cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Veldeke
Veldeke is ouch d'r naam van 'n vereniging vuur de Limburgse taal- en cultuur: Veldeke. De vereniging is bie de oprichting in 1926 genump nao d'r dichter. 't Tiedsjrif van dees vereniging hou van 1926 tot 2007 d'r zelfde naam, dus ouch: Veldeke.
Eechelkaole
Eechelkaole of tónghanevoot (Ranunculus lingua) is 'n bótterbloom oete ranonkelfemielje (Ranunculaceae). De plantj greutj op zónnige toet lichtelik besjieëmdje plaatse mit nate, (maotig) aetesrieken en döks get kalkhajendjere gróndj of in óndeep, stilstäöndj toet zwaak-struimendj water. Meistes vindj me de plantj in reetlenj, zump, waterkantjen en moorbus. Eechelkaole is betrèkkelik zeldjzaam gewaoren en vindj me allewiel nag waal oppe Kempe.
Eechelkaole is 'n kroedechtige, euverblievendje plantj die 60 toet 120 cm hoeag wuuertj. De plantj greutj van junie toet en mit augustus. De stengel is rechstäöndj, griesgreun en döks roead aangeloupen en haol. De bloomsstele zeen óngegreuf. De reut zeen lank en höbbe lang, haol oetluipers. De ieëste blajer zeen eiróndj, tóngvörmig mit 'ne breie, get hertvörmige voot. De stengelblajer zeen lienvörmig toet lankwirpig en loupe smaal nao d'n toep enne voot. Ze höbbe vriewaal geine steel en zeen lich-getandj. De blome zeen helder glanzendj gael en zeen 2 de 5 cm groeat. De kroeanblajer zeen vlaak-oetgesprèdj; ze staon op lang, vertakdje stele. De vröchte zeen 2,5 toet 3 mm.
Eechelkaole is 'n vergiftigdje plantj.
Conway Twitty
thumb|Conway Twitty in 1974. Conway Twitty (gebaoren es Harold Lloyd Jenkins; 1 september, 1933 - 5 juni, 1993) waas 'nen Amerikaanse countryzenger. Hae haw ouch väöl succes in anger genre's, wie rock-'n-roll, rock, R&B en pop. Van 1971 toet 1976 óntvóng Twitty väöl prieze vanne Country Music Association veur zien duette mitte zengerin Loretta Lynn. Tródsdet t'r noeatj e lid vanne Grand Ole Opry is gewaes, woort t'r opgenómmen in zowaal de Country Music es de Rockabilly Hall of Fame.
Twitty zie nómmer It's only make believe oet 1958 bereikdje 't meiste publiek. In 1965 sjaltdje d'r euver van rock-'n-roll nao countrymeziek. In det genre woort t'r eine vanne populairste zengers: inne countryhitlies van Billboard scoordje d'r tösse 1968 en 1986 fieërtig nómmer 1-hits, worónger vief duette mit Loretta Lynn. Jaorelang haw d'r 't record vanne meiste countrynómmer 1-hits, toetdet George Strait det in 2006 verbrook.
Jeugjaore
Conway Twitty woort gebaoren es Lloyd Jenkins op 1 september 1993 in Friars Point, Coahoma County in naordwèstelik Mississippi. De Jenkins-femielje waas van Welshe kómaaf. Hae waas verneump door zienen achterome nao dem ziene favoriete stómfilmaktäör, Harold Lloyd. De femielje verhoesdje nao Helena, Arkansas wen d'r tieën jao waas. Dao vörmdje d'r zien ieëste zanggroep.
Twieë jaor later haw Jenkins zienen eige show oppe lokale radio oppe zaoterdigmörge. Hae speeldje ouch honkbal. Hae kreeg 'n aanbód óm mitte Philadelphia Phillies te spele naodet t'r aafstudeerdje oppe hoeagere sjoeal, mer hae haw deensplich in 't leger. Hae deendje in 't Wied Oeaste en brach 'n meziekgroep genaamp The Cimmerons same veure soldaote te ammezere.
Artiestenaam
't Guuef versjillige verhaole euver wie Harold Jenkins aan zienen artiestenaam Conway Twitty is gekómme. Nao zègke besloot t'r in 1957 det zienen eigentlike naam neet mekkelik zat te ónthaje waas en zoch t'r veur 'ne baeter naam veur op te traeje. In 't Billboard Book of Number One Hits, sjrief Fred Bronson det de zenger nao 'n landjkaart keek en de plaatse Conway in Arkansas en Twitty in Texas zoog en zoea de naam Conway Twitty oetkoos.
'n Anger verhaol geit det Jenkins via ziene manager 'ne miens taengekoom oet Richmond, Virginia in e restaurant in Nuuj-York dae W. Conway Twitty Jr. hoot. De manager deendje in 't leger mitten echte Conway Twitty. Later stalj de manager veur det Jenkins deze naam zów keze ómdet dae get haw. Inne midde vanne jaor sèstig noom W. Conway Twitty daonao de plaat What's in a Name but Trouble op, worin d'r zich beklaagdje euver 't verlere van ziene naam aan Harold Jenkins.
Pop- en rock-'n-rollsucces
Ónger ziene nujen artiestenaam baeterdje de situaasje zich veur Conway Twitty in 1958, dewiel d'r bie MGM Records waas en e radiostation in Ohio speeldje inplaats vannen A-kantj I'll Try ('ne single dae nieks dieëj qua verkoup, radio-oeren en jukebox) de B-kantj It's Only Make Believe, e leed gesjreve door Twitty ennen drummer Jack Nance wen ze in Hamilton, Ontaria inne Flamingo Lounge speeldje. 't Nómmer dieëj e jaor d'reuver veur oppe toepplaats vanne Billboard popmeziekliesten inne Vereinigdje Staote te staon en te blieve, esouch op plaats 1 in einentwintjig anger lenjer; daomit woort 't d'n ieëste vanne neuge top 40 hits die d'r zów make. Mieër es veer miljoen kieër góng de single euveren toeanbank en 't woort 'n gówje plaat. Detzelvendje jaor huuerdje countryzengerin Tabby West 'm en bookdje ze 'm veur oppe show Ozark Jubilee op ABC-TV te kómme.
Wen It's Only Make Believe veur 't ieës woort oetgebrach, gónge väöl loesterieërs d'rvan oet det 't nómmer opgenómme waas door Elvis Presley mit "Conway Twitty" es e pseudoniem; det dore euvereinkómsten in 't stumgeluid. Twitty kreeg hienao nag rock-'n-rollsuccesse mit leedjes worónger Danny Boy (plaats 10) en Lonely Blue Boy (plaats 6). Det litste nómmer brach 'm d'rop ziene band de Lonely Blue Boys te neume, tródsdet ze later de Twitty Birds zówwe waere.
Countrymeziek
Twitty wól al ummer countrymeziek opnummen en vanaaf 1965 dieëj d'r det ouch. Zien ieëste paar countryalbums woorte door sómmige countrydisjokkies neet gedrejdj, ómdet t'r bekandj stóng es 'ne rock-'n-rollzenger. Oetènjelik brook t'r door mit zienen ieësten top 5-hit The Image of Me in juli van 1968, gevölg door zienen ieëste nómmer 1-hit, Next in Line, in november 1968.
In 1970 noom Twitty zien grótste country hit op, Hello Darlin ' , dae ouch 'tzelvendje jaor woort oetgebrach. Dit nómmer bleef veer waeke lang anen top staon vanne countryhitlies en is ei van zien bekandjste leedjes. In 1971 brach t'r zien ieëste hitduet mit Loretta Lynn oet, After the Fire Is Gone. 't Waas e groeat succes, gevölg door anger nómmers wie Lead Me On (1971), Louisiana Woman, Mississippi Man (1973), As Soon as I Hang Up the Phone (1974), Feelins '  (1975), I Still Believe in Waltzes, I Can't Love You Enough en zo wiejer. Same kreeg 't duo, Conway and Loretta, veer achtereinvölgendje jaorprieze vanne Country Music Association es vocaald uo (1972-1975).
In september van 1973 brach Twitty You've Never Been This Far Before oet det drie waeke lang op plaats 1 stóng inne countrylies, mer ouch plaats 22 haoldje inne poplies. Versjillige conservatieve disjokkies drejdje 't nómmer neet ómdet ze vónje det de teks te sexistisch woor.
In 1978 brach Twitty de single The Grandest Lay of Them All oet, in ieër vanne Grand Ole Opry. Aevel veur 't ieës saer 1967 haoldje deze single d'n top 10 neet, ómdet sómmige radiostations weigerdje e nómmer te spele det get vanne concurrent (oetgezónje door WSM-AM) ieërtj. Toch haoldje de single de top 20, piekendj op plaats 16, mer 't waas wied ónger waat me haw verwach, 'tgeen de verangeringe die plaats gónge vinjen in zien karrejaer in gang brachte, worónger e nuuj kapsel, van 't haor nao achter gekeimp nao get królligers. Toch bleef Twitty zien populariteit ónaangetas door 't nómmer, aangezien de volgendje 23 achterein oetgebrachte singles allemaol d'n top 10 haoldje, wovan 13 zelfs plaats 1, worónger Don't Take It Away, I May Never Get to Heaven, Happy Birthday Darlin '  en covers van bekèndje pophits, wie The Rose en Slow Hand.
Gedoerendje 't euverdeil van Twitty zien countrymeziekkarrejaer noom d'r zien plate gewuuenlik op bie Decca Records, later herneump nao MCA. Hae teikendje bie dees maatsjappie anen ènj van 1965, meh vertróch dao in 1981 wen 't sjeen det MCA de focus woor 'nt verligke nao nujer acts; wiejer waas 't management vanne maatsjappie verangerdj, waat same mit nag get anger factoren 'm dieëj besloeten eweg te gaon. In 1982 góng d'r nao de maatsjappie Elektra/Asylum, waat in 1983 mit zie vaderbedrief, Warner Bros. Records fuseerdje. Twitty bleef toete begin van 1987 bie Warner Bros. Records, meh góng trögk nao MCA wo d'r ouch zien karrejaer bie zów volmake. In 1993, kort veurdet t'r stórf, noom d'r nag e nuuj album op: Final Touches.
Honkbal
Twitty speeldje ouch honkbal, zien twieëdje passie. Hae kreeg 'n aanbód veur te spele mitte Philadelphia Phillies naodet t'r de middelbare sjoeala aafhaw, mer hae mós in deens gaon bie 't leger veurdet t'r 't kóntrak kós óngerteikene. Twitty dieëj same mitten óngernummer LArry Schmittou en anger countrymezieksterre wie Cal Smith, Jerry Reed, Larry Gatlin en Richard Sterban in 1977 mit es investeerders inne Nashville Sounds, 'ne kleine honkbalbóndj vanne Double-A Southern League die in 1978 begóste mit spele. Hae goeadje de ceremonielen ieëste pitch (wórp) in 't Herschel Greer Stadium op 26 april 1978. Twitty dieëj ouch honkbalspeler organisere veur 't good doel, wobie d'r döks stri-j taengen 'n team det woor samegezatj door Barbara Mandrell.
Privaatlaeve
Twitty is veer kieër getroedj gewaes, mit drie versjillige vrólje. Zien ieëste huwelik doerdje van 1953 toet 1954 en waas mit Ellen Matthews. Hae waas mit dem getroedj ómdet die zwanger waas van ziene zoon, Michael. Zien twieëdje huwelik waas ouch 't langste, det mit Temple "Mickey" Medley. Twitty troedje mit Mickey in 1956 en zien drie anger kinjer, Kathy, Joni Lee en Jimmy Twitty, wore mit hem. Mickey en Conway sjèdje inne begin van 1970 en hertroedje in stildje weer anen ènj van 1970. In 1984, nao 28 jaor 'n knipperleechrelaasje te höbbe gadj, woort de stres die Mickey ervoor van 't feit det ziene miens zoea dök eweg waas 'm te väöl en sjèdje ze oppernuuj. Dao wuuertj gezag det de sjeijing óntsting door 't feit det Twitty City 'n aop toeristekómpleks waas en det Mickey zich óncomfortabel veuldje mit alle fans rónjelóm häör hoes. In 1987 troedje Twitty zien 36-jäörige kentoearsekretares, Delores "Dee" Henry. Ze zówwe getroedj blieve toetane doead van Twitty.
In 1981 stapdje Twitty oet zien toerbus wen d'r oetlitsdje oppe traej en vool, wobie d'r ziene kop taenge de traej steet. John Hughey, Twitty ziene steelgitaris, vónj 'm ligkendj oppe gróndj. Väöl luuj, worónger femieljeleje, zagte det Twitty 'n enorm persuuenlikheidsverangering haw doorgemaak nao dit óngelök. Volges zien dochter Joni waas Twitty inkel maondj lang neet good inne kop. In 'n interview zag 't det t'r d'n aafstandjsbedening vannen tillevies oppakdje en d'rin begós te kalle ofwen d'r dach det dae d'n tillefoon waas.
Doead
Op 4 juni 1993 woort Twitty krank dewiel d'r 'n optraeje haw in 't Jim Stafford Theatre in Branson, Missouri en hae haw pien wiedet t'r inne toerbus zoot. Hae stortdje in en woort mit spood nao 't krankenhoes gebrach. Ze dieëjen 'm ras nao de operaasjetaofel, mer hae stórf dao in 't Cox South Hospital in Springfield, Missouri, inne vreug mörgenoere vanne völgendjen daag. Op 59-jäörige laeftied waas t'r gestórven aan aorta-aneurisme inne boek. Hae stórf twieë maondj veur 't oetbringe van zie litste studioalbum, Final Touches. Veer maondj nao zien doead brach George Jones 'ne cover van Hello Darlin '  op zien album High-Tech Redneck.
Twitty is begrave gewaoren inne Sumner Memorial Gardens in Gallatin, Tennessee, in 'n roeaj, granete kloes, óngere naam "Harold L. Jenkins". Naeven 'm is 'n plaats vriegehaje veur zien vrouw en ziene zoon Michael.
Discografie
Ónger dees discografie staon de 40 nómmer 1-hits die d'r haw inne Billboard Hot Country Songs.
Daonaeve haw Conway Twitty eine nómmer 1-hit inne Billboard Hot 100 in 1958 mit 't nómmer It's only make believe.
Behaordje bótterbloom
De behaordje of Sardische bótterbloom of hanevoot (Ranunculus sardous) is 'n bótterbloom oete ranonkelfemielje (Ranunculaceae). De plantj haet väöl eweg vanne knólbótterbloom, meh ze haet geine knól. Ze is hieël zeldjzaam, al kump ze get mieë veur in Zuud-Limbörg. De behaordje bótterbloom haet 'ne veurkäör veur zónnige, zoeaget aope plaatse op vöchtige toet vrie naete, aetesrieke, döks vrie kalkerm, toegeslage grunj; wiejer kump ze veur op braakgrunj. Zoea kan me de plantj vinjen in aope graaslandj (meistes dus de nate, brake weilenj), langs dieke, wintjergraanakkers op leim of löss, waegkantje en akkervaarte.
De behaordje bótterbloom is 'n einjäörige plantj die 15 toet 50 cm hoeag wuuertj. Ze bleutj van mei toet en mit september. De stengele zeen aafstäöndj-behaordj. De leechgreune stengelvoot is koum verdiek (dus geine knól). De plantje vörmen op baoven aan breier-waerendje sjeut. De leechgreun blajer zeen toete voot in drie deiler, döks glanzendj mit leechter vlekke. De leechgael blome zeen 1,2 toet 2,5 cm groeat. De kelchblajer zeen trögkgeslage; de bleujbaom is behaordj enne bloomsstele zeen gegreuf. De vröchte höbbe langs de randj döks 'n riej aan knubkes en meistes 'ne korte, bao rechte snavel.
Kroeanblaad
E kroeanblaad (ouch waal e bloomblaad of petaal geneump) is 'n óngerdeil (orgaan) van 'n bloom en besteit oet:
Bóshanevoot
De bóshanevoot (Ranunculus polyanthemos subsp. nemorosus of Ranunculus nemorosus) is 'n bótterbloom oete ranonkelfemielje (Ranunculaceae). Dees óngersaort is hieël zeldjzaam in Nederlandj en ouch sterk aafgenómmen in aantaal. Saer 1 jannewarie 2017 is dees plantj wèttelik besjurmp. Allewiel kump de bóshanevoot namelik allein nag veur inne ómgaeving van Nijmege en in Zuud-Limbörg.
De bóshanevoot kan toet 90 cm hoeag waere. Hae haet 'ne rechstäöndje stengel sónger oetluipers. De plantj is behaordj mit sterk-aafstäöndje haor. De blajer zeen deep ingesneje. De plantj bleutj in mei mit góldgael blome. De kelchblajer staon juus wie de kroeanblajer oetgesprèdj enne stampers vörme samen 'ne bol. De bloomsstele zeen euverlangshaer gegreuf. De vröchte zeen kaal en höbben 'ne gekrómdje snavel.
Hugo Luijten
Loupbaan
Luijten begós zien carrière in 't óngerwies. Sinds 2016 is t’r fulltime sjriever. Hae publiceert geregeld euver gesjiedenis, óngerwies, heemkunde en dialekte in vakblajer en tiedsjrifte. Ouch sjrief t‘r columns en opinieartikele veur De Morgen en Dagblad de Limburger. Veur de lètste versjiene al veer jaor columnseries euver zien belaevenisse mit de vastelaovend, ónger angere róndj motto's es Vers van de Belsj of Met carnaval mag alles.
In 2015 debuteerde hae mit de verhaolenbundel Baby C euver zien zeunke det mit ein sjtofwisselingsziekte gebaore waerde. In feertig verhaole sjets t’r ein einerzijds humoristies en angerzijds teder beeld van eine vader dae tösse de wanhoup door, sjmult in leefde veur ziene zoon. Ein aantal van die sjtökke versjeen op de website van de VKS, de Vereiniging veur Kienjer mit Sjtofwisselingsziektes.
't Romandebuut van Luijten volgde in 2017 bie Overamstel Uitgevers, mit de oorlogsroman Offer voor een verloren zaak. De roman geit euver eine Duitse soldaot, dae in augustus 1914 de probleme in zien gebaortedörp wilt ontloupe door nao 't front te vluchte. 't verhaol is gedeiltelik gebaseerd op waorgebeurde feite oet de femiliegesjiedenis van Luijten zelf, dae ontdekde det eine veurvader in 1914 sjneuvelde in Duitse legerdeens. Det ’t verhaol vanoet Duits sjtandpunt besjreve is, waerd door recensente es ein óngebroekelik, mer boeiend perspectief ómsjreve.
In 2018 versjeen ziene eerste thriller ‘Verast’ biej oetgaeverie Lannoo. ‘t verhaol geit euver eine uitgeblusde commissaris, dae nao ein aantal versjrikkelikke aansjlaeg in Antwerpe vertwiefeldj achter de daders aanjeugt. ‘Verast’ waerde zónger oetzunjeringe mèt hoge waarderinge óntvange door prestigieuze laezersplatforms wie Thrillerboek.nl, Hebban.nl, Thrillersandmore.com, Thrillzone.nl, etc. Veural de herkinbaarheid en de zeer realistische schriefsjtiel waerde gepreze. "Citaat thrillerboek.nl: ‘Des se mèt klassieke – en enigszins oetgekauwde – ingrediënte toch ein boeiend en sjpannend verhaol kins sjrieve, bewiestje Luijten mèt ‘Verast’. Zo is dao Cools, eine ongehoebelde, cynische commissaris dae veural ziene eige zin doordrief en euveral mèt eweg liekt te kómme, mer toch een klein hertje haet. Wieväöl thrillers gaon neet oet van zó’n karakter? En toch veult det personage aan wie een verfrissend nuuj karakter.’"In 2019 versjientj ’t vervolg op ‘Verast’ mèt ‘De Brexitmoorden’, wo-in commissaris Cools de moord op eine assistent van ein Europarlementslid mót oplosse, terwijl de oeterst complexe brexitonderhanjelinge de spanning opzjwepe. Mysterieuze taegenkantjing van hogerhandj wiest op ein doufpotoperatie
Kazan
thumb|350px|Collaasj vaan beziensweerdeghede in Kazan. Me zuut vaan boven nao oonder, links nao rechs: De Spaskajatorie, de Söyembikätorie, de Qol Sjariefmoskee, 't Boerepaleis, de Dreikeuningekathedraol en e panorama vaan de binnestad. Kazan (Russisch: Каза́нь Kazan ' , Tataars: Казан Qazan) is 'n stad in Rusland, aon de munding vaan de Kazanka in de Wolga. 't Is de hoofstad vaan de otonoom rippubliek Tatarstan. Mèt 1.143.535 inwoeners bij de volkstèlling vaan 2010 is 't de achste stad vaan 't land en de groetste stad in 'de rippublieke'; alle groeter stei ligke in etnisch Russisch gebeed. Zoeget e daarde vaan gans Tatarstan woent in de stad. Kazan woort in de Törksen tied gestiech, ofwel in de hoeg middeliewe door de aw Bulgare, ofwel in de vieftienden iew door 't Riek vaan de Gouwe Horde. Ivan de Versjrikkeleke vereuverde de stad in 1552; sindsdeen heet ze ummer deil vaan Rusland (en zien opvolgerstaote) oetgemaak. In de stad vint me versjèllende sjoen gebouwe oet diverse tiedperke. Dit maak Kazan 'n belaankrieke toeristische bestumming, veural veur binnelands toerisme. Ouch profileert ziech de stad gere es 'sporthoofstad vaan Rusland'; Kazan is oonder mie speulstad veur de Confederations Cup 2017 en 't Wereldkampioensjap hierevoetbal 2018 in Rusland.
Bótterbloom
Alle bótterblome zeen vergiftig veur 't vieë, meh doordet ze ónaangenaam smake blieve ze gelaote staon door 't vieë. Waal kan vergiftig veurkómme wen väöl bótterblome veurkómmen in aafgehuidje of aafgegraasdje weie, worin min aetbaar plantje zeen euvergebleve. De giftige stoffe, veural protoanemonine, waere gooddeils aafgebraoke wen de plantj wuuertj gedruueg, wodoor 't gemejdje hui waal veilig is.
Saorte
Hie-ónger völge inkel vanne bótterbloom saorte. Lit op det de bósbótterbloom geine bótterbloom is, mer 'nen anemoon!
Vlaot
't Waord vlaot mèntj inne brèdste beteikenis "'n aantaal aan sjeper". 't Kan betrèkking höbben op alle sjeper oet 'n bestumdje categorie, wie de weltwieje koupvaardievlaot, vèssersvlaot of kriegsvlaot, mer ouch per landj. Ouch waere waal alle sjeper van 'n bestumdje saort zoea aangegaove, wie de bulkvlaot. 'n Rederie kan hiemit ouch alle sjeper in eigendóm of charter aangaeve.
Binne de marine is 'ne vlaot de grótste meugelike formaasje. Zoea besteit beveurbeildj de Amerikaanse marine oet mieëder vlaote, ómdet ze zoea groeat is.
Knolbótterbloom
De knolbótterbloom of knóbbótterbloom (Ranunculus bulbosus) is 'n kroedechtige plantj (bótterbloom) oete ranonkelfemielje (Ranunculaceae). Ane vote is de stengel verdiek toet 'ne knób of knol. De saort greutj langs waeg, op druueg weilenj en in huilandj. De plantj kump veur op zowaal vöchtige es druuege gróndj. Meistes is de gróndj kalkhajendj, maotig aetesriek en grazig.
De bloom is góldgael mit 'nen trögkgeslage kelch. De stengel is knóbvörmig verdiek óngere gróndj of ane voot. De bloomssteel is gegreuf. De stengel is 15 toet 50 cm lank en is aafstäöndj aan 't ungelste deil en aanligkendj behaordj baovenaan. De gael blome zeen 2 toet 3 cm groeat, alleinstäöndj en bleuje van april toet junie. 't Ungelste blaad is dreideilig of drietalig. De bäövelste blajer höbbe lancètvörmige slepe. De blaadstele zeen behaordj. De eirónj, duustergreun blajer zeen sómtieds zwart-gevlaak. De knolbótterbloom druueg doepvröchte mit 'ne korte snavel.
Góldhanevoot
De góldhanevoot of kalkgóldbloom (Ranunculus auricomus) is 'n mieëjäörige bótterbloom oete ranonkelfemielje (Ranunculaceae). Hae kump veur in vöchtige gemingdje bus mit 'ne kalkhajendjen óngergróndj, in uterwaerd, eikebus, langs dieken en in vöchtige weilenj.
De góldhanevoot wuuertj meistes 15 toet 50 cm hoeag. Hae is 'n euverblievendje plantj, die bleutj van april toet mei. De plantj haet óngeraan bao rónj blajer, mit op baoven aan handjvörmige blajer. De blome zeen góldgael en greujen anen ènj vanne stengel. De bloom haet vief ónvolgreudje kroeanblajer. De vröchblajer hangen in häörige troessen en riepe toet einzäöjige vröchte.
Eechelgraas
Eechelgraas of weibótterbloom (Ranunculus flammula) is 'n bótterbloom oete ranonkelfemielje (Ranunculaceae). De plantj kump veural veur op vöchtige, dratsjetige plaatse. Ze haet inkelveljige blajer en klein gael blome die betrèkkelik bleik zeen. De stengele zeen rechstäöndj of ligkendj, mit reut. Eechelgraas is vergiftig enne smaak is sjerp dore stof anemonol, det ouch veurkump in anemone. Dees stof tas 't sliemvlees aan wen 't vers wuuertj gaete. Eechelgraas wuuertj denouch vermi-jje door 't vieë.
Gifhanevoot
De gifhanevoot of blaorehanevoot (Ranunculus sceleratus) is 'n einjäörige bótterbloom oete ranonkelfemielje (Ranunculaceae). Dae is 'n algemein-veurkómmendje, middelgroeate plantj die greutj op (hieël) vöchtige bäöm. Ieëre woort ze inne genaeskónde gebroek dore wortel tevermaolen en same mit aolje en deig toet pap te verminge. Door dit te aete kreeg me blaore. Zoea sjientj det te waere gebroek inne Middelieëve door baedelieërs die mitlieje maakdje mit häör blaore.
Eechelgraas
De blome van 't eechelgraas zeen bleikgael en glanzendj en höbben 'n doorsnit van 0,8 toet 2 cm. De plantj haet vief kroeanblajer en vief kelchblajer. Boetedet haet ze väöl maeldräöj. De bloomssteel is gegreuf. De bleujwies is alleinstäöndj of sjermvörmig enne bleujtied löp van mei of junie toet inne herfs. 't Ungelste blaad is lankwirpig of eiróndj; 't bäövelste blaad is lancètvórmig en óngesteeldj. De plantj druueg ónbehaordje doepvröchte.
Gifhanevoot
De gifhanevoot haet gael blome. Hae haet vief kroeanblajer en vief kelchblajer; de kroeanblajer zeen net get langer es de trögkgeslage kelchblajer. De blome waere zoeaget 0,5 cm groeat en bleuj van mei toet september. De plantj haet 'ne veurkäör veur stikstofrieke, vöchtige gróndj.
Juus wie alle anger bótterblome haet de gifhanevoot de giftige stof protoanemonine. Van alle bótterblome haet de gifhanevoot dees stof inne hoogste gehalte: 2,5%. Wen de blajer waere besjajig of vermaole kan dees stof in kóntak kómme mitte miensjelike hoed; dit lieëvertj pienlike blaore.
Austin (Texas)
Austin is de hoofsjtad va de Amerikaanse sjtoat Texas. Dur wonde i 2005 ongevèr 790.000 luuj.
Dur wonne veul muzikante i Austin. Gikker joar is doa 't groeët muziekfestival South by Southwest.
Dur zunt veul sjtudente i Austin, zoe is dur óch dur enorm groeëte hoofcampus va de Universiteit va Texas, mit wel 50.000 sjtudente. 't Is ing zemlich progressieve sjtad vur ing erg conservatieve sjtoat.
Lies vaan composities vaan Ludwig van Beethoven
Ludwig van Beethoven waor d'n ierste componis dee zien mieste werke opusnómmers gaof. Veurheer dege componiste dat huugstens bij gedrökde werke. Sommege relatief vreug werke brach heer pas later oet; e hoeg opusnummer kin daorum bedreeglek zien. Jäögwerke en stökker die heer neet wiechteg genóg voont höbbe gein opusnómmers; die weure aongegeve mèt e WoO-nómmer (Werke ohne Opuszahle), 't werk vaan Georg Kinsky en Hans Halm. Dees nómmers zien neet chronologisch meh thematisch georganiseerd; orkeswerke iers, daan kamermeziek en tot slot ledere. Oongeveer tegeliek mèt hun deeg Willy Hess ditzelfde werk, meh daan grundeger: stökker die veur 1957 bekind waore, meh door Kinsky en Halm euver 't hoof woorte gezeen, gief me dèks mèt e Hess-nómmer aon. Vaan zoewel WoO es Hess bestoon appendices, bekind es respectievelek Kinsky Anh. en Hess Anh. Dao-in zien werke opgenome boevaan (al in de jaore viefteg) weurt betwieveld tot Beethoven ze heet gesjreve. Tot slot gief 't nog de catalogus vaan Giovanni Biamonti oet 1968; dit is de compleetste catalogus, boe-in alle toen bekinde werke zien opgenome, inclusief de oondudelekste sjetse.
Sommege bij leve oongepubliceerde werke zien verlore gegaange in hun oersprunkeleke versie, meh euvergelieverd es klaveeroettrèksel. Die stoon hei oonder hun oersprunkeleke bezètting geneump.
Klaveertrio's
Allein de werk veur klaveer, viool en cello zien opgeveurd.
In dit euverziech zien, binne ei genre, de werke zoe meugelek chronologisch achterein gezat.
Klaveerwerke
N.B. In dit euverziech is consequent veur de naom klaveer gekoze in plaots vaan piano: in de klassieken tied waor 't gebrukelek um bij composities en partije veur klaveer de keus vaan 't soort klaveerinstrumint vrij te laote. Väöl vaan Beethoven zien vreuger klaveerwerke zien dao ouch neet specifiek in, allewel tot later klaveersonnate wel dudelek 'n piano ('piano forte', 'Hammerklavier') veursjrieve. Beethoven zie werk is evels sterk vaanoet de fortepiano gedach en boete inkel jäögwerke heet 't geine zin um ze op klavecimbel te speule.
Orkesmeziek
thumb|Begin van de Viefde Symfonie in c, in Beethoven zie handsjrif.
Kamermeziek
Werke veur klaveer solo weure heioonder apaart behandeld.
Bezètting neet aongegeve
't Geit hei dèks um oefenwerk; väöl mie studiecomposities zien heibove opgenome.
Oonzeker en oonterech touwgesjreve
Sommege vaanajds aon Beethoven touwgesjreve werke stoon door meziekwetensjappelek oonderzeuk allewijl op iemes aanders ziene naom; bij versjèllende aander werke twievelt me nog. Wijer gief 't nog väöl werke die edereine aon Beethoven touwsjrijf, meh boevaan 't bewèrkinge gief boe-euver me wel twievelt. Zoe'n stökker zien hei beknop weergegeve, en ouch nog heibove besproke bij 't oersprunkelek werk geneump.
Akkerbótterbloom
Akkerbótterbloom of akkerhanevoot (Ranunculus arvensis), neet te verwarre mit weibótterbloom, is 'n bótterbloom oete ranonkelfemielje (Ranunculaceae). De plantj is erg bedreig en hieël zeldjzaam gewaore. Allewiel kump ze in Nederlandj allein nag veur in Zuud-Limbörg. Ze greutj op zónnige, aope plaatsen op vrie druuege toet vöchtige, maotig aetes- en kalkrieke gróndj. Meistes vindj me de akkerbótterbloom op wintjergraanakkers, en hieël aventoe op braakgrunj en ómgewirkdje gróndj.
Lies vaan composities vaan Ludwig van Beethoven
Verlore gegaange
Väöl werke zien dinkelek deils verlore gegaange; die zien heibove opgenome.
Blaadrozèt
E blaadrozèt of 'n rosula is de vorm bie 'n plantj wobie de blajer kort opperein in 'ne krink zitte. Wen de blajer ouch kort oppe gróndj zitte sprèk me van 'ne wortelrozèt. Blaadrozètte kónnen ouch hoger baove de gróndj anen toep vanne stengel zitte, wie bieje heksemilk (Euphorbia amygdaloides).
Akkerbótterbloom
De akkerbótterbloom is 'n einjäörige plantj en wuuertj 20 de 60 cm hoeag. De blome bleuje van mei toet en mit julie. De stingele zeen leechgruuen en behaordj, al minder ane voot en meistes kaal anen toep. De ungelste blajer zeen neet gedeildj; de euverige blajer höbbe drie deilblaedjes die veur 't grótste deil wiejer in 2 of 3 smaal slepe zeen verdeildj, die allein anen toep zeen ingesni-jje. De blome zeen leech-gruuensig gael en 0,4 toet 1,2 cm groeat. De kelchblajer ligke loos taenge de kroeanblajer aan. De bloomsstele zeen óngegreuf. Eder bloom maak meistes 3 toet 8 vröchte, die 5 toet 8 mm lank zeen. Dees vröchte zeen ruum twieë keer zoea lank es die vanne anger bótterblome.
Blaadrozèt
Blaadrozètte kómme väöl veur bie twieëjäörige plantje, wobie in 't ieëste jaor e blaadrozèt wuuertj gevörmp.
Bie e rozèt is de stengel sterk trögkgedrónge. Sómtieds höbbe de rozètblajer 'nen angere vorm es de stengelblajer. Dore vörming van e blaadrozèt waeren inne drekke ómgaeving vanne plantj anger plantje verdrónge, wodoor e concurrentieveurdeil óntsteit.
Ouch bie versjillige landjboewgewesje vindj me blaadrozètte, worónger bie andievie en witlouf.
Vlaot (plantj)
Vlaot (Ranunculus fluitans) is 'n vaste plantj die vèltj ónger bótterblomen en behuuertj toete ranonkelfemielje (Ranunculaceae). Vlaot is 'n plantj die greutj in snelstruimendj, aetesriek water. De plantj kump in Nederlandj veur in Naord-Braobantj en Zuud-Limbörg. Ze is zeldjzaam en sterk aafgenómmen in aantaal.
De plantj wuuertj 0,90 toet 6 m lang en is good aangepas aan wusjelendje waterhuuegdjes. Bie oetdruueging kan de plantj euvergaon in 'ne vorm dae op 't landj kan euverlaeve. De óngergedaoke blajer zeen sterk gedeildj en aeve lank of langer es de tösseknoupstökker. Drievendje blajer óntbraeken of waere hieël aventoe meh gevörmp.
Vlaot bleutj van junie toet augustus en haet witte blome. De blome höbbe meistes zès kroeanblajer, wovan de nagel gael is. 't Aantaal kan aevel wusjele tösse de vief enne tieën. De bleujbaom is kaal of min behaordj.
Getendje waegbrei
Getendje waegbrei (Plantago major subsp. intermedia) is 'n euverblievendje plantj die behuuertj toete waegbreifemielje (Plantaginaceae). De plantj versjiltj vanne groeate waegbrei, de anger óngersaort vanne Plantago major. De blajer vanne getendje waegbrei zeen smaler; de blaadrandj is getendj en 't blaad haet minder tej vaatbunjele.
Vlaot (plantj)
De dwaersjgerumpeldje doepvröchte zeen inne begin nag min behaordj, meh wen ze riep zeen, zeen ze meistes kaal.
Getendje waegbrei
De saort kump algemein veur in Nederlandj, mit naam langs de kus enne revere.
De plantj wuuertj 2 toet 30 cm hoeag. De blome bleuje van mei toet november. De vröch is 'n steinroeaj doeasvröch.
Colla Bemelmans
Werk
In 't Wuurdje van te vure vertèlt hae dat, "als men tweetalig is, men twee talen evengoed kan spreken, verstaan en schrijven. Ik heb Nederlands en Limburgs gekozen omdat ik die twee talen perfect kan spreken, verstaan en zelfs schrijven. Ik kan wel meer talen verstaan of spreken, maar niet perfect". "Twieëtalig en ómdat v’r in ’t Limburgs aeveváöl wuurd of oetdrökkinge höbbe es in ’t Hollesj of Frans, kinne v’r ouch uëver alle óngerwerpe get fatsoendeliks zègke en zelfs get ónfatsoendeliks. En neet allein bie de sjlechter of op sjtraot, meh ouch op ’t gemeintehoes of in de kirk. Neet allein uëver vakwerkhuuskes en blujjende proemebömkes, meh aevegood uëver abortus, de doeëdsjtraof of filosofie. Vier hove ós neet vuur ’t Limburgs te sjame, ouch neet vuur ’t Hollesj, dat is jao ouch ’n taal".
Góldbloom
De góldbloom of sjerpe bótterbloom (Ranunculus acris) is 'n euverblievendje bótterbloom oete ranonkelfemielje (Ranunculaceae). De plantj kump algemein veur in Nederlandj en op 't Belsj in weilenj en ane waegkantj. Maximaal kan de plantj 1 m hoeag waere. Wiejer haet de plantj wortelen inne vorm van oetluipers.
Colla Bemelmans
Sjtäölke
"zeuk gein oplossing vuur de puzzel van 't laeve, allein verlossing Es d'r achter de buim achter de sjterre get is, dan eis ich, dan bae ich, dat 't 'ne verloskundige is"
oet: Oplossing?, Wil Vesper 2006
Luxembörg (land)
Taole
Luxembörg kint immigrante oet gaans Europa; de meiste allochtone zien westers. Zoe weurt dao ouch Nederlands, Italiaans, Spaons en Ingels gesproke.
Geografie
Luxemburg ligk tösse Fraankriek, 't Belsj en Duitsland in. 't Heet e klein oppervlak, evels heet 't veur e klein land väöl versjèlle qua natuur. In 't noorde vaan 't land ligke de Ardenne, 't zuie maak weer deil oet vaan 't Lorraines terrasland en weurt doorsnoje door revierdäöl. Luxembörg heet väöl bebouwd gebeed, veural bestaond oet dörper. Toch is 't väöl minder versteilek es d'n Euregio Maos-Rien en de Limbörge, laot staon 't zier versteielek Nederlands-Limbörg. Te vergelieking, wijl Nederlands-Limbörg qua oppervlaakte oongeveer eve groet is wie Luxembörg, heet Nederlands-Limbörg 1.115.895 inwoeners: bekans 't döbbele vaan Luxembörg. De de gelieknaomege hoofstad Luxembörg heet oongeveer eve väöl inwoeners es Mestreech, mèt 116.328. De twiede gemeinte, Esch-sur-Alzette, heet 't inwoenersaontal vaan Zitterd, 't oostelek deil vaan de gemeinte Zitterd-Geleen.
Colla Bemelmans
thumb|left|Colla Bemelmans leus veur bie de presentatie van zien book Wil vesper Colla Bemelmans (gebaoëre in Nut 1939) is 'ne Limburgstaoëlige dichter en sjriever. Hae woeënt in Nut en sjrif in 't Nuts. Nao zien sjtudie theologie in o.a. Bonn (Duutsjland), gaoëf hae part-time godsdeens en maatsjappielier aan 'n middelbaar sjoeël en daonaeve wèrkde hae op de boerderie. Hae is winnaer van de Veldeke-literatuurpries. Bemelmans zaot in de redaktie van 't Veldeke-Limburgtiedsjrif en waor ouch vuurzitter van de Veldekepries (tot 2006). Ónder zien eindredactie versjient in 2009 Platbook 3, uuëver sjerneermomente in 't laeve.
Pappegejduker
Veurkoume
In de winter kin me 't bies ouch boete zie breujgebeed vinde. 'nen Echten trèkvogel is 't neet, meh sommege migrere ganse stökker nao 't zuie, tot aon de kös vaan Afrika. Ouch op de Noordzie kin me ze daan vinde. In Nederland en 't Belsj tröf me ze mer 'nen inkele kier aon (daolgas), en daan zoe good wie ummer aon de kös. De aofgeloupe daarteg jaor is 't bies inkel tientalle kiere aon de Nederlandse kös gezeen, veural bij Egmond en op Terschelling. In miert 2019 voont me ouch 'n exemplair in Dordrech; tot 't bies ziech in de Benelux zoe deep landinwaarts vertuint, is oetzunderlek.
Góldbloom
De góldbloom druueg doepvröchte mit 'ne korte, krómpe snavel.
Pappegejduker
Levescyclus
't Breujsezoen vaan de pappegejdukers versjèlt. In zuieleker gebeje begint 't al in aprèl, meh op 't kawwer Greunland begint 't zelde veur juni. 't Vruiwke lègk mer 'n inkel ei per jaor. Dit ei is groet veur de maot vaan de vogel: 61 bij 42 millimeter en weug zoeget 62 gram. 't Is effe (gebroke) wit meh zal in de pratsjetege börch al snel broen goon oetzien. De breujtied doort zoeget 39 tot 45 daog. Wie bij väöl vogelsoorte breuje de awwers umstebeurt.
Luxembörg (land)
Demografie
Luxembörg maak al jaorelaank 'n sjerpe inwoenersgreui mèt, groetdeils umtot 't zoeväöl boetelandse Europeane aontrèk door zien welveert (es de rieksten EU-lidstaot) en door zien unieke wèrkgelegeheid in versjèllende Europese sectore, zoewie 't Europees Hof vaan Zjustitie en de groete baankesector. 't Hertogdömmeke had in 2011 nog meh 512.353 inwoeners wijl 't in 't jaor 2020 al 628.381 inwoeners had. Daomèt is 't inwoenersaontal in nog gein tien jaor mèt 22,6% gegreuid.
Pappegejduker
Bronne
Dit artikel is gooddeils gebaseerd op 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Ete
't Dieet vaan de pappegejduker besteit zoeget compleet oet vès, al heet analyse vaan de maoginhaajd vaan doej exemplaire aongetuind tot ze soms wel sjaoldiere (veural crevette), weikdiere en boorstelwörm ete, veural in de köswaters. Ze ete veural kleinder vèskes wie zandspieringe, hiering, sprot en lodde - soorte die zeker roond Iesland väöl veurkoume. Vaan zoe'n vèsse heet e volwasse bies 'rs al gaw 40 op 'nen daag nujeg. Groeter vèsse weure aon land gebrach um op te vrete.
Levescyclus
Nao 4 of 5 jaor is 't bies geslachsriep. Daan vörme ziech päörkes, die ziech tot soms enorm kolonies associëre. Pappegejdukers prifferere 'ne steile rotswand in weike groond, zoetot ze haole kinne make. Dèks goon ze woene in e bestaond haol, meh ze doen daan wel meujte um 't breier en deper te make. 't Menneke en vruiwke wèrke dao dèks in same: d'n eine greuf de eerd eweg dewijl d'n aandere die mèt zien zwumvleze nao boete wèrk. Daonao lègk 't vruiwke 'n ei, wat ze same oetbreuje wie bove besjreve. Dit herhole ze eder jaor. De winter bringe ze door op zie; de päörkes goon daan oeterein. In 't vreugjaor koume ze weer biejein; wie mie vogelsoorte zien pappegejdukers monogaam.
Luxembörg (land)
Bestuurleke eindeiling
De distrikte Diekirch (district), Grevenmacher (district) en Luxemburg (district) waore ingeveurd sinds 1815, de kantons en gemeintes sinds 1890. Evels zien de gemeintes noe groeter daan vreuger. De kantons zien:
Getendje waegbrei
Getendje waegbrei kump veur op vöchtige aope plaatse en ruderaal plaatse mit 'nen toewer-gewaore baom.
Luxembörg (land)
Bestuurleke eindeiling
thumb|300px|Kaart vaan Luxemburg, mèt zien veurmaolege distrikte (greuneg, brouneg en blauweg), kantons en gemeintes 't Lendsje is in twelf kantons, die same oet 105 gemeintes bestoon, verdeild. Tot 3 oktober 2015 waore de kantons oondergebrach in 3 distrikte, die evels per deen datum zien opgeheve.
Wintjergreun
thumb|Wintjergreun aan 'ne boum. thumb|Wintjergreun oppe bósgróndj. Wintjergreun of wintjergruuen, ouch: moergreun (Hedera helix; Nederlandjs: klimop) is 'n greunblievendje, huitige liaan oete wintjergreunfemielje (Araliaceae). De plantj greutj op vöchtige, aetesrieke gróndj langs moeren en taenge buim woraan de plantj zich mit korte lóchreut vasklamp.
Luxembörg (land)
Gezètte
Luxembörg heet e divers perslandsjap mèt 'n gezameleke oplage van oongeveer 160.000 gezètte. De groetse gezèt van 't land is 't op christendemocratische groondslaag ligkende Luxemburger Wort mèt 'n oplage van 75.000 exemplare (in 2005). Aander gezètte zien 't aon de vakboond OGBL gelieerd Tageblatt, 't liberaal Lëtzebuerger Journal, 't communistisch Zeitung vum Lëtzebuerger Vollek en de gratis gezèt Point24. Daobij gief 't nog weekendgezètte wie Woxx en d’Lëtzebuerger Land. Belangrieke weekblajer zien 't satirische Den neie Feierkrop, 't boulevardblaad Lëtzebuerger Privat en de magazines Télécran en Revue. De mieste gezètte en tiedsjrifte in Luxembörg zien miertaoleg, mer de artikele zien miestal in 't Duits gesjreve. 't Gief ouch e paar gaans Franstaolege gezètte: Le Jeudi, La Voix du Luxembourg, Le Quotidien en de gratis gezèt L´essentiel. 'n Gezèt die allein in 't Luxembörgs sjrijf gief 't neet.
Wintjergreun
Dees liaan greutj in gemaotigdje streke. De plantj kan mieër es 10 maeter hoeag klumme. Ouch kan wintjergreun kroependje stengele vörme. De plantj versprèdj 'nen eigese, harsechtige gäör. De blajer en vröchte van wintjergreun zeen vergiftig.
Góldbloom
De plantj bleutj van april toet inne herfs. De bloom is glanzendj góldgael, haet 'n doorsnit van 1,5 toet 2,5 cm en vief kroeanblajer. Taenge de kroean aan ligke behaordje kelchblajer en de plantj haet väöl maeldräöj. De behaordje bloomssteel is róndj en óngegreuf.
Wintjergreun
De doefzwarte bere zeen in 't veurjaor riep.
Wintjergreun haet laersige, versprèdj-stäöndje blajer. Ajer klummendje plantje die zat leech bekómme kónne baogvörmig-aafstäöndje bleujendje ziejtek vörme. Wintjergreun vertuuentj blaaddimorfie: de blajer ane neet-bleujendje tek zeen handjvörmig gelob toet gesplete mit 'nen hertvörmige blaadvoot, dewiel de blajer ane bleujendje zietek eiróndj zeen en óngedeildj. Wen dees ziejtek waere gestek den óntsteit 'n wintjergreunplantj die gein klumstengele mieë vörmp. Deze vorm wuuertj in sierhäöf gebroek veur 't zoea-geneump bolvörmig wintjergreun.
Pappegejduker
Veurkoume
Allewel tot de vogel in groete aontalle euver 'n oetgestrèk gebeed veurkump (zoe'n 5 mieljoen breujpare), maak me ziech toch zörg euver de soort. In 2015 veraanderde de IUCN ziene status vaan 'neet bedreig' nao 'kwetsbaar', naotot de populaties in Europa (boe mie es 90% vaan de wereldpopulatie zit) hel waore gedaold. Me kin de daoling touwsjrieve aon diverse factore, boe-oonder vervojling en de introductie vaan exote (muis, ratte, katte, fókse) nao eilen boe ze vaanajds 't riek allein höbbe.
thumb|Pappegejduker in Iesland, in zomerkleid. thumb|Verspreiing vaan de pappegejduker es breujvogel (oranje) en wintergas (geel). De pappegejduker (Fratercula arctica (Linnaeus 1758) ) is 'ne vogel oet de orde vaan Pleveerechtege en de femilie vaan Alke. 't Is de typesoort vaan 't geslach Fratercula (pappegejdukers). De vogel kump aon de Noord-Atlantische köste dèks in groete aontalle veur. Zie vermoge um loker in de eerd te grave en zie nes in 'n börch te make gief 't e groet veurdeil bove concurrerende zieveugel. Pappegejdukers zien gemekelek te herkinne aon de boont gekleurde snavel.
Luxembörg (land)
't Groethertogdom Luxembörg (Grand-Duché de Luxembourg, Großherzogtum Luxemburg, Groussherzogtum Lëtzebuerg) is 'ne klein staot in Wes-Europa. Heer grens aon 't Bèlsj, Fraankriek en Duitsland. De bevolking sprik e Middelduits dialek, wat es landstaol gestandaardiseerd is; evels koumen 'rs väöl neet oet 't land zelf en spreke 'n aander taol. Luxembörg is 'ne lidstaot vaan de Europese Unie (EU).
Historie
In de ganse historie heet Luxembörg d'n hielen tied tot aander len behuurd. In 1814 kaom de titel vaan groethertog in bezit vaan de keuning vaan Nederland en dat bleef zoe tot 1898, wie Wilhemina es vrouw geinen aonspraok kós make op de titel en 'nen aanderen tak vaan de Nassau's dees euvernaom. De neutraliteit vaan 't in 1866 oonaofhenkelek lendsje mós weure opgegeve nao de Prusischen inval in 1940. Luxembörg waor mèt-opriechter vaan de NAVO en d'n EEG (allewijl de EU). De groethertog vaan allewijl heet vergaange volmach.
Wintjergreun
De blome staon in bol sjerme die in troesse zeen gerangsjik. De blome zeen klein, twieëgeslechtig, regelmaesig, vieftenjig en gaelgreun. De bleuj is inne naozómmer en 't naojaor van september toet dieëtsember. Wintjergreun is 'n wichtige drachplantj. Bleujendj wintjergreun is 'n rieke brón van nekter en stuufmael veur väöl insekte, ómdet den min anger plantje bleuje.
Góldbloom
't Blaad vanne góldbloom is min of mieë behaordj. De ungelste blajer höbben 'ne lange blaadsteel en ze zeen handjvörmig en deep ingesni-jje. De ungelste blajer zeen vief- toet zevedeilig of vief- toet zevespletig gedeildj. De bäövelste blajer zeen zittendj en gans in lintjvörmige slepe gedeildj.
Pappegejduker
Levescyclus
Nao tösse de 34 en 50 daog is 't kuke klaor um te vlege. Door de gooj zörg vaan zien awwers zit 't daan al op 75% vaan 't volwasse gewiech. Ietot 't joonk oetvluig, wisselt 't zie doons veur 't jäögkleid. 't Oetvlege gebäört gemeinelek 's nachs: 't bies is nog neet gans aon 't daagleech gewènd en dit heet es bijkoumend veurdeil tot 't risico vaan vijande daan 't liegste is. Wienie 't bies 't water bereik, blijf 't de koumende 2 à 3 jaor op zie; es de joonge pappegejduker neet vluig, daan dóbbert heer op 't water. Pas nao deen tied begint 'r nao 't land trök te kiere en ziech bij aandere vaan zien soort aon te slete.
't Kuke is bij de geboorte al bedèk mèt doons en kin direk stoon. Veujing geit de ierste paar daog nog mèt snavel-op-snavelveujing, meh al gaw weure de vèsse gewoen veur 't joonk neergelag en kin 't zelfstendeg vrete. Naomaote 't veugelke greujt en zien eetlös touwnump, weurt 't dèkser allein gelaote. Deen tied bringk 't veural slaopentere door; es 't joonk neet sliep, oefent 't ziech instinctief in 't make vaan nöste en 't sloon mèt de vleugele. Ouch geit 't daan in de riechting vaan d'n oetgaank um te sjiete of um zien awwers op te wachte; 't kump evels zelde gans nao boete.
Ranonkelfemielje
thumb|[[Kraopoeat.]] thumb|[[Bósbótterbloom.]] thumb|[[Moezestert.]] De ranonkelfemielje (Ranunculaceae) is 'n plantjefemielje oete orde Ranunculales. 't Aantaal aan saorte weltwied bedruueg 1300 toet 2000, wovan de meistes inbe gemaesigdje zaon op 't naordelik halfróndj veurkómme. In Europa kómme zoeaget 310 saorte veur. De meiste saorte zeen kroedechtig. Ouch zitj dao 'nen inkele liaan ónger.
De blajer zeen inkelveljig en daobie döks ingesni-jjen of handjvörmig samegestèldj wobie ze döks oet drie segmente bestaon. De butelste segmente zeen 't brèdste en 't deepste ingesni-jje.
De ranonkelfemielje is väölvörmg. Zoea guuef 't väöl variaasje inne bloomsboew. Daobie kan de functie vanne óngerdeiler vanne bloom sómtieds aafwusjele. De blome kónne straolsgewies symmetrisch zeen, mer ouch guuef 't geslechte mit twieëziejig symmetrische blome.
De bleujwies enne res vanne plantj loupe döks in einanger euver. De twieëziejig symmetrische blomen höbbe döks e spaor. De straolsgewies symmetrische blome kónnen 'ne kelch en 'n kroean höbbe. Ouch zeen 's saorten aan plantje die dit óngersjied neet höbben en allein bloomdèkblajer höbbe die waal op kroeanblajer lieke. De kroeanblajer höbbe döks e greufke veure nekter te marke. Döks zeen väöl maeldräöj sómtieds toet 'ne krans zeen oetgegreudj. 't Aantaal aan stampers is wusjelendj. 't Vröchbeginsel is baovestenjig.
Sjildjwaterhanevoot
Sjildjwaterhanevoot (Ranunculus peltatus) is 'n vaste waterplantj, behuuerendj toet 't geslech bótterbloom. De plantj vèltj óngere ranonkelfemielje (Ranunculaceae). De plantj wuuertj 10 toet 300 cm lank. De óngergedaoke blajer zeen fienverdeildj. Döks kómmen ouch drievendje blajer veur, die neervörmig zeen mit drie toet zeve löb. Ouch kónnen euvergangsblajer veurkómme, wovan de löb in draodvörmige slepen ènjige. de steunblaedjes zeen ómgedrejdj eiróndj en zeen mieër es driekwaart mitte blaadsteel vergreudj.
Kraopoeat
Kraopoeat (Ranunculus repens) is 'n bótterbloom oete ranonkelfemielje (Ranunculaceae). De saort vermeinigvöljig zich gemekkelik mitte kroepetige oetluipers mit blajer, die wortele oppe knuup. Hiedoor kan snel 'n groeate oppervlakdje waere bedèk. Juus wie de anger bótterblome is kraopoeat lichtelik vergiftig; daoveur luuetj 't vieë 't staon. Kraopoeat kump veur op aope of grazige, zónnige toet lich-besjieëmdje plaatse, mit e vöchtig toet naat en (maotig) aetesriek miljeu. Kraopoeat duit 't good op vriewaal alle gróndjsaorte. De saort is algemein op akkers, braakgrunj, vöchtige weie en anger vöchtige plaatse.
Sjildjwaterhanevoot
De sjildjwaterhanevoot bleutj van mei toet augustus mit witte blome, die gael zeen in 't bloomshert. De kroeanblajer zeen 0,6 toet 3 cm lank, bedèkken einanger mitte renj en höbben 'nen honinggleuf dae langer is es det t'r breid is (mieë halfmaonvörmig). De aafstäöndje, aafvallendje kelchblajer zeen 3 toet 6 mm lank. De vröch is 'n dwaersjgerumpeldje doepvröch mit 'n häökske. Oppe vröch zitj 'n elaiosoom.
Ranonkelfemielje
Indeiling
De volgendje geslechte vallen óngere ranonkelfemielje. Dit zeen alle geslechte van dees femielje die veurkómmen in Nederlandj en op 't Belsj:
Kraopoeat
De plantj haet lankgesteeldje en meistes behaordje blajer in 'ne rozètvorm. De blajer zeen verdeildj in drie löb. De middelste lob is gesteeldj. De plantj wuuertj 10 toet 50 cm hoeag en bleutj van april toet julie. De bóttergael bloom besteit oet vief rechte, lich-behaordje kelchblajer. De plantj óntwikkeldj gledde vröchte mit 'ne korte gebaoge snavel op 'ne bolvörmige vröchkop.
Kraopoeat wuuertj döks verwardj mitte góldbloom (Ranunculus acris) dore gelieke blajer. Bie kraopoeat is 't middelste deilblaad vanne ungelste blajer aevel ummer e stök langer-gesteeldj es de twieë anger deilblajer. De bloomssteel is opstiegendj mit oetluipers en ummer gegreuf; det is noeatj 't val bieje góldbloom.
L1
thumb|right|265px|'t geboew van L1 in Mesjtreech L1 ies eine publieke regionale radio- en televisiezender in Nederlands Limburg.
Noe d'n umroop zoa groat waor gewore, waor ouch de sjtudio aan de Bankasjtraot väöls te klein gewore. Destieds houw de NOS 't geboew geboewd veur huègstes 25 tot 30 man, meh noe wèrkde dao zoa'n 125 tot 130 luuj. Die woorte versjpreid euver inkel noadgeboewe in de tuin van de omroop aan de Bankasjtraot en in 't oud geboew van TV8 in Gelaen. Besjlote woort dan ouch um 'n nuuj sjtudio te boewe. D'r waore planne um te verhuze nao Zittert of Heerle, meh de gemeinte Mesjtreech houw de sjterkste kaarte in heng en verkoch Omroep Limbug (es eigenaer van 't sjtudiogeboew) 'ne flinke lap grónd aan de Ambyerwaeg Zuid. Sins fibberwari 2005 zendt L1 oet vanoet de nuuj sjtudio's in Amby.