cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aop-midden óngerónje veurklinker
d'n Aop-midden óngerónje veurklinker of óngerónjen haafaope veurklinker is 'ne klinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
Uvulairen tril
Kènmirke
Kènmirke vannen uvulairen tril zeen:
Aop-midden óngerónje veurklinker
Kènmirke
Kènmirke vannen aop-midden óngerónje veurklinker zeen:
Uvulairen tril
Limbörgs
In 't Limbörgs is dit 'n meugelike oetspraok veure <r> ; den wusseltj t'r döks aaf mitte stumloeazen uvulaire fricatief wen d'r in 'ne stumloeaze kónteks steit. Döks wuuertj t'r ouch aafgewusseldj mitte stumhöbbendjen uvulaire fricatief of d'n uvulairen approximant. Biejen aafwusjeling mitten approximant kump 't meistes veur inne verdeiling det d'n tril inne beginposiesje vanne littergreep steit, dewiel d'n uvulairen approximant meistes intervocalisch of bie 'n ènjcluster veurkump.
In 't Mestreechs en 't Wieërts wuuertj d'n uvulairen tril neet-sonorant oetgespraoke, es 'ne fricatief-tril. 't Symboeal det me den gebroek in 't Internationaal Fonetisch Alfabet is.
Anger meugelike oetspraoke veure <r> zeen:
Aop-midden óngerónje veurklinker
Limbörgs
Inne lange variantj is d'n aop-midden óngerónje veurklinker hieël algemein es ae. In sómmige dialekte, mit naam in 't zujelik Limbörgs spraokgebied, kump onna de lange variantj èè veur, de midden óngerónje veurklinker. Deze kóntrasteertj den mitte langen toe-midden óngerónje veurklinker, gesjreven es ee, ennen aop-midden óngerónje veurklinker , gesjreven es ae.
In väöl dialekte haet deze klinker 'n, lichtelik, palataliserendje wirking, juus wie de meiste anger óngerónje veurklinkers.
Hoegfrankisch
't Hoegfrankisch is de verzaomelnaom veur alle Frankische dialekte die oonder de Speyerer Linie ligke en 'n euvergang vörme vaan 't Middelduits nao 't Opperduits, en ouch get op 't Jiddisch lieke. Dees dialekte bevinde ziech in 't zuidooste vaan 't Frankisch taolgebeed, en zien al sterk beïnvlood door de Opperduitse dialekte wie 't Beiers-Oosterieks, Zwabisch en Alemannisch. Ze weure verdeild in twie grope: 't Oosfrankisch (in Oos-Hesse, Wes-Turinge en Noord-Beiere) en 't Zuidfrankisch (in noordelek Baden-Württemberg). De Duitse Standerdtaol is beïnvlood door 't Oosfrankisch, maor is gein Hoegfranksiche taol.
1748
1745 - 1746 - 1747 - 1748 - 1749 - 1750 - 1751 1748 (MDCCXLVIII) waor e sjrikkeljaor wat begós op maondag op de Gregoriaanse kalender en e sjrikkeljaor wat begós op vriedag op de Juliaanse kalender.
Palestina
Palestina kan verwieze nao:
Waterland
Waterland is 'n gemeinte en 'n streek in de Nederlandse provincie Noord-Holland. 't Waterland ligk tösse 't Markermeer (in 't ooste), Amsterdam (in 't zuide), de Zaanstreik (in 't ooste) en Wesfriesland (in 't noorde). De gemeinte Waterland besleit evels neet 't gans gebeed: me rekent ouch Landsmeer, e deil vaan Purmerend, Lendelek Noord-Amsterdam en dèks ouch Edam-Volendam tot 't Waterland. De gemeinte Waterland had op 1 augustus 2006 17.244 inwoeners, besleit 'n oppervlak vaan 115,6 km2 (daovaan 53,6 km2 water; vandao de naom) en besteit oet 't stedsje Monnickendam, de dörper Broek in Waterland, Ilpendam, Katwoude, Marken (e veurmaolig eiland) en Uitdam.
Palestina
Breziel:
Waterland
't Waterland heet ziene naom neet gestole: binne de bedieking die 't gebeed besjermp ligke hiel väöl klein en groeter pole en iewelaank waor 't land erreg vatbaar veur euverstruimingsrampe. Vaanajds sprik me hei de Waterlandse variant vaan 't Hollands, dit dialek is neet euveral eve vitaol mie, umtot ziech in väöl dörper lui vaan boete 't Waterland - veural oet Amsterdam - gevesteg höbbe.
Palestina
Colombia:
Waterland
Historie
In de vreug middeliewe waor 't land al bewoend; 't hoort toen bij 't Fries vestegingsgebeed en 't waor 'n gouw vaan Wesfriesland. In de loup vaan de middeliewe góng 't gebeed verlore aon Holland. In de twelfde en daartiende iew begós me 't gebeed mèt 'ne ziediek te umgeve. Dezen diek braok in de volgende iewe dèkser door. De törfgroond waor veur akkerbouw oongesjik; daorum lag me ziech vaanajds op viehawwerij touw. In de veertiende iew oontstoonte de ierste stei, Edam en Monnickendam. In de zeventiende iew woorte de groetste plasse in 't Waterland druuggelag. De modern gemeinte Waterland oontstoont in 1991 door sameveuging vaan de aw gemeintes Broek in Waterland, Ilpendam, Katwoude, Marken en Monnickendam.
Palestina
Nederlandj:
Luxembörgs
't Luxembörgs (eige naom Lëtzebuergesch) is 'n Middelfrankische (Middelduitse) taol die veural in 't land Luxembörg gesproke weurt. Daoneve weurt de taol nog gesproke in Aarle, in zuidelek Neubelgien (Sankt-Vith) en in Duitsland, boe ze lankzaam in 't Duits euvergeit. In 't noorde geit de taol euver in 't Limbörgs en 't Ripuarisch, boemèt 't daan ouch ing verwant is, in 't bezonder mèt de dialekte vaan Kèrkraoj en umgeving. 't Luxembörgs heet evels gein twietunigheid. Boete Luxembörg is de taol dudelek in verval, meh in 't land zelf weurt ze nog door alle autochtone gesproke (evels kump e daarde vaan de bevolking neet oet 't land zelf). Luxembörgs weurd door 300.000 lui gemojld.
Status
't Luxembörgs heet sinds 1984 de status vaan apaarte taol, boemèt 't ein vaan de drei officieel taole vaan 't Groethertogdom Luxembörg is. In 't oonderwies en op sjrif weurt veural 't Duits gebruuk, in de justitie en in 't internationaal verkier 't Fraans.
Veurbeeld in 't Luxembörgs
Maastricht huet 122.000 Awunner an ass d'Haptstad vun der Provënz Limburg, am Süde vun Holland. Maastricht, eelste Stad vun Holland, ass um Iwwergang vun der Meuse entstan, um Iwwergang, deen d'Réimescht Räich Mosae Trajectum genannt hunn. Dës Bréck war e wichtegen Punkt um Wee vu Gallien no Germanien.
Bekannt gouf Maastricht an de leschte Joren duerch de Vertrag vu Maastricht vum 7. Februar 1992. Et ass de Grëndungsakt vun der Europäesch Unioun, deen op dräi Seilen rout an den Ausgangspunkt duerstellt:
Wasseberg
Wasseberg (Duutsj: Wassenberg) is 'n stad en gemèndje in 't kreis Hinsberg, in Naordrien-Wèsfalen in Duutsjlandj. Gangelt kreeg in 1273 stadsrechte. 't Stedje ligk bieje Roer, tösse Birgele, Miel, Ophaoven en Aorsbik in. In totaal haet de gemèndje, die begrens wuuertj door Erkelens, Wegberg, Hinsberg en Hukkelhaove, 17.101 inwoeaners.
Chappes
Chappes ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 96 inweunersj, die Chappois geneump weure. Ze ies 9,59 km2 groat. Dao woonde dus zoan 10 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Signy-l'Abbaye, wat waer deil oetmaak van 't arrondissemint van Rethel.
Flaignes-Havys
Flaignes-Havys ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
Chappes
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Flaignes-Havys
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en ies 't 't sjtökske Frankriek wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 104 luuj op 'n oppervlaak van 13,7 veerkante kilometer en daomèt goof 7,6 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukinsverangering van -3,3% de jaor.
Clark County (Nevada)
thumb|200px|Graofsjappe vaan Nevada thumb|200px|Ligking vaan Clark County Clark is 'n in 1805 gestiech graofsjap in Nevada, VS. 't Waor ein vaan de ierste graofsjappe vaan Nevada. De naom heet 't te daanke aon de gelijknaomege stiechter vaan 't graofsjap. De hoofplaots vaan 't graofsjap is 't bekinde Las Vegas.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 20.955 km² boevaan 20.488 km² land is en 467 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Clark County 1.375.765.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Pelt (fusiegemènt)
thumb|Ligking vaan de fusiegemeinte Pelt in Belsj Limburg. De aander fusiegemeinte, Audsberge, is hei nog neet ingeteikend. Pelt is de naom vaan 'n fusiegemeinte in Belsj Limburg die op 1 jannewarie 2019 is oontstande oet de aw gemeintes Nerpelt en Euverpelt (in de volksmoond ouch gewoen Pelt geneump). De gemeinte besleit 'n oppervlaakde vaan 83,63 km² en heet zoeget 32.500 inwoeners.
Vörming
Nao de groete fusie vaan 1977 voont me 't op 't Belsj langen tied neet nujeg de gemeintes nog groeter te make. Roond 2010 kaom die discussie evels oetgebreid: gemeintes hadde väöl take debijgekrege en móste ummer mie samewèrke in intercommunales. De regering besloot gein fusie vaan bovenaof op te lègke, meh de gemeintes op eige initiatief te doen fusere.
Gemeinteraod
De börgers vaan Pelt koze op 14 oktober 2018 tegeliek mèt gans Belsj de leie vaan de nuie raod. Wie euveral in de Limbörgse Kempe steit CD&V hei bezunder sterk. De partij behaolde bekaans de hèlf vaan de stumme en 'n mierderheid vaan zetele:
Bron
Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Krenkde
thumb|[[Cholera is 'n infectiekrenkde en weurt gebrach door de bacterie Vibrio cholerae.]]
'n Krenkde, in medisch jargon ouch wel aondoening geneump, is 'nen aofwiekende staot vaan 'n organisme dee zien gezoondheid negatief beïnvleujt en kin besjreve weure in teikes en symptome. Krenkdes kinne weure ingedeild nao meneer vaan oploupe (euverdraagbaar, erfelek etc.) en nao krenkdebeeld, zoewie ouch nao erns, al kin dezelfde krenkde bij d'n eine helder aonkoume es bij d'n aandere. Wee aon 'n krenkde störf, störf 'ne natuurleken doed (en, in oetgebreide zin, ouch aandersum).
't Begrip krenkde kin soms euverlappe mèt syndroom allewel tot 'n krenkde ieder de oerzaak besjrijf en e syndroom ieder 't samespeul vaan teikes en symptome. De wetensjap die ziech mèt 't bestrije vaan krenkdes bezeghèlt hèt geneeskunde, de wetensjap die de oerzake vaan krenkdes oonderzeuk hèt epidemiologie.
Nao reikwijdte
Es me loert nao boe 'n krenkde wèrk, kin me ze in drei types indeile:
Nao oerzaak
E groet deil vaan de krenkdes zien infectiekrenkdes. Die weure veroerzaak door krenkdeverwèkkers (pathogene). Normaal zien dit micro-organismes; 't kinne virusse, bacterië, protozoë of käöme (sjummele) zien. Prione, misvörmde eiwitte die veur nervekrenkdes zörge, zien gein levende wezes en vörme daodoor de oetzundering. Me kin de infectiekrenkdes verdeile nao de aard vaan dee verwèkker (zuug de veurege zin) of nao de meneer vaan euverdrage. Dit kin weure gedoon door contak mèt spei of blood, door seksueel contak (geslachskrenkdes), door 'ne dierleke verspreier ('ne vector, wie de malariamögk) of via 't milieu (beveurbeeld vervojld water). Genetischen aonlag en/of 'n oontouwreikende levesstijl kinne 'ne mins vatbaarder make veur pathogene die op 'ne gezoonde mins neet zoeväöl effek höbbe.
Oonder neet-infectiekrenkdes valle oonder mie de mieste soorte kaanker, hartkrenkdes en mentaal steurnisse. Väöl vaan die krenkdes zien erfelek (d.w.z. genetisch); väöl aandere höbbe 'ne sterke genetische component.
De behandeling vaan 'n krenkde - in jargon therapie geneump - weurt aofgestump op de oerzaak. Geneus me de krenkde neet meh deit me allein get aon de symptome, daan sprik me vaan symptoombestijing.
Verloup
Bij infectiekrenkdes sprik me vaan 'nen incubatietied - d'n tied tösse de infectie en 't versjijne vaan de ierste symptome - en ouch vaan 'ne latentietied - d'n tied tösse de infectie en 't momint boe-op d'n dreger de krenkde door kin geve.
Es d'n dokter 'n krenkde oonderzeuk, stèlt heer 'n diagnoos, 'n vasstèlling vaan 't krenkdebeeld, en 'n prognoos, 'n verwachting vaan 't verloup.
Las
De las vaan krenkdes löp dramatisch oeterein: sommege beteikene neet väöl mie es e paar daog trökval, dewijl aandere tot d'n doed leie. Me kin d'n invlood vaan krenkdes mete in jaore vaan potentieel leve verlore (nao 't Ingels bekind es YPLL): es de gemiddelde leeftied 75 is, en me weurt door hartklachte mer 65, daan sprik me vaan 10 YPLL. Wijer maote zien de levesjaore nao kwaliteit gecorrigeerd (quality adjusted life years, QALY), die levesvräög deile door werkelek geleefde jaore (es me 75 weurt meh de lèste 15 jaor in 'ne rolstool zit, heet me örges tösse 60 en 75 QALY's) en de levesjaore nao handicap gecorrigeerd (DALY), wat 't aontal jaore verlore aon krenkde bij 't aontal jaore verlore aon handicap optèlt.
Biestekrenkdes
Väöl krenkdebeelder die me vaan lui kint, kinne ouch bij aander bieste optrejje. De krenkdeverwèkker is dan neet noedzakelek dezelfde, de prognose ouch neet. Zoe is 'n verkajdheid veur chimpansees levesbedreigend. Ouch kriege veugel väöl dèkser kaanker door infectie es lui. Sommege krenkdes zien beperk tot 'n bepaolde gróp bieste: zoe kin hoondsdolheid allein zoegdiere treffe. 't Oonderzeuk en 't bestrije vaan biestekrenkdes is 'n apaarte tak vaan wetensjap, die bekind steit es biestegeneeskunde of veterinair geneeskunde. Me kin dat in Utrech en Gent studere.
Plantekrenkdes
Plantkrenkdes weure in 't bezunder oonderzoch in de conteks vaan de landbouw; de wetensjap die ziech daomèt bezeghèlt hèt fytopathologie. Dit kin me o.a. in Wageningen studere.
Albertino Essers
Albertino Essers (Oosterbeek, 30 mei 1969) is 'ne Nederlandjsen dartser. Ziene bienaam is The Sensation.
Krenkde
Bron
Dit arkel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel dees versie.
Albertino Essers
Op 't Lakeside-toernoeaj van 2006 wón d'r inne ieëste runj vannen Ingelse Ted Hankey mit 3-1. Inne twieëdje runj verlaor d'r mit 2-4 vannen Ingelse Paul Hogan. Op detzelvendje toernoeaj versloog Essers in 2007 inne ieëste runj d'n es twieëdje geplaatsdje Sjot, en destieds nómmer 1 vanne BDO, Gary Anderson, mit 3-2 in sets.
In 2005 wón d'r de Belgium Open door inne finaal landjgenoeat Co Stompé mit 5-4 te verslaon.
Nissewaard
Nissewaard is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, op 't eiland Voorne-Putten. Ze is op 1 jannewarie 2015 gevörmp oet de opgelufde gemeintes Spijkenisse en Bernisse. Neve de hoofplaots Spijkenisse umvat de gemeinte de kerne Abbenbroek, Geervliet, Heenvliet, Hekelingen, Oudenhoorn, Simonshaven en Zuidland, zoewie 't oonder de kern Simonshaven vallend gehuch Biert.
Historie
De fusie pas in 'nen trend vaan sjaolvergroeting die de aofgeloupe jaore ouch aon de provincie Zuid-Holland neet veurbijgóng. Me wèlt groeter gemeintes vaan zeker 25.000 inwoeners; in de lendeleke politiek goon zelfs stumme op veur nog väöl groeter gemeintes. De plattelandsgemeinte Bernisse waor mèt zoe'n 12.00 inwoeners - 'n aontal wat daobij nog aofnump - dudelek te klein. 'n Fusie mèt 't väöl groeter Spijkenisse laog daorum veur de hand.
Oondaanks tot 't zwuurtepunt in alle opziechte bij Spijkenisse ligk, besloot me veur de nui gemeinte neet 'Spijkenisse' te neume. Me sjreef 'n priesvraog oet oonder de bewoeners. Twie Spijkenissenere deende de naom Nissewaard in, boe allebei de gemeintes mèt instumde.
Politiek
Op 14 november woorte in 't touwkumsteg Bernisse verkezinge veur de gemeinteraod gehawwe. Wiedoet de groetste partij woort ONS, 'n lokaol partij oet Spijkenisse. De gansen oetslaag waor de volgende:
De opkoms laog mèt zoe'n 35% bezunder lieg.
Börgemeister
Mirjam Salet vaan de PvdA woort aongestèld es woernummende börgemeister vaan de fusiegemeinte. Zij is sinds 2007 al börgemeister vaan Spijkenisse en vervölde 'tzelfde beroop ieder al in 's-Gravendeel en Hoogezand-Sappemeer.
Insignes
E gemeintelek waope is al door de gemeinteraod goodgekäörd en wach noe op e Keuninklek Besluut. Dit waope liet ziech zoe umsjrieve:
Deil a is 't waope vaan Voorne, 't sjijnt te zien aofgeleid vaan 't Hollands waope. Deil b is 't aajd waope vaan Spijkenisse en 't nog awwer waope vaan gans Putten. 't Waope vaan Bernisse droog 't waope vaan Voorne en 'ne variant vaan 't Puttens waope mèt gouwe in plaots vaan zèlvere kruiskes. 't Oonderste deil stèlt, nao me maag aonnumme, 't reveerke de Bernisse veur.
Skövde
Skövde is 'n gemèndje in Västra Götalands län, Zwede. De gemèndje tèltj 50.181 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 676,44 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 74,2 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
10,57% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Ørskog
De gemeintecode is 1523.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 5,4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Mès (liturgie)
Deens van 't woord
De deens van 't Woord besjteit oet:
Deens van de taofel
De deens van de Taofel begint mèt de offerande, woanao de prefatie, 'n plechtig dankgebed, volg. Vervolges zink of baet me 't Sanctus. Dan kump 't belangriekste van de mès, de consecratie; de preester sjpriek dan de volgende gebede oet euver de hostie: "Nump en eet hievan geer allemaol, want diet ies mien lichaam". Dan sjpriek hae euver de kelk mèt wien de weurd: "Nump deze beker en drink hie allemaol oet, want diet ies de beker van 't nuuj en ièwig verbónd. Diet ies mien blood dat veur uuch en alle luuj weurt vergote tot vergaeving van zung". Es veurbereiding op de communie, eigelek 't driede deil van de viering, volg nog ein aantal gebede: 't Oze vader en 't Agnus Dei. Daonao vingk de communie plaats. Ièrsj door de preester en zien misdenersj en daonao door de geluivige.
De deens sjluut mèt 'n dankwoord, de Zending en de Zegening door de preester.
Vernujinge
Veur de vernujinge door 't Twiède Vaticaans concilie begoes de viering van de Eucharistie mèt vootgebede, die oetgesjproke woorte aan de voot van 't altaor. De sjöldbeliejenis, Confiteor Deo omnipotenti, woort gezamelek en de absolutie woort door de preester oetgesjproke
Op 't ing van de Mès waor 't gebrukelek dat 't evangelie van Sint-Jan woort veurgeleze. Me kalde toen ouch van 'n geleze, sjtil mès of van 'n gezónge mès. De mèsse woorte aan 't altaor, op 't preesterkoar, geleze mèt de rök nao de geluivige toe.
Allewiel sjteit de preester, ouch veurgenger geneump, in de Eucharistieviering mèt 't geziech nao de luuj toe, aan 'n altaortaofel, die ziech miè centraal in 't kèrkgeboew bevingk.
Mèsbeukske
Allewiel weurt door de luuj in de kèrk gebruuk gemaak van 'n mèsbeukske van de parochie i.p.v. 'ne missaal. Hie in sjtoon 'n aantal mèsse en gezange, ouch in naovolging van 't kèrkelik jaor. Veur speciaal mèsse were apaarte mèsbeukskes samegesjtèld: zoa-es veur: huweliksmèsse, communiemèsse, dialekmèsse, carnavalsmèsse, jubileummèsse.
Dialekmèsbeukske
In 't vernuujde dialekmèsbeukske van Veldeke-Valkeberg oet 2009, sjtoon alle vaste tekste die de canon volge van 't biesjdom Remung. De teks ies van Els Diederen in samewèrking mèt pesjtoar Herman Jansen van de parochies in Valkeberg.
Castelo Branco (distrik)
Castelo Branco (IPA: [kɐʃˈtɛlu ˈβɾɐ̃ku]) is 'n distrik in Portugal. 't Distrik grens in 't noorde aon Guarda, in 't weste aon Coimbra en Leiria, in 't zuidweste aon Santarém, in 't zuie aon Portalegre en in 't ooste aon de Spaonse regio Extremadura.
Bestuurleke indeiling
't Distrik is oonderverdeild in 11 gemeintes:
Fysische geografie
Castelo Branco besteit oet 3 deile: 't dal vaan de Tagus in 't zuie, mèt gemaotegde huugdes (200-400 meter). In 't noorde ligk 'n mier graof, bergechteg terrein. 't Daarde deil ligk in 't noordweste en umvat groofeweg 't dal vaan de revier Zêzere. De hoegste punt vaan 't vasteland vaan Portugal (1993 m) ligk in dit distrik. Dit is neet ech 'ne berg, mer 't hoegste punt vaan 'n plateau, en vreemp genóg bereikbaar via 'ne echte, bestraote, weeg.
Vallée de l'Ernz
thumb|Ligking vaan de gemeinte. Vallée de l'Ernz (Luxembörgs: Ärenzdall, Frans: Vallée de l'Ernz, Duuts: Ernztal) is 'n gemeinte zoonder stadsrechte, in 't distrik Diekirch vaan de Luxembörgse kanton Diekirch. 't Heet 'n oppervlaakte vaan 39.73 km2 en is daomèt qua groette de 12e vaan de 105 Luxembörgse gemeintes. De hoegsten tóp vaan Vallée de l'Ernz is 420 m, en is daomèt de 36stee hoegste plaots vaan 't Hertogdóm, en heet es liegsten tóp 213 m, en is daomèt zjus de 32ste liegste plaots. Wijer heet de gemeinte volgens de census vaan 2014 'n inwoenertal vaan 2,462 (52 gemeintes höbbe 'n lieger populatie) en daomèt heet zie 'n bevolkingsdeechte vaan 62 inwoeners de veerkante kilometer (de 82ste in de ranglies).
De gemeinte oontstoont op 1 januari 2012 door de fusie vaan de gemeintes Ermsdorf en Medernach.
1236
1233 - 1234 - 1245 - 1236 - 1237 - 1238 - 1239 1236 waor e sjrikkeljaor wat begós op 'nen dinsdag volgens de Juliaanse kalender.
Gróndwet
In 't sjtaatsrech is 'n constitutie de gróndsjlaag van 'n sjtaat. Dees is dèks, meh neet ummer, vasgelag in 'n gróndwet, e document woeë-in de grondrechte en/of de wirking van 't politieke sjtèlsel in e bepaald landj besjreve sjtunt.
Constituties variëre van land tot land, al zint d'r toch inkel vriewaal universeel kinmerke. Constituties reigele de organisatie van de euverheid, ze zigke bevuurbeeld of 't 'n parlementair of 'n presidentieel systeem is, welk mechanisme de wètgaevende mach haat óm de oetveurende mach te controliere, wat de rol is van de rechterlike mach en op welke meneer de mach verdeild is tösje de nationaal regiering en de lokaal organe. Ze vermèlde traditioneel ouch 'n aantal rechte, die in sómmige gevalle neet ech dudelik zin (zoeë-as "'t rech op wèrk").
Nederland
De Hóllesje gróndwèt haat dan noch 't speciaal veurbehoud dat 'ne rèchter neet maog beoerdeile óf de wètte en verdrage mèt de gróndwèt in euvereinsjtumming zeen. Dit is angesj es in gróndwètte van anger leng, zoeë-wie Duutsjland, Belsj of de Verenigde Sjtate, umdat 't effectief betekent dat de wètgaever zelf - en neet de rechter - bepaalt of de wèt waal of neet euvereinsjtump mit de Grondwèt. Saer Fortuin is dit gegaeve oonderwaerp va parlemair discussie. In 2008 is de VVD, 't CDA en de Christen Unie taege 'n verendering van dat artikel in de groondwèt. Groen Links, SP en de PvdA zeunt daovör. De rechter maog de wèt nao Nederlands sjtaatsrech waal toetse aan 't Europees Verdraag veur de Rechte van de Miens. Dees toetsing haet in de Nederlandse rechtsorde veur e belangriek deil de functie van toetsing aan de Grondwèt euvergenomme.
Belsj
Öp 't Belsj werre b.v Vlamsje decrete en richtlijne getoetst an de gróndwèt dör de Nederlandstalige Kamer van d'r Raod van Sjtate. De Franstalige Voerenaere besjoewe die Kamer es polletiek beneumd, vermits ze de Vlamsje interpretatie van de federaal wètte óp de facilitète es oonoetgesjpraoëke richtlijn hanteert in häör arreste.
Vriewaal alle democratieë höbbe 'n gróndwèt. E veurbeild van 'n land zonger gróndwet is 't Vereinig Kuëninkriek. De gróndwèt wuurt vasgesjtèld doer de gróndwètgaever. Dèks is dit de gewoeëne wètgaever, dae 'n sjpeciaal procedure volg (bevuurbeeld mieërder laezinge en 'n gekwalificeerde mieëderheid nuuëdig). In 'n aantal leng besjteet d'r 'n referendum vuur 't verangere van de gróndwèt. In anger leng is 'n twieëde goodkäöring van twieëderde of de hèlf van de mieërderheid nuuëdig. Daodoer kint 'n verangeringssproces jaorelank doere. Op 't Belsj is 'n twieëderde mieërderheid nuëdig in 't federaal parlement um de gróndwèt, woeë-ónger ouch de taalwètte valle, te verendere.
Fépin
Fépin ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en ies 't 't sjtökske Frankriek wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 268 luuj op 'n oppervlaak van 5,79 veerkante kilometer en daomèt goof 46,3 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukinsverangering van -0,37%.
Polsstokhoegspringe
thumb|[[Armand Duplantis, eine vaan de bèste polsstekhoegspringers oets, deit 'ne sprunk. 'ne Sprunk heet drei fases, die hei alle drei weure oetgebeeld.]] Bie de atletiekdiscipline polssjtokhoogsjpringe motte de deilnummers mit 'ne flexibele sjtek euver 'n zo hoog meugelijke lat probere te sjpringe. De sjtarthoogte en de dao-opvolgende verhoginge waere per ronde door de organisasie bepaald. Atlete waere oetgesjlote noa 3 opeinvolgende misjlukde poginge, op welke hoogte dan ouch.
Dees sjport is sinds 1812 bekend in Ingelandj en maakde reeds in 1857 deil oet van de universiteitskampioensjappe van Cambridge.
Door de verbaeteringe van 't gebruukde materiaal van de polssjtok zin de prestaties enorm verbaeterd: de eesjte polssjtekker woare van hout, daonao van bamboe, vervolges aluminium en noe wurt carbon en glasvezel gebruuk. Dit letste materiaal is zeer elastisch, woodoor de voortsjtuwing sjterk verbaetert.
Sjpiesvertaering
Sjpiesvertaering sjleit op 't vertaere van aeteswaar, of sjpies, tót sjtoffe die door 't lichaam kinne waere opgenaome.
Polsstokhoegspringe
Polssjtokhoogsjpringe is 'n ongerdeil van de teenkamp bie de manne.
Madera County
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 22/km² (58/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 123.109 dat bestoont oet:
Sjpiesvertaering
't Aete lègk bie de miens de volgende waeg aaf:
Polsstokhoegspringe
Sinds 2000 (de Olympische Sjpele in Sydney) is 't ouch veur de vrouwluuj een erkende discipline.
Zitterdenaer Rens Blom behaolde op 11 augustus 2005 de wereldtitel tijdens de WK in 't Finse Helsinki. De eesjte gouwe plak in de historie van de Hollese atletiek op 'n WK.
Madera County
Demografie
't Gaof 36.155 gezinne en 28.598 femilies in Madera County. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 3,18.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Krevat
thumb|200px| De moderne krevat thumb|200px| Versjillende moderne krevatte 'n Krevat (Nederlands stropdas geneump) is 'n Limburgs woord. In Limburg wirt ouch waal de name sjlieps en biend gebruuk.
Etymologie
De benaming krevat is aafgeleid van 't Franse woord cravate en 't Italiaanse crovatta dat weer afgeleid zou zeen van Kroaat. 't Woord "sjtropdas" wirt in Limburg nauweliks gebruuk. Deze term is óntsjtaon naodat t sjtrikke van ein krevat verbasterd woort tot 't sjtroppe van ein krevat. Ter vergelieking: in 't Duutsj zaet me "Halstuch" (Nekdook) en ouch  Krawatte  en in 't Èngelsj  (neck)tie  (neksjtrik).
Herkóms
De dragers van de veurawwesj van de mederne krevat ware de senatore in 't awwe Roame. Zie droge zoagenaamde fascalia óm hun sjtömbande werm te hawwe. Ein poletiek betoag veure zónger sjtömversjterkende instrumente in de groate senaatszaal waas nogal belastend veur de sjtöm. 't Drage van de fascalia woort door de senaatsleje gezeen es 'n symbool van sjtatus en mach. Aangezeen de Remeinse generaals neet achter koosjte blieve in hun machsvertoan höbbe zie de Fascalia es óngerdeil van hun uniform opgenómme. Sómmige van dees generaals deende in 't deil van 't Remeinse Riek dat v'r allewiel es Kroatië kènne. Dao haet de fascalia eine dusdanige indrök achter gelaote dat Kroatische huurlinge ouch dergelike shawls zint gaon drage. Net es de Remeinse soldaote, woort dit door dees Kroatische huurlinge gebruuk óm blood en zjweit mèt aaf te vaege, mèr ouch óm de naas te sjnoete. Ein dèks geheuërde misvatting is dat de shawl deende óm de knuipe te verberge. Los van 't feit dat de senatore gein knuip op hun toga’s hèje óm te verberge en soldaote 't veur anger doeleinde gebruukde, ware dees shawls dèks neet sjtief, lank of breit genóg óm de knuip van de aristocratie in 't 17e eëuwse Paries aaf te dèkke.
Cravate
Op ein gegaeve mement woort 't in Kroatië gebrukelik dat 'n vrouw, die aafsjeid moosj numme van häör geleefde, häöm häör sjaal mitgoof went hae vertrok veur aorlog. De huurling sjtrikde dees sjaal óm ziene nek en völ anger volgde dit veurbeeld. In sómmige lènj zouwe de weurd Krawatte (Duutsjlandj), Cravate (Frankriek) en meë geliek klinkende weurd aan de Kroatische huursoldaote die róndj 1630 in deens ware van 't leger van keuning Lodewijk XIII van Frankriek (Dertigjaorige Aorlog) herinnere, mèr 't woord cravate woort al veur daen tied gebezig in Frankriek veur de aanduding van 'ne halsdook. Dees Kroate baarde opzeen in Paries mèt hunne róndj de nek geknuipde zakdook of halsdook. De Kroaat woort vervolges ein begrip in de modewaereld. Charles II introduceerde de cravate vervolges in Èngelandj en zien kelonië.
De cravate waas veurnamelik nog eine soepele rechte reep sjtóf, dae op ein aantal meneere geknuip woort. Ein van die meneere waas de "Sjteinkerk", dae róndj 1692 in opkóms waas. Deze woort verneump nao de Sjlaag biej Sjteinkirke, wo hae veur 't eësj gebruuk woort, en heel eine knoup in worbiej ein oeteindj door 't knuipsgaat van 't ves woort gesjtaoke.
In de 18e eëuw woort de cravate, opnuuj op initiatief van soldaote, 'n aantal keëre sjtrak óm de nek gebónje en achter in de nek vasgezat mèt 'n sjpang. Dit waas veur de soldaote meë praktisch. Dees sjteit bekènd es de stock of zelfbènjer. Al gaw woort dit ouch euvergenómme door de aristocratie. Die voogde d'r ein jabot (sjlebberke) van kant aan toe en 'n sjtrik die vanoet de nek óm eine sjtaart in 't haor woort geknuip, eine zoagenaamde solitaire.
Four-in-Hand
Róndj 1850, 't Victoriaanse tiedperk, woort de mode ingetaogener. De jeskes woorte hoager toegeknuip en de cravate hèj doe gein ruumde meë óm oetbundig te waere getoand. Ouch de gewone man hèj doe geine tied meë óm d'r oere euver te doon óm ein cravate te knuipe. D'r bleve mèr 'n paar knuipe euver; 't nóndezjuke (vlinderdas), de Ascot en de Four-in-hand. Dees lètste wirt gezeen es oos hujige krevat en wat veer later ouch es ein knoupmethoade zint gaon zeen. Doordat ouch 't bördje van de blouse eindj 19e eëuw woort ómgesjlage woort de Four-in-hand de meis populaire meneer van nekmode. Deze Four-in-hand waas doe nog ein rechte stugge reep sjtóf die meë gevawwe dan geknuip woort. 't Woort veurnamelik op zien plaatsj gehawwen door de krevattesjpang. In 1926 woort de krevat zoa-es die in de hujige vorm bekènd is, gebaore. In New York knipde Jesse Langsdorf de krevat oet drie deile en sjuuns oet 't sjtóf (sjuuns op de weefsjtructuur). Hiejdoor kroog de krevat meë elasticiteit.
't Russische woord veur krevat is galstoech (галстук < Duutsj Halstuch, wovan ouch 't Èngelsje (neck) tie is aafgeleid).
Materiaal
Krevatte waere van versjillende materiale gemaak. Meistal is 'n krevat gemaak van zieje, polyester of ketoen, mèr ouch wol of laer wirt gebruuk óm krevatte te make. Veural zieje is erg gesjik ómdat dees euver 't algemein van hoagere kwaliteit en duurder zint es krevatte van bieveurbeeld polyester. Van welk materiaal ein krevat ouch gemaak is, biej normaal gebruuk óngervundj ze erg wènnig sjlietaag en kènt dus, mits good óngerhawwe, jaorelank mitgaon. Vervorming wirt veurkómme door de knoup d'r veurzichtig oet te haole en door neet aan 't dunne eindj van de krevat 'door de knoup heen' te trèkke.
Wieze van knuipe
thumb|right|220px| Gangbaar draagwieze van 'n krevat. Krevatte kènne op völ versjillende menere waere geknuip. Weitesjappers Thomas Fink en Yong Mao van de Universiteit van Cambridge publiceerde in 1999 ein wiskundige sjtudie euver 't sjtrikke van krevatte. Hiejoet bleek dat 'n gemiddelde krevat op 85 versjillende menere gesjtrik kènt waere. De lengde van de krevat en de dikte van de knuip beperke 't aantal meugelike menere óm de krevat te sjtrikke.
Veer van de meis bekènde knuipe zint:
Aop-midde gerónje veurklinker
d'n Aop-midde gerónje veurklinker of gerónjen haafaope veurklinker is 'ne klinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
Kènmirke
Kènmirke vannen aop-midden óngerónje veurklinker zeen:
Krevat
Wieze van knuipe
Video-instructies op Youtube.com
Aop-midde gerónje veurklinker
Limbörgs
d'n Aop-midde gerónje veurklinker is zowaal lank es kort wied-verbrèdj in 't Limbörgs spraokruum. Sómmige dialekte gaeven häöre veurkeur aan anger allofoons, wie d'n aop-midde gerónje centrale klinker in 't Mestreechs, enne midde gerónje veurklinker in 't Kirkräödsj.
Krevat
Wieze van knuipe
Nao 't oetkoume vaan de film The Matrix Reloaded oontstoond eve 'n hype roond de knuip die 't karakter The Frenchman/The Merovingian gebruukde. Op Youtube is ouch 'n filmpke te zien wie die knuip gemaak kin weure:
Aop-midde gerónje veurklinker
Limbörgs
In sómmige dialekte, mit naam in 't zujelik Limbörgs spraokgebied, kump onna de lange variantj èù veur, de midde gerónje veurklinker. Deze kóntrasteertj den mitte langen toe-midde gerónje veurklinker, gesjreven es eu, ennen aop-midde gerónje veurklinker , gesjreven es äö.
Krevat
Trivia
Dassen zijn de dingen die je kunt kiezen, wat ook je maat is. Leve de das, want als er maar keus is, dan is de das de kroon op 't werk.''
Intolerance (film)
Intolerance is 'ne stèlle film ('ne film boe-in inkel beeldsignaal veurkump) oet 't jaor 1916 door de rezjiseur D.W. Griffith en geproduceerd door D.W. Griffith in de VS. De film weurt gezien es eine vreuge klassieker in zien genre, de drama-cinema. Belaangriek rolle woorte gespäöld door Vera Lewis, Ralph Lewis, Mae Marsh, Robert Harron, Constance Talmadge, Lillian Gish, Josephine Crowell, Margery Wilson, Frank Bennett, Elmer Clifton, Miriam Cooper en Alfred Paget. De film däört in zienen originele vörm 210 minuut.
't Verhaol vaan de film is gesjreve door D.W. Griffith, Hettie Gray Baker, Tod Browning, Anita Loos, Mary H. O'Connor en Frank E. Woods. Wijers woort de film gesjote mèt 't camerawèrk vaan Billy Bitzer.
De film kaom oet op 5 september 1916. Nao sjatting kosde 'r in zienen tied zoe'n $385,907. 't Had op force vaan die sjatting 'n opbrings vaan $1 mieljoon.
Erbium
Erbium is e sjemisch element mit es symboeal Er en 't atoeamnómmer 68. 't Is 'n zilverwit lanthanied.
Erbium is e vrie zaach en buugzaam metaal mit 'ne klaor metallieke glans det bie standerdtemperatuur en -drök minder snel wuuertj aangetas dore lóch es väöl anger lanthanide. In zichbaar, ultraviolet- en infraroeadleech vertuuentj erbium e karakteristiek spectrum. De meiste zalte van erbium höbben 'n raos kluuer.
Inne netuur kump erbium neet veur es e vrie element, mer 't kump veur in mieëder minerale worin ouch anger lanthanide waeren aangetróffe wie gadoliniet, monaziet en bastnäsiet. De wichtigste commercieel brónne veur erbium zeen de minerale xenotiem en euxeniet.
Toepassinge
Erbium wuuertj väöl toegepas es 'ne fotografische filtjer enne vaerkreftige eigesjap maak 't e broekbaar additief in legeringe. Erbium wuuertj ouch väöl gebroek in fotonica, ómdet de band gap euvereinkump mitte golflingdje wobie glaasvaezel de hoogste transmissie haet. Anger toepassinge zeen:
Inne glaasindustrie wuuertj erbiumoxied, det 'n raos kluuer haet, gebroek veur 't kluuere van glaas. Dit glaas wuuertj döks gebroek veur zónnebrillen en gojekoupe sieräöj.
Leverkuuse
Leverkuuse (Duuts: Leverkusen) is 'n krinkloes stad (stad die neet behuurt bis 'ne krink of Kreis, dus Kreisfrei is) in 't zuidweste vaan Noordrien-Wesfale. De Rienlandse plaots vilt oonder 't Regierungsbezirk Köln en ligk neve de steij Kölle en Solingen en de kring Rheinisch-bergischer Kreis en Kreis Mettmann. Leverkuuse ligk op 'n hoegte vaan 60 meter. De stad heet 'n oppervlak vaan 78,87 km², en volgens de census vaan 2014 gief 't dao 160.819 inwoeners. Heimèt heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 2039 de veerkante kilometer. Sinds de nuie stadsraod vaan 2014 is, in tegestèlling bis de meiste Rienlandse steij, de CDU de groetse polletieke partie mèt 17 zetels. Op de twiede en daarde plaots komme daan SPD (14) en Grüne (5). In Leverkuuse gief 't gein universiteit, Fernuniversität Hagen wirk evels väöl mèt Leverkuuse mèt. 't Gief ein hoegesjaol, al gaon de meiste studènte studere in Kölle. De stad besteit oet drei distrikte.
Ooszee
De Ooszee (ouch waal Baltische zee genumpdj, nao 't lat. Mare Balticum of suebische zee nao de historiese sjtam de Suebe in de deilsjtaot Mecklenburg) is ein 413.000 km² grote en toet 459 m deepe binnezee in Europa en guldj es de grootste brak water zee op de aarde. De inhaad van'ne ooszee is ongeveer 20.000 km³. De zee besjtuitj pas vanaaf 't 6e millennium v.Chr. Qua vorm duitj de Ooszee get dinke aan ein grote rivier mit ziejriviere (Finse Golf en Botnische Golf). Oet geologies ongerzeuk is inderdaad gebleke det in 't Pleistoceen hiej ein rivier mot höbbe gelaege: de Eridanos.
Fligny
Fligny ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
Ooszee
Ligking en begrenzing
De Ooszee deiltj 't Scandinavisch sjiereilandj van 't vaste landj in Noord-, Noordoos- en Midde europa.
Fligny
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en ies 't 't sjtökske Frankriek wat 't korsbie de Limburge liegk.
Ooszee
Ligking en begrenzing
Mit de wiezers van'ne klok mitgaondj, grenze devolgende lenj aan dees 'binnezee':
Fligny
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 188 luuj op 'n oppervlaak van 6,850 veerkante kilometer en daomèt goof 27,45 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukinsverangering van +0,54% de jaor.
Ooszee
Haves aan'ne Ooszee
Grote havesjtaej direk of indirek aan'ne Ooszee zeen:
Eilenj in'ne Ooszee
De Ooszee is riek aan eilenj, Eilandjgroepe en -ketes en bewoondje en onbewoonde eilendjes. Exakte aantale waere neet genumpdj mer 't zeen d'r heel väöl.
Anne-Marie Lizin
thumb|250ps|A-M Lizin tiedens 'n interview van Shanite Simmons tiedens häör bezeuk an Guantanomo thumb|150px|Anne-Marie Lizin Anne-Marie Lizin (Hoei, 5 januari 1949 - Hoei 17 oktober 2015) waor 'n Belzje licentiate in de economische wetensjappe (ULg), socialistisch politica, gewaeze väörzitter van d'r Senaat en burgemeester van Hoei.
In d'r Senaat haat Lizin gezörgd vör wètgaeving óp 't vlak van de miensjerechte, wie de wèt öm gewaeld tössje partners taege te goeë, de wèt die de administratieve detentie va illigaal vraeme bekórt en 't actief keesrech bie gemèngderaodsverkiezinge an vraeme toe te kènne.
Ooszee
Denemarke
De grootste Deense eilenj Seeland en Fünen deile de Ooszee van 't Kattegaat. Op Seeland ligktj de Deense hoofsjtad Kopenhage (København). Seeland is 't grotste eilandj van 't Deens keuninkriek (oetgezonjerd 't aan Denemarke gekoppeldje Greunlandj) en intösse door ein brögk en eine tunnel mit Zjwede en door eine treintunnel en ein brögk mit 't derdgrotste Deense eilandj Fünen verbonje.
Anne-Marie Lizin
Väör de OVSE (Organisatie väör Veilighèèd en Samewèrking in Europa) deeg Lizin o.m. ónderzeuk nao Guantanamo Bay, oeëin ze oordeelde dat 't detentiecentrum gesjlaoëte moes waeëre.
Óp 8 december 2008 kriet ze tiedens 'n congres in Helsinki 'n hartaanval en mót dao direc 'n zjoeër operatie óndergoeë. In januari 2009 kieëm ze in öpsjpraak ömdat ze 'n Visa-kaart van 't Centre Hospitalier Régional Hutois (CHRH) gebroekd zów ha en wert ze tiedelek gesjorst oet de PS. Óp 16 februari kondigt ze aan dat ze truuktraejt es burgemeester van Hoei, mae blieft gemèngderaodslid en zal in 2012 mètdoeë an de vólgende verkiezinge.
Ooszee
Denemarke
De Deense eilenj zeen väöl dichter bevolktj es 't sjiereilandj Jutlandj. De meiste eilendjes ligke in'ne Deense zuidzee. Dao zeen de groter eilendjes wie Falster, Møn, Langeland, Ærø en Alsen te vinje. Verder nao 't ooste ligktj den nog 't eilandj Bornholm.
Stikstof
Stikstof is e chemisch illemint, wat bij kamertemperatuur versjijnt es 'ne kleur-, smaak- en reukloos gaas, en veur achenzeveteg procent in de eerdse atmosfeer veurkump. 't Kump ouch riekelek veur in alle levende wezes (oonder mie in aminozoere), en in versjèllende zoere en mineraole wie ammoniak (NH3), salpeterzoer (HNO3) en cyanides (Xn1(CN)n2).
Ooszee
Duitslandj
Biej Duitslandj heure de grote Ooszee-eilenj Fehmarn, Rügen en Usedom, ouch veur ein gedeilte Pools.
Stikstof
Stikstof oontlient ziene naom aon 't feit tot 't euvergroet deil vaan de loch um us eweg die bij 't aoseme neet gebruuk kint weure oet dit gaas besteit. De Grieks-Latiense naom nitrogenium beteikent "salpeter-verwèkker", omdat deze stof veur e deil oet stikstofatome besteit.
Ooszee
Duitslandj
Fehmarn ligktj veur 't sjiereilandj Wagrien in'ne Lübecker baai en is mit 't vaste landj verbonje via de Fehmarnsundbrögk.
Stikstof
Touwpassinge
Ammoniak, salpeter(zoer) en cyanides weure in de industrie veur väöl versjèllende doele touwgepas; in kunsmes, veur explosieve, bij de raffinaasj vaan metaole etc. Zuvere stikstof weurt väöl gebruuk es me dinger steriel wèlt hawwe: allewel tot sommege bacterië stikstof oet de loch verbinde mèt ander illeminte kin geine levesvörm in zuvere stikstof euverleve. Umtot gaasvörmege stikstof direk mingk mèt de loch vaan boete gebruuk me vloejbare stikstof oonder hoegen drök en lieg temperatuur. Dit vint zien touwpassing bij de modernste veujselbewaoringstechnieke, bij 't opsloon vaan vloejbaar explosieve, bij de productie vaan (micro-)elektronica, bij de productie vaan rósvrij staol en bij 't oontsmette vaan vrattele.
1 september
Heiligedaag van Egidius
Sjtad
miniatuur|Sjtad 'n Sjtad is 'n plaats wo miense wone. Traditioneel wore sjteejer plaatse mit sjtadsrechte, es 't höbbe van 'n sjtadsmoer of 't haoje van 'n mert. Taegeweurdig wörd 't óngersjeid tösse sjtej en dörper meistal gemaak op gróndj van 't aantal inwoners of van 't veurzeningeniveau. Wo dörper zich kinmerke door e lanjelik karakter, minder veurzeninge en 'n hechte gemeinsjap, zeen sjtej dichter bevolk, höbbe meer veurzeninge, en kinne gèn hechte gemeinsjap. Inwonersaantalle zeen es maotstaf sterk aafhenkelik van de algeheel bevolkingsdichheid van e gebied: zo zal 'n plaats mit zoget 1000 inwoners in Tsjaad al 'n sjtad zeen, wiel dao in Japan teminste 100.000 inwoners veur neudig zeen.
1 september
Nationale fièsdaag in Slowakieë en Oesbekistan
Ooszee
Duitslandj
Rügen, 't grootste Duitse eilandj, is mit de Rügendam en de Rügenbrögk bie Stralsund mit 't vastelandj verbonje.
Sjtad
Begrip sjtad
't Ongersjeid tusse sjtad en gemeinte is veural organisatorisch en juridisch, soms vormp 'n sjtad mit de omligkende dörpe 'n gemeinte. Veur de Nederlands wètgaeving besjteit de term sjtad neet, die kint allein gemeintes ('n oetzundering is de hoofsjtad Amsterdam). Op 't Belsj kinne gemeintes bie Keuninklik Besjloet waere aangeduujd es 'n sjtad.
Ooszee
Duitslandj
Usedom, wovan 't oostelik deil biej Pole heurtj besjtuitj veur ein groot deil oet baaie en sjiereilenj op 't eilandj zeen ouch väöl binnemaerkes.
Sjtad
Subsjteejer
Róndj grote sjteejer bevinje zich duk 'n aantal anger plaatse die ouch 'verstedelik' zeen, det wil zegke det ze groter zeen gewaore en gedeiltelik hun dörpse karakter höbbe verlaore. Deze zogenaamde subsjteejer zeen meistal sterk op de sjtad gerich veur voorzieninge en werkgelegeheid. Sjtad en subsjteejer same heite 'n agglomeratie. Sjteejer mit miljoene inwoners nömp me 'n miljoenestad (metropool, metropolis).
Ooszee
Eslandj
Eslandjs grootste eilandj, en daomit ouch 't grootste eilandj in 't Balticum is Saaremaa (Ösel). 't volgendje grote eilandj is Hiiumaa (Dagö). Daonaeve is d'r ouch nog 't eilandj Kihnu.
Sjtad
Waereldsjteejer
'n Waereldsjtad is 'n prominent internationaal centrum op 't gebied van hanjel, bankweze, financië, innovatie en mert. De term waereldsjtad waerde geïntroduseerd door sociologe Saskia Sassen in 1991 en wörd sindsdien, dankzij de toenömmende globalisering, in toenömmende maote gebroek. De term deent neet te waere verward mit miljoenesjtad. Wo 'n miljoenesjtad 'n groot inwoneraantal haet, haet 'n waereldsjtad internationaal väöl invloed en mach. Waereldsjteejer höbbe volges Sassen meer mitein gemein dan mit sjteejer in hun eige landj. In toenömmende maote höbbe waereldsjteejer gén lenjelike politiek meer neudig, maar ze ongerhaoje drèkte bänj mitein. Ouch in Nederlandj wörd dit steeds dudelikker, wat te zeen valt aanne toenömmende vraog nao meer autonomie veur de Randstad, bijv. door 'n Randstadprovincie.
Ooszee
Finlandj
't aantal Finse eilenj weurdj mit ongeveer 80.000 aanegaeven. In det aantal zeen de 6500 eilendjes van Åland ouch mitgeraekendj. Daomit zeen de meiste eilendjes in'ne Ooszee Fins grondjgebied.
De vesting Suomenlinna ligktj op'pe eilenj veur Helsinki, 't Sjtuitj op'pe lies van waerelderfgood van Unesco.
Ålandj
Tösse Zjwede en Finlandj ligktj de biej Finlandj beheurendje, mer mit autonoom rechte Zjweedssjpraekendje, eilandjgroep Ålandj, die wie hiejbaove al gezag oet 6500 eilendjes besjtuitj, maar wovan d'r maar 65 zeen bewoondj, d'r wone in totaal ongeveer 26.500 miense (Enj 2004).
Pole
Pole deiltj Usedom mit Duitslandj. Helemaol biej Pole heurtj 't eilandj Wolin. Daonaeve zeen d'r nog ein heel deil klein eilendjes veur Szczecin.
Ruslandj
Ruslandj bezitj mit Kotlin veur Sint Petersburg ein histories belangriek eilandj. 't is baeter bekindj in'ne gesjiedenis es Kronstadt de gelieknamige sjtad en vesting.
Zjwede
't Grootste eilandj van Zjwede is Gotlandj. Hiej weurdj de eige taal, 't Gotnisch, gesjpraoke. Belangriek veur Zjwede is ouch 't anger groot eilandj Öland. Ouch veur de Zjweedse kus ligke doezendje klein eilendjes die ouch deils bewoond zeen.
De hoofsjtad von Gotlandj, Visby, sjtuitj ouch op'pe lies van waerelderfgood van Unesco.
Haore
Haore kèn zeen:
Hore of Haore kèn ouch de Limburgse oetsjpraok zeen van de sjtad Hoorn in Naord-Hollandj en anger Nederlandse plaatsje mit dae naam.
Ooszee
Klimaat
't zuidelik deil van'ne Ooszee ligktj in'ne gematigdje klimaatzone, die bie Denemarke oetgesjpraoke maritiem trekskes haetj, nao 't ooste kumps se langzaam in een landjklimaat. 't Noordelik deil, veural in'ne Botniese Golf, dao haers ein poolklimaat. Omdet de Ooszee neet beïnvloedj weurdj door de werme golfsjtruim, en 't oppervlak redelik klein is, de toeveur van zeut water door de väöle riviere groot is, is 't zoutgehalte van de Ooszee heel leeg. Det leeg zoutgehalte is ouch de raeje det de Ooszee 's wintjers sjnel dichvruus. Daodoor werktj de ooszee nao eine sjtrenge wintjer es kaajreservoir. Men kan daorom bienao sjpraeke van ein Ooszeeklimaat. Havesjtaej wiej Oulu in Finlandj telle soms zes iesmaondje. Iessjotse kinne in kaaj wintjers zo groot waere det ze d'r op kins sjtaon. Dao zeen mer ein paar eilendjes wie Bornholm die profitere van ein ongeweun mild microklimaat.
Oetwerkinge van'ne klimaatverangering
De Ooszeeregio wermdj baovegemiddeldj op: In'ne letste eeuw waerdje 't aan'ne ooszee 0,85 grade wermer, waereldweit bedroog de sjtijging "maar" 0,75 grade. Sins 1990 is de lochtemperatuur gemiddeldj ongeveer 1 graad wermer es de decenia d'rveur. Veur 't enj van'ne 21e eeuw kan de lochtemperatuur in die regio tösse drie en zes grade sjtijge.
Laeve in Ooszee bedreigdj
Volges Finse zoöloog Marko Reinikainen waere väöl saorte laeve in'ne Ooszee mit oetsjterve bedreigdj. D'r zoew sjteeds minder vers oceaanwater de Ooszee insjtruime. 't Kattegaat, de sjmale toegangk toet de Ooszee, weurdj sjteeds ondeper doordet de baom dao sjtijgtj. Door deze natuurlikke drempel gedije in'ne Ooszee sjteeds meer blauw en greun alge. De alge versjtikke anger saorte laeve in'ne zee wo-onger de kabeljauw, dae inmiddels zeldzaam is gewore. Marko Reinikainen zaetj det grote gedeiltes van'ne Ooszee ecologisch dood zeen.
Bronne
De duitse, Ingelse en Hollandse Wikipedia zeen es bron gebroektj
Häöp
[[Plaetje:Skeletal pelvis-pubis.svg|300px|thumb| Gerieëps van 't bekke (veuraanzich)
1=hèlgebein, 2=dermbein, 3=zitbein, 4=sjaambein (4a=corpus, 4b=ramus superior (richting kop), 4c=ramus inferior (aan sterkantj), 4d=tuberculum pubicum), 5=symfyse (sjaambeinsvoog), 6=häöpkómp, 7=foramen obturatum, 8=stertbein, roeaj strepelien= linea terminalis ]] De häöp of 't häöpbein (Letien: os coxae) is 't oetstaekendj deil van 't lief wo 't bein is verbónjen ane rómp. De beneuming wuuert owwel gebroek veur 't häöpgelenk.