cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oes-Limburgs
Aofgrenzing
In dit gebeed kint me dus ich (tege ik in beveurbeeld Venlo), sjtein (tege stein aon beveurbeeld de Maoskant) en zègke (tege zage in beveurbeeld Heële). Ouch kint me in alle Oos-Limburgse dialekte de Limburgse klaanke in ies, hoes, kruus, neet, good (tege ijs etc., huis etc., kruis etc., nie(t) en goed in veural Belsj Limburg) en kint me euveral 't wäördsje doe (in 't Centraal-Limburgs is dat miestens dich, ouch in 't oonderwerp).
Oonderverdeiling
't WLD deilt 't Oos-Limburgs wijer in, meh hèlt ziech allein bezeg mèt dialekte oet Nederland en 't Belsj. Dat lievert twie gróppe op:
Boe de Panninger Linie percies löp is neet dudelek; de bronne spreke ziech oonderein tege. Zoe meint Notten (2000) tot Meersje westelek vaan de Panninger Linie ligk, en zeet Bakkes (2007) 'tzelfde vaan Mofert. Eisde ligk volges sommege bronne weer oostelek vaan dees lijn. Daan zouwe dus dees drei plaotse in de verkierde gróp zien ingedeild.
Zonnezeil
thumb|right|200px|Veurstèlling vaan 'n zonnezeil 'n Zonnezeil is 'n ruimtevaartuig zoonder aondrieving. 't Besteit oet 'n hiel liech en dun zeil (of mierdere zeile) vaan reflecterend materiaol, wat zonnewind vingk. De zonnewind zörg veur 'ne stroom vaan fotone, die gein massa höbbe, mer wel heil väöl energie. Door de botsing zal 'n deil vaan die energie weure umgezat in beweging. Dit versjijnsel weurt ouch straolingsdrök geneump. De umzètting zal oeteindelek 't ruimtevaartuig in beweging bringe. De energie die umgezat weurt in 'n krach op 't zeil is evels zier klein (in de orde vaan microNewtons de veerkante meter. In principe zouw 'n zonnezeil altied kinne blieve versnelle, zoelang de zon mer op 't zeil blijf sjijne.
Diek
'nen Diek is in 't Limbörgs en groeate deiler van Zuud- en Oeas-Mederlandj 'ne kónsmaotig aangelagdje, hoeager gelaenge, rechte waeg door e (veurmaolig) morig gebied en euver 't algemein neet de waterkieëring (behalve in conteks). Zón diekwaeg woorte döks aangelag veur óntginning van e gebied meugelik te make.
Ouch in 't pleistoceen deil van Naord-Braobantj wuuertj mit diek gein waterkieëring gemèndj, mer is 't de naam van 'ne waeg dae loeadrech op e reveerke steitj. Aangezeen 't reveerke in nate tieje boete de kantj kós traeje, woort de waeg op 'n verhoeaging aangebrach.
De naam vanne waeg bevatj ouch 't toponiem diek, döks verbónje mit plaatsname wie Veldhovense Dijk, Lieropse Dijk of Nuenense Dijk. Ouch anger combinaties kómme veur, wie Wolvendijk en Onze Lieve Vrouwedijk.
Biezehoof
D'r Biezehoof is 'n gesjlaoëte carréboerderiej gelaege in de Limburgse gemèngde Zitterd-Gelaen. D'r Biezenhoof liekt an d'r voot van 't dörp Zjweikese oonderaan d'r Zjweikeserberg midde in de moerassige wèjje van 't dal óp d'r westeleke oever van de Gelaenbaeëk.
De landerieje die töt d'r haof behoeërte loge ten westen van de baeëk tössje Eijsenderhoof en Nirbik. Ten ooste van de Gelaenbaeëk loog d'r Biezeberg: de akkerlande op d'r hövel behoeërte töt d'r Biezehoof.
Historie
Dès Klèng Bieze ofwal Biezehoof functioneerde bies 1468 es ridderhuis, de plaatsj oeë d'r commandeur verblaef en z'n ridders aansjtuurde. Roond 1360 waoërt in Mestreech de Nuuj Bieze, 'n nuuj commanderiej gesjticht die an 't èng van d'r vieftieënde ieëw de functie van de Klèng Bieze zów övernaeme.
In 2004 vertrèkt d'r lètste bewoner en in 2006 waoërt gesjtart mèt 'n groeëte restauratie van dèze haof.
Sjaatsberg
De Sjaatsberg of Sjaasberg (officieel gesjreve es Schaesberg of Schaelsberg) ies 'n berg bie Valkeberg en Oud-Valkeberg. De naam zou kómme van sjeid. Aan de voot van de berg löp 'n paad langs de Geul en dao-aan sjtoon de "Drie beeldsjes", 'ne calvariegroep mèt e kruus en twiè barokkapelkes oet 1739.
Onder aan de opgank in 't weste bevingk ziech in de mergelberg 'ne veurmalige kalkove en 't "Auvermennekeslook".
Bovenop de Sjaatsberg, gelege in 'ne hellingbösj, sjteit de Kloes op de Sjaatsberg. In dit mergele gebuuwke woonde langen tied hièremiete of kloezenaersj. Binne liek 'n baekapel. Oarsjpronkelik waor dit 'n jachhöt van de hière van kesjtièl Sjaloen, dat in de beemde van de Geul aan de voot van de berg liek.
Sjaasbergergank
Op de lètste zóndig van juni vingk 't fiès van de heilige kloezenaer Leonard plaats. Dit weurt de Sjaasbergergank geneump, 'ne baevaartsgank door luuj oet de buurt, die dan nao de Kloes loupe, woa (boete of binne) 'n  dialekmès weurt opgedrage door de pesjtoar van Sjin op Geul. Daonao ies d'r Kèrmes. Nao 1939 raak de Sjaasbergergank in ónbruuk, meh in 1970 weurt 'r, op initiatief van Veldeke-Valkeberg, wir in ière hersjtèld.
Däölkesberg
'n Onderdeil van de Sjaatsberg hèt de Däölkesberg. Dit ies 'n plek woa de mergel aan de oppervlakte kump en woa däölkes de aanwezige loker gebruukde veur hun nèster. Däölke is de dialeknaam veur 'n kauw. 'n Grotweuning, die ziech hie in de berg bevingk, waor tot 2005 bewoond door 'ne Marx van Sint-Pièter.
In 2009 haet me hie in 'ne abri, 'ne natuurlike inham in de mergelberg, gevörmp door 't oetsjoere van 'ne veurgenger van de Geul, sjpore opgegrave van 'n prehistorisch kampvuur oet 300.000 v. C. Tot noe toe is dit de enigste abri in Nederland.
Lambert de Marchant et d'Ansembourg
Lambert de Marchant et d'Ansembourg, plaatselik in Awstrao baeter bekènd es graaf, waor de oudste zoon van Max de Marchant et d'Ansembourg en Myriam Therèse Selimée Aimée Wardia Hubertus freiherrin von Fürstenberg. Hae waor óngermae ambassadeur veur 't Koninkriek der Nederlanden in Senegal en Zjwede. Lambert de Marchant et d'Ansembourg is gesjtorve op 17 februari 2007 onger zien vakansie in z'n boeteverblief in 't Belsj. Op 23 februari 2007 is hae biegezat in de familiegraafkelder in de kirk va Awstrao.
16 november
16 november is de 320ste daag van 't jaor (321ste daag in ein sjrikkeljaor) in de Gregoriaanse kalender. Nog 45 daag pes 't eindj van 't jaor.
Gebäörtenisse
thumb|right|150px|Unesco, opgerich op 16 november 1945.
Gesjtorve
thumb|right|150px|Joseph Schmidt, gesjtorve op 16 november 1942.
Henry B. Walthall
Henry Brazeale Walthall (16 miert 1878 in Shelby County, Alabama te VS - 17 juni 1936 in Monrovia, Californië) waor 'nen Amerikaanse acteur. Heer is veural bekind vaan zien ról es de Little Colonel in de film The Birth of a Nation oet 1915, vaan D.W. Griffith.
Heer heet nog mèt gevochte in de Spaons-Amerikaanse Oorlog mer woort al gauw 't veld aofgehaold umtot heer besmèt raakde mèt malaria. Wie heer waor geneze waor de oorlog al veurbij. In 1901 góng heer mèt al de cent die heer had, hoonderd dollar, nao New York City um zien droum woer te make in 't theater. Heer waor neet riek es theateracteur mer verdeende d'r genóg mèt um broed op de plaank te kriege, wat al gans get in deen tied waor. Heer begós pas ech serieus carrière te make wie heer woort oontdèk door filmregisseur D.W. Griffith. Same mèt Lillian Gish en Mae Marsh woort heer veur bekans edere film vaan Griffith gevraog. Soms veur groetere rolle, daan weer kleiner rölkes. Heer speulde evels noets de hoofrol. Heer woort pas ech bekènd met zien rol in The Birth of a Nation (1915). Opvallend is tot Walthall gaaroet gein perbleme had zien carrière op te pakke naodat de periood vaan de geluidloeze film tot 'n ind waor aon 't komme. In tegedeil, heer had ziene bleuitied in de latere veerteger jaore. Door Lillian Gish woort heer besjreve es: "a slight man, about five feet six, fine-boned, with the face of a poet and a dreamer." In 1936 maakde heer ziene lèste film aof, en kraog op de studio, nao zien scènes te höbbe gefilmp, 'nen hartaonval. Heer woort gebrach nao 't hospitaol in Monrovia.
Lingsfort
thumb|Lingsfort beej 't dörp Árse in 't stadsdeil Árse en Velde van de gemeinte Venlo Lingsfort is 'n naoberschap in de gemeinte Venlo, ten oeëste van 't dörp Aarse. Lingsfort haet 170 inwoëners, besleit 'n oppervlekde van 131 ha en leet oeëstelik van 't dörp Aarse, doeënbeej de päöl mit Pruses.
Naam
't Gehuch is vanaaf de middelieëwe bekind, ónder andere as Lynxvoert (ca. 1400), Lengstvort (1402), Linsfoirt (1413), Linxvoirt (1441) of Lynsvoirde (1464). In 1627 kwame de benaminge Linxvoirt, Lenssvoort en Linckxfort veur. 't Betref heej 'n doorwaadbare of euverstaekplaats ('voorde' of 'fort') van de middelieëwse 'Scheidsgraaf' tösse Aarse en Straole, op de waeg van Gelder nao de Maas. De 'voorde' goof ouk 'nen doorgang door 't nate brook van die umgaeving. De naam Lingsfort is daomei verwant aan die van plaatse as Oxford, Frankfurt, Amersfoort, Coevorden en Lichtenvoorde. Beej 't hoeëggelaege Lingsfort bevónd zich vanaaf de vieftieënde ieëw 'n wachpos. Lings of Lynx kump meugelik van 't wilde bieës lynx. D'r kin dao op d'n berg 'ne lynx hebbe róndgeloupe, of de wachters hele van daoroet de umgaeving as lynxe in de gate. Lint of Lins kin aevel ouk smaal beteikene. 't Fort mit sluzecomplex, det heej in de zevetieënde ieëw woort aangelag aan 't Lingsfort of op 't Lingsfort, woort in elk geval geneump nao 't al bestaonde gehuch mit zien 'voorde'. 't Umgekierde, det 't gehuch ziene naam zoel óntlieëne aan dit fort en dees sluze, is 'n later misverstand.
Geschiedenis
't Gehuch Lingsfort is historisch van belang, umdet 't doorsneje woort door de Fossa Eugeniana, 'n kanaal det de Rien in Pruses via de Maas mit de Schelde meus verbinde. In 1626, tiedes d'n Tachtigjaorigen Oorlog, goof de regering van de Spaanse Nederlande in Brussel opdrach veur dit projek. 't Meus de Rienhandel van de opstandige Republiek aafsnieë en aafleie naor de Zujelike Nederlande. 'Op de Lingsfort', aan de rand van 't Maasterras, meus 'n sluzetrap gebouwd waere um 't verschil in terreinhuuegte te euverbrögge. Ter plaatse woort ter bescherming aan beids kante van 't kanaal 'n fort (döbbelschans of 'fort royal') aangelag. In totaal zoel 't kanaal door veerentwintig schanse aafgedek waere. 't Fort Lingsfort woort plaatselik ouk Fort Hazepoeët geneump, nao 'nen ingenieur en aannaemer dae beej 't werk betrokke waas.'t Kanaal is door geldgebrek en technische probleme en ónvoldoende bescherming taege euvervalle vanoet 't noorde, noeëts aafgebouwd. De aarde walle, veer bastions en druuege grachte van Fort Lingsfort zien nog dudelik zichbaar in 't terrein (in 't bós aan de noordkant van de Lingsforterwaeg, vlak veur de grens).
Vreuger goof 't vuuel herberge in Lingsfort. Ouk waas Lingsfort 'n geleefde plaats veur smoekelaars, doordet de persiese ligging van de grens mit Pruses lang ónbepaald waas. Dök sjtoke luuj mit bótter ónder eur jas of ein paerd tevuuel de grens euver, waoveur normaal tolgeld besolmp meus waere.
Châtelet
thumb|Locatie va Châtelet in Henegouwe. Châtelet is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Charleroi. Op 'n oppervlakde va 27,3 km² wonne 36.390 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 1346 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|Zich op Châtelet. Bouffioulx en Châtelineau.
Sjnoep (infectiekraenkde)
De sjnoep of n kaw, n kou  (Nederlands: verkoudheid; Vlaandere valling) is 'n virusinfectie van 'n rhinovirus of coronavirus an de lochwaeg.
Rhinovirusse zeunt övveraal ömmer aanwezèg, mae oonder normaal ömsjtandèghede zeunt ze nèèt in sjtaot öm 't sjlijmvlies in de naas te besjmette.
Rhinovirusse mutere enorm flot. Dit zörgt d'r väör dat 't övverwinne van de sjnoep sjlechs töt 'n hieël korte immuniteit va èng töt twieë waeëke, leit. Ooch haant de flotte mutaties, die groeëtendeels neet succesvol zeunt, es gevolg dat rhinovirusse allèng boete 't lief gekweekt kènne waeëre. De rhinovirusse kènne daobie erg sjlech taege wermde. D'r owwe techniek van 't daampe mèt 'ne haanddook baove 'ne koomp dampend water - mèt get viecks d'r in of thijm - kan 'ne effectieve techniek zieë öm de sjnoep get te verlichte ömdat 't ooch hèlpt öm d'r naassjliem los te make.
De kaw is bij de mins 'n liechte krenkde, die allein bij 'n irnsteg verzwaak aofweersysteem (zoewie bij Aidslijers) ech gevierlek is. Bij aander diersoorte is dat dèks neet zoe: bij peerd kin 't rhinovirus tot verlaming lije, bij chimpansees zelf tot d'n doed.
Zeurich
Zeurich steit vanaads ouch bekindj es plaats veur vriedinkers. Lenin verbleef hie innen tied veure revolutie in Röslandj en 't dadaïsme is hie óntstange. Zoeawaal de Ierse sjriever James Joyce es d'n Duutsje Nobelprieswinner Thomas Mann ligken in Zeurich begrave. Op cultureel gebied zeen 's väöl musea. Mit naam 't Kunsthaus haet 'n breid-erkindje collectie.
Belangrieke geboewe zeen de Grossmünster, 't Kunsthaus Zürich, de ETH en Universiteit en 't Heidi Weber Haus van de Zwitserse architect Le Corbusier. 't Gróts jaorliks trögkkieërendj evenement is de Street Parade, op de twieëdje zaoterdig in augustus.
Demografie
d'r Weune zoeaget 380.000 luuj in Zeurich (in 2010) en daomit is 't de grótste stad van Zwitserlandj. Van alle geregistreerdje inweuners is 30,6% neet vanne Zwitserse nationaliteit (veur e groeat deil Duutsje en Italiane). De bevólking vanne stad inclusief de veurstei is ruum e miljoen. De officiële taal die dore euverheid gebroek wuuertj is Pruusj, dewiel de meiste luuj Zwitsjerpruusj kalle: 77,7% vanne bevolking haet (Zwitser)Duutsj es moderspraok, 4,7% Italiaans, 2,2% Zuud-Slavisch (Servokroatisch, Macedonisch, Sloveens of Bölgaars), 2,2% Spaans, 2,1% Frans, 1,8% Ingels, 1,6% Portugees en 1,5% Albanees. 33,3% vanne bevólking is leed vanne Katholieke Kirk.
Euverhaove
Euverhaoven is 'n woeanwiek in 't naorde van Zitterd.
Ligking
Dees wiek wuuertj ane naordelike kantj begrens door 't Industrieterrein Noord, in 't oeaste dore Gelaenbaek mit anen euverkantj 't recreatiegebied de Sjwienswei enne wiek Baandert. 't Zuje grens aan 't Centrum en in 't wèste grens 't ane wiek 't Lömmerigerveld. 't Wuuertj van die litste wiek gesjeie dore spaorlien Mestreech - Venlo.
Gesjiechte
De hujige wiek Euverhaoven is óntstangen oet e gehuch gelaenge kórt boete de sjaotsveljer vanne historische stad Zitterd. Dit gehuch waas gelaengen aan 'ne waeg dae aevewiejig ane Gelaenbaek leep. Deze waeg waas veuren aanlègk vanne riekswaeg Nimwege - Mestreech de wichtigste verbinjingswaeg tösse de stej Zitterd en De Nuujstad. De straotnaam Euverhaoven is noe nag ummer euvergebleven es 'n herinjering aan 't verloup van dit veurmaolig lintjdörp. De ligking langs de baek verklaortj ouch de naam, stroumsaafwers ("euver") gelaengen ane Gelaenbaek vanoet Zitterd gezeen, in vergelieking mit Ophaove, det stroumopwers ("op") is gelaenge. Vanwaenge de hiej gelaenge vröchbaar lösgrunj van 't baekdaal óntsting hie 'n agrarische gemeinsjap. Inkel historische häöf en hoezer langs de straot Euverhaoven en ziejstraoten hievan zeen noe nag bewaardj gebleven en aome nag einigszins 't lenjelik karakter oet det dees gemeinsjap in 't verleje kanj. De res vanne wiek haet aevel e steielik karakter. Euverhaove maakdje al inne Middelieëve deil oet vanne hieërlikheid Zitterd enne landjboew haet hie nag toet inne ieëste helf vanne twintjigsten ieëf de veurnaamste rol gespeeldj toet 't oetgreudje toet 'n arbeiderswiek.
Vanaaf 't jaor 1920 vestigdje zich t'n naorde van 't gehuch arbeiders vanne Staotsmienen in 'n nuuj aangelagdje woeanwiek, 'n zoeageneumdje "mienwirkerskóllenie". De ieëste weuning, de weuninggroep Euverhaovenerhei, woorte geboedj langs de hujige Heistraot en Sint Petrusstraot nao 'n óntwirp vanne arsjitek Jan Stuyt. Dees weuninggroep is verklaordj toet rieksmonument. Inne opvolgendje decennia brèdje de buurt zich ummer mieër oet en vörmdje oetènjelik e gehieël mitte bestäöndje gemeinsjap. In 1922 woort 'n noeadkirk geboedj inne wiek die noe nag besteitj es gemeinsjapshoes. In 1926 woort hienaeve 'n rectoraatsweuning annex kloeaster geboedj. De hujige parochiekirk, de H. Hart ven Jezuskirk, woort geboedj in 1929 nao 'n óntwirp vanne Zitterdse arsjitek Jos Wielders. Ouch al dees geboewe zeen verklaordj toet rieksmonument. Bieje kirk steitj 'n Heilig Hartbild van Charles Vos.
In 1946 woort bie Euverhaove e nuuj productiebedrief van Philips opgerich, wo toet 2009 óngerdeiler veur beeldbuzen en monitoren en displays woorte geproduceerdj. Dit bedrief is jaorelang 'ne wichtige wirkgaever gewaes veure bewoeaners van Euverhaoven en Zitterd mit 2150 wirknummers in 1975. Róndj dit bedrief óntsting 't Industrieterrein Noord, allewiel 't grótste bedriefsterrein van Zitterd.
Veurzeninge
Euverhaove haet koum veurzeninge. Vanwaenge de ligking kórtbie 't centrum van Zitterd is 't veural dao-op aangeweze. De ligking kórtbieje Sjwienswei veurzuutj in recreatieruumdje. 't Haet wiejer e klein aantaal speeltuinen en väöl vereine zeen d'r actief, worónger de amateurvoetbalklöb VV DVO die spelen op 't Frans Erkens Sportcomplex.
Diek (waterkieëring)
'nen Diek is 'n door luuj aangelagdje waterkieëring die 't achterligkendj landj besjurmp taenge euverstruiminge. Van vreuger oet woorte dieke neet allein gebroek veur besjurming taenge hoeag water, mer ouch veur anger dinger wie e hölpmiddel bie irrigatie en verveur.
't Guuef mieëder saorten aan dieke. Ze zeen graofeweg ónger te verdeilen in zieëwaterkieërendje, reveerwaterkieërendje en binnewaterkieërendje lienvörmig landjsjapselemente.
Reveerdieken höbbe sómtieds 'n aafdèklaog van zandj zoeadet die ouch gebroek kónne waeren es waeg.
Wen 'ne reveerdiek net langs e dörp of 'n stad ligk neump m'n 'm in e deil plaatsen ouch "bat", wie in Eisdje of in Mestreech.
In 't Limbörgs haet 't waord diek historisch gezeen 'n anger beteikenis.
De Melderse
De Melderse (Nederlands Melderslo) is 'n dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Haors aan de Maas, net t'n oëste vaan Haors, mit (1 januari 2006) 1951 inwoeners. Beschermheilige vaan De Melderse is Sinte-Oej (Oda). In 1917 kreeg de Melderse 'n eige schoel en in 1921 'n eige kèrk.
Vrangedaal
Vrange(n)daal (Nederlandjs: Vrangendael) is 'n stadswiek van Zitterd.
Ligking
Vrangedaal is 'n woeanwiek die in 't oeaste van Zitterd ligk, ane randj vanne stad. t'n Naorde vanne wiek bevinje zich de wiek Sjtadbrouk enne aaj dörpskern van Broukzitterd. In 't oeaste bevinje zich de buurte Kempenhaof en Laarhaof, die óngere wiek Kemperkoul valle. Wiejer grens de wiek in 't zujen aan 't boetegebied róndje Kolleberg en in 't wèsten aan 't centrum.
Gesjiechte
't Gebied wo de wiek ligk waas toet inne jaore fieftig vannen twintjigsten ieëf 'n aop agrarisch gebied boete de stad det vreuger verdeildj waas euvere gemèndje Zitterd en Broukzitterd. Vanaaf 1960 woorte hie de ieëste weuninge geboedj en in 1962 woort hie 'n ieëste noeadkirk in gebrok genómme die e jaor later zów waere vervange door e diffenitief kirkgeboew, de paróchekirk Kristus-Hemelvaart. Doren aanlègk van dees wiek is de aaj, vreuger aafzunjerlik gelaenge, dörpskern van Broukzitterd vasgeboedj ane res vanne steielike beboewing van Zitterd. Toete jaore tachetig bleef Vrangedaal gelaengen anen oeastelike stadsrandj, toete kóms vanne nuujboewperjèkte Kempenhaof en Laarhaof.
Kènmirke
Vrangedaal wuuertj gekènmirk door e groeat aantaal aan portiekflats oete jaore sèstig in 't zujelik deil vanne wiek. Wiejer bevinje zich hie veurnamelik twieë-ónger-ein-kapweuninge. Historische beboewing is praktisch neet te vinje.
Lith
thumb|Ligking vaan Lith in Noord-Braobant kort veur de opheffing. Lith is e dörp en in de gemeinte Oss in de Nederlandse provincie Noord-Braobant. 't Dörp heet 'n neo-gotische kèrk en 'n koremeule. Lith waor tot 2011 zelfstendeg en waor mèt 6656 inwoeners (1 januari 2010) en 'n oppervlak vaan 55,51 km2 (daovaan 2,56 km2 water) de lèste jaore ein vaan de kleinste gemeintes vaan Noord-Braobant. Um die ree zoch me vrijwèlleg aonsleting bij Oss. Neve 't dörp Lith umvatde de gemeinte nog de kerne Het Wild, Kessel, Lithoijen, Maren, Maren-Kessel, Oijen en Teeffelen. left|thumb|Meule "Zeldenrust"
Stadsfries
Stadsfries (eige naom Stads of Stadsfrys, Fries Stedsk) zien de op 't Hollands dialekte gesproke in zeve vaan de èlf stei vaan de Nederlandse provincie Friesland. Groof-eweg kin me zègke tot 't Stadsfries e Nederlands vocabulair en veural Friese taolprincipes heet. Daodoor is de naom Stadsfries neet de bèste. 't Stadsfries weurt tot 't Nederlands gerekend, en dèks ouch zoonder mie tot 't Hollands.
De Friese kinmerke zien veur e groet deil te verklaore door 't Hollands elemint in de taol: 't Hollands vaan roond 1500 waor ouch sterk Fries (Ingweoons) vaan karakter. De status vaan ming- of creooltaol, die vreuger dèkser draon woort gegeve, is daorum woersjijnelek oonterech.
Verspreiing
Stadsfries weurt gesproke in Leeuwarden, Sneek, Bolsward, Stavoren, Harlingen, Franeker en Dokkum. Verwant zien 't Midslands (gesproke in Midsland op Terschelling), 't Amelands en 't Bildts. Die dialekte weure nog wel ins same mèt 't Stadsfries in ein dialekgróp oondergebrach (beveurbeeld 'Fries-Hollands'); oonderzeuk heet evels oetgeweze tot d'n oersprunk vaan die dialekte neet perceis dezelfde is.
De stadstaole versjèlle oonderein neet zoe väöl. 't Stavorens is get sterker oonder Hollandsen invlood gekoume, 't Dokkums zjus get minder.
Historie
Aon 't ind vaan de vieftiende iew verloor Friesland zien bestuurleke zelfstendegheid aon Sakse. Daodoor woorte in de stei neet-Friese bestuurders ingestèld. Tegliek eupende de bezètting vaan Friesland 't gewes veur handelere oet de res vaan de Nederlen, beveurbeeld oet Holland. Dit alles brach de Frieze tot de noedzaak ouch Nederduits te goon liere. Oetindelek woort de taol vaan de Hollandse handelere, neet vaan de oosteleke euverheersers, d'n dominante factor: dees taol woort euvergenome door de bovelaag vaan de steideleke bevolking, en al gaw ouch door de lieger klasse. Daobij höbbe ze zeker eleminte oet hun moojertaol dat nui Hollands in gebrach. Noe nog zit 't Stadsfries vol mèt Friese wäörd, veural in hoeseleke krink en in landbouwterme. Toch moot me deen invlood neet euversjatte. In de zeventienden iew zien 't Wes-Fries en 't Stadsfries nog in hoeg maote euvereingekoume.
In deen tied evels traoje in 't Hollands vaan Holland veranderinge op, boevaan 't Stadsfries versjoend bleef. Es Frieze voolte de sprekers ziech minder gerope de taolvernuiinge vaan stei wie Amsterdam euver te numme, zeker naotot de status vaan Amsterdam en gans Holland in d'n achtienden iew sterk trökleep. Zoe raakde 't Stadsfries regionaol gekleurd, wezelek aanders es 't Hollands aon d'n andere kant vaan de Zuierzie.
Tegeliek woort roond 1800 de norm in de spreektaol ouch strenger. Tot daan touw had me 't Stadsfries geaccepteerd es 'nen al-evel regionaol gekleurde, meh toch wel dujelek verstoonbare vörm vaan 't Nederlands. Noe góng me ummer mie verlange tot lui vaan oontwikkeling de gesjreve standaardtaol ouch zouwe spreke. Zoe verdween 't Stadsfries laankzaamaon oet de hoeger klasse.
In d'n twintegsten iew góng dit perces door. In de jaore zèsteg sjeide zelfs de arbeiersklasse in väöl stei oet hun kinder in 't Stadsfries op te trèkke. Bij lui vaan oonder de zèsteg leef 't daorum veural nog es twiede taol, die me in de kaffee en op straot kin spreke. In e stedsje wie Stavoren, boe 't Stadsfries mie de status (en 't prestiesj) heet vaan e dörpsdialek, steit 't get beter deveur. Ind twintegsten iew versjene ouch get dictionaire in de taol, en woort serjeus oonderzeuk nao de heerkoms, 't vocabulair en de klaanke gedoon.
Klaanke
't Stadsfries mis de breking vaan 't modern Fries (ie, ue, uo), ouch al umtot 't Fries in d'n tied vaan 't oontstoon die diftonge nog neet had. D'n Aajdgermaanse begincluster sk- is wie in 't Fries sk- gebleve. De taol verdräög gein v- en z- aon 't begin vaan e woord, wie ouch 't Fries. De Nederlandse ij en ui koume trök es ie en uu ; 't Hollands had aon 't ind vaan de middeliewe dao mèt zekerheid ouch die klaanke.
Vocabulair
Wie heibove gezag is dit veural Hollands; toch koume ouch hei de Friese invlode dudelek door. Neve de versjèlle mèt 't Hollands en euvereinkomste mèt 't Fries te kóppele aon de klaankwètte die heibove besjreve zien (see-see-zee, skuutsje-skûtsje-schuitje) kint 't Stadsfries e groet aontal Friese wäörd, veural in de huiseleke krink en mèt betrèkking tot 't platteland. Zoe zeet me mem en heit veur "mojer/ma" en "vaajer/pa", en jaar en jarre veur "uier" en "mes" ("gier").
Grammair
De Stadsfriese grammair ligk kort tege de Friese aon. 't Eineg wezelek versjèl is tot de zwakke werkwäörd neet in twie klasse oetereinvalle: de klasse op -je is dus vervalle. 't Wäördsje do ("doe") kump es dou trök en daomèt weurt d'n invlood vaan 't Fries dudelek: in 't aonspreke vaan lui heet 't Stadsfries altied de Friese gewoentes behawwe. 't Werkwoord make weurt zoe vervoog: ik maak, dou maakst, hy maakt, wy/jo/jimme/sy make en de twiede infinitief is te maken, wie in 't Fries (meitsje - te meitsjen).
Taolconservatie
't Stadsfries steit, oondanks de dudeleke versjèlle mèt 't Nederlands, in lieg aonzien in Friesland en weurt algemein gezeen es slech Nederlands, of teminste plat. 't Fries, vreuger es taol vaan de boere in zeker eve lieg aonzien, heet allewijl ouch de veurkäör bove 't Stadsfries, dewijl me ziech vreuger in de Friese stei mós aonpasse en Nederlands of Stadfries mós goon liere. In Leeuwarden sprik nog mer 20% vaan de bevolking frequint Stadsfries, in ander stei is dat mie. Dao zuut me gemeinelek ouch minder neer op de taol.
Cultivatie
't Stadsfries weurt neet dèks in literatuur e.d. gebruuk. 't Gief 'nen diechter in 't Snekers, Henk van der Veer, en e paar leedsjeszengers, wie de Stavorese Doede Bleeker. In Leeuwarden genete de Leeuwarderse Liwwadder Blues vaan Piter Wilkens (dee miestens in 't Fries zingk) en Ut woanskip bekindheid es leedsjes in 't stadsplat. Inkel zinne Stadsfries kin me wijer tegekoume in 't werk vaan Simon Vestdijk, dee zien jäög in Harlingen doorbrach.
Aquaplaning
thumb|250px|Wèrking aquaplaning thumb|250px|Waarsjuwingsverkieërsbórd Sjlipgevaor Aquaplaning (oetsjpraak: akwaplening) of watergladhèèd is 't versjiensel dat 'ne dunne waterfilm oontsjtèèt tösje de beng van 'ne varende brómmer, motor, wagel of vleegmesjieng en d'r geasfalteerde waeëg, oeëdör dit voertuig (tiedelek) oonbesjtuurbaar wert.
Aquaplaning is messjie wal de bekèndste vörm van (elasto)hydrodynamische sjmaering. Es gevolg van de sjnelhèèd oontsjtèèt d'r in 't wigvörmig gebied aan de väörziej tösje d'r baand en d'r waeëg 'ne drukopboew in d'r waterfilm. Es d'r drukopboew voldoende is öm 'ne hydrodynamische film tösje d'r baand en d'r waeëg te vörme gèèt de tractie og aandrievingskrach verlaore, mèt soms vervaelende gevolge.
De kaans op aquaplaning wert vergruuët dör sjpoorvörming, versjlaeëte beng, e lich voertuig mèt (verhoudingsgewies) brèj beng, sjnelhèèd en vöral combinaties van dis factore.
Remedies
Vanoet de hydrodynamische sjmaeringstheorie kènt werre aafgeleid welke actie 't bèste is öm d'r dunne waterfilm zoe flót mäögelek aaf te braeëke. Dör gaas te gaeve zal 't rad, dat zoonder tractie flótter zal goeë drieje, allèng mer mieë water tösje de beng en d'r waeëg paeërsje. Dör te remme zal de filmdikde afnaeme. Óp 't momaent dat 't contact hersjtèld wert, besjtèèt evvel 't gevaor dat 't rad neet flót genóg óp geng kènt kaome oeëdör tóch nog sjlipgevaor besjtèèt. 't Bètste advies is daovör: induje van de kóppeling.
Aander vörm
'n Aander bekènde vörm van aquaplaning is 't oontsjtoeë van 'ne dunne waterfilm oonder d'n veuj in 't zjwèmbad of in de badkamer. Dis vörm van aquaplaning oontsjtèèt neet dör 'n sjnelhèèdseffect in langsrichting mae dör 't buffereffect, 'n sjnelhèèdseffect loeëdrech óp d'r film. 't Water haat tied nuëdèg öm tösje d'r voot en d'r vloer voet te sjtrome. Bie 'ne hieël dunne film sjtroomt 't water laestèg voet oeëdör tied nuëdèg is öm 't contact mèt d'r vloer te hersjtèlle.
Toepassing in d'r techniek
In d'r masjiengerboew is de hydrodynamische sjmaering zjuus hieël geweunsjd ömdat wrieving en slietage hiemèt bekaans gaans väörkaome wert.
In verbrenningsmotere zeunt de ingenieure d'r bieväörbeeld in gesjlaagd tösje de mètste bewaegende oonderdele 'ne dunne aoëliefilm te oonderhouwe (bieväörbeeld krukas-krukaslagers, zugervaer-cilinderwand).
Canarische eilenj
De Canarische eilenj (Sjpaans: Islas Canarias [ˈizlas kaˈnaɾjas], locaal: [ˈiɦlah kaˈnaɾjah]) is 'n Sjpaanse archipel t'n zuudwèste van Marokko (100 kilomaeter t'n wèste van de zujelike grens). De Canarische eilenj zeen ein van de zeveteen autonoom gemeinsjappe van Sjpanje en is ouch ein van de wieds-eweg gelaege regio's van de Europese Unie. Ónger de eilenj valle (van groot nao klein): Tenerife, Fuerteventura, Gran Canaria, Lanzarote, La Palma, La Gomera, El Hierro, La Graciosa, Alegranza, Isla de Lobos, Montaña Clara en Roque del Oeste.
De sjtrenj, 't klimaat en de aantrèkkelike natuur, veural Maspalomas op Gran Canaria en Teide Nasjenaal Park en de berg Teide op Tenerife (de op twee nao hoogste vólkaan van de waereld gemaete vanaaf de voot ónger de oceaan), zörge d'rveur det de eilenj väöl toeriste trèkke (meer es 12 miljoen de jaor, veural op Tenerife, Fuerteventura, Gran Canaria en Lanzarote). De eilenj höbbe e subtropisch klimaat mit lang, heite zomers en gemaotig werm wintjers. Vanwaege de ligking baove de temperatuurinversielaog zeen de hoog berg erg gesjik veur astronomische observaties. Hieveur geuf 't twee grote observatoria, 't Teideobservatorium op Tenerife en 't Roque-de-los-Muchachosobservatorium op La Palma.
De houfsjtad van de autonoom gemeinsjap is zowaal Santa Cruz de Tenerife es Las Palmas de Gran Canaria, die zelf ouch weer de houfsjtad zeen van de provincies Santa Cruz de Tenerife en Las Palmas. Las Palmas de Gran Canaria is al saer 1768 de grootste sjtad van de eilenj (mit oetzunjering van 'ne kórten tied in 1910). Tösse de territoriaal verdeiling van Sjpanje in 1833 en 1927 woor Santa Cruz de Tenerife de einige houfsjtad van de eilenj. In det litste jaor waerde besjlaote det dees sjtatus gedeild zów waere, wie 't noe nog is. De op twee nao grootste sjtad van de Canarische eilenj is La Laguna op Tenerife.
Diek (Zelfkantj)
Diek (Duutsj: Dieck) is e gehuch inne gemèndje Zelfkantj in 't Kreis Hinsberg. 't Ligk in 't oeastelik gebied vanne gemèndje inne buurt vanne plaats Zaofele, tösse Höngen en Brookhaove, aan 't netuurgebied Höngener- und Saeffeler Bruch.
Kaze
thumb|right|Pöthuuske in Kaze 2005 Kaze (Nederlands: Kasen) ies 'n buurtsjap van Bung in de gemeinte Meersje in Nederlands Limburg. Vreuger name zint: Caswijn (1409), Kasel (1535), Cassem (1569) en Cosel in 1841. Dao wone 266 luuj. De Romeinse waeg nao Nijmege, dae ziech tösje Meersje en Bung vertakde van de weeg Mestreech - Kölle leep euver Kaze.
Op de Loch zin in de jaore 90 van de 19e ièw Romeinse munte opgegrave. In 1899 krieg 't hoag liegkende gehuch 'n waterpöt, die tot 1933, es de waterleiding weurt aangelag, gebruuk weurt. In 1977 weurt 't pöthuuske gerestaureerd.
Tösje de lintbeboewing bevingk ziech 'n baksjteine baekapel en 'n sjmeediezere waegkruus. Boete de beboewing, vlak bie de autobaan A2, liek 'ne groate baksjteine gesjlote haof. Tege ein van de moere ies 'n kapelke geboewd.
Waerboer
'ne Waerboer is 'ne vrieje boer dae neet geboonde is an 'ne lieënhieër.
Herkomst
Waerboere zeunt oontsjtande nao d'r val van 't Romeins Riek in d'r 5de ieëw. E groeët aantal boere goof, dör de oonveilige situatie in Europa, hun vrieheed en bezit över an gewapende lieënhieëre in ruil vör besjerming. E klee aantal boere wis hun vrieheed en hunne ege haof te behouwe en zörg te drage vör de ege besjerming. Dis boere werre waerboer geneumd, wat maanboer betekent. Eenkel waerboere lukde 't öm e paeërd en e harnas aan te sjaffe en sjtaege óp die meneer in de range van d'r lieëge adel es ridder ofwaal miles. Aander waerboere vergruëde hun boerebedrief dör pachte van groond en 't aannaeme va knaeëte en kieëme in deens van 'ne lieënhieër es sjout of es villicus (meier).
Suceava
Suceava kin verwieze nao:
Sandnes (Nordland)
Sandnes 'n plaats inne Nórse gemèndje Hadsel, inne pervinsje Nordland. Sandnes talj 365 inwoeaners in 2007 en haet 'n oppervlakdje van 0,46 km². Daomit ligk 't gemiddeldj aantal inwoeaners de veerkantje kilomaeter op 793.
Bill Clinton
William Jefferson (Bill) Clinton (Hope (Arkansas), 19 augustus 1946) is 'nen Amerikaanse politicus van de Democratische Partie. Hae waas de 42ste president van de Vereinigde Sjtate van 1993 tót 2001.
De regeringstied van Clinton weurt gekinmerk door gooj economische tieje mit 'n samehangende economisch grui en biebeheurend budgeteuversjot en leeg werkloosheid. Ouch had Clinton te make mit e Congres det door de Republikeine waerde besjtuurd. Ónger angere det haet t'rveur gezörg det t'r zien planne veur 'n hervorming van 't gezóndjheidssjtilsel neet haet kinne waormake.
Clinton is opgelèd es zjuris en is getrouwd mit de politca Hillary Rodham Clinton.
Jeugdmagazine Veldeke
't Jeugdmagazine Veldeke is 'n magazine bedoeld vör de keender van de litste twieë jaor van 't basisoonderwies en wert, mit de sjteun van de provins Limburg, oetgebrach dör Veldeke Limburg. 't Magazine versjiengt ene kieër per jaor en wört versjtrek aan de groepe 7/8 van de basissjoeële en aan de bibliotheke in Nederlands Limburg. Versjene tot en mèt 2012.
Presentatie en inhoud JMV 2006
Samesjtèllersj: Lei Heijenrath en Resy Delnoy. Opmaak/fotografie: Jos Baur
D'r lèj-aot is zeer jeugdig gekleurd en hieël uvverzichtelek. 'n Inhaodsopgaaf ontbrik. 't Nederlands is de veurtaal. Artikele: Waarom krijg je dit blad?; Hendrik van Veldeke; Hoe leer je een taal?; Declamatiewedstrijden; Informatie over de Limburgse dialecten; Leeuwen, het wapen van Limburg; Grote talen; Dialect versus schoolprestaties; Eigen taal en basisonderwijs; Kinderboekenweek; De fabel; Roofvissen;Dialect lezen; De now minse verhaol van Annie van Gansewinkel; Taal en andere weetjes; Puzzel; Plaatsnamen in Limburg; Cursus sms-berichte; Vertaalopdracht Gedicht van Annie M.G. Schmidt; Voordeel van meertaligheid; Strip: Lambik steekt zijn nek uit (ballonetjes in 't Limburgs)
2007 thema: Iedereen heeft een geheim
Redactie: Lei Heijenrath en Resy Delnoy.
De inhoud besjteit oet o.m. diverse gediechte (Nederlands en Limburgs); aaftèlversjkes; opdrachte; 't Verhaol: Midas en zijn geheimen van Limburgse bodem; De baby en peuter op ontdekkingsreis;  Gebruik je hersens en word wie je wilt zijn (Margriet Sitskoorn);  Geheim aafsjpräökske (Annie van Gansewinkel); Tieën jaor Limburgse sjtreektaal; De bokkenrijders, geheim genootschap of verzinsel?; Taboe; Geheimschrift, codes, tekens; De geheimtaal van de marskramers uit de Groenstraat; Wat is een staatsgeheim?.
2008 thema: Poëzie
Oet de inhoud: Titelpagina: Limburg is een gedicht; Wie was de eerste dichter in het Limburgs?; Poëzie! Poweewat?; Lies van publicaties mèt kingergediechte in 't Limburgs; Van poëzie tot Hyves (Limburgs); Euverziech van de Limburgse dialecten; Meerdere talen spreken is massage voor je hersenen; 't Limburgs vakwerkhoes, 'n gediech en 'n fotoartikel euver de vakwerkboew (Limburgs); Limburgse dialecten, 'n euverziech; Limburgs in de klas; 't Limburgs volksleed (Limburgs); Over Limburgse kastelen...; Maak 'ne puzzel en win...(Limburgs); Sjpieële mit taal óppen sjoeël (coöperatieve werkvorm mix en koppel) (ged. Limburgs); Oppe kermis, gedich (Limburgs); Limmericks, poezieversjkes (Limburgs); "Eb en vloed",  gedicht vertaald in 't Limburgs en in 't Somalisch; Lambiek sjtiek ziene nek oet ('n sjtrippagina in 't plat).
2010 thema: Mijn moedertaal, Limburg, mijn vaderland
redactie: Els Diederen, Lei Heijenrath, Toos Schoenmakers-Visschers, Jos Venner.
Oet d'n inhoud:
Houtem
Houtem kènt zin:
Jeugdmagazine Veldeke
2011-2012 thema: Lekker Limburgs
redactie: Els Diederen, Ton van de Wijngaard
Oet d'n inhoud:
In 't plat gesjreve: gediechte/limmerick van Els Diederen: asperges, sjloek; Truus Verbong-Simons erwtesop mèt pannekeuk, ieske; Riky Simons: ieske; Toos Schoenmakers-Visschers: raodsel, reus; Hans Jacobs: spruutjes. 'ne Woordzeuker van Ton van de Wijngaard. Artikele: sjloek, sperves, appelepröl, friete door Els Diederen In 't Nederlands: Eten en drinken in Limburg; Wat woort in Limburg vreuger ederen daag gegete? van Netty Engels-Geurts; Sjoeënste Limburgs woord en Sjroeëp door Ton van de Wijngaard; Met lekkernijen het jaar door van Kitty Jansen-Rompen; Kieke in oos eige keuke en in die van de bure van Eddy Tielemans.
Bruno Albert
Bruno Albert (Bévercé (Malmedy), 19 augustus 1941) is 'ne hedendaagse Welzje architect.
Bruno Albert behuurt same mèt ander Lukenaere töt 'n postmodern sjtroming die traditioneel architectuur probeert te actualisere dör 'n aander invulling te gaeve an de klassieke opvatting van d'r plattegroond en volumes. E makt hievör oonder mieë gebroek van modern prefabricatietechnieke. D'r invloed van Charles Vandenhove, mèt wae e veer jaor laank samewèrkde, is dudelek merkbaar in zie waerk.
Prins der Nederlanden
Prins der Nederlanden is `ne vorstelijke titel dea wead gedrage durg de mannelijke lede van `t Köninklijk Hoes va Nederland.
Momenteel is d'r inne maan mit dizze titel, en wel prins Constantijn van de Nederleng.
Vingåker
Vingåker is 'n gemèndje in Södermanlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 9.234 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 372,47 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 24,8 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
7,26% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Courcelles
thumb|Locatie va Courcelles in Henegouwe. Courcelles is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Charleroi. Op 'n oppervlakde va 44,24 km² wonne 30.735 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 695 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|De Sint-Lambertuskèrk va Courcelles. Gouy-lez-Piéton, Souvret en Trazegnies.
Karina Barum
Karina Barum Lima, beter bekind oonder d'n artiestenaom Karina Barum (Brasília, 11 augustus 1970) is 'n Braziliaonse actrice.
Torpor
't Versjil tösse torpor en 'nen echte wintjerslaop is mit naam d'n doer. 'nen Echte wintjerslaop doertj namelik mieëder daag en zelfs waeke doere; torpor meistes slechs inkel oere.
Lichtenau (Wesfale)
Lichtenau ies 'n gemeinte in de Wesfaalse krink Kreis Paderborn, in de Wes-Duutsjen deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk, wie de res van de krink, in 't Regierungsbezirk Detmold.
De op 300 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 192,57 km², op 31 december 2018 10.632 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdiechte van 55 de veerkante kilometer.
Paderborn
Paderborn (Nedersaksisch: Patterbuorn) ies de houfsjtad van de gelieknamege Wesfaalse krink Kreis Paderborn, in de Wes-Duutsjen deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk, wie de res van de krink, in 't Regierungsbezirk Detmold.
De op 110 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 179,59 km², op 31 december 2018 150.580 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdiechte van 838 de veerkante kilometer.
Piatra Neamţ
thumb|Stefantoeare. Piatra Neamţ is 'n stad in 't noeardjoeaste van Roemenië, in 't distrik Neamţ. De stad lègk in de regio Moldavië en tèltj 105.865 inwoeaners (2002).
Gesjiedenis
't Gebied róndj Piatra Neamţ wuuertj al bewoeandj sins d'n aje steintied. Róndj de twieëdjen ieëw veur Christus waas d'r 'n groeate Dacische stad genaamp Petrodava die zjuus boete de stad gelaenge had.
Meh dit gebied waerdje later pas bewoeandj tösje 1375 en 1391 door Petru I Muşat. De citadel van Piatra Neamţ is geboewdj óp 2 fibberwari 1395. De ieëste vermèljing van de stad is in e documènt van 20 april 1491, worin steit det Piatra lui Crăciun (zoea waerdje Piatra Neamţ doe genömp) geboewdj is tösje 1468 en 1475, tiedes d'n tied det Moldavië geregeerdj waerdje door Ştefan cel Mare (Stefan de Groeate). De kathedraol is geboewdj tösje 1497-1498 en de 20 maeter hoeage klokketoeare is geboewdj in 1499.
Lègking
Piatra Neamţ lègk aan de reveer Bistriţa en is ómrink door de berg Pietricica (590 m), Cozla (679 m), Cernegura (852 m), Bâtca Doamnei (462 m) en Cârloman (617 m). De stad lègk óp 'n gemiddeldje huuegdje van 345 m. Piatra Neamţ lègl zoeaget 350 km tèn noearje van de höidstad Boekares.
Piatra Neamţ is ingedeildj in de vólgendje wieke:
Prins Carnaval
D`r prins waedt jeker nuuj jaor oetgerope op 'n zitting. Dat neume ze de prinseproclamatie. Hae zjwaait dan mit de vastelaovend d`r skepter uvver zie riek. D`r raod van 11 hat d'r prins gekoaze en begeleidt hem mit die daag. Hae is 't boegbeeld van de carnaval en lup vurop in d'r polonaise. In d`r optoch hat hae inge eige wagel en bruujt sjnuuts oet vur de kinger.
De Mieëterik
De Mieëterik (Nederlands: Meterik) is 'n dörp in de Nederlands-Limburgse gemente Haors aan de Maas, ten weste vaan Haors, met (1 januari 2006) 1545 inwoeners. Besjermheilege is Sint Jan d'n Evangelis.
De Mieëterik heit sinds 1899 'n eige kirk.
Kanjel (baek)
De Kanjel is ein baek in' t zuje van de Nederlandjse provincie Limburg.
De totale lengde van de baek is ±4,5 km.
't Sjtruimgebeed van de Kanjel vilt gans bènne 't gebeed van de Landjgojerezone Mesjtreech - Maersje. Ein van dees landjgojere is geneump nao de baek: Villa Kanjel (ouch waal La Petite Suisse geneump. Veurdat dees villa geboewd woort (róndj 1880) waas de naam Kanjel verbónje aan ’t daonaeve gelaege Kesjteël Mariënwaard (La Grande Suisse).
VV Alkmaar
VV Alkmaar is 'n vrouwevoetbalclub oet de Nederlandse stad Alkmaar, die oetkump in de Ieredevisie. De club woort op 1 juli 2017 opgeriech.
VV Alkmaar kump voort oet de aw vrouweaofdeiling vaan AZ oet dezelfde stad. Die club sjeide in 2011 oet mèt vrouwevoetbal, boenao de licentie woort euvergenome door Telstar. Dat is evels 'n club oet Velsen, zoe'n twinteg kilometer zuielek vaan Alkmaar. Umtot de traininge nog ummer in Alkmaar woorte gehawwe, voont me dat oonhendeg. Dao-op woort beslote 'n nui club op te riechte die de licentie vaan Telstar weer zouw euvernumme. Sinds 2017 heet VV Alkmaar daodoor oonaofgebroke in de Ieredevisie gespäöld.
Suceava (stad)
Suceava is 'n stad in 't noeardjoeaste van Roemenië. 't Is de höidstad van 't glieknamig distrik en de veurnaamste stad van 't Roemeens gedeildje van de Boekovina. De stad tèltj 105.865 inwoeaners (2002). Suceava lègk ane reveer de Suceava, 'ne ziereveer van de Siret. Suceava is sins 1990 'n universiteitsstad. 't is 't oetgankspöntj veur bezeuker van de beroemdje besjilderdje Moldavische kloeasters, die zich wèstelik van de stad bevinje.
Gesjiedenis
Suceava waerdje in 1359 de ieëste höidstad van 't vórstedom Moldavië. 't Waas denouch de residentie van 'ne bekèndje woiwode wie Stefan de Groeate (Ştefan cel Mare, de universiteit is achter dem vernömp). In 1565 verplaatsdje de Moldavische woiwode häör zetel nao Iaşi, det sinsdeen de veurnaamste stad van Moldavië is. In 1775 koom Suceava in Oeasteriekse henj: toet 1919 (Verdraag van St.Germain) bleef de stad toet Oeasteriek behuuere. Sins den is de stad Roemeens.
Seleen
Seleen of selenium is e sjemisch element mit es symboeal Se en 't atoeamnómmer 34. 't Is e gries neet-metaal.
Toepassinge
In 1873 óntdèkdje d'n Ingelse Willoughby Smith det seleen euver fotovoltaïsche eigesjappe besjik wobie leech drek wuuertj ómgezatte nao lektriciteit. Daonaeve is seleen ouch fotogeleiendj; ónger invlood van leech nump de lektrikgeleijing sterk toe. Daoveur wuuertj 't veural gebroek inne opto-elektronica.
Seleen kan in väöl organische molecule die zwaevel bevatten 't zwaevelatoeam vervange. Daobie blieve väöl eigesjappe behaje. Dees vervanging is zelfs in eiwitmolecule meugelik: door bacterieje in e medium te kwieëke worin 't aminozoer methionien vervangen is gewaore door seleno-methionien kan me 'n seleenhajendje variant van geperduceerdje eiwitte isolere. Bie dees varianten is 't väöl einveljiger es bieje gewuuen eiwitte mit behölp van röntgendiffractie de structuur te bepaole.
Bertoncourt
Bertoncourt ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 126 inweunersj, die Bertoncourtois (mannelik) en Bertoncourtoises (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 6,83 km2 groat. Dao woonde dus zoan 18 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Rethel, wat waer deil oetmaak van 't gelieknamig arrondissemint van Rethel.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 463 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Salzkotten
Salzkotten ies 'n sjtad in de Wesfaalse krink Kreis Paderborn, in de Wes-Duutsjen deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk, wie de res van de krink, in 't Regierungsbezirk Detmold.
De op 97 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 109,8 km², op 31 december 2018 25.062 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdiechte van 228 de veerkante kilometer.
't Voelwames
thumb|right|'t Voelwames 2005 't Voelwames (Nederlands: Voulwames) ies 'n buurtsjap van Bung, gemeinte Meersje, gelege tösje 't Julianakanaal en de Maas aan de Belsje grens. 't Besjteit oet 'n zèstal hoezer. Tege 'ne baksjteine haof sjteit 'n waegkruus met 'n weus crucifix d'r op.
De Geul, die in Belsj in 't plaetske Lichtenbusch häör brón haet, zal hie in de buurt, nao ein passage door dukersj ónder 't Julianakanaal, in de Maas oetmónde. De dukersj zint 3 maeter breid en 70 maeter lank. De rivier maak dan in ziene lètste sjtruim nog groat verval en vörmp depe geule in 't landsjap.
In vreuger daag gaof 't bie 't Voelwames e póntveer euver de Maas, riechting Herbrich.
FC Volendam
thumb|'t KRAS Stadion, boe FC Volendam zien toesmatche späölt. FC Volendam is 'n Nederlandse voetbalclub oet Volendam (gemeinte Edam-Volendam, Noord-Holland). De club kump in 't sezoen 2022/23 oet in de Ieredevisie. Volendam is mèt good 20.000 inwoeners de kleinste plaots in Nederland die 'n betaoldvoetbalclub hoevès. De club zit deep in de identiteit vaan 't dörp. Gein aander club is dèkser nao de Ieredevisie gepromoveerd (en weer droet gedegradeerd) es Volendam. Bijnaome vaan 't team zien De palingboeren, De wijdbroeken (algemein sjelnaome veur de Volendammers), Het andere oranje (nao 't sinds jaor en daag oranje tenue) en De heen en weer (nao de veerboot nao Marken dee hei iewelaank voor, meh veural es touwspeuling op 't ummer weer promovere en degradere).
Historie
De clubs woort in 1920 opgeriech oonder de naom Victoria en veraanderde dat drei jaor later in RKSV Volendam. Toen woort ouch 't oranje shirt al ingeveurd. In 1935 en 1938 woort de club kampioen vaan de RKF, de kathelieke voetbalboond in verzuild Nederland.
Wie in 1954 't betaold voetbal woort ingeveurd, gónge väöl gooj speulers nao 't kortbij Alkmaar '54, wat dao eine vaan de pioneers in waor. Oplossing waor veur zelf ouch in 't betaold voetbal in te stappe, wat 't volgend jaor gebäörde. Wie in 1956 't Devisie-systeem woort opgeriech, struimde Volendam in de Ierste Devisie in. Dao woort de club in 1959 kampioen vaan. De koumende jaore zouw 't nog noe en daan in de Ieredevisie speule; in 't gemein evels mèt maoteg succes. Gooj speulers gónge al gaw nao groeter clubs, veural nao Ajax. Eine vaan de groetste voetballers oet de jaore zèsteg waor Gerrie Mühren. In 1970 woort de proftak aofgesplits oonder de naom FC Volendam.
In 1987, wie de club veur de zoeväölste kier promoveerde, begós 'nen echte glorietied boe-in Volendam jaorelaank achterein in de Ieredevisie doorbrach. In 1989 en 1993 pakde de club zelfs de zèsde plaots. In 1995 waore ze daobij finalis in de KNVB-beker (oetindelek verlore vaan Feyenoord). Aon dezen tied kaom in 1998 mèt de degradatie 'n ind.
Rizzeltaote sinds 1956
Opmerking: 't sezoen 2019/20 woort um de COVID-19-pandemie neet aofgemaak.