cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Twierlinge (starebeeld)
Wat is nog mie te zien
De Eskimo-nevel is 'ne planetaire nevel op oongeveer 4000 leechjaor aofstand. 'nen Aandere nevel is de Medusa-nevel op oongeveer 1500 leechjaor aofstand.
Roond 13-14 december is de meteoorzwerm Geminide te zien. Mèt 'n maximum vaan oongeveer 100 meteore per oor is 't ein vaan de mies actieve zwerme. Tösse 18 en 29 oktober zien de Epsilon Geminide te zien, allewel heer slech te is zien umtot heer samevèlt mèt de Orionide.
Elisabeth (veurnaam)
Elisabeth ies 'n maedsjesnaam, aafgeleid van 't Hebreeuwse Elisjeba (= God ies mien eed of: miene God ies volheid) De naam ies door väöl keuninginne en vorstinne gedrage. Aafkortinge: Bet, Bets, Betty, Els, Elly, Elise, Elza, Lies, Lilly, Liza,.
Bekènde persone mèt deze veurnaam zint:
Sula (Nórwaeg)
thumb|De ligking van Sula in de pervincie Møre og Romsdal. Sula is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Møre og Romsdal in Nórwaeg. De gemeinte had 7.502 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 58,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 129,3. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 1531.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,3% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Gekrusj
thumb|Gekrusj of huidvleisj mèt augurk Gekrusj, ooch huidvlèèsj of zoere zult geneumd, is 'n Euregionaal sjtreekproduct. 't Is 'n zoerig, grieskleurig broeëdbelèk dat gemakd is van 'ne in twieë gehówwe vaerkeskóp, get knäöek vör extra gelatien en aander aafvalvlèèsj dat nao 't sjlachte van e vaerke överblieft. Al dit vlèèsj wert in 'ne inmaakskaeëtel gekaoëkd oeëbie 'ne hieël penetraante geur vriekeumt. Laurier en aedsje gaeve d'r typisch zoere sjmaak. Es 't vlèèsj gaar is wert 't dör de vlèèsjmäöle (mèt de groeëtste laoëker) gedriejd. De knäöek broejt me voet en d'r bouillon löt me inkaoëke. 't Vlèèsj en d'r bouillon reurt me dörèèn en dit sjödt me in keump, die kaod voetgezat werre. Dör d'r natuurleke gelatien sjtolt 't gekrusj en kan me d'r sjiefkes of blökskes va sjnieje. Opdene mèt zjwart broeëd, mósterd, ingemakde augurke en zilverunsjes.
Jürgen Habermas
thumb|250px|Jürgen Habermas Jürgen Habermas (Dusseldörp, 18 juni 1929) is 'ne Duutsje filosoof, 'ne polletieke filosoof en socioloog. In de jaore zaestèg waor-e èng van de belangriekste vertegenwoordigers van de Frankfurter Schule. Later oontworp-e 'n model va communicatief handele: d'r ieërleke polletieke en maatsjappelijke ömgaank zow gerich motte zieë op wederzijds begrip. Ideaal bezieë mot communicatie plaatsjvinge in 'n machtsvriej ruimte en gebaseerd zieë óp de rede. Dit saoërt communicatief handele is volges zien theorie van deliberatieve democratie noodzakelijke väörwaarde väör 'n functionerende democratie.
Woeërhèèdscommissies
Habermas' filosofie van de woeërhèèd haat o.m. betekenis gehad väör de woeërhèèdscommissies. 'n Oetsjpraak die woeër wilt zieë mot an driej väörwaardes voldoeë:
'n Woeërhèèdcommissie mot dus de feite vassjtèlle, die in 't kader van de internationaal norme va miensjerechte plaatsje en waarachtighèèd en betrokkenhèèd tuëne.
Biesjtèllinge in 2004
Habermas wilt ruum plaatsj gaeve an de religie naeve de rede. Waal mót de örsjte zich blieve verantwoorde vör de rechterssjtool van de rede. D'r paus van allewiel is 't groeëtendeels mèt Habermas èns mae kan zich neet veende in 't idee van Habermas dat me óp basis van de rede oeteindelek zów kènne kaome töt 'n saoërt waeltethos. Joseph Ratzinger ziet mieë in 'ne permanaente discours, dus in de methode die dör Habermas is oontwikkeld öm töt woeërheedsvinding te kaome.
Óngerfemielje
'n Óngerfemielje of subfemielje (Letien: subfamilia) is in de biologie en de taxonomie 'n rang of e taxon in dees rang. Ze is lièger es 'n femielje, mer hoager es e geslech of eventueel geslechsgruup. Aafhenkelik van de situaasje is 'n femielje al dan neet óngerverdeildj gewaore in óngerfemieljes.
San Diego
thumb|right|300px|Locatie vaan San Diego thumb|right|300px|Aajd centrum vaan San Diego San Diego is 'n stad in San Diego County in de Amerikaanse staot Californië en tèlt 1.300.000 inwoeners.
Stefan Janev
thumb Stefan Dinčev Ânev, Stefan Dintsjev Janev , Stefan Dintschev Janew of Stefan Dintchev Yanev (Bölgaors: Стефан Динчев Янев) is sinds 12 mei 2021 d'n tijeleken oonaofhaankeleken demissionaire premier vaan Bölgarije bistot 'ne nuie regeringsleier weurt verkoze veur 't land.
Janev naom 't premiersjap tijelek euver vaan Bojko Borisov, dee es regeringshoof vaan drei termiene (2009-2013, 2014-2017 en 2017-2021), d'n op ein nao langsregerende premier vaan Bölgarije is. In ziene lèsten termien waor Borisov in 'nen institutionelen oorlog terech gekomme mèt de president Rumen Radev. Radev woort op 22 jannewarie 2017 verkoze tot president en, allewel oonaofhaankelek, kraog heer veural support vaan de sociaoldemocratische oppositie. De twie politici indegde in 'n bitter rivaliteit boe-in ze mekaar d'r vaan besjöldegde Bölgarije in 'n polletiek crisis te höbbe gegoeid. Radev woort heidoor 'nen oetgesproke veurstender vaan de prottesteerders tijes de anti-Borisov-demonstraties vaan 2020-2021.
Touverkóns
Touverkóns, touvenerie of mazjie is 't gebroek van rituele, symbole, hanjelinge, gebaren en spraok (spreuke) veur zoea get te haolen oet baovenetuurlike machte. Hiemit zów me de wirkelikheid kónne manipulere. 't Geluiven in en beübe van touverkóns besteit al saere prehistorie en speeltj in väöl kulture nag ummer 'n wichtige spirituele, godsdeenstige en genaeskóndige rol.
't Gelouf det 'ne miens baovenetuurlike machte kan beïnvleuje door te baeje, offeren of door aanroping kan me trögkvinjen in archeologische vónjste van oete prehistorie, mer ouch in aaj tekste, wie die van 't aad Egypte enne Indische Veda. 't Sjamanisme worin kóntak mit 't geisteriek centraal steit liek universeel te zeen gewaes bieje jaeger-verzamelieërs. 't Kump nag ummer veur bieje inheimsje völker van Australië en Nuuj-Zieëlandj toet in Afrika, 't Amazonegebied, Naord-Amerika en zelfs bieje Samen in Europa.
Wen touverkóns wuuert beüub in 't geheim, wie occultisme, guuef 't döks väöl scepticisme en aafkieër daotaenge. Allewiel zeen väöl luuj die de touverkóns aanhange 't es get veure persuuenlike spirituele greuj. Ieëre geluifdje väöl luuj det de touverkóns 'n oetkóms kós beje bie zake wie ónvröchbaarheid, gezóndjheidsperbleme, veiligheid en 't leefdjeslaeve. 't Geluiven in touverkóns waas ouch ein vanne driefvare veure jach taenge de hekserie.
Touverkóns wuuert owwel gebroek veur 't goochele, 't illusionisme en 't mentalisme aan te duje, meh hiebie waere gein baovenetuurlike machte aangerope. Begrippe die mieë samehange mit touverkóns zeen waorzègkerie en biegelouf.
Ubberge
Ubberge ies 'n plaats in de Nederlandse gemeinte Groesbeek, provincie Gelderland. Ubbergen liek op de zuudoever van de Waal, ten oaste van Nijmege.
Liegking en bezeenswaerdighede
Landsjappelik gezeen ies de gemeinte te verdeile in e heuvelechtig gebeed en, in 't noorde, e poldergebeed aan de Waal, woa-ónder de Ooijpolder. Hoag liegke de dörper Beek, Ubbergen en Berg en Dal en de buurtsjap Smorenburg, lièg liegke Ooij mèt de buurtsjappe Groenlanden en Wercheren, Erlecom, Leuth, Persingen, Tiengeboden en Kekerdom.
In Ubberge liegke (sjuus wie in Beek en in Berg en Dal) 'n groat aantal monumentaal villa's. Sómmige van die landhoezer liegke op de heuvel en kieke oet euver de polder. 'n Opvallend veurbeeld in Ubbergen ies de villa Waalheuvel oet 1925. 't Wiet protestants kèrkske van Ubbergen dateert oet de 15e ièw en ies neet miè es kèrk in gebruuk. 't Veurmalig Frans pensionaat ies 'n neogotisch kloaster bie de Villa ter Meer oet 1800 (allewiel in gebruuk es woon-wèrkpand De Refter). Tösje 1822 en 1929 woort in Ubbergen tol geheve um de besjtraoting van de zandweeg van Nijmege nao Cranenburg te betale; 't tolhuuske sjteit nog ummer.
Historie
Bies 2015 waor Ubberge 'n zelfsjtandige gemeinte. Behalve 't dörp Ubberge hauw de gemeinte de kerne Beek (gemeintehoes), Berg en Dal (gedeiltelik), Erlecom, Gruunlande (Groenlanden), Kekerdom, Leuth, Ooij, Persinge (Persingen), Tiengeboje (Tiengeboden), De Vlietberg en Werchere (Wercheren).
Riekswaeg 68
Riekswaeg 68 (ouch bekind es: A68/N68) waor 'ne riekswaeg in Limburg, dae van Wieërt nao de Duutsje grens kórtbie Azeraoj leep. De waeg is huuj in behaer van de provincie Limburg en is bewaegwiezerd es N280. In de jaore '70 van d'n twintigsten iew woort de waeg tösje Baoksem en de krusing mit de St. Wirosingel in Remunj, destieds bewegwiezerd es N271, ómgeboewd tot autobaan. Me heelt toen ouch raekening mit d'n aanlègk van de A73. Me zuut det huuj nog ummer aan de zier brei vörmgegaeve aafsjlaag bie Hale. Dae kós dan gemekkelik tot e klaverblaad waere ómgeboewd, veur 't geval det d'n A73 op de linkerover van de Maas zouw waere aangelag. Wies 1993 had det sjtök de sjtatus van 'n autobaan.
In detzelfde jaor woort de waeg tösse Wieërt en Remunj ouch euvergedrage aan de provincie. 't 3,5-kilomaeter lang sjtök t'n oeste van Remunj waor nog wies 2007 bewaegwiezerd es N68. De waeg woort toen neve 't ouw tracé ómgeboewd tot 'nen autowaeg. De ouw N68 is dao euvergedrage aan de gemeinte.
Wies 1976 huurde ouch e deil van d'n A2 tösje Eindjhove en Wieërt tot de A68. Bie Wieërt waor de sjnelwaeg óngerbraoke. 't Verkier mós door de sjtad. Bie Ni-jwieërt góng de sjnelwaeg wiejer nao Mesjtreech, mer droog de naam A75. In 1989 woort 't Sjlingertracé aangelag t'n noorde van Wieërt. 't Goof vanaaf det memènt 'nen ónóngerbraoke sjnelwaeg van Eindjhove nao Mesjtreech, dae huuj dös d'n A2 heit.
Lies van börgemeisters van Berg ane Roer
Bron
Dees lies is euvergenome van 't corresponderend artikel op de Nederlandstalige Wikipedia.
Ittere
Ittere (Nederlands Itteren) is officieel 'n wiek vaan Mestreech meh ligk e paar kilometer boete de stad. In feite is 't e kèrkdörp. De kèrk stamp oet 1784. Ze is gebouwd door arsjitek Mathias Soiron in classicistische stijl. In 1839 volgde 'n neo-romaanse oetbreiing door H. Lemmens o.m. d'n tore. Ze is gewijd aon Sint Maarten. Binne steit 'n Anna te drieë van de hand van Jan van Steffeswert (16en iew).
Ittere is bekind in gans 't land door de euverstruiminge vaan de Maos in de jaore '90 vaan de veurigen iew.
Waope
Op 19 juli 1890 kraog de gemeinte Ittere vaan d'n Hoege Raod vaan Adel e waope touwgekind, wat ziech zoe liet umsjrieve:
Sint-Maarten is, wie me heibove al kin leze, de sjötspetroen vaan Ittere. De sjepebaank Ittere veurde vreuger al e zegel mèt zien beeltenis; waopes mèt heilege, zeker ouch Sint-Maarten, zien in Zuid-Limbörg bezunder populair. 't Sjèldsje is vaan de femilie vaan Heinsberg, die in 't verleie mesjiens mèt Ittere is beliend gewees; um de ein of aander rei is neet veur 't waope vaan de femilie Vaan Ittere gekoze.
Historische inwoenertalle
Ittere bleef laank e boeredörp wat mer laankzaam greujde. Pas nao 1960 - in de lèste jaore vaan zien zelfstendegheid - begós 't dörp teikene vaan suburbanisatie te vertuine.
(v1830=100)
Greun: Gemeinte Ittere Leechgreun: Ittere es deil vaan Mestreech Blauw: Provincie Limbörg
Bombay
thumb|right|thumb|Haji Ali Dargahwas - Bombay Mumbai (sinds 1995, vreuger Bombay) is de hoofstad vaan Maharashtra, India, en de groetste stad vaan dat land (17 miljoen einwoeners in 2005). Daomèt is de stad ein vaan de groetste stei op de wereld. De conurbatie is zelfs groeter es die vaan Tokio en daomèt 't groetste urbaan gebeed op de gaanse Eerd.
Stadsfuncties
Mumbai ligk aon de Indische Oceaan en is de groetste ziehave vaan Wes-India. Veur 't personevervoer is 't zelfs d'n ierste have. Mumbai is ouch commercieel centrum vaan India: de effektebeurs en de reservebaank vaan 't land zien hei gevesteg. In Mumbai zit ouch 't centrum vaan de (bleujende en immense) Indiase filmindustrie: Bollywood. Wijer ligk binne de grenze 't Borivali National Park, wat wel 't eineg Nationaal Park op Eerd is wat in 'ne metropool ligk.
Historie
Al sinds de steintied moot 't gebeed boe noe Mumbai ligk bewoend zien. De stad waor vaanaof de derde iew veur Christus deil vaan 't riek vaan Asjoka; later veel 't oonder de Silhara-dynastie en oonder Gujarat. Oet de late Middelieuwe stamme de ajdste gebawwe die noe nog stoon. De naom beteikent Mojer Mumba, nao de Hindoe-godin Mumbadevi.
In 1534 vereuverde Portugal de plaots. In 1661 kaom zie in Ingelse han; aonvenkelek aon de keuning persoenlik, later aon de Ingelse Oosindische Compagnie. In deen tied steeg 't aontal inwoeners enorm: vaan 10.000 nao 60.000 in vieftien jaor.
Tösse 1817 en 1845 woort de stad oonderworpe aon 'n ingriepend inzjenieursprojek, boebij de zeve eilen tot ei stök vasteland gemaak woorte. Wie in 1869 't Suezkenaal geëupend woort kraog de stad inins touwgang tot de haves aon de Middellandse zie en greujde ze nog sneller, tot ein miljoen in 1906. Later woort 't 't brandpunt vaan de Indiase oonaofhenkelekheidsbeweging oonder Mahatma Ghandi. In 1960 woort ze tot hoofstad vaan Maharashtra. Sins 1986 is de stad groeter es Calcutta en daomèt nómmer ein in India.
'92/'93
Tösse december 1992 en jannewarie 1993 gaof 't relle tösse Hindoes en moslims, gevolg door 'ne reeks van 13 gecoördineerde bomaonsleeg op 13 miert. Daobij vele mie es 1300 doeje.
2006
Op 11 juli 2006 oontploffe 7 bomme in euvervol forensetreine. Daobij vinde zeker 200 maan d'n doed en gief 't mie es 700 gewonde.
2008
Op 26 november 2008 gief 't versjèllende aonsleeg in de stad mèt sjeetpartije, aonvalle op hotèls en gijzelinge. Zeker 175 doeje en 245 gewonde zien 't gevolg.
Sarah Bernhardt
Sarah Bernhardt, gebore es Rosine Bernardt (Paries, 22 oktober 1844 - Paries, 26 miert 1923) waor 'n Franse actrice, mesjiens wel de bekindste vaan häör generatie.
Häör leve
Vaan häör jäög is helaas bijnao niks bekind. Häör moder waor de Nederlandse Julie Berhardt. Häör ierste professionele acteerprestatie op 11 augustus 1862 bij de Comédie Française waor gei succes. Bernhardt beantwoorde mèt häör spinsleechgestalte en häöre wèlle krollebol gaaroet neet aon 't daan geldende sjoenegheidsideaol. Daobij had zie 'n groete kraankegheid, naomelek: plaankekoorts, ze dörfde neet good te speule veur e groet pebliek. Later merkde ze tot ze hei gein las mie vaan had, wie ze in de filmwereld ging wèrke. Ze späölde daonao oonder aandere aon 't Odéon, boe ze häör ierste groete successe behaolde en kierde in 1872 trök bij de Comédie-Française. Hei bleef ze tot in 1880.
't Bekinds waor häör vertolking in "La Dame aux Camélias" vaan Alexandre Dumas fils. Op latere leeftied späölde ze teves de hoofrol in 'ne reeks films, boevaan ze veural mèt "La Reine Elizabeth" wereldwied succes had. In Amerika woort de Franse stomme film vertoend es "Queen Elizabeth" en 't waor de allerierste lange speulfilm dee lendelek in Amerika woort oetgebrach.
In 1923 hiemelde zie, te Paries. De oorzaak waor uremie. Alhoewel Roems-Katheliek geduip, waor ze atheïs, mer kraog ze toch de lèste sacreminte touwgedeend bij häör sterve.
Rolle in 't toneel en de film
In dees lies zien gein herneimenge of speciale veurstèllinge opgenomme.
Sjrien
E sjrien (Letien: scrinium) is 'n plaats veur 't beware van kosbaar zakes. Meistes wuuertj mit e sjrien e relieksjrien gemèntj; 'nen reliekhajer inne vorm van 'n kis worin relikwieje waere bewaardj. 't Waord wuuertj aevel ouch gebroek veur 'nen tempel, 'n kepel of anger heiligdóm mit 'n zeker aantrèkkingskraf op baevaartgengers.
Sjriene (inne ieëste beteikenis) waere döks gemaak van hout en verzeen van houtsniejwirk. De luuj die dit doon waere sjrienwirkers geneump. Sjrienwirkers maken aevel neet allein kiste, mer ouch kes en anger muibele. Daodoor is de breier beteikenis "muibelmaeker" óntstange. Ouch wuuertj de term waal verruump toet tummerman. 't Waord "sjrien" wuuertj in bepaoldje dialekte ouch gebroek inne beteikenis van "doeadskis".
Park
Park kan zieë:
Erpen
Erpen is e gehuch inne gemèndje Hinsberg, in 't Kreis Hinsberg, in Naordrien-Wèsfale. 't Ligk tösse Sjeivelder, Sjleie, Dorath en Straeten in.
Erpen kèntj slechs ein straot, die dezelvendje naam haet es 't gehuch zelf.
Oearsprunkelik huuerdje Erpen same mit Put, Sjeivelder, Straeten en Waldenrath toete gemèndje Waldenrath. In 1935 woort dees gemèndje toegeveug ane gemèndje Aphaove. Op 1 januari 1972 woort ouch de gemèndje Aphaoven opgeluf en samegeveug mit Hinsberg.
Letland
Bestuurleke indeiling
Letland is in 26 distrikte (rajons) eingedeild. Zeve stei höbbe 'nen apaarte status.
Taole
't Lets is de eineg officieel taol vaan 't land en weurt door zoe 'n 55-60% van de bevolking gesproke. 'n Hiel groete minderheid sprik Rössisch; in väöl stei vörme de Rösse zelfs een twiedaarde-mierderheid. Sins de ónafhaankelekheid vaan Letland woort dees minderheid gediscrimineerd. Oonder drök vaan de EU, boetouw Letland hiel gere wouw touwtrejje, zien de wètte get aofgezwak. 't Oets aon de kös väöl gesproke Liefs is op daarteg sprekers nao oetgestorve.
Historie
Vaanaof de dertiende iew kaom 't gebeed, vreuger veur e groet deil es Liefland bekind, oonder invlood vaan de Duitse Zweerdbreurs. In de achtiende en negentiende iew evels verkraog Rusland kóntrol euver 't gebeed, wie euver de aander Baltische len. Wie Rusland door d'n Ierste Wereldoorlog en de Oktoberrevolutie in puin laog verklaorde 't ziech op 18 november 1918 ónafhaankelek. Vaanaof 1934 waor Letland 'n dictatuur en op 17 juni 1940 woort 't bezat es gevolg vaan 't Von Ribbentrop-Molotov-akkoord.
Boete 'n korte periode vaan Duitse bezètting in d'n Twieden Wereldoorlog bleef Letland ónderdeil vaan de USSR tot de perestrojka en glasnost in de jaore tachteg 't land stimuleerde ziech ónafhaankelek te verklaore, wat op 21 augustus 1991 gebäörde. Sinsdeen heet 't land zien ben mèt 't weste aongehaold en 't woort in 2004 lid vaan de NATO en de Europese Unie.
Boochem
Boochem (Duuts: Bochum, Nedersaksisch: Baukem) is 'n krinkloes stad (stad die neet behuurt bis 'ne krink of Kreis, dus Kreisfrei is) inne middel vaan Noordrien-Wesfale. De Wesfaalse plaots vilt oonder 't Regierungbezirk Arnsberg en ligk neve de Dortmund (oosweerts), Esse (wesweerts), Gelsenkirchen (noordwesweerts) en Herne (noordweerts) en de kring Kreis Recklinghausen (noordoosweerts) en Ennepe-Ruhr-Kreis (zuidweerts). Boochem ligk op 'n hoegte vaan 100 meter. De stad heet 'n oppervlak vaan 145,66 km², en volgens de census vaan 2014 gief 't dao 361.734 inwoeners. Heimèt heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 2483 de veerkante kilometer. Sinds de nuie stadsraod vaan 2014 is de SPD de groetse polletieke partie mèt 32 zetels. Op de twiede en daarde plaots komme daan CDU (22) en de Grüne (11). In Boochem gief 't 'n universiteit, naomelek Ruhr-Universität Bochum. 't Gief 9 hoegesjaole in de stad. Boochem besteit oet 6 distrikte.
Oklahoma
thumb|250px|right|Vlag vaan Oklahoma thumb|280px|right|Oklahoma en de res vaan Amerika Oklahoma is ein vaan de staote vaan de VS. De standaardaofkorting veur de staot is OK. De hoofstad is Oklahoma City. 't Heet 3.523.553 inwoeners, en grens aon Texas, New Mexico, Colorado, Kansas, Missouri, Arkansas en Louisiana.
Geografie
Oklahoma besteit oet 181.196 km², boevaan 1,8 % water is.
Historie
Vreuger woende in Oklahoma Osage Indiane. De staot is gestiech op 15 juni 1836. De veendel vaan Oklahoma besteit oet e blauw veld met dao op e traditioneel sjèld vaan de Osage-indiane, gemaak vaan bizonhoed. Oonder 't sjèld steit de naom Oklahoma in witte hooflètters. De kruzer op 't sjèld stoon veur de vrei. Daoneve weurt 't sjèld bedèk door twie symbole vaan de vrei: 'nen olieftak en 'n vreispiep. De vreispiep symboliseert de oersprunkeleke Amerikane en de olieftak de Amerikane vaan Europese komaof, zoetot 't sjèld de vrei tösse bei bevolkingsgrópe moot oetdrökke.
Graofsjappe
Oklahoma besteit oet 77 graofsjappe, boevaan 't groetste Texas County en dat mèt de mieste bevolking Oklahoma County is.
De plaots Nowata lik ouch in Oklahoma.
Wallis en Futuna
't Betrèffend gebied besjteit oet twee eilandjgruup: de Walliseilenj mit 't róndj de 100 km² grote Wallis mit e twintjigtal eilenj d'rómhaer, en de 230 wiejer zuudwestelik gelaenge zöstereilenj Futuna en Alofi. Wallis en Futuna bevindj zich kórtbie de datumgrens tösse Nuuj-Caledonië en Tahiti.
Gronings
200px|right|thumb|'t taolgebeed vaan 't Gronings
't Gronings is 'n groop Nedersaksische dialekte op e Fries substraot, veural gesproke in de Nederlandse provincie Groninge. Feitelek vörmp 't same mèt 't Oosfries in Nedersakse (Duitsland) ei dialekgebeed, 't Gronings-Oosfries.
Ontsjtaon
't Gronings is oontstande in de stad Groninge, die in de middeliewe op de grens vaan 't Fries en 't Saksisch taolgebeed laog. In de Groninger Ummelen, en in Oos-Friesland woort toen nog lètterlek Oos-Fries, e Fries dialek in 't ooste vaan 't Fries vestegingsgebeed, gesproke. Door 't prestiesj wat de stad in de late middeliewe kraog, ruilde de bevolking vaan dit Gronings platteland häör taol in tege 't Saksisch dialek vaan de stad. In Oos-Friesland gebäörde datzelfde, al góng 't laankzamer. De taol vaan westelek Nedersakse is dus vaan Groningse oersprunk.
Oonderdialekte
't Gronings weurt verdeild in versjèllende oonderdialekte - ach is 'n gebrukelek aontal. De versjèlle tösse die dialekte oonderein zien, in verglieking mèt beveurbeeld 't Limbörgs, neet al te groet.
N. B. 't Gronings weurt vaanaajds neet gesproke in 't dörp Opende (gemeinte Grootegast), wat Friestaoleg is.
Klaanklier
De Groningse dialekte höbbe wie haos alle Nedersaksische dialekte de Aajdgermaanse lang î bewaord (ies, vief); de mieste höbbe ouch de û behawwe (hoes, meh in sommege dialekte huus). Typisch Gronings is de diftongisatie vaan de aw ee en oo, vergliekbaar mèt wie dat in 't Zitterds gebäört: de aw ee verandert in ai (soms, veural vreuger, ouch ei), de oo weurt ou: vaier 'veer', skoun 'sjoon'. In tegestèlling tot 't (eigelek) Drents (en tot 't Limbörgs) weurt gei versjèl mie gemaak tösse de oersprunkelek lang aa en de verlengde aa: die verandere allebei in oa (hoar, goan, loat, woater). Bij de consonante vèlt op tot de aw combinatie sk- bewaord is gebleve.
Grammair
Groningse verkleinwäörd vörme ziech mèt 't achtervoogsel -ie of -ie(n) (al nao dialek) en kriege geinen umlaut. Veur de res vèlt 'n aontal frisismes op in de grammair. 't Woord veur geer is jie, neet ie zoewie in oersprunkelek Saksische dialekte, en 't einheidsmiervoud geit oet op -en, neet op -t.
Wallis en Futuna
De eilenj höbbe 'n vólkanisch reliëf en deep-ingesjneje kuste die waere besjurmp door 'ne reem van riffe. De arsjipel is den ouch lestig te bereike.
't Klimaat is tropisch: werm en vochtig. De gemiddeldje temperatuur op Wallis is 27 °C en de vochtigheidsgraod bedreug 83%.
Klæbu
Veur de fusionering tösse Nord- en Sør-Trøndelag beheurde dees gemeinte toet Sør-Trøndelag.
Handbal
thumb|D'n SAP-Arena in [[Mannheim. Handbal is in Duitsland hendeg populair.]] thumb|'ne Speuler (in 't wit) perbeert de bal in de gool te goeje. Versjèllende speulers vaan 't aander team (in 't roed) perbere dat te verhindere. Handbal is 'ne balsport dee weurt gespäöld door twie teams vaan zeve speulers. Doel is veur de bal goejentere in de gool vaan 't aander team te kriege.
Formules
Mèt handbal meint me allewijl impliciet zaolhandbal. Vreuger evels waor veldhandbal de veurnaomste vörm vaan handbal. Dit leek in väöl opziechte op voetbal: me späölde op e veld vaan zoeget 50 bij 100 meter, mèt twie teams vaan èlf en gole vaan 7 meter 32 bij 2 meter 44. Ouch gaof 't regels wie boetespeul, die evels nao d'n Oorlog (entans in Duitsland) woorte aofgesjaf. In 't gemein späölde me in de zomertied op veld, in de wintertied in de zaol. In de jaore zèsteg woort 't veldhandbal ummer mie gemarginaliseerd. In Nederland woort beveurbeeld in 1974 't lèste kampioensjap veldhandbal gespäöld.
Gans get jonger, en touwnummend in populariteit, is 't standhandbal. In de gehandicapdesport gief 't nog 't rolsteulhandbal.
Opbouw vaan de zaol
De groond boe me op späölt weurt, ouch in de zaol, 't späölveld geneump. Dit is 20 meter breid en 40 meter laank. Aon allebei de korte kante stoon twie doele vaan drei meter breid en twie hoeg. 't Veld weurt in twieë verdeild door de middellijn. Roontelum de gole is in 'ne straol vaan zès meter 'n lijn getrokke; 't gebeed daobinne hèt 't doelgebeed. Drei meter dao weer boete löp 'n stippellijn die me de vrijeworplijn neump.
Klæbu
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,6% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Handbal
Bal
De bal bij 't mannehandbal is tösse de 58 en 60 centimeter en weug 425 tot 475 gram. Bij de vrouwlui en de jäög weurt in 't gemein 'ne kleinere bal gebruuk, vaan 54-56 cm en 325-375 gram. De aspirante (vaanaof ach jaor) höbbe 'ne nog kleinere bal, vaan 50-52 cm en 290-330 gram.
Zeker bij de seniore weurt de bal dèks mèt hars ingevreve, zoetot 'r ouch gemekelek te vaange is wienie 'r hel gegoejd weurt.
Door en tiedmeting
'nen Handbalmatch doort twie kier daarteg menute, mèt 'n rös vaan 10 menute. Bij de jäög weurt naovenant korter gespäöld. Es de ierste hèlf of de ganse match veurbij is, klink 'n toet of 'n aander signaal. 't Beïndege vaan de match is dus neet, wie in 't voetbal, aon de sjeidsrechter. Es 't speul weurt oonderbroke, weurt de klok stèlgezat. Dit is 't geval bij vrij worpe, meh ouch bij time-outmeminte, boevaan eder team 'rs eint heet. Time-outs mage maximaol ein menuut dore.
Es de späölklok aoflöp en e team heet nog 'ne vrije worp tegood, daan maag dee nog weure genome.
Sjeidsrechters
In 't professioneel handbal heet me twie sjeidsrechters, die allebei zoewel 't veldspeul es de lijne bewake. Wisselt 't speul vaan hèlf, daan kiere de rolle um. In de lieger devisies deit me 't dèks mèt mer eine sjeidsrechter.
Rosa Luxemburg
thumb|right|200 px|Rosa Luxemburg, 1915 Rosa Luxemburg (5 maart, 1870 of 1871 - 15 januari, 1919, in 't Pools Róża Luksemburg) waor 'n Joedse Marxistische politicus, socialistische filosoof, en revolutionair. Ze waor 'n sociaal democratische theoretica van de Sociaal-Democratische Partie van Duutsjland en later van de Onaafhankelike Sociaal-Democratische Partie van Duutsjland. Ze waor oprichter van de krant Die Rote Fahne (in 1918) en meideoprichter van de Spartakusbund, 'n marxistische revolutionaire groep die later de Communistische Partie van Duutsjland woert en deilnaom aan 'n niet gesjlaagde revolutie in Berlien in januari 1919. De opsjtand woerd oetgeveurd taege Rosa's bevel en waor gein succes. 't Freikorps, euverbliefsele van 't monarchistische laeger en rechtse militia's, woerd doer de regiering gejtuurd en Luxemburg en honderde angere woerde vasgenomme, gemarteld en gedoed.
Gedènkplaatsje
De Oosduutsje regiering haet de Rosa-Luxemburg-Platz en zien U-Bahn station op de U2 lien in Mitte, Berliens historische sjtadcentrum, häör naom gegaeve.
Handbal
Teams
E handbalteam besteit oet zeve speulers - zès veldspeulers en eine keeper. Aanders es bij voetbal mage de speulers oonindeg weure gewisseld. Sinds 2016 maag me ouch de keeper vaan 't veld hole, wat soms kort veur 't ind gebäört es me e klei bitteke achtersteit.
Damascus
thumb|Zich óp Damascus bei zónsópgank Damascus (Arabisch: دمشق, Dimasjq of (Dimasjq) al-sham; Syrisch: ܕܪܡܣܘܩ, Darmsuq) is de hoofsjtad va Syrië. 't Is e gouvernement en óch hoofsjtad van 't gouvernement Rif Damashq. 't Is boavedeen ee van de aodste sjteë óp g'n welt. D'r woeëne óngeveër 1,8 mieljoeën lüj. De agglomeratie hat 2,8 mieljoeën lüj. I d'r volksmónk heesj de sjtad óch Sjam.
Seër d'r oetbraak van d'r Syrische Burgerkreeg in 2011 weëd de sjtad regelmieësig getróffe durch terroristische aasjleëg en kreegsgeweld.
Ligking
Damascus ligk in 't zuudweste va Syrië, óp e 680 à 690 meter hoeëg plateau. Vunneftieën kilometer westeliger ligk Libanon. De berg van d'r Anti-Libanon vurme hei de grens tussje de twieë leng. Twieë anger noaberleng, Israel en Jordanië, ligke óp respectievelig 45 en 100 kilometer aafsjtank. Vanoet d'r Anti-Libanon sjtruimt de Barada durch de sjtad. Ze veud de Ghouta, 'n oase, en indig get noardeliger in 'ne soat kómp óp 600 meter huëgde. D'r grónk oeë de sjtad óp geboewd is, is hiel vruchbaar. Um de sjtad hin guëf 't doarum vöal lankboew. Ten oeëste van Damascus ligk de Syrische Weusjte.
Handbal
Speulverluip
't Is 'ne veldspeuler ouch verboje 't doelgebeed binne te koume zoonder de bal. Aonvalle vaan zoe kortbij is 't privileesj vaan deginnege dee de bal heet. Wijer is 't verboje 'ne speuler aon de kop te rake. Ouch kopgole zien sinds kort neet mie touwgestande.
Damascus
Klimaat
De sjtad hat e druëg klimaat, weil ze i g'ne reëgesjieëm va g'ne Anti-Libanon ligk. De zuëmere zint hiel druëg; de gemiddelde maximumtemperatoer is 46°C. I d'r winkter velt nieërsjlaag; sóms óch i de vorm va sjnee. De minimumtemperatoer ligk dan rónk d'r 0,5°C.
Handbal
Straofe
'ne Sjeidsrechter kin diverse straofe oetdeile. Veur rillatief liechte euvertrejjinge deilt 'r de geel kaart oet, die es waarsjouwing deent. Twie geel kaarte vörme 'ne roej kaart, die tot oetsleting veurt. In tegestèlling tot in 't voetbal gief 't ouch 'n blauw kaart, die de speuler in de volgende matche ouch sjorsing oplievert (in 't voetbal is dat normaal gezeen bij alle roej kaarte zoe, in 't handbal dus neet). Wijer gief 't nog 'nen tiedstraof vaan twie menute. De sjeidsrechter stik daoveur twie vinger in de loch. Weurt de speuler gifteg, daan kin de straof nao veer menute of zelfs 'n ganse sjorsing weure verlèngk (bij drei tiedsstraofe).
Damascus
Ideling
't Gouvernement Damascus besjteet oet twieë sjteë: Damascus zelf en Yarmouk. De sjtad is verdild i nuëge distrikte, die بلدية (baladiyah) weëde geneumd.
Handbal
Speulhervattinge
't Gief twie speulhervattinge es straof veur d'n tegestander: de vrije worp en de penantie. De lèste weurt ouch wel zevenmeterworp geneump. Op zeve meter vaan de gool steit e striepke boe d'n aonvallende speuler moot goon stoon. Nao 't fluitsje vaan de sjeidsrechter heet de speuler drei seconde d'n tied veur te goeje.
Damascus
Ieësjte vermelding
Twintig kilometer zuudwestelig va g'n sjtad ligk Tell Ramad, e versjterk dörp óp 'ne kunsmieësige huëvel (vergeliekbaar mit 'n motte). Dit boewwirk sjtamt va 6.300 vuur Christus, meh 't guëf óch sjpoare va nog ouwer bewoeëning. De ieësjte sjriftelige brónne sjtamme va 1.350 v. Chr. en kómme oet 't Ouw Egypte. De Egypteneëre woar dök i kreeg mit de Hettiete, e volk oet Anatolië dat bis dan touw óch uëver de Levant heësjde.
Handbal
Tactiek
thumb|Handbalopstèlling volgens de 5:1-dèkking. 't Verdeidegend team steit in 't blauw, de aonvallers in 't roed. Door 't klei veld en 't dito aontal speulers heet me in 't zaolhandbal zeldzaom 'ne vasten aonval of 'n vaste verdeideging. Alle zès de speulers valle aon en verdeige, naovenant me de bal heet of neet. Es 't aander team de bal heet, gróppeert 't verdeigend team ziech dèks massaol roond de zèsmeterlijn. Wel gief 't daobinne rolle wie midachter en vleugelspeulers. Eine midveur steit soms get wijer nao veure um bij balwins aon d'n tegenaonval te beginnen. Bij de aonvallers steit gemeinelek mer eine aon de doellijn, um de al geneumde rei tot me zoonder bal dat doelgebeed neet in maag.
Damascus
Arameïsche herrsjappie
De ouw Egypteneëre verloare al gauw de mach i g'n regio. Al sjnel woeëd durch de Arameër e kuëninkriek gesjtich. Dat riek hool bis 733 v. Chr. sjtank.
Biebelse uëverlievering
In d'r biebel heesj dit kuëninkriek Aram. Damascus weëd ó.a. i book Genesis geneumd en woeëd volges dit book durch d'r kuëning David van Israel veroaverd. Doanoa woare Israel (sjpieëder ónger Salomo) en Aram (ónger Reson) i kreeg miteenanger. I 1 Kuëninge en 2 Kuëninge weëd dit besjrieve.
Kuëning Resin va Damascus, vazal van d'r mechtige veldherr Tiglat-Pileser III, sjloot e verbónk mit kuëninkriek Israel en wool kuëninkriek Juda tot samewirking dwinge. Kuëning Achaz va Juda betalde evvel e groeët bedraag aan d'r lienheer, oeëdurch Juda 'ne vazalsjtaat van Assyrië woeëd. 't Riek va Resin woeëd doa-óp sjritwies veroaverd en koam dus in 733 v. Chr. tot val. Resin woeëd doanoa geëkseketeerd.
Handbal
Tactiek
Bij handbal weurt wezelek mie gescoord es bij voetbal of hockey, zij 't wel väöl minder es bij baskèt. 'nen Aonval veurt dèks tot 'ne gool; me moot daorum good oplètter bij balverlees. In väöl handbalmatche bouwt 't sterker team 'n klein marge op, die de ganse match in stand blijf dewijl ziech aon allebei de kante de punte ophoupe.
Damascus
Aodheed
thumb|left|Resjtante van inne tempel, deë aan d'r Romeinse god [[Jupiter (mythologie)|Jupiter woar gewied]] Noa d'r val van 't Nuibabylonische Riek koam Damascus aafwisselend i Greekse en i Perzische heng. Ieësj woeëd de sjtad veroaverd durch de Archaemenide, e Perzisch kuëningshoes. Kót nao d'r val van dit kuëningshoes veroaverde d'r Macedoniër Alexander d'r Groeëte groeëte dele van 't Midde-Oeëste, oeë-ónger 't allewiel Syrië. Sjpieëder regeerde zing ginneraals es ópvolgesj, die óngeree sjtried houwe uëver de verdeling van 't gigantische riek. De sjtad veel ónger de herrsjappie van de Seleucide. In 66 of 64 v. Chr. woeëd gans Syrië veroaverd ónger leiing van d'r Romeinse veldherr Pompeius. Damascus - dat i trümmere loog - woeëd durch de Romeine gans herópgeboewd. 't Guëf óch hüj nog get uëverbliefsele oet deë tied. 't Centrum va de sjtad hat nog ummer de vuur Romeinse sjteë kinmerkende gridvörm. De sjtad loog óp e sjtrategisch knooppunt va versjeie handelsweëg, oeë-ónger de ziederoute. Vanoet heë woeëd gehandeld mit Centraal- en Oeës-Azië. Populair handelswaar woar ónger mieë perrele, posjelei, ziede, satien en edelsjting.
Handbal
Populariteit
Handbal is in de ierste plaots populair in Duitsland en de aander Duitstaolege len, en in Scandinavië. Zeker in Duitsland kin 't e stadionpubliek vaan tiendoezende trèkke. Ouch in Spaanje, Fraankriek en op de Balkan weurt 't väöl gespäöld. In de res vaan Europa is 't neet zoe populair, meh zeker neet oonbekind.
Boeten Europa is 't nog minder bekind. Oetsjeters nao bove zien Noord-Afrika, Oos-Azië en inkel len in Zuid-Amerika (Argentinië, Brazilië).
Damascus
Middelieëwe
I de vreuge middelieëwe woar Damascus centrum van 't oeëstesje christedom. Volges Roeëms-katholieke historici zouw de sjtad geboarteplaatsj va twieë pause zing geweës, oeë-ónger d'r ieësjte. In 635 noa Christus veel de sjtad en koam ze i heng van de Arabere. De mieëtste Arabere woare evvel ginne moslim en hónge döks 't christedom of 't hededom aa. Dat verenderde sjpieëder, wie de islamitische herrsjer de bevolking lankzaam tot d'r islam leet bekiere. De Byzantiense kirk mit doarin d'r sjrien va Johannes d'r Deuper woeëd umgeboewd tot 'n moskee, wiewaal d'r sjrien behaote bleef. Neet-moslims móste wieër 'n sjpeciaal belasting betale, de djizja. Óndanks de islamitische herrsjappie bleef 'n aazienlige christelige mierderheed besjtoa.
Versjeie islamitische dynastieë vochte vervolges um de sjtad. De dynastie van de omajjade koam ten end in 750. 't Doamals nui Bagdad woar vuurtaan hoofsjtad van 't kalifaat ónger leiing van de abbaside. Damascus verleer doadurch zing wichtige politieke functie. Dees periode van interne machssjtried bleef aahaote bis i de hoeëge middelieëwe. Tiedes d'r Twieëde Krütstrek tussje 1145 en 1149 woeëd de sjtad belegerd durch Europese krütsvaadesj, mar oane erfolg. Ónger d'r Noer ad-Din en d'r Saladin begós de sjtad weer te gruie, zoeë hel, dat ze zelfs boete de moere koam te ligke.
Handbal
Populariteit
Euver 't algemein weurt handbal mie door vrouwlui en meidskes gespäöld es door manslui en jonge, al is dat versjèl neet euveral eve sterk.
Damascus
Middelieëwe
In 1260 woeëd de sjtad veroaverd durch de mammelukke, 'n militair orde, die vuural oet etnische Turke besjtóng. In 1400 vele de Mongole binne. De mammelukke kóste sjtand haote, mar leide zier groeëte verleze.
Vreugmoderne en moderne tied
De mammelukse periode indigde in 1516, wie de Ottomane de sjtad innome. De sjtad bleef bis noa d'r Ieësjte Weltkreeg ottomaans, mit oetzungering van 'n kótte periode tussje 1831 en 1841, wie 't i heng koam van Egyptische sultans. In de Ottomaanse sameleëving woeëde christene en joede besjouwd es dhimmi's. Wiewaal dees bevolkingsgróppe neet geliekberechtig woare, mochte ze waal hun ege religie blieve aahange. I d'r nuëgetieënde ieëw koam 't evvel tot pogroms óp christene en joede. In 1860 brook d'r 'ne kreeg oet tussje maroniete en moslims i g'n regio van Damascus en i de berg va Libanon. Zikker 25.000 christene woeëde vermoard en ganse veëdele woeëde mit d'r grónk geliek gemaak.
Handbal
Competities
Wie bij aander teamsporte weurt handbal in diverse nationaol competities gespäöld, die verdeild zien in devisies/klasse boe me oet kin promovere en degradere.
Damascus
Ieësjte Weltkreeg
thumb|'t [[Sykes-Picotverdraag bepoalde dat Frankriek de Syrische kussjtroak en e deel van 't allewiel Turkieë kreeg, dewiel Groeët-Brittannië de Golfsjtate zouw goa besjture. 't Allewiel Israel, Jordanië en Irak koame binne d'r Britse ivloodssfeer te ligke, dewiel Libanon en Syrië Franzuësisje mandate woeëde.]] In 1916 brook d'r Arabische Ópsjtand oet. Etnische Arabere koame in ópsjtand teëge de ottomaanse Turke. Doel woar de vörming van inne Arabische sjtaat, mit d'r islam es officieel religie en völlige besjirming va minderhede. Doavuur krege ze sjteun va Groeët-Brittannië, dat viejand van 't Ottomaans Riek woar. D'r ópsjtand woar 'n reactie óp 't in 1908 igezatte turkificatiebeleid van 't revolutionair Comité vuur Eenheed en Vuuroetgank, wiewaal 't óch vuurhin al nationalisme goof. In 1916 maakde Groeët-Brittannië en Frankriek in 't geheim aafsjprake uëver de verdeling van d'r ivloodssfeer i Zuudwes-Azië wen de Triple Entente d'rin zouw sjlage 't Ottomaans Riek te versjloa.
Handbal
Competities
Handballers make ouch landeteams, De manslui speule eder ooneve jaor e wereldkampioensjap. 't WK vaan 2023 woort gehawwe in Pole en Zwede en gewonne door Denemarke. 't Europees kampioensjap weurt (pas sinds 1994) eder eve jaor gehawwe. In 2022 waor 't EK in Hongarije en Slowakije; toen won Zwede. Ouch de aander continente speule continentaol kampioensjappe. De vrouwlui speule hun WK's en EK's in dezelfde jaore, zij 't neet op 'tzelfde memint. 't vrouwe-WK vaan 2023 is in Denemarke, Noorwege en Zwede same.
Damascus
Noa 1918
Wie dit riek veel, trooj dit verdraag i werking. Damascus koam doadurch i g'ne ivloodssfeer va Frankriek te ligke. Dit leide tot massaal veróntweëdiging bei de Arabere. Tussje 1925 en 1927 koame ze in ópsjtand, deë evvel durch de Franzuësisje tróppe mit hadde hank woeëd neergesjlage.
Handbal
Competities
Handbal versjeen in 1936 einmaoleg op de Olympische Speule vaan Berlijn. Duitsland won toen vaan Oosteriek veur e pebliek vaan 100.000, nog ummer e wereldrecord. Daonao woort 't pas in 1972 (in München, dus obbenuits in Duitsland) weer Olympisch, wat 't sindsdeen ummer is gebleve. Sinds 1976 (Montréal) doen ouch vrouwlui mèt.
Damascus
Noa 1918
Noa d'r Twieëde Weltkreeg woeëd Syrië ónaafhankelig en Damascus zing hoofsjtad. In 1949 woeëd 'ne aasjlaag gepleëg óp 'n synagoge, oeëbei twelf joede um 't leëve koame. 't Centrum mit zing ouw souks sjteet seër 1979 óp de welterfgoodlies van de UNESCO.
Handbal
Competities
't Gief ouch handbal op Europees niveau, vergeliekbaar mèt wie dat bij voetbal en aander teamsporte geit. 't Hoegste niveau is de EHF Champions League, die 't zoewel veur manslui es veur vrouwlui gief.
Damascus
Syrische Burgerkreeg
I december 2010 brook in Tunesië 't Arabisch Vuurjoar oet. Dees proteste wingde uëver noa Syrië en in meëts 2011 leide dizze ópsjtand tot d'r Syrische Burgerkreeg. I sómmige vuursjteë van Damascus weëd heftig gevochte. Groeëte dele van de sjtad zint evvel i heng van 't regeringsleger. De letste rebelle zouwe d'r oeëstelige veëdel Ghouta i meëts 2018 han verlote.
Handbal
Clubhandbal
In 't mannehandbal Belsj en Nederland same mèt ein competitie, de BENE-League. Die is in 2008 opgeriech es BENE-Liga en hètde tösse 2010 en 2014 de Benelux-Liga. Wie de naom al zeet, deeg toen ouch Luxembörg nog mèt, meh dat voont me oetindelek neet praktisch.
Damascus
Demografie
I d'r twintigste ieëw is 't aatal iwuënesj in Damascus hel gegruid. Dat kunt ó.a. durch ruraal-urbaan migratie. Doadurch is de bevólking relatief jónk en jónger es de bevólking óp 't lank. Seër de letste joare krimp 't iwuënertal durch 't kreegsgeweld.
Laçin-corridor
thumb|Keëtje van d'r Laçin-corridor, klik t'rop vuur te vergruuete D'r Laçin-corridor (Armeens: Լաչինի միջանցք, Lachini mijantsk; Azerbeidzjaans: Laçın dəhlizi or Laçın koridoru; Róssisj: Лачи́нский коридо́р, Lachinskiy koridor) is 'ne bergpas deë 'n wichtige verbinging vurmt tussje Armenië en de enclave Hoeëg-Karabach. Heë ligk binne de grenze van Azerbeidzjan en is va sjtrategisj belank. Tussje 1994 en 2020 woar d'r corridor  de facto i heng van Armenisje separatiste, mar seër 't letste sjtaak-'t-vure van 2020 woeëd de sjtrook bewaak durch Róssisje vrejestroepe. De sjtrook woar 5 kilometer breed en doabinne ligk ó.a. 't sjtedje Laçin (Armenisj: Berdzor). In 2022 koam d'r weëg in heng van Azerbeidzjan wie 'n nui verbinging get ten zude doava veëdig woar. Róssisje troepe bewake noe dizze nuie weëg en etnische Armene oet Berdzor en umligkende dörpe woeëde geëvacueerd.
Damascus
Demografie
De mierderheed van de bevólking besjteet oet Arabiere, die d'r soennitische islam aahange. De ee noa groeëtste bevólkingsgróp zint de Koerde, mar wievöal Koerde 't guëf, is neet klaar. Óch vörme Assyriërs, Armene en Palestiene aazienlige minderhede.
Alpe
Euverzich
De gezamelikke alperegio besjtriek ein oppervlakte van ongeveer 200.000 veerkantje kilomaeter 't gebied sjtrektj zich ongeveer 750 km van oos nao wes oet,en ongeveer 400 km van noord nao zuid oet en weurdj door 't Rhônedal, de baoveloup van'ne Donau, de klein Hongaarse leegvlakte,  de Po-vlakte en'ne Golf van Genua begrens.
Laçin-corridor
Seër d'r december van 2022 weëd d'r corridor geblokkeerd durch Azerbeidzjaanse aktiviste en sjpieëder ooch durch Azerbeidzjaanse militaire, mit 'n humanitair crisis i g'n enclave tot gevolg.
Alpe
Euverzich
In 't weste van'ne Alpe ligke berg van meer es 4000 maeter, de oostelikke Alpetuup zeen toet rondj de 3000 maeter hoog. De hoogste top is de Mont Blanc (4811 m) en daonaeve zeen nog 128 tuup hoger es 4000 maeter. De Alpe zeen ein relatief jonk gebergte, gevormpdj tiedes de Alpiene orogenese in 't Tertiair. In'ne Alpe ontsjpringe väöl grote riviere van Europa, zo es de Rhône, de Rien, de Po en'ne Inn.
De Alpe vorme ein belangrieke klimatologiese en geografiese barrière in Europa. Ze vorme de watersjeijing tösse 't noorde en zuide van Europa en sjeije 't mediterraan klimaat van Zuid-Europa van 't door de Atlantische Oceaan beïnvloedje gematigdj klimaat van Noord- en Midde-Europa. Sins de prehistorie vorme de Alpepasse belangrieke verbinjinge tösse Zuid- en Noord-Europa.
Waordherkoms
"Alpe" is de meervoudsvorm van 't waord "Alp", det oorsjpronkelik in de veurromeinse tied, waarsjienlik eine "(hoge) berg", en later zoget wie "Bergwei" beteikendje. In dees opvatting is 't waord Alb(e)/Alp(e) toet op vandaag in Alemannischen dialekte laevendig. De vreuger döks aangenomme verbinjing mit 't indogermaanse adjektief *albhos "wit" is neet waarsjienlik.
Es euvergedrage naam weurdj "Alpe" ouch es beteikenis gebroektj veur anger gebergtes: Australiese Alpe, Nuuj Zeelandse Alpen, Apuaanse Alpe. "Alpin" weurdj ouch es begrip veur ein berglandsjap gebroektj, zo es alpine weurdj gebroektj es begrip veur 't hooggebergte of es synonym veur "Berg-" in 't algemein, wie in alpines klumme, alpine skieje.
Damascus
Brónne
''Dit artikel is gebaseerd óp 't corresponderend Dütsjsjproakig, Hollendsj en Ingelssjproakig artikel. D'r ihaod ónger 't köpke "Biebelse uëverlievering" is dils gebaseerd óp de Nederlandse pazjena uëver d'r veldherr Tiglat-Pileser III.''
Rogkels
't Rogkels is 'n Centraal-Limburgs dialek det weurt gekald in 't kèrkdörp Rogkel in de gemeinte Leudaal.
't Rogkels wiek weinig aaf van de dialekte in de ómringendje dörper en liek den ouch väöl op 't Naers.
Kènmirke
Kènmirkend veur 't Rogkels en de dialekte in de ómgaeving zeen de óneigelike tweeklenk in wäörd wie "hieër", "sjoeën", "huuëre" en weurt de klank in wäörd wie "keuke" en "veur" verlieëg nao "käöke" en "väör". In vergelieking mit 't Häörs en Hales is 't dialek dudelik naordeliker gekleurd, zo sjprèk me van 'n "oor" in plaats van 'n "oer" (60 menuut); "zooj" in plaats van "zów" (verlejen tied van "zölle"); en "wae" en "gae" in plaats van "weer/veer" en "geer" (vergeliek Vinloos: "weej" en "geej" wo ouch de -r óntbrèk).
't Rogkels is juus wie de anger dialekte in de ómgaeving sjterk mouillerendj.
Norbiks
't Norbiks is 'n Limburgse toeëntaal en e dialect dat gekald wert in Norbik.
Dorath
Dorath is 'n hieël klein gehuch inne gemèndje Hinsberg, in 't Kreis Hinsberg, in Naordrien-Wèsfale. 't Ligk kórtbie Erpen.
Worm
De Worm (Duutsj: Wurm) is 'n 53 kilometer lang naevereveer van de Roer in d'r Euregio Maas-Rien en 'n historische en aktueel grensreveer. De Worm oontsjpringt in Burtscheid en mondt noordelek van Heinsberg oet in de Roer. D'r naam zów Keltisch va oorsjprong zieë en de betekenis va waerm mèt zich drage. 'n Ander verklaoring zów kènne zieë dat 't waoërd oetgeet óp *uer-, *our- dat wäöerd in de Indogermaanse tale de betekenis va water, raege, reveer mètgoof.
Dorath
Dorath vèltj drek ónger Erpen en huuerdje vreuger den ouch bie dezelvendje gemèndje es die plaats, namelik Waldenrath. Later woort de plaats óngerdeil vanne gemèndje Aphaoven en oetènjelik woort 't bieje gemèndje Hinsberg geveug.
Norbiks
Mieërvoud
In 't Norbiks kan me e mieërvoud vörme mèt behulp van verendering in toeën: bv. bèèn (sjlèèptoeën, been) - bèèn (sjtoeëttoeën, benen).
Worm
Loop
De Worm oontsjpringt an d'r voot van d'r Duisbergkopf, 'ne ten zuide va Aoke liegkende hövvel van d'r Aachener Wald en löpt nao 't noorde, bergafwaards in 't Aokener bekke. In dit bekke haat de Worm de vólgende ziejbaeëke:
Norbiks
Mieërvoud
Aander väörbeelde: Sjlèèptoeën - sjtoeëttoeën
Versjil betekenis
Ooch haat 't waoërd oeë in 'n toeënverendering betekenisoondersjèjjende waeërd haat: Sjlèèptoeën  - sjtoeëttoeën
Ander väörbeelde
** Dae is dòòf. sjl. t. - E dòòf maedsje. 'n Dòòf vrów. Dòòf luuj sjt. t. Mae: d'r dòve jóng. Dae is leef. sjlt.t. - E leef maedsje. 'n Leef vrów. Leef luuj sjt. t. Mae: D'r leve jóng.
Allèng toeënversjil, aander sjriefwies
Hie-oonder vólge väörbeelde van waoërd oeë-in allèng 'n toeënversjil 'n versjil in betekenis makt, mae die, öm versjillende raejes, versjillend gesjraeve werre.
Worm
Loop
Saer 't midde van d'r 18de ieëw is de Worm oonder Aoke gekanaliseerd en is allèng nog in de buurt van de brón en in Haaren bie d'r Europaplatz zichtbaar. De reveer meandert vöral in 't natuurgebied Wurmtal tösje Würselen en Herzogenrath.
Norbiks
Twieë melodieje sjlèèptoeën en sjtoeëttoeën
Väörbeelde va waoërd die oetgesjpraoëke mèt twieë verjèjje sjlèèptoeëne en ene sjtoeëttoeën dör 't toeënversjil va betekenis verendere:
Worm
Loop
Nao Aoke monde de vólgende baeëke oet in de Worm:
Norbiks
Ripuarismes
Wie alle dialekte in 't Mergelland ligk 't Norbiks in de euvergangszaone van 't Limburgs nao 't Ripuarisch, en ooch al is 't aontal ripuarismes beperkt, toch valle dudelik de volgende vas te stèlle:
Neet-ripuarismes
Norbik liegkt evvel wer zjuus t'n wèste van de -lik/-lich-lijn; me zaet hie natuurlèk, neet natuurlèch. In Sjlennich, e dörp wiejer nao 't ooste, is dat waal te hure (dit is ooch in d'r naam te zieë).
Historie
D'r is nog neet väöl uvver 't dialekt va Norbik gesjraeve mae 'n umvangrieke sjtudie oet de jaore daartèg bevestègt de waarnumming dat de taal groeëte verenderinge haat dörgemakd. In de daartèger jaore zach me bv. loojt ipv loch; aajt ipv ach; zaajt ipv zach.
Norbiks op sjrif
'n Bekaande sjriefster is Bep Mergelsberg, die oonder andere in 't blad Veldeke publiceerde, wie dat nog besjtong.
Golf van Napels
thumb|'n Kaart euvere Golf van Napels. De Golf van Napels (Italiaans: Golfo di Napoli) is 'ne bej ane wèskus van Zuud-Italië.
De ómgaeving vanne Golf van Napels huuert biejen Italiaanse regio Campanië en vörmp mit mieër es 4,4 miljoen inwoonders de wichtigste agglomeratie van Zuud-Italië.