cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rotterdam
Stadsgebeje, wieke en buurte
thumb|Overschie Dit gebeed ligk in 't noordweste vaan de stad, tege 't Westland aon. Ouch Overschie is vaan oersprunk weer 'n apaart dörp; dit dörp is nog neet gans verdroonke in de nuibouw. Rotterdam heet de geannexeerde groond veural gebruuk veur industrie en veur lochhave Zestienhoven ('Rotterdam-The Hague Airport').
thumb|Pernis Pernis is officieel nog ummer 'n apaarte plaots en versteit ziech ouch zoe: de bewoeners zien veural otochtoon dörpers en vörme 'n typische dörpsgemeinsjap, oondaanks de bouw vaan haves roontelum.
thumb|Prins Alexander E nuibouwgebeed gans in 't ooste vaan de stad (oostelek vaan Kralingen), vaanaof de jaore 1960 gerealiseerd in 'ne negentienden-iewse polder. Intösse in inwoeners 't groetste stadsgebeed.
Ouch dit is e dörp. Tot 18 miert 2010 waor 't 'n zelfstendege gemeinte; daomèt is dit 't joonkste vaan alle Rotterdamse stadsgebeje.
Boete de versjèllende stadsgebeje vèlt 't havegebeed. De volgende haves zien allewijl nog zoe in gebruuk:
Daobij koume nog haves die neet op 't groondgebeed vaan Rotterdam ligke.
Wijer heet de stad ouch 'druug' industrie. Die is veural geconcentreerd in de Spaanse Polder, westelek vaan Overschie.
Metropoolregio
Rotterdam heet versjèllende veurstei. De agglomeratie Rotterdam geit zoeget naojeloes euver in die vaan Den Haag. Daorum heet me mèt ingaank vaan 1 jannewarie 2015 de Stadsregio Rotterdam mèt 't Stadsgewes Haaglanden samegeveug tot de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag (MRDH). Neve Rotterdam en Den Haag hure daobij de volgende gemeintes (die mèt e stereke maakde deil oet vaan de opgelufte Stadsregio): Albrandswaard*, Barendrecht*, Brielle*, Capelle aan den IJssel*, Delft, Hellevoetsluis*, Krimpen aan den IJssel*, Lansingerland*, Leidschendam-Voorburg, Maassluis*, Midden-Delfland, Nissewaard (in 2015 oontstande oet Bernisse* en Spijkenisse*), Pijnacker-Nootdorp, Ridderkerk*, Rijswijk, Schiedam*, Vlaardingen*, Wassenaar, Westland en Westvoorne*.
Dees metropoolregio vörmp e belaankriek deil vaan de Zuidvleugel vaan de Randstad. De res weurt oetgemaak door Dordrecht en zien veustei (de Drechtstei).
Zösterstei
Rotterdam oonderhèlt veural partnersjappe mèt aander havestei of aander stei die oonder bombardeminte te lije höbbe gehad. Inkel zösterstei zien Antwerpe, Dresden, Duusbörg, Jakarta, Kölle, Lille, Osaka, Praag, Shanghai en Sint-Petersburg. De naodrök ligk op de ben mèt Shanghai en Kölle.
Pim Fortuyn
thumb|Pim Fortuyn op 4 mei 2002 (foto: Roy Beusker). Wilhelmus Simon Petrus (Pim) Fortuyn (officieel Fortuijn ) (Driehuis, 19 fibberwarie 1948 – Hilversum, 6 mei 2002) waas 'ne Nederlandjse politieker, socioloog, auteur en columnis.
Rotterdam
Insignes
Rotterdam is neet de insegste Hollandse stad mèt 'ne paol in 't waope (zuug oonder mie ouch Dordrecht, Amsterdam en Gouda). Me geit devaan oet tot dat in al die gevalle 'n revier symboliseert; in 't geval vaan Rotterdam zouw dat de Rotte zien. Oet 't jaor 1351 zien twie zegele bekind; eint tuint e waope mèt paol en zoonder liewe; 't aandert tuint zjus allein de liewe. Wienie Rotterdam die lèste is goon veure, is daorum oonbekind.
Pim Fortuyn
Ziene kiek oppe islam en 't vraemdjelingebeleid, meh veural zien politische meneer van doon, vörmdje veur politische taengestenjers aanleijing veur 'm te bestempelen es 'ne populistische politieker. Fortuyn zien vrie persuuenlikheid kènmirkdje zich door opmirkelike oetspraoken en 'n ónconventioneel meneer van debattere. Ónger anger dore thema's die d'r aansneej, wós t'r 't Nederlandjs politisch toneel 'n half jaor lang te dominere. Nao zie stèrve is zien politische irfenis op versjillige plaatse inne Nederlandjse politiek en samelaeving euvergenómmen en zichbaar gewaore.
Rotterdam
Insignes
De liewe zien 't waope vaan Holland, wat sinds 1299 is personeel unie mèt Henegouwe waor. De liewe vaan sabel zien vaan Henegouwe, die vaan keel zien de oersprunkeleke Hollandse liewe. Normaliter weure die liewe neet goond geteikend; in 't Rotterdams waope evels wel umtot ze aanders neet in 't bovedeil passe. De liewe es sjèldhawwers versjijne in 1506 veur 't iers.
Pim Fortuyn
Fortuyn waas äöpelik homoseksueel.
Rotterdam
Insignes
Dit waope bleef iewelaank oonveranderd geveurd. Wel moch Rotterdam in 1811, oonder Napoleon, e sjèldhoof mèt drei bije veure. Nao de Fransen tied woort dit weer trökgedrejd. Op 24 juli 1816 bevestegde d'n Hoege Raod vaan Adel de stad Rotterdam in zie (traditioneel) waope.
Nao d'n Twiede Wereldoorlog besloot me Rotterdam te beloene mèt e devies; de wäörd 'Sterker door strijd', die op 19 jannewarie 1948 woorte touwgeveug, sloon op 't Bombardemint vaan mei 1940. Nog datzelfde jaor besloot me 't waope wijer oet te bouwe door 't op 'nen diek te zètte, boe golve tege sloge. De gemeinte voont deen diek evels neet passe bij 't steidelek karakter vaan de stad en vroog um 'n moer. Dao stumde d'n Hoege Raod mèt in. Op 7 augustus 1948 kraog de stad häör nui waope. Heibij woorte ouch inkel details verbeterd: de liewe kraoge hun aanders gekleurde negel en tonge die in 't waope vaan 1816 neet waore gespecificeerd.
't Veendel vaan de stad, wat al laank in oonofficieel gebruuk waor, woort door de gemeinte op 10 fibberwarie 1949 vasgestèld. 't Is klaorbliekelek vaan 't waope aofgeleid.
Have
thumb|De Rotterdamse have vaanoet 'n satelliet. De Rotterdamse have, vaanajds de twiede vaan Nederland, greujde vaanaof de late negentienden iew zier sterk en breide ziech ummer nao 't weste oet, dèks op geannexeerd gebeed meh soms ouch op groondgebeed boete de gemeinte Rotterdam. De ajdste haves nog in gebruuk zien de Waalhave en de Eemshave, tösse Charlois en Pernis. Aon d'n euverkant, in d'n awwe polder Nieuw-Mathenesse, ligk de Merwedehave. Westelek daovaan ligk ouch havegebeed, meh dat huurt bij Schiedam en Vlaardingen. Vaan nao d'n oorlog stamme zier groete oetbreiinge tot oetindelek de Noordzie. Achterein zien dat Pernis (Ierste en Twiede Petroleumhave), de Botlek (Daarde Petroleumhave, Ierste en Twiede Werkhave, Sjemiehave, Sint-Laurenshave), Europoort (Veerde t/m Zevende Petroleumhave), de Ierste Maosvlaakde (Mississippihave, Amazonehave, Europahave, Achste Petroleumhave, Nijlhave, Hudsonhave) en de Twiede Maosvlaakde (Prinses Amaliahave, Prinses Alexiahave, Prinses Arianehave, Prinses Margriethave).
Rotterdam is mèt 445 mieljoen ton aon euverslaag in 2014 de groetste have vaan Europa en de veerde groetste vaan de wereld, nao Sjanghai, Singapore en Tianjin. Vaan 1962 tot 2004 waor 't zelfs de groetste vaan de wereld. Häören umvaank daank ze aon häör positie in diechbevolk gebeed, meh ouch aon häör positie aon de oonderluip vaan twie groete reviere, de Waal (mutatis mutandis ouch de Rijn) en de Maos. Dit maak Rotterdam boete 'n ziehave ouch 'n binnehave. Concurrente in de umgeving zien oonder mie Antwerpe en Hamburg, mèt de kleinder haves vaan Dordrech en Moerdijk weurt ieder samegewèrk. Petroleum (wie de bovestoonde havenaome suggere in Rotterdam volop ingeveurd) weurt t'r plaotse geraffineerd tot tösseprodukte wie nafta, die örges aanders (in Moerdijk, meh ouch op Chemelot bij Geleen) wijer weure verwèrk. Aander good kin mèt vrachwagele, euver de revier of mèt d'n trein (Betuweroute) nao 't achterland weure verveurd.
De have zörg veur bezunder väöl milieuvervojling. Veural de lochvervojling is 'n acuut probleem, umtot de stad Rotterdam oostelek vaan de have ligk en de wind oet 't weste kump. Ouch heet de umgeving mie es eine kier sterk mote lije oonder de havebouw. Ind negentienden iew woort gans Katendrecht gesloop um plaots te make veur haves, in de jaore 1960 trof Blankenburg (daan gemeinte Rozenburg) 'tzelfde lot. Zier umstreje waor 't vermassekrere vaan 't natuurgebeed De Beer (aon de Maosmoond) veur d'n aonlègk vaan Europoort. Ouch es gevolg daovaan heet me wijer oetbreiinge neet mie op aajd land, meh in zie aongelag (de twie Maosvlaakdes), e zier kostelek perces. Dit alles beperk de have in häöre greuj.
Deenste
thumb|Ketoergebouw De Delftse Poort aon de Weena. Neve dees concentratie vaan industrieel arbeid vint me in Rotterdam ouch väöl commercieel deensverliening. Versjèllende vaan zien bekinde wolkektretsers hure touw aon financieel instèllinge (beveurbeeld Nationale-Nederlanden). Ketoere zien ouch geconcentreerd roond d'n A16 (zuug oonder) in 't Brainpark en 't Rivium. Neet-commercieel deenste weure natuurlek door de gemeinte aongeboje.
Oonderwies
In Rotterdam steit 'n universiteit, de zoegeneumde Erasmusuniversiteit. Opgeriech in 1913 oonder naom Nederlandse Handelshoegsjaol woort 't in 1939 'n universiteit, meh die zouw tot 1973, es Nederlandse Economische Hoegsjaol, toch nog e typisch economisch karakter drage (wat de handelsstad Rotterdam tegooj kaom). Allewijl is 't 'n volweerdege universiteit mèt ouch geisteswetensjappe, rechte en medicijne (meh gein aander bètawetensjappe). De sjaol brach versjèllende bekinde alumni voort, veural econome.
Rotterdam heet versjèllende hoegsjaole (HBO). Algemein geriech is allein de Hoegsjaol Rotterdam, die technische opleiinge meh ouch PABO aonbeit. De stad heet drei cultureel oonderwiesinstitute: me vint hei 'n kunsacademie (Willem de Kooningacademie; oonderdeil vaan de HR), 't Grafisch Lyceum en de vakhoegsjaol Codarts (boe-in oonder mie 't conservatorium is opgegaange). Wijer is in de stad de Islamitische Universiteit Rotterdam gevesteg. De EuroPort Business School en de sjeepvaarthoegsjaol STC-Group riechte ziech op Rotterdam zien positie es have- en handelsstad.
Cultuur
thumb|'t Nui Luxor op de Kop vaan Zuid, bij sjiemer. In 't Rotterdams centrum, kortbij de Centraol Statie, vint me 't Schouwburgplein. Hei-aon ligke, neve de Rotterdamse Schouwburg, ouch konzèrzaol De Doelen (zuug oonder veur 'n foto), zoewie bioscoop Pathé Schouburgplein. De Doelen heet 't Rotterdams Philharmonisch Orkest es vaste bespeuler. Kortbij vint me nog 't Aajd Luxortheater. Umtot dit theater te klein woort, heet me op de Kop van Zuid 't Nui Luxortheater gebouwd. Dees theaters, in 't bezunder 't nuit, zien veural gedach veur groete producties wie musicals. In Rotterdam zien versjèllende poppodia, meh 'n ech groet podium oontbrik: Rotown, 't groetste poppodium vaan de stad, is nog e stök kleinder es de podia vaan Amsterdam, D'n Haag of zelfs Tilbörg. Veur groete konzèrs weurt soms Ahoy' gebruuk ('nen evenemintehal op Zuid), veur zier groete De Kuip.
Rotterdam kint versjèllende musea. De twie bekindste zien 't Museum Boijmans Van Beuningen en de Kunsthal. Aon de Maasboulevard vint me 't Maritiem Museum.
In Rotterdam gief 't ouch diverse festivals. 't North Sea Jazz Festival, vaanajds in D'n Haag georganiseerd, vint sinds 2006 in Rotterdam plaots. Sinds 1996 besteit 't Gergiev Festival, geneump nao Valeri Gergjev, dee toen chefdirizjènt vaan 't RPhO waor. Vaan 1997 tot 2010 trok ouch de Dance Parade väöl bezeukers, meh d'n exploitant besloot in 2011 veur 't festival neet mie te hawwe. In 2014 woort in 'nen opvolger veurzeen.
Sport
thumb|Façaad vaan Stadion Feijenoord, beter bekind es De Kuip. Rotterdam profileert ziech 't mieste es voetbalstad. Es insegste plaots in Nederland kint de stad drei betaoldvoetbalclubs. In 't sezoen 2016-17 speule ze alle drei in de Ieredevisie. Groetste club is Feyenoord, wat veertien kier kampioen vaan Nederland woort (lèste kier in 1999). De club resideert in Rotterdam-Zuid, meh heet häören aonhaank door gans Nederland zitte. Sparta, de ajdste club vaan de stad, waor veural veur d'n Twiede Wereldoorlog ein vaan de topclubs vaan Nederland. Ze woort zès kier kampioen (lèste kier in 1959). Sparta heet zie stadion in de wiek Spangen. De daarde club is Excelsior oet Kralingen. Diverse amateurvoetbalclubs zien actief in de stad; de succesvolste daovaan is RKSV Leonidas oet Schiebroek, wat in 't sezoen 2016/17 in de Ierste Klasse späölt meh ouch in de Topklasse is oetgekoume.
Nog versjèllende aander sporte weure op topniveau gespäöld. Zier bekind in 't loupe is de marathon vaan Rotterdam, dee sinds 1981 weurt geloupe en edersjaor neve de internationaol toppers ouch doezende amateurloupers trèk. Bij fietsrenners is Rotterdam bekind um ziene Zèsdaogse, dee in 1936 veur 't iers woort verrijd. De peerdssport is vertroje mèt de CHIO Rotterdam (sinds 1948 in 't Kralingse Bos). In 't hockey gief 't HC Rotterdam. Bij de hiere is dit 'n topclub die hoeg in de Hoofklas mètspäölt, de damesaofdeiling evels presteert minder good. Wijer kint Rotterdam 'n succesvol hoonkbalclub, SC Neptunus.
Prostitutie
De have heet door de iewe heer veur väöl prostitutie gezörg. In 't verleie kós me in 't Sjeepvaartkerteer ('t zuie vaan de Stadsdreihook, aon de Nui Maos), op 'n klein oppervlaakde väöl tientalle bordele vinde. Mèt de oetbreiing vaan de haves nao Katendrecht kaom dit stadsdeil jaorelaank es prostitutiebuurt bekind te stoon. Roond 1980 is dao de seksindustrie, nao touwgenome euverlas veur de bewoeners, gans verdwene. Allewijl vint me in 't weste vaan de stad nog get seksclubs. De tippelprostitutie bleujde sterk op nao d'n oordergaank vaan Katendrecht; jaorelaank gaof 't 'n tippelzone aon de Keileweg (in 't industriegebeed Nieuw-Mathenesse), meh in 2005 woort ouch die straot veur prostitutie geslote.
Verkier
Door zien ligking aon de Nui Maos kint Rotterdam versjèllende brögke en tunnels. D'n A16 geit euver de Van Brienenoordbrögk (geneump nao 't eiland boe ze euver löp; veerdeg gekoume in 1965 en verdobbeld in 1990). D'n A4 geit oonder de Maos door mèt de Beneluxtunnel (1967, verdobbeld 2002). In de stad vint nog de Willemsbrögk (geëupend in 1981, t'r vervaanging vaan 'n väöl awwer brögk) en de Erasmusbrögk (1996). Al sinds 1942 gief 't wijer de Maostunnel, de ajdste tunnel vaan Nederland. De gemeinte wèlt nog twie brögke euver de Maos sloon, ein in 't weste (vaan de Bospolder nao de Waalhaven) en ein in 't ooste (vaan Kralingen nao De Veranda). De brögke zouwe Rotterdam-Zuid mote oontslete en zien in de ierste plaots veur 't fietsverkier en 't opebaar verveur gedach.
De stad kint versjèllende spoorweegstaties. De veurnaomste is Rotterdam Centraol aon de Weena. Hei stoppe versjèllende intercity's wie ouch internationaol treine. Ouch op statie Rotterdam Blaak stoppe intercity's. Wijer kint Rotterdam staties in Noord, Prins Alexander, Zuid, Lombardijen en Hoek van Holland (twie kier), zoewie 'n statie bij De Kuip, boe d'n trein allein bij voetbalwèdstrije stop. Rotterdam Centraol ligk aon de Aw Lijn (noordwaarts nao D'n Haag en Amsterdam), Staotslijn I (nao Dordrech en Breda; allewijl goon de mieste treine nao Dordrech evels riechting Roosendaal en Vlissingen), de Rijnspoorweeg (nao Utrech en wijer (noord-)oostelek), de lijn nao Hoek van Holland en de HSL-lijn.
Opebaar verveur in de stad is 't werk vaan de RET (Rotterdamsche Electrische Tram) en gebäört mèt bösse, èllentrikke trams, metro's en poontvere. De Rotterdamse metro góng in 1968 ope.
Rotterdam The Hague Airport, in de volksmoond bekind oonder de vreugere naom Zestienhoven, ligk oondaanks ziene naom binne de gemeintegrenze vaan Rotterdam. 't Is e besjeie vleegveld mèt ein landingsbaon. In 2014 verveurde 't bekans 1,7 mieljoen passagere.
Media
RTV Rijnmond, vreuger Radio Rijnmond geneump, is de radio- en tillevisiezender veur Rotterdam en umgeving. 'n Groete lokaol of regionaol gezèt heet Rotterdam neet mie, al bringk 't Algemeen Dagblad wel 'n Rotterdamse editie oet. De Nieuwe Rotterdamsche Courant góng in 1970 op in de fusiegezèt NRC Handelsblad; ze had tot 2012 häöre hoofzetel in Rotterdam (sindsdeen in Amsterdam).
Stadsgeziech
thumb|Laurenskèrk thumb|Voorhaven in Delfshaven thumb|Van Nellefebrik thumb|De Doelen (deile vaan Delftse Poort en Milenniumtorie op d'n achtergroond). thumb|Interieur vaan de Merrethal (De Potloed en kubuswoeninge boete op d'n achtergroond). De gemeinte Rotterdam heet e zier modern aonziech, meh kint oondaanks dat versjèllende monuminte en besjermde stadsgeziechte. 't Aontal rieksmonuminte stoont ind 2014 op 619; daovaan stoonte wiedoet de mieste in de stad Rotterdam. Hoek van Holland deit 't mèt èlf monuminte, Pernis mèt veer en Rozenburg mèt drei. Versjèllende gebouwe die recintelek 50 jaor aajd zien gewore, zien pas nao 2000 es monumint ingesjreve. Wijer erkint de gemeinte nog hoonderde gemeinteleke monuminte.
Aajd-Rotterdam
Door 't bombardemint vaan 1940 (zuug heioonder) heet de binnestad wieneg historisch belaankrieke gebouwe. 't Inseg gotisch gebouw in 't centrum is de Groete of Sint-Laurenskèrk (twieden hèlf vieftienden iew; gerestaureerd 1952-1968). Oet de Vreugmodernen Tied resteert allein 't Hollands-classicistisch Schielandshuis (1665). Wijer bewoerde gebouwe vaan veur 1940 zien 't Wit Hoes (ketoergebouw aon de Maos, 1898) in art nouveau (Jugendstil), 't Raodhoes (aon de Coolsingel; 1920) en 't Hoofposketoer (neve 't Raodhoes; 1923) allebei in 'nen eclectische stijl (bij 't Raodhoes dudelek de Beaux Artsstijl).
Aw boetewieke
Umtot de Duitse lochmach veural de Stadsdreihook en Cool heet geraak, zien de veuroorlogse boetewieke gooddeils oonversjendeleerd gebleve. Groete oetzundering is Bospolder/Tussendijken, wat in 1943 nog ins bij e Geallieerd bombardemint woort getroffe. Es gevolg daovaan weurt 't joonk centrum door awwer bebouwing umringk. E touwnummend aontal gebouwe in die wieke steit oonder besjerming, ofwel es rieksmonumint, ofwel es gemeintelek monumint. 't Noordereiland ('nen negentienden-iewse wiek in 't stadsdeil Feijenoord, gans noordelek in Rotterdam-Zuid) is sinds 2008 al besjermp stadsgeziech, versjèllende aander buurte zien in proceduur vaan aonwiezing. Sommege höbbe zier vernuiende arsjitectuur, wie Blijdorp. De woenhoezer dao zien door versjèllende arsjitekte vaan de Nui Zakelekheid oontwikkeld; de gelieknaomege zoo dao tuint evels e väöl awwerwètser oontwerp vaan Sybold van Ravesteyn. Neet besjermp es stadsgeziech meh zier karakteristiek is ouch Katendrecht, 't vreuger havekerteer. Begin einentwintegsten iew zien hei de aw arbeiershoezer gerestaureerd zoetot de wiek e hip imago kraog. 't Aajd Van Nellefebrik in de Spaanse Polder is neet allein rieksmonumint meh ouch UNESCO-wereldèrfgood. Ouch vaan belaank zien de stadions vaan voetbalclubs Sparta ('Het Kasteel', e rieksmonumint) en Feyenoord ('De Kuip', e gemeintelek monumint).
Wederopbouw
Deils al in d'n Oorlog, meh veural vaanaof de jaore 1950, woort begós mèt de Wederopbouw. Pas tege 't ind vaan de jaore 1960 waor dee in groete lijne veerdeg. Markante gebouwe oet deen tied zien in groete deile vaan 't centrum te vinde; de ierste zien intösse al rieksmonumint. Aon 't Weena ('n straot die zelf veur d'n oorlog nog neet bestoont) steit 't Hiltonhotel (Huig Maaskant), aon de Coolsingel vint me de Bijenkorf (M. Breuer, A. Elzas). Zier markant ouch is de konzèrzaol De Doelen aon 't Schouwburgplein mèt zien kopergreun kóppel. Neve de statie steit 't Groothandelsgebouw. De statie zelf evels (1957, Van Ravesteyn) is in de jaore 2000 gesloop (zuug oonder). Zier bekind woort ouch de Lijnbaan, vreuger 'n touwslegerij, nao d'n oorlog umgebouwd tot winkelstraot veur vootgengers allein (en daomèt veur de jaore 1950 zier oongebrukelek). Hoeger es 't Hiltonhotel woort 't in dezen tied neet; allein d'n Euromast (1960; aon de Maos kortbij Delfshaven) verluf ziech bove de hoonderd meter.
Contemporain gebouwe
Pas in de jaore 1980 veranderde dit beleid en stoont de gemeinte wolkekretsers touw. Op 't Weena, neve de Centraol Statie, kaom in 1992 de Delftse Poort veerdeg, 't ketoergebouw vaan Nationale Nederlanden. De volgende jaore kaom dao in de buurt mie hoegbouw, boe-oonder de Milenniumtorie tegeneuver de statie. Ouch aon de Maos, laanks de Boompjes, versjene ze väöl. Roond 2000 begós me drök te bouwe op de Kop vaan Zuid, vreuger e verwaarloes havegebeed meh allewijl bekans e twiede stadscentrum, boe me oonder mie 't Nui Luxortheater (2001), de Montevideo (Mecanoo, 2005) en de 'verticaol stad' De Rotterdam (Rem Koolhaas, 2013) kin vinde. Hei opaon löp de Erasmusbrögk (1996), wie de Willemsbrögk (1981; oosteleker, nao 't Noordereiland) bepaolend neet allein veur 't gebeed um de revier meh veur de ganse stad (zuug ouch bove).
Neve dees wolkekretsers heet me nog mie markante gebouwe gerealiseerd. Op de Blaak vint me de Blaaktorie (1984; beter bekind es 'De Potloed') en Kubuswoeninge (ouch 1984; identieke hoezer zien ouch in Helmond gerealiseerd), allebei vaan Piet Blom. Kortbij de Blaak steit sinds 2014 ouch de Merrethal (Winy Maas). In datzelfde jaor kaom de nui Centraol Statie veerdeg. 't Neume weerd is wijer de nui Pauluskèrk (Will Alsop, 2013; aon de Mauritsweg). Veur de koumende jaore stoon nog mie wolkekretsers op stapel, boe-oonder de Cooltower (150 meter ) en de Zalmtoren (daak op 190 meter, spits op 215 meter).
Beelder
In Rotterdam vint me e groet aontal beelder, boe-oonder nog gans get vaan veur d'n Oorlog. Zoe gief 't veur de Laurenskèrk al sinds 1622 e beeld vaan Erasmus (door Hendrick de Keyser). Later volgde oonder mie e standbeeld veur de noe vergeten diechter Hendrik Tollens (In 't Park). De bekindste sculpture stamme evels vaan nao d'n oorlog. Iconisch woort 't beeld De verweusde stad vaan Ossip Zadkine (1953; Plein 1940 bij de Blaak). Veur de Bijenkorf aon de Coolsingel steit 'n abstracte sculptuur geneump De gestileerde blom (Naum Gabo, 1957). Recinter trok e beeld vaan de posmoderne kunsteneer Paul McCarthy de aondach; Santa Claus (2001) woort es oongepas gezeen en steit nao twie verplaotsinge noe op 't Eendrachtsplein.
Bindal
thumb|De ligking van Bindal in de pervincie Nordland. Bindal is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Nordland in Nórwaeg. De gemeinte had 1.741 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.262,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 1,4. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
Rotterdam
Bijnaome
Door de väölheid aon modern gebouwe en beelder mèt markante vörm zien in de Rotterdamse volksmoond väöl bijnaome oontstande veur arsjitectonische werke. Sommege daovaan zien zoe sterk ingebörgerd tot d'n echte naom koelek weurt gebruuk; dit gelt oonder mie veur De Kuip (Stadion Feijenoord), De stopnaald (De gestileerde blom) en Kabouter Buttplug (Santa Claus).
Bindal
De gemeintecode is 1811.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 0,9% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Sigtuna
Sigtuna is 'n gemèndje in Stockholms län, Zwede. De gemèndje tèltj 36.931 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 327,87 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 112,6 luuj de km².
Rotterdam
Bevolkingsoontwikkeling
Rotterdam is al sinds jaor en daag de twiede stad vaan Nederland, meh volgde vreuger op zier groeten aofstand vaan Amsterdam. Door d'n explosieve greuj in d'n twieden hèlf vaan de negetienden iew leep ze evels sterk in, wat me in de greujciefers trökzuut.
Sigtuna
Demografische óntwikkeling
20,28% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Rotterdam
Bevolkingsoontwikkeling
(v1830=100)
Doonkergreun: Reële greuj gemeinte Rotterdam Leechgreun: Virtuele greuj mèt de tössedoor geannexeerde gemeintes Blauw: Provincie Zuid-Holland
Samestèlling
Al veur d'n oorlog kós Rotterdam aonzienleke immigrantegróppe. Zoe vestegde ziech in 1911 de ierste Chineze op Katendrecht. Nao d'n oorlog naom de diversiteit sterk touw; allewijl is oongeveer d'n hèlf vaan de bevolking allochtoon daan wel neet-Nederlander. Wie in aander deile vaan Nederland, meh in aonzeenlek groeter aontalle, kaome Surinamers, Antilliaone, Turke en Marokkaone ziech in de stad vestege. Typisch veur Rotterdam is de groete Kaapverdiaanse gemeinsjap: in de res vaan Nederland woene die bekans neet. De lèste jaore zien de belaankriekste nuikoumers (ouch hei) de Pole. Vlöchtelingegemeinsjappe zien in Rotterdam neet zier groet. De otochtone (dao-oonder kinne ouch lui vaan vreem heerkoms valle die al drei of mie generaties in Nederland woene, wie de Chineze) zien in aontalle gemigreerd nao de veurstei, e perces wat ouch de lèste jaore nog doorgeit.
In de gemeinte Rotterdam woende in 2014 lui mèt 175 versjèllende nationaliteite. De veurnaomste len vaan heerkoms zien de volgende (alle len mèt in 2014 mie es 1000 Rotterdammers zien opgenome):
Religie
Rotterdam is gooddeils oontkèrkelek. In 2013 hoort nog 42% vaan de bevolking bij e genoetsjap: 14,7% waor roems-katheliek, 13,3% moslim, 8% protestants en 6% hóng 'n aander religie aon.
Taol
E deil vaan de otochtoon bevolking sprik 't Rotterdams, e Hollands dialek wat neet väöl vaan 't Standaardnederlands versjèlt. 't Is veural de (blaanke) volksklas die 't sprik, hoeger opgeleide praote gemeinelek de standaardtaol. De geannexeerde dörper höbbe vaanajds hun eige dialekte, en zeker die op IJsselmonde kinne nog sterk vaan de standaardtaol versjèlle. In Pernis huurt me Wes-IJsselmonds, in Charlois en IJsselmonde-dörp is Oos-IJsselmonds inheims, allewel tot in dat lèste dörp al gein sprekers mie te vinde zien. Vaan 't Charlois is intösse 'nen dictionair versjene.
Historie
thumb|Rotterdam in 1340, op 't memint tot 't definitief stadsrechte krijg. Allein d'n dam (Hoogstraat) en de bei Rottekante zien bebouwd.
Oontstoon en stadsrechte
Allewel de regio al vaanaof de vreugsten tied bewoend woort - Vlaardingen waor in de vreug middeliewe al e handelscentrum - is Rotterdam pas in de twieden hèlf vaan d'n daartienden iew oontstande. In dezen tied woorte de versjèllende moerasse in Holland en Utrech oontgonne (druuggelag), en um op 't reveerke de Rotte te kinne loze mós me 't waterpeil lieg kinne hawwe. Daoveur waor 't nujeg ze aof te slete, umtot 't water aanders mèt de Nui Maos (de Merwede zag me toen) mèt kós stijge. D'n dam ligk op de plaots vaan de huiege Hoogstraat, meh leep es diek door in oosteleke (Oostzeedijk, Groenedijk) en westeleke (Schiedamsedijk) riechting. 't Dörp Rotterdam hoort bij twie hierlekhede: Bokel (boe-aon noe nog de Beukelsdijk rappeleert) en Voorschoten. 't Dörpke wint al gaw aon beteikenis en in 1299 weure stadsrechte oetgegeve, die evels tenao weer weure ingetrokke. In 1340 woorte ze obbenuits verliend, noe definitief.
Late mideliewe
De concurrentie door awwer groeter stei in de buurt waor groet: ouch Delft (mèt Delfshaven), Dordrecht en Gouda bleuje es handelsstei. Toch greujt Rotterdam, wat in 1360 zien walmör bouwt, snel en nump 't naodrökkelek zien plaots in oonder de Hollandse stei. In de vieftienden iew greujde de stad wijer door. In de Hoekse en Kabeljauwse Twiste waor Rotterdam 't centrum vaan de Hoeke, die oonder Joonker Frans geregeld plunderinge dege in de umgeving. Heibij raakde heer ouch Delft en Gouda, wat in Rotterdams veurdeil waor. Dordrecht waor intösse al in beteikenis verminderd door de Sint-Elizabethsvlood (1421). De stijgende status woort bekroend mèt de bouw vaan de Sint-Laurenskèrk, die pas in 1525 veerdeg kaom.
Oontwikkeling vaan 'n wereldhave
Dit aontal inwoeners woort de volgende iewe geconsolideerd. Rotterdam is de twiede stad vaan Nederland meh zien bevolking en have stagnere. Dit verandert pas in d'n twieden hèlf vaan de negetienden iew. In 1872 kump de Nuie Waterweeg veerdeg, 'n verlègking vaan de Maosmoond nao 't noorde die de have touwliet väöl groeter sjeper te oontvaange. Daan weurt ouch de Holland Amerika Lijn gestiech, die 'n vaste verbinding mèt New York tot stand brink. De wereldhandel greujt evels wijer en Rotterdam heet väöl groeter haves nujeg. Die weure gestiech in Katendrecht, aon d'n euverkant vaan de Maos, op de groond vaan de zjus geannexeerde gemeinte Charlois (zuug oonder). De nuie groond heet Rotterdam neet allein veur de haves nujeg, meh zeker ouch veur de arbeiers, die in dezen tied mèt doezende nao de stad koume. De greuj stagneert kort mèt d'n Ierste Wereldoorlog, meh geit in 't Interbellum oonverminderd door mèt nui annexaties en wijer weswaartse haves. E groet aontal arbeierswieke stamp zjus oet dezen tied; Blijdorp is bij 't oetbreke vaan d'n Twiede Wereldoorlog zjus veerdeg.
thumb|Oetwèrking vaan 't Bombardemint vaan Rotterdam. 't Rewien vaan de Laurenskèrk en 't spoorviaduk (in de jaore 1990 gesloop) zien good te zien.
Nao-oorlogsen tied
Plane veur de Wederopbouw woorte al in d'n oorlog gemaak, meh door geldgebrek en materiaolsjeerde in d'n oorlog kaom dao niks vaan in hoes. Nao d'n oorlog nump me dit plan op; de veurkäör weurt gegeve aon e zier modernistisch plan boe-in de mieste rewiene weure gesloop en de herbouw plaotsvint mèt zier progressief gebouwe. Pas in de jaore 1950 kump dees Wederopbouw good op geng; tegen 't ind vaan de jaore 1960 is ze zoe good es veerdeg. 't Cultureel leve bleujt op, zoewie zeker ouch de have, die maag doorgreuje tot ze de groetste vaan de ganse wereld weurt. In de jaore 1990 krijg 't Rotterdams centrum daobij versjèllende wolkekretsers, die 't stadsgeziech sterk goon bepaole.
Rotterdam, ummer 'n sterk linkse stad, weurt in 2002 't centrum vaan de Leefbaar-beweging es häöre veurmaan Pim Fortuyn hei de lies trèk. Heer katalyseert de oonvrei vaan väöl veural otochtoon Rotterdammers, die ziech ummer mie aofkiere vaan de zier groete gróp neet-westerse allochtone. De gemeinteraod blijf ouch in de jaore tenao gepolariseerd. Begin 2009 had Rotterdam mèt Ahmed Aboutaleb de primeur es ierste gemeinte in Nederland 'ne börgemeister vaan Marokkaanse aofkoms te höbbe.
Annexaties
De huiege gemeinte Rotterdam is tot stand gekoume door de volgende fusies:
Annexaties vaan deilkes groondgebeed zien neet opgenome.
Bronne
Veur dit artikel is gebruuk gemaak vaan nl:Rotterdam (gemeente) (in de indeiling vaan de gemeinte en de oetsleeg vaan de historische raodsverkezinge) en nl:Geschiedenis van Rotterdam (in de historieparagraaf vaan dit artikel).
Medemblik
thumb|Ligking vaan de gemeinte Medemblik in Noord-Holland. Medemblik (Westfries: Memelik) is e stedsje en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in Wesfriesland, aon 't IJsselmeer. De kerne die noe de gemeinte Medemblik vörme hadde op 1 januari 2010 42.648 inwoeners; in 't stedsje zelf woeme oongeveer 8000 lui. 't Oppervlak bedreug 257,78 km², daovaan 135,94 km² water. De gemeinte umvat de kerne Abbekerk, Andijk, Benningbroek, Hauwert, Lambertschaag, Medemblik, Midwoud, Nibbixwoud, Onderdijk, Oostwoud, Opperdoes, Sijbekarspel, Twisk, Wadway (gedeiltelek), Wervershoof, Wijzend, Wognum, Zwaagdijk en Zwaagdijk-West. 't Gemeintehoes steit neet in Medemblik meh in Midwoud.
Historie
Medemblik kraog in 1289 stadsrechte vaan d'n Hollandse graof Floris V, dee dao 'n dwangbörg, Kestiel Radboud, leet bouwe in de strijd tege de (Wes-)Frieze. In 1517 woort 't stedsje geplunderd door e leger vaan Drentse en Friese kapers. In 1572 koos de stad de kant vaan Wöllem van Oranje en woort daorum twie kier (1572 en 1588) door de Spaanjerds belegerd. Intösse had ziech de stad ouch tot 'n belaankrieke have oontwikkeld; dit bleef ze in d'n tied vaan de Republiek ouch. Mèt d'n aonlègk vaan 't Noordhollands Kanaal in 1824 evels raakde ze die functie groetendeils kwiet. Sins de jaore zesteg vaan de twintegste iew is Medemblik e belangriek centrum vaan watersport. Op 1 januari 2007 woorte de gemeintes Noorder-Koggenland en Wognum aon Medemblik touwgeveug, boemèt de gemeinte hiel sterk in umvaank en aontal inwoeners touwnaom. In 2011 kaome dao ouch de opgeheve gemeintes Andijk en Wervershoof bij.
Keplaon
Binne de hiërarchie van de katholieke kèrk mèt respectievelik de paus, kardinaal, aartsbiesjop, biesjop, deike en pesjtoar waor en ies d'r, sporadisch nog in groater parochies, ouch nog 'ne keplaon. Dat ies 'ne geistelike, dae de pesjtoar assisteert. De keplaon ies gewiejd en haet daodoor alle bevoegdhede van 'ne preester. Dèks ies 't ouch de keplaon dae katechese-lèsse geuf op sjoale.
Nao de jaore 70 van de 20e ièw ies 't aantal keplaons in 'n parochie truukgeloupe. Vanwege 't klein aantal preestersjtudente were zie, die aafsjtudere aan 'n groat seminarie of aan 'n theologische hoagsjoal, meistal metein pesjtoar in 'n parochie. Assistentie weurt noe verriech door 'ne diake of 'ne leek. 'ne Diake haet 'n speciaal, lièger, wiejing.
Joep Franssen
Joep Franssen, bienaam Jupke, (Voelender, 6 december 1899 – Ubachsberg, 27 februari 1975) waas 'ne Nederlands Limburgse fitserenner. Hae waas professional van 1922 pès 1933.
In 1924 wón hae de Runj van Zuud-Limburg. De belangriekste euverwinning van Franssen waas aevel in 1927 toen hae nationaal kampioen op de waeg woort bie de elite-renners veur Rinus van Rooy en Gerrit van den Berg. In 1925 behaolde hae ouch al ein derde plaatsj op 't NK op de waeg achter Jorinus van der Wiel en Piet Ikelaar.
Witteberg
Witteberg of Walsberg is e veurmaolig Midde-Limburgs gehöch en allewiel 'n wiek van Bezel det óngerdeil oetmaak vanne gemèndje Bezel in Nederlandj. 't Ligk drek t'n naorde vanne kern van 't dörp, richting De Ruiver. Witteberg besteitj veurnamelik oet nuujboew, wovan e deil riejkeshoezer.
Landkreis Bad Kreuznach
De Landkreis Bad Kreuznach ies 'ne landskrink (Landkreis) in Rienland-Palts, Wes-Duutsjland. De houfplaats ies Bad Kreuznach. Mit 'n groatte van 863,89 km2 en, volges de census van 31 december 2020, 158.746 inweunersj, haw de krink op dat momint 'n bevoukingsdiechte van 184 de km2. 't Gief 118 gemeintes in dizze krink.
Witteberg
De benaming Walsberg is eigentlik foutief, es de Walsberg kórter bie Lieëwe ligk.
Landkreis Bad Kreuznach
'ne Landskrink in Rienland-Palts ies vergeliekbaar mit 'ne krink in Noordrien-Wesfale (NRW). 't Geuf ivvels get oetzongeringe. Zoa zin de gemeintes in 'ne landskrink väöl kleiner en vörme zelfs de kleinste dörpkes 'n gemeinte, wiel de gemeintes in NRW väöl groater zin (vergeliekbaar mit de Nederlandse en Belzje gemeintes. In Rienland-Palts zin de Landskrink dan waer verdeild in verbandsvrie gemeintes (Verbandsfreie Gemeinden), verbandsgemeintes (Verbandsgemeinden) en verbandsangehuèrde gemeintes (verbandsangehörigen Gemeinden). De verbandsvrie gemeintes zin, zjuus wie de krinkvrie sjtae in NRW, neet aafhenkelek van de krink. De verbandsgemeintes zin dat, zjuus wie de geweun gemeintes in NRW, waal aafhenkelek van de krink. De verbandsangehuèrde gemeintes höbbe meh hièl wieneg mach en moete daovan 't meiste deile mit de verbandsgemeinte woa ze tot behuère. Hiedoor lieket 't gemeintebesjtuur van Rienland-Palts väöl miè op dat van Frankriek, 't land wat in 't ièrsjte decennium nao de Twiède Waereldoorlog Rienland-Palts haet opgeriech en haet bezat.
De 5 verbandsvrie gemeintes in dizze krink zin:
Heie
Heie (Nederlands: Heijen) is 'n durpke ien de Nederlands-Limburgse gemente Gennep, aon de Maos, ten zuude van 't stedje Gennep. Durpshellige is Sint-Dyonisius.
Bij Heije lit 't kasteel Heie uut 1500. De umgeving is bosriek en bevat 'n groat bungalowpark.
Edmond Bellefroid
Zien ierste teikenlèsse kraog heer vaan Frans van de Laar. Later volgde heer aovondlèsse bij Rob Graafland. In 1927 woort heer docent aon de Kunsnijverheidssjaol, de latere Kunsacademie.
In de periode 1929-1946 waor heer oontwerper bij de Sphinx. In d'n oorlog kós heer evels zien werk neet oetvoere umtot heer gei lid vaan de Kultuurkamer wou weure.
In 1946 vertrèk heer nao 't Kleiatelier vaan de Staotsmijne in Brunssum. Vanaof 1950 wèrk heer veur de Mosa es esthetisch adviseur en industrieel ontwerper. Dit deit heer tot 1968.
Zuug ouch
Kunstbus
Otersóm
Historie
Roond 't jaor 1000 zouw bij Otersóm 'ne kapèl gestiech zien. In 't verleie veel Otersóm oonder de sjepebaank vaan Gennep. Tot aon de Fransen tied laog Otersóm in Pruus gebeed, meh krachtes 't Congrès vaan Wene mós Pruse de gebejer zjus t'n ooste vaan de Maos aofstoon. Otersóm weurt es gemeinte bij de nui provincie Limburg ingedeild. De gemeinte umvatde neve Otersóm ouch de dörper 't Vèn en De Milsbik en 'n aontal naobersjappe. In 1973 woort dees gemeinte aon Gennep touwgeveug.
Meuleveld
Meuleveld (Nederlandjs: Molenveld) is e veurmaolig Midde-Limburgs gehöch en allewiel woeanwiek en industrieterrein det óngerdeil oetmaak vanne gemèndje Bezel in Nederlandj. 't Ligk tössen Óffebek en De Ruiver in, t'n oeaste van 't spaor en drek ónger Rónkestein.
Vanne oearsprunkelike haofbeboewing is nieks mieë bewaardj gebleve.
Wielder
Wielder (Nederlands: Wijlre) is e dörp in de gemengte Gölpe-Wittem in Hollendsj Limburg. 't Aantal inwoeëners in 2021 is 2450. Tot 1982 waor Wielder 'n zelfsjtendige gemengte. In dat jaor woeëd 't bie de gemengte Gölpe geveugd. Wielder is bekind vanwaege de beerbroewerie van Brand die hie al sinds 1340 liekt.
Naobersjappe van Wielder
Gehuchte en buurtsjape zint:
Bezeenswaerdighede
Kesjtieël Wielder dateert waarsjienlig oet de 17e ieëw. 't Woeëd geboewd door de hieëre van Wachtendonck. Tegewoordig is 't kesjtieël in privé-bezit en wuuëd 't ouch gebroekd es expositieruimte.
De kirk van Wielder is gewieëd aan de hèllige Gertrudis. Ze dateert oet 1835 en is in 1925 vergruuët ónder architek J.H.H. van Groenendael.
De Wieldesje watermuuële, op de Guuël, besjtóng al in d'r 13e ieëw. Zie haat twieë óngersjlaagraar.
Wielder is 'n halteplaatsj aan 't Miljoenelijntje van de Zuid-Limburgse Sjtoumtrein Maatsjeppie.
In 2006 wuuëd de markante opsjlaagsilo van de beerbroewerie, dae hie gesjtange haat saer 1960, aafgebraoke.
Sociolinguïstiek
De sociolinguïstiek besjtudeert de relatie tösje taal en de samelaeving vanoet de veroondersjtèlling dat taal wert beïnvloed dör d'r sociale context oeëin de taal wert gebroekd.
Eenkel oonderzeuksgebiede van de sociolinguïstiek zeunt:
De sociolinguïstiek vörmt zjuus wie de etnolinguïstiek, besjrievende taalkunde en de historische taalkunde oonderwaerp van de antropologische taalkunde.
Taal is sociaal bepaald
De sociolinguïstiek vertrèkt vanoet de veroondersjtèlling dat taal ömmer sociaal-cultureel bepaald wert; zoe sjluut ze nauw aan bie d'r pragmatiek. In de sociolinguïstische taalkunde wert noeëts 't accent óp de formeel vorme van taal of óp de morfologie gelag, tenzij dat van belang is in d'r sociale context. Me kan de discoursanalyse es 'n oonderafdeling van de sociolinguïstiek besjoewe. Väöl sociolinguïstische oonderzeuke zeunt immers gewórteld in d'r praktijk van d'r alledaag: haant alle maatsjappeleke factore bloeëtgelag die oonlósmakelek mèt versjille in taalgebroek verboonde waore.
Sjtaand, Sekse, Regio
E belangriek begrip in de sociolinguïstiek is 'sjtratificatie' -indeling in klasse of sjtande-: me geet d'r van oet, dat bepaald (afwiekend) taalgebroek in bepaalde bevolkingsklasse mieë väörkeumt es wie in aander; zoewie 't verdwijne van de "g" in de Ingelsje -ing -oetgaank töt de oetsjpraak -in, oeévan bewaeze is dat dit fenomeen bie de 'working class' 'huurt'; en dat 't 't mèts bie manneleke arbeiders, en 't minst bie 'upper class'-vrówwe vörkeumt.
Dèk zeunt dergeleke versjille neet eenkel klasse-, mae ooch seksegeboonde; daorenbaove haant regionaal versjillen neet zaelde 'n 'prestigeconnotatie'; -in d'r ene sjtrieëk waardeert me 't taalgebroek van 'ne aandere sjtrieëk dèk gaans aandersj - överigens dèk es minderwaardig.
Oonderliegkende wètmaotighede
E aander oonderzeuksterrein van de sociolinguïstiek is de natuurleke 'prosodie' -'t gebroek van wäöërd in 'ne zin- die luuj in hön kalle an d'r daag liegke; taalkundige wie Wallace Chafe mienge in d'r ópboew van e gesjprek 'n poëtische ordening te herkenne, compleet mèt ege ritme en verslengde. Dell Hymes probeert in zie Speaking-model de bepalende factore die bie 't kalle van belang zeunt, bloeët te liegke, oeëbie eder gesjprek an 'n aantal non-verbale factore oonderwórpe is die de boodsjap beïnvloede.
Sociolinguïstiek haat 'n sjterke belangsjtèlling vör gesjpraoëke taal, aangezieë de identiteet van luuj en hun sociaal positie hie in 't sjpontaanst töt uting keumt.
Sociaal wetensjap
Me kan sociolinguïstiek es 'n sociaal wetensjap besjoewe, die in taegensjtèlling töt de formalistische taalkunde nao boete de taal liegkende factore kiekt bie miensjeleke interactie; 'syntaxis' -d'r lieër van 't gebroek van wäöërd en zinsópboew- en, ten tweede, 't 'lexicon' -woordesjat- zeunt hie van minder belang. De gevestigde machtsverhoudinge in de maatsjappiej kènne vólges de sociolinguïstiek an de hand van taal achterhaold werre. Ooch de etnografie behuurt in dae zin bie de sociolinguïstiek: väöl sociolinguïste avant la lettre - me kan deenke an Edward Sapir - probeerde 't besjtoeë en versjil van e bepaald beeld van boete- en binnewaelt en sociaal ordes via 't besjtudere van bieväörbeeld indianetale te sjtructurere en aan te toeëne.
Genneps
't Genneps is 't dialek vaan 't stedsje Gennep. 't Is e Noord-Limburgs dialek wat tot de wijer gróp vaan 't Zuid-Gelders/Kleverlands huurt.
't Genneps vertuint vrij vaöl verwantsjap mèt Piëllandse dialekte wie 't Venrods, meh is dudelek noordeleker, minder Limburgs en mie Gelders, vaan karakter. De belangriekste versjèlle zien:
Yoep Offermans
Yoep Offermans (pseudoniem) is aafkomstig va Kirkrao en wont in Leidschendam. In 2006 won-e d'r Veldeke literatuurpries mit veer gedichte, die volges de jury neet gemekkelek te laeze zeunt. Neet umdat ze in 't Kirkraods gesjraeve zeunt, mae umdat poësie noe èèmaol gee consumptievoor is. Yoep Offermans won in 2001 al 'ns d'r viefde pries.
Sjtäölke
franse vrolu lofe ummer oane sjirm junt jeweun angesjter in 't frans väöl lieëter
(Oet Veldeke, tiedsjrif vör Volkscultuur; 2006; nr. 4)
Skinnskatteberg
Skinnskatteberg is 'n gemèndje in Västmanlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 4.735 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 662,22 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 7,2 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
13,45% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Toewe gerónjen achterklinker
d'n Toewe gerónjen achterklinker is 'ne klinker dae in väöl gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
Kènmirke
Kènmirke vannen toewen gerónjen achterklinker zeen:
Limbörgs
Bieje stoeattoean wuuertj de vernejjing op 't lits in Midde-Limbörgse dialekte zoea toe det me de klank den zów kónnen analyseren es 'n opeinvolging van 'ne klinker en 'nen approximant, wie [ùw].
d'n Toewe gerónjen achterklinker wusjeltj döks aaf mitte stumhöbbendje labio-velairen approximant:, wie in tattoeaasj:. In dees vel wuuertj inne sómmige dialekte noeatj 'ne bilabialen approximant gebroek; in anger dialekten is det juus gebroekeliker.
In 't Mestreechs haet de lang versie mit stoeattoean van deze klinker 'n diftongeringspercès mitgemaak nao [ɒʊ̯] of zelfs nao [ɔi̯] veur bepaoldje mitklinkers, wodoor pare wie voel - vervouling/vervojling en broen - broune/brojne zeen óntstange. Dit fenomeen neump me owwel de Mestreechse braeking.
Jevnaker
thumb|De ligking van Jevnaker in de pervincie Oppland. Jevnaker is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Oppland in Nórwaeg. De gemeinte had 6.312 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 225,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 28,1. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0532.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,5% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
.ad
.ad és de ccTLD-code vër 't topleveldomein van 't Europees laand Andorra. 't Domein woëd geïntroduceerd én 1996 en hèt 'nen actieve staotus. De egelike bedoeléng vër 't domein és zaoke daaj verwaant zin aon 't laand Andorra, mèr vël organisaties daaj zin verbónde aon Andorra gebrauke liever aander codes, zoë-as daaj vaan Fraankriek en Spaanje.
Noor
thumb|250px|Brón van de Noor. thumb|250px|Dal van de Noor De Noor, vreuger Laankwater geneumd, is 'n baeëk in 't Noordal, die häör hoofdbron, de Seent-Brigidabron, haat in Norbik, in 't buurtsjap De Wesj. D'r natuurlek oontsjtande bronkoomp is versjtevigd mit mergele blök. Vreuger waterde 't gaanse Noordal aaf op dis baeëk. Saer innige tied is 'n constructie gemaakt, die d'r vör zörgt dat bie wolkebreuke 't water neet mie allemaol nao de baeëk lupt. De Noor is de innige Nederlandse baeëk die in noord-zuideleke richting sjtreumt en wal richting 't Belzje dörp Voere oeë ze, in 't buurtsjap Vitsje, oetmondt in de Voor. In de waterhuishouding watert 't Noordal van nature aaf op 't dal van de Voor.
D'r Baeëndel
D'r Baeëndel (Noorbeemden) wert besjermd en beheerd dör Natuurmonumenten en besjteet oet: Saer innige jaore wèjje hie Glanreender en is d'r och 'ne wiengaard aa-gelag.
't Noordal
't Gaans Noordal is besjermd dör Natuurmonumenten en vörmt 'n ecologische verbindingszone tussje d'r Savelsbösj, 't Geuldal mae och grensuvversjrèjjend mit 't Vlamsje natuurgebied Altembroek op 't Belsj.
29 december
Gebäörtenisse
150px|rechts|thumb|Grigori Raspoetin in 1916 vermaord
Gebore
thumb|[[Elisabeth zu Wied, sjriefster en keuningin van Roemenië, gebaore op 29 december 1843]]
Martin van der Borgh
thumb|Martin van der Borgh. Martin van der Borgh (De Boesj, 28 oktober 1934) is 'ne veurmalige Nederlands Limburgse fitserenner.
Van der Borgh waas profesjeneel fitserenner van 1957 pès 1964. Hae naom drie keër deil aan de Runj van Frankriek en behaolde allein in de Tour van 1960 de finish in Paries. In de Tour van 1960 woort hae in de eësjte etappe nao Brussel in winnende pesitie door 'n pelitieagent, ènnige meëters veur de eindjsjtreep, 'ne verkeërde waeg in gesjtuurd. Hiedoor leep hae 'n zekere etappe-euverwinning èn de gaele trui mis. Van der Borgh waas 'n beheuërlik gooje klömmer, getuge zien oetsjlaeg in ènnige bergetappes in de Tour van 1960.
Zien groatste perseunlike succes waas de eësjte plaatsj in 't eindklassement in de Franse wielerwedsjtried Tour du Nord in 1961.
Zien wielercarrière woort in 1964 abrupt beëindigd door 'n óngelök wobiej hae ziene knee verbriezelde.
Der Untergang
Der Untergang is 'ne film oet 2004.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan biografiefilms, dramafilms, historiefilms, oorlog.
Jaap Kersten
thumb|Jaap Kersten. thumb|Jaap Kersten bie de beklömming van de Moer in Geraardsbergen, Tour de France 1961 Jaap Kersten (Siebengewald, 10 november 1934) is 'ne veurmalige Nederlands Limburgse fitserenner.
Zien groatste perseunlik succes in de Tour behaolde hae in 1961, toen hae tweëde woort in de dertieënde etappe. Es lid van 'ne kopgroep van twelf renners, woort hae versjlage door de Franse sjprintsjpesjelis André Darrigade.
In 1957 deeg hae nog mit aan de Runj van Italië wo hae ouch de eindsjtreep haolde.
Brønnøy
thumb|De ligking van Brønnøy in de pervincie Nordland. Brønnøy is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Nordland in Nórwaeg. De gemeinte had 7.565 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.039,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 7,3. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 1813.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,1% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Oeësjbiks
Oeësjbiks is 't Limburgs plat wat ze kalle in Oeësjbik. 't Behuurt tot 't Oeës-Limburgs. 't Hat al get ripuarismes. De r-sjoewheed is doa e veurbild van, juus wie 't wegvalle van de -n in wäörd wie zieë. De invlood van 't Ripuarisch is aevel nog neet zoeë sjterk es in Heële.
Japan
Japan (日本, Nihon, Nippon) is 'n eilanderiek in Oos-Azië, t'n ooste vaan Sjina en de facto in de Stèlle Oceaan. 't Land heet 127 miljoen inwoeners en binne zien grenze ligk de groetste agglomeratie ter wereld: Tokio. Aander groete stei zien Sapporo, Osaka, Nagoya, Kobe en Kyoto. De veurnaomste eilen zien Honshû ('t groetste eiland en 't centrum vaan de Japanse cultuur), Hokkaido, Kyushu, Shikoku en 't al väöl kleiner Okinawa.
Bestuurleke indeiling
Japan weurt dèks verdeild in nege geweste.