cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
In 't nuujs - Zuud-Amerika
2017
Bie relle tösje rivaliserende benjes in 'n gevangenis in Natal, Brazilië, kómme zeker dèrtig luuj óm.
Bie relle tösje rivaliserende benjes in 'n gevangenis in Boa Vista, Brazilië, kómme zeker 33 luuj óm.
Bie relle tösje rivaliserende benjes in 'n gevangenis in Manaus, Brazilië, kómme zeker 60 luuj óm. Hiemit is dit de bleujetigste gevangeniskamp in dit landj saer 1992.
2016
E vleegmesjien mit aan baord de Braziliaanse voetbalclub Chapecoense sjtort kortbie Medellín (Colombia) denaer. 'n Minderheid van de inzittende euverlaef de ramp.
De Nobelpries veur de Vrei geit nao de Colombiaanse president Juan Manuel Santos "óm zien doelmatige insjpanninge de mie as vieftig jaor doerende börgerkreeg in zie landj te beènjige, 'ne kreeg dae minstes 220.000 Colombiane 't laeve haet gekos en bekans 6 miljoen luuj haet verdraeve."
Dilma Rousseff, ieder dit jaor al gesjors, weurt door de Braziliaanse Senaat mit 61 taege 20 sjtumme definitief aafgezat as presidentj van Brazilië.
De Olympische Zomerspeule in Rio de Janeiro waere geëupendj.
In Havana sjlete de regering van Colombia en de rebellebewaeging FARC 'n akkaord, wat ónger mie in de óntwaopening van de rebelle veurzuut.
De regering van Brazilië belègk e sjpoodberaod naodat 'n grópsverkrachting in Rio de Janeiro groete proteste losmaak.
De Braziliaanse senaat sjtump nao 'n marathonzitting veur aafzètting van presidentj Dilma Rousseff. Zie weurt hiemit veur zès maond gesuspendeerd in aafwachting van de wiejer proceduur.
2015
Bie de verkezinge in Suriname haolt de NDP van presidentj Desi Bouterse de mierderheid.
2014
[niks gerapporteerd]
2013
Jorge Videla, de vreugeren dictator van Argentinië, sjtörf op 87-jäörige laeftied.
Helmin Wiels, leisman van de Curaçaose partie Pueblo Soberano, weurt op 't sjtrandj doedgesjote.
De socialis Nicolas Maduro wèntj mit 'n klein mierderheid de presidentsverkezinge in Venezuela. Hae volg ziene gesjtorve partiengenoet Hugo Chavez op.
Hugo Chávez, de zittende president van Venezuela, sjtörf op 58-jäörige laeftied aan kanker.
In 'n nachclub in Santa Maria, Rio Grande do Sul, Brazilië, brik 'ne brandj oet dae mier as 200 doeje en mier as 100 gewónje eis.
2012
Op Curaçao beneump de gouvernäör 'n interimkabinèt ónger leijing van Betrian; premier Gerrit Schotte van de gevalle regering vech de legitimiteit van dit besjluut aan en sjrpik van 'ne 'sjtaotsgreep'.
In Suriname nump de Nationaal Assemblee de Amnestiewèt aan. Hiedaor weure presidentj Desi Bouterse en anger verdachte van de Decembermaorde in 1982 neet wiejer vervolg.
Bie e treinóngelök in Buenos Aires, Argentinië, kómme zaeker 49 luuj óm en valle hóngerde gewónje, óndanks dat de botsing zelf relatief lich waor.
2011
Bie presidentsverkezinge in Argentinië weurt de zittende Cristina Kirchner al in de ierste runj mit absolute mierderheid gekoze.
Groeëten Homo
Historie en etymologie
Groeëten-Homo woort in 1840 gestiech door Joseph Haumont, 'ne gepensionneerden opziechter vaan 't Departemint veur Brögke en Weeg. Zie landhoes neumden 'r Groot-Haumont, wat in de volksmoond verbasterde tot Groeëten Homo. Hei-aon daanke ouch 't gebeed Kleinen Homo en de later gebouwde wiek Nujen Homo hunne naom.
In 't nuujs - Zuud-Amerika
2010
't Braziliaans laeger en de polies höbbe 't Complexo Alemão, de sjloppewiek van Rio de Janeiro, op gewelddaodige drugstróppe vereuverd.
Ouch in de twiede runj van de presidentsverkezinge wèntj Dilma Rousseff 't van Jose serra; ze weurt daomit d'n opvolger van Lula da Silva en de ierste vrouwelike presidentj van Brazilië.
Ex-presidentj Néstor Kirchner van Argentinië sjtörf op 60-jäörige laeftied.
Gomont
Gomont ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
Groeëten Homo
Historie en etymologie
In 2021 kaom de plaots kort in 't nuits wie terroris Jürgen Conings hei ziene wage had achtergelaote um zien missie te beginne.
Gomont
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Rethel, in 't zuudweste van de Franse Ardenne.
Jaguar
De jaguar steit es vleisaeter baovenaan de voorkitting in 't gebied wo d'r veurkump. Zougdere wie pekari's en hirte vörmen 't houfmaol, mer ouch anger zougdere, kwekkerte, reptiele, vèssen en eier make deil oet van zien aetes.
In 't nuujs - Zuud-Amerika
2010
De ierste kómpele, die sinds begin augustus vas zaote in 'n ingestortde mijn in Chili, koume bove de groond.
Jaguar
De naam jaguar kump oet 't Tupi; 't waord yaguara beteikentj dao "roufbieës".
In 't nuujs - Zuud-Amerika
2010
In Brazilië vènje presidèntsverkezinge plaats. De zittende presidèntj Luiz Inácio Lula da Silva deit neet weer mit. Zien partiejgenoetin Dilma Rousseff haolt zjus neet de absolute mierderheid; 'n twiede runde zal op 31 oktober plaatsvènje.
In Ecuador vèntj 'n crisis plaats, woebiej de politie en elemènte oet 't laeger taege presidentj Rafael Correa in opsjtandj kómme.
In Venezuela vènje parlemèntsverkezinge plaats. De socialistische partiej van presidèntj Hugo Chavez haolt 'n klein (<2/3) mierderheid, woedoor hae zónjer de oppositie gein verangeringe aan de gróndjwèt kin doorveure.
Bie de verkezinge in Suriname weurt de NDP van ex-dictator Desi Bouterse de groetste partie. Bouterse sjteit terech veur misdade taege de minsheid en weurt internationaal gezoch óm cokehanjel.
In Chili vèntj 'n extreem zjwaor aerd- annex ziebaeving plaats van 8,8 op de momentmagnitudesjaol. De materieel sjaoj is enorm, 't aantal doeje löp in de hónjerde.
2009
De Air-Francevlöch AF 447 van Rio de Janeiro nao Paries sjtort door 'n óngelök in zie.
2008
Ingrid Betancourt (46), ex-presidentkandidate, weurt nao 6 jaor gevange te zin gewaes, door 't Colombiaans leger bevried.
Namsos
thumb|De ligking van Namsos in de pervincie Nord-Trøndelag. Namsos is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Trøndelag in Nórwaeg. De gemeinte had 12.574 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 774,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 16,2. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1703.
Veur de fusionering tösse Nord- en Sør-Trøndelag beheurde dees gemeinte toet Nord-Trøndelag.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Sävsjö
Sävsjö is 'n gemèndje in Jönköpings län, Zwede. De gemèndje tèltj 10.979 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 682,60 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 16,1 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
8,88% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Sociolek
E sociolek is e taolsysteem of taolrezjister wat weurt gebruuk door en/of geassocieerd mèt 'n bepaolde sociaol klas. Taol is dèks e middel vaan 'n gróp um ziech vaan aandere te oondersjeie en zoe 'n eige identiteit te vörme. In versjèllende Limbörgse stei vint me sociolekte; zoe is 't Mestreechs te verdeile in 't Kort Mestreechs (boveklas en hoeger middeklas) en Laank Mestreechs (veural volksklas), die ziech in oetspraok, vocabulair en in kleine maot ouch in grammair vaanein oondersjeie.
In väöl stei vint me bij de liegste klasse 't Bargoens. Bargoense wäörd kinne (of kóste) in beveurbeeld 't Laank Mestreechs gemekelek optrejje, meh soms nump 't 'n gans eige positie in, zoewie in 't Grunsjtaots-Bargoens, e Limburgs-Nederlands sociolek gesproke in Waobich.
In de Randstad is 't dialek dèks zoonder mie al e sociolek: veural de volksklas en de lieger middeklas spreke nog Amsterdams, Rotterdams, Haags etc., dewijl de boveklas en hoeger middeklas de Standaardtaol gebruke. In de allerhoegste milieus, veural in en um Den Haag, gief 't ouch nog 'n aander sociolek veur de traditioneel elite: de geaffecteerde spraok.
1465
1464 - 1465 - 1466
Skiptvet
thumb|De ligking van Skiptvet in de pervincie Østfold. Skiptvet is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Østfold in Nórwaeg. De gemeinte had 3.400 inweuners in 2016 en 'n oppervlakde van 101,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 33,7. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,6% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Stumloeazen alveolaire plosief
De stumloeazen alveolaire plosief of stumloeas alveolair ploefklank is 'ne mitklinker dae in väöl gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is. De stumloeazen alveolaire plosief haet feitelik veer variantje (zuuch bie kènmirke).
Diksmuide
Diksmuide (Wes-Vlaams: Diksmude of Smude; Frans: Dixmude) is 'n stad in de Belzje provincie Wes-Vlaandere; de hoofplaots vaan 't arrondissemint Diksmuide. De stad heet 'n oppervlak vaan 149,40 km² en had op 1 januari 2008 15.998 inwoeners.
Deilgemeintes
Diksmuide heet neet minder es vieftien deilgemeintes. Diksmuide zelf heet 'n oppervlak vaan 2,12 km² en had in 2007 5.180 inwoeners.
Stumloeazen alveolaire plosief
Limbörgs
In 't Limbörgs kump de stumloeazen alveolaire plosief väöl veur, in alle dialekte. De dialekten in Nederlandj en op 't Belsj höbben 'nen óngeaspireerdje stumloeazen alveolaire plosief,, dewiel d'r in Duutsjlandj meistes waal wuuertj geaspireerdj, , wen d'r es ieëste mitklinker ane begin van 'ne beklemtoeandje littergreep steit.
De próntje oetspraok vanne alveolaire plosieve varieertj van spraeker toet spraeker. Euver 't algemein geldj det t'r denti-alveolair of waor alveolair wuuertj oetgespraoke. De pósalveolairen oetspraok geldj allein allofoon veur 'n sj of zj, wie in patsj [pɑṯʃ]. Zowaal apicaal es laminaal  oetspraoke kómme veur. In 't Mofers euverhieërsje de apicaal oetspraoke, behauve wen d'r 'nen alveolaire nasaal opvolg; den is t'r meistes laminaal door assimilaasje mit daen nasaal, dae meistes laminaal wuuertj oetgespraoke.
Anen ènj van e waord en in 'ne stumloeaze kónteks kan de stumloeazen alveolaire plosief 'nen allofoon zeen vanne stumhöbbendjen alveolaire plosief door auslautverhärtung; wen 't waord wuuertj gevolg door 'n anger waord det aanvèngk mit 'ne klinker, den is t'r juus ummer stumhöbbendj.
Vriezenveens
't Vriezenveens (eige naom Vjens) is 't Nedersaksisch dialek vaan 't Nederlands dörp Vriezenveen (gemeinte Twenterand, provincie Overijssel). 't Is binne de Nedersaksische streektaol 'n uniek dialek, wat neet bij 't Sallands en ouch neet bij 't Twents kin weure ingedeild. Me geit devaan oet tot dit dialek nog väöl in ziech dreug wat 't Twents vreuger had, ietot dit oonder zwoeren invlood vaan de twiede Wesfaalse expansie kaom.
't Dialek weurt veural nog door awwere gesproke. Joonger generaties dialeksprekers gebruke dèkser 't Sallands.
Klaanklier
Versjèlle mèt de umringende dialekte zitte veural in de klaanklier. 't Vriezenveens kint 'n opvallende diftongering, wie in 't Gronings/Oosfries en 't Zitterds: neit (tegeneuver Sallands nie(t), Twents neet), goud (Sallands goed, Twents good), gruin (Sallands gruun, Twents greun). Hiel opvallend ouch is de breking wie in waver [wɑvəɻ] ('euver'; tegeneuver Twents oaver [ɒ:vər]) en kjèttel 'ketel' (tegeneuver Twents kettel). Perifeer kinmerke zien de vörming vaan neusklaanke wie bõnd veur band, en de vocalisering vaan de r wie in kaajke 'kèrk' (te vergelieke mèt de Gooise r).
Grammair
De grammair vaan 't Vriezenveens liek op die vaan 't oostelek Sallands. 't Gief drei woordgeslachte, die in de lidwäörd dudelek oeterein weure gehawwe. Verkleinwäörd kriege umlaut en indege op -ie (in tegestèlling tot 't Twents -ke(n)).
Diksmuide
Ligking
Door de gemeinte Diskmuide, ouch langs de stad zelf, löp de reveer d'n IJzer. De gemeinte vörmp landsjappelek gezeen d'n euvergaank vaan de Polders in 't weste nao 't Houtland in 't ooste.
Bezeensweerdeghede
Diksmuide heet e middeliews stadscentrum, wat nao complete verweusting in d'n Ierste Wereldoorlog gooddeils gerestaureerd is. Belaankriekste monuminte zien de Sinterklaoskèrk en 't raodhoes aon de Groete Merret. Aon d'n Ierste Wereldoorlog herinnere d'n IJzertoren en d'n Doejegaank, allebei aon d'n andere kaant vaan d'n IJzer, op 't groondgebeed vaan deilgemeinte Kaaskerke. In Keiem en Vladslo vint me nog e Belzj resp. e Duits militair kèrkhof.
Historie
Al in d'n twelfden iew waor Diksmuide e veurnaom centrum vaan regionaolen handel. In 1270 woorte de walmör gebouwd. Nao de middeliewe bleef de greuj get achter. In 1914 woort Diksmuide gans verweus in de Slaag bij d'n IJzer; de weeropbouw doort jaore (nog in 1920 had de stad mer 1.113 inwoeners, tege 3.884 in 1910). Ouch in d'n Twiede Wereldoorlog leep de stad sjaoj op.
In 1965 woorte de opgeheve Esen en Kaaskerke es deilgemeinte aon Diksmuide touwgevoog. In 1977 volgde daan de gemeintes Beerst, Vladslo, Leke, Pervijze, Driekapellen en Woumen (boete de Woumense parochie Jonkershove, die nao Houthulst góng). Driekapellen waor zelf in 1971 es fusiegemeinte oontstande oet Oudekapelle, Nieuwkapelle en Sint-Jacobskapelle, dewijl datzelfde jaor Beerst al de gemeinte Keiem had geannexeerd en Pervijze de gemeintes Stuivekenskerke, Lampernisse en Oostkerke.
Zieëmeermin
Zieëmeerminne kómme veur in verhaole van versjillendje völker euvere ganse werreld, veural in 't Kortie Oeaste, Europa en Azië. De aadste euverleveringe vanne zieëmeermin kómmen oet Assyrië, wo de godin Atargatis zichzelf oet sjaemdje verangerdj in 'n zieëmeermin, ómdet 't per óngelök ziene minner haet vermaordj.
Inne Griekse mythologie goof 't de sirenes, haafvrouwmis en haafvogel, die verbleven in grótten en op rótse langs de Tyrreense Zieë. Zie zónge zaach en sjoean en lókdje daomit de sjepers de klimpen op. Zie waere veuren ieëste verneump inne Odyssee van Homerus.
Hans Christian Andersen sjreef 't bekandj verhäölken euvere klein zieëmeermin; in Koupenhage steit e bekandj beeldj van dees zieëmeermin.
Kwantummechanica
Kwantummechanica is 'n natuurkundige theorie die 't gedrag van materie en energie mèt interacties van kwanta óp hieël klèng afsjtandssjale besjrieft, wat wil zegge óp de sjale van atome en subatome.
In de kwantumtheorie wert de werkelekheed óp 'n fundamenteel aander meneer benaderd es in de klassieke natuurkunde. In de klassieke natuurkunde wert d'r van oetgegange dat d'r 'n oonafhankeleke werkelekheed is oeë in natuurkundige groeëthede continue variabele zeunt, die in eder geweunsjde combinatie gemaeëte kènne waeëre. Maeëtoonnauwkeurighede zeunt e praktisch probleem. In de kwantumtheorie (althaans in de breed aangehange Kopenhaagse interpretatie van Niels Bohr en Werner Heisenberg) variëre natuurkundige groeëthede sjtapsgewies (mèt 1 kwantum tegeliek) en is d'r gèng oonaafhankeleke werkelekheed. Dör dit twiede fundamenteel versjil mèt de klassieke natuurkunde is 't principieel oetgesjlaoëte öm 't effect van d'r gènige dae woeërnèmt oet te sjakele: de keuze die d'r waarnömer deet bie 't ópzètte van zie experimaent bepaalt in belangrieke mate de oetkomst daovan. De nauwkeurigheed van de geliektiedige maeting van twieë groeëthede (bieväörbeeld plaatsj en impuls) wert begrensd dör de oonzieëkerheedsrelatie van Heisenberg. De wètmatighede die dès oonzieëkerheed besjrieve zeunt evvel waal nauwkeurig en objectief geformuleerd. Óp macroscopische sjaal is d'r invloed van kwantummechanische beperkinge óp de nauwkeurigheed miestal neet maeëtbaar - oetzonderinge zint versjiensele wie superfluïditeit - en geet de kwantummechanica över in de klassieke natuurkunde: dat heesjt 't correspondentieprincipe.
Rugby
Rugby is de naom vaan twie ing verwante balsporte:
Wijers is 't de naom vaan de volgende plaotse:
En vaan e meziekstök:
Achterhooks
't Achterhooks is de naom veur de dialekte vaan 't Nedersaksisch die me in d'n Achterhook (oostelek Gelderland) sprik, of entans in groete deile daovaan. Dees dialekte kinmerke ziech door hun relatief conservatief natuur, woedoor ze te verglieke zien mèt 't Twents en 't Wesfaals, boemèt 't Achterhooks in feite 'n einheid vörmp. Ethnologue zuut 't Achterhooks es 'n apaarte taol en heet 't de ISO 639-3-code <tt>act</tt> gegeve.
Definitie en indeiling
left|frame|Achterhooks gebeed volges [[Jo Daan]] Allewel tot d'n Achterhook 't gans gebeed besleit tösse Nederrien, IJssel en de Gelderse provinciegrenze, weurt neet in gans dat gebeed Achterhooks gesproke. In de streik bij d'n IJssel is de taol nog väöl westeleker gekleurd. Dat vertaolt ziech in de uu in väöl wäörd boe 't Achterhooks oe heet en in klaanke wie nie(t) en goed tegeneuver neet en good. Daodoor is oonder mie 't Zutfens 'n Oos-Veluws en neet 'n Achterhooks dialek. In 't zuie vaan d'n Achterhook, 't Montferland, sprik me 't Montferlands, e deil vaan 't Zuid-Gelders of Kleverlands en daodoor Nederfrankisch in plaots vaan Nedersaksisch. Binne 't gebeed wat euverblijf zien ouch versjèlle. Mie nao 't noordooste weurt de taol conservatiever en krijg ze minder westeleken invlood. In de indeiling vaan Jo Daan weure ze euver twie grope verdeild: 't Gelders-Euverijssels en 't Twents-Graafschaps. Zij erkint 't bestoon vaan 'n Achterhookse dialekgróp dus neet.
Klaanklier
De klaanklier vaan 't Achterhooks kump in groete lijne euverein mèt die vaan 't Twents, en vertuint zoe ouch euvereinkómste mèt de Limburgse klaanke.
Korte vocaole zien a, e, i, ie o, ö, oe en u. De ö klink perceis wie in 't Limburgs. Ie en oe kinne ouch laank zien.
Lang vocaole zien aa, ao/oa, äö/öa, ea of è, ee, eu, ie, oe, oo en uu. Ie en oe kinne ouch kort zien. Ea klink wie de Limburgse ae.
Elburg
frame|Ligking vaan Elburg in Gelderland Elburg is e stedsje en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, aon de Veluwezoom, mèt 'n oppervlak vaan 65,95 km2 (daovaan 2,12 km2 water) en (per 1 januari 2007) 22.246 inwoeners. De gemeinte umvat de kerne Doornspijk, Elburg, 't Harde, Hoge Enk en Oostendorp. 't Gemeintehoes steit allewijl in Oostendorp.
Givron
Givron ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
Elburg
left|thumb|De Vèspoort Elburg heet 'n belangrieke weerde es historisch stedsje. E bekind monumint is de Vèspoort.
Givron
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Rethel, in 't zuudweste van de Franse Ardenne.
Achterhooks
Klaanklier
Zuver diftonge zien au en ei.
Givron
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 86 luuj op 'n oppervlaak van 7,15 veerkante kilometer en daomèt goof 't 12,03 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -1,4% de jaor.
Elburg
Historie
Elburg, vaan oorsproonk e vèssersdörpke aon de Zuiderzie, kraog in 1233 satdsrechte. Es de plaots in de veertiende iew väöl te make krijg mèt euverstruiminge en ander natuurrampe beslut me de stad gans te verplaotse. In de jaore negeteg weurt dit plan gerealiseerd. Nao zien bleuj es hanzestad sleep Elburg in en leefde 't veural vaan de vèsvangs. De leiende rol op de Veluwezoom woort euvergenómme door Harderwijk. In 1974 kaom de gemeinte Doornspijk bij Elburg.
Achterhooks
Morfologie
In 't Achterhooks zien de drei waordgeslachte nog good veraankerd. In väöl dialekte besteit veur eder geslach 'n eige lidwaord, meh mei nao 't zuie en weste touw zien de versjèlle tösse de geslachte minder dudelek.
Wie in de mieste Nedersaksische dialekte geit in de tegewoordegen tied 't miervoud in alle persoene op -t oet: wi'j loopt, jullie loopt, zie loopt. In de daarde persoen inkelvoud krijg de persoensvörm bij sterke wèrkwäörd dèks umlaut, zjus wie in 't Limburgs: hee löp. 't Voltoejd deilwoord weurt gevörmp mèt de prefix e-: elopen.
Verkleinwäörd weure vrij consequint gemaak mèt umlaut in de stam. Wie in sommege Limburgse dialekte (en in tegestèlling tot 't Twents) weurt soms nog versjèl gemaak tösse oonderwerp (1e naomval) en veurwerp (3e/4e naomval). De man löp; de breef is veur d'n man.
Federico Fellini
thumb|250px|right|Federico Fellini in 1952 Federico Fellini (20 jannewarie, 1920 (Rimini, Italië) - 31 oktober, 1993 (Roeme, Italië)) waor 'ne Italiaanse rezjisseur, dee veural illeminte wie rappelering, droum en fantasie mèt mekaar combineerde. Ziene bekènste film is La Dolce Vita (Limbörgs: 't Zeut Leve).
Argyrodiet
Argyrodiet is 'n mineraal en 'n betrèkkelik zeldjzaam zilver-germanium-sulfied mitte sjemische formuul Ag8GeS6. Argyrodiet vörmp 'ne mingrits mit canfieldiet, worin germanium wuuertj gesubstitueerdj door tin.
't Zwart toet staolgries argyrodiet haet 'n orthorombisch kristalstèlsel, 't Kump veur es octaëders, dodecaëders, in bothryodaal koosjte en in radiaal kristalaggregate. 't Breukvlaak is sjelpvörmig (conchoïdaal). De helheid is 2,5 oppe sjaol van Mohs enne rilletief dichheid bedruueg 6,1 toet 6,3 g/cm³.
Argyrodiet wuuertj geraekendj toete sulfozalte. 't Mineraal is zowaal neet magnetisch es neet radioaktief.
1466
1465 - 1466 - 1467
Lèsbreef
'ne Lèsbreef ies 'n minibeukske wat handelt euver 'n bepaald thema wat toegepas kènt were in 't ónderwies. 't Betref hie ónderwerpe oet de Limburgse historie en volkscultuur, gesjreve op 't niveau van lièrlinge van de basissjoal oet de lètste groep (11- en 12-jaorige). Veldeke Limburg haet in 2007 't initiatief genómme um lèsbreve oet te geve veur deze doelgroep um dae kènnis te laote make mèt die ónderwerpe. 'n Belangriek ónderdeil van de Limburgse volkscultuur ies ouch de Limburgse taal, daorum ies edere lèsbreef gesjreve in 't dialek. De exemplare, die tot noe toe zint versjene, zint allenei in 'n ander dialek gesjreve, umdat in Limburg neet euveral 't zelfde dialek gekald weurt. Veldeke besjteit oet 11 kring in gans Limburg en eder jaor ies 'ne andere krink, oet 'n ander plaats, verantwoordelik veur de invölling van 't thema. Alle basissjoale in Limburg kriege 'n exemplaar ter inzage toegesjtuurd en kènne daonao de lèsbreve besjtèlle bie 't Hoes veur de Kunste in Remung. Veur in 't documentatiecentrum en um te behandele in de klas in de gesjiedenis- of aardriekskundelès.
Lèsbreve vanaaf 2007
De ièrsjte lèsbreef oet 2007 ging euver Sint Maerte (Sint Maarten), woavan de fièsdaag vèlt op 11 november. Hae ies gesjreve in 't Echs. Daonao volgde in 2008 de Kirmis in 't Zittesj; de Schötterie in 2009 in 't Venloos; d'r Weg in 't Heëlesj in 2010. De lèsbreef Mergel oet 2011 sjteit in 't Valkebergs en vertèlt euver mergel, de roumgaele sjtein woamèt zoaväöl geboewe rónd Valkeberg en Mestreech opgetrokke zint.
Namsskogan
thumb|De ligking van Namsskogan in de pervincie Nord-Trøndelag. Namsos is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Trøndelag in Nórwaeg. De gemeinte had 919 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.416,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 0,6. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1740.
Veur de fusionering tösse Nord- en Sør-Trøndelag beheurde dees gemeinte toet Nord-Trøndelag.
Neoclassicisme
't Neoclassicisme is 'ne neosjtiel oet 't èng van d'r 18de en d'r 19de ieëw, oeë-in v'r architectuur veende die d'r leverancier waor va archeologisch nauwkeurige replica's mae ooch boewwaerke aa-treffe, die 't aod idioom gebruke vör subjectieve en romantische doeleinde. 't Is neet mäögelek öm 'n zjuuste sjeidslijn tösje classisisme en neoclassisisme te trèkke; de sjtiele lopen óp versjèjje plaatsje ópversjèjje tiede ineen över. Empire es boewsjtiel vèlt oonder 't neoclassisme en es binnarchitektuursjtiel oonder 't classisisme. Hoes Blankenberg in Cadier en Keer is daovan e good vörbeeld.
Adeleer (starebeeld)
thumb|400px|Kaart vaan 't starebeeld Adeleer Adeleer (Aquila) is 'n starebeeld wat aon d'n hiemel aon de Mèlkweeg ligk.
De Mèlkweeg is hei door doonker wolke in twie deile gesplits. 't Starebeeld, wat door de zier helder staar Altair op zomeraovende gemekelek in 't zuie aon d'n hiemel is te vinde, ligk in 'n gebeed wat door 'ne kleine verrekieker beloert wiemelt vaan de stare.
De Adeleersnevel bevindt ziech, oondanks de naom, in 'n aander starebeeld.
Stare
(in volgorde vaan aofnummende helderheid)
Aongrenzende starebeelde
(mèt de wijzers vaan de klok mèt)
Passart
Passart is e vuurmalig gehuch en hüts 'n buurt va g'n plaatsj Gebrook i g'n gemingde Heële. 't Litt tusje Dem, Ganzewei, Kouvenroa en Heëlehei (De Stack en Vrieheide) in. Wieër grens 't aa g'ne Koumenberg. t'n Noarde litt Broensem.
Epe
frame|Ligking vaan Epe in Gelderland Epe is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, op de Veluwe, mèt 'n oppervlak vaan 157,25 km2 (daovaan 1,04 km2 water) en (per 1 januari 2007) 32.999 inwoeners. De gemeinte umvat de dörper Emst, Epe, Oene en Vaassen.
Epe is sinds jaor en daag e toeristisch centrum. 't Toerisme riech ziech veural op de bosrieke umgeving. Wijer höbbe ouch alle veer dörper historische dörpscentra. In 't dörp steit nog 'n vreug-gotische töfsteine kèrk. Epe en Vaassen zien o.m. door hun rustieke ligking echte forenzedörper gewore.
Gennep
Gennep is e stedsje en 'n gemeinte in 't noorde vaan Nederlands Limburg; nao Mook en Middelar is 't de noordelekste gemeinte vaan Limburg. De gemeinte heet zoeget 17.000 inwoeners en häör oppervlak bedreug 58.37 km2 (daovaan 1,60 km2 water).
Stadsgeziech
In Gennep vint me o.m. 'n historische, hervörmde (!) kèrk en e renaissance-raodhoes. 't Gief nog euverbliefsele vaan Middeliewse walmör. Door 't oorlogsgeweld heet Gennep evels relatief wieneg vaan zien aw gebouwe kinne behawwe. Anno 2013 kint de gemeinte 28 rieksmonuminte, boevaan 13 in de stad zelf.
Historie
thumb|left|Geziech op Gennep De naom Gennep is dinkelek aofkumsteg vaan 't Keltisch woord ganapja, "samevleujing vaan twie revere". Bij herstèlwerksemhede aon de kèrk heet me reste gevoonte vaan e houte kèrkske oet de achste iew. Gennep heet op ze lèts sinds 1371 stadsrechte, meh väöl lui vermeuje tot de plaots die al väöl ieder oontvange heet. In dat geval zien de betreffende documinte dinkelek bij de groete stadsbrand vaan de zèstienden iew verlore gegaange.
Gennep deeg in vreuger tije deens es vesting, gelege op 'n oonstrategische plaots op de krusing vaan versjèllende rieke. De stad waor slech verdeidegbaar en door de väöl oorloge naom de bevolking neet snel touw. In Gennep woene al sinds de Tachetegjäöregen Oorlog opmerkelek väöl protestante, die nao dees plaots gevlöch waoer aongezeen Gennep neet in Spaonse hen laog. Vaanaof 1441 hoort Gennep bij 't Hertigdóm Kleef, sinds 1609 waor 't bezit vaan Pruse, in 1794 woort 't door de Franse bezat en in 1815 kaom 't bij Nederland. Tösse 1830 en 1839 laog 't in Belsj gebeed. 't Ingeslaope plattelandsstedsje kump oet zien isolement es in 1845 de groete weeg door Gennep kump te loupe. In d'n Twiede Wereldoorlog leep Gennep zwoer sjaoj op. In 1973 woort de gemeinte Otersóm (mèt de dörper De Milsbik en 't Vèn) aon Gennep touwgeveug.
Historische inwoenertalle
(v1830=100)
Greun: Stad/Gemeinte Gennep Blauw: Provincie Limbörg
Waope
De gemeinte Gennep dreug sinds 27 september 1973 't volgende waope:
Dwayne Verheyden
Dwayne Verheyden (4 september 1991, Mofert) is 'ne Nederlandjs Limbörgse zenger en akkordionis in 't genre vanne tejano (Tex-Mex). Hae luuetj zich veurnamelik inspirere door Flaco Jiménez en speeltj juus wie dem oppe diatonische knoepakkordion.
Op 11 november 2007 wón d'r de Sjeng, 'ne pries dae in Mestreech wuuertj oetgegaoven aan hieël getalenteerdje akkordionisten oet Limbörg (opkómmendj talent). Saer 2009 speeltj t'r mit ziene begeleijingsband The TexMeXplosion. Dwayne Verheyden haet twieë cd's oetgebrach óngere naam "Dwayne Verheyden & The TexMeXplosion": Dwayne & the TexMeXplosion in San Antonio en Conjunto Tracks (2012). In 2014 wón d'r de prestigieuse Tejano Music Award.
In mieërt 2015 is zien litste cd, Desde Holanda, oetgekómme. Op dees cd staon ouch veur 't ieës nómmers die Dwayne Verheyden zelf haet gesjreve.
't Rippertwaar van Dwayne besteitj veurnamelik oet covers oet Texas en Mexico, mer hae haet ouch e paar eige nómmers.
In 2019 vertróch Dwayne nao Amerika veur dao zien carrière op te boewe; in Mexico kreeg t'r e platekóntrak.
Tranås
Tranås is 'n gemèndje in Jönköpings län, Zwede. De gemèndje tèltj 17.747 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 404,79 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 43,8 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
7,93% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Prešov
Prešov is 'n sjtad in Slowakije. De Duitse naam is Eperies of Preschau enne Hongaarse naam is Eperjes. Prešov haet ongeveer 90 000 inwoners.
Canfieldiet
Canfieldiet is 'n mineraal en 'n zilver-tin-sulfied mitte sjemische formuul Ag8SnS6. Canfieldiet vörmp 'ne mingrits mit argyrodiet, worin tin wuuertj gesubstitueerdj door germanium. Canfieldiet wuuertj geraekendj toete sulfozalte.
't Metaalgries canfieldiet haet 'ne metaalglans en 'n grieszwarte streepkluuer. 't Kristalstèlsel is orthorombisch-piramidaal. Canfieldiet splietj neet en haet 'ne conchoïdale breuk. Canfieldiet vörmp gemeinelik twieërlinge langs 't kristalvlaak. De gemiddeldje dichheid is 6,287 enne helheid is 2,5 oppe sjaol van Mohs.
Tuba
De tuba is de verzamelnaom vaan de tenóre oonder de basse bei de kopere bloosinstruminte. Sjus wie eeder aander koper bloosinstrumint is 'n tuba 'ne opgerolde piep, die stieds breier oetlöp. Ze is opgerold umtot 't aanders gewoenweeg te oonpraktisch is, aongezeen de (gemiddelde) lengte daan tege de 4 meter zou weure. Instruminte die oonder de gróp weure gesjaard zien oonder aandere de euphonium, bariton en de bes- of es-bas. Heer heet 3 of 4 ventiele, bei symphonische bastuba's euverwegend 5 en bei tuba's gestump in F 6 ventiele. Dit betröf daan wel zoegenaomde "Rotary-valves", vergeliekbaar mèt die op aw trombones en hoorns. Dit zien klein cilinders, die door 'ne erm geroteerd weure, in plaots vaan 't rech umlieg duie. 't Neerduie vaan de ventiele bei 'n tuba vergroet in feite de lengde vaan de gebruukde piep, boedoor de toen verlieg weurt. Tuba's weure in väöl soorte orkeste gebruuk: kappele, symphonische orkeste, hermenië en klaroenkorpse. In klaroenkorpse weurt de bas-klaroen dèks vervaange door de bariton of euphonium vaanwege de beter intonatie t'n opziechte vaan 'n klaroen. Inkele bekinde merke zien Willson, Besson en Yamaha, boe Besson in Europa 't groetste merretaondeil heet.
Problematische naomgeving
De naomgeving vaan de tuba-femilie is 'n lestige zaak:
Adolphe Sax, d'n oetvinder vaan de saxofoon, heet in zien werk geperbeerd um binne de trompöt/tuba femilie alle leie ein euvereinkomstige klaankkleur te geve. Dit heet d'r oonder aandere tow geleid tot 'ne ganse reeks saxhoorns vaan piccolo tot sub-contrabas neve de bestaonde trompötte en basse debei woort gemaak.
Historie
De tuba stamp aof vaan de serpent, 'n slangvörmig instrumint wat tot 2 iewe geleie nog gebruuk woort. Door kleine leukskes veur de vingers en de lestige intonatie waor dit instrumint behuurlek onbetrouwbaar. Door de oetvinding vaan de piston-ventiele in 1818 woort 't meugelek öm 'n instrumint te make dat 'ne egale toen had en kos speule in alle registers. De tuba zou oetgevoonde zien es 'ne "groete baoring buugkel, mèt 't bereik vaan 'ne bariton" door Ferdinand Sommer vaan Weimar in 1843, mer dit is zeer ömstreie. Rond dezelfde tied es Ferdinand Sommer ziene tuba had oetgevoonde, had Adolphe Sax ouch 'ne reeks vaan tuba-echtige gemaak, genaomp Sax-hoorns. Deze tuba's lieke väöl op de modelle vaan Ferdinand Sommer mer höbbe 'ne cylindrische baoring, in tegestelling tot de conische baoring vaan Sommer, en dus zien deze ieder gerelateerd aon de bariton, die ouch 'ne cylindrische baoring höbbe. 't Compensatie systeem woort oetgevoonde door David Blaikley in 1874 en weurt noe nog euveral ter wereld gebruuk, veural in Ingeland.
Variaties
Tuba's koume in väöl variaties. De mies bekinde zien de bariton en de euphonium. Mèr 't gief evels ouch minder bekinde variante.
Alle euphonium's, baritons en basse (mer neet de sousafoon) valle oetein in twie kategorië: gecompenseerd en neet gecompenseerd. Gecompenseerde tuba's höbbe extra piepkes op de ventiele zitte, boedoor de weeg otomatisch langer weurt. Dit zörg veur 'n beter stumming. Ouch zitte op sommege modelle triggers. Deze zien vergeliekbaar mèt die vaan 'n trompöt. Deze trigger zit op de stumpoomp vaan de daarde ventiel, en zörg deveur tot es te drop duis, tot de piep weier oetgeit. Es se wèls tot de piep weer nao binne geit, en de stumming dus hoeger weurt liets te d'n trigger los. Dees foefjes zitte veurnaomelek op de tuba's vaan professioneel speulers.
Ventiel systeme
Der zien in principe twie bekinde ventiel systeme op d'n tuba verkriegbaar. Op 'ne Wagner-tuba, Wagner-bas en tuba's in symphonische hermenië zitte miestal rotary-valves, ouch wel kleppe geneump door de laankwerpige vörm vaan de "klep" boes te op duijs. Euphoniums, baritons, Bb en Eb basse en sousafoons koume in principe allein mer veur mèt normale ventiele. Ouch zien d'r modelle tuba's, veurnaomelek front-bell tuba's en basse mèt normaal ventiele, geplaots boe normaal kleppe zitte, dus aon de väörkant in plaots vaan bovenop.
DSM
thumb|Hoofketoer DSM in Heerle. DSM, voloet Keuninkleke DSM (Nederlands Koninklijke DSM) is e sjemisch bedrief wat gevesteg is in Nederlands Limbörg. 't Bedrief hèlt ketoer in Heerle, meh de bedrievegheid gebäört op 't Chemelot-industrieterrein bij Geleen zoewie in versjèllende febrikke in binne- en boeteland. DSM is in 1902 opgeriech es staotsbedrief veur de exploitatie vaan staotsmijne. Wie in 1973 de lèste mijn touwgóng besloot me de aofkorting DSM, die stoont veur De Staatsmijnen of Dutch State Mines, officieel te make. 't Bedrief deeg toen al tientalle jaore aon petrosjemische industrie; de regering had die tak hendeg versterk um de sleting vaan de kojle op te vaange. Veuroetloupend op dit alles waor 't bedrief ouch al sinds 1967 geprivatiseerd tot 'n NV. In 1989 góng 't bedrief nao de bäörs. Bij 't hoonderdjaoreg jubileum in 2002 woort 't predikaot 'keuninklek' touwgeveug.
Ind 2020 wèrkde bij DSM 23.127 lui, boevaan 3.858 in Nederland (neet allemaol in Geleen). D'n umzat waor dat jaor 8,1 mieljard euro, de wins laog op 508 mieljoen. In 2023 wèlt me 't hoofketoer verplaotse vaan Heerle nao Mestreech.
Ede
frame|Ligking vaan Ede in Gelderland Ede is 'n plaots (versteidelek dörp) en gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, op de euvergaank vaan de Gelderse Vallei nao de Veluwe (de plaots Ede ligk in de Vallei), mèt 'n oppervlak vaan 318,68 km2 (daovaan 0,35 km2 water) en (per 1 januari 2007) 107.476 inwoeners. Neve de hoofplaots Ede ligke binne de gemeinte nog de kerne Bennekom, Ederveen, Harskamp, De Klomp, Lunteren, Otterlo en Wekerom en e klei deil vaan Hoenderloo (res in de gemeinte Apeldoorn).
Stadsgeziech
Door zie verleie es klei dörp en zien status es greujkern heet Ede wieneg bezeensweerdege gebouwe. De belangriekste aw monuminte zien de laat-gotische dörpskèrk en e paar meules. De mieste modern gebouwe binne de stad zien vrij oonaonzeenlik. In de oetgestrekde boetegebeier vint me väöl weerdevol cultuurlandsjappe.
Historie
Ede bestoont al in de middeliewe es brinkdörp. Door zien geïsoleerde ligking op erme zandgroond kaom 't neet tot oontwikkeling tot de kóms vaan de spoorweeg, die de plaots tot e knouppunt tösse Utrei, Amersfoort en Arnem maakde. Bij de operatie Market Garden in de Twiede Wereldoorlog landde Amerikaanse militaire bij Ede.
Volapük
't Volapük is 'n artificieel taal (ouch waal kunstaal genömp) die in 1880 door Johann Martin Schleyer, 'ne preester van Baden in Pruses, waerde gemaak. 't Volapük is veurnamelik gebazeerd op 't Ingels met gét Duits en get Frans. Oppendaag van vandaag wörd 't Volapük door nao sjatting twintjig tot dèrtig man gekald.
Ózze Vader
't Ózze Vader wörd es volg vertaald nao 't Volapük:
Dem
Dem is e vuurmalig gehuch en allewaal 'n buurt g'n de plaatsj Gebrook in g'n gemingde Heële. 't Lit tusje Passart, Ganzewei, Rennemig, Mariaroa, Nuuj Lotbrook en 't centrum va Gebrook in. Wieër grénsj 't aa g'ne Koumenberg.
Grandchamp
Grandchamp ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 104 luuj op 'n oppervlaak van 7,28 veerkante kilometer en daomèt goof 't 14,29 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +3,1% de jaor.
Kaolezaandsjtèè
thumb|250px|Onze-Lieve-vrówwebasiliek, geboewd mèt kaolezaandjtèè en heuksjtèng en toegaank va [[blowwe sjtèè]] Kaolezaandsjtèè is 'ne sjtèè dae zich vanaaf 't Carboon gevörmd haat en in Nederland allèng in de Heimansgroeve en de Kampergroeve bie Ieëpe in 't Geuldal an de óppervlakte keumt. Mieë nao 't zuide en ooch in de buurt va Val Dieu vindt me dae sjtèè väöl mieë an de óppervlakte ömdat, nao 't ömhoeëg kaome van de Ardenne en d'r Eifel - d'r geologische wip-wap - mieë nao 't zuide väöl mieë laoge, die dao oorsjprónkelek ooch óplaoge, eweg geërodeerd zeunt.
Oonder de Heimansgroeve haat de KNMI 'n maetsjtation gemakd öm aardbevinge te kènne maeëte.
Atmosfeer
d'n Atmosfeer is 't totaal van de gase die zich óm e bepaoldj, vas hieëmellichaam bevinje. d'n Atmosfeer van de Aerd wuuertj ouch waal d'n aerdatmosfeer of dampkrink geneump. Ouch al anger planete van ós zónnestèlsel höbben 'nen atmosfeer.
De gase in d'n atmosfeer waeren aangetróg door 't zwaordjekrachsvèldj van 't hieëmellichaam en waere zoea vasgehaje. De lichter gase, wie waterstóf, kinnen 'n snelheidsverdeiling höbbe die veur e deil groeater is es de óntsnappingssnelheid; dees gase zölle den lankzaam oet d'n atmosfeer verdwiene.
Aerdatmosfeer
Ozen atmosfeer, dae dus ouch waal d'n dampkrink geneump wuuerdj, hèltj de planeet op 'n confortabel temperatuur (zoeaget vieftieën gräöj) doordet d'r de wörmdje vanne Zón toet oppe gróndj leet doordringen en 't veurkump det de oetgaondje wörmdje nao de ruumdje óntsnap. 't Daeke van lóch is hieël erg dön vergeleke mit de Aerd. Dees lèste haet namelik 'ne straol van róndje 6370 km, wie d'n atmosfeer "slechs" 1000 km diek is. d'n Dampkrink kin men in veer laogen opdeile: d'n troposfeer, de stratosfeer, de mesosfeer en d'n ionosfeer. 't Waer speeltj zich aaf in de laog dae 't kórts bie de Aerd ligk: d'n troposfeer. De diekdje vannen troposfeer varieertj van tieën km ane poeale toet zestieën km inne gebiede róndjen aevenieër en is de wermste en vóchtigste laog vannen dampkrink.
Hagnicourt
Hagnicourt ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 73 luuj op 'n oppervlaak van 5,75 veerkante kilometer en daomèt goof 't 12,7 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -1,6% de jaor.
Ieredevisie 2020/21 (hierevoetbal)
2020/21, 't 65e sezoen vaan de Ieredevisie, begós op 12 september 2020, e stök later es normaal, en indegde op 16 mei 2021. Dees vertraging had te make mèt quarantainemaotregele roontelum de COVID-19-pandemie, die iejer dat jaor de sport e paar maond gans had platgelag. Umtot die maotregele 't veurgaond seizoen veurtijeg hadde beïndeg, besloot de KNVB tot gein clubs zouwe promovere of degradere. Zoedoende späölde in dit sezoen dezelfde 18 clubs wie veureg jaor.
Kampioen woort op 2 mei Ajax, wat 't groetste deil vaan 't jaor (dèks mèt groete veursprunk) bovenaon had gestande. VVV en ADO degradeerde.
Clubs
Opmerking: Door veilegheidsmaotregele in verband mèt COVID-19 kinne stadions neet gans vol zitte. In 't begin kóste de stadions nog veur 'n fractie weure gevöld mèt gespreid pebliek, meh al gaw mós gans zoonder pebliek weure gespäöld. Pas in de indfaas vaan de competitie woort weer beperk pebliek touwgelaote, en daan allein in runde 30.
Stand
N.B.: 't Ticket veur de Europa League is in principe veur de winner vaan de KNVB-beker. Es dat ticket evels nao de nommer ein of twie geit, kump 't in han vaan de nommer drei en sjuif de res ein plaots nao oonder door. Ajax pakde op 18 aprèl de beker en woort op 2 mei kampioen; de nommer drei, AZ, geit dus nao de Europa League.
Aor (geologie)
'nen Aor is inne geologie 'n planair (vlaak) intrusie in stein dae daagzoump es 'ne bandj inne stein.
De benaming "aor" wuuertj meistes gebroek veur intrusies die klènder zeen es eine maeter diek, meh dees diffenisie ligk neet vas. Väöl-veurkómmendje aore zeen kwartsaore in metamorf stein en calcietaore in marmer en kalkstein.
Aore zeen döks riek aan ertsen en daoveur economisch-gezeen intersant. Veurbiljer van ertse die veur kónne kómmen in aore zeen góld, loead of tin.
1978
1975 - 1976 - 1977 - 1978 - 1979 - 1980 - 1981 1978 (MCMLXXVIII) waor e gewoen jaor dat begós op 'ne zóndag op de Gregoriaanse kalender.
Maan vaan 't Jaor
Deng Xiaoping
Meziek
Album top 10 (bron: popdossier.nl)
Doufheid
Doufheid is 't neet of slech kónne huuere.
Doufheid kan waeren óngersjeie in pre-linguaal doufheid en pos-linguaal doufheid. Me sprèk van pre-linguaal doufheid es emes douf is gebaoren of hieël jónk, nag veurdet t'r haw gelieërdj óm te kalle, douf wuuertj. Me sprèk van pos-linguaal doufheid es emes pas op latere laeftied (nao 't zèsdje laevesjaor) douf wuuertj.
Pre-linguaal douve kónne döks lestig (of net) lieëre te kalle, ómdet 't spraeke, mit naam wen 't geitj ómme juuste klank enne intonatie, neet kan waere waorgenómme.
Emes dae hiedoor net kan kalle woort vreuger doufstóm geneump. Dit waord wuuertj allewiel minder dök gebroek, ómdet aan "st'm" de negatieve connotatie "dóm" hèngk. Meistes sprèk me noe van 'n huuerstuuernis of gehuuergestuuerdj. Trótsdet deze naam ouch 'ne negatieve biesmaak haet ("gestuuerdj").
Nærøy
thumb|De ligking van Nærøy in de pervincie Nord-Trøndelag. Nærøy is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Trøndelag in Nórwaeg. De gemeinte had 5.154 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.064,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 4,8. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 1751.
Veur de fusionering tösse Nord- en Sør-Trøndelag beheurde dees gemeinte toet Nord-Trøndelag.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 1,4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
1836
1833 - 1834 - 1835 - 1836 - 1837 - 1838 – 1839 1836 (MDCCCXXXVI) waor e sjrikkeljaor wat begós op 'ne vriedag op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|right|150px|Samuel Colt verkriet in 1836 zien patent op de colt revolver.
Gebore
thumb|right|150px| Maria Henriëtta van Oasteriek, gebaore op 23 augustus 1836.
Gesjtorve
thumb|left|150px| André-Marie Ampère, gesjtorve op 10 juni 1836. thumb|right|150px|Davy Crockett, gesjtorve op 6 mieërt 1836.
Ermelo
In de umgeving is väöl toerisme. Ermelo heet 'n statie aon de lijn Amersfoort-Zwolle.
Arabiere
Arabiere zeen luuj die veurnamelik innen Arabische werreld woeanem em 't Arabisch es moderspraok höbbe.
Lanker
thumb|Ligking vaan de deilegemeinte Lanker in de gemeinte Dilsen-Stokkem. thumb|Sint-Pauluskèrk in Lanker. Lanker (Nederlands Lanklaar) is e dörp in Belsj Limbörg en 'n deilgemeinte vaan Dilsen-Stokkem. 't Ligk in 't zuidweste vaan die gemeinte, zjus westelek vaan Stokkem en noordelek vaan Mechele. Lanker, wat tot 1971 'n apaarte gemeinte waor, had in 2006 4.388 inwoeners en mèt 15,84 km².
Arabiere
Döks besteit verwarring euver 't waord. Ouch waordebeuk bevatte döks twievelechtige diffenisies van 't waord. Väöl luuj dinke det religie e wichtig criterium is en dat alle Arabiere moslim zeen, meh det is zeker neet 't val. Tródsdet 't grótste deil vanne Arabiere weltwied waal islamitisch is, laeve väöl kristelike Arabieren in beveurbeildj Egypte en Libanon. Wiejer wore väöl inwoeaners van beveurbeildj Mekka inne viefdjen ieëf ouch Arabiere. Anger luuj bepirken 't toet luuj die in 'n bepaoldje regio zeen gebaore, wie 't Arabisch sjiereilandj, wo de Arabiere van oearsprónk waal aafkumstig zeen, mer ouch dit is huuj gei sloetendj criterium mieë. Vaorts wuuertj döks gedach det alle Arabiere 'ne gemeinsjappelike veureiljer, wie Abraham (Arabisch: Ibrahim) höbben of mótten aafstamme van luuj die op 't Arabisch sjiereilandj laefdje, mer ouch det is neet 't val.
Lanker
Westelek vaan 't dörp löp de Zuid-Willemsvaort. Oonder Lanker vèlt ouch Mulhem zoewie de villawieke Groeëten Homo, Kleinen Homo en Nujen Homo, die westelek vaan d'n dörpskern en de vaort op de Mechelse Hei ligke.
Arabiere
Saer Moeamed enne euverlevering vanne Koraan is d'n invlood van 't Arabisch oppe werreld hieël groeat gewaore. Dore Arabische vereuveringe saere zevendjen ieëf enne later arabisering van väöl lenjer wie die inne Maghreb is 't aantaal aan Arabieren inne werreld gegrudj toet róndje 200 miljoen.
Inne Middelieëve woorte de Arabiere Saracene geneump.
Lanker
Historie
Lanker woort al in 't neolithicum bewoend en laog vreuger aon de Romeinse heerbaon vaan Tóngere nao Nimwege. De Aw Baon in 't dörp volg dat trajek nog. In 1281 weurt 't dörp veur 't iers geneump, es Langlaer, wat moot weure verstande es 'laankgerèkde ope veld in 't bos'. Lanker veel toen oonder Mulhem, 'n situatie die ziech väöl later zouw umkiere. Kèrkelek en wereldlek veel Lanker iewelaank oonder Stokkem.
In 1809, in de Fransen tied, woort Lanker 'n apaarte gemeinte. Tösse 1812 en 1813 woort in de buurt ouch 'ne nuie steinweeg aongelag. 't Dörp begós gans te bleuje en woort in 1842 groet genóg bevoonde veur 'n eige parochie. Nog väöl sterker greujden 't wie kortbij, in Eisde, 'ne mijn opegóng. Vaanaof de jaore 1920 gónge hei väöl mijnwèrkers woene. Heibij greujde Mulhem ouch aon Lanker-dörp vas.
In 1970 woort de gemeinte opgeluf um same mèt Stokkem, Dilse, Roeëtem en Ieële tot de nui gemeinte Dilse-Stokkem te fusere.
Bron
Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Chauvinisme
Chauvinisme is gebaseerd óp 't idee dat luuj troew zeunt an d'r èège sjtaot, natie of vólk. Chauvinisme is zoe aod wie de gesjiedenis: in de aodste tieje voeëlte de Babyloniërs, de Egyptenaere of de Chineze zich mètstens verhaeve baove aander, mieë barbaarse vólke.
D'r term is 'n eponiem en verwiest nao d'r sóldaot Nicolas Chauvin. Zieng absolute toewijding an Napoleon waoërt in 't Fraanse vólkstoneel van d'r vreuge näögetieënde ieëuw regelmaoteg besjpot, oeëdör-e 'ne semi-mythische sjtatus kreeg.
't Modern chauvinisme, in 't alledaags taalgebroek ooch wal nationalisme geneumd, is gebaseerd op 't idee van 'ne bezeundere aard van d'r èège sjtaot, begoes in Nederland in d'r 16de ieëw, wie 't zich, op basis van 't beginsel van de zelfbesjikking, lósmakde van de Sjpaanse överheersing.
Spydeberg
thumb|De ligking van Spydeberg in de pervincie Østfold. Spydeberg is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Østfold in Nórwaeg. De gemeinte had 4.856 inweuners in 2016 en 'n oppervlakde van 142,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 34,2. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Hert
't Hert (Letien/medisch: Cor) is 'n haol spier die door zich same te trèkke blood door 't lief van 'n organisme pómp. E sumpel insektehert besteit oet ein haol buus die zich aaf en toe sametrèk en zoea 'n klein wieväölheid aan vleujstóf in bewaeging hèltj, mèn of mieër in ein richting, meh zónger geslaote vaatstèlsel. 'n Hert van e zougdeer is hieël gespecialiseerdj en haet veer afzunjerlike, door kleppe gesjeie, kamers die same twieë pump vörme die 'n in serie gesjakeldje, meh wiejer gesjeie, lóng- en liefscirculaasje ane gang haje.