my lovely (1969), sjtörf op 75-jäörige laeftied.
Èlfsteidetoch
Alternatief 'Èlfsteidetochte'
Umtot me laank neet eder jaor d'n toch kin sjaatse, heet me in 't marathonsjaatse e paar vervaangende koerse vaan 200 kilometer op natuuries boete Nederland. De bekindste is die vaan de Weißensee in Oosteriek, meh ouch in Finland weure zoe'n tochte gehawwe. Oondaanks de locatie zien 't ouch hei veural Nederlandse atlete die mètdoen; marathonsjaatse is boete Nederland gein groete sjaatsdiscipline.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2016
'nen Daag nao häör dochter Carrie Fisher sjtörf op 84-jäörige actrice Debbie Reynolds, bekèndj van häör rol in de film Singin' in the Rain.
De Amerikaans actrice Carrie Fischer, ónger mie bekèndj van häör rol es Prinses Leia oet de Star Warsfilms, sjtörf op 60-jäörige laeftied, nao 'ne zjwaore attak veer daag ierder.
Èlfsteidetoch
Historie
't Sjaatse waor in Friesland vaanaajds neet allein winterplezeer meh ouch e serjeus verveurmiddel. In de 'Kleinen Iestied' vaan de Vreugmodernen Tied waore streng winters gebrukelek en de provincie heet väöl lang vaarte en kenale die 't transport vaan de ein nao de aander plaots good meugelek maakde. 't Góng zeker zoe snel wie te peerd en waor väöl gojekouper. Al in d'n achtienden iew gaof 't lui die veur de aardegheid laanks alle èlf de Friese stei sjaatsde. 't Gebruuk kaom in 'n stroumversnelling wie in 1891 de sportbestuurder Pim Mulier zoe'nen toch maakde. Heer naom dao-op 't initiatief um 'nen officiëlen toch te organisere. Heer oontworp oonder mie 't 'Èlfsteidekruiske', 't iereteike wat nog ummertouw deilnummers die de toch oetrije kriege. In 1909 kaom 't daan devaan. D'n toch waor in eder geval e publicitair succes, en aon de volgende tochte in 1912 en 1917 dege atlete oet groete deile vaan 't land mèt, wie d'n twievoudege winner Coen de Koning. In de jaore 1920 en 1930 gaof 't minder streng winters, zoetot d'n toch neet zoe dèks woort oetgesjreve; in de jaore 1940 gebäörde dat zjus relatief väöl. D'n Èlfsteidetoch waor in deen oorlogstied e welkom middel vaan escapisme.
De touwnummende populariteit had ouch zien negatief kante. In 't bezunder raakde de toch vaan 1947 beröch door de väöl tricheurs, die ziech soms euver ganse stökker mèt de fiets of d'n oto lete verplaotse. Ouch waore in 1933 en 1940 de kopluipers bewös ex aequo gefinish; dit waor tege 't zier bein vaan de organisatie, die professionalisme veurstoont en eisde tot me voch tot de lèste meter. Wie me in 1956 weer mèt vijf euver de striep kaom, besloot me geine winner oet te rope (zuug oonder).
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2016
De Hongaars-Amerikaanse actries Zsa Zsa Gabor sjtörf op 99-jäörige laeftied.
19 juli
Nationale fièsdaag in Laos
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2016
De Nederlandse teikenaer Peter van Straaten sjtörf op 81-jäörige laeftied.
D'n Duuts-Britsen acteur en komiek Andrew Sachs, bekind es de Sjpaansen ober Manuel van de Britse televisieserie Fawlty Towers, sjtörf op 86-jäörige laeftied in 'n Londense krankehoes.
De Amerikaanse soulzengeres Sharon Jones sjtörf op 60-jäörige laeftied aan alvleisklierkanker.
D'n Amerikaanse country-/southernrockzenger Leon Russell sjtörf op 74-jäörige laeftied.
De Canadese zenger-sjriever Leonard Cohen sjtörf op 82-jäörige laeftied.
De Belzje sjtripteikenaer Marc Sleen, bekèndj van ónger mie Nero, sjtörf op 93-jäörige laeftied.
De Russische clown Oleg Popov sjtörf op 86-jäörige laeftied.
De Nederlandse zenger en gitaris Eddy Christiani sjtörf op 98-jäörige laeftied.
De Britse violis en dirizjent Sir Neville Marriner sjtörf op 92-jäörige laeftied.
De Nederlands sjriever Pieter Steinz sjörf op 52-jäörige laeftied aan ALS.
D'n Amerikaanse kemik en actäör Gene Wilder sjtörf op 83-jäörige laeftied aan complicaties bie de krenkde van Alzheimer.
De Belzje muzikant Toots Thielemans is in ziene slaop gesjtorve.
De Finse componis Einojuhani Rautavaara sjtörf op 87-jäörige laeftied.
D'n Amerikanse sjriever Elie Wiesel sjtörf op 87-jäörige laeftied.
I Lankgraaf begunt de 47e editie va Pinkpop.
Pianis Martin van Dijk is euverleje op 69-jäörige laeftied. Saer 1997 woor hae de vaste pianis bie 't tilleviesprogram Met het mes op tafel.
De Nederlandse zengeres Corry Brokken sjtörf op 83-jäörige laeftied.
De Belzje kemik Gaston Berghmans sjtörf op 90-jäörige laeftied.
De Surinaams-Nederlandse sjriefster Astrid Roemer krieg de P.C. Hooftpries veur proza oetgereik, dee häör in december waor toegekèndj.
D'n Amerikaanse popmuzikant Prince sjtörf op 57-jäörige laeftied.
D'n Amerikaanse countryzenger en -gitaris Merle Haggard sjtörf op 79-jäörige laeftied.
De Nederlandsen dichter Wim Brandts sjtörf op 57-jäörige laeftied.
D'n Amerikaanse sjriever Jim Harrison sjtörf op 78-jäörige laeftied.
De Rolling Stones gaeve, as ierste westerse meziekgróp saer de revolutie van 1959, e konzaer op Cuba.
De Britse componis Peter Maxwell Davies sjtörf op 81-jäörige laeftied.
De Britsen tósjenis Keith Emerson, veural bekèndj van Emerson, Lake & Palmer (ELP), sjtörf op 71-jäörige laeftied.
De Britse producent George Martin, veural bekèndj van zie werk mèt de Beatles, sjtörf op 90-jäörige laeftied.
D'n Oesterieksen dirizjènt Nikolaus Harnoncourt sjtörf op 86-jäörige laeftied.
De Belzje sjlagerzenger Eddy Wally sjtörf op 83-jäörige laeftied.
Jaap van Zweden weurt beneump tot de nujen dirizjènt van de New York Philharmonic.
Glenn Frey, oprichtendj lid van de Eagles, sjtörf op 67-jäörige laeftied aan de gevolge van reumatoïde artritis.
De Britsen actäör Alan Rickman sjtörf op 69-jäörige laeftied.
De Britse popmuzikant David Bowie sjtörf op 69-jäörige laeftied.
2015
De Amerikaanse jazzzengeres Nathalie Cole sjtörf op 65-jäörige laeftied.
De Belzje zenger-sjriever Zjef Vanuytsel sjtörf op 70-jäörige laeftied aan kanker.
De Britse rockzenger en -bassis Lemmy Kilmister (Motörhead) sjtörf op 70-jäörige laeftied aan kanker. Twie daag later lufte de anger leje de band op.
De Belzje fotograaf Marc Lagrange kump op 58-jäörige laeftied óm in 'n oto-óngelök.
De Belzje componis Luc Brewaeys sjtörf op 56-jäörige laeftied.
Èlfsteidetoch
Historie
Legendarisch woort de oetgaof vaan 1963. Op d'n daag vaan de toch waor 't ies vaan extreem slechte kwaliteit door de aongevrore snei; daobij vroor 't zier streng bij de start, maoteg op d'n daag en streng mèt de middernach, wejde nao de middag 'nen helle wind en sneide 't groete deile vaan d'n daag. Mer 'n fractie vaan de deilnummers, 57 vaan de 568 wèdstriedatlete en 69 vaan de 9294 toersjaatsers, kaom op tied binne. De toch is in 2009 verfilmp es De Hel van '63. Nao dees oetgaof woort de Èlfsteidetoch 22 jaor neet gehawwe. Dit kaom veural door de intense watervervojling in de jaore 1960 en 1970, die ouch in kaw winters (beveurbeeld die vaan 1978/79) 't water opeheel. Me meinde al tot 't evenemint tot 't verleie góng behure. In de jaore 1980 verbeterde de waterkwaliteit evels, en in combinatie mèt kaajd weer kóste in 1985 en 1986 weer tochte weure gehawwe. Dit brach in Nederland 'n raasj wie noets teväöre teweeg. Veur 't iers in de historie stèlde me noe 'nen deilnummersstop in: väöl mie es 10.000 lui kin 't ies neet höbbe. In 1986 deeg ouch prins Willem-Alexander vaan de Nederlen mèt (oonder 't alloniem Alex van Buren).
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2015
De Nederlandse zengeres Aafje Heynis sjtörf op 91-jäörige laeftied.
Èlfsteidetoch
Historie
Vaanaof de jaore 1990 kaom 't wijerbestoon vaan de toch obbenuits oonder drök, deeskier door 't Breujkaseffek. Nao nog ein Èlfsteidetoch in 1997 braok 'nen tied vaan opeinvolgende werm winters aon. Roond 2010 brachte e paar kaw winters de hoop op toch nog 'n touwkóms veur 't evenemint trök.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2015
Kunshistoricus Willem van Dedem, directeur vaan de TEFAF, störf op 86-jaorege leeftied.
Èlfsteidetoch
Winners
'n Officieel winneres is totnogtouw neet aongeweze. Pas nao de lèste Èlfsteidetoch zien de regele zoe aongepas tot vrouwlui in 'n apaarte competitie mètdoen. De ierste vrouw die de wèdstried es toerrijster oetrijde waor Janna van der Weg in 1917. Pas sinds 1985 weure vrouwlui es wèdstriedsjaatssters touwgelaote. Bèste vrouw in 1985 waor Lenie van der Hoorn, in 1986 Tineke Dijkshoorn en in 1997 Klasina Seinstra.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2015
De Nederlandse proteszenger Armand (Herman van Loenhout) sjtörf op 69-jäörige laeftied.
Èlfsteidetoch
Oetsjrieving
Vaan zoe gaw 't begint te vrere, hawwe vrijwèllegers vaan de Vereineging de Friese Èlf Stei de oontwikkeling vaan 't ies op 't trajek in de gater. In 't bezunder sinds de toch vaan 1997 deit me ouch aon 'iestransplantatie': 't völle vaan wakke mèt örges aanders oetgehakde stökker ies. 't Trajek is verdeild in 22 rayons, die weure bijgehawwe door e rayonhoof. Nao 'ne langen tied vaan voors, en bij geunstege veuroetziechte, belègk de veurzitter vaan de vereineging 'n vergaodering; 'de rayonhoofden komen bijeen' is 'n vaste oetdrökking die zeet tot de Èlfsteidetoch weurt euverwoge. Gemeinelek wach me nog wel e paar kier tot me de toch oetsjrijf. 't Nao zoe'n vergaodering gief de veurzitter 'n peersconferentie. 'n Toch weurt oetgesjreve es 't ies euver gans 't trajek 15 centimeter of dikker is. Eventueel kinne zwake plekke weure aofgedèk of weure umzeild door mèt de sjaatse aon euver e plaankeer te loupe - dat hèt klune. Es oetindelek weurt beslote d'n toch te hawwe, zeet de veurzitter traditioneel 'it giet oan' (Fries veur ' 't geit door').
Startplaotse
Doortot de populariteit vaan de toch de capaciteit bove de kop greujde, heet me vaanaof 1986 lui mote weigere. Es voesregel zeet me tot maximaol 16.000 lui euver 't ies mage. De Vereineging heet 'n leiestop en startplaotse weure verloot. De kaarte zien persoensgeboonde en dus neet euverdraagbaar.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2015
De Belzje actries Dora van der Groen sjtörf op 88-jäörige laeftied.
Èlfsteidetoch
Koers
Gestart weurt in golve. Iers starte de manneleke wèdstriedrijers, daan de vrouweleke en daan de toerrijers in golve vaan eder doezend. Wie gezag mote alle rijers oonderweeg èlf stumpels ophole, in eder stad ein en de lèste aon 't ind. Es de rijer binne de limiet aonkump, krijg 'r 't zoegeneump Èlfsteidekruiske. De limiet is twie oor nao de winner veur wèdstriedrijers en middernach veur tourrijers.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2015
De Curaçaose sjriever Frank Martinus Arion (Dubbelspel) sjtörf op 78-jäörige laeftied.
De Nederlandse sjriever Joost Zwagerman brèngk zich op 51-jäörige laeftied óm.
Èlfsteidetoch
Bronne
Dit artikel is gebaseerd op, meh in de groond neet vertaold oet, 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2015
D'n Egyptischen actäör Omar Sharif sjtörf op 83-jäörige laeftied.
De Nederlandse popmuzikant Thé Lau, bekèndj van The Scene, sjtörf op 62-jäörige laeftied aan kanker.
D'n Amerikaanse filmcomponis James Horner kump op 61-jäörige óm in 'ne crash mit zie privévleegtuug.
D'n Amerikaanse musicus Gunther Schuller sjtörf op 89-jäörige laeftied.
D'n Amerikaanse sjriever James Salter sjtörf op 90-jäörige laeftied.
De Zjwitserse, in Nederlandj wirkende plezeerdichter Drs. P sjtörf op 95-jäörige laeftied.
D'n Amerikaanse saxofonis en free jazzpioneer Ornette Coleman sjtörf op 85-jäörige laeftied.
D'n Duutsje bandleader en componis/arrangeur van amusemèntsmeziek James Last sjtörf op 86-jäörige laeftied.
Måns Zelmerlöw wèntj veur Zjwaede 't Eurovisie Songfestival mit 't leedje Heroes.
D'n Amerikaanse bluesmuzikant B.B. King sjtörf op 89-jäörige laeftied aan de gevolge van sókkerkrenkde.
De Vlaamse sjriever Jef Geeraerts sjtörf op 85-jäörige laeftied.
D'n Amerikaansen rhythm-and-blueszenger Ben E. King sjtörf op 76-jäörige laeftied.
Jack Ely, zenger van The Kingsmen, sjtörf op 71-jäörige laeftied.
De Franse chansonnier Richard Anthony sjtörf op 77-jäörige laeftied aan de gevolge van kaelkanker.
D'n Amerikaanse soulzenger Percy Sledge sjtörf op 74-jäörige laeftied.
D'n Duutsje sjriever Günther Grass, winner van de Nobelpries veur de literatuur in 1999, sjtörf op 87-jäörige laeftied.
Mariss Jansons dirigeert zie lèste konzaer bie 't Concertgebouworkest. Hae weurt opgevolg daor d'n Italiaan Daniele Gatti.
De Belzje popgróp K3 kunjig aan nao 17 jaor te sjtoppe. Anger zengeresse zalle ónger dezelfde naam daorgaon.
Helle (buurtsjap)
thumb|275px|right|[[Vakwerkhäöf in Helle]] Helle (Nederlands Helle) ies 'n buurtsjap van Mechele in de gemeinte Gulpe-Wittem in 't heuvelland van Zuud Limburg. De naam ies aafkómstig van helling. De nederzètting ies gelege aan de weeg van Mechele euver Bómmerig nao Komeresj (Camerig). Vlakbie sjtruimp de Klitserbaek,'n ziebaek van de Geul.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2015
De Britse fantasysjriever Terry Pratchett, bekèndj van de Discworld-serie, sjtörf op 66-jäörige laeftied aon de krenkde van Alzheimer.
D'n Amerikaansen actäör Leonard Nimoy, bekèndj as Mr. Spock oet Star Trek, sjtörf op 83-jäörige laeftied.
Helle (buurtsjap)
Bezeenswaerdig
Aan ein van de boerderieje hingk 'n waegkruus tege zoane vakwerkgevel.
Hubert Goltzius
thumb|Hubert Goltzius gesjilderd door Anthonis Mor van Dashorst in 1574 Hubert Goltzius (1526-1583) waor 'ne humanis, gebore in Venlo, dae in de 17e ièw bekènd waor es historicus en es kènner van Romeinse munte en penninge. E waor 'ne lieërling van Lambert Lombard en kaom oet 'n familie van kunstenaersj aafkómstig van 't Duutsj. Bekènd ies ouch ziene nónk Hendrick Goltzius. Hubert en Hendrick sjiene nog al ins verwieseld te were, betreffende hun aafbeelding ('n medaillon op 't sjtadhoes van Venlo, te danke aan Hubert, ies van Hendrick) en hun oeuvre.
Helle (buurtsjap)
Bezeenswaerdig
In de gemeinte Nut liek ouch 'n nederzètting mèt de naam Helle, meh die weurt in 't dialek G'n Hèl geneump.
Hubert Goltzius
Marcus Laurinus oet Brugge (Belsj) gaof Hubert de gelegenheid um reize door Europa te make um humaniste op te zeuke. Vanaaf 1557 sjreef hae euver 't humanisme. De ièrsjte werke versjene, postuum, bie Jacob de Bie in Antwerpe in de jaore 1617-1620.
In Venlo höbbe ze nao häöm de Goltziussjtraot en 't Goltziusmuseum geneump. Dat lètste ies allewiel 'n ónderdeil gewore van 't Limburgs Museum.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2015
De Nederlandse sjtripteikenaer Peter Pontiac sjtörf op 63-jäörige laeftied.
Hubert Goltzius
Goltziuspenning
De Goltziuspenning weurt, saer 2004, ins in de twiè jaor oetgereik aan 'ne persoon of 'n insjtèlling, dae of die ziech verdeenstelik haet gemaak veur 't behoud van cultureel erfgood in Limburg. Daegeen dae de penning kriet, weurt geach mèt 't geld (wir) Limburgse cultuur (van zien keus) te sjteune.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2015
De Nederlandse couturier Frans Molenaar sjtörf op 74-jäörige laeftied.
Hubert Goltzius
Goltziuspenning
't Óntwerp van de penning ies van de Mestreechse beeldhouwer Appie Drielsma.
Dragersj van de penning zint:
Indirek objek
In de grammairis 't indirek objek vaan 'n zin 't zinsdeil boe-op 'n handeling die door middel vaan 'n transitief verb weurt besjreve neet rechstreeks meh allein indirek betrèkking heet. De meist veurkoumende vörm vaan 't indirek objek is 't mètwèrkend veurwerp. Me kint 't mètwèrkend veurwerp in 't algemein vinde door preposities wie aan/aon of veur touw te veuge of weg te laote:
Dus diech is hei 't indirek objek.
Aander vörm vaan 't indirek objek zien 't belanghöbbend objek, 't oondervindend objek, 't bezittend objek en de dativus ethicus.
Zuug ouch
Object (grammar)
Hampeleman
'ne Hampeleman ies emes dae ónhendig ies of emes mèt wiènig oetsjtraoling. Oarsjprónkelik waor 't 'n marionèt of poep, die mèt dräödsjes woort bewoge. Dat waore tamelik houterige bewaeginge en zoa óntstjónge de beteikenisse dóm, ónhendig en sukkelig.
't Vèn
't Vèn kènt verwieze nao:
Dmitrij Ivanovič Mendeleev
Biografie
Dmitrij Mendeleev woort gebaoren inne Siberische stad Tobolsk, es de jóngste vanne vieftieën kinjer van Maria Dmitrievna Korniliev en Ivan Pavlovič Mendelejev. Op zie veertieëndje, nao de doead van zie vader, góng Mendelejev nao 't gymnasium in Tobolsk. In 1849 verhoesdje de noe erm gewaore femielje nao Sint-Petersbörg, wo Dmitrij zich in 1850 insjreef ane universiteit. Nao zien aafstudere woort tuberculoos bie 'm vasgestèldj. Óm hievan te herstèlle vertróch t'r in 1855 nao de Krim bieje Zwarte Zieë, wo d'r docent woort aan 't gymnasium. In 1856 koom d'r gans herstèldj trögk aan in Sint-Petersbörg.
Tösse 1859 en 1861 deej d'r in Peries óngerzeuk nao de dichheid van gaas en wirkdje d'r in Heidelberg ane óntwikkeling vanne spectroscoop, same mit Gustav Robert Kirchhoff. In 1863 góng d'r trögk nao Röslandj, wo d'r in Sint-Petersbörg hoeaglieërer inne sjemie woort aan 't Technologisch Instituut enne Universiteit. In det zelvendje jaor troedje d'r mit Feozva Nikitsjna Lasjeva.
Periodiek systeem
In 1866 publiceerdje John Newlands zien Wèt vanne Octave. Mendelejev haw aan 'n vergeliekbaar theorie gewirk. Op 6 mieërt 1869 goof t'r 'n formeel prizzentaasj aan 't Rössisch Sjemisch Genoeatsjap, mit es titel Euvere relaasjes tösse de eigesjappe van elementen en häör atoeammassa's, worin d'r 't volgendje bewaerdje:
Zónger 't Mendeleev 't wós haw Lothar Meyer op 't zelvendje memènt 'n bao identieke periodieke tabel óntwikkeldj. Mendeleev haet aevel in zien tabel drie elemente gevónje die nag waren óntdèk, eka-silicium (germanium), eka-alleminium (gallium) en eka-borium (scandium) en veurspèldje häör eigesjappe.
Mendelejv woort euver in Europa door weitesjappelike organisaasje geieërdj. Dóch ware zien politieke aktiviteite veure Rössische regering 'n brón van zörg. Dit lèdje op 17 augustus 1890 toet zie vertrèk vanne Universiteit van Sint-Petersbörg. In 1894 woort t'r aangestèldj es d'n dirrektuuer van 't Bureau veur Maoten en Gewichte. In 1905 kreeg d'r de Coply Medal.
Mendeleev stórf in Sint-Petersbörg in Röslandj. 't Element mendelevium is verneump nao 'm.
Nazareth (Mestreech)
thumb|right|Ligking vaan Nazareth Nazareth is 'n wiek in 't noordooste vaan Mestreech. De wiek ligk tösse 't spoor en de otosnelweeg A2.
De wiek steit, same mèt Lummel, 't Wittevrouweveld en Wiekerpoort op de lies vaan Ella Vogelaar, de minister vaan Woene, wieke en integratie, 'n lies vaan 40 Nederlandse probleemwieke
Pelt (plaats)
Pelt (Offesjele naom: Overpelt) is e dörp int noeërde van Bels Limburreg. 't Dörp het bekan 13.500 inwoeëners en grenst aon Loemel int weste, Nèrpelt int noeërde en oeëste en Eksel int zuije. Seer 2019 huert Pelt bè de groeëter fusiegemènt Pelt.
Oeërsproonk
De naom Pelt kömt vanne Romeine. Ze nümde dees kante inne Kempe Palethe, wa zoeveul as zoompig gebied meint. Pas laoter woortet hoeëgergelège stuk offesjeel Over-pelt geheite ent lieëger gelège Neer-pelt, mer int Plat heit-et dörp nog altied Pelt.
Ieëwelaank laag Pelt obbe grens vant Preensbisdom Luuk mé Braobant. Die van Loemel nüme volk van Pelt nog altied "Lukse", da wil zegge volk van Luuk.
Dommel
Dür Pelt vlüjt e nèverivierke vanne Maos, de Dommel. Da's n verbastering vanne Romeinse noam Dutmala. Obbe Dommel in Pelt heddes vier waotermeules, boevan de Klènmeule enne Wedelse Meule de äldste zien. Ze woorte al genümpt int joar zeuvenhondert nao Kristes.
Gehuchte
't Linne is iejn van de äldste gehuchte van Pelt. 't Woort gezeit da Willibrord 't Linne al nümpt as Levetlaus.
Obbe oetgestrekte heigebieje aont Kempisch Kanaol hemme ze in 1888 'n groeëte zènkfebriek gebauwd. Da gaaf den oeërspronk aont gehucht Pelt-Fabriek. Dür dees febriek, die nou in haan is van Umicore, zit hieël de groont vol mé de voelighet cadmium.
Bokkeriejers
Pelt waar ieën vanne zes aampte vant graafschap Loeën, da in 1366 int Preensbisdom Luuk opgink. Aont hoeëft vant aampt ston den drossaert.
Inne zestiende ieëw woorde veul schanse gebauwd. 't Laant van Luuk hauw gin leger en domei kwaampe veul vrimde legerbendes in de jaore vanne Tachtigjaorigen Oorlog dür Pelt. In Pelt wonnde ronnet jaor 1800 Jan Mathias Clercx, den drossaert van Stokkem, diejn hieël wa bokkeriejers aonne Maoskant streng strafde.
Westlimburgs
Pelter is Noordwestlimburgs, oech wel Dommellands geheite. Oanne westgrens lopt de Uerdinger Linie (ik-ich), de grens vant Braobants ent Limburregs.
Sint-Agatha-Berchem
Sint-Agatha-Berchem (Frans: Berchem-Sainte-Agathe) ies 'n plaats en gemeinte in 't Brussels Hoofsjtaejelik Gewes, in 't weste van de Brusselse agglomeratie. De gemeinte haet 20.074 inweunersj (1 januari 2006) en 'n oppervlak van 2,95 km².
De plaats haet 'n sjtasie aan de sjpoorlien nao Gent en ies bereikbaar mèt de Brusselse trem.
De ouw Sint-Agathakèrk van Sint-Agatha-Berchem (11e ièw, in de 18e ièw verboewd in baroksjtiel), deit allewiel deens es cultureel centrum. D'n arsjitek Victor Bourgeois boewde hie tösje 1922 en 1925 zien Cité Moderne, sociaal weuninge in de sjtiel van de Nuuj Zakelikheid.
D'n acteur Jean-Claude Van Damme ies in Sint-Agatha-Berchem gebore.
Västerås
Västerås is 'n gemèndje in enne houfstad van Västmanlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 132.886 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 962,78 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 138 luuj de km².
Meerssenhoven
right|thumb|Ligking vaan Meerssenhoven Meerssenhoven is 'n wiek in Mestreech. Ze ligk in 't noordooste vaan de stad, ten noorde vaan 't industrieterrein Beatrixhave. In 't weste grens de wiek aan 't Julianakanaal, in 't noorde en noordooste aan de gemeinte Meersje. Es woenwiek heet de wiek nauweleks beteikenis. 't Is veural 'n landelek gebied boe-in 'n aontal kestiele gelege zien, wie kestiel Meerssenhoven, kestiel Kruisdonk, hoes de Weerterhof, kestiel Vaeshartelt en kestiel Klein-Vaeshartelt.
Västerås
Demografische óntwikkeling
16,39% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Kantj
Kantj of kant kan verwieze nao:
Lom
Lom kan verwieze nao:
Deurze
frame|Ligking vaan Deurne in Noord-Braobant Deurne is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, aon de grens mèt Nederlands Limburg, in 't Pieëlland. De gemeinte heet 'n oppervlak vaan 119,02 km2 (daovaan 1,02 km2 water); op 1 januari 2006 woende hei 31.866 lui. Ander kerne zien Helenaveen, Liessel, Neerkant en Vlierde (Vlierden).
Functies
Deurne ligk tösse Helmond en Venroj in en is daodoor vaan oondergesjik belang es verzörgingscentrum. Op de Pieël ligke versjeie legertrainingskampe. In de jaore negeteg woort 't Brits kamp dao evels opgeheve. Deurne heet 'n statie aon de spoorlijn Eindhove-Venlo.
Dörpsaonziech
left|thumb|300px|Klei kestiel Deurne 't Aajd kestiel vaan de hiere vaan Deurne, klei kestiel geneump, steit eve boete 't dörp en geneet erkinning es rieksmonumint. Dit gelt ouch veur 't dinghoes, 't aajd kloester Zeilberg en de rewien vaan 't Groet Kestiel, in 1944 door de Geallieerde in pojn gesjote. Wijer kint de gemeinte hiel väöl aw boerderije die meistal oonder gemeinteleke erkinning es monumint valle.
In d'n umgeving ligke de hei- en bósgebiede vaan 't Nationaol Park de Groeëte Pieël.
Historie
In en um Deurne zien 'n aontal vonste oet de Roemeinsen tied gedoon. 't Dörp zelf duuk pas op in de later Middeliewe: de dörpskèrk weurt in 1069 vermeld. Later woort Deurne 'n hierlekheid, die tot de Fransen inval in 1795 zouw blieve bestoon.
In 1926 woort de gemeinte Vlierde aon Deurne touwgevoog.
Tenrekechtege
In de regel zien tenrekechtege klein bieskes die variëre vaan 4 cm tot 39 cm in lengde. Ze höbbe gein oetgesproke liechaamstype aongezien ze ziech höbbe geëvolueerd um 't niche vaan de insekte-eters euver te numme op Madagaskar. Meh, gebaseerd op 't specifiek niche dat ze bezitte, liekene ze op spitsmuis, stekelverkes of otters. Hun vach varieert vaan zaoch tot stekeleg en de kleur van de vach is euver 't algemein praddelbroen. De meiste soorte zien nachteleke bieste en höbbe e slech ziech. Hun snorhaore zien evels behuurlik gevuleg en ze kinne hiel klein trillinge in de groond opvange um zoe hun proej te vinde.
Taxonomie
De tenrekechtege weure wijer ingedeild in twie femilies: de tenreks en otterspitsmuis (Tenrecidae) en de goudmolle (Chrysochloridae).
Laonekerveld
thumb|right|Ligking vaan 't Laonekerveld Laonekerveld is 'n groetendeils nog te realisere wiek in Mestreech. De wiek zal koume te ligke ten noorde vaan de wieke Kaberg en Aajd Kaberg en ten weste vaan de nui wiek Belvédère in de riechting vaan de Belzje grens (en wel 't dörp Laoneke).
't Vèn (Belsj Limburg)
't Vèn (Hollands Ven) is ei gehuch in de stad Mezeik in Belsj Limburg. 't Ligk tösse Mezeik en Kinder.
Jaorleks wuurt er mèt Paose Eierkuppe kèrmis gehauwe.
Potteberg
thumb|right|Ligking vaan Potteberg Potteberg is 'n wiek in 't weste vaan de gemeinte Mestreech. De wiek is gebouwd in de jaore '60 vaan de veurigen iew. Potteberg weurt begrens door de wieke Belfort (in 't zuie), de Haozendans (in 't weste), de wiek Malpertuis (in 't noorde), en de wiek Brusselse Poort (in 't ooste).
Jef Lahaye
Jef Lahaye (Bunj, 2 december 1932 - Ulesjtraote, 12 april 1990) waas 'n Nederlandse fitserenner.
Lahaye waas 'ne talentvol amateur-fisterenner, dae aevel in zien latere profesjenele wielercarrière wènnig succes haet gekènd. Hae waas professional van 1956 pès 1962. Zien groatste succes is ziene titel es Nederlands kampioen op de waeg biej de profs in 1958, toen hae 'n aantal eliteprofs versloog, wo-ónger Mies Stolker, Gerrit Voorting, Jo de Roo en Peter Post.
Hae naom tweë maol deil aan de Runj van Frankriek. Zien bèste resultaat dao-in behaolde hae in 1958 in de 7e etappe wo hae 'n 6e plaatsj behaolde.
Euverwinninge en eëreplaatsje
1955 1957 1958
Oudergem
Oudergem (Frans: Auderghem) ies 'n plaats en gemeinte in 't Brussels Hoofsjtaejelik Gewes, in 't zuudoaste van de agglomeratie Brussel. De gemeinte haet 'n oppervlak van 9,03 km² en 29.561 inweunersj (1 januari 2006). Oudergem liek aan de Woluwe. 't Ies 't eindpunt van de Brusselse metrolien 1A (sjtasie Herrmann-Debroux) en 't beginpunt van de autoweeg nao Name.
't Oppervlak van de gemeinte Oudergem besjteit veur miè es ein derde oet bösj ('t Zoniënwoud). 't Ies 'n woongemeinte, mèt väöl villawieke. Dao sjtoont inkel bezeenswaardige geboewe, woa-ónder de vreug-romaanse Sint-Annakapel, 't Road Kloaster, 't Kesjtièl van Drie Borren (14e ièw) en de priorie Hertoginnendal.
De gemeinte Oudergem ies in 1863 óntsjtange, wie ze aafgesjpliets woort van Watermaal-Bosvoorde.
Lom (Nórwaeg)
thumb|De ligking van Lom in de pervincie Oppland. Lom is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Oppland in Nórwaeg. De gemeinte had 2.455 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.945,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 1,3. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 0514.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,2% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Amblève
Amblève kin zien:
Egidiusleed
thumb|300px|Bladziej 28r van 't [[Gruuthuuse-haandsjrif met rechsoonder 't Egidiusleed]] 't Egidiusleed is e vreug rondeau oet de Nederlandse literatuur, en behoeërt töt de bekèndste Middelnederlandse gedichte. Däör 't Gruuthuse-manuscript (Den Haag, Koninklijke Bibliotheek) kan zelfs de melodie van 't leed gooddeels gereconstrueerd waeëre:
't Gedich zów gesjraeve dör Jan van Hulst of Jan Moritoen an 't èng van d'r 14de ieeëw vör z'ne gesjtórve vreund Egidius Michaelis. Egidius is 'n elegie of e klaagleed en e kunsleed. Emoties wie onmach, gemis, pieng, verlange waeëre d'r in oetgedrukt. E benijdt Egidius z'ne doeëd en klaagt över 't laeve dat 'm nog rest. E vrögt Egidius e plaetsjke vrie te houwe in d'r hieëmel.
Twiede Wereldoorlog
thumb|right|350px|Impressies oet d'n tied vaan d'n Twiede Wereldoorlog: [[Albert Speer, Adolf Hitler en Arno Breker veur d'n Ieffeltore te Paries, juni 1940 • zinkende USS Arizona nao d'n aonval op Pearl Harbor vaan 't Japans leger op 7 december 1941 • Sovjetische bataillons-kommandäör, dee mèt ziene pistool tot aonval reup op 12 juli 1942 (Foto vaan Max Alpert) • 'nen Duitse pantser genaomp Tiger in miert 1944, in Noord-Fraankriek • Lending vaan d'n ierste US-Infantry-Division op 6 juni 1944 aon Omaha Beach (Normandië) • Soldaote heise de veendel vaan de Vereinegde Staote op 23 fibberwarie 1945 te Iwojima • de sovjetische veendel op de Reichstag in mei 1945 • de atoomoontploffing vaan Fat Man op Nagasaki op 9 augustus 1945]] D'n Twiede Wereldoorlog (aofgekört tot WO II) waor 'ne zesjaorege oorlog dee doorde vaan 1939 tot 1945 (in Limburg evels mer van 1940 tot 1944) en boebij mie börgerslachoffers (slachoffers boete de slachvelde um) vele es in welken aanderen oorlog daan ouch. Veural de Holocaust (de genocides op versjèllende minderhede in Europa wie de Jude en de Roma) zawwe 'n enorm impek achterlaote in de Europese cultuur en weurt es ein vaan de belaangriekste historische drijfvere achter versjèllende polletieke projecte in 't Europa vaan nao WO II gezien, wie de herdemocratisering vaan Europese dictature en 't supranationalistisch projek vaan de Europese Unie. Eveneins waor e record-aontal len bij dezen oorlog betrokke en woort 'n oongekinde kwantiteit nui kriegstechniek oontwikkeld. De naosleep vaan dezen oorlog doorde decennia en had es veurnaomste polletiek gevolg tot de wereld 'nen haven iew laank betrokke raakde in de Kawwen Oorlog: de blievende spanninge tösse de twie euverwinneers vaan WO II, naomelek de kapitalistische Vereinegde Staote en de communistische Sovjet-Unie.
D'n Twiede Wereldoorlog had zoe'n benkelek groete invlooj op de maotsjappij in Europa en Noord-Amerika, tot me de periood nao d'n Twiede Wereldoorlog ouch wel de Nao-oorlogsen tied neump.
Deilnemers
De twie partije weure Centrale en Geallieerde geneump. De kirn vaan de Centrale bestoont oet de As-Berlien-Rome, boetouw neve Duitsland en Italië later ouch Japan huurde. Bondgenote waor oonder mie Hongarije. De len die Duitsland veur en oonder de Twiede Wereldoorlog binneveel woorte door hunzelf ouch tot de Asmogendhede gereikend. 't Fraankriek vaan Vichy waor ouch mèt Berlien geallieerd.
De geallieerde bestoonte in d'n ierste plaots oet de "Groete Drei": 't Vereineg Keuninkriek, de Vereinegde Staote en de Sovjet-Unie. De lèste len kaome pas laoter bij d'n oorlog.
Veurhistorie
D'n Ierste Wereldoorlog had verlerer Duutsland gans in ermooj achtergelaote. Neet allein hei Duutsland zjwoar verleze te verwèrke, och eisde de euverwinnaarsj, en mèt name Frankriek, väöl hersjtelbetalinge veur de geleije sja aan hun eige land. Dees betalinge drökde zjwoar op de totaal vernietigde Duutsje economie en zörgde d'r eigelik veur dat 't economisch hersjtel väöl langer op zich leet wachte. Allewel tot dao in 1919 'n democratie gevesteg woort radicaliseerde de bevölking gestaojeg. Wie in 1929 'n waereldwieje economische crisis oetbraok lökde 't Adolf Hitler in veer jaor op democratische wies de mach te vereuvere, tot heer in 1933 'n dictatuur vestegde. In Italië had de fascistische bewaeging vaan Benito Mussolini de mach al tieën jaor iëder gegrepe. In 1936 sjlote Duutsjland en Italië 'n alliantie, och waal 't Staalpact genump.
Duutsjland vereuverde d'n Elzas in 1936 op Frankriek. Bie de Anschluss van 1938 woort Oosteriek ein deilsjtaat van Duutsjland. Sudetenland, 'n sjtök van Tjechoslowakije mèt 'ne minderheidsgroep van Duutsjersj, woort ingenómme nao goodkäöring durch o.a. Ingeland op de Conferentie van Munchen. De res van Tsjechië volgde in mieërt 1939 en Slowakije woort 'n vazalsjtoat. Wie Hitler op 1 september 1939 Pole binneveel verklaorde Frankriek en 't Vereineg Keuninkriek häöm d'n oorlog weges 't sjende van 't neet-aanvalsverdraag op Pole.
Verloup vaan d'n oorlog in Europa
't Westfront