cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Modernisme
't Modernisme is de verzaomelnaom veur diverse kunsstruiminge en oonderligkende filosofieë die e groet deil vaan d'n twintegsten iew höbbe bepaold. Allewel tot 't zier lesteg te definiëre vèlt, omdat hendeg versjèllende en dèks rechoet tegestrijege ideeë oonder de perrepluterm modernisme zien samegebrach, steit de dwingende noedzaak tot originaliteit en kunszinnege vrijheid centraol. De modernistische kunsteneer moot ziech iers en veural vaan zien gropsgenote en zien veurgengers oondersjeie en daobij zienen eige weeg volge, zoonder rekening mèt e pebliek te hawwe. Kunstenere perbeerde dèks gans nui vörm te sjöppe (abstracte kuns, atonale meziek, minimalistische arsjitectuur) allewel tot sommege ieder hun touwvlöch tot ironie naome (dadaïsme, surrealisme). De modernistische kuns kaom roond 1900 op en naom nao de versjrikking vaan d'n Ierste Wereldoorlog 'n groete vlöch (intellectuele wouwe mèt 't verleie breke). 'ne Nuien impuls kraog 't modernisme nao d'n Twiede Wereldoorlog (de Nao-oorlogsen Tied). Midde jaore zèsteg kaom 'n tegereactie op in de vörm vaan 't postmodernisme, 'n kunsriechting boe-in naodrökkelek materiaol oet awwer kuns en de massacultuur kós weure gebruuk. Modernistische ideaole wèrke tot op d'n daag vaan vaandaog door in de kunswereld.
Hei (Ech-Zöstere)
De Hei is 'n wiek in 't noordoaste van 't Nederlandjs-Limburgse sjtedje Zöstere en tèlt (in 2007) róndj de 1250 inwoaners.
De Hei haet 'n witgesjilderde Mariakepel oet 't jaor 1950, gelaege bie de kruutsing Heisjtraot/Pissumerwaeg. De kepel is opgetróch in brik (baksjtein) en haet e zaaldaak en drieziejig gesjlaote koar. Wiejer bevindj zich aan de Rijdtsjtraot tösje twieë weuninge 'n Loerdgrot.
t'n Oaste van de wiek ligk 't verkansiepark Landgoed Hommelheide, óngerdeil van Europarcs. Bie dit park ligk ouch de Golfbaan Echt-Susteren.
Alice in Wonderland
Alice in Wonderland kin verwieze nao:
Ouch gief 't versjèllende films mèt deen titel, boevaan twie geproduceerd door Walt Disney:
Veld
Veld, veldj of vaeld kan verwieze nao:
Lutseroa
thumb|Lutseroa in 2018 Lutseroa (Duutsj: Lützerath) woar e dörpke i g'n Duutsje gemingde Erkelens i g'ne deelsjtaat Noordrien-Wesfale]. 't Loog tusje Holzweiler, Berveroa, Keyeberg, Borschemich, Otseroa, Sjpenroa en Immeroa. Lutseroa loog in 't gebeed van de koel Garzweiler II en woar óngerdeel van e groeëter gebeed wat weëd aafgegrave vuur de winning van broenkoale. In 2007 houw 't óngevier 60 iwuuenesj.
't Is internationaal bekind gewoeëde durch fel proteste en is ooch bezat geweë durch aktiviste.
De plaatsj woeëd in 1168 vuur 't ieësj in 'n oerkonde geneumd. Zie heesjde Lutzelenrode. 't Suffix rode (rath in 't Duutsj en roa/rao(j) in 't Limburgs) betekent óntgonne plek. Uuever 't ieësjte deel van d'r naam besjteet nog ginne consensus. Meugelig betekent 't zoeëget wie kling en is 't truuk te veure óp 'n gefossiliseerde Aodhoeëgduutsje datiefvörm (bi demo luzzilen rode) of óp 'ne persoeën deë zich Lutzelin sjreef.
Lutseroa woar ieëwelank e agrarisj dörpke. Beeldbepalend woare de versjeie höaf. Dees woare in bezit van kloeësterordes, woeë-ónger de cisterciënzerinne en de benedictinesse. D'r Junkershof woar bis 1797 i bezit van adlige families.
Moerdijk (gemeinte)
thumb|Ligking vaan Moerdijk in Noord-Braobant Moerdijk is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, in de Noordweshook, mèt 'n inwoeneraontal vaan (31 miert 2015) 36.755 en 'n oppervlak vaan 180 km². De gemeinte is op 1 januari 1997 oontstande es fusiegemeinte oet de aw gemeintes Fijnaart en Heijningen, Klundert, Standdaarbuiten, Willemstad en Zevenbergen (raodhoes), die me noe es kerne behandeld. Daoneve gief 't nog mie dörper wie Moerdijk, Fijnaart, Heijningen, Helwijk en Zevenbergschen Hoek. Tot 1 januari 1998 hètde de gemeinte Zevenbergen.
Lutseroa
In 1970 houw 't pleëtsjke 105 iwuuenesj. In 2006 begós de óntruming en kóste de ieësjte bewuuenesj verhoeze noa anger dörpkes i g'n umgeëving. De letste bewuuenesj vertrokke in 2022 en in 2023 woeëde ooch alle aktiviste oet 't dörp verwiederd. Ónger de aktiviste die zich bis 't letst in 't dörp óphele woar ooch de Zjweëdse klimaatactiviste Greta Thunberg.
Moerdijk (gemeinte)
In de gemeinte weurt väöl landbouw bedreve, meh tösse Standdaarbuiten en Moerdijk ligk e groet industriecomplex mèt zelfs 'n ziehave. Toerisme vint plaots in 't historisch stedsje Willemstad. 't Gebeed vaan de huiege gemeinte Moerdijk woort in de zeventiende iew ingepolderd door Hollandse opdrachgevers; daodoor is de bevolking protestants en sprik me Hollandse, neet Braobantse, dialecte.
Nuenen, Gerwen en Nederwetten
thumb|Ligking vaan Nuenen, Gerwen en Nederwetten in Noord-Braobant Nuenen, Gerwen en Nederwetten, ouch kort-eweg Nuenen c.a. is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, mèt 'n populatie vaan 22.867 (1 januari 2006) en 'n oppervlak vaan 34,11 km2 (0,21 km2 water). 't Raodhoes steit in Nuenen, ander kerne zien Eeneind, Gerwen, Nederwetten, Olen, Opwetten en Stad van Gerwen.
Mendelevium
Mendelevium is e sjemisch element mit es symboeal Md en 't atoeamnómmer 101. 't Is dinkelik 'n gries of zilverkluuerig aktinied.
't Element is verneump nao de Rössische sjeikóndige Dmitri Mendelejev.
Ven netuur kump mendelevium neet veur oppe aerd. 't Kan in klein wieväölheje waere geperduceerdj in nucleair installaasjes door lichter kerne, wie uranium of plutonium, te bómberdere mit neutrone.
Toepassinge veur mendelevium zeen neet bekèndj. Ouch euvere toxicologie wètj me nieks, al is 't waal e radioaktief element.
Hermansbaek
thumb|200px|right| De Hermansbaek vlak veur de Kesjteëlmeule van Lemiers De Hermansbaek (ouch waal Hermansbach geneump) is ein ziejbaek van Selzerbaek. De baek óntsjprink ten weste van 't dörpke Holset en löp vervolges door zómpetigge weije langs eine heuvelrögk dae dees baek sjeijt van de aan de angere kantj daovan gelaege Zieversbaek. Óngerwaeg nao de Selzerbaek wirt nog ’t water van drie ziejbaeke opgenómme; de Raderbaek, de Einraderbaek en de Haofweidebaek. De Hermansbaek sjtruimp vriej sjnel en haet daodoor ’t karakter van ein bergbaekske. In de baek greujt baekpunge en d’r langs sjtaon elzebösjkes en sjtruweel. In de baek zjwömme elritse en bermpkes, biezunjer vösjsaorte die allein in sjnelsjtruimend water veurkómme. De móndjing van ’t baekske in de Selzerbaek ligk ten noorde van Lemiers biej de kesjteëlmeule van Kesjteël Lemiers.
Midde-Amerika
Midde-Amerika is 't deil vaan Amerika wat tösse Noord-Amerika en Zuid-Amerika inligk. In 't traditioneel systeem mèt vief continente is 't deil vaan 't werelddeil Amerika; geologisch gezeen huurt 't evels bij Noord-Amerika. 't Gebeed besleit de len Guatemala, Belize, Honduras, El Salvador, Nicaragua, Costa Rica en Panama; Mexico weurt neet ummer tot Midde-Amerika gerekend meh ouch wel tot Noord-Amerika zoonder mie. Soms (zeker in 't Ingels) maak me versjèl tösse Centraol Amerika (zoonder Mexico) en Meso-Amerika (mèt Mexico meh zoonder Panama). De lèste term weurt veural gebruuk in verband mèt de precolumbiaanse culture oet 't gebeed.
In Midde-Amerika weurt 't Amerikaans supercontinent op zie smaals; 't is daorum hei tot 't Panamakenaal is gegraove. Alle len zien Spaonstaoleg en hure tot Latiens Amerika, op 't Ingelstaoleg Belize nao. De Indiaone spreke hun eige taole. Neve blaanke, mestieze en Indiaone woene dao ouch creole. Midde-Amerika waor veur de koms vaan de Europeaone 'n regio vaan hoegoontwikkelde besjavinge, in 't bezunder de Azteke en de Maya's. Midde-Amerika heet evels 'nen oongunstege naom door zien historie mèt 'benanerippublieke': klein len mèt 'n rechse militair regering, 'n verermde landbouwende bevolking en groetsjaolege inminging vaan Amerikaonse bedrieve.
Östhammar
Östhammar is 'n gemèndje in Uppsala län, Zwede. De gemèndje tèltj 21.444 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.471,61 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 14,6 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
6,49% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
James Cook
James Cook (1728-1779) waas 'nen Ingelsen óntdèkkingsreiziger. Cook waas van aafkóms 'ne boerezoon dae deens noom bie de Ingelse marine en tróch veur 't eers d'n aandach door zie veurtrèffelik cartografisch werk t'n behoof van de Ingelse actie in Canada tiedes de Zevejäörigen Oorlog (1756-1763). Zien bekwaamheje es cartograaf en astronoom brachte 'm t'n slot d'rtoe in deens te traeje van de Royal Society, die 'm drie grote reize leet óngernumme.
Aafgezeen van zien grote óntdèkkinge, die ouch de gróndjsjlaag veur 't Brits Riek in Australië en Oceanië lagte, berös Cook zien bekèndheid op zien prestaties op nautisch, astronomisch en cartografisch gebied en op 't feit det t'r es eerste doeltrèffende dieetmaotregele (zoermoos) taenge sjeurboek wis te vinje. Daonaeve zeen Cook zien expedities door de aanwezigheid van óngerzeukers ouch van groot belang gewaes door de nuuj kènnis die op väöl versjillende gebiede waerde verzameld.
D'n Bokent
D'n Bokent (Nederlands Boekend) is 'n klein dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Venlo, ten weste van Blierik, mèt good 300 inwoeners. 't Wuurt door de A73 van Blierik gesjeije.
Beej D'n Bokent leejt 'ne studio veur alternatieve meziek, dae León Farm hèt.
Tot 1794 waas D'n Bokent ein van de dreej rotte van 't kerspel Blierik; daonao huurde 't tot 1940 beej de gemeinte Bree.
Pieter Post
thumb|Raodhoes vaan Mestreech thumb|Ooskèrk in Middelburg thumb|Waag in Gouda thumb|Torie Lambertuskèrk in Buren Pieter Post (Haarlem, geduip 1 mei 1608 - D'n Haag, begraove 8 mei 1669) waor 'ne Nederlandsen arsjitek en sjèlder, same mèt Philip Vingboons en Arent van 's-Gravesande tot de meisters vaan 't Hollands classicisme gerekend. Inderdaod waore zien mieste opdrachgevers Hollandse stadsbesture, meh heer waor ouch boete dat gewes aon 't werk. In 1645 woort heer d'n hoofarsjitek vaan stadhawwer Frederik Hendrik en Amalia van Solms. 't Raodhoes vaan Mestreech wat heer oontworp gelt es e huugdepunt in zie werk.
Leve
Post waor de zoon vaan 'ne Leise glaozemeker en begós zien carrièr es kunssjèlder, wie zie jonger broor Frans. Nao 'n aontal jaor werk es sjèlder in Roeme, kaom heer in deens bij Jacob van Campen en deeg 'r mèt aon de projekte vaan 't Mauritshoes, 't hoes vaan Constantijn Huygens en de Sint-Sebastiaansdoele, alledrei in D'n Haag. Nao 't hiemele vaan Van Campen kraog Pieter Post ummer mie eige opdrachte. Zienen invlood op Van Campen zie werk is oonderwerp vaan discussie meh kin aonzeenlek zien.
Post wèrkde mesjiens es bouwopziechter of teikeneer aon 't paleis in Honselersdijk - 't mies ambitieus vaan alle paleize vaan de Oranjes - en 't Huis ter Nieuburch in Rijswijk. Sommege sjrievers stèlle tot Post ouch in Braziel is gewees, wie zie broor Frans. Heer zouw dao 'n oontwerp veur Mauritsstad höbbe gelieverd.
In 1651 brach Post ach gravure oet veur de begraffenis vaan stadhawwer Frederik Hendrik. Cornelis Ryckwaert waor 'ne lierling en mètwèrker vaan häöm. De dochter vaan Post trojde mèt Frederik Ruysch, 'nen Amsterdamse bioloog.
Bron
''Dit artikel is vertaold oet 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie. Zuug dao veur ieder versies en oteurs.''
Remicourt
Anger kerne
Lamine, Momalle, Pousset en Hodeige.
Zuuch ouch
Anger plaatse mitte naam Remicourt:
Veld (Venlo)
thumb|'t Veld in 't Venlose stadsdeil Árse en Velde 't Veld is ein gehuch beej 't dörp Árse in 't stadsdeil Árse en Velde in de Naord-Limburgse gemeinte Venlo. De naom van de naoberschap kint me verkliere door 't äöpe karakter van de umgaeving wao 't Veld in leejt. Dees äöpe karakter domeneerde 't aazich van 't Veld in eder geval tót in de zeuvetiende ieëw. 't Gebeed heej waas agrarisch mit verspriede hoffe in 't land. Dees hoffe zeen d'r nog steits, mer höbbe vaok neet mer 'n agrarische funksie. De meiste hoffe leje veural aan d'n Boterwaeg. Same mit 't naobergehuch Brandemeule, haet Veld 210 inwoëners óp 'n óppervlekde van 184ha.
Pool (water)
thumb|300px|'ne Pool in [[Baek (plaats)|Baek ]] 'ne Pool ies sjtilsjtaond water. Ander name zint: koel, drink of drenk. Hae woort in vreuger jaore, in Limburg, bie väöl dörper aangelag, meistal aan de rand van 'ne groate waeg. De meiste van die peul woorte gevoed door 't hemelwater, dat via götte en ander waterlossinge verzameld woort. 'ne Inkele pool waor gevöld mèt brónwater. 'ne Gemeinsjappelike pool laog meistal in 't centrum van 't dörp. In de weie woorte de peul meistal speciaal oetgegrave. De leim woort weggesjtoke en de baom waterdiech gemaak door d'r 'ne daag lank wèrkpaerd euver te drieve, die de boel dan good vassjtampde. Neet allein um 'ne pool te creëre woort leim oetgegrave, meh dae leim waor ouch nuèdig um 't vlechwerk van de "moere"(vakke) van 'n vakwerkhoes toe te sjmere. Dat waore de zoageneumde leimkoele. In de veurmalige gemeinte Cadier en Keer höbbe veur 1920 waal 'n dozien peul gelege.
In de druègdale woort de pool in 't liègs gelege gedeilte oetgegrave. Af en toe, moos 'r, es 'r toegesjlib waor, wir oetgebaggerd were. In de beekdale maakde boere, luuj en hun viè gebruuk van doorwaadbaar plaatse in riviere en beke of van vieversj, die in verband sjtónge mèt die beke.
Waterkwaliteit
't Water in de pool waor van sjlechte kwaliteit umdat 'r väöl veróntreiniging in zoot zoa-es: aafvalwater, sjlib, waegreste, kroepend óngedeerte en plantereste. Vanwege zieketekieme en ónhygiënische toestande van de peul, zint ze op 'n gegeve moment vervange door betonne bakke, die gevöld koeste were mèt water oet de kraan. Nao 1925 waor d'r waterleiding. Väöl peul zint gedemp. Op bepaalde plaatse weurt de pool in sjtand gehoute, vanwege heimkundige motieve. De gehuchte Krapoel, Drink en Bauerkoel in (Termaar) zint geneump nao zoane waterpool binne hun grenze. Dees peul zint op dit moment nog aanwezig. Veldname wieze dèks truuk nao 'ne veurmalige pool, bv de Sjoane pool in Berg.
Functie
De functie van de waterpool ies 'n drinkplek veur 't viè, veur de bezjweite paerd um aaf te keule of 'n bad te numme en es blöswater in geval van brand. De dörpstummerman leet 't sjtamhout veur de te make karre d'r in oetloge of oetharde. 't Teväöl aan sjlam op de baom woort gereigeld op karre gelaje, op 'ne houp gesjmete en later es mès op 't land gebruuk.
Biotoop
De meiste van die gemeinsjappelike dörpspeul houwe aan de zuud-kant 'n begreuiing van knotwieje (knotwilgen), èsje (essen), deunehègke, en aelzesjtruuk. Door de zón te were, bleef 't water keul en algevrie. In de zomer sjeerde boerezjwalbere euver 't wateroppervlak um dansende mögke op te ete. Op werm zomeraovende klónk, sóms oerelank, 't gekwaak van de kwakkerte.
Rónd en in de pool óntwiekelde ziech 'ne apaarte flora en fauna. 'ne Pool, dae teväöl in de zón loog waor in de zomer dèks gans bedèk mèt eendemoos (eendkroos). Aan de kant sjtónge dotterblome. Wiejer laefde d'r libelle (waterjuffersj en glazemekersj), kroddele, kwakkerte, klungelkes (vroedmeisterpad), 't gaelboekvuurpadje, watersalamandersj, mögke, sjpringsjtaarte (collembolen), wantse, keverkes, watertorre, watervluè en koeleköpkes. In 'ne pool leve gein vösje, umdat 'r gereigeld oetdruègde of oetgebaggerd woort.
Sjpelkes
De dörpsjeug houw zoa zien eige sjpelkes rónd de pool. Lietsje of litsje dege ze mèt sjteinekes, die ze euver 't water lete duke en sjere. In de winter woort gekejd (glijen), gesjaats of gevare mèt 'ne ieswagel op 't ies.
Sjloek (lekkersj)
Sjloek of sjlók (sjnoep) ies de verzamelnaam van allemaol lekker zeute dinger, die me kènt ete: zoa-es: babbelaere (zuurtjes), karamels, drop, sjoekelaad, ieskes, kauwgums, bonbons, ulevelle, Wieërters echte, tum-tums, colaflesjkes, Ingelsje drop en pepermuntsjes. Sjloek ies oats óntsjtange es medicien, umdat 'n pil of tablèt aanvankelik tamelik bitter sjmaakde woort 'r 'n soekerläögske umheen gemaak. Luuj vónge dat toen lekker. Aanvankelik waor sjloek allein in appetièke te kriege meh tegewoordig gewoon in de supermert. 't Couven-museum in Aoke, in vreuger tieje 'n appetièk, verkoch in de 18e ièw en 19e ièw sjoekelaad es geneesmiedel tege lösteloosheid. Jakob Couven boewde de appetièk veur de familie Monheim. 't Werkwoord sjloeke sjleit neet allein op zeute sjloek, meh ouch op 't ete van ander lekker dinger zoa-es keukskes, chips, vla, gebekskes, tuurtsjes en sjlaagroum.
Drop ies in Nederland de meis gegete sjloek. Daovan weurt zoan 32 miljoen kilo per jaar gegete. In Belsj ies dat vermoedelik sjoekelaad.
Fabricage
Sjmaak- en kleursjtoffe kènne toegevoog zin aan sjloek um ze beter te laote sjmake of kleurig te laote oetzeen. Väöl sjloek weurt gemaak op basis van gelatine. Alternatieve sjloek, o.a. veur vegetariërsj, op basis van biejewas.
Fièssjloek
Speciale sjloek huèrt bie speciaal fièste, zoa-es: Sinterklaos en Keersjmes. Bie Sinterklaos huère peperkokemennekes (taai-taai), sjoekeladelèttersj, peperneut en sjpeculaas. In Belsj were allerlei soorte beeldsjes van sjoekelaad gemaak. Bie Paosje huère soeker- of sjoekelade eikes. Bie Keersjmes: keersjkrenskes en bie Nuujjaor: waffele, appelflappe en olieböl.
Ter gelegenheid van 't ing van de Ramadan weurt ummer ‘t Soekerfiès gehoute. Hiebie were dan zeute gerechte en sjoek zoa-es lokum (Turks fruit) gegete en dat geuf me zich ónderein en aan de erm luuj. Bie ein bar mitswa-viering goaje de vrouwluuj sjloek nao de 13-jaorige naodat dae veur ‘t ièrsj de Thoralaezing haet gedoon.
Versjlaving
Bie bekans ederein ies zin in sjloek waal aanwezig meh dao besjtoon luuj mèt ein sjloekversjlaving. Dit hèlt in dat daegeen väöl sjloek en sóms geit razele es hae of zie gebrek aan soeker haet.
Soorte sjloek
Mèt 32 miljoan kilo ies drop in Nederland de meis gegete sjloek. In Belsj zin sjoekelaad en sjoekelaadproducte ’t meiste gewild. Belsj en Duutsjland zint ouch de groatste leveranceers van alle sjloek wat in Nederlandj weurt gegete.
‘t Volgende sjlókgood kènt waere óngersjeije:
Beyne-Heusay
right|thumb|200px|Liegking van Beyne-Heusay in de provincie Luuk
Beyne-Heusay (Welsj Binne-Heuzeais) is 'n gemèngde in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj. De gemèngde liegkt an d'r raand van de Luukse agglomeratie, vör 'n dèèl in 't industriegebied. De hoezer zeunt mètstens van recaente datum.
Demografie
De gemèngde tèlde op d'r 1sjte juli 2004 11717 inwoners op 'n oppervlakde va 7,45 km².
Aander kerne
thumb|200px|Blazoen van de gemèngde
Sjamanisme
Sjamanisme is 'n magisch-relezjieuze traditie roond 'ne sjamaon dee kontak zeuk mèt geiste en aander spiritualiteite.
Sjamanisme is de officiele term veur de talloeze tradities roontelum de figuur vaan 'ne sjamaon. 't Fenomeen is al gans aajd ('t dateert minstens vaan 40.000 jaor veur Christus, in 't midde vaan 't Paleolithicum, de awwe Steintied) en kump wereldwied veur. De ajdste kuns ter wereld is groetendeils sjamanistisch – zoewie de grotsjèldering d'n Touveneer in Fraankriek – en de ajdste tekste ter wereld – zoewie de Mesopotamische en Biebelse tekste – verwieze dèks nao sjamanistische praktijke wie necromantie (kontak zeuke mèt de geiste vaan de doeje) en antropomorfisme. 't Woord sjamaan is aofgeleid vaan 't Tunguswoord saman, 'ne preester of 'ne persoen – maan of vrouw – dee in 'ne veranderende staot vaan bewöszien ('n trance of 'n door drugs, wie kemp, opgewèkde hallucinatie) de geisteswereld um hölp vreug. De details vaan sjamanisme variëre, aofhenkelek vaan de betröffende cultuur ('t Japans shintoïsme is aanders es 't Afrikaons sjamanisme), mer alle sjamanistische tradities höbbe veer basaal kenmèrke: Sommege later relizjie, zoewie de Abrahamse relizjie (Joededom, Christendom, Islam), kierde ziech tege sjamanisme, neet per se um de praktijk zelf (de sjamaonfiguur liekent hendeg op 'ne profeet, preester, imaam of rabbijn), mer umtot de Sjamaon zien kinnes zow verkriege op de verkierde meneer – zoewel via gooj es koej geiste. Toch besteit sjamanisme nog altied en vörmp daomèt ein vaan de ajdse relizjieus praktijke op eerd.
Gerrit Zalm
thumb|Gerrit Zalm Gerrit Zalm (gebaore 6 mei 1952, Enkhoeze) is 'ne Nederlandjse politieker en bankeer. Hae waas de pertieleider vanne liberaal VVD van 2002 toet 2004. Hae waas de minister van Financië van 1994 toet 2002 en van 2003 en 2007. In die lèste periood waas t'r ouch vice-premier. Daomit is t'r de minister van Financië dae 't langste deens haet gedaon in dit amb.
3 miert
Gebore
thumb|Alexander Graham Bell gebaore in 1847
Gerrit Zalm
Zalm studeerde algemein economie oppe Vriej Universiteit Amsterdam, wonao d'r in 1975 in deens kwaam bie 't Ministerie van Financië. Van 1989 toet 1994 waas t'r (ónger)dirrektuuer van 't Centraal Planbureau. Oearsprunkelik 'ne sociaaldemocraat, vanaaf 1984 woort t'r lid vanne VVD. Inne periood 2002-2003 waas hae fractieleider van dees pertie inne Twieëdje Kamer.
3 miert
Gesjtorve
thumb|Pierre Cuypers gesjtorve 3 miert 1921
Harleserbaek
thumb|De Harleserbaek biej de Awwe Trichterwaeg De Harleserbaek (plaatsjelik Harleserbach geneump) is ein ziejbaek van de Selzerbaek. De baek óntsjprink in de Vielenerbosj, sjtruimp in noord-oastelikke richting en löp aevewiejig mèt de get zudelikker sjtruimende Hermansbaek. De eësjte hónderde maeters loupe ónger 'ne waeg. Vervolges passeert ze ’t buurtsjap Harles wo de baek ziene naam aan ónleënt. Veurdat de baek in de Selzerbaek sjtuimp kruust ze de de Awwe Trichterwaeg van Vaols nao Gulpe. De baek haet gein ziejbaeke.
Borås
Borås is 'n gemèndje in Västra Götalands län, Zwede. De gemèndje tèltj 100.147 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 915,22 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 109,4 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
16,71% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Tevere
thumb|Uëverzichskaat va Tevere en [[Nuitevere ]] thumb|Zich op Tevere. Tevere (Duutsj: Teveren) is e dörp i g'n gemingde Jellekerke dat huët bei Kreis Hinsberg in 't weste va g'ne Dütsjen bóndssjtaat Noardrien-Wesfale. 't Op 80 bis 105 meter hoeëg ligkend dörp hat op 30 november 2012 2.326 lüj. Tevere ligk drei kilometer zuudwestelig va g'n sjtad Jellekerke zelver aa d'r L42. De Roeë Baak, die plaatsjelig mit Teverener Bach weëd aageduud, sjtruimt noardoeëstelig van 't dörp, um richting de Gelingbaak aaf te watere. Tevere sjtóng al vanaaf 1155 bekank as (De) Tivern. 't Woar i de herfs van 1944 zjwieër bekamp. 't Reveerke d'r Worm woar toen vuur e paar daag 'n frontlinie tusje de Dütsje en de geallieerde unger leiding va de Verenigde Sjtate. De Britte boewde in 1953 bei Tevere e lóchmachbasis, die in 1968 i heng kam va de (noakrieëgse) Luftwaffe.
De lüj va Tevere zint traditioneel gooddeels lutheraans-protestants, dewiel vöal anger dörper i g'n umgeëving kathelike inwuënesj hant. Vanaaf d'r zestieënden ieëw hat zich een protestants-christelige gemingde gevestig, die sjteets mieë wasjte. Dit zörgde doavuur dat in 1993 'n twieëde parochie (gemingde) geboewd mós woeëde. De protestantse kirk hat i g'n gemingde Jellekerke zoeën 4.500 lede, oeëva e groeët deel i Tevere. 't Dörp hat óch economische beteëkenis vuur de direkte umgeëving. Get westelig van 't dörp, aa g'n grens mit de Nederlandse provincie Limburg, ligk 't netuurgebeed Teverener Heide.
Sjtadbrouk
Sjtadbrouk (Nederlands: Stadbroek) is 'n veurmalig buurtsjap in 't noord-oastelike deil van Zittert en allewiel 'n wiek in de gemeinte Zittert-Gelaen in Nederlands Limburg. De beteikenis van de naam is óntsjtaon toen Zittert oetgreujde tot 'n sjtad (1243) en doe al 'n gebeed boete de sjtad 't brook (= moerassig landj) van de sjtad woort geneump. Later kaome d'r völ boere wone wodoor d'r 'n wiekske van landjarbeiderweuninge óntsjtónd.
Vanaaf 2003 is d'r 'n groate sjtedeboewkundige herinrichting van de wiek Sjtadbrouk aan de geng.
.
Remicourt (Marne)
Remicourt is 'n gemèndje in 't Frans departement Marne (regio Champagne-Ardenne) en tèltj 65 inwoeaners (2009). De plaats maak deil oet van 't arrondissement Sainte-Menehould.
Geografie
De oppervlakdje van Remicourt bedruueg 9,6 km², de bevölkingsdichheid is dus 6,8 inwoeaners per km².
Zuuch ouch
Anger plaatse mitte naam Remicourt:
Vilgert
thumb|Vilgert t'n oëste van Velde Vilgert is 'n naoberschap det behuurt tót 't dörp Velde, det leejt in 't stadsdeil Árse en Velde in de Naord-Limburgse gemeinte Venlo. 't Leejt t'n oëste van Velder zelver. 't Is ein lendelik plaatske mit lintbeboewing, wao ouk verherde en onverherde waeg beejein koëme. Óp de onverherde waeg nao 't naoberwielder Schandele lóge hoffe, die noe naovenant allemaol verdwaene zien. Um de kèrn van Vilgert zien ouk bósschages, mitnaam richting de päöl mit 't Pruus. De leste jaore is de óppervlekde van Vilgert vergroeët door nuujboew: ca. 30 hoezer.
Donatus van Münstereifel
Dit artikel neet te verwarre mèt de Heilige Donatianus van Reims, de Heilige Donatus van Besançon of de Heilige Donatus van Arezzo.
Sint Donatus van Münstereifel (Roame, róndj 140 nao Chr. – veur 180 nao Chr.) waas eine Romeinse soldaot dae zich later bekieërde tot 't christendóm en sjtórf es martelaer en heilige, eine.
Hae wirt vereërd in 't Rienlandj en de Leëg Lènj (biejveurbeeld in Altforst), es besjermer taenge ónwaer en blikseminsjlaag.
Ziene feësdaag vilt op 30 juni.
Legende
Tiedes ein ernstige ziekte van zien vader Faustus zouw zien moder Flaminia zich tot de heilige Gervasius in Milaan höbbe gewènd veur hölp. Gervasius belaofde häör de genaezing van häöre man en de gebaorte van eine zoon. Faustus woort inderdaad gezóndj, en Flaminia brach eine zoon ter waereld, dae ze Donatus (de gesjónkene) neumde. Hae woort door zien moder, die christen waas gewore, in 't geluif groat gebrach.
Op 17-jaorige laeftied woort Donatus soldaot. Es legeraanveurder van 't 12e legioen woort hae róndj 166 nao Chr. ingezat tiedes de sjtried taenge invalle door de Germaanse Markomanne aan de Donau. Biej ein hopeloos ómsingeling en oetgeput door doosj bèjde Donatus en de anger christelike soldaote van 't Remeinse legioen óm raenge. Toen barsjde d'r ein zjwaor ónwaer los en de sjtroamende raenge zörgde veur ein verfrisjing veur miensj en deer. Baovendeen verwoesde de bliksems 't kamp van de Markomanne. Danig ónger de eindrök van dit wónjer, belaofde Donatus plechtig aan God óm zien wiejer laeve allein nog mèr aan Häöm te wieje. Keizer Marc Aurelius beneumde häöm tot ziene opperliefwach. Toen Donatus aevel ein huwelik mèt Alexandra, de nich van de keizer, weigerde, leijde dit tot zien doadvónnis "waeges minachting van de gode". Flaminia, de moder der martelare, begroof häöm in de catacombe van de heilige Agnes in Roame.
De gebeurtenisse tiedes de Markomanneaorlog róndj 't zoageneumde raengewónjer zint historisch óngerboewd. De christene make aansjpraak op 't wónjer names hunne God. De volgende gebeurtenisse, zoa-es b.v. 't geplande huwelik mèt de nich van de keizer, beheuëre aevel oetsjloetend tot de heiligelegende.
In 1646 woort 't graaf op bevel van Paus Innozenz X. geäöpend en de relikwieje aan de Jezuïetekirk in Münstereifel gesjónke. Op 30 juni 1652 zouwe de relikwieje van Euskirchen nao Münstereifel waere euvergebrach. De Jezuïetepater Heerde laos 's mörges de heilige mès in de Martinuskirk in Euskirchen. Tiedes de sjlotzaegening sjloog de bliksem in. 't Altaar en de pater sjtónge in de vlamme. De pater reep de hölp in van de heilige Donatus. De vreësjelike piene van de verbrènjing lete nao en de pater koosj de relikwieje, die al óngerwaeg nao Münstereifel ware, achternao reize. Dit wónjer leijde de groate vereëring van de heilige Donatus in. Dae daag góldj vanaaf doe es de gedènk- en vereëringdaag (30. Juni).
Donatus wirt dèks es Remeinse soldaot mèt palm, bliksem, graanbunjel of wiensjtèk aafgebeeld. Hae gèldj in de Eifel regio, Kölle en Nederoastenriek es lid van de Legio XII Fulminata en es besjermheilige taenge ónwaer, bliksem, hagel en brandj. Väöl sjöttersvereiniginge zint nao háöm verneump.
Kirke en kapelle (keus)
Relikwieje in:
Tierp
Tierp is 'n gemèndje in Uppsala län, Zwede. De gemèndje tèltj 19.926 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.550,47 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 12,9 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
6,32% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Lombardije
Lombardije (Italiaons: Lombardia, Lombardisch: Lumbardia, vaan de stam de Longobarde) is 'n regio in Noord-Italië. De regio strek ziech oet vaan de Centraol Alpe in 't noorde tot de rivier de Po in 't zuie. In 't weste weurt Lombardije begrens door 't Lago Maggiore en de rivier Ticino, in 't ooste door 't Gardameer en de rivier de Mincio. Lombardije weurt (mèt de klok mèt) umrink door Zwitserland, en de regio's Trentino-Zuid-Tirol, Veneto, Emilia-Romagna en Piëmont.
Bestuurleke indeiling
De hoofstad van de regio is Milaan. De regio weurt opgedeild in twelf provincies:
't Breer
thumb|130px|left|Wied op de achtergrónd de flats van [[Heële|Heerle.]] 't Breer (Nederlands: Barrier) ies 'n buurtsjap van Klumme in de gemeinte Voelender in Zuud- Limburg. De naam breer kump oet 't Frans en beteikent barrière.
't Gehuch ies gesitueerd aan beids kante van de Barrierweeg dae van Klumme aafkump. Vreuger waor d'r 'ne tol aan dees route van Mestreech nao Heerle. 't Traject van de via Belgica (de Romeinse weeg van Boulogne-sur-Mer nao Kölle) zou via 't Breer geloupe höbbe.
In 't Breer sjtoon 30 häöf en hoezer.
Dammerig
Dammerig, Dammerscheid of Dammerscheit ies 'n kesjtièl, dat gelege waor in 't Land van Euvermaas in 't gehuch Breen. Breen zou 't hudige gehuch 't Breer of Barrier kènne zin. 't Kesjtièl, in 't plat Dammerich geneump, ies miede 18e ièw vervalle.
Ouch weurt 't dörp geneump in 'n aardrijkskundige besjrieving: ''Tuschen Heerle en Klimmen, aan den gemeenen land-weg, ligt de Buurt KUNRADE; kortheidsgehalve gemeenlyk Kunder genoemd: die zich verre in de lengte uitstrekt. En nader by Klimmen, eene andere Buurt; die veel kleinder is; en, de BREEN genoemd word. Van daar, zuidwaard van den weg, ziet men noch de overblyfzelen van het oud en nu ten eenenmaal vervallen Kasteel DAMMERSCHEIT; by de Landlieden, aldaar, Dam-merich, geheeten: behoorende, aan het Adelyk geslachte van Elmpt, waarvan, noch langs een Generaal in Russischen dienst was. Dus zeer na by ligt een groote Pacht-hof; OVERST - VOERENDAAL genoemd.''
Mesopotamië
Mesopotamië (Grieks veur "tösse de revere") is de naam veur e gebied det tösse de revere Tigris en Eufraat ligk. 'nen Angere naam veur 't gebied is Twieëstruimelandj. 't Vertuuentj väöl geliekenis mit Egypte dore ónregelmaesige euverstruiminge die 't landj vröchbaart make.
't Gebied kump in groeate deiler euverein mit 't hujig Irak, meh besleitj ouch e deil van 't hujig Syrië en Iraan. De Sumeriërs laefdje in 't zuje; de Akkadiërs mieë nao 't naorde. Daonao kome de Babyloniërs. Róndj 1100 v.Chr. vereuverdje de Assyriërs 't gans Kórtbie Oeaste. Ieëve later nao de val van Nineve, kós 't Nuujbabylonisch Riek ónger Nebukadnezar 'n kórte bleujperiood. De Perze bezatten 't riek van 538 v.Chr. toet 331 v.Chr., wonao 't gebied in henj vool van Alexander de Groeate van Macedonië.
In Mesopotamië waas de keuning de plaatsvervanger van de gaoje. Kóns haw e militair karakter en waas hieël realistisch en rationeel. Inne boewkóns veurdje ze de gewelfbaog in. De paleize wore wie vestinge. Tösse de gewelve woort aerd gestort en dao-op woorte plantje en buim gepaot, de hangendje häöf. Wiejer steitj 't bekèndj veure reliëfkóns enne glazuurkóns.
Nuitevere
thumb|Nüjtevere (wes) en [[Tevere (oeës) op 'n uëverzichskaat. 't Terrein va g'n basis is gearceerd.]] Nüjtevere (Dütsj: Neuteveren) is e dörpke i g'n gemingde Jellekerke dat huët tót 't Kreis Hinsberg in 't weste va d'r Dütsjen bóndssjtaat Noardrien-Wesfale. Nüjtevere besjteet oet ca. 300 familiewuëninge. 't Plaatsjke woeëd i de joare '60 ópgerich, direk westelig va ge moderdörp Tevere. In 1953 boewde de Britte in opdrach va de NAVO de Air Base Geilenkirchen, die in 1968 i heng kam va de Dütsje. De basis is allewaal nag sjteets va de NAVO.
Blegny
thumb|right[200px|Liegking van Blégny in de provincie Luuk
Blegny (Welsj Blegneye, plaatsjelèke oetsjpraak Blènjé) is 'n gemèngde gelaege in 't Laand va Herf in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj. In dis gemèngde loog de lètst geëxploiteerde kaolemien in 't Luukse. De koel waoërt op 11 maart 1980 gesjlaoëte en in juni van dat èègeste jaor waoërt, nao get aanpassingswerke 't mienmuseum vór 't publiek aoëpegesjtèld. De Bolland en de Julienne sjtreume dör Blegny.
Demografie
Blegny tèlde op d'r 1sjte juli 2004 12660 inwoners op 'n oppervlakte van 26,08km². De gemèngde is oontsjtande bie de fusie van 1 januari 1977; d'r naam Blegny waor d'r naam van 'n gehuch van 't dörp Trembleur. thumb|200px|Krèègsmonumaent
Buenos Aires
Buenos Aires (Spaans veur "gooj lóchte" of "gunstige winj") is de houfsjtad van Argentinië en ouch 't ikkenomisch en cultureel centrum van det landj. Mit 2,8 miljoen inweuners in 2001 is 't de grótste stad van 't landj. In de agglomeratie Groat-Buenos Aires, ligkendj aan de munjing van de Rio de la Plata (Spaans veur "reveer van 't zilver") woane mièr es 12 miljoen luuj. Aangezeen Groat-Buenos Aires bao e derdje van de Argentiense bevölking hoesves euverhièrsj 't mit zien ikkenomie de res van 't landj.
Buenos Aires ligk aan de ziè en haet 'nen have. De stad wuèrtj aan de landjskantj gans ómslaote door de pervincie Buenos Aires, mer maak zelf gein deil oet van die pervincie. Buenos Aires is e fidderaol distrik en vèltj boete de pervinciaal indeiling van Argentinië.
Dankzie zien talloeaze winkels en boetieks, zien arsjitektuur, zie cultureel laeve, restaurants en zien kosmopolitische bevölking van euverwaegendj Italiaanse, Spaanse, Franse, Duutsje, Ingelse, Oas-Europese, Arabische en Aziatische aafkóms steit Buenos Aires ouch bekandj es 't Peries van 't zuje, allewel 't door väöl ikkenomische perbleme väöl van zien vreuger grandäör haet verlaore. De stad is ein vanne Europeeste van Zuud-Amerika en van 't gans zujelik halfróndj. Oatj kós ze mit häör naordelike taengespelers straeve. De stad belaefdje ziene góljen tied tösse 1880 en 1920, doe Argentinië toet de tièn welvarendjste lenjer van de waereld behoort en Buenos Aires nuujkómmers oet Europa lokdje die hie e baeter bestaon verzóchte te vinje.
Maurits Cornelis Escher
Maurits Cornelis Escher (Leeuwarden, 17 juni 1898 – Hilversum, 27 meert 1972) waas 'ne Nederlandjse kunsteneer, dae bekind is veur zien houtsjneje, houtgravures en lithografieje, worin d'r döks sjpeelde mit wiskundige principes.
Zien gravures verbilde döks ónmeugelike constructies, studies van óneindigheid en inein passende maetkundige petrone (vlakverdeilinge) die geleielik in gans versjillende vörm verangere. Inkel heel bekinde veursjtèllinge die hae teikende zeen óntwórpe róndj ónmeugelike objekte wie de Penrosedriehook en de Penrosetrap. Pas in de jaore fieftig van d'n twintjigsten eew kreeg t'r in breiere krink erkinning es kunsteneer, veural in de Vereinigde Sjtate. Kristallografe en wiskundige óntdèkdje in zien wirk symmetrieje en thema's oet häör vakgebiede. Vanaaf 1960 weurt Escher zien grafisch wirk gebroek in weitesjappelike (leer)beuk.
In de jaore sestig waerde zien wirk, tót Escher zien verbazing, vanwaege de fantastische parallelle waerelde ómermp door hippies en popsjterre.
't Zittert
't Zittert  of  't Zitterd  is ein buurtsjap in de Nederlands Limburgse gemeinte Roerdale. ’t Buurtsjap maakde pes 1990 deil oet van de gemeinte Sint Odiliënberg. In 1991 góng ’t euver nao gemeinte Posterholt en per 1 jannewarie 1994 nao de gemeinte Ambt Montfort. In 2007 woort ’t nao ein gemeintelikke herindeiling óngerdeil van de nuuj gevörmde gemeinte Roerdale.
Awwer sjriefwieze zint Zittart en Zitterd. De naam is vermoedelik aafgeleijd van de in de buurt gelaege veurmalige Zitterdhaof.
Ligking
Zittard ligk direk zudelik van Sint Odiliënberg, róndj de waeg Het Sittert. Ouch róndj deze waeg ligk ein bedrieveterrein, aevenèns Het Sittert genaamp.
Qatarees hierevoetbalèlftal
't Qatarees hierevoetbalèlftal vertreujt Qatar in internationaol voetbalmatche.
Historie
Tot aon de jaore veerteg woort in Qatar gei voetbal gespäöld. In die jaore evels kaome westerlinge nao 't stäötsje veur te helpe bij de eerdoliewinning. Zij brachte de voetbalsport nao Qatar en mèt en mèt pakde de lokaol bevolking die ouch op. In 1960 woort de Qatarese Voetbalboond opgeriech en in 1970 kós veur 't iers e nationaol èlftal weure opgestèld. Dit team verloor zienen ierste match mèt 2-1 vaan Bahrein. 't WK vaan 1974 kaom te vreug, meh veur 't WK vaan 1978 sjreef 't land ziech wel in. 't Lökde ze bij lange nao neet veur ziech te kwalificere; ouch in de edities daonao zouw 't land ummer in de kwalificatie strande.
Niel (reveer)
thumb|right|De oever van de Nijl in Egypte De Niel is 'n reveer in Afrika. Zie is de langste reveer oppe waereld. De Niel óntsjprink in 't Victoriamaer in Centraal-Afrika en sjtruimp door Soedan en Egypte nao de Middelandse Zee. Doordet de Niel door de dreuge Sahara löp kós de Aaj-Egyptische besjaving bluije. De Niel woor ouch bekind óm zien jaorlikse euversjtruiming die door 't Nassermaer ('n sjtuwmaer in Egypte) neet meer veurkómme. In de Nieldelta is 'n rieke flora en fauna óntsjtange.
Qatarees hierevoetbalèlftal
Historie
Door de jaore heer woort Qatar evels wel beter. Diverse kleinsjaolege toernoje in de regio (de Golfstaote) wiste ze te winne, en soms maakde ze ouch indrök op 't Aziatisch kampioensjap. In 1984 stoont 't team op de Olympische Speule (en daonao nog ins in 1992, in d'n tied tot dat al aon jäögteams waor veurbehawwe).
Wie in 2010 't WK vaan 2022 in 't hendeg controversieel stumming aon Qatar woort touwgeweze, spoojde me ziech veur e good èlftal op te zètte. In de nationaol competitie woort nog mie geld gepoomp es teväöre, en diverse boetelandse, veural Braziliaonse, trainers woorte aongetrokke. Ouch woorte diverse boetelandse speulers genaturaliseerd, veural Soedaneze. De inspanninge tuinde hun oetwèrking wie in 2019 't land Aziatisch kampioen woort.
Es gashier waor Qatar otomatisch geplaots veur 't WK vaan 2022. 't Èlftal zaot in 'n poule mèt Ecuador, Nederland en Senegal. Umtot 't team Aziatisch kampioen waor, woort wel get vaan ze verwach. Qatar indegde evels vrij kansloes oonderaon, en haolde es ierste gasland oets op e WK nul punte oet drei grópsmatche.
Beauraing
thumb|right|Liegking van Beauraing in de provincie Name Beauraing (Waals: Biarin) ies 'n plaats en gemeinte in de Belzje provincie Name, in 't arrondissement Dinant. De gemeinte haet 'n oppervlak van 174,55 km² en 't aantal inweunersj ies 8344 (1 januari 2006, brón NIS). De deilgemeintes van Beauraing zint Baronville, Beauraing, Dion, Felenne, Feschaux, Focant, Froidfontaine, Honnay, Javingue, Martouzin-Neuville, Pondrôme, Vonêche, Wancennes, Winenne en Wiesme. Beauraing liek aan de Franse grens, óngevaer twintig kilomaeter ten zuide van Dinant.
Beauraing ies 'n baevaartsoord veur Maria, moder mèt 't gouwe hart. Tösje november 1932 en januari 1933 zou Maria hie 33 kièr versjene zin aan 5 kinger: Fernande, Gilberte en Albert Voisin en Andrée en Gilberte Degeimbre. De biesjop van Name haet de versjieninge in 1943 erkènd.
Externe link
thumb|right|Beauraing
Sjtieëfteciefer
thumb|323x323px|'t Sjtieëfteciefer i d'r ganse weëlt. Mit inne Sjtieëfteciefer (óch: mortaliteet) is e begrip i de demografie, oeë-mieë me 't aatal gesjtórvene per 1000 lüj in 'ne joar i e aafgebakenk gebeed aadoed. Normaal óngersjieëd me 't:
As me de demografie uëver de ganse weëlt besjoewt, zeet me twieë tendense deë gereleteërd zint tót 't sjtieëfteciefer. I rieker lenger weëde minder lüj gebuëre, oeë-durch kót gezag i verhawwing tót 't aatal gebuërene mieër lüj sjtieëfe. Dees óntwikkeling blieëf zich vuëtzatte i mitnaam Wes-Europa. I de armer lenger, de zoeëgeneumde derde weëlt, is 't sjtieëfteciefer vöal hoeëger es i de rieker lenger. 't Guëf óch mieëstens e zieër hoeëg zoegelingesjtieëfte durch tekót aa medisje zórg e 't tekót aa de kwaliteet d'r va. Óch guëf 't i derde weëlt e hoeëger algemeë sjtieëfteciefer, dat mieëstens óch te linke is aa sjlechte medisje vuurzieninge en interne uurzaker, wie netuurramper (en sjlechte vuurberiedinge), krieëge óf 'n insjtabiel politieke situaasj (waat gewalt mit zich mieëbrink).
Doa teëngeuëver sjteet dat de lenger i d'r derde weëlt e gans hoeëger gebuërteciefer hant, oeë-durch toch e positieve bevólkingsgreuj is. Óch migraasj noa anger (rieker) lenger beivuurbild, drök d'r bevólkingsgreuj neet. De rieker lenger hant e zieër lieëg zoegelingesjtieëfte mit e lieëger gebuërteciefer en e rilletief hoeëg sjtieëfteciefer, allewiel de mieëste Wes-Europese lenger toch 'n lichte greujende bevólking hant, dat deels óch te make hat mit immegraasj.
Sjtieëfteciefer i Europa
I Europa is de situaasj waat betrèf de sjtieëfteciefer neet indoedig. Zoeëwie aagegeëve gilt vuur mieëste Europese lenger va'noet weëltperspektief e rilletief lieëg gebuërteciefer, meh dat beteëkent neet noeëdzakeligerwieës dat de bevólkingsgreuj negatief is. Versjillende faktoeëre, wie immegraasj, meh óch 't groeëtedeels óntbreëke va geweld, politieke stabiliteet, bruto nasjenaal gelök, gooj medisje zórg en gooj óngerrich, zuurge vuur e lieëg sjtieëfteciefer. Sómwieles zint riligieuze motieve wiechtig vuur e (get) hoeëg(er) gebuërteciefer. Zoeë zeet me i Ierlank e sjnel greujenke bevólking, dat 't gevólg is va inne aktieve beleiding va d'r kattelige godsdeens. 't Mohammedaansje Turkeie en aangrénzjenke Noard-Afrikaansje lenger zint vergeliebaar geveller.
Sjtieëfteciefers va de nieëgste lenger i Europa:
Sjtieëfteciefer en bevólkingsgreuj i Nederlank
Nederlank hat e rilletief lieëg sjtieëfteciefer, allewiel 't regionale versjille guëf. De provincie Flevolank, meh óch 't sjteëlige gebeed i Hollank, de ranksjtad hauw e consjtan positieve bevólkingsgreuj en e hoeëg vastigingsuëversjót. Vöal rankgebeder, wie Groninge, groeëte deler va de provincie Limburg en Zieëlank hant rilletief lieëge gebuërteciefer en e rilletief hoeëg vertrekuëversjót. 't Vertrèkuëversjót zuurt doa vuur dat vöal aw lüj heem blieëve, en mieër awwer lüj zuurgt doa vuur dat e rilletief hoeëg sjtieëfteciefer is. T'r vergelieking: Flevolank hat 5,1 sjtieëfgevelle (p. 1.000), en Zieëlank hauw 't hoeëgst: 9,6. I Limburg zeet me e verdelink: Noard-Limburg hauw 'n leech greujende bevólking en wie mieër me i 't zude kunt, wie negatiever d'r bevólkingsgreuj per 1.000 lüj. Venroaj hauw inne bevólkingsgreuj va 1,8, Venlo 0,5 en Heële geet aachteroet mit 2,5, wie de mieëste plaatsj i de Miensjtreek (en beivuurbild Zittert-Geleën: -3,5). Masjtrich doateënge, hauw innen sjnelgreujende bevólking. De bevólking geet hei mit 7,0 vuurtoet.
Fonautograaf
thumb|Teikening van 'ne fonautograaf De fonautograaf (Frans: phonautographe) is 'n apperaat mit 'nen häöre mit 'n stif d'raan waat geluidstrillinge vasligk op e stök pepier det zwart is gemaak mit roto en vasligk op 'nen drejjendjen trómmel. 't Mesjien is oetgevónje gewore dore Fransen drökker Édouard-Léon Scott de Martinville in 1857.
thumb|left|Opnaam oet [[1860 van Au clair de la lune mit 'ne fonautograaf (doer: 10 sec.)]] De fonautograaf waas gemèndj veur weitesjappelik óngerzeuk nao 't stumgeluid. sCott haet zien eigen opnaam noeatj kónne huuere, went dao waas nag gèn meugelikheid veur die aaf te spele.
In 2008 lökdje 't weitesjappers mit behölp van modern technieke de teikening vanne geluidsgolve te scannen en óm te zitten in aaf te spele code. Hie-oet bleek det 't 'n opnaam waas van 't vouksleedje Au clair de la lune. Ingezóngen op 9 april 1860 maak det 't de aadste geluidsopnaam die bekindj is.
Aerdsjóddel van Remunj (1992)
D'n eerdsjók bij Remund op 13 aprèl 1992 um 03.20 oor 's nachs waor d'n helsten eerdsjók deen oets in Nederland is gemete en eine vaan de groetste bekinde eerdsjókke in de historie vaan Noordwes-Europa.
Gebäöre
't Epicentrum vaan dezen hellen eerdsjók laog e paar kilometer zuielek vaan de stad Remund. De krach bedroog 5,8 op de Momint-Magnitudesjaol (de herzeen Sjaol vaan Richter) en de maximaol intensiteit waor good VII op de Sjaol vaan Mercalli (dee tot XII geit). De intensiteit waor neet euveral dezelfde, zoetot de sjók op sommege plaotse mie sjaoj deeg es op aandere. De sjók woort gevoolt tot in Tsjecho-Slowakije, Zwitserland, Fraankriek en Ingeland. In 't land tösse Remund, Mezeik en Heinsberg brach 'r sjaoj touw aon (veural awwer) gebouwe en aon oto's die woorte geraak door vallend pojn. De totaol sjaoj woort gesjat op 275 mieljoen gölde, boevaan 170 mieljoen in Nederland.
De hoofsjók woort veuraofgegaange door 'ne liechtere sjók vaan 4,8 op de sjaol vaan Richter. Nao de groete sjók woorte nog tot 'ne maond later 200 naosjókke gemete, mèt sterkdes tot 3,8 (die riechte normaal gein sjaoj aon meh zien good te veule).
Recinter heet 't nog liechte eerdsjókke in de buurt vaan Remund gegeve, wie op 17 fibberwarie 2001 (2,7), op 28 november 2006 (2,5) en op 2 september 2008 (2).
Bron
Dit artikel is vertaold oet 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie; zuug dao veur oteurs en awwer versies.
Houblierik
Houblierik (in 't eige plat) of Holt-Blierik (in 't Venloos) (Nederlands: Hout-Blerick) is en dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Venlo, te zuuje van Blierik.
Houblierik waar wies 1794 'n rot van 't kerspel Blierik. Daonao huurden 't wies 1940 beej de gemeinte Bree.
In Houblierik praote ze van vrûuger oet Blieriks, 'n dialek det vuuel op 't Venloos dialect staalt en 'tzelfde is wie 't alde plat van Blierik. 't Houblieriks vertuint ein paar groeëte verschille met 't Venloos lettend as 't geit um wäörd wie brand in 't Venloos en brank in 't Houblieriks. Beej de weurd Hónd/Hónk Land/Lank Kant/Kank enz. is dit ouk 't geval.
Fölkerech
Fölkerech (Frans en Duutsj: Völkerich) is 'n gehuch wat vilt ónger 't dörpsgebeed va Jömelech (Gemmenich), in de Belsje gemeinte Blieberig (Plombières), provincie Luuk. De plaatsj besjtaet oet lintbeboewing aan d'r doergaoënde waeëg tösje Jömelech e Blieberig. Dao ligke zoeë'n 50 hoezer en häöf.
I Fölkerech waert tradioneel, juus wie in de res va dit gebeed, 'n uëverganksdialek va 't Limburgs nao 't Duutsj gekald (Plattdütsch). De officiële sjpraok is Frans. Me kalt aoch waal Hoeëgduutsj of Nederlands.
Fölkerech haat 'n aege Mariakapel. 't Gebuuwke likt op 'ne driesjprónk midde i 't gehuch. 'n Anger opvallend geboew is 't vuurmalig Franciscaner kloeëster, wat 't hoeëgste boewwirk is. 't Haat drie boewlaoge e 'ne doebele zölder. Dao zint noe appartemente i gevestig.
Zittard
Zittard kin verwieze nao:
Veur de sjtad in Nederlands Limburg zuug Zitterd
Leuk
Leuk kan verwieze nao:
Koel
'n koel kèn zin:
Semitische taole
De Semitische taole zien 'n groop vaan dudelek verwante taole mèt hunnen oersproonk in 't Kortbij en Midde-Ooste. Ze make deil oet vaan de groeter familie vaan Afroaziatische taole (vreuger bekind es Hamito-Semitische taole); de ander tek vaan dees familie hure allemaol in Afrika toes. De hypothetische, gereconstrueerde groondtaol hèt Proto-Semitisch. 't Aontal sprekers löp in de hoonderde miljoene, boevaan 't Arabisch 't euvergroet deil veur zien rekening nump. Versjèllende andere zien oetgestorve, meh wel (good) bekind. De Semitische taole höbbe 'n oetzunderlek lang sjriftraditie, beginnend in 't daarde millennium veur Christus mèt Akkadisch, die de semitistiek, de (vergliekende) studie vaan de Semitische taole, tegooj kump.