cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
STS-132
Missie/tiedlijn
Op 14 mei 2010 waor de lancering, en op 16 mei 2010 koppelde d'n Atlantis aon 't ISS. Op vlöchdaag 4 (17 mei 2010) waor de ierste ruimtewandeling, woebij 'ne extra sjotel woort geïnstalleerd (de Space to Ground Antenna of SGANT). Ouch woort 'n nui instruminteplatform veur Dextre geïnstalleerd. Op vlöchdaag 5 (18 mei 2010) woort de Rassvet module geïnstalleerd aon de Zarya servicemodule. Op vlöchdaag 6 waor de twiede ruimtewandeling um versjèllende batterije te vervaange. Vlöchdaag 7 stoont in 't teike vaan 't teste vaan de Rasvett module. Ouch woort veurraod vaan d'n Atlantis nao 't ISS verplaots. Op 21 mei 2010 (vlöchdaag 8) waor de daarde ruimtewandeling. Nog mier batterije woorte vervaange. Vlöchdaag 9 waor 'ne rösdaag en op vlöchdaag 10 woort d'n Atlantis losgekoppeld vaan 't ISS. Vlöchdaag 11 en 12 woort gebruuk um alle systeme vaan Atlantis te teste veur de landing en op vlöchdaag 13 waor de landing um 14:49 Nederlandsen tied.
Rimmesjtók
thumb|300px|Vakwerkhoes en kèrk in Rimmesjtók Rimmesjtók (Nederlands: Reijmerstok) ies 'n lintdörp in de gemeinte Gulpe-Wittem in 't heuvelland van Nederlands Limburg. In 2003 wone d'r ca 600 luuj. Neve de (oarsjprónkelike) oetsjpraok Rimmesjtók weurt ouch Remmesjtók, Rimmersjtók en Remmersjtók gezag.
Gesjiedenis
De naam kump van 'ne Mieddelièwse ridder Reijmer. 't Twiède gedeilte van 't woord: stok, ies 'n oud woord veur sjtam of hoes. De hière woonde op 'ne versjterkde haof, op de plek woa noe de Pöthaof sjteit. Hie zint potsjerve gevónge, daterend oet de 9e ièw (Karolingische tied). Veur drinkwater waor me aangeweze op 'n groate pool, de Wieërt, neve de boerderie. Nao de Twiède waereldoorlog ies 'r gedemp.
De familie Reijmer houw eigendómme in de Voersjtreek, woa noe Rimmersjdel liek en bie Nut: Kesjtièl Reijmersbaek. De groate verbingingswaeg van Luuk euver Visé, Gulpe nao Aoke leep vlakbie. Dae ies nog hèrkènbaar aan de naam: Ouwe Lukerwaeg.
Twiè nuuj buurte heisje: 't Pötveld en de Reijmer, gelege aan de weskant van de Dörpssjtraot.
Bezeenswaerdig
De gebreursj Laugs höbbe ziech toegelag op 't boewe in vakwerk. In de jaore 90 van de 20e ièw ies begoes met 't optrèkke van 'n vieftal neo-romantische vakwerkpande mèt toepassing van inheemse boewmateriale: maaskeie, breuksjtein, veldbrandsjtein, ouw deure en ouw panne.
Californium
Californium is e sjemische element mit es symboeal Cf en 't atoeamnómmer 98. 't Is dinekelik 'n gries of zilverkluuerige aktinied.
Ómdet californium slechs in minuscuul wieväölheje besjikbaar is wuuertj 't allein gebroek veur hieël specialistische toepassinge. Folies van 252Cf waere bie radiologisch óngerzeuk gebroek es brón van neutrone en bie 't detectere van góld en zilver. 't Is 't zwaorste element det praktische toepassinge haet.
Op aerd kump californium van netuur neet veur. 't Kan waere gesynthetiseerdj in kernreactore door lichter kerne, wie curium, te bómbardere mit neutrone. Telescopisch óngerzeuk haet oetgeweze det californium waal veurkump in restantje van supernova's.
Nathalia Dill
Nathalia Goyannes Dill Orrico (Rio de Janeiro, gebore 24 miert 1986) is 'n Braziliaanse actrice.
Balaives-et-Butz
Balaives-et-Butz ies 'n veurmalige commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2019 ies ze opgegange in de gemeinte Flize.
In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 191 inweunersj. Ze ies 11,05 km2 groat. Dao woonde dus zoan 17 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Nouvion-sur-Meuse, det weer deil oetmaak van 't arrondissemint van Charleville-Mézières. Wier liegk 't op 'n huègte van 173-326 meter.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 463 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes. Veur anger veurmalige gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van veurmalige gemeintes in Ardennes.
Ten Boer
De hervörmde kèrk oet 't dörp waor in oorsproonk deil vaan e vrouwekloester oet 1301 (nao de reformatie gesloop). Ten Boer heet 'n functie es forenzeplaots meh heet nog gooddeils 'n agrarisch karakter.
Bij de groete herindeilinge in de provincie Groninge in 1990 is Ten Boer gespaord gebleve, oondaanks planne um 't mèt Bedum same te veuge. Oetindelek kós 't zien zelfstendegheid neet mie behawwe, wie de provincie roond 2010 nao nog groeter gemeintes begós te streve. Op 1 jannewarie 2019 woort 't, tegeliek mèt Haren, aon de stad Groninge touwgeveug.
ESA
De ESA of Europese Ruumtevaartorganisatie (ouch waal European Space Agency) is ein internationaal ruumtevaartsorganisatie wovan de lede oet 22 lenj besjtaon. Dit zeen Uesterriek, Belsj, Tsjechië, Denemarke, Eslandj, Finlandj, Frankriek, Duutslandj, Griekelandj, Hongarije, Ierlandj, Italië, Luxemburg, Nederlandj, Noorwaege, Pole, Portugal, Roemenië, Spanje, Zjwede, Zwitserlandj en 't Verenig Keunikriek. De ESA wirk nej same mit de EU, mer maak dao gein formeel deil van oet. Zoea is Zwitserlandj gein EU-lid, maar waal ESA-lid.
Vestiginge
't Houfkwarteer van de ESA lik in Paries. Hie wörd euver de programma's en 't beleid besjlis. Boete 't houfkwarteer haet ESA meerdere vestigingen euver meerdere lenj versprèd. Eder van dees haet eige verantjwäördelikhede.
Hienaeve haef ESA nog kentoeare in Brussel, Houston, Washington en Moskou. ESA dreug twieë dörde van de koste van ‘t Centre Spatial Guyainais biej.
Rakette
Veur lanceringe besjik de ESA tengewoordig euver 3 rakette. Dit zeen:
Katendrecht
Katendrecht (in de volksmoond ouch De Kaap) is 'n stadswiek vaan de Nederlandse stad Rotterdam. De wiek maak deil oet vaan 't stadsdeil Feijenoord en ligk, wie de res vaan dat stadsdeil, in Rotterdam-Zuid, op 't eiland IJsselmonde. Veurheer waor 't 'n agrarisch dörp, wat 't groetste deil vaan d'n tied e zelfstendeg ambach, later gemeinte waor. Tege 't ind vaan de negentienden iew woort 't dörp evels gesloop veur de oetbreiing vaan de Rotterdamse have; 't nui Katendrecht woort 'n typisch arbeierswiek veur de bootwèrkers. E groet deil vaan d'n twintegsten iew had Katendrecht 'ne slechte naom es verloupe havekerteer mèt väöl prostitutie; allewijl heet de wiek evels e väöl beter imago.
Etymologie
Katendrecht is ein vaan de väöl toponieme in de umgeving die op -drecht indege. Dit woord beteikent zoe väöl wie 'voord', 'plaots boe me 't water kin doorwaoje (te voot euversteke)'. 't Ierste deil is minder dudelek. Me heet gedach aon e Ziews geslach wat hei in de buurt bezit zou höbbe gehad, zoewie aon 'ne bijvörm vaan koter (mv. vaan kot 'hötsje'). Nog 'n verklaoring geit oet vaan 't Germaans geslach de Catte; dit is gezeen d'n awwerdóm vaan de plaots (hoeg middeliewe) neet woersjijnelek.
Dörp
Katendrecht weurt veur 't iers in 1199 geneump es amb wat huurt aon d'n hier vaan Putten. In 1375 leet Albrech vaan Beiere (ouch graof vaan Holland) de polder obbenuits bedieke naotot 'r de twie jaore teveure bij diekdoorbraoke waor euverstruimp. In 1410 en 1463 krijg Katendrecht mèt twie polder de vörm dee 't veer iewe laank zal hawwe.
Katendrecht bestoont iewelaank es e lendelek ambach. 't Liewedeil vörmde de Katendrechtse polder, mèt e klei stökske bediekde boetegorze. De dörpsbebouwing concentreerde ziech aon d'n ooskant, boe 't rechhoes en de kèrk stoonte, meh strekde ziech ouch euver de ganse zuidkant oet, tot kortbij 't dörp Charlois. 't Ambach Katendrecht waor aon drei kante umgeve door Charlois groondgebeed; in 't noorde grensden 't aon de Nui Maos. Hei gaof 't e poontveer nao Rotterdam (perceizer: nao Cool), wat noe nog besteit (al höbbe de Maostunnel en -brögke de groete verkierskundege functie wel euvergenome).
In 1811, wie Nederland deil oetmaakde vaan 't Frans Keizerriek, woort Katendrecht bij Charlois geveug. In 1816 maakde me dat weer oongedoon. De nui gemeinte Katendrecht kós evels mer 58 jaor bestoon, boenao ze obbenuits oonder Charlois góng valle. In de negentienden iew waor 't dörp in trèk bij rieke Rotterdammers, die hei 'n boeteplaots hadde.
Koms vaan de have
De ierste haves kaome in de jaore 1880, wie 't dörp nog op Charloise groond laog. De Ierste en Twiede Katendrechtse have (de ierste is intösse gedemp) woorte gegrave veur d'n daan sterk aontrèkkende petroleumhandel. Dit waor allemaol evels zier besjeie bij wat Katendrecht nog te wachte stoont. In 1895 annexeerde Rotterdam de ganse gemeinte Charlois (dus inclusief Katendrecht). Nog datzelfde jaor begós ze mèt 't graove vaan de Rijnhave, noordoostelek vaan Katendrecht, en de Maoshave. Die lèste slokde 't groetste deil vaan de polder op, meh braok ouch door d'n diek. Wat vaan 't dörp euverbleef woort gesloop veur arbeierswoeninge, spoorweegemplaceminte en havenopslaag. 't Restant vaan Katendrecht kaom op e sjiereiland te ligke (dit verklaort de bijnaom De Kaap).
Vaan de straote is nog wel get euvergebleve. De Katendrechtse Lagedijk, dee aon de Zuid- en Weskant um de polder heer leep, ligk noe binne de bebouwing vaan 't stadsdeil Charlois (weurt dus neet tot Katendrecht gerekend). Me rijt de Katendrechtse landtong op euver de Brede Hilledijk, dee vreuger in Charlois groondgebeed laog (meh noe zjus wel tot Katendrecht weurt gerekend, umtot heer euver dat sjiereiland löp). In de wiekbebouwing vint me nog de Katendrechtse weg (veurheer straotweeg aon de noordkant vaan de polder), de Rechthuislaan en -straat en de Tolhuislaan en -straat.
Arbeierswiek
thumb|Gerinnoveerde arbeiershoezer aon 't Deliplein in Katendrecht. In 1911 waor de ganse nuibouw veerdeg. Katendrecht waor noe e havekerteer, boe euverdaag woort gewèrk en 's nachs ummer mie de prostitutie bleujde. Ouch woort hei väöl gewèd en geheeld. Neve de arbeiers oet Rotterdam zelf zaote hei ouch hiel väöl sjeepslui in boardinghoezer, boe ze wachde tot hunne boot weer voor. In 1911 kaome ouch de ierste Chineze ziech hei vestege. De ierste jaore integreerde ze totaol neet en zörgde ze veur väöl criminaliteit en euverlas (oonder mie door hun opiumgebruuk). Oetzètting bleek evels neet meugelek en väöl reders in de have priffereerde dees gojekoupe arbeiers bove de Nederlandse. Later gónge ze ziech riechte op de verkoup vaan olieneutekeukskes en riechde ze Chinese restaurants in. Nao d'n Twiede Wereldoorlog verplaotse de Rotterdamse 'Chinatown' ziech nao de West-Kruiskade (in 't Aajd Weste).
Probleme mèt criminaliteit, in 't bezunder prostitutie, begóste oet de hand te loupe; 't góng de bewoeners zelf ummer mie dweerszitte. Wie in de jaore 1970 planne kaome veur e groet gereguleerd prostitutiecentrum op Katendrecht, spraok ziech de bevolking daotege oet. Hei-op begós de gemeinte de bordele zjus oet te banne; roond 1980 waor de ganse seksindustrie vaan Katendrecht eweg. Ouch de havearbeid waor intösse zoe good wie verdwene. In de decennia dao-op góng de sanering wijer. De arbeiershoezer woorte neet gesloop meh gerenoveerd, zoetot de wiek zien othentiek aongeziech beheel. D'n aonlègk vaan opebaar greun en 'n wandelprommenaad maakde häör get aontrèkkeleker veur in te woene.
Börgemeisters
Katendrecht heet in zie kort bestoon es zelfstendege gemeinte e paar börgemeisters gehad. Miestentieds mós 't ziene börgemeister deile mèt Charlois.
Historische inwoenertalle
(v1830=100)
Waope
De gemeinte Katendrecht woort op 24 december 1817 door d'n Hoege Raod vaan Adel 't volgend waope verliend:
Of de awwer hierlekheid Katendrecht dit waope ouch droog, is neet bekind.
Bronne
Dit artikel is gooddeils gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie; wijer informatie kump vaan nl:De Katendrechtsehavens, de St. Janshaven en de Robbenoordse haven en nl:Lijst van burgemeesters van Katendrecht.
Turkmenistan
Turkmenistan (officieel Türkmenistan Jumhuriyäti, "rippebliek Turkmenistan") is e land in Centraol-Azië, grenzend aon Kazachstan, Oesbekistan, Afganistan en Iraan. Ouch ligk 't aon de Kaspische Zie. Hoofstad is Asjgabad, ander groete stei zien Turkmenabad, Dasjhowuz en Mary. Tachteg procent vaan 't land weurt door de Karakum-weuste ingenome, mer e klein deil vaan 't land is vröchbaar.
Bestuurleke indeiling
Turkmenistan is verdeild in vief provincies (welayatlar, inkelvoud welayat). De hoofstad Asjgabad vèlt boete dees indeiling. De welayatlar zien:
Demografie
Turkmenistan is veurnaomelek islamitisch vaan karakter. De veurnaomste bevolkingsgroop zien de Turkmene, e Törks volk, wat ziech dao in de Middeliewe, in 't spoor vaan de Mongole, gevesteg heet. Tien percent vaan de bevolking is Russisch; evels weurt door de russificatie door 'n väöl groter percentaasj Russisch gesproke.
Historie
De historie vaan Turkmenistan weurt gekinmerk door ummer wisselende invloede en euverhiersers. In de veerde iew veur Christus woort 't gebeed bezat door Alexander de Groete. Later waor 't iewelaank deil vaan 't Partheriek, wat in Asjgabad zelfs zien hoofstad had. 't Gebeed woort al vreug, in de zevende iew, door de Arabiere vereuverd, die dao d'n islam brachte. In de Middeliewe waor 't oonderdeil vaan de zijroute en vaan 't chalifaat vaan Merv. In de elfde iew concentreerde de (Törkse) Seldzjoeke ziech hei; vaanaof deen tied woort Turkmenistan e centrum vaan Törks-islamitische cultuur. Evels vereuverde 'n iew later de Mongoolse veldhier Dzjengis Chan ouch dees gebejer.
In de negentiende iew vereuverde de Russe bitsje bij bitsje 't Turkmeense gebeed, tot ze in 1894 de control euver 't gaans land hadde. In 1924 vergunde 't Sovjet-bewind 't gebeed 'n eige rippebliek.
Wie Turkmenistan ziech in 1991 oonaofhenkelek verklaorde beheelt 't zienen awwen leismaan, dee sins deen tied 'n echte dictatuur in 't land gevesteg heet.
Space Shuttle
De Space Shuttle (in 't Nederlands eigelek spaceshuttle) is 't Amerikaans ruimteveer dat is oontwikkeld in de jaore '70 vaan d'n twintigste iew door NASA, 't Amerikaans ruimtevaartagentsjap. De ierste vaan veer tesvlöchte voont plaots in 1981, operationeel vlöchte begóste in 1982. Nao 't noe oetzuut weure de Space Shuttles nao 2010 oet gebruuk genome, nao in totaal 134 lanceringe.
Bij de lancering besteit 't zoegenaomde Space Transportation System oet de combinatie vaan Space Shuttle, 'ne oranjekleurege externen tank en twie witte rakètte (de zoegenaomde Solid Rocket Boosters, of SRB's).
Carola Schouten
Cornelia Johanna (Carola) Schouten (Den Bosch, 6 oktober 1977) is 'n Nederlands vicepremier en minister in 't Kabbinèt-Rutte IV. Ze waor minister vaan Laandbouw, Netuur en Veujselkwaliteit vaan 't Kabbinèt-Rutte III, zoe-ouch eine vaan de drei vicepremiers vaan dat Nederlands kabbinèt. Ze is lid vaan de ChristenUnie, 'n partij die same mèt de SGP tot de Nederlandse delegatie vaan de Europese Conservatieve en Hervörmers behuurt (daotot behure ouch de Duitse AfD en Belzje N-VA, die evels e stök rechser en Eurosceptischer zien es de ChristenUnie).
Space Shuttle
't STS weurt verticaal gelanceerd, zjus wie 'n conventioneel rakèt, vaanaof 'n mobiel lanceerplatform. De krach die nudeg is veur de lancering weurt veur 80% geleverd door de SRB's en veur de resterende 20% door de drei rakètmotors vaan de Space Shuttle, boeveur de brandstof (vloeibare waterstof en vloeibare zuurstof) is opgeslage in d'n externen tank. Oongeveer 2 minute nao de lancering weure de SRB's losgelaote, boenao die trökvalle in d'n Atlantischen Oceaan. Zie weure door 'n sjeep weer opgehaolt en weer klaorgemaak veur 'n volgende lancering. De motors vaan de Space Shuttle blieve branne en es de baon um de Eerd is bereik weurt de externen tank losgekoppeld. Tot noe touw is de externen tank altied trök nao de Eerd gevalle en verbrand in de dampkrink. 't Is evels meugelek um de externen tank in 'n baon um de Eerd te hawwe. Heinao weure de Orbital Maneuvering System (OMS) motors gebruuk um de baon um de Eerd aon te passe.
Es de missie klaor is weurt gebruuk gemaak vaan de OMS rakètmotors um de Space Shuttle oet zien baon te bringe en trök te goon nao de liegere atmosfeer. De Space Shuttle zal daan door middel vaan aerobraking steeds lankzamer goon, en oeteindelek es 'n zweefvleegtuig gecontroleerd dale. Daonao zal 't 'n landing make op 'n lang landingsbaon es 'n 'normaal' vleegmasjien. Umtot de vörm vaan de Space Shuttle 'n compromis is um mèt versjèllende snelhede te kinne vlege, is de daalsnelheid extreem hoeg, zoe'n zeve kier sneller es 'n gewoen vleegmasjien.
Carola Schouten
Vaan 2011 bis 2017 waor Schouten e lid vaan de Twiede Kamer. Ze waor al verkeesbaar bij de Kamerverkiezinge vaan 2010 op de zèsde plaots vaan de partijlies mer de ChristenUnie kraog meh vief zedele. Wie partijleier André Rouvoet evels 't parlemint verleet, kaom d'r 'n plaots vrij veur Schouten. In de carrière es kamerlid maakde ze häörzelf bekind es 'n groet veurstandster vaan 't kwietsjelle vaan Griekse sjölde tiejes de Eurocrisis en häör naodrök op 't verbetere vaan hoeger oonderwies in Nederland. Ze woort door de parlemintaire peers oetgerope tot polletiek talènt vaan 't jaor 2011. Same mèt partijleier Arie Slob waor Schouten oonderhandelaarster naomes ChristenUnie in 't Lenteakkoord vaan 2012. Ouch waor zie de einsegse vrouweleke oonderhanderlaarster in die formatie.
Wie de ChristenUnie in 2017 in 'n coalitie góng mèt D66, CDA en geleid door VVD (rizzelterende in Kabbinèt-Rutte III) woort Schouten twie poste aongeweze. Ze naom 't vicepremiersjap deils euver vaan PvdA'er Lodewijk Asscher (dat deej ze same mèt CDA'er De Jonge en D66'er Ollongren) en ze naom 't ministersjap vaan Laandbouw, Netuur en Veujselkwaliteit euver vaan VVD'er Henk Kamp dee euver dees oonderwerpe góng oonder de portefeuille Ikkenomische Zake.
Es minister vaan Laandbouw, Netuur en Veujselkwaliteit heet Carola Schouten veural väöl aondach gekrege veur häör beleid contra corruptie in de Nederlandse laandbouw, met naom roontelum mèsfraude, wat d'r zelfs bis heet geleid tot boere väöl vaan hun autonomie gaon kwietrake oonder häör ministersjap. Ouch kreeg zie väöl media-aondach wie 't Europees Parlemènt veur 'n embergo op pulsvisserij stömde in jannewarie 2018. In de Nederlandse visindustrie weurt väöl gebruuk gemaak vaan dees techniek.
Stadskanaal
frame|Ligking vaan de gemeinte Stadskanaal in Groninge frame|Ligking vaan de plaots Stadskanaal binne dezelfde gemeinte Stadskanaal (Gronings: Knoal) is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Groninge, in de Veenkolonië, aon de grens mèt Drente, mèt 'n oppervlak vaan 120,00 km2 (daovaan 0,87 km2 water) en per 1 januari 2007 34.177 inwoeners. Neve de hoofplaots (goed 20.000 inwoeners) ligke in de gemeinte nog de dörper Alteveer (gedeiltelek), Ceresdorp, Kopstukken, Mussel, Musselkanaal, Onstwedde en Smeerling. Wijer ligke nog väöl gehuchter en naobersjappe binne dees gemeinte, miestal in laankgerekde bebouwing langs kenale.
Stadskanaal deit deens es regionaol verzörgingscentrum veur groete deile vaan Groninge en Noord-Drente.
Historie
In 1765 besloot de stad Groninge 't gebeed boe noe Stadskanaal ligk te goon oontginne door törfwinning langs e nui te graove kenaal (vaandao de naom: kenaal vaan "Stad" [Groninge]). Dit kenaal leep oetindelek door tot aon Ter Apel (1856). Langs dit kenaal oontstoont lankzaamaon get lintbebouwing, en wel euver de ganse lengde. Heidoor strek ziech 't dörp Stadskanaal oet euver 'n lengde vaan 16 kilometer, vaan de wes- nao de oosgrens vaan de gemeinte. In 't dörp kaom ouch industrie op, boe-oonder sjeepsbouw, eerappelmeelproductie en, nao d'n oorlog, de electronica-industrie. Wie Philips ziech in Stadskanaal vestegde greujde Stadskanaal oet tot de twiede gemeinte vaan Groninge. De versjèllende Philips-febrikke zien intösse touw. Stadskanaal heet, wie wel mie gemeintes in de Veenkolonië, te make mèt e chronisch sjomaasjprobleem.
26 jannewarie
26 jannewarie is de 26ste daag van 't jaór in de Gregoriaanse kalender. Nog 339 daag (340 daag in ein sjrikkeljaor) tot 't eindj van 't jaor.
Milaan
thumb|Kathedraol vaan Milaan. Milaan (Italiaans: Milano, Lombardisch: Milan) is 'n stad in Italië, hoofstad vaan de gelieknaomege provincie (die sinds 2015 Metropool Milaan hèt) zoewie de regio Lombardije, mèt op 31 augustus 2015 1.343.163 inwoeners en in de veurstei nog ins talloes mieljoene. De stad heet veur gans Noord-Italië 'n centraol functie (hoegoet betwis door Turijn) en is internationaol bekind um zien arsjitectuur (kathedraol heineve te zien), mode-industrie, meziekleve (oonder mie door de Scala vaan Milaan, 'n operatheater), voetbal (mèt twie clubs AC Milan en Internazionale Milan die allebei väöl succes höbbe behaold) en financieel beteikenis (de bäörs vaan Italië is hei gevesteg). Milaan woort in 222 veur Christus door de Romeine gestiech es Mediolanum. In 1183 woort de stad 't centrum vaan 'n hertogdom. Vaanaof 1499 waor dit kort in Franse, daonao sinds 1525 in Habsbörgse han in personeel unie mèt de Spaonse keuning en later d'n Oosterieksen aartshertog. Milaan waor in deen tied e veurnaom centrum vaan de Italiaanse renaissance. In 1859 woorte de Oosteriekers verslage en kaom Milaan oonder 't keuninkriek Sardinië. Naotot dit keuninkriek tot 't vereineg keuninkriek Italië waor oetgegreujd, versterkde Milaan zien ban mèt gans Noord-Italië en kaom 'nen economische greuj zoonder ind op gaank. In 1919 begós Mussolini ziene marsj op Roeme in Milaan. In d'n Twiede Wereldoorlog woort de stad hel gebombardeerd. Nao d'n Oorlog oontwikkelde 't ziech helder es de res vaan Italië, al woort 't ouch jaorelaank 't centrum vaan extreemlinks, soms terroristisch geweld.
26 jannewarie
Gebore
thumb|Paul Newman, gebaore op 26 jannewarie 1925
Comino
thumb|150px thumb|left|150px|De Blue Lagoon thumb|150px|17de ieëwse wachtaore op Comino Comino (Maltees: Kemmuna) is 't klèngste van de driej bewònde eilande (3,5 km²) die deel oetmake van d'r eilandegroep Malta. Het is nog väöl klènger wie Gozo. Dör 't jaor heen wert 't bewònd dör 5 luuj, in d'r zaomer dör get mieë öm de hotels te runne. Comino is te bereike per boot vanoet Cirkewwa. De sjönste plaatsj is de Blue Lagoon, e sjtökske Middellandse Zieë dat superblauw en helder is. Zjwèmme, sjnorkele en duike zeunt populair bezighede. Vanaaf de Lagoon is 't d'r naeve gelaege eilandje Cominotto al zjwèmmend te berieke.
D'r naam Comino keumt van d'r komijnzaod dae dao vreuger vandan kieëm. 't Wert nog ömer väöl gebroekd in de Maltezer käöëke, mae noe greujt dae zaod neet mie óp Comino.
Tanderme
Tanderme of Xenarthra zien 'n orde vaan zoegdiere die in tropisch en subtropisch Amerika leve. Vreuger woort de orde Edentata geneump, ze bevatde daan ouch nog de Sjöbbediere en 't Eerdverke. Genetisch oonderzeuk evels heet oetgeweze tot dat gein zjuste indeiling waor. De Tanderme oondersjeie ziech, same mèt dees bieste, vaan aander zoegdiere doortot hun tan weineg oontwikkeld zien.
Indeiling
Luiaarde:
Krièmerwelsj
Krièmerwelsj ies onbegriepelike taal. Sóms kènt dat ouch bargoens zin. ‘Dae verköp krièmerwelsj’ of ‘dae kraomp ziech get d’r oet’ weurt waal ins gezag van emes, dae ónzin kalt of dae ziechzelf hièl gelièrd vingk en erudiet wilt euverkómme. Sóms ies dae kaal vraem of ónbegriepelik. Nederlandse equivalente vinge v’r in weurd es kramerslatijn, potjeslatijn, brabbeltaal, koeterwaals en double Dutch. Dat lètste haet nóg ’n twiède beteikenis es ‘safe sex’ oftewaal (dubbel) veilig vrieje mèt condoom en pil.
Krièmerwaereld
De oetdrökking krièmerwelsj (Nederlands: kramerwaals) sjtamp oet de krièmerwaereld. Dees handelaere gebruukde ónderein ’n eige (geheim) täölke, woamèt ze ziech ónderein koeste waarsjuwe of nuujts koeste doorgeve.
Me houw ulekrièmersj (’t Latiense ‘olla’ sjteit veur pöt, panne, kroeke), loemelekriemèrsj (loemel=vod), döppesjörgersj (döppe zint pöt en kump) en sjpenzelekrièmersj (sjpenzele= krièmerwaar).
Welsj
't Woord welsj (vraem, boetelands) en ander verwante vörme (waals, wellisch, wallisch, welsch, wales enz.) goon truuk op de naam van 'n keltische sjtam wonend in Gallia Narbonensis, die de Romeine es Volcae höbbe euvergenomme.
Balan
Balan ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 1.623 inweunersj. Ze ies 4,65 km2 groat. Dao woonde dus zoan 349 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't driede kanton van Sedan (Sedan-3), wat waer deil oetmaak van 't gelieknamig arrondissemint van Sedan. Wier liegk 't op 'n huègte van 152-238 meter.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 463 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Sokrates
thumb|D'n doed vaan Socrates, door [[Jacques-Louis David (1787)]] De Aajdgriekse filosoof Sokrates (Grieks alfabèt: Σωκράτης, dèks ouch op 't Latien: Socrates) blief, zoewie heer in zie leve waor (469 v. Chr. - 399 v. Chr.), 'nen oondoorgroondeleke persoen dee oondanks tot heer niks gesjreve heet, behuurt bis de handvol filosofe die de idee vaan de filosofie gans en al veranderd höbbe. Al eus informatie vaan häöm kump vaan twieden hand en 't meiste daovaan weurt hendeg betwis. Zie persessie en doed in de hen vaan de Atheense demokrasie weurt evels gezeen es de myth die symbool steit veur de allewijl Europees akademische filosofie. En zien invlooij is bis wiet boete de filosofie geveuld, in eder periood vaan Europa. Umtot zie leve alum weurt besjoid es pragmatisch veur 't filosofisch leve en, mie oppe algemein, veur wie iemes zaw mótte leve, weurt heer es ein vaan de groetse dinkers oets gezeen.
Wee Sokrates wirkelek is
Allewel nómmerloeze lui, vaan de viefde iew veur Christus bis allewijl, euver häöm höbbe gesjreve, kin me neet zègke wee vaan dees sjrievers 'n historisch beeld höbbe gesjets vaan Sokrates, es 't 'nen historische Sokrates überhaup gief.
"“There is, and always will be, a ‘Socratic problem’. This is inevitable,”" Guthrie (1969), Limbörgs: "´t Gief e sokratisch perbleem en dat zal 't ummertouw geve. Dit is zoonder twiefel,"
't Gief mer drei sjrievers die zelf höbbe geleef in d'n tied vaan Sokrates en zien opinie op papier höbbe gezat, boedoor 't väöl diskering gief euver wat noe wel en wat noe neet "sokratisch" is. De reij boerum Sokrates niks zelf opsjreef, waor op groond vaan zien eige zègke umtot heer ziech alles wilde rappelere in plaots vaan opsjrieve. Alles dat er ziech nimmie kos rappelere, hoofde 'r ouch neet op te sjrieve, immers, daan waor 't neet belaangriek.
De drei sjrievers die getuige zien gewees vaan Sokrates zien Plato en Xenophon, die Sokrates höbbe besjreve in dialoge, en Aristophanes, die ziene personaasj in 'n hoofsök bassierde op Sokrates Umtot dees besjrievinge neet gemeind waore um Sokrates in herinnering te hawwe, kinne ze neet gezeen weure es brónne die 'n gooi sjets neerzitte vaan de maan. Toch weure ze collectief gezeen es 'n uniek en variabel portrèt vaan Sokrates.
In Memorabilia vaan Xenophon zeen v'r wie Sokrates versjèllende dialoge heet mèt lui um versjillende "essensies" te definieëre. Groet versjil tösse Xenophons en Plato's beeld vaan Sokrates is evels tot Xenophon häöm inkel zooch es 'nen ethikus, iemes dee ziech bezeg heelt mèt de alledaogs perbleme, dewijl Plato häöm zooch es 'nen iersten klas methafysicus.
Vreug jaore
Umtot Sokrates neet vaan hoeg komaof waor, oontving heer inkel 'n basiek Grieks sjaoldiploma en weurt gezach tot heer daonao de metselerij in góng, wie ziene pa. De meininge versjille wie heer ziechzelf daonao presentierde. Zoewel Xenophon es Aristophanes bewere tot Socrates ziech profileerde es 'ne filosoof en veur zien wirk betaold kreeg, wie eder filosoof in Athene. Plato zeet evels tot Socrates ziechzelf noets wie'ne filosoof zooch en cent ummertouw aofsloog. Heer kraog drei zeuns mèt Xanthippe: Lamprocles, Sophroniscus en Menexenus. 't Innegste tot me weit vaan Xanthippe is tot Xenophon zach tot zie in de aoge vaan Sokrates "oongewöns" waor. Ouch bliek oet versjillende tekste vaan de drei sjrievers tot Sokrates weineg tot gein interesse had in zien zeuns en al zien interesse fourneerde op de filosofie en Atheense jong manslui. In de Atheens wèt stoond besjreve tot edere maan tösse de 18 en 60 mót dene in 't leger, zoe-ouch Sokrates. Um persies te zien heet 'r mèt gevochde in drei oorloge en weurt gezach door Plato tot heer in 'n oorlog mèt de Peloponnesos Alcibiades, 'ne populaire generaol gered heet. Heer stoond in dees gevechte bekind es courageus en sjlouw. Later bij de persessie die leijde bis zienen doed, vergeleek heer zien weigering ziech trök te trèkke oet zien juridisch perbleme mèt de weigering vaan 'ne soldaot ziech trök te trèkke in situaties die bis d'n doed leije. Plato's Symposium besjrief Sokrates 't gedetailleers. Hei-in bliek tot Sokrates geine sjoene maan waor en al gaaroet gein uterlek had dat behuurt bis 't Atheens sjoenheidsideaol. Heer had kleine pupse, 'ne groete neus, 'n a-symmetrisch geziech en 'nen hoege veurkop. Ouch leek heer ummertouw te stare. Zien lierlinge besjreve häöm wie'ne maan dee mesjiens neet in zien oeterlek aontrekkelek waor meh 'nen hoege sjemie had op 't gebeed vaan zien intellek en "penitrerende gedechtes". Dit credo insiperierde Plato bis de gedechte tot 't twie soerte werelde gief: de wereld vaan begrip en de wereld vaan idee. Heer kónklediere oetindelek tot dees lètse wereld de innegste vaan belang is. Allewel neet ederen historikus 't d'r mèt eins is, beweert Plato zelf tot Sokrates mèt dit idee kaom, vlak veurtot heer hiemelde. Väöl kritisi zègke evels tot Plato dit dèkser deed: zien ideeje in de moond stoppe vaan 'ne fictieve Sokrates.
Sokrates' filosofie
Sokrates gelof tot me iers ziechzelf mót kinne, 't Aajdgrieks aforisme gnothi seauton, um daonao pas aander kennis te begriepe. Immers: es me ziechzelf neet ins kint, wee kint d'r daan? Pas vaanaof 't momint tot me ziechzelf kint, weit me tot me daoboete nog niks kint en kin dao-oet kennis weure oetgediep. Heimèt vergeleek Sokrates ziech dèks mèt 'n wijsvrouw. Heer gelof tot ederein de kennis al in ziech had en inkel wie'n wijsvrouw e keend oet 't liechaom haolt, de kennis d'r oet te kriege. Dit is de door Sokrates oetgevoonde maieutikè technè (wijsvrouwtechniek). Me moos volges häöm dees techniek gebruke bij lierlinge um de woere kennis, de woerheid, bij ziechzelf te oontdekke. Want gans de riechtege kennis is te vinde bij diechzelf, zoe claimp Sokrates, al 't aander dats de huurs of zuus um diech heer is naomaakkennis. Door zien iewege vraoge die heer stèlde aon lui um de woerheid bij hunzelf te oontdekke, kaom bij väöl lui verwarrend en arrogant euver, veural bij de riekere lui vaan Athene. Heidoor woort Sokrates in zien eigewieshei dèks gehaat. De Sokratisch methood weurt nog ummertouw gezeen es ein vaan de bekinste methode um te diskerere.
Ethisch staandert
Sokrates heelt ziech väöl bezeg mèt ethiek. Zoe gelaof Sokrates tot 't moraol geine relizjieuze groond had, evels wel 'n gefiks ethisch staandert. Aanders, zoe zach heer, zawwe v'r leve in "chaos". Dees chaos waor get boe de Atheners ziech dèks mèt bezeg heelde en meine volges hun tot 't riem noch reij goof in de chaos. De sofiste gelofte tot 't moraol aof te leije waor vaan de thesis die de homo mensura heit: De mins is de maotstaaf veur dinger. Socrates waor 't hei neet mèt eins. De essensie (Aajd- en Nuigrieks: eidos) kin volgens Sokrates oontdèk weure door humaon aksies en 't diffeniere daovaan. Dit is get boe Sokrates nao touw leefde, dat bis groete irritatie zörgde bij mèt naome de intellectueel hoeger klas umtot heer dees zelfbenömde experts bis conclusies leet komme die ze vaanteveure neet inzoge. Dees eidos is daorum volgens Sokrates oonaofhenkelek vaan 't humaon dinke. In Plato's Euthyphro weurt dees socratisch meneer vaan 't oontdèkke vaan ethisch standpunte mesjiens wel 't bes oetgelach.
't Inziech bis zjus handele
Sokrates zach tot eders geweite vertilt wat zjus is um te doen. Bekinde stellinge vaan 'm zien tot de lui die good zien, ouch 't gooj zölle doen en tot allein de lui die 't zjuste doen 'ne echte mins weure. Ouch zach heer tot es v'r verkierd handele, dit kump doortot veer neet beter weite. Heimèt stèlt Sokrates oonweitendheid geliek aon good zien. Daomèt konkludiert Sokrates tot 't vaan groet belang is um de kènnes te vergroete. Sokrates stèlt ouch tot 't oonmeugelek is um gelökkeg te weure, es me tege zien euvertuiging in handelt. Iemes dee wit wie me gelökkeg weurt, zal dat ouch perbere te bereike.
Invlooj op Plato
Nao Sokrates' doed sjreef Plato zien Apologie vaan Sokrates, dit góng euver de doedsveruurdeiling vaan Sokrates. Naotot Sokrates gehiemeld waor, besloot Plato ziech veurtaon gans aon de filosofie touw te wije, perbeerde alle dinkbeelde op sjrif te zètte, riechte de Akademie op en sjreef zoen 36 dialoge boe Sokrates dèks in veurkom of in eder geval zien gedachtegang.
Later woort Plato ummertouw mie beïnvloojd door Pythagoras en zaw Sokrates minder aonwezeg zien in zien tekste. Mètnaome 't systematische vaan Plato heet väöl weg vaan 'n exak weitesjap. Kritiek heet Plato eigenlek nörges direk op Sokrates, al gief 't wel väöl versjille tösse de twie. Zoe riechte Plato ziech op de woere kennis, dewijl Sokrates gelof tot de kennis al in eder zoot. Mèt dees gedachte ginge de meiste oonderwerpe vaan Sokrates daan ouch euver 't alledaogse. Plato dao-intege zaw ziech ummertouw mie gaon riechte op terme wie apartheije en minsheije. Sokrates waor democratischer, zooch eder es gelieke en eder es potentieel wies persoen. Plato had evels weineg mèt democratie, zoe leet heer zienen ideale staot zeen in De Republiek, die väöl weg had vaan 'nen technocratische of zelfs fascistische staot.
Doed
Umtot Sokrates mèt zien vraoge väöl lui koed maakde, woort heer, officieel "volgens 't verpeste vaan de jäög en 't praktiziere vaan atheïsme", veroerdeild bis d'n doed. De meugelekheid Athene oet te vlöchde nóm heer neet aon. Heer oondergóng zien vereurdeiling in alle kalmheid. Veurtot heet 't doeilek drenkske aon de mond zatte, offerde heer de ierste slok aon de Gode. Get wat gewoen waor in deen tied.
15 december
Gebäörtenisse
thumb|right|150px|Boudewijn en Fabiola, getrouwd op 15 december 1960.
Gebore
thumb|right|150px|Keizer Nero, gebaore op 15 december 37. thumb|right|150px|Gustave Eiffel, gebaore op 15 december 1832.
Gesjtorve
thumb|right|150px|Walt Disney, gesjtorve op 15 december 1966.
Iessjol van Ross
thumb|250px|Iessjol van Ross in 1997 De Iessjol van Ross (-81.5°N, -175°W) is de groewtste iessjol van Antarctica. Mèt 'n oppervlak van 'n hawf miljoen km² hèt ze zoeget de gruutte van Frankriĵk. 't Meiste dervan lik binne 't Ross Dependency gebeet det doer Nôw Zeeland opgeëis is. Iessjolle zeen altiĵd driĵvende iesvlakke diej nog aan 't land vashange en ummer nôw ies van gletsjer kriege. Dees iessjol is geneump nao Kappetein James Clark Ross. Dae hèt ze ontdek op 28 jannewarie 1841.
Monzón
thumb|right|250px Monzón is de hoofstad en miesbevolkde stad vaan de otonoom gemeinsjap Aragon en de provincie Huesca, in Spaanje. 't Is ouch de op ein nao groetste stad in de provincie mèt 'n bevolking vaan 17.115 in 2010.
Lange Jan
D'r Lange Jan woar de 135 meter hoeëg sjouw van de Oranje Nassau I. Same mit de Lang Lies woar heë ee van de bekankste boewwirke va Heële. D'r toere woeëd in 1937 geboewd es sjoarsjtee van de elektriciteetscentrale van de Oranje-Nassaukoel. D'r binnekank woar oet baksjtee en d'r boetekank oet beton. De Lang Lies woeëd in 1953 doaneëve geboewd. Wie de koel óp d'r 31e december 1974 touwgóng verleer d'r toere zing functie. Óp d'r 21e augus 1976 woeëd e dan ópgebloaze. D'r sjloop verleep evvel neet gans wie geplaand. Zoeë woeëd 'ne hoeëgsjpanningsmas besjeëdig, oeëdurch e groeët deel van de sjtad oane sjtroom koam te zitte.
Hüj herinnert zich wieënig mieë aan de ouw koel. Óp 't terrein sjteet 't Nederlands Koelmuseum, dat is óngergebrach i ge sjachgeboew van de Oranje-Nassau I. Óp g'n plaatsj oeë de toeres sjtónge, sjeet noe e deel van 't kantoer van 't Centraal Bureau vuur de Sjtatistiek.
Minsape
thumb|Sumatraansen orang-oetan thumb|Westeleke lieglandgorilla thumb|Gewoen chimpansees (vloejentere) Minsape of Hominidae zien 'n femilie vaan hoeg oontwikkelde zoogdiere oet de orde Aapechtege. Minsape zien groete ape, mèt veural 'nen oontwikkelde sjedel en rechopstaonde gaank. Veural vreuger woorte de gibbons ouch tot de minsape gerekend. Zij höbbe ziech evels ieder aofgesplits en zien ouch in bouw minder minsechteg: ze zien kleinder en slaanker en hun leve späölt ziech väöl mie in de buim es op de groond aof.
Ze zien verdeild in twie oonderfemilies: de Ponginae, die oet Azië koume, en de Homininae, die in Afrika hunnen oersprunk höbbe. Umtot de mins ouch tot dees femilie behuurt, is ze hiel intensief door biologe bestudeerd. Neet allein de levende minsape, meh ouch de fossiel soorte, in 't bezunder die tot de moderne mins höbbe geveurd of die es 'zijtek' in de eveolutie ing verboonde waore, zien oetgebreid oonderzoch en bediscussieerd.
Taxonomie
Allein de nog bestaonde soorte zien weergegeve.
MINSAPE (HOMINIDAE)
Traditioneel heet me aparte tribus gemaak vaan de mins en de chimpansees aon d'n eine kant en de gorilla's aon d'n andere kant:
Plaetje:Hominidae.PNG
De nui inziechte euver de genetische natuur vaan de gorilla's zouw dao verandering in kinne bringe.
Quatre-mains
Quatre-mains (oetspraok: katre-mae) of (piano) veerhandeg is 't speul vaan twie lui tegeliek op 'tzelfde klaveer. 't Weurt väöl in lesverband en in de privésfeer gedoon; in konzèrmeziek is 't get minder gebrukelek. Veural sinds de negentienden iew is väöl quatre-mainsmeziek gesjreve, deils oersprunkeleke composities, meh hiel dèks ouch arrangeminte vaan aander werke veur diverse bezèttinge.
Praktijk
Quatre-mainsmeziek kin op twie menere weure genoteerd. Bij partituurdrök gief 't systeme vaan veer belk - eine veur eder hand, twie veur edere speuler. Hei leus me dus alles wat me huurt tegeliek. Soms evels stoon de partije los vaanein - de lieg partij aon de linkerkant, de hoeg partij aon de rechterkant. In dat geval leus me allein de eige partij. Quatre-mainsmeziek die zoe genoteerd steit, weurt es regel in oblongformaot (ligkend) oetgegeve.
De linkerspeuler, secondo geneump, späölt gemeinelek natuurlek de lieg partije. Dèks stoon allebei zien notebelk in de bassleutel genoteerd. De rechterspeuler of primo heet daan de melodie en späölt dèks mèt twie han in de vioolsleutel; zien rechterhand kin wied de huugde in sjete en octaverende notatie is dèks nujeg. Soms evels kruse de han vaan de speulers ziech.
De conventie is tot de secondo de pedaole maag bedene.
Repertoire
Eine Ernst Wilhelm Wolf sjreef in 1761 e paar sonnate veur klaveer veerhendeg. Ouch Mozart sjreef veur dees bezètting; zien ierste werk, de sonnaat veur klaveer veerhendeg in C K.V. 19d, componeerde heer zelfs al op 9-jaorege leeftied. Op e femilieportrèt vaan de Mozarts oet 1781 zuut me Mozart mèt zie zöster veerhendeg speule. Beethoven sjreef op rillatief joonge leeftied zien sonnaat veur klaveer veerhendeg in D-groet, opus 6, zoewie nog get aander stökker zoonder opusnommer.
Gans get belaankrieker waor 't quatre-mains veur Franz Schubert, dee 'n aontal väöl gespäölde duo's sjreef (beveurbeeld de Militair marsje D. 733). Dees composities aoseme sterk de börgerleke geis vaan de negentienden iew: mie en mie middeklasselui koupe ouch piano's en goon aon amateurmeziek doen. Ouch greujt in dezen iew d'n umvaank vaan 't klaveer sterk: de vleugel vaan Schubert umvat al zès octave, piano's aon 't ind vaan d'n iew kinne 'rs zelfs al zeve aon. Heimèt kump lètterlek en figuurlek ruimte veur 't quatre-mains, wat me noe in hoeseleke krink kin goon doen.
Nao Schubert höbbe ouch componiste wie Robert Schumann, Felix Mendelssohn en Johannes Brahms orzjineel werke veur piano veerhendeg gesjreve. De mieste werke oet deen tied evels zien klaveeroettrèksele vaan bestoonde werke. Ouch e kinmerk vaan de negentienden iew is de opkoms vaan de canon. Meziekleefhöbbers wèlle noe de meisterwerke vaan de groete componiste liere kinne, meh zien daoveur (in d'n tied veur de meziekopnaomes) aofhenkelek vaan wat konzèrzaole in de umgeving op 't program höbbe stoon. Um noe toch die werke te kinne hure weure orkes- en kamermeziekwerke veur klaveer bewèrk. In versies veur eine pianis moot me evels väöl eweglaote; daobij zien die arranzjeminte veur amateurs soms koelek te speule. Mèt quatre-mainsversies geit väöl minder vaan d'n oersprunkeleke meziek verlore, en dat mèt minder meujte.
Werk veur örgel veerhendeg is extreem zeldzaam. In feite heet me dat koelek nujeg: mèt 't pedaol heet d'n organis zoegezag al drei han en mèt registers kin heer melodieë zoonder meujte nao bove of oonder verdobbele. Daobij höbbe örgele in de regel minder umvaankrieke klavere, zoetot me ziech hendeg in de weeg zit op de örgelbaank. Toch höbbe componiste wie Adolf Friedrich Hesse en Julius André ziech demèt bezeggehawwe.
Twie piano's
Meziek veur twie klavere is ouch gesjreve. Euver 't algemein huurt me die väöl dèkser in de konzèrzaol. De bezètting vaan twie klavere beit mie vrijheid, umtot me allebei de speulers de huugde of de liegde in kin sjikke zoonder tot hun erm ziech mote kruse.
Piano zèshendeg
Dit is zier zeldzaam en weurt veural veur de aardegheid gedoon. Vrij bekind zien de Romance en wals veur piano zèshendeg vaan Sergej Rachmaninov.
Pianoduo's
Diverse duo's höbbe ziech touwgelag op meziek veur twie pianiste. In de regel speule die ouch meziek veur twie piano's. In de jaore 2010 kaome in Nederland de breurs Jussen sterk op.
Paraíba
Paraíba is eine vaan de 26 staote vaan Brazilië. De rillatief kleine en diechbevolkde staot huurt bij de regio Noordoos en grens mèt de klok mèt aon Rio Grande do Norte, d'n Atlantischen Oceaon, Pernambuco en Ceará. Ponta do Seixas, de ooskaap vaan gans 't Amerikaans continent, ligk in deze staot. Paraíba is in väöl opziechte 'nen typische staot veur 't noordooste. De koloniaol arsjitectuur en de tropische strande trèkke väöl toeriste.
Fysische geografie
Paraíba is nao oppervlaakde d'n 21e staot vaan 't land; oongeveer zoe groet wie Kroatië en neet hiel väöl groeter es Nederland of 't Belsj. In 't kösgebeed is de regio vlaak; hei vint me nog get reste vaan 't Atlantisch bos. Wijer nao 't binneland löp 't reliëf op; dit gebeed hèt 't Borboremahoegland. 't Weste vaan de staot ligk weer lieger; dit steit bekind es de Pernambucodepressie (wie me aon de naom kin zien, ligk die dus neet allein in Paraíba). 't Klimaot is, zeker in 't kösgebeed, rillatief werm en geliekmaoteg, wie in alle noordoosteleke staote. Door de staot loupe diverse klein reviere, oonder mie de Paraíbarevier boe de staot ziene naom aon daank.
Bevolking
Paraíba had nao sjatting in 2017 good 4 mieljoen inwoeners. De bevolking is veur e groet deil geconcentreerd aon de kös, beveurbeeld in de hoofstad Joào Pessoa, meh ouch wijer nao 't binneland, beveurbeeld in de stei Campina Grande en Patos, gief 't groeter plaotse en diechter bevolkingsconcentraties. Bij de census vaan 2010 leefde driekwart vaan de lui in steidelek gebeed.
Etnische gróppe
Bij de volkstèlling vaan 2010 gaof 52,95% vaan de respondente pardo es ras op, dat wèlt zègke lui vaan gemingk blood. 39,67% neumde ziech blaank, 5,61% zwart, 1,24% Aziaot en 0,52% inheims. In e groet deil vaan de staot zien de Potiguara's, vaan oersprunk e Tupi sprekend volk, de oersprunkeleke bewoeners.
Taole
In de staot weure gein inheimse taole gesproke. 't Potiguara-dialek vaan 't Tupi is allaank oetgestorve.
Economie
Mèt 'ne minseleken oontwikkelingsindex (HDI) vaan 0,658 is Paraíba maoteg oontwikkeld; de staot zit, wie wel mie oet de regio Noordoos, bij de lieger oontwikkelde vaan Brazilië. Wel is de oontwikkelingsgraod sinds 1991, wie dee veur 't iers per staot woort gemete, mie es verdóbbeld, 'nen trend dee me euveral in 't land en zeker ouch in de ermer staote zuut.
Wie mie staote oet de regio vertrouwt Paraíba nog gooddeils op landbouw. Reetsókker en oet sókker gesteukden alcohol zien belaankrieke exportprodukte. Nog diverse aander (veural tropische) plante weure verbouwd, wie ananas, banane, kokosnoete, cassaaf, papaja's, mandarijne, mango's, passievröchte, zeute eereppel, tomate, maïs, boene, meloene en unne. Ouch mijnbouw weurt in Paraíba bedreve; belaankrieke delfstoffe zien oonder mie titanium en graniet. De industrie concentreert ziech veural roond de productie vaan sjeun, Paraíba zie belaankriekste exportproduk (nog veur sókker). De deenstesector weurt sterk gedomineerd door 't toerisme; väöl binnelandse toeriste bezeuke de tropische stran aon de Atlantische kös, dewijl de natuur en de historische kösstei ouch toeriste trèkke. Aander deenstesegminte zien wel in opkoms.
Historie
thumb|Geziech op Frederikstad, door Frans Post (1638). Veur de Europese oontdèkking vaan Paraíba woort de staot bewoend door de Potiguara's, e Tupisprekend volk (zuug bove). De naom vaan de staot kump vaan de gelieknaomege revier en liet ziech verklaore oet 't Tupi pa'ra a'íba, 'slech bevaarbaar'. In 1534 deilde keuning Jan III vaan Portugal de nui kolonie in kapteinsjappe in; 't huieg Paraíba kaom te valle oonder 't kapteinsjap Itamaracá. De ierste jaore verleep de kolonisatie nog neet vlot, veural door Franse piraote en inheims verzèt. Dao-op creëerde de Portugese keuning in 1574 't keuninklek kapteinsjap Paraíba, wat direk oonder de kroen veel. Vaanaof 1625 dege de Hollenders de staot aon; nao get bleujetege oorloge, boe-in ouch de mèt de Hollenders verboonde inheimse zwoer woorte gestraof, wis de W.I.C. 't gebeed in 1634 definitief bij Nederlands-Brazilië in te lieve. De hoofstad João Pessoa woort umgeduip tot Frederiksstad en hendeg versterk. De stad bleef tot 1654 oonder Nederlands bewind. Nao de hernuide vereuvering door de Portugeze woort e begin gemaak mèt de kolonisering vaan 't binneland. In 1756 woort 't keuninklek kapteinsjap Paraíba opgeluf en góng de staot deil oetmake vaan Pernambuco; in 1799 woort Paraíba weer aofgesplits. Nao de instèlling vaan 't Braziliaans Keizerriek in 1822 oontstoont in de regio get oonvrei; me riechde in 1824 de Equatoriaol Confederatie op, 'n rippubliekeinse opstand die in Pernambuco begós en ouch oonder mie Paraíba in zien greep kraog. Dezen opstand en de Strandrevolte vaan 1848, die in dezelfde regio zienen oersprunk had, bleve zoonder succes. Ouch in 1930 waor Paraíba, same mèt de zuieleke staote Minas Gerais en Rio Grande do Sul, betrokke bij 'ne coup dee oetindelek Getúlio Vargas aon de mach zouw bringe.
Bronne
Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, de corresponderende Ingels- en Portugeestaolege versies.
Wèsfrieslandj
Wèsfrieslandj is 'n regio in 't naorde vanne pervinsje Naord-Hóllandj, ómslaote dore Wèsfriesen Ómringdiek en gelaenge t'n zuje van 't Wieringermaer. Hoorn, Enkhuizen, Medemblik en Schagen zeen de wichtigste plaatsen inne streek. E deil vanne gemèndje Alkmaar vèltj binne de Wèsfriesen Ómringdiek. De binnestad van Alkmaar huuertj aevel neet toete streek.
Wèsfrieslandj is same mit Twente ennen Achterhook e gebied baove de revere wo van aadshaer oet 't roeams-katteliek geluif mieër aanhengers haet es 't protestantisme.
Frans Timmermans
Mit Frans Timmermans kan nao twie persoene verweze waere:
Gerlach (Nevada)
thumb|140px||Ligking van Gerlach (road) in Washoe County en van Washoe County (oranje) in Nevada. thumb|300px|Historische watertore in Gerlach. Gerlach is e dörpke (census-designated place) in Washoe County in d'n Amerikaanse sjtaot Nevada. Bis 2010 vörmde 't mit 't kortbie Empire ein CDP; dat jaor woort Empire aafgesjplits. De kortsbie plaatsj nao Empire (wat zoaget 10 kilomaeter zujelik van Gerlach ligk) is 't groat dörp (town) Nixon in 't Pyramide Lake-Paiutereservaat. De ièsjte groete plaats, Reno, ligk al zoe'n 160 kilomaeter van Gerlach aaf. In de buurt vint me nog waal de Flygeiser.