cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
In 't nuujs - Nederlands Limburg/2008-2013
2013
In Remunj en ómgaeving weurt 'ne lichte aerdsjóddel (magnitude 3,4) gevoolt.
Op de vlöchsjtroek aan de A2 bie Ech vèntj 'n sjtaekpartie tösse twie men oet Heële plaats.
Bij 'ne brand in Heugemerveld, Mestreech, koume twie kinder um.
2012
I Lankgraaf brant e bedriefsgeboew van Licom Groen oet.
De ganse VVD sjtap oet 't colleesj van Remunj as reactie op 't óntsjlaag van Jos van Rey. Nog dezelfde dag trejt Ricardo Offermanns, dae as kandidaat-börgemeister van Remunj bie de zaak betrokke waas, trök as börgemeister van Meersje.
Jos van Rey trejt trök as wèthajer en senator noe me häöm van corruptie verdènk.
Op de A67 bie Bree gebäört 'n kettebótsing.
De Zèsde Floriade in Venlo weurt aafgeslote. Zoeë'n 2 miljoen luuj hebbe de beurs bezoch.
Nao bemiddeling van minister Maxime Verhagen (Economische Zakes) nump BMW 't NedCar-febrik in Bor euver. 't Geit dao de Mini boewe.
In Sjlennich löp de Gulp euver, wat veur hóngerddoezende sjaoj zörg.
Nidwalden
Plaotse en gebede
Nidwalden is verdeild in 11 gemeintes:
In 't nuujs - Nederlands Limburg/2008-2013
2012
Mitsubishi maak officieel bekèndj dat 't NedCar aan investeerder VDL geit verkoupe. Al ieder waort bekèndj dat BMW hie in de toekóms de Mini hoop te make.
Petr Fiala
thumb|Fiala in [[Praog, 2019.]] Petr Fiala (Brno, 1 september 1964) is 'nen Tsjechise polletieker, polletieke weitesjapper en 'nen hoeglieraar. Vaanaof november 2021 is heer de premier vaan Tsjechië. Heer is lid vaan de rechs-conservatieve polletieke partij Democratische Börgerpartij (Občanská demokratická strana, ODS). Die partij is deil vaan de Europese polletieke partij Europese Conservatieve en Hervörmers (European Conservatives and Reformists, ECR). Dao zien ouch de Belzje Libertair, Direct, Democratisch en N-VA, de Duitse Alternative für Deutschland (AfD) en Familienpartei Deutschlands en de Nederlandse SGP, FvD en JA21 deil vaan.
In 't nuujs - Nederlands Limburg/2008-2013
2012
De gezèt De Limburger maak bekèndj dat eine broeder Andreas tösje 1952 en 1954 in 't sint-Joezepsinstituut veur zwaakzinnige in Hael 37 kènjer haet doedgemaak mit euverdoses morfien. De zaak is intösje verjaord en alle betrokkene zeen doed.
In de oetgaansnach van vriedig op zondig weurt de jónge Glenn de Haen oet Munstergelaen in Zittert op sjtraot vermaord.
Mofert weurt geraak daor 'ne windjhoos.
De Mestreechsen avvekaot Fernand Tripels weurt doed gevoonde in Laoneke.
In de zujelike provincies Zielandj, Naord-Braobentj en Limburg waere, mit de inveuring van de zoegeneumde wietpas, coffeeshops besjlaote clubs wo gein boetelenjers mie kemp kanne koupe. Shophauwers in Mestreech zeen alvas neet van plan zich dao-aan te hauwe.
't CDA bläös de coalitie in de Provinciaal Sjtaote van Limburg op, nao de controvers róntjelum 't sjtaotsbezeuk van d'n Turkse presidèntj Ahmed Gül en de kritische hawding van coalitiegenoet PVV daotaege.
Bij de Heëlerbaan in Heële vink 'n sjeetpartij plaatsj, wobij inne doeëje vilt.
Ella Vogelaar
thumb|Ella Vogelaar in 2007. Catharina Pieternella (Ella) Vogelaar (23 dieëtsember 1949, Steenbergen - 7 oktoeaber 2019, Utrech) waas 'n Nederlandjse politica veure PvdA.
In 't nuujs - Nederlands Limburg/2008-2013
2012
Bie 'n boerderie in Kelpe-Oler weurt vogelgriep gevónge. Alle 42.700 stroetse waere geruumdj; in de ómgaeving kump e verveursverbod op ploemveeprodukte.
In de sjtatie van Voelender brik 'ne groeëte brand oet.
Ella Vogelaar
Op 22 fibberwarie 2007 woort zie dore minister-prizzendèntj Jan Peter Balkenende beneump toet minister sónger portefeuille in zie veerdje kabinèt veur Wone, Wieken en Integraasje; det bleef zie toet 11 november 2008. Zie steit bekandj veuren aanpak vanne perbleemwieke, die me saerden ouch kèntj es de Vogelaarwieke.
In 't nuujs - Nederlands Limburg/2008-2013
2012
Mitsubishi zaet in 2013 gans te sjtoppe mit de productie bie NedCar in Bor; normaal gezeen geit 't febrik noe toe.
Sjtaotelid Harm Uringa, ex-PVV, liet 'nen internen e-mail oetlaeke wo-in PVV'er Cor Bosman 't PvdA-sjtaotelid Selçuk Öztürk beleidig. De PVV zèt Bosman dao-op oet de fractie.
Ella Vogelaar
In november 2008 kwaam zie inne perbleme door 't aafsjaffe vanne Verwiesindex Antilliane, e register van Antilliaanse perbleemjeug. Zie dieëj det kort op e bezeuk ane Antille, wersjienlik ónger Antilliaansen drök, sónger veuraaf steun te zeuke bieje achterban of 't parlemènt. Eberhard van der Laan naam Vogelaar zien taken es minister euver.
Nidwalden
Distrikte
't Gief gein distrikte in Nidwalden.
Emmanuel Lévinas
Emmanuel Lévinas (Kaunas, Litouwe, 12 januari 1906 - Paries, 25 december 1995) waor 'ne Joods-Franse filosoof va Litouwse aafkomst. Wijsgerig bezieë waor-e 'ne fenomenoloog en existentialist. Z'n deenke haat väöl invloed op de hedendaagse filosofie, in 't bezoonder binnen d'r ethiek.
Laevesloop
Lévinas waoërt gebaore in Litouwe in 'n joods gezin en waoërt ooch volges die traditie opgevoed. Wie e 11 jaor waoërt sjpäölde de Russische Revolutie. In dae tied wonde-e in de Oekraïne. In 1923 sjtudeerde-e filosofie in Duutsjlaand en Frankriek. E bleef in West-Europa en noom in 1939 de Fraanse nationalitèèt aa. In d'r Twiede Waeltkrèèg dènde-e in 't Fraanse leger en waoërt krèègsgevangene van 1941 bies 1945. Lévinas verbleef in kaampe in Frankriek en Duutsjlaand. Bekaans z'n gaanse familie in Litouwe waoërt in concentratie- en vernietigingskaampe vermoord dör de Nazi's.
De Ander centraal
Lévinas schrieft de Ander bewus mèt 'n hoofdlètter om 't oonophefbaar andersj-zieë van de ander te benaodrukke. De Ander kan en maog dör mich neet gebruukd werre vör eege doeleinde en is noeëts oongewild te integrere vör mien èège doeleinde. Volgens Lévinas waor de Ander 'n weerloos sjepsel dat 'n appel dèèt op m'n verantwoordelijkhèèd. In d'r fond is de relatie töt de Ander bie Lévinas dus ethisch va aard.
Alteritèèt
In z'n hoofdwaerk 'Totalité et Infini' verbrèjt Lévinas z'ne fundamentele kritiek (gèng ruumte voor de Ander) töt de totaal westerse wiesgerige traditie. In gaans de westerse deenktraditie zow d'r ten dèpste 'gèè begrip väör de ander' gewes zieë. 't Westerse deenke is d'r ömmer op oet gewes öm dat wat aandersj is te reducere töt get beheersbaars. Deze tendaens gèèt volges Lévinas truuk töt op 't antieke Griekse deenke dat alles wat neet-Grieks waor Barbaroi neumde. Alteritèèt kan gedefinieerd werre es 't oonophefbaar andersj-zieë van de Ander. De Ander is noeëts dör michzelf in te sjlète in 'n zelf oontworpe systeem en wert daovör dör Lévinas ooch ömsjraeve es 't Ooneindige. Gaans 't waerk va Lévinas is 'n poge öm de transcendentie van de Ander ten opzichte van 't zieë filosofisch te articulere. Dit dèèt-e oonder andere dör 'n fenomenologische besjrieving te gaeve van 't gelaat van de Ander. De versjiening van 't weerloze gelaat van de Ander kan mich d'r toe bewaege de zörg vör 't èège zieë te vergaeëte. De Ander dèèt dan, mèt ander waoërd 'n appel op mieng verantwoordelèkhèèd.
D'r impact van 't gelaat
Volges Lévinas haat 't versjienge van 't gelaat van de Ander driej kenmaerke:
't Gelaat es perzuuënleke expressie
Lévinas gèft aa dat os örsjte kènnismaking van de mèdmiensj verlöpt via de waarneuming van 't gelaat. Dit gelaat tuuënt zich zelfsjtendig an os, dat wilt zègke: 't löt zich an os zieë ohne dat ieëmes aandersj invloed kan oetoefene op de vörmgaeving van 't gelaat. Dis zelfsjtendighèèd van 't Gelaat van de Ander is belangriek ömdat daomèt, in örsjte instantie, de Ander besjtèèt, los va mieng verlanges en weunsje. Dit betekent dat v'r motte erkènne dat d'r ieëmes aandersj boete os is, dae nèèt töt mich èèges te herleide is. Dae Ander besjtèèt op zichzelf, is zelfsjtendig. Dat betekent ooch dat dae ander èège verlanges haat die v'r dene te respectere.
In 't nuujs - Nederlands Limburg/2008-2013
2011
Winkelcentrum 't Loeën i Heële weëd toegedaon um insjtortingsgevaor.
D'n Academischen Hospitaal in Mestreech haet 'ne intösse opgehaeve opnamesjtop ingesjtèld veur ein van zien aafdeilinge, naodat 't norovirus is gevónge. Dit virus is de aafgeloupen tied op versjillende plaatse in de provincie aangetroffe, boete Mestreech ouch in Gebrook en Hael.
Sjinkerij De Bóbbel in Mestreech weurt tot de bèste kaffee vaan Nederland oetgerope.
D'n Angolesen asielzuker Mauro Manuel, die sinds jaore ien Aostrem woeënde, krieg van de Twieëde Kamer, óndanks waekelange proteste, gieën verlengde verbliefsvergunning.
De malbergovie (Proterorhinus semilunaris), 'nen exotische vèsj, weurt in 'n ziebaek van de Maas gevónge.
Bij Se-Gietere weure archeologische voondste gedoon vaan tösse 70.000 en 100.000 jaor aajd, die aon Neanderthalers kinne weure touwgesjreve.
't OM geit in hoager beroep in de zaak-Anita C.
Bie 'n óngelök op de Maas bie Kuuk (Noord-Braobant) veurt 'ne speedboot op 'n vrachtschip. Vier van de saeve opvaorende verdrinke; se kómme uut Gennep, Otersóm en Offere.
De tribbenaal in Mesjtreech sjprik Anita C. oet Gelaen vriej van kènjermaord of -doadsjlaag.
't Opebaar Ministerie eis in de zaak taege de Gelaense Anita C. ach jaor gevangenis. 't Weurt verdach van meërvoudige kènjermaord.
Twie Belzje 'carjackers' weure in Mestreech nao 'n wèl achtervolging aongehawwe.
Door bezuniginge op 't ministerie van Defensie mótte de kazèrn in Buul en twie in D'n Haag sjlete. De KMS in Wieërt weurt verplaatsj nao Ermelo (provincie Gelderlandj) en e financieel ketoer in Egelse weurt verplaatsj nao örges angers in Zuud-Limburg.
I Heële brengk inne sjportsjaol aaf, 't valle ging sjlachopfere.
Beej 'n asielzeukerscentrum in Ech sjtiktj 'nen asielzeuker oet Liberia zichzelf in brandj.
Door e laek in de waterleiing bie Zjweikese kump in groate deile van Zuud-Limburg gei water oet de kraan.
Beej 't Sint Jans Gasthoes in Wieërt wuuërtj de MRSA-bacterie gevónge, wo-op 'n opnamestop volgtj.
Beej Baoksem vluug 'n autobedrief in de brandj. De N 280 denaeve mót waere aafgezatj.
Mary-Anne Goossen oet Rooj weurt nao achtien daag vermissing gevónje in de berg biej Malaga (Sjpanje).
De vrouw oet Kelpe-Oler die same mit häöre vrundj häör kèndj seksueel had misbroek weurt in hoeger beroop veroerdeild tot 7 jaore opsjleting en tbs; dit is mier as wat d'n tribbenaol in iersten aanlag had opgelag.
Ella Vogelaar
Op 7 oktoeaber 2019 plieëgdje Vogelaar zelfmaord; zie leej al gelangentied aan depressie.
't Wittevrouweveld
thumb|right|Ligking vaan 't Wittevrouweveld 't Wittevrouweveld, wat 'ne tied laank officieel Oostermaas hètde, is 'n wiek in Mestreech. Ze ligk direk ten ooste vaan d'n otoweeg N2, ten noorde vaan de wiek Sjaan, en ten zuie vaan de wiek Amie. Aon de noord-oosteleke rand vaan de wiek ligk oonder andere 't stadion vaan voetbalvereiniging MVV, geneump De Geusselt.
De wiek steit, same mèt Lummel, Nazareth en Wiekerpoort op de lies vaan Ella Vogelaar, de minister vaan Woene, wieke en integratie, 'n lies vaan 40 Nederlandse probleemwieke.
Lies van börgemeisters van Häör
De gemèntje Häör haet van 1800 tot 1991 bestanje. In daen tied haet ze de volgende börgemeisters gehad:
't Wittevrouweveld
Naom
De naom vaan dees wiek is meugelek 'n verwiezing nao 't kloester vaan de Norbertinesse, wat ouch wel 't Wittevrouwekloester woort geneump, nao de kleur aan de habiet vaan de nonne.
Lies van börgemeisters van Häör
Bron
Dit artikel is euvergenome van zie Nederlandstalig equivalent, en wel in dees versie; dit artikel nump zelf de volgendje brón: Jac. Wijnands, De gemeente Horn 1800-1990, Horn 1990.
2 jannewarie
2 jannewarie is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n twieden daag vaan 't jaor; in e gewoen jaor koume daan nog 363 daog, in e sjrikkeljaor nog 364.
Dong Hoi
Dong Hoi is 'n stad in Viëtnam, in 't uterste zuie vaan de gelieknaomege staot. 't Is de groetste stad in Quang Binh, mèt 103.988 inwoeners. Ouch is de stad e veuraonstaond cultureel, ikkenomisch en polletiek centrum. Dong Hoi ligk 1230 kilometer ten noorde vaan Ho Chi Minhen 500 kilometer ten zuie vaan. Dong Hoi is oonder verdeild in 16 börge (phường). Lochhave Dong Hoi (ICAO: VVDH, IATA:VDH) is ein van de groeter vleegvelde in Dong Hoi, Quang Binh, Viëtnam. De lóchhave ligk ach kilometer ten noorde vaan Dong Hoi.
In 't nuujs - Nederlands Limburg/2008-2013
2011
Ralf Krewinkel (PvdA) weurt börgemeister in de Limburgse gemeinte Baek.
Keuninginnedag deit dit jaor Toear en Wieërt aan.
Beej 'ne brank in Kessel kómme 200 deure um.
De gemeinte Mestreech sjelt de liening aon MVV kwiet, ouch al kós de club neet gans aon häör veurweerdes voldoen.
Emmanuel Lévinas
Religieus Horizontalisme
Lévinas wegert de relatie töt God te zieë es 'n relatie naeve en los van de relatie töt de Ander. De Oneindige openbaart zich volges Lévinas an èè haowe aa in de literatuur en in 't gelaat van de Ander. God èèges keumt dao èèges neet aan te pas, e löt zich dör 't miensjelèke bewuszieë neet in kaart brènge. God is väölieër de Ongriepbare die 'n sjpaoër haat achtergelaote van z'n vörbiegoeë en die mich mèt de Ander haat achtergelaote. Es ich 'n appel van de Ander beantwoord, 'zeen' ich God in 't gelaat van die Andere. God sjtèèt dus niet baove d'r miensj (religieus verticalisme) mae is truuk te vinge op Aeërd in 't gelaat van de weerloos Andere. God handelt neet, God 'besjtèèt' neet, mae God geldt waal in os (ethisch) handele.
Mosbieëster
Dees hoeagoet 1 mm lang waterbieësjkes laeven in doeasvörmige, toet kelonies verkitje huuskes. Sómtieds vörme ze koosjten op rotsen en zieëwier. Anger saorte vertuuenen euvereinkumste mit mos, det inne struiming haer en trögk wuuertj geweeg. Aafgestorve kelonies waere döks 't strandj op geworpe, wo ze waeren aangezeen veur verdruueg zieëwier. Mosbieëster gaeven euveren algemein de veurkäör aan werm, troeapische watere, meh kómmen euvere ganse werreld veur.
Binne de geologie, en mit naam de paleontologie, zeen Bryozoa wichtige indicatore veur 't aafzèttingsmiljeu van 'n bepaoldj saort aan stein. Ómdet de Bryozoa delicaat organisme zeen is 't veurkómme daovan in sedimentaire stein 'n indikaasje veur e roewig aafzèttingsmiljeu. Wen de Bryozoa hieël opgebraoke zeen (en zoea-geneumdje bioklaste vörme) is de innerzjie hoger gewaes t'n tieje vanne aafzètting.
In 't nuujs - Nederlands Limburg/2008-2013
2011
De gemeintes Èèsjde en Mergraote gaon same tot Èèsjde-Mergraote. De fusie tösje Mook en Middelar, Gennep en Baerge geit neet daor.
2010
De gemeinteraod vaan Mestreech nump 'n amendemint aon wat inveuring vaan de wietpas verbeit. Heimèt weurt feitelek de status quo behawwe.
In Mestreech begèntj 't percès taege versjillende van corruptie verdachde amtenaere en mitwèrkers van 't bedrief Jansen de Jong Infra, wat de ómkouping gedaon zouw höbbe.
De hospitale Orbis in Zitterd-Gelaen en Atrium in Heële kunjige 'n fusie aan.
Me greuf 't liek oet van kampawdste Joos B. De man weurt in verbandj gebrach mit de maord op Nicky Verstappen in 1998. Drie daag later weurt bekèndj dat zie DNA neet mit 't sjpoer accordeert.
I Gebrook, op 't indusjtrieterrein De Koume, weujt 'ne groeëte brank.
In Mestreech weurt e nui colleesj geformeerd zoonder CDA meh mèt VVD en GroenLinks.
De PvdA stap oet de Mestreechse coalitie en deit 't colleesj (vaan CDA, PvdA, D66 en de Seniorepartij) daomèt valle.
Beej Baolder zeen brölkwakkers en häör koeleköpkes gezeen. De brölkwakker (Lithobates catesbeianus) is 'nen agressieven exoot oet Naord-Amerika dae boete zie laefgebeed dèks inheimse amfibieë deit oetsjterve.
E deil vaan e rondeel vaan Chateau Neercanne stort in.
In Sint-Joeas weurt 'ne jóng doead gevónje; z'ne pap weurt dao-op gearresteerdj. D'n dag dao-op bekèntj hae.
Rowwen Hèze kriegt de Edison-Oeuvrepries oetgereikt beej gelegeheid van hun 25-jaoreg bestaon.
In de Beatrixhave in Mestreech vluig 'ne berg houtknitsjele in brand. Heer zal nog daogelaank doorbrande.
Onno Hoes (VVD) weurt veurgedrage es nuie börgemeister vaan Mestreech.
In 'ne haof in Gelaen vèntj de polies drie liekskes van pasgebore kènjer. De mam wert aangehawwe.
De Universiteit vaan Mestreech geit e professoraot instèlle veur taolcultuur in Limbörg.
Beej 'n bedriefsóngelök in Blierik kump 'ne 54-jäörige Grevorster um 't laeve.
Oetgeraekendj op de wermste daag van 't jaor kómme deile van De Ruiver en Zjwame zónger water te zitte.
Bi'j 'n bedrief op de Smákterhei ien Venroj wuujt 'nen hieël groeëten brand.
De rechter ien Remund verklaort de exploitante van de Venrodse discothaek The Zenith failliet.
Bie Bor brèk brandj oet bie e recyclebedrief.
Beej 'n rechszaak taege slechtereej Porkland oet De Melderse wert bekend det dit bedrief slachaafval haet gelaeverd aan 'n bejaordetehoes.
I G'nne Busj, gemingde Lankgraaf vluig 'nen huiberg i brank. 't Blösje kan nog daag gón doeëre.
De gemeinte Mestreech wèlt MVV vaan zien financieel probleem redde door de Geusselt te koupe en de club 'n sjöld vaan 1,4 mieljoen kwiet te sjelle.
In Gratem brik 'ne brandj oet in e verkeskot. Daobie kómme 300 van de 800 bieëste óm.
Beej 'ne groeëten brank in 'n geitehajeriej in Belvend kómme e paar hóngerd geite óm.
Op 75-jaorege leeftied is Willy Caron gestorve ten gevolge vaan complicaties die oontstande waore bij een operatie in november 2009.
'n Plan wert bekend gemákt um ien Venroj 't groeëtse asielzukerscentrum van Limburg te zette. D'r zouwe zoeë'n 1200 luj ien mótte woeëne.
Bij inne brank in Egelse junt zevve jebouwe i vlamme óp.
In Valkeberg weurt gevierd dat dao 125 jaor geleje de ièrsjte VVV van Nederland woort opgeriech. Keuningin Beatrix eupent 't jubileumjaor en André Rieu geuf e konzaer in de Gemeintegrot.
I Broensem weëd ing flatgeboew ónkruumd naodat 't i brank vluug.
Flikken Maastricht
Flikken Maastricht is 'n Nederlandse pelitieserie vaan de TROS, oetgezonde op Nederland 1. 't Weurt gemaak door Eyeworks en is gebaseerd op de Vlaomse serie Flikken. Wie de naom zeet späölt ziech de serie in Mestreech aof, meh de acteurs zien veurnaomelek Hollenders en de veurtaol in de serie is 't Nederlands. De hoofrolspeulers zien Victor Reinier, Angela Schijf, Sergio Romero IJssel en Oda Spelbos.
In 't nuujs - Nederlands Limburg/2008-2013
2009
Eddy Zeelen wint 't Groeët Limburgs Dictee.
Dör d'r lieëge watersjaand kan me in Maes huuj te voot de Maas översjtaeëke.
Sphinx zeet zie zjeramiekfebrik in Mestreech touw te doen. 't Bedrief zaot al 175 jaor in Mestreech, meh 't nui febrik waor pas drei jaor ope.
Bie 'ne groeëte brandj aan de Industriesjtraot oppe Ruiver brantj e bedrief tot op de gróndj toew aaf. Umligkende hoezer blieve gesjpaord.
De KNVB trèk de proflicentie van Fortuna Zittert in, umdat de club zien financië neit goud op orde gebrach haet.
De verzórgers höbbe gorillavröwke Irala in 't GaiaPark in Kèrkraoj laote inslaope, umtot zie 'n wied gevorderde vörm vaan eierstokkaanker had, dee neet te behandele waor.
't Kieskeskroeddikköpske (e kepelke) is in de umgeving vaan Mestreech gezeen. 't Is daomèt veur 't iers in 56 jaor tot 't bies weer in Nederland veurkump.
E vleegmesjien vaan Cargolux kump mèt 't neusraad neve de baon vaan vleegveld Maastricht Aachen Airport terech.
Is Èèsjde wèrt 'n middelieëwse motteburcht oontdèkt
Minister Ronald Plasterk besjermt de mienkolonieje en -parke in Broenssem, die same 't groeëte besjermd dörpsgezich va Nederland vorme.
Door gladheid valle zeker 10 gewonde in gans Limburg.
In de Athoslaon vèlt nog e twiede look. 't Is e raodsel boe de groond naotouw is.
In de Athoslaon in Mestreech vèlt door 'n gesprònge waterleiding e meterswied look.
Mit -20,8°C biej Wieërt en -23°C in Viele waere in Nederlands Limburg obbenuujts jaorrecords bereik.
2008
Frits Rademacher störf op 80-jaorige leeftied.
Thijs Wöltgens is overleden. E waoërt 64 jaor.
De in Venlo/Tegele gebore Jeu Sprengers, veurzitter vaan de KNVB störf op 69-jaorige leeftied.
In Euverem, gemèngde Gulpe-Wittem, werre oonverwachts 400 asielzeukers oet Somalië in 'n vakantiepark óndergebrach.
Geertruidenberg
thumb|Ligking vaan Geertruidenberg in Noord-Braobant Geertruidenberg is e stedsje en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, aon de Maos, mèt 20.864 inwoeners (1 januari 2006). Sins de gemeinteleke herindeiling vaan 1997 hure ouch de kerne Keizersveer, Raamsdonk en Raamsdonksveer bij Geertruidenberg.
Geertruidenberg kraog in 1213 stadsrechte en umtot 't vreuger bij Holland huurde strijt 't mèt Dordrech um de ier vaan "ajdste stad vaan Holland". 't Huurde ouch bij de Zeve Vestingstei vaan dit gewes. Geertruidenberg hoesves de Amercentraol en ligk kortbij de Biesbos.
Neuchâtel (kanton)
Neuchâtel (Dütsj: Neuenburg; Zjwitserdütsj: Nöieburg; officieel: République et Canton de Neuchâtel) is 'n kanton i Romandië, 't francofone deel van Zjwitserlank. De hoofsjtad is Neuchâtel, meh de groeëtste sjtad is La-Chaux-de-Fonds.
Geografie
't Kanton Neuchâtel ligk i g'ne Jura. 't Grens aa Frankriek, 't Meer va Neuchâtel en aa de kantons Bern, Jura en Vaud. 't Kanton weëd opgedeeld i drei regio's: de wieënregio Venoble aan 't meer, Les Valleés en de Neuchâteler Bergregio. I die letste regio ligk óch de sjtad La-Chaux-de-Fonds. Les Valleés sjteet bekank um höare valleie.
Plaatsj
De hoofsjtad hat ungeveër 33.700 iwuënesj en La-Chaux-de-Fonds hat bekans 39.000 lüj. Le Locle is de dèrde sjtad mit 10.440 iwuënesj.
Distrikte
't Guëf zès distrikte in 't kanton Neuchâtel:
Bevólking
Va de iwuënesj kalt mieë as 85% Franzuësisj, 4,1% Dütsj en 3,2% Italiaans. Anger sjproake weëde durch zoeën 7,4% va de bevólking gekald. Van aodsher ís 't kanton protestants, meh van alle iwuënesj is ungeveër 38% protestants en 31% katheliek.
Economie en toerisme
't Kanton sjteet unger anger bekank um zinge wieën, oeë va de gaade neëve 't Neuchâteler Meer sjtieë. 't Guëf zuvelproductie, meh de teelt va peëd is wichtiger. Wieër is de sjtad La-Chaux-de-Fonds 'n typisch oermakesjsjtedsje. Toerisme is vöal te vinge aan 't Neuchâteler Meer en 't guëf industrieel irfgood of bezieënswaadighede mit dit thema, wie 'n ouw chocoladefebriek, ungereëdse muëles en e museum gewieëd aa tieëdmeëting.
'n Typische sjtrieëksjpecialiteet is Absint.
Monofylie
Monofylie of holofylie is in de biologie en de taxonomie 'n groep organisme (e taxon), wovan kan waere aangenómme det ze allemaol dezelfdje gemeinsjappelike veureljer höbbe, dae zelf ouch tót det taxon wuèrtj geraekendj en wovan al de aafstammelinge ouch in die groep zint geplaats.
E taxon det neet de gemeinsjappelike veureljer zelf bevatj, meh waal mièrder gruup die van daen veureljer aafstamme, neump me polyfyletisch; e taxon det waal de litste gemeinsjappelike veureljer, meh neet al de aafstammelinge bevatj, hètj parafyletisch.
E monofyletisch taxon neump me ouch waal 'n klaad.
Bjerkreim
thumb|De ligking van Bjerkreim in de pervincie Rogaland. Bjerkreim is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Rogaland in Nórwaeg. De gemeinte had 2.475 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 659,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 3,8. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1114.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Sjleutelbloom
De sjleutelbloom ies ’n bloom in de familie van de primula's. De Latiense naam Primula (primus beteikent ièrsjte) lièt zeen dat ’t ein van de ièrsjte bleujende plante ies in ’t jaor; ze eupent ’t bleujsezoen. ’t Sjerm van losse bleumkes, dat de plant typeert, weurt vergeleke mèt ‘ne sjleutelebosj.
Betuwe
De Betuwe is 'n streek inne Nederlandjse pervincie Gelderlandj, gelaenge tösse de Waal in 't zujen enne Nederrijn enne Lek in 't naorde.
Sjleutelbloom
Soorte
Drie bekènde soorte in Nederland en Belsj zin:
Kèrkesjleutel of gouwe sjleutelbloom
thumb|250px|Gouwe sjleutelbloom De gouwe sjleutelbloom woort vreuger gewoon of echte sjleutelbloom geneump. Ze ies herkènbaar aan de intense doajergael kleur van de bloom mèt in de kelk vief oranje vlekskes. In Zuud-Limburg sjteit deze vreugbleujer in tuine of verwilderd in groepe es bodembedèkker in de hellingbösj en in de beekdale. De klokvörmige bleumkes, die in ‘n gruupke bie-ein sjtoon op ‘ne behaorde sjtengel, zin eetbaar. Deile van de plant were in cake- en pannekokebesjlaag gebruuk en ouch veur ‘t verve van paosjeier toegepas. ‘ne Nederlandse volksnaam ies bakkroed.
Betuwe
Euvere herkóms vanne naam Betuwe is väöl discussie. Zoea wuuertj gestèldj det 't waord oearsprunkelik "goje gróndj" mèntj. Det steitj den taengeneuver de Veluwe: "slechte gróndj". Die verklaoring is aevel door weitesjappers verwórpe. 'n Anger verklaoring zów kónne zeen det de naam is aafgelèdj vanne Bataviere, die in dit gebied häör kernlandj hejje.
Sjleutelbloom
Kèrkesjleutel of sjlanke sjleutelbloom
thumb|250px|Kèrkesjleutel Kèrkesjleutel of sjlanke sjleutelbloom (primula elatior) ies ’n sjlanke plant mèt get groater bleumkes in liech-, roumgeel kleure. Die sjtoon ouch in ’n gruupke op ‘ne dunne, behaorde sjtengel.
Betuwe
Inne Romeinsen tied leep de Limes, de Romeinse rieksgrens, langs de Aje Rien enne Nederrijn. In väöl Betuwse plaatse zeen Romeinse vónjste gedaon. In Elst woorte merleefs drie tempelen opgegrave: ein in 't gebied Westeraam en twieë óngere kirk. De streek behuuerdje inne Middelieëven en vreugmodernen tied groeatendeils toet 't Keteer van Nimwaege, ei vanne veer ketere van 't aad Hertogdóm Gelder.
Sjleutelbloom
Kèrkesjleutel of sjlanke sjleutelbloom
De naam kèrkesjleutel kump van de vergelieking mèt ’ne forsje sjleutel, zoa eine dae gebruuk weurt um de zjwoar deur van ’n kèrk mèt te eupene en te sjlete. De griesgreun blaar zin eetbaar.
Sjleutelbloom zónder sjtengel
thumb|250px|Sjleutelbloom zónder sjtengel De sjleutelbloom zónder sjtengel haet geine lange sjtengel mèh aan eder bleumke ‘n kort sjtengelke. De kleur van de blome ies liechgeel. Dees soort weurt ouch doorgekweek es tuinbloom, ’n hybride, in allerlei fel kleure van geel, roze, road tot paars.
Besjermde plant
Alledrie de soorte zin besjermp en maoge daodoor neet geplök were.
Grenoble
Grenoble ies 'n sjtad in 't oaste van Frankriek, in 't departement Isère. De sjtad haet 156.793 inweunersj (tèlling 2004); de totaal agglomeratie haet d'rsj 427.600. Grenoble ies de hoofsjtad, de prefectuur van 't departement Isère. De börgemeister ies Michel Destot.
Nuie Wereld
Allewijl weurt de term Nuie Wereld in twie contexte gebruuk. Ierstens in de biogeografie: in de bei Amerika's leve dèks wezelek aander bieste es op de drei continente vaan d'n Awwe Wereld. Me oondersjeit 't Paleotropisch gebeed en 't Neotropisch gebeed, wie ouch 't Palearctisch gebeed en 't Nearctisch gebeed. Mieljoene jaore vaan oonderling isolatie höbbe beveurbeeld gezörg veur Ape vaan de Nuie Wereld. In de twiede plaots gebruuk me de term Nuie Wereld in culturele zin. De besjavinge vaan de bei Amerika's höbbe ziech bekans compleet geïsoleerd oontwikkeld vaan die in Azië, Europa en Afrika. Ouch de nuier culture, die de Europeaone nao de Amerika's brachte, zien hunnen eige weeg gegaange.
Parc Hosingen
Gemingde
De gemingde Parc Hosingen besjteet oet tieën plaatsje.
Weblinks
Websites va de dörper i g'n gemingde:
Homorechte in Europa
Homorechte in Europa variëre per land. Mèt len wie 't Belsj en Nederland die 't homohouwelek erkinne tot len wie Macedonië en Roemenië die homoseksualiteit pas zjus gelegaliseerd höbbe. Tot in d'n 20sten iew gaof 't vervolginge vaan homoseksuele door gans Europa, meh sinds de jäöre 1990 zien mèt naome in Noord- en Wes-Europa aonzeenleke rechte touwgekind aon dees bevolkingsgroop. Dit kump al of neet door de verpliechting aon aonstaonde lede vaan de Europese Unie um discriminatie (vaan homoseksuele) aof te sjaffe.
Publieke opinie door Europa
Traditioneel gezeen zien Noord-, Centraal- en Wes-Europa de zoegenaomp "progressieve" deile vaan Europa mèt betrèkking tot homorechte. In Zuid-Europa is Spanje sinds 2005 ein vaan 't klein aontal len, wereldwied, gewore die 't homohouwelek erkinne en Andorra erkint sinds 2005 "börgerleke unies" (Catalaans: unió estable de parella).
Kleierdrach
Kleierdrach of streekdrach drök identiteit oet door 'n bepaoldj saort aan kleier (kostuum) te drage, die meistes wuuertj geassocieerdj mit 'n bepaoldje geografische streek of 'n tiedsperiood inne gesjiechte. Wiejer kan kleierdrach ouch de socialen en religieuze status van emes laote zeen, aevenes of emes getroedj is of neet. Döks guuef 't ouch twieë versjillige vörm van ein saort aan kleierdrach: de dorewaekse drach veur alle daag enne zóndigse drach (ouch veur fieëster en anger formeel aangelaengenheje).
Homorechte in Europa
Publieke opinie door Europa
Volges 'n oonderzeuk in 2006 door Eurobarometer mèt zoe'n 30.000 oondervraogde oet alle EU-lidstaote is de meining euver 't homohouwelek sterk verdeild. De meiste steun kaom procentueel oet Nederland (82%), Zwede (71%), Denemarke (69%), Belsj (62%), Luxemburg (58%), Spanje (56%), 't Vereineg Keuninkriek (55%), Duitsland (52%) en Tsjechië (52%). Dao-entege, de minste steun kaom procentueel oet Roemenië (11%), Letland (12%), Cyprus (14%), Bulgarieë (15%), Griekeland (15%), Pole (17%), Litouwe (17%) en Malta (18%).
Kleierdrach
Nao de kóms van 't romantisch nationalisme góng de boerebevölking van Europa model staon veur alles det ech en gewunsj oetzoog. Häöre drach kreeg vaste, tupische vörm en enthousiastelinge nomen 't euver es 'n óngerdeil van häör symboliek.
Homorechte in Europa
Belangebehartiging
In Nederland is 't COC de organisatie die o.m. de homorechte bewaak. Ouch informeert 't COC de bevolking d.m.v. beveurbeeld tentoenstèllinge.
Kleierdrach
In gebiede wo de hujige wèsterse mode gebroekelik is gewaore waere traditioneel kleier nag gedragen op speciaal gebeurtenissen of viering, veural die die mitte lokaal cultureel tradities en 't irfgood verbónje zeen.
1651
1648 - 1649 - 1650 - 1651 - 1652 - 1653 - 1654
Gebäörtenisse
thumb|right|200px| De Groate Vergadering in de Ridderzaal in 1651. Sjilderiej van Dirck van Delen. thumb|right|150px|Cromwell
Kleierdrach
In Nederlandj wuuertj in 't daacheliks laeve bao gein kleierdrach mieë gedrage, mit oetzunjering van inkel streng-geriffermeerdje plaatse wie Bunschoten en Staphorst. Ouch hie is de kleierdrach aevel sterk oppe retour.
Homorechte in Europa
Roems-kathelieke kèrk
Paus Benedictus XVI verklaorde in december 2008 tot de heteroseksualiteit besjermp moot weure, zjus wie 't regewoud, boemèt gezag weurt tot de heteroseksualiteit de einige "natuurleke" zouw zien. De Roems-kathelieke religie erkint tot homoseksualiteit besteit mer käört de praktisering devaan aof.
Euverziech vaan homorechte in alle Europese len
Dees lies bevat lande en gebeje met 'ne eige regering die kin beslisse euver homorechte.
Baltische sjtaote
thumb|De Baltiese Sjtaote
De Baltische Sjtaote zeen ein gebied in Noordoos-Europa aane Ooszee en besjluitj 't gebied Eslandj, Letlandj en Litouwe. Sommige tèlle ouch de Russische oblast Kaliningrad, 't noordelik deil van 't vreugere Oospruses, d'r bie. 't Is genumptj nao de Balte, wiens taal binne de Indogermaanse taalfemilie ein eige groep vorme. Euver 't algemein weurdj ouch Esland daobie geraekendj, ofsjoon 't Estisch en 't Liefs neet toet de Baltische tale, mer toet de Finoegrische sjpraokgroep heure.
Gesjiedenis
Oet historisch ougpuntj besjtaon de Baltische Sjtaote oet:
Euvereinkomste
De Baltische sjtaote höbbe naeve häör ligking en vergeliekbaar greute gemein det ze zich alledrie aan 't enj van'ne Eerste Waereldoorlog losmaakdje van'ne Sovjet-Unie, die toen net ontsjtange waas. In 't Molotov-Ribbentroppact van 1939 kwame Nazi-Duitslandj en'ne Sovjets ouch overein det de Baltische sjtaote in'ne invloedssjfeer van'ne Sovjet-Unie kwame. In juni 1940 waerdje de Baltische sjtaote door de Sovjets bezatj. In 1991 waerdje ze opnuuj onaafhankelik.
Versjille
D'r zeen ouch väöl versjille. Litouwe is euverwaegendj roums-katholiek en waas ooit de kern van ein groot riek. 't Haaj eine grote Poolse inbring. Estlandj en Letlandj zeen protestants en haaje eeuwe lang te make mit ein Duitse elite. Waal zeen dit twee vorme van westers westers christendom, in taegesjtelling toet biejveurbeeld de Russisch-Orthodoxe Kirk die toet 't oosters christendom beheurtj. Hiedoor heure de Baltische sjtaote cultureel gezeen bie 't weste.
Sjoeffel
Door 't gebroek vanne langen, houtere steel kan me rechopstäöndj wirke. Veur kraf te kónne zètte (duje) zitj sjuuns baovenoppe steel 'n handjvat, d'n hiltj, vasgemaak.
De bèste sjoeffele zeen neet geslepe, meh gesmi-jje. 'ne Gesmi-jje sjoeffel haet e taps blaad wodoor 't blaad ummer sjerp blief. Dees bewirking is duurder es sliepe.
Hadsel
thumb|De ligking van Hadsel in de pervincie Nordland. Hadsel is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Nordland in Nórwaeg. De gemeinte had 8.001 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 566,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 14,1. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 1866.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,2% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Polyfylie
Polyfylie is de eigesjap van e taxon det de litste gemeinsjappelike veureljer van alle organisme in det taxon neet tót det taxon zelf behuèrtj.
Kapitalisme
't Kapitalisme is 'n economisch systeem det is gegróndj op investeringe van geldj mitte verwachting veur wins te make. De productiemiddele zeen meistes in privaat eigendóm van 'ne producent dae daobie väölal gebroekmaak van loeanarbeid veur mieëwaerd te creëre. Geldj en kapitaalaccumulatie höbbe hiebie de primair rol euvergenómme vanne beheufdjebevraejiging in 't economisch procès.
Ouchal is 't neet aanwaezig in eder vorm van kapitalisme, de vriej mert wuuertj ouch väöl gezeen es e wichtig kènmirk. Dore oetereinloupendje ideeje die, döks langs ideologische liene, innen tied zeen óntwikkeldj euver waatdet 't kapitalisme inhèltj, zeen dees kènmirken aevel ómstreje.
Kapitalisme haet wie väöl anger begrippen 'n óntwikkeling doorgemaak, wobie Werner Sombart óngersjied maakdje tössen 't vreugkapitalisme vanaaf helverwaenge d'n dertieëndjen ieëf toet helverwaenge d'n achtieëndjen ieëf; 't hoeagkapitalisme löp van óngevieër 1750 toet 1914 en 't hujig kapitalisme neump t'r 't laatkapitalisme.
Arianisme
right|thumb|250px|[[Baptisterium van de Arianen in Ravenna]] 't Arianisme waor 'n sjtreuming binne 't christendom die waoërd geneumd nao d'r sjtichter Arius (256-336), presbyter van Alexandrië.
In 't arianisme wert 't dogma van de drie-èènhèèd neet geaccepteerd. Zoewaal Jezus wie d'r Hèllige Gèès werre gezieë es sjeppinge van God d'r Vader, die oondergesjikt zeunt. Jezus is hiebie allèng oondergesjikt an God, terwiel d'r Hèllige Gees oondergesjikt is an zoewaal Jezus wie God.
Wulfila versjpreide 't arianisme oonder o.m. de West-Gote en de Bourgondiërs; Sintervaos waore 'n felle taegesjtender van dis sjtroming binne 't Christendom.
Atletiek op de Olympische Zomerspeule 2016
't Atletiekprogram vaan de Olympische Zomerspeule 2016 in Rio de Janeiro umvatde 47 oonderdeile, 24 veur de manslui en 23 veur de vrouwlui. De oonderdeile waore neet in disciplines gegróppeerd. De stadion-oonderdeile woorte gedoon in 't Olympisch stadion vaan Rio de Janeiro, veur de verbouwing bekind es Engenhão. Snelwandele en de marathon woorte op de weeg gedoon.
Door e dopingsjandaol waore de Russische atlete vaan deze sport oetgeslote, op wiedspringster Darja Klisjina nao.
100 meter manslui
De 'keuningsnómmer' vaan de Speule woort verloupe op 13 (series) en 14 augustus (haaf finales en finaal). Favoriet waor de Jamaicaon Usain Bolt, dee ouch de twie veurgaonde Speule al goud had gepak. 't Lökden 'm inderdaod weer te winne.
200 meter manslui
Dit oonderdeil woort verloupe op 16 (series), 17 (haaf finales) en 18 augustus (finaal). Ouch hei woort väöl vaan titelverdeideger Bolt verwach, en ouch hei lökden 't 'm zoonder meujte te winne. De Nederlander Churandy Martina misde op ein hoonderdste de broonze medaaje.
200 meter vrouwlui
Weurt verloupe vaan 15 t/m 17 augustus. Thompson en Schippers waore veuraof favoriet en woorte 1 en 2.
400 meter manslui
Dezen aofstand brach e wereldrecord en 'n sjaarse gouwe medaaje veur Zuid-Afrika.
400 meter vrouwlui
Verloupen op 13, 14 en 15 augustus.
800 meter manslui
Geloupe op 12, 13 en 15 augustus.
800 meter vrouwlui
Geloupe op 17, 18 en 20 augustus. Caster Semenya brach Zuid-Afrika 't twiede goud, Nionsaba häör zèlver beteikende zelf de ierste Olympische medaje sinds 1996 veur dat land.
1500 meter manslui
Series op 17, finaal op 20 augustus.
1500 meter vrouwlui
Verspreid geloupe op d'n 12en, 14en en 16en augustus.
5000 meter manslui
Te loupe op 17 (series) en 20 augustus (finaal).
5000 meter vrouwlui
De series waore op 16 augustus, de finaal is op de 19e.
10.000 meter manslui
Zoonder series geloupe op 13 augustus.
10.000 meter vrouwlui
In eine kier geloupe op 12 augustus.
Marathon manslui
De marathon bij de manslui weurt op 21 augustus, de lèsten daag vaan de Speule, verloupe. De finish is in 't Sambodromo. De Somalische Nederlander Abdi Negeeye woort èlfde en leep daomèt de twiede bèste Olympische marathon oets veur Nederland.
20 kilometer snelwandele manslui
De wèdstrijd, mèt start en finish in Recreio dos Bandeirantes, woort op 12 augustus geloupe.
20 kilometer snelwandele vrouwlui
Op vriedag 19 augustus, mèt 't begin- en indpunt wie bij de manslui.
50 kilometer snelwandele manslui
Ieder op de 19en augustus, mèt 'tzelfde begin- en indpunt wie de 20 km.
4×100 meter manslui
De series waore op 18 augustus, de finaal op de 19e. Favoriet waor 't Jamaicaans team, wat deze rol ouch woermaakde. Mèt dit goud haolde Usain Bolt ziene gewinsde 'drei kier drei': op drei achtereinvolgende Speule goud op de 100 meter, de 200 meter en de 4×100 estafèt. Heer annonceerde tot dit zien lèste Speule zouwe zien.
4×100 meter vrouwlui
Dit oonderdeil voont op dezelfde daog wie dat vaan de manslui plaots.
4×400 meter manslui
De series waore op 19 augustus, de finaal is op de 20e.
4×400 meter vrouwlui
Dit oonderdeil voont ouch weer op dezelfden daag plaots wie de gelieken aofstand bij de manslui.
100 meter hordes vrouwlui
De series waore op 16 augustus, de haaf finales en de finaal volgde op de 17e. 't Lieverde 'ne clean sweep veur de Vereinegde Staote op.
400 meter hordes manslui
De 400 meter hordeloupe bij de manslui woorte op 15, 16 en 18 augustus gedoon.
400 meter hordes vrouwlui
Series voonte plaots op 15 augustus, de haaf finales op de 16e en de finaal op 18 augustus.
3.000 meter steeplechase vrouwlui
De series waore op 13 augustus, de finaal voont twie daog later plaots.
Hoegspringe manslui
De kwalificatie waor op 14 augustus, de finaal op de 16e.
Hoegspringe vrouwlui
De kwalificatie waor op 18 augustus, mèt twie daog denao de finaal. Alle drei de medajewinneresse spronge dezelfde huugde; 't aontal mislökkinge woort es criterium gebruuk.
Polsstekhoegspringe manslui
Bij dit oonderdeil, wat op 13 (kwalificatie) en 15 augustus (finaal) woort aofgewèrk, waore twie favoriete: de Fransoos Renauld Lavillenie en de Braziliaon Thiago Braz da Silva. Zoewel 't gedraag vaan 't toespubliek es de opmerkinge vaan Lavillenie dao-euver zörgde veur controverse.
Wiedspringe manslui
't Wiedspringe bij de hiere waor op 12 en 13 augustus.
Hinkstapsprunk vrouwlui
't Hinkstapspringe veur de vrouwlui waor op 13 en 14 augustus.
Discuswerpe manslui
Op 12 (kwalificatie) en 13 (finaal) augustus.
Discuswerpe vrouwlui
Gehawwe op 15 en 16 augustus.
Kogelslingere vrouwlui
Nao de kwalificatie op 12 augustus volgde op 15 augustus de finaal, boebij de Poolse Włodarczyk mèt groete euvermach en e werelrecord won.
Kogelstoete vrouwlui
Kwalificatie en finaal voonte plaots op 12 augustus.
Speerwerpe manslui
De kwalificatie waor op 17 augustus, de finaal kump op de 20e.
Zevekamp vrouwlui
Op de zevekamp, dee op 12 en 13 augustus woort aofgewèrk, wón 'n oonbekinde jong Belzje atlete, Nafi Thiam.
Tienkamp manslui
D'n tienkamp waor op 17 en 18 augustus.
Oeganda
Oeganda (ouch wel Uganda gesjreve; officieel (Ingels) Republic of Uganda, (Swahili) Jamhuri ya Uganda) is 'ne binnestaot in Oos-Afrika, grenzend aon (mèt de klok mèt) Zuid-Soedan, Kenia, Tanzania, Rwanda en Kongo-Kinshasa. Hoofstad is Kampala. Oeganda ligk op de breuklijn vaan Nilotisch en Bantoe-taol- en cultuurgebeed.
Bestuurleke indeiling
thumb|left|Administratief regio's (kleurgróppe) en distrikte (nómmers) vaan Oeganda. De veer regio's zien Noord (geel), Oos (mauf), Midde (roed) en Wes (greun). 't Midde vèlt same mèt 't Keuninkriek Buganda. Oeganda is verdeild in (per 2010) 111 distrikte, die in 4 regio's zien gegróppeerd. Distrikte zien wijer verdeild in subdistrikte, graofsjappe (counties), oondergraofsjappe (subcounties), dörpsgebeie (parishes) en dörper/naobersjappe (villages). De hoofstad vèlt boete de distriksindeiling.
Fysische geografie
Oeganda, e relatief klei land, ligk op d'n eveneer, gooddeils tösse 4 graod noorderbreide en 2 graod zuierbreide. 't Maak deil oet vaan 't Afrikaans Hoegland, wat nao 't noorde touw laankzaam aoflöp nao 't Soedanees Liegland. 't Land is waterriek, mèt e vochteg klimaot. Door 't land heer stroume de Victorianijl en d'n Albertnijl, die in 't noorde samekoume in de Witte Nijl. In 't binneland ligk 't Kyogameer, e deil vaan de Victorianijl, wat umgeve is door e wied moerasland. Dit oontouwgenkelek gebeed deit sinds iewe deens es culturele grens tösse Nijlvolker en Bantoe, zuug oonder. Ouch in de loup vaan de Victorianijl ligk 't Victoriameer, eint vaan de groetste mere op de wereld, wat Oeganda deilt mèt Kenia en Tanzania. Aander mere zien 't Edwardmeer en 't Albertmeer, in de loup vaan d'n Albertnijl en op de grens mèt Kongo-Kinshasa. In 't noordooste is 't minder naat; dao koume nog wel ins probleme mèt druugde veur.
Oet de door 't tropisch klimaot gevörmde natuur vaan Oeganda zien 364 soorte zoogdiere en 1062 soorte veugel bekind.
Etnische gróppe
Wie bove gezag löp midde door Oeganda 'n cultuurgrens tösse Nilo-Saharaanse volker in 't noorde en Bantoevolker in 't zuie. Veural de noordelinge zien oonderein ouch weer sterk versjèllend; op taolkundege grun kin me minstes veerteg etnische gróppe oondersjeie. Groetste bevolkingsgróp zien de Ganda, boe-aon 't land ziene naom daank. De bewoge historie vaan 't land moot veur e belaankriek deil weure gezeen in 't leech vaan 'n oppositie en animositeit tösse 't noorde en 't zuie. E deil vaan de bevolking is vaan Indische aofkóms.