cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sjweeberigerbösj
Versjpreid door de bösj liegke kómpvörmige koele, die wieze op verzakkinge. Dit weure dolines geneump. Hievan liegke d'rsj tièntalle in deze bösj.
't Gebeed weurt beheerd door Sjtaatsbosbeheer.
Bessem
'ne Bessem is 'ne groeate bustel aan 'ne steel womit me staof, blajer en anger voel biejein kan kaere.
't Matterjaal wovan 'ne bessem wuuertj gemaak kan versjillig zeen. Aaj besseme bestingen oet biejeingebónje takbus rónjelóm 'ne stek (de steel). Dees saort sliet snel. Dore slietaasj wuuertj d'n óngerkantj vanne bessem vlaak, wodoor me toet in al de klènder heuk kan kaere.
Veur boetebesseme waere tek vanne birk of de reut van smeelj (Molinia caerulea) gebroek; veur binne broekdje me vreuger 't fiender vlaksdotter (Camelina sativa). Ouch gebroekdje me waal brum.
De meis-veurkómmendje modern besseme höbben 'n rechheukige, houtere plank anen óngerkantj, worin vrie graof kónsstof- of klappervezele zeen bevestig. Dees saort aan besseme lieëntj zich good veur 't kaere van plaatse boeten 't hoes. Veur 't kaere van floeren in 't hoes gebroek me fiender besseme, bezatj mit paershaor, verkeshaor of nylon.
Sjweeberig
thumb|300px|Vakwerkhoezer en [[bakhoes in Sjweeberig]] Sjweeberig (Nederlands: Schweiberg) ies 'n buurtsjap van Mechele in de gemeinte Gulpe-Wittem in 't heuvelland van Zuud-Limburg. De nederzètting ies gelege in op de Sjweeberigerwaeg tösje Kosberg en Höfke. Vreuger name zint (16e ièw) Scheveyberch, (17e ièw) Schaweybergh en in de 19e ièw: Schweijsberg. De naam zou sjtamme van 't Romaanse (ex(cavata (sjevel), dat oetgehaold beteikent. In de buurt sjtruimp de Nutbron, 'n ziebaek van de Geul. In 2002 wone d'r 110 luuj in Sjweeberig.
Pierre Cuypers
thumb|right|225px|Pertret van P.J.H. Cuypers Pierre Cuypers (16 mei 1827 – 3 mieërt 1921), voloet Petrus Josephus Hubertus Cuypers, waas 'ne Remuunjsen architek en restaurateur. Hae genuutj groeate bekindjheid óm zien óntwerpe van väöl tieëntalle kirke en tal van anger geboewe, gooddeils in Nederlandj. Euverbekindj is ónger angere de centraal staasje van Amsterdam en 't Rieksmuseum. In de ouge van väöl luuj gultj d'r es 'ne belangrieke sjakel in de modern Nederlandse architectuur.
Harrie Steevens
thumb|right|Harrie Steevens in 1966 Harrie Steevens (Aelse, 27 april 1945) is 'ne veurmalige Nederlandse fitserenner.
Biografie
Deze Limburger waas in de jaore zestig veural es amateur heël erg succesvól. In 1965 wón hae Olympia's Tour, wón hae in dezelfde wedsjtried teves drie etappes en woort hae eësjte in 't punteklassement. Ouch wón hae in dat jaor de tweë amateurklassiekers Sjter van Zjwolle en Ómloup van de Kempe. In 1966 wón hae de Runj van Limburg en waas hae winnaer van 'n aantal etappes en de greune trui in de Tour de l'Avenir (de Tour de France veur amateurs). In daen Tour woort hae teves tweëde in 't eindjklassement.
Es professional (vanaaf 1967) waas hae minder succesvol. Zien topjaor waas 1968. In dat jaor wón hae de Amstel Gold Race (mesjiens waal de belangriekste euverwinning in zien profcarrière), en de semiklassieker Paries-Camembert. Wiejer woort hae in dat jaor ouch tweëde in de Groate Sjeldepries en behaolde hae 'n etappe-euverwinning in de Runj van Andalusië.
27 jannewarie
27 jannewarie is de 27ste daag van 't jaor in de Gregoriaanse kalender. Nog 338 daag (339 daag in ein sjrikkeljaor) tot 't eindj van 't jaor.
Harrie Steevens
Biografie
In 1970 naom hae deil aan de Runj van Frankriek. Zien bèste prestatie in dees runj waas 'n 2e plaatsj in de 6e etappe. Hae woort 45e in 't eindjklassement. In 1971 stóng hae weer aan de sjtart, mèr moosj in de 6e etappe opgaeve nao euversjriejing van de tiedslemiet.
27 jannewarie
Gebore
thumb|W.A. Mozart, gebaore op 27 jannewarie 1756
Gesjtorve
thumb|Muhammad Soeharto, gesjtórve op 27 jannewarie 2008
Harrie Steevens
Amateurs
1964
1965
1966
Profs
1967
1968
Pierre Cuypers
Loupbaan en laevesloup
In 1850 maakdje Cuypers 'n studiereis door 't Pruse Rienlandj. D'n Dóm van Kölle waas in daen tied nag in aanboew. Hae lieërdje dao väöl euver de Kölse neogotiek. Nao zienen trökkóms trouwdje d'r mit de Antwerpse Rosalia vanne Vin, mit waem d'r twieë dochters zów kriege. Det zelvendj jaor nag kreeg d'r de opdrach óm de Munsterkirk in de Remuunjse binnestad obbernuuts in te richte.
Harrie Steevens
Profs
1969
1970
1971
Pierre Cuypers
Loupbaan en laevesloup
Neet lang daonao, in 1851, waerdje d'r beneump toet stadsarchitek van Remuunj. In 1852 richdje d'r mit fabrikant François Stoltzenberg (1805 – 1875) en beeldjhouwer Eduard François Georges (1817 – 1895) ateliers veur gewiedje beeldjhouwkónde op. In 't jaor drop startdje de boew van nuuj werkplaatse en woonhoeze van de femieljes Cuypers en Stoltzenberg, wo-in allewiel 't Stedelik Museum óngergebrach is.
Medio 1855 stórf zien jóngdochter aan tuberculose. Later in det bewöste jaor verloor d'r ouch zien vrouw aan dees krenkdje, wodoor hae mit zien anger dochter achterbleef. In 1859 hertrouwdje d'r mit Antoinette Thijm, mit waem d'r 3 dochters en 2 zeuns zów kriege.
thumb|right|300px|Centraal staasje van Amsterdam
Twieëdje periode (vanaaf 1870)
Vanaaf dezen tied zeen verangeringe mirkbaar in de stiel van Cuypers. Waas ieëre d'n invlood van middelieëwse Franse gotiek euverheersendj, vanaaf dit moment noom d'r mieër Hollandse elemente euver. 'Nen eclytische stiel wobie d'r neogotiek vermingdje mit invlode oete Renaissance.
In 't naojaor van 1873 waerdje Cuypers Dómboewmeister van Mainz en boewkóndig adviseur vanne buusjop. In de dao-op volgendje jaore haet d'r de kirk vergroeat en gerestaureerdj, toetdet d'r in 1877 'n puntj achter dees functie zów zitte.
In 1894 goof d'r ziene zoon de leiïng euver 't architectekentoear in Amsterdam. Haezelf zów vanaaf daen tied veur 't grótste deil actief zeen in Valkeberg en ómgaeving.
Euverlieje
Cuypers bleef toet op hieël hoeage laeftied actief in 't architektevak, eigentlik bekans toet aan zienen doead. In 1921 stórf d'r op de respectabele laeftied van 93 jaor. Hae is biegeplaats in 't graafmonument oppen Aje Kirkhaof bie Kepel in 't Zandj. In 1930 is d'r 'n standjbeeldj van Cuypers geplaats bie de Munsterkirk.
Femielje van architekte
Ónger zien väöle lieërlinge wore Cuypers' zoon Joseph (Jos) (1861 – 1949) en naef Eduard (Ed) Cuypers (1859 – 1927). Ouch zie zeen bekindje architekte gewore. Pierre Cuypers sr. deentj neet doorein gehaoldj te waere mit ziene kleinzoon Pierre Cuypers jr. (1891 – 1982), dae aevenèns in zien (groeat)vaders vootstep zów traeje, wie ouch zien anger kleinkindj Theo Taen (1889 – 1970).
Bekindje geboewe
'Ne greep oet de väölheid aan geboewe die Cuypers (her)óntworpen haet. thumb|right|250px|De Munsterkirk in de Remuunjse binnestad thumb|right|250px|'t Standjbeeldj bie de Munsterkirk
Ouren
Ouren is ein plaetske dat biej de gemeinte Burg-Reuland huert. 't Plaetske is gelaege aan 't rivierke de Our, en geuf de vösjer volop gelegenheid om te vösje. Aan de waeg van Ouren nao 't Luxemburgse Lieler sjteit 't in 1977 opgerichde "Europa Denkmal", precies op de plaatsj wo de grenze van 't Duutsj, Luxemburg en 't Belsj zich rake.
Bezeenswaerdig
In Ouren is de Rittersprung bezeenswaerdig. Dit is de plaatsj wo eine roofridder dae de jonkvrouwe van Ouren houw ontveurd same mèt paerd en jonkvrouwe van eine sjtiele aafgrondj sjprong, zoa in de Our. Om eventueel achtervolgersj te sjlöm aaf te zeen houw hae zien paerd oppenuuj mèt hoofiezers laote besjlaon. Allein houw 'r dees iezersj angesjom op de hove van 't paerd gesjlage zoadat 't sjuus leek dat ze de angere kantj opginge.
In de zudelijke oetluipesj van de gemeinte Burg-Reuland, eine kilometer onger 't dörp Ouren, tröf de wanjelaer aan de samevloeiing van de Ribbach en de Our 't Europamonument aan. Op dit drielandepunt is 't raakpunt van Dutsjlandj, het Groathertogdom Luxemburg en 't Belsj. De grens löp via de Our en de Ribbach.
Ouch de kirk van Ouren is bezeenswaerdig.
Toerisme
Ouren zelf is meh ein gans klein plaetske, meh haet toch nog eine winkel mèt bekkeriej, ein hotel, 'n paar bedriefkes en ein kemping wo luuj oet Nederland de eigenaer van zeen. Om in Ouren te kènne komme zeen d'r twae meugelikhede. De aesjte is de 14 kilomaeter lange waeg van Burg Reuland langsj de Duutsje grens sjlingerentaere of via 't Luxemburgse Weiswampach. Ouren ligk es 't ware ingesjlaote tösje 't Duutsj en Luxemburg.
Vietnam
Bestuurleke indeiling
't Land heet vief provincievrij stei (zuug bove) en daoneve 59 provincies.
Demografie
Viëtnam weurt in mierderheid bewoend door de Viëtnameze, die oongeveer 86% vaan de bevolking oetmake en de mier vröchber streke (de kösgebejer en de Mekong-delta) bewoene. De res, dat zien 53 etnische gróppe, woent veural in 't bergland, en steit etnisch gezeen wied aof vaan de Viëtnameze. Vaan hun zien de groetste de Tay, de Thai, de Muong, de Khmer (Cambodjane) en de Hoa. Vaan die zien allein de Muong sterk aon de Viëtnameze verwant; de Tay zien verwant aon de Zuang in Sjina en de Hoa zien etnische Sjineze.
De veurnaomste religies zien 't boeddhisme, 't confucianisme, 't roems-katholicisme en de traditioneel religies. Allein 't boeddhisme en 't katholicisme weure touwgelaote door de regering, die trouwes ouch dees religies oontraojt.
Historie
De ajds bekinde dynastie is de Hung Dynastie. In de derde iew veur Christus vereuverde An Duong Vuong de mach; in 207 v.Chr. woort heer verslage door Sjina, wat tot begin tiende iew de mach beheelt. Viëtnam waor in deen tied 'n soort vaan satellietstaot. In 938 dwónge de Viëtnameze oonder Ngo Huyen de Sjineze trök. Heer woort keuning meh nao zienen doed braok 'ne börgeroorlog oet, dee oetindelek Dinh Bo Linh es winner brach. Ouch zien dynastie doorde neet laank; wie Dinh en zienen ajdste zoon vermaord woorte braoke oonröste oet en dreigde de Sjineze binne te valle. De generaol Tien Le wis ze trök te dringe en woort ouch keuning. Nao ziene doed kaom oetindelek de Ly-dynastie aon de mach, die wel langdeureg waor; heimèt begós 'ne gawwen tied veur Viëtnam. Dees dynastie vereuverde Sjinees gebeed en vestegde de Viëtnamese cultuur in 't modern noorde vaan Viëtnam. De lèste Ly-keizer woort aofgezat door Tran Thu Do, dee zelf de Tran-dynastie vestegde. Oonder de Tran-dynastie vele de Mongole inkel maole binne. In dizzen tied woorte ouch oorloge tege de naobervolker geveurd.
Vaanaof d'n doed vaan Quang in 1792 woort 'n oonrösteg in 't land en in 1800 braoke relle oet. In deen tied begós Frankriek ziech mèt 't land te bemeuje: de keizer leet ziech door de Franse steune, die daoveur trök alderlei gunste verlangde. Vaanaof 1862 woorte ummer mie gebejer door de Franse ingenome, tot in 1883 't land oonder Frans kolonialisme kaom en deil vaan Frans Indosjina woort. In de jaore twinteg en daarteg oontstoont 't Viëtnamees nationalisme en kaom ouch 't communisme al op. In 1929 stiechde Ho Chi Minh 'n einheidspartij. Wie in 1938 de Japanners de Sjinese kös hadde vereuverd kaome ze neet detouw ouch Indosjina aon te valle, meh in 1940 woort mojerland Frankriek door de Duitsers bezat en waor 't Frans leger in de kolonie aofgesnoje. Zoe kós Japan zoonder geweld, inkel door militair dreiging, in 1941 de gouvernäör-generaol tot euvergaaf dwinge. Es Indosjina weer bevrijt weurt griepe de Franse oonmiddelek weer de mach, meh de Viet Ming, 'n verzètorganisatie, begint 'n rebellie, woedoor vaan 1946 tot 1949 de Indosjinaoorlog weujt. Oetindelek, umtot Viëtnam ouch door mie es ein groop behiers weurt, deilt me 't land in 1954 in twie stökker op: Noord- en Zuid-Viëtnam. In Noord-Viëtnam griepe de communiste de mach, in 't zuie kump Ngo Dinh Diem aon de regering. Zie bewind is neet populair en es heer weurt aofgezat vervèlt 't land in chaos, woenao de Vereinegde Staote 't nudeg vinde dao 'n militair junta in te stèlle es tegewiech aon 't communisme, wat ouch in 't zuie populair weurt. Umtot de VS, krachtes de domino-theorie, meine de regering in 't noorde ten val te mote bringe provocere ze in 1964 'nen aonval vaan de Viet Cong, de regeringspartij vaan 't noorde. Daomèt begint de Viëtnamoorlog, dee tot 1973 doort en indeg in 'nen Amerikaanse nederlaog en de hereineging vaan Viëtnam oonder communistisch bewind. Sins deen tied heet de partij 't land in zien grip gehawwe, en in de jaore tachteg hei en dao get hervörminge doorgeveurd nao Sjinees model.
Diana Spencer
thumb|Prinses Diana in 1987 Diana Spencer, Prinses va Wales (* Sandringham (Norfolk), 1 juli 1961 – † Paries, 31 augus 1997) woar de ieësjte vrouw va d'r Britse kroeënprins Charles en módder va de prinse William en Harry. Diana Spencer weëd óch nog dök Lady Di(ana) of prinses Diana geneumd.
De ieësjde joare
Diana woar de jónkste dochter va Frances Ruth Burke-Roche en höar man Edward John Spencer. Ze woar doadurch aafsjtammeling va vöal kuëninge van 't Brits kuëninklig hoes. Diana houw twieë sjwestere, Sara en Jane, zoewie óch nog 'ne broar, Charles. Noa d'r doeëd va höare groeëtvadder in 1975 kreeg zie d'r titel Lady Diana. Zie volgde höar ópleiding in Norfolk en in 'n kossjoeël i graafsjap Kent. 't Letste joar maakde zie aaf in 'n sjoeël i Zjwitserland.
Zie blonk neet oet óp sjoeël, evvel waal in zjwumme, doeke en polo.
D'r tied mit d'r Charles
Wie Diana nuëgetieën woar, raakde zie bevrund mit d'r Prins va Wales. Óp 24 fibberwaar 1981 verloofde 't sjtel zich en óp 29 juli dat joar trouwde 't i g'n St. Paul's Cathedral i Londe. Noa de trouwerei woeëd Diana hieël populair bei 't Britse volk. Óch woar zie de mieëtst gefotografeerde vrouw óp g'n welt. I de tachetiger joare houw zie 't Britse hulpprogram ter behandeling van aids óngersjteund. Doaneëve bekommerde zie zich bevuurbild óch uëver erm lüj en weeskinger. In 1982 woeëd d'r prins William geboare, twieë joare sjpieëder d'r Harry. I de vreuge nuëgetiger joare klapde 't tussje Charles en Diana. In 1996 sjeide 't sjtel.
Noa de sjeiing
De sjeiing in 1996 brach 't Brits kuëningshoes in ersjtige verleëgeheed. De Diana verloar höar predicaat Kuëninklig Hoeëgheed. Zie bleef evvel lid van 't kuëningshoes. Ze zetde zich i vuur 't aafsjaffe va lankmienge en bezoch doavuur vuurmalig kreegsgebeder, wie Bosnië en Angola.
I de nach van 30 óp 31 augus 1997 om 00:22 oer raakde zie ernsjtig gewónk bei e auto-óngeluk i g'ne Alma-tunnel i Paries. Zie sjtorf veer sjtónde sjpieëder aa höar verwónginge. 't Berich va höare doeëd houw vöal teweëggebrach. 't Kuëningshoes woeëd sjterk bekritiseerd vuur 't loate oetblieve van 'n officieel reactie en 't sjtrik vashaote aan 't protocol. Zoe woeëde de vane van kuëninklig paliese neet haofsjtók gehese. Diana loog ópgebaard in 't St. James's Palace. Óp 6 september volgde de begreffenisplechtigheed. De officieel ceremonie in 't centrum va Londe trok 3 mieljoeën lüj; noa sjtatting bekieëke 2,5 mieljard lüj de plechtigheed óp d'r televies.
De Diana ligk begrave óp lankgood Althorp, óp e eilendje in 'ne wiejer. Óp 't lankgood guëf 't e museum dat is gewied aa höar.
Bangkok
Distrikte
De vieftig distrikte van Bangkok zeen:
Demografie
De óngersjtäönde tabelle gaeve de bevolkingsgrui van Bangkok aan.
Techniek
Techniek is 't controlere en manipulere van mit name de neet-laevende natuur door de minsj. Techniek weurt beoefend doer technici. Auch bie 't manipulere van de laevende natuur weurd van techniek gesjpraoke: biotechnologie.
Relatie mit de weitesjap
Weitesjap en techniek ligke biejein in 't verlèngde: weitesjap is 't onderzeuke en modellere van de natuur; techniek is het toepasse van de doer de weitesjap versjafte wètmatigheide en inzichte om bepaalde effecte te berieke.
Relatie mit kuns
Kunst en techniek ligke ouch biejein in 't verlèngde: techniek kump van 't Griekse woerd technè dat kunst beteikent. Inne vakman kint ein bepaalde techniek 'as methode' beheerse, beveurbild glaasblaze, op 'n menier dat 't kunstig is. De resultate van zien 'techniek' zunt dus kunsveurwerpe. Inne kunsteneer is dus eigelik primair inne technicus. Inne kunssjilder mot as basis 't sjildere as techniek beheerse. 't Versjil dat gemak weurd tusje kunsteneer en technicus betrif de creativiteit. Bie de moderne technicus weurt 't creative proces biena onzichbaar doer de toegepaste weitesjap, productiemethodes, efficientie en doelgerichtheid. Veurafgaande aan, mer auch tiedens, 'n technisch projek weure vaak methodes zoas brainstorm toegepast woe dudelik creative momente aanwezig zien. Bie kunstenaers dao-en-taege weurt 't creative proces dik oondergesjikt gemakt an d'r techniek um de kuns te verkope. De resultate van 't creative proces zeunt dan dat waerk dat good in d'r maart liegkt of oeë de polletieke mach, in engere zin, de subsidiegaevers noeëd an haant.
Lurøy
thumb|De ligking van Lurøy in de pervincie Nordland. Lurøy is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Nordland in Nórwaeg. De gemeinte had 1.971 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 262,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 7,5. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 1834.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 1,8% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Sint Antoniusbank
Sint Antoniusbank ies 'n buurtsjap van Bemele in de gemeinte Èèsjde-Mergraote in 't heuvelland van Zuud-Limburg. Tot 1827 laog 't in de gemeinte Heer en Keer. De vièrtig hoezer zint gesitueerd langs de waeg Sint Antoniusbank. Dao wone ca. 110 luuj.
't Gehuchske waor tiedens 't liènsjtèlsel 'n eige hièrlikheid, waarsjienlik ónder commandeursjap van Antonius van Mesjtreech. In 1828 kaom 't bie de dan nuuj gemeinte Cadier en Keer. Officieel haet Antoniusbank noats bie Bemele gehuèrd, terwiel 't geografisch en kèrkelik dao waal mèt verbónge waor. Nao de herindeiling van 1982 kaome zoawaal Bemele es Cadier en Keer bie de gemeinte Mergraote. Sint Antoniusbank haet 'n eige plaatsnaambord. right|miniatuur|Waterpöthuuske in St. Antoniusbank
Bezeenswaerdig
In de wei aan de weskant sjteit 't restant van 'ne veerkentige tore. Ouch is dao nog 'n pöthuuske te zeen.
Baevaart
De verièring veur de heilige Antonius Abt (Teunis) vingk veural plaats op 17 januari es de baevaartgengersj nao Bemele kómme veur de zegening van 't Teunisbroad  en de viering van de winterkèrmes.
Espelkamp
Espelkamp (Nedersaksisch: Espelkämpe) ies 'n sjtad in de Wesfaalse krink Kreis Minden-Lübbecke, in de Wes-Duutsjen deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk, wie de res van de krink, in 't Regierungsbezirk Detmold.
Jalhay
thumb|250px|Liegking va Jalhay in de provincie Luuk Jalhay (Welsj Djalhé; Duutsj: Galbach; Nederlandjs: Gellet of Gelhaag) is 'n gemèngde in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj. De bewoners, vanaodsher sjmèdse en hoothakkers, behuurde töt de vurigste verdedigers van de Luukse vriehede. thumb|250px||Kèrk Jalhay thumb|250px| De sjtuw in de [[Gileppe]]
Historie en bekiekenswaeërd
Jalhay makde dèèl oet van 't markizaat Franchimont en later 't Preensbisdom Luuk.'t Dörp is èng van de bètste toegangswaeg nao 't Hoeëg Ven. Op groondgebied va Jalhay sjtèèt d'r oetkiektaoëre va de Baraque Michel (674m). D'r naeve sjtèèt 'n monumaent ter ieëre va Albert Bonjean, dichter en romansjriever va 't Hoeëg Ven. 't Meer van de Gileppe liegkt deels in Jalhay. Op d'r berg van la Borchène haat me 'n sjön oetzich över 't Hertogenwald.
Vreuger woort i Jalhay e Limburgs dialekt gekald.
Carnaval
Eder jaor is d'r 'ne carnavalsoptoch op d'r zoondèg nao carnavalsdaeënsdèg.
Bad Oeynhausen
Bad Oeynhausen ies 'n sjtad in de Wesfaalse krink Kreis Minden-Lübbecke, in de Wes-Duutsjen deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk, wie de res van de krink, in 't Regierungsbezirk Detmold.
De op 55 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 64,83 km², op 31 december 2018 48.702 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdiechte van 751 de veerkante kilometer.
Kabbinèt-Balkenende IV
thumb|De coalitie boe-op Balkenende IV steunt
Formatie
Nao de verkezinge veur de Twiede Kamer vaan 22 november 2006 waor de kamer sterk verdeild tösse linkse en rechse partije en waore de meugelekhede veur 'n coalitie beperk. E kabinet mèt CDA en PvdA laog evels wel wiedoet 't meiste veur de haand; zaak waor 'n daarde partij debij te vinde die veur 'n mierderheid kós zörge. Veural de PvdA stuurde aon op 'n coalitie mèt de SP. Nao korte oonderhandelinge oonder auspicië vaan Rein Jan Hoekstra bleek tot CDA en SP ziech oonderein neet verdroge en lepe de oonderhandelinge kepot. Nao 't keersrecès, op 3 januari 2007, begós me oonder leiing vaan CDA'er Herman Wijffels aon oonderhandelinge tösse CDA, PvdA en de ChristenUnie, die achter geslote deure geveurd woorte. Dit leide relatief snel tot e regeerakkoord, wat op 6 februari definitief goodgekäörd woort. Keuningin Beatrix beneumde Balkenende dao-op tot formateur. Op 14 februari waore alle ministers en staotssecretaire bekind. Opvallend waor tot bij 't CDA veural lui mèt ervaring in de lendeleke politiek woorte oetgekoze, dewijl de PvdA veural lui vaan boete D'n Haag aontrok.
't Motto vaan 't Kabbinèt luit Samen werken, samen leven. 't Beleid wie 't in 't regeerakkaord is aofgesproke is gemaoteg links en brik dudelek mèt 't liberaol beleid vaan zoewel de twie kabinette Kok es de ierste drei kabinette Balkenende.
Bezètting
Dao zien zestien ministers en elf staotssecretaire. 't CDA heet ach ministers en veer staotssecretaire, de PvdA zes ministers en zes staotssecretaire, de ChristenUnie twie ministers en eine staotssecretair.
Verloup
De verhaajding tösse veural CDA en PvdA waor altied al oongemekelek, meh verslechterde tege 't ind vaan 2009. Gesjèlpunte waore 't rapport-Davids euver de Nederlandse steun aon d'n Twiede Golfoorlog (oonder 't kabinet-Balkenende II) en 't al of neet verlènge vaan de militair missie in Afghanistan. De PvdA waor tege 't lèste, dewijl veural de ministers vaan 't CDA daoveur waore. Euver allebei de oonderwerpe woorte in januari en februari 2010 lang oonderhandelinge geveurd; bij 't thema Afghanistan lökden 't neet um droet te koume. De bewindslui vaan de PvdA stapde dao-op oet 't kabinèt. In de week nao 20 februari woort beslote gei roomp-kabinèt te vörme (wie Balkenende III dat waor), meh demissionair door te goon mèt de aongebleve bewindslui vaan CDA en ChristenUnie. Nui verkezinge stoon veur 9 juli gepland.
30 april
Keuninginnedaag in Nederland
Meidenplanting op versjillende plaatse in Limburg, o.a. in Valkeberg
Heiligedaag van Pius V
Siljan (Nórwaeg)
thumb|De ligking van Siljan in de pervincie Telemark. Siljan is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Telemark in Nórwaeg. De gemeinte had 2.362 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 216,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 10,9. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 0811.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,7% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Sund (Hordaland)
thumb|De ligking van Sund in de pervincie Hordaland. Sund is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Hordaland in Nórwaeg. De gemeinte had 5.584 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 99,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 56,4. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
2013
2010 - 2011 - 2012 - 2013 - 2014 - 2015 - 2016 2013 waor e gewoen jaor wat begós op 'nen daensig.
Persoen vaan 't Jaor
Paus Franciscus
Sund (Hordaland)
De gemeintecode is 1245.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,2% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Gjesdal
De gemeintecode is 1122.
Diekirch (kanton)
Diekirch is ein vaan de twelf kanton in Luxemburg. De hoofplaots is Diekirch.
Geografie
Diekirch is qua gruutde 't zevende kanton in Luxemburg. 't Grens aon de kantons Echternach, Mersch, Redingen en Wiltz.
Demografie
Volges de census vaan 2014 heet Diekirch 'n inwoeneraontal vaan 30.460, en 'n deechde vaan 141,7/km². Heimèt is Kanton Diekirch 't veerde kanton.
Gemeintes
Tot 1 jannewarie 2006 bestoond Diekirch oet 13 gemeintes. Op dat momint verhuisde Bastendorf nao 't kanton Vianden en góng 't op in de nui gemeinte Tandel. 't Kanton is noe oonderverdeild in 12 gemeintes:
Plettenberg
Plettenberg (Nedersaksisch: Plettmert) is e Wesfaals stedsje in de krink (Kreis) Märkischer Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 96,75 km² en 25.781 inwoeners (31 dec. 2015) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 266 de veerkante kilometer.
D'n Duitse polletieke filosoof en rechsgelierde Carl Schmitt waor hei gebore op 11 juli 1888 en hiemelde hei ouch op 7 april 1985.
Hå
thumb|De ligking van Hå in de pervincie Rogaland. Hå is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Rogaland in Nórwaeg. De gemeinte had 14.883 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 254,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 58,6. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1119.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,1% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Stumloeaze pósalveolaire sibilant
De stumloeaze pósalveolaire sibilant of stumloeas pósalveolair sisklank is 'ne mitklinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
Kènmirke
Kènmirke vanne stumloeazen alveolaire sibilant zeen:
Limbörgs
In 't Limbörgs kump de stumloeazen alveolaire sibilant väöl veur, in bao alle dialekte, al kómme ze väöl mieë veur inne zujeliker en oeasteliker dialekte (zuuch ouch: Panninger Linie). De oetspraok is op 't plat meistes laminaal en neet apicaal.
Boekares
Veur Europees begrippe is Boekares gein aaj stad: de ieëste vermèljing dateertj oet 1459. Sinsdeen óntwikkeldje Boekares zich rap en in 1862 waerdje 't de höidstad van 't vereinig Roemenië. Taengeweurdig is 't de heimplaats van de Roemeense media, cultuur en kóns. In de eclectische architectuur van de stad zeen historiserendje, modernistische, communistische en posmodern stiele vertaengeweurdig. Tösje de Waereldkriege waerdje Boekares 't "Klein Paries" (Micul Paris) of "Paries van 't Oeaste" genömp ómdet de stad in daen tied erg elegant waas. Sinsdeen is naevedet e groeat deil van 't historisch centrum verwoos of besjadig, ieës in de Twieëdje Waereldkrieg en later door de aerdbeiving van 1977 en door de politiek van systematisering ónger Nicolae Ceauşescu, woveur ganse stadsdeile móste wieke. Örges anges is d'r tamelik väöl van 't aaj centrum euvergebleve. Sins de jaore '90 kintj Boekares 'ne economische en culturele blöi.
Vólges de officieel vólkssjattinge van januari 2006 haet Boekares 'n bevólking van 1.930.390 inwoeaners. De metropool teltj mehleefs 2,6 miljoen inwoeaners. Boekares is de óp 5 nao groeatste stad van de Europese Unie.
Economisch gezeen, is Boekares de blöiendjste stad van Roemenië en is 't ein van de belangriekste industrieel centra en verkieërsknouppöntje van Oeas-Europa. Es óntwikkeldjste stad in Roemenië, haet Boekares ouch 'n groeat aantal educatieve faciliteite.
De stad zelf steit administratief bekindj es Municipiul Bucureşti (Gemeindje Boekares), en zitj óp 'tzelfdje administratief niveau es de Roemeense districte. De Gemeindje Boekares is óngerverdeildj in zès sectore.
Gebaore
Luuj die zeen gebaoren en getaogen in Boekares.
Redange (kanton)
Redange is ein vaan de twelf kanton in Luxemburg. De hoofplaots is Redange.
Geografie
Redange heet 'n oppervlak vaan 267,49 km², en is daomèt 't twiede kanton in Luxemburg. 't Grens aon de kantons Diekirch, Mersch en Capellen.
Demografie
Volges de census vaan 2014 heet Redange 'n inwoeneraontal vaan 17.086, en 'n deechde vaan 63,9/km². Heimèt is Kanton Redange 't negende kanton.
Gemeintes
't Kanton is oonderverdeild in 10 gemeintes:
Mario Draghi
Mario Draghi OMRI (3 september 1947, Roeme) is 'nen Italiaonsen ikkenemis, baankeer, academicus, ambteneer en polletiekus dee sinds 13 fibberwarie 2021 de premier vaan Italië is en vaan 2011 bis 2019 de prizzedent vaan de Europees Centraol Baank waor.
Nao 'n lang carrière es academisch ikkenemis in Italië góng Draghi in de 1980'er jaore wèrke veur de Wereldbaank te Washington D.C.. In 1991 kierde heer trök nao Roeme um d'n Directoir General te weure vaan 't Dipartimento del Tesoro in 't Italiaons ministerie vaan Financies. In 2001 góng heer wèrke veur de baank Goldman Sachs. In 2006 woort heer de Goevernäör vaan de Baank vaan Italië. Zien carrière aldao zou al gauw ziech gans en al riechte op de kredietcrisis vaan 2008.
Heer leet dees rol achter ziech wie heer in 2011 door d'n Europese Raod woort genomineerd tot Prizzedent vaan de Europees Centraol Baank. Heer góng euver dit instituut in d'n tied vaan de Eurocrisis en heer woort bekènd in gaans Europa veur zien attitude roondum 't redde vaan d'n Euro: "We are prepared to do whatever it takes to prevent the Euro from falling" ("Veer zien veurbereid um al te doen um de val vaan d'n Euro te veurkoume"). Nao zien opmerking goof 't 'n dudelek veraandering in 't ikkenomisch vertrouwe in de Eurozone.
In 2014 woort Draghi door 't tiedsjrif Forbes oetgerope tot d'n 8e mechtegste maan op de wereld. Fortune neumde häöm in 2015 es d'n twiede belaangriekste leier op eerd. Paul Krugman besjreef häöm in 2019 "de groetse baanker in de modernen tied". Zien monetair polletiek heet häöm bij väöl lui bekènd gemaak es "de redder vaan d'n Euro" gedäörende de crisis. Ziene bijnaom in de Europese media woort Super Mario nao 't Japans-Italiaons icon oet de videogames-wereld, Mario (Nintendo).
Draghi kroog ouch de nudeg kritiek es premier. Zoe woort heer door väöl Italiaone gezien es e symptoom vaan de nao-oorlogse Italiaonse traditie vaan technocratie: 't idee tot eder zoeväöl jaor 't nudeg is in Italië um vaan democratie nao technocratisch beweend te kiere, zoonder verkoze politici en mèt nao veure gesjove weitesjappers die gein polletiek legitimiteit höbbe. Vaanoet linkse hook kraog Draghi de kritiek tot heer 't groet-kapitaol zou dene in plaots vaan 't Italiaons volk; zoe waore zien hervörmingsplanne deils nao veure gesjove es deal mèt 't multinational-bedrief McKinsey & Company.
Kaliningrad
thumb|250px|Owwe kathedraal in de sjtad thumb|250px|Graafmonumaent van [[Immanuel Kant naeve d'r kathedraal]] Kaliningrad (Калининград; töt 1946 Koningsbergen; Duutsj: Königsberg; Litouws: Karaliaučius; Pools: Królewiec) is 'n sjtad in Rusland en de hoofdstad van de oblast Kaliningrad. Kaliningrad wert van aodsher, zjuus wie d'r gaanse oblast, d'r Barnsjtèè geneumd en is gelaege in de historische regio Oost-Pruusses. De sjtad tèlde in 2002 430.003 inwoners.
De sjtad is gelaege an de kust van de Oostzieë, an de monding van de reveer de Pregolja (Pregel) en is e belangriek verkeersknooppeunt mèt 'ne zieëhave en belangrieke sjpoor- en waegverbindinge. D'r lóchhave heesjt Chabrovo. D'r is ooch väöl industrie: machineboew, metallurgische en lichtere industrie. Kaliningrad haat 'n universiteit, musea, theaters, opera, ballet en 'ne deretuin.
De sjtad Koroljov in de oblast Moskou hoosj bies 1996 ooch Kaliningrad en waor zjuus wie Kaliningrad verneumd nao d'r communisteleider Michail Kalinin.
Historie
De sjtad is oontsjtande roondöm de burcht van de Duutsje Orde die dao geboewd waoërt in januari 1255. Na d'r Twiede Waeltkreeg waoërt dis burcht ópgeblaoze en óp die plaatsj 't Hoes van de Sovjets geboewd. 't Moes 't besjtuurlek centrum waeëre van de regering van sjtad en oblast Kaliningrad, mae waoërt neet aafgeboewd in verbaand mèt d'r economische crisis in de jaore '80. D'r zeunt planne öm 't öm te vorme töt e handelscentrum.
Näöëge Bètste
miniatuur|500x500px|De "Näöëge Bètste" in 't aod sjtadhoes va [[Kölle.]] De Näöëge Bètste zeunt aafkomstig van e bies 1997 mäögelek anoniem middelieëuws manuscript, Van neghen den besten, dat gesjraeve waoërt nao 1291 en mäögelek dör Jacob van Maerlant. 't Is 'ne relatief kórte tekst van 585 verze. Hie-in sómt d'r auteur näöëge haelde óp, die es väörbeeld väör de miensjheed kènne dene. 't Waerk deende in gaans Europa ieëwelaank es richlien in de ieërecode van de ridderordes en is ooch in 't Duutsj, Fraans en Ingelsj gekaand.
Driej heidene
Driej christene
Guillaume Dufay
Guillaume Dufay, Dufayt of Du Fay (5 augustus 1397, woersjijnlek Beersel bij Breusel - 27 november 1474, Cambrai ) is 'ne Franco-Braobantse en Vlaomse kompenis in de koermeziek en de vreuge Renaissancemeziek. Heer waor actief in de vieftienden iew en is bekind um kompesities wie O Gemma, Lux et speculum (middel 15de iew).
In Venetië kaom in 1436 't Cononici handsjrif gereid mèt wèke vaan oonder aandere Dufay en Gilles Binchois.
Poupehan
Poupehan is e begrip óp 't Belsj en kan verwieze nao:
Belo Horizonte
thumb|300px|Collaasj vaan beziensweerdeghede in Belo Horizonte. Me zuut vaan bove nao oonder: 't Peleis vaan Tiradentes, de zetel vaan 't staotsbestuur; de Avenida Afonso Pena; d'n Alta Vila-torie; 't Rui Barbosa-plein; 't Mineirãostadion en de klokketorie vaan de Franciscuskèrk in Pampulha. Belo Horizonte (Portugese oetspraok: [ˌbɛloɾiˈzõtʃi], lètterlek 'sjoenen horizont') is 'n stad in Brazilië. 't Is de hoofstad vaan de staot Minas Gerais, boe 't mèt zoeget 2,7 mieljoen inwoeners ouch de groetste stad vaan is. In de ganse agglomeratie woene zelfs mie es vief mieljoen lui.
De stad is ind negentienden iew gebouwd es nui hoofstad vaan Minas Gerais. De aw hoofstad Ouro Preto, gelege op 'ne berg, waor te slech bereikbaar en te zier beperk in meugelekhede tot wijere greuj. Zoedoende woort 't de ierste geplande stad in Brazilië. In 't centrum, wat door e loedrech wegepetroen weurt gedomineerd, stoon nog väöl historiserende gebouwe. In de jaore daarteg en veerteg woort de stad e centrum vaan modern arsjitectuur, wie d'n opkoumenden arsjitek Oscar Niemeyer de opdrach kraog tot 't oontwerp vaan de wiek Pampulha. Boeten 't centrum weurt 't terrein al snel minder vlaak, um oetindelek in bergechteg gebeed euver te goon.
Jan Schröder
Jan Schröder (Keuningsboesj, 16 juni 1941 – Keuningsboesj, 4 jannewarie 2007) waas 'ne Nederlandse fitserenner.
Biografie
In zien wiejere carrière behaolde hae nog drie tweëde plaatsje en drie derde plaatsje in profwedsjtrieje op de waeg.
Later in zien carrière, in 1976, wón hae nog ein zilvere medaje biej de individuele achtervolging biej de Nederlandse baankampioensjappe.
Jan Schröder sjtórf op 65-jaorige laeftijd op 4 jannewarie 2007 in zien woonplaatsj Keuningsboesj.
Palmares
1961 1962 1964 1966 1967 1976
Lies van börgemeisters van Helje
De gemeint Helje, die tot 2010 besjting, haet de volgende börgemeisters gehad:
Bronne
Dees paasj is euvergenome van zie Nederlandstalig equivalent.
Lierneux
thumb|300px|Hoes in Lierneux va [[natuursjtèè en ömliestinge va blowwe sjtèè]] Lierneux (Welsj Lierneu) is 'n gemèngde in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj en besjtèèt oet 14 gehuchte, oeëbie op 1 januari 1977 de dörpe Arbrefontaine en Bra-sur-Lienne getrokke waoërte. `t Dörp liegkt an de reveer de Lienne die väöl visj bevat en dus erg geleefd is bie vissjers.
Demografie
Op d'r 1sjte juli 2004 wonde 3354 luuj in Lierneux op 'n oppervlakte va 92,07 km²
Aoëpe psychiatrisch instituut
Zuus wie 't Vlamsje Geel is Lierneux 'n dörp oeë al mieë wie 100 jaor psychiatrische patiënte werre opgevange in gastgezinne of in 't instituut.
Externe leenk
Website van de gemèngde
Váh
De Váh (Pruus: Waag, Hóngaars: Vág) is 'n ziereveer van de Donau en de lankste reveer van Slowakije. De lingdje bedreug 403 km. De reveer óntsteit oet de samevlöiing van de Witte Váh (Biely Váh) en de Zwarte Váh (Cierny Váh) die in respectievelik de Hoeage Tatra en de Lege Tatra óntspringe. De reveer sjèdj óngerwaeges nao 't wèste deze beide berg en löp door 't gebied det bekindj steit es Liptov (Pruus: Liptau). De belangriekste plaatse zeen hie Liptovský Mikuláš (bie 't gelieknamig stuujmaer) en 't historisch Ružomberok.
De Váh brèk vervólges bie de Klouf van Strečno door de Kleine Fatra (Malá Fatra) en buug veurbie Žilina, de groeatste stad aan de Váh, aaf nao 't zuje. De mónjing in de Donau bevindj zich bie Komárno. 't Debiet van de reveer is 196 m³/s.
Cristiano Ronaldo
thumb|Cristiano Ronaldo (mieët 2016) Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro (*Funchal (Madeira), 5 februari 1985) is 'ne Portugese vootballer, deë seër 2009 sjpieëlt bei Real Madrid, dat höam vuur 94 miljoen euro koch va d'r Britse vootbalkloeb Manchester United. Heimit woar 'r ee va de duësjte sjpieëlers bis 2013 en in 2015 woar 'r mieëtst scorende Real Madrid-sjpieëler oeëts. Ronaldo debuteerde in 2003 vuur 't Portugees hieërevootbalelftal, oeë noa 'r aavuëder in 2008, topscorer in 2014 en recordinternational in 2016 woeëd. Inmiddels speult heer bij Manchester United boe heer weurd geprezen wie unne held
Finnentrop
De op 250 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 40 oortsdeile (dörpe die behure bis de gemeinte).
São Tomé en Príncipe
São Tomé en Príncipe is 'n eilandnatie veur de kös vaan Afrika, in de Atlantische Oceaon en de Golf vaan Guinee. 't Besteit oet de eilen São Tomé, op zoe'n dreihoonder kilometer vaan Gabon, en Príncipe, op zoe'n twiehoonderd kilometer vaan Equatoriaal Guinee. São Tomé is ouch de naom vaan de hoofstad. 't Lendsje heet 'n creoolse bevolking en is iewelaank 'n Portugese kolonie gewees.
Bestuurleke indeiling
São Tomé en Príncipe is verdeild in twie provincies, São Tomé en Príncipe, en zeve distrikte, eint op Príncipe en zes op São Tomé. De verdeiling is de volgende (hoofplaotse vaan de distrikte tösse häökskes):
Fysische geografie
left|thumb|Pico Cão Grande (Groetenhoondspiek) op São Tomé. Mèt zoe'n doezend veerkentege kilometer is São Tomé en Príncipe nog neet haaf zoe groet wie Nederlands Limbörg en eint vaan de kleinste len op de wereld. De bei eilen zien deil vaan de Kameroenese lijn, die vaan 't Afrikaans vasteland euver Bioko, Príncipe en São Tomé nao Annobon löp. Alle berg oet de kette zien (aw) völkaone. São Tomé is boete 't groetste ouch 't mies bergechteg eiland vaan de twie - d'n hoegste punt, Pico de São Tomé, kump tot 2024 meter bove de ziespiegel. 't Hoegste punt vaan Príncipe is de Pico de Príncipe op 948 meter. Zoeget gans 't land ligk bove d'n eveneer, welken evels 't zuidelek oonbewoend eilendsje Ilhéu das Rolas doorsnijt. 't Klimaot is tropisch, wat wèlt zègke werm en vochteg gans 't jaor door. In 't hoegland is 't aonzeenlek keulder.
Levende natuur
De levende natuur vaan São Tomé en Príncipe is typisch veur de geïsoleerde eilen die 't zien. 't Eineg landzoogdier wat me vint is de Santomese spitsmoes (Crocidura thomensis); wijer zien ouch versjèllende vleermuis endemisch. Oonder de door de mins ingeveurde zoogdiere vint me boete ratte en verwèlderde verkes (Sus scrofa) ouch de mona-aap (Cercopithecus mona). Wie wel mier eilen zien São Tomé en Principe relatief riek aon veugel; oonder de bezunderste (taxonomisch geïsoleerde, zoonder ing verwante) zien 't São Tomé-kortstertsje (Amaurocichla bocagei), de São Tomé-groetsnavel (Neospiza concolor) en Dohrns lijstertimalia (Horizorhinus dohrni). Ouch inheims zien hei de reuzehoningzókker (Nectarinia thomensis of Dreptes thomensis), de kritiek bedreigde kleinen oliefgreunen ibis (Bostrychia bocagei) en Newtons klawweer (Lanius newtoni). Wat betröf de plante vint me hei versjèllende reuzebegonia's.
Bevolkingsgróppe
Wiedoet de mieste lui op São Tomé en Príncipe zien vaan gemink Kaukasisch en Afrikaans blood, in versjèllende gradaties. Me oondersjeit Europeaone (veural Portugeze), mestieze (naomkoumelinge vaan Portugese koloniste en slaovevrouwlui), Angolares (e vèssersvolk wat vaan Angolese slaove aof zouw stamme en aon de zuidkös vaan São Tomé leef), Forro's (naokoumelinge vaan bevrijde slaove), serviçais (contrakarbeiders vaan örges aanders oet lusofoon Afrika), tongas (kinder vaan serviçais gebore op de eilen) en Aziaote (veural Chineze en Macauers). Taol (zuug direk oonder) en religie verbinde de gróppe euver 't algemein.
Taole
De officieel taol is 't Portugees. Daoneve weure drei op 't Portugees gebaseerde creooltaole gesproke. 't Mies gesproke is 't Sãotomense of Forro, wat me op 't groetste deil vaan São Tomé huurt. De Angolares spreke evels Angolar, wat me aon de zuidooskös vaan 't eiland nog wel huurt. Príncipe heet weer 'n aander taol, 't Principense. Dit zouw mèt oetsterve zien bedreig en nog mer door 'n minderheid vaan awwer lui weure gesproke. Alledrei de creooltaole zien es nationaol taole erkind.
Historie
De eilen waore oonbewoend wie de Portugeze ze ind vieftienden iew aontroffe. Traditioneel hèlt me es oontdèkkingsdata aon: 21 december (H. Thomas) 1471 veur São Tomé en 17 januari (H. Antonius) 1472 veur Príncipe (vreuger São Antão, wat noe nog de naom vaan de hoofplaots is). Sinds 1502 hèt São Antão Príncipe, nao de prins vaan Portugal. Vaanaof 1493 begóste de Portugeze 't land te kolonisere; veur de teelt vaan sókkerreet woorte slaove gebruuk die vaan 't Afrikaans vasteland kaome. 't Waor lesteg um koloniste nao de eilen mèt hun oonbarmherteg klimaot te trèkke; 't woort veural 'n dwaangkolonie veur Joede en aander oongewunsde börgers. Tege 't ind vaan de zestienden iew begós de sókkerhandel in te zakke, umtot me in Amerika intösse beter en productiever kolonies had gestiech. São Tomé woort noe veural 'n doorveurhave veur slaove op weeg nao de Nuie Wereld. In de negentienden iew kaom de landbouw hei obbenuits op, deeskier mèt cacao en koffie, boeveur de vröchbare völkanische bojem bezunder good gesjik bleek. Umtot de regering de plantaasjhawwers relatief väöl vrijheid leet, misbruukde väöl van hun hun mach um te slaove oet te buite. Ouch nao de aofsjaffing vaan de slaovernij in 1876 bleve zoe'n praktijke bestoon. Zoe kaom 't nog in 1953 tot 'nen opstand die woort neergeslage mèt d'n doed vaan hoonderder arbeiers, de zoegenaomde Batepá-slachting.
Tege 't ind vaan de jaore 1950 begós me in de Portugese kolonies oonaofhenkelekheid te eise. In de jaore 1970 gaof de regering vaan 't land dao-aon touw, wat op 12 juli 1975 tot de oonaofhenkelekheid vaan São Tomé en Príncipe leide. Ierste president woort Manuel Pinto da Costa. Vaanaof 1990 maakde 't land e perces vaan democratisering door, mèt vrij verkezinge veur 't presidentsjap, 't parlemint en lokaol euverhede, die sindsdeen ummer höbbe plaotsgevoonde. Wel greep in juli 2003 't leger kort de mach oet oonvrei euver gemeinde corruptie in de regering. 'n Couppoging in 2006 woort veurkoume.
Bronne
Veur dit artikel is veural gebruuk gemaak vaan 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel dees versie, wie ouch vaan en:Wildlife of São Tomé and Principe.
Lübbecke
De op 104 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 65,04 km², op 31 december 2018 25.490 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdiechte van 392 de veerkante kilometer.
Poupehan (satirisch programma)
Poupehan waor e satirisch programma van d'r BRT en de reeks waoërt in 1986-87 oetgezonde. 't Oonderwerp waor de Poupehan-affaire en van bekaande Belzje, politici en aander kópsjtukke, waore póppe gemaakt. 't Programma doog inspiratie óp bie 't Ingelsje Spitting Image.
Rouen
Oontdèkking aodste Limburgse dialektekste
In 2002 oontdèkde de dialektologe Frens Bakker en Joep Kruijsen ach vertalinge van 't biebelverhaol d'r verlaore zoon in versjèjje Limburgse dialekte in de archieve va Rouen. Volges Pierre Bakkes gèèt 't öm de groeëtste oontdèkking väör 't Limburgs saer d'r vondst van 't Mestreechse Sermoen.
Algemèng
Rouen wert dörkruusd dör de Seine en driej klènger ziejrevere: de Aubette, de Robec en de Cailly. D'r wonne in 2007 115.000 luuj in de sjtad en nog èns 410.000 in de boetewieke. Rouen is 'n aow industriesjtad. 'n Klèng minderhèèd in Normandië sjprèkt nog 't Normandisch. Frankriek erkènt gèng minderheidstale in 't kader van 't Europees Handvest en 't Normandisch is 'n sjtaerk bedreigde taal.
Amis, c'est donc Rouen, la ville aux vieilles rues, Aux vieilles tours, débris des races disparues, La Ville aux cent clochers carillonnant dans l'air, Le Rouen des châteaux, des hôtels, des bastilles, Dont le front hérissé de flèches et d'aiguilles Déchire incessamment les brumes de la mer ;
Gesjiedenis
De aodste sjpore va miensjeleke bewuëning sjtamme oet d'r zèsde-viefde ieëw v. Chr. oet de La Tène-cultuur. De sjtad Rouen is gesjticht in d'r Romeinse tied en hoosj doe Rotomagus. Roto betekent kar en magus, maert. In de driejde ieëw belaefde de Romeinse nederzetting häör hoeëgtepeunt. Me vindt d'r zelfs 'n amfitheater oet dae tied.
Vanaaf d'r driejde ieëw beginne de Germaanse invalle. In d'r ieëw d'r op waoërt d'r örsjte kathedraal geboewd en d'r örsjte bisjop beneumd, d'r Heilige Victrice. Roond 800 beginne de invalle van de Noormanne.
Jeanne d'Arc
In 1419 wert Rouen bezat dör de Engelsje. In 1431 wert Jeanne d'Arc van Orléans in Rouen berech en verbraand op d'r braandsjtapel umdat ze de Fraanse how geleid in hunne taegesjtaand taege d'r Engelsje bezètter. In 1449 geet Rouen truuk nao Fraankriek.
Moderne tied
In 1870 waoërt Rouen bezat dör de Duutsjers. Ooch waor de sjtad betrokke bie d'r Ursjte en d'r Twiede Waeltkrèèg. In d'r lètste krèèg zeunt väöl besjadiginge aa-gerich dör bommewerpers.
Gebaore in Rouen
Gustave Flaubert, sjriever, gebaore 12 december 1821. Flaubert sjreef o.m. Madame Bovary en L'éducation sentimentale, histoire d'un jeune homme.
Landboew
Mit landboew weurt 't proces van 't producere van voeding, blomisterie- en boumkwaekeriegewasse aangeduud, zoawaal doer 't gruje van gewasse as doer 't fokke van viè. 't Gruje van landboewgewasse weurt akkerboew genumd, 't houwe van taam dere weurt vièteelt genumd. Verder zunt d'r ouch noch de greunteteelt, fruitteelt, blomisterie en boumkwekerie. De landboew is globaal gezeen de economische sector mit de meiste wirknummersj.
Ougste
De wèltproductie van 'n paar belangrieke landboewproducte in 2002, in miljoen ton, gebazierd op sjattinge van de USDA:
Houfgroepmetaal
De houfgruup in 't periodiek systeem waere gevörmp dore elemente wobie 'n p-orbitaal 't lits-toegeveudje elektron bevatj. De zwaorder elemente vanne boorgroep, kaolstofgroep en stikstofgroepe waere de houfgroepmetale geneump veur die te óngersjeie vanne euvergangsmetale, de lanthanide enne actinide. Wen 't begrip houfgroep wuuertj oetgebrèdj mit elemente wobie 't litste elektron ouch in 'n s-orbitaal maag waere geplaats den waere de alkali- en aerdalkalimetalen ouch toete houfgroepmetale geraekendj.
Wille
Wille (Nederlands: Wellen) is e dörp en 'n gemeinte in Belsj Limburg, in 't arrondissemint Tóngere, in de westeleke Haspegouw, t'n ooste vaan Sintruin.
Houfgroepmetaal
De houfgroepmetalen höbbe gemein det die metallieke geleiers zeen en det de bandj worin dees geleijing plaatsvindj veurnamelik oet p- of s-golffuncties besteitj (en neet oet d- of f-functies). Dit is e wichtig versjil ómdet p- en s-benj door häöre grótteren euverlap meistes väöl breier zeen. De elektrone genieëke daoveur mieër 't ideaal van e vrie elektronegaas.
Ouch is häör sjemie meistes get einveljiger ómdet 't minder mitein concurrerendje oxidatietoestenj guuef. Waal truuedj bieje zwaorder elemente döks 'n inertie op inne s-orbitaal: de meis-veurkómmendje ionlajing wuuertj twieë lieëger (de s-elektrone) es 't groepsnómmer. In taengestèlling toete de- en f-metale zeen de ione döks neet gekluuerdj. Veur gekluuerdje ione zeen ónalik gevöldje d- en/of f-orbitale nuuedig die kórt zat biejein ligke veur euvergeng in 't zichbaar gebied meugelik te make. Bieje houfgroepmetale zeen slechs gans laeg of juus gans gevöldje d- en f-orbitale dao.
Sjema
Hie-ónger volg e sjema mit alle houfgroepmetale.