cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kesjteël Sjtein
Gesjiedenis en beweuners
Nao Daniël kaom ziene sjoanzoon Willem van Brederode in 't bezit van 't kesjteël en vervolges de femielies Van Heinsberg, Van Bronckhorst-Batenburg, De Merode en 'n Boheems gesjlach Kinsky. Tiedes de Franse Revolutie kaom 'n eind aan 't bewèndj van de Kinsky's en woort 't bezit euver 'n aantal erfgename verdeild. De nuuje eigenaer woort dan de baron Van der Marck.
Es tösje 1795 en 1815 ein gravin mèt de naam Von Wickenburg alle aandeile van Sjtein opkoch, woort zie de nuuj eigenaresse, mèr häöre zoon verkoch 't weer in 1828 aan de Luukse arts Joseph Dejaer. De volgende eigenaer woort 'ne Luukse renteneer, Edward Wauters. Hae verkoch 't landjgood in 1910 aan de barones De Villenfagne de Sorinnes.
In 1917 woort 't kesjteël en 't park opgekoch door 'ne houtsjpeculant, dae naodat veur 't terrein 'n kapverbod woort aafgekondigd, 't complex verkoch aan de Congregatie van de Misjenarisse van 't Heilig Hart. Vanaaf dae tied brook 'n periood van rös en vreeje aan veur 't kesjteël.
't Kesjteël woort in de volksmóndj meë en meë bekènd ónger de naam "'t Missiehoes".
Mansardedaak
[[Plaetje:Mansard-section.gif|thumb|250px|right| Constructie van 'n mansardedaak.
Ridge beam = nokbalk, rafter = dakspant, ceiling joist = dwarsbalk, curb = langsdrager]]
Vanaaf de tweëde hèlf van de 19e eëuw woort dit daaktype völvöldig toegepas óm de zölderverdeeping van (klein) weuninge te vergroate. Oeteinloapende aspecte zoaes boewkoste, gebruuksdoel en esthetiek bepaole de veur- en naodeile van de kónsjtruksie.
thumb|250px|right| [[Château de Dampierre in Dampierre-en-Yvelines. Dit is de oarsjprunkelike vörm van 't mansardedaak: róndjóm. De drie deile van 't hoofgeboew höbbe 'n plateau in 't midde.]]
Toepassing
'n Mansardedaak waas, veur ruumdewins in klein vriesjtaonde weuninge, allein zinvol in gebiede wao boewsjtein erg duur ware. In Duutsjlandj waas de Grundsteuer (onroerendgoedbelasting) van belang: die woort geheve euver ganse verdepinge, neet veur de boewlaog direk ónger 't daak. Ouch in anger gevalle koosj 't zeen dat de belasting- of boewverordeninge ein rol höbbe gesjpeeld.
Bie riejkeshoeze, die es 't ware opein aafgesjteund zeen, kan de kapkónsjtruksie 'n bietje lichter zeen zoadat de naodeile minder zjwaor waege. In groate geboewe zitte de kónsjtruksie-elemente minder in de waeg en sjprink 't veurdeil van de groate ruumde mèt gooj lóchcircelatie in 't aog, wat de toepassing es dreuëgzölder algemein toepasbaar maak. Vandao de ventilatie-aopeninge diets te dèks zuus in ’t daak, zuug de foto hiebie van 't broewhoes in Fallersleben.
Ómdat de vörm van 't daak de boewmeister alderleij meugelikheje beejt, is de kónsjtruksie bie meë luxueus boewwerke in zjwang gewaes. Bie geboewe die haoks op de nokrichting groat zeen is 't ouch ein meneer óm de nokheuëgde te beperke en 'n boetesjpaorig groat daak te vermieje.
Internationaol Fonetisch Alfabet
't Internationaol Fonetisch Alfabet of IPA is 't bekinste veurbeeld vaan e fonetisch alfabet. 't Is e systeem wat is geriech op 'n perceis transcriptie vaan alle opeinvolgende spraokklaanke. 't IPA is groetendeils gebaseerd op 't Latiens Alfabet, en bedach door Paul Passy in 1886.
thumb|800px|right|'t Ganse IPA
Donjon
'ne Donjon is 'ne middeleëuwse, zjwaore, verdedigingstaore, meistal geboewd óp 'ne hoage heuvel, de opperhaof, dae deil oetmaak van 'n motte. De donjon waas meistal de hooftaore van ’n börch en waas bie 'ne aanval op de börch van boete in utersjte noad de lètste plek óm te vlöchte. De eësjte donjons ware van hout; later, nao de (her)oetvènjing van de baksjtein, woorte donjons van sjtein geboewd. De naam donjon is van Latiens-Germaanse oarsjpróng; dominus m.a.w. plaatsj van de hieër.
'ne Donjon waas aanvankelik ein zelfsjtèndig boewwerk. In väöl gevalle woorte róndjóm de donjon in de loup van de tied anger geboewe opgetrokke en dèks woort de donjon opgenómme in 'n ómmoerde vesting. Zoa óntwikkelde zich 't kesjteël, wobiej de donjon deende es lètste toevlöchsaord.
Dit einvoudig type kesjteël woort völ geboewd door de neet-kapitaalkrachtige adel, de neet-edele vrieje en deginnige die tot de ridderklasse beheuërde. De hoagste donjon van Europa maak deil oet van 't kesjteël van Vincennes in Vincennes (Frankriek).
Krakau
Kraków of Krakau (Duits) is de op twie nao groetste stad vaan Pole en ein vaan de ajdste. In 2014 woende dao 759.144. Ze ligk aon de Wisła rivier in de regio Mało-Polska. De stad is gestiech in de 7e iew nao Christus, en waor de hoofstad vaan Pole tösse 1038 en 1596. Tösse 1846 en 1918 waor ze de hoofstad vaan 't Groethertogdom vaan Kraków.
Kraków weurt gezeen es ein vaan de veurnaomste centra vaan de Poolse wetesjappelijke, kulturele en artistieke utinge. De stad is ein vaan de mies veurnaome toeristische plaotse in Pole (7 miljoen bezeukers per jaor). Bekinde trèkpleisters zien de Groete Mèrret mèt de St. Maria Basiliek, 't Wawel Kestiel, en de reste vaan de middeliewse stadsumwalling: de Barbican mèt de St. Florian Poort. 't Historische centrum vaan Kraków is sinds 1978 oonderdeil vaan de UNESCO Wereldheritaasjlies, same met de aw Joedse wiek Kazimierz.
Andrzej Duda, de Poolse prizzedènt, waor gebore in Krakau.
Mechele
Mechele kènt verwieze nao:
6 jannewarie
6 jannewarie is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is de zèsden daag vaan 't jaor; in e gewoen jaor koume heinao nog 359 daog, in e sjrikkeljaor nog 360. 6 jannewarie is in de Roems-Kathelieke Kèrk d'n daag vaan Dreikeuninge.
Maog
'n Maog is 'ne persoean dae gein geslechsbetrèkkinge haet gehadj. 't Waord wuuertj veural gebroek veur maedjes en vrólje. Den wuuertj gezag det die nag "in ónsjöldj verkieëre". 'n Maog kan zowaal gekaoze höbbe gein geslechsverkieër te höbbe gehadj, es ouch oet toevelligheidsraejene noeatj dao-aan te höbbe gedaon, en 't guuef zelfs gedwónge maogdje. Ouch kan emes nag gewuuen maog zeen vanwaengen 'ne jónge laeftied.
In religies höbbe maogdje döks 'n speciaal status.
Belaeving
In väöl culturen en geluive, worónger kristelike kirke bie 't protestantisme en 't katholicisme, mer ouch in de islaam en anger godsdeenste, wuuertj e groeat belank gehech ane maogdjelikheid vanne man en/of de vrouw bie 't huwelik. In väöl culture wuuertj aevel tösse de man enne vrouw mit twieë maot gemaete: dao wo van vrólje wuuertj verwach det ze kuus laeven en gein seks veur 't huwelik höbbe, doon väöl manskaerele häör ieëste seksueel ervaring op veur 't huwelik of bie 'n prostituee. 'n Vrouw die veur 't huwelik geslechsgemeinsjap haet gehadj wuuertj dao döks gezeen es "ónkuus", "ónrein" of 'n hoor. Zelfs wen 'n vrouw ónvriewillig häör maogdjelikheid haet verlaore door 'n verkrachting wuuertj ze döks gestigmatiseerdj. In sómmige culture wuuertj aangenómme det ze de verkrachtig zelf haet oetgelok en wuuertj ze verstoeaten es 'n sjanj veure femielje of gedwónge mit häöre verkrachter te troewe. Sómmige stèlle doon veur 't huwelik aan anaal seks ómme maogdjelikheid toet nao 't huwelik te beware.
Ónwaorheje
t'n Ónrech wuuertj sómtieds veróngerstèldj det 't bestaon van e maogdjevlees de maogdjelikheid vanne vrouw kan bewieze. Ouch suggereertj naam det 't e vlees betröf, inplaats e rendj weefsel, det bieje ieëste penetratie ummer zów bleuje. E maogdjevlees kan aevel al zeen ingesjäördj door neet-seksueel aktiviteite, wie sport of 'nen helle val van 'ne fietsj. In väöl culture waere de bebleudje lakes nao de huweliksnach gezeen es bewies van maogdjelikheid en wuuertj 'n vrouw die neet bleudj gezeen es emes die al veur 't uwelik seks haet gehadj en daomit ónkuus is. Veur perbleme te veurkómme nump de vrouw döks e klei flesjke dereblood mit det ze tiejes de gemeinsjap euver 't lake geutj. Anger ónwaor bewaering zeen det maogdje minder legen of 'n anger liefsgäör höbbe, det häör vagina strakker is of det me vanne óntmaogdjendje geslechsgemeinsjap neet zwanger kan waere. Sómmige vrólje dörve hiedoor gein tampons te gebroeken en neet te masturbere (veural neet mit hölpmiddele wie dildo's), oet sjrump det häör vagina hiedoor minder strak wuuertj of 't maogdjevlees insjäörtj.
Seksueel revoluusje
De seksueel revoluusje haet 'ne groeaten invlood gehadj oppe belaeving van maogdjelikheid. Door baeter seksueel veurlichting zeen väöl ónwaor verhaole ónger mit naam jóngere de welt oetgehólpe. De ról van religie die kuusheid, maogdjelikheid en seks veur 't kriege van kinjer veursting woort trögkgedrónge. Boetedet woorte besjurmings- en anticonceptiemiddele wie de pil en 't condoom almieë geaccepteerdj, wodoor seks almieë get woort óm van te genete zónger aan eventueel gevolge te hove dinke. Hiedoor woort ouch minder lestig gedaon euver maogdjelikheid en seks veur 't huwelik en woort 't ummer gewuuener det me veur 't huwelik ein of mieëder seksuuel relaasjes haw. De laeftied vanne ieëste seksueel ervaring vertuuentj hiedoor in óntwikkeldje lenjer 'nen dalendjen trand.
Hiedoor wuuertj maogdjelikheid ónger jóngere in lenjer wo de seksueel revoluusje is doorgedrónge sómtieds zelfs gezeen es get woveur me zich sjaamp. Seksueel ervaring wuuertj döks gezeen es 'ne steeg nao vólwassenheid. Väöl jóngere en zelfs vólwassene lege daoveur euvere laeftied van häör óntmaogdjing of doon gein maog mieë te zeen dewiel det nag waal zoea is. Angerzieds is ouch 'n taengebewaeging mirkbaar: me vindj geslechsgemeinsjap get det mót blieve gerizzerveerdj veure waor leefdje en det me neet inkel en allein daomit mót beginnen oet sociaal drök van vrunj. Sómmige luuj vinjen 't gein fijn idee wen de partner al hieël väöl seksueel relaasjes haet gehadj. Anger luuj waorsjoewe veur eventueel gevolge wie SOA's en óngewunsdje zwangersjappe. Wiejer wuuertj vanoeten evangelischen hook 't doon van maogdjelikheidsgelofdjes aangemeujig, womit me belaof mit gemeinsjap te wachte toet 't huwelik.
Óntmaogdjing
De ieëste geslechsgemeinsjap, ouch waal kórtewaeg "d'n ieëste kieër", is ouch de óntmaogdjing (defloratie). Dees term wuuertj veur zowaal manskaerelen es vrólje gebroek. Zowaal vriewillige es ónvriewillige penetratie vanne penis inne vagina waeren es óntmaogdjing gezeen.
Tródsdet d'n ieëste kieër es hieël biezunjer wuuertj gezeen, wuuertj deze meistes neet es hieël fijn ervare. Neet allein haet eine vanne partners of allebei gein ervaring mit seks, ze zeen ouch nag seksueel opein ingespeeldj. Dore zieëne blief de opwinjing döks oet wodoor de vagina neet naat wuuertj of de penis neet zat stief, wodoor de penetratie lestig of pienlik verlöp.
De laeftied worop me de maogdjelikheid verluus versjiltj de geslech en de landj. Laeftieje loupe sterk oeterein van sómtieds slechs 11 of 12 toet (wied) baove de 30 jaor. Óngerzeuk is verrich gewaore nao 15-jäörige in 24 lenjer. Hie-oet zów blieke det 23,3% vanne Nederlandjse jónges en 20,5% vanne Nederlandjse maedjes gein maog mieër is. Nederlandj is hie-in geinszins de koplouper; det zeen Oekraïne veure jónges mit 47,1% en Ingelandj veure maedjes mit 39,9%. Achteraan staon Spanje bieje jónges mit 17,2% en Macedonië bieje maedjes mit 2,7%. 'n Óngerzeuk van UNICEF oet 2001 goof es rizzeltaot det in 10 vanne 12 óngerzóchdje lenjer mieër es twieë-derdje de maogdjelikheid haet verlaore veuren twintjigste verjäördig. Volges gemiddelgezien.nl is de gemiddeldje laeftied worop me wuuertj óntmaog veur Nederlenjers 16,7 jaor en guuef 't 'nen dalendjen trand (in 1980 waas dit nag 17,3 jaor). Volges KRO's De Wandeling is 2% vanne luuj baove de 30 jaor nag maog. Euveriges wuuertj euvere laeftied worop de óntmaogdjing plaatsvindj hieël regelmaesig gelaoge, zelfs in óngerzeuke, ómdet me zich in väöl óntwikkeldje lenjer d'rveur sjaamp pas laat te zeen óntmaog gewaore, dewiel me in traditioneel culture juus lever neet wiltj toegaeven al veur 't huwelik seks te höbbe gehadj. De betroewbaarheid van dees óngerzeuke blief hiedoor döks achter.
Maogdjelikheidsteste
Vrólje en maedjes waere sómtieds óngerwórpen aan maogdjelikheidsteste door häör femielje of (toekumstige) sjoeanfemielje, gegróndj oppe aannaam det maogdjelikheid sumpel kan waere aangetuuendj door 'nen dokter of zelfs door 'ne neet-medisch gesjoealdje persoean. Maogdjelikheid kan me medisch neet achterhaole, behauven es spraok is van verkrachting of van seksueel misbroek bie jóng kinjer, get det waal dudelike späör kan achterlaote.
In feite bestaon twieë teste, bei gegróndj op foutieve aanname:
Wiejer guuef 't ouch manskaerelen en femieljelede die de toekumstig broed "screene", eventueel mit behölp van 'ne privé-detectief. Deze kan óngerzeuk plieëge nao eventueel relaasjes in 't vergangene of bezeuk aan 'n kliniek veur 'n maogdjevleesherstèloperaasje.
De betroewbaarheid van dees vaginaal teste is nihil. E maogdjevlees kan aafwaezig zeen of al zeen ingesjäördj door neet-seksueel aktiviteite. Ouch de strakheid van 'n vagina is geine betroewbaren indicator; sómmige vrólje höbben eimaol kleinder en strakker vagina's es anger. Vagina's zeen elastisch en kónne zelfs nao 'n gebaordje weer aeve strak waeren es bieje ieëste gemeinsjap. Boetedet kónne ouch hie neet-seksueel aktiviteite wie sport de rèkbaarheid vanne vagina vergruuete. Toch gaeve sómmige dokters in islamitische lenjer certificate van maogdjelikheid aaf, wersjienlik veur de maedjes te besjurme of ómdet ze geldj d'rveur kriege.
De Britse regering leet immigrerendje vrólje 'n maogdjelikheidstes óngergaon inne veróngerstèlling det de verklaoringe van maogdje betroewbaarder wore. In 1979 publiceerdje de Guardian hie-euver worop de regering 't beleid haet aafgesjaf.
Maogdjelikheidsteste geljen es hieël controversieel en ónethisch. Vrólje en maedjes óngergaon dees teste döks taengen häöre wil en ónger zwaor sociaal drök en zeen 't es vernaederendj. De praktiek is in stried mit 't princiep van privacy en ónsjenjbaarheid van 't lief. Boetedet wuuertj 't feit det slechs vrólje en neet manskaerele hie-aan waeren óngerwórpe gezeen es hypokriet.
Maogdjelikheidsfraude
Ónger maogdjelikheidsfraude vèltj alles womit 'n vrouw of e maedje bewies van maogdjelikheid fabriceertj dewiel ze dit neet mieë is. Ómdet in väöl vel maogdjelikheid wuuertj aangenómme op controversieel argumente is 't meugelik det 'n vrouw t'n ónrch es neet-maog wuuertj bestempeldj en mót ze "bewies" fabricere. Dit kan ónger anger door:
Brand (Nut)
thumb|300px|right|'t Gehuch Brand Brand is 'n buurtsjap tösje Tersjtraote en G'n Hèl in de gemeinte Baekdale in 't Heuvelland va Zuud-Limburg. De beboewing bevingk zich vuural langs d'r Branterwaeg, 'ne holle waeg richting Pletsjbaek. Daoë sjtunt 'n aantal vakwerkhoeëzer. In 2002 woeëne d'r óngevier 20 luuj.
Saeër 2003 haat 't gehuchske 'n eige plaatsnaambord, umdat Brand eigelik ten ónrechte es óngerdeil van Tersjtraote woert besjouwd. Eine haoëf haat es opsjrif Op genne Brant.
Ammoniak
Ammoniak is 'n anorganische verbinjing van stikstof en waterstof mit de molecuulformuulNH3. De structuur van de verbinjing is neet vlaak, meh vörmp 'nen tetraëder mit 't stikstof inne midde. 't Molecuul is oetgespraoke polair. In 't miensjelik lief wuèrtj door aafbraak van eiwitte de euvermaot aan stikstof oet 't lief aafgeveurdj via de nere in de vorm van 'n in water oplosbaar ammoniumzawt. In de laever wuèrtj es tösseperduk 't toxisch ammoniak gevörmp.
Ammoniak is bie kamertemperatuur e kluèrloas vergiftig en branjbaar gaas mit 'ne karakteristieke, sterk-prikkelendje gäör. 't Gaas is in hièl groate wieväölheje (toet waal 33 massa%) in water oplosbaart:
Dees oplossing steit bekandj es ammonia (mer in de vouksmóndj ouch döks ammoniak) en is basisch. De baovestäöndje reaksje is ouch e sjoalveurbild van 'n zoer-basereaksje.
SV Austria Salzburg
Door häör anticommercieel doel en attitude kraog de club väöl bijval vaan voetballeefhöbbers oet binne- en boeteland die meinde tot 't modern voetbal te commercieel waor gewore. Mèt deze steun maakde de club 'nen oongezenen opmarsj, en in 2015 promoveerde ze zelfs nao de 't betaold voetbal (Erste Liga). 't Seizoen dao-op kaom de club evels in zwoer financieel probleme. Nao e faillissemint góng ze weer trök nao 't amateurvoetbal.
Ham
Ham kènt zin:
Berghem (Limburg)
Berghem ies 'n buurtsjap van Gulpe in de gemeinte Gulpe-Wittem. De 5 häöf en hoezer liegke op de Gulpenerberg mèt 't oetziech op o.m. (kortbie) Wittem en Gulpe. De naam geit truuk nao berg en heim. In 2003 wone d'r 15 luuj.
Preester
'ne Preester ies in de Katholieke kèrk en bie de Juudde 'ne man (gein vrouw) dae es bemieddelaer sjteit tösje God en de luuj. Bie de Juudde waor 't oarsjprónkelik eder familie- of sjtamhoof. Nao de boew van de tempel in Jeruzalem door Salomon ies 't erfelik preestersjap óntsjtange. Versjeie generaties houwe ums de beurt de tempeldeens. In 't Christendom ies Jezus de hoagepreester veur ièwig. Door zien zelfopoffering ies hae de enigste bemiddelaer tösje God en de luuj. Naodat de Hemelvaart van Christus houw plaatsgevónge, weure in de kèrk preestersj gewiejd, es vertegenwoordigersj van Christus.
Nao 't concilie van Trente volge aansjtaonde preestersj 'n weitesjappelike en geistelike sjtudie aan 'n seminarie. 't Groat seminarie van 't biesjdom Remung bevingk ziech in Rolduc bie Kèrkrao. Allewiel gebeurt de opleiding ouch aan theologische faculteite van universiteite. Sóms vingk de sjoaling en vörming in kloastersj plaats. Nao de sjtudie weure ze door de biesjop gewiejd. Dat ies 't sacrament van 't preestersjap. Allein de preester maog veurgoon in de viering van de Heilige Mès of Eucharistie. Hae maog ouch bepaalde sacramente toedene zoa-es huwelike inzegene, duipe, de biech huère en kranke zauve.
Kleiing
thumb|250px|Preester bie de Heilige Mès 'ne Preester (pesjtoar en keplaon) dreug allewiel e zjwart kostuum en e zjwart euverhumme. Dao-ónder e wiet sjtief boord. Sóms weurt ouch e gewoon pak gedrage in 'n gedèkde kleur (zjwart-gries) mèt es herkènningsteike 'n (zilvere) kruuske op de revers. Tot in de jaore 70 van de 20e ièw droge preestersj 'ne zjwarte toog en op de kop 'ne zjwarte bonnet. De toog ies 'n lank kleid dat mèt 33 knuipkes gesjlote weurt. 't Getal 33 zou wieze nao de laeftied van Jezus es miensj. Bie liturgische vieringe drage preestersj 'ne albe, dat ies 'n wiet linne of ketoene ónderkleid, dat umhoag gehoute weurt door 'ne singel of kaord. Euver de albe weurt 't kasuifel gedrage. Dat ies 'n, meistal gedecoreerd en verseerd, euverkleid zonder moewe.
Liturgie
Nao gelang de kleure van de liturgie were de kleier van de celebrant en assistente aangepas. Paars veur de advent en de vastetied. Wiet op Wiette Dónderdig, van Paosje tot Pinkstere, op Kaersjmes tot aan Driekeuninge en op 't fiès van de Heilige Drie-einheid; greun op de zóndige door 't jaor nao dees twiè lètste fièsdaag; roze op de driede zóndig van de advent (Gaudete) en de veerde zóndig van de vaste (Laetare) en zjwart op Goje Vriedig.
Beeck (Jellekerke)
thumb|Ing auw kaart va Beeck en zing direkte umgeëving. Beeck is e sjtadsdeel va g'n Dütsje sjtad Jellekerke i g'ne bondssjtaat Noardrien-Wesfale. D'r wuëne 517 minsje (sjtank: 30-06-2011) op 'n flaak van ungeveër 4,6 km², wat as dunbevólk kin weëde gezieë vuur e sjtadsdeel (namelig: 112 inwuënesj je km²). Beeck kunt aa zinge naam durch d'r Beeckfließ, deë durch 't plaatsjke sjtrumt. 't Reveerke kunt terech i d'r Worm, deë lieët noa d'r Roer, deë oetintelig sjtrumt i d'r Maos bei Remung.
Beeck litt op 'n hoeëgte van 70 bis 94 meter boave zieësjpieëgel. D'r Beeckfließ is 't lieëgsgeleëge sjtök va g'ne veëdel. Allewaal me kalt va e sjtadsdeel, functioneert Beeck mieë as e dörp, wat 't óch woar bis de plaatsj bei Jellekerke woeëd geveug. D'r naam Beeck susjereert Nederfrankische (dus Limburgse) invluëj i g'ne sjtrieëk oeë Beeck litt. Beeck weëd wie Jellekerke tót 't Limburgs sjproakgebeed gereëkend. De Benrather-Linie lup zuudoeëstelig va g'n sjtad Jellekerke, wat de grens tusje 't Limburgs en 't Ripoarisch markeert.
G'n Hèl
thumb|250px|right|Buurtsjap G'n Hèl 250px|thumb|left|De Pletsjbaek G'n Hèl (Nederlands: Helle) is 'n gehuch in de buurt van g'ne Brand in de gemeënte Baekdale in 't Heuvelland va Zuud-Limburg.
Ingber
thumb|275px|right|Ingber Ingber ies 'n buurtsjap van Gulpe in de gemeinte Gulpe-Wittem. 't Ies gesitueerd bove en aan eine holle waeg, de Ingbergrach geneump, die bergaaf oetkump in Gulpe. De naam Ingber kump van Ingberg. De buurtsjap De Hut ies wir 'n ónderdeil van Ingber. Same höbbe ze óngevaer 200 inweunersj. In vreuger jaore loog hie 't riddergood Hommerig (Hoenberg).
G'n Hèl
D'r naam geët truk naoë 'n helling, die hie lik tösje Sjömmert en Tersjtraote. Zoeë laoëpe d'r uuëveral hol waeg. In G'n Hèl sjtaoën 4 häöëf,  'n aantal hoeëzer en 'n sjuur aan 'ne holle waeëg. Same mèt g'ne Brand óngevier 33 in getal. De Pletsjbaek, 'n ziebaeëk van de Gelaenbaek, sjtruimp hie doer 't lieëgste gedeelte. D'r sjteet 'n inkel vakwerkhoeës.
In de gemeënte Gulpe-Wittem lik ouch nog 'n gehuch Helle, 'n buurtsjap va Mechele
Ingber
Evenement
De buurtvereiniging van Ingber en De Hut organisere same mèt RKIVV de voetbalclub, 'n weiefiès aan de Wienwaeg (eind juni).
Mechele (Belsj Limburg)
Maosmechele (Nederlandse naam: Maasmechelen) is 'n gemeint in Bèlsj Limburg. De gemeint haet 37.222 inwoener. Ze bestuit oet de woenkèrne:
't Groetste deil van 't Nasjenaal Park Hoege Kempe lik inne gemeint Maosmechele.
Extern linke
Website vanne gemeint
Einsteinium
Einsteinium is e sjemisch element mit es symboeal Es en 't atoeamnómmer 99. 't Is 'n glanzendj, zilverwit aktinied. In zuver vorm is 't e sterk radioaktief, zwaor metaal.
Van netuur kump einsteinium neet oppe aerd veur. 't Kan waal in nucleair installaasjes geperduceerdj waere. De ènsigste toepassing die bekèndj is, is 't gebroek van einsteinium es e tösseperduk veure perduksje van mendelevium.
Basiliek (boewkunde)
'n Basiliek ies 'n bepaald soort kèrkgeboew. 't Ies 'n lankwerpig geboew, dat verdeild ies in drie of 5 beuke, gesjeije door pilere (pileerbasiliek) of zule. 't Miedesjeep ies hoager en breier en kriet leech door boveleechte. Op 't ing bevink ziech de absis, woa 't miedesjeep gekruus weurt door 'n dweersjbeuk of transep. Zoa óntsjteit 'n T-vörm. Bie 't transep of sjtraolsgewies rónd de koargank bevinge ziech dèks absidiole of sjtraolkapelle. Aan de ander zie van 't hoofsjeep liek d'n ingank of narthex.
Basiliek es ièretitel
'n Basiliek kèn ouch 'ne ièretitel zin veur 'n Katholieke kèrk.
Pöt (dörp)
thumb|300px|De kèrk in Pöt Pöt (Nederlands: Puth) is 'n dörp in de gemeinte Baekdale op 't plateau in Zuud-Limburg. Vanoet Mestreech löp 'ne Romeinse waeg via Doonder euver Pöt nao Töddere in Duutsjland. Aan deze Mestreechterwaeg is in de loup van d'n tied 't dörp Pöt óntsjtange. De naam geit truk nao 'n aantal depe waterpötte, die hie gegrave zint gewaes. Pöt weurt veur 't ièrsj geneump in ein akte oet 1377, woa sjpraoke is van ridder Jan van Putte. 't Adellik hoes Pöt waor 'ne laathaof. Óndanks de hoag ligking zint hie in vreuger tieje luuj gaon wone, deils umdat 't hie vröchbare löss gaof en deils vanwege de handelswaeg.
Bezeenswaerdig
thumb|300px|Vakwerk in Baoveste Pöt
Ambulas
't Ambulas wuuertj ouch Abelam of Abulas geneump en is 'n OSV-spraok. Versjillige dialekte zeen Maprik, Wingei, Wosera-Kamu en Wosera-Mamu. De spraok wuuertj gesjreven in 't Letiens sjrif. De graod van gelitterdjheid inne ieëste spraok is 25% toet 50%; inne twieëdje spraok is det 50% toet 75%. De spraekers zeen euverwaegendj kristelik (protestantjs) of hangen 'n traditioneel religie aan.
De spraokstatus veur dees spraok is óntwikkelendj (5); det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj door sómmige, meh det is nag neet wiedversprèdj of haadbaar.
Bert Diederen
Bert Diederen, gebore op 2 mei 1948 in Valkeberg en gesjtorve op 22 oktober 2020 in Heerle, waor 'ne minstreel, dae zong in 't Valkebergs, Nederlands, Ingelsj en Frans. Hae begeleide ziechzelf op gitaar en waor dao-in auto-didact. Väöl van zien leedsjes sjreef 'r zelf, (zoawaal teks es muziek). In 't dageliks leve waor hae econometris. Es troubadour neumde hae ziech Walram-Gozewijn.
Hae ies 'ne jóngere broor van Jan en Els Diederen.
Geografie
Geografie (verhollandst Eerdriekskónde) is de wetensjap die ziech bezeghèlt mèt alle fenomene die betrèkking höbbe op bestumde plaotse, gebiede, continente of de gaanse wereld. Geografie concetreert ziech ummer op 'n aon te wieze gebeed op de Eerd en is temeenste groetendeils synchroon, d.w.z. ze hèlt ziech bezeg mèt de situatie vaan noe, in contrast mèt de historie, die diachroon opgezat is.
Geografie vèlt in meenstens twie takke oeterein: fysische geografie en sociaal geografie. De ein betrèk ziech op de natuur vaan 'n zekere plaots en is doamèt verwant aon de natuurkónde en de biologie, de aander hèlt ziech bezeg mèt de bevolking vaan 'n zeker plaots en heet väöl te make mèt (culturele) antropologie, sociologie, taolkónde ezw. 'n Hiel oppervlakkege vörm vaan geografie is topografie, "plaots-besjrieving" en de cartografie, wat 't make vaan laandkaarte inhèlt; dees vörm vaan geografie is veural belaangriek op basissjaole.
Oos-Veluws
frame|Meugeleke definitie vaan 't Oos-Veluws (doonkergreun) 't Oos-Veluws is de samevattende naom veur de Nedersaksische dialekte gesproke op de oosteleke Veluwe en in 't aonpaolend westelek deil vaan d'n Achterhook. Dees dialekte höbbe aonzeenlike Nederfrankischen invlood gehad, meh laank neet zoeväöl wie 't Wes-Veluws. De dialekte vertuine veural väöl verwantsjap mèt 't Sallands.
Definitie en indeiling
Euver de Veluwe löp 'n aontal isoglosses, die (noord-)oosteleke vaan (zuid)-westeleke kinmerke aofgrendele. Deze böndel vörmp de grens tösse Oos- en Wes-Veluws. Aon d'n ooskant ligke alle plaotse oet de gemeintes Elburg en Oldebroek, Epe, Vaassen, Apeldoorn en Dieren. De klein dörpkes Elspeet, Uddel en Kootwijk, die midde op de Veluwe ligke, hure bij 't Wes-Veluws. In d'n Achterhook ligk de grens vaan 't Oos-Veluws t'n ooste vaan Harfsen, Zutfen, Warnsveld, Wichmond en Hummelo.
De grens mèt 't Sallands is nogal wèllekäöreg: die weurt samegenómme mèt de provinciegrens tösse Gelderland en Euverijssel. De wèrkelekheid is tot tösse dees twie dialekte hielemaol gein grens besteit. 't Dialek vaan Hattem versjèlt beveurbeeld aamper vaan dat vaan Zwolle, en allein 'n geografische grens maak 't dialek vaan de ierste plaots Oos-Veluws en dat vaan de twiede plaots Sallands.
In de dialectologie is 't daorum neet oongewoen um väöl Veluwse dialekte in dezelfde groop in te deile es 't Sallands. 't Standaardwerk vaan A.A. Weijnen deilt 't groetste deil vaan 't gebeed bij 't Sallands in. Elburg en Oldebroek en umgeving, boevaan de dialekte get minder bij 't Sallands aonslete, neump 'r same mèt 't Wes-Veluws gewoen Veluws. De indeiling vaan Jo Daan liekent dao sterk op. De res vaan de oosteleke Veluwe deilt ze in bij wat zij neump 't Gelders-Euverijssels.
Klaanklier
De oorsproonkeleke lang klinkers ee en oo zien in de Oos-Veluwese dialekte euver 't algemein geëvolueerd nao de geslote variante ie en oe: me huurt gemeinlik niet en doen veur neet en doon. In e paar plaotse in 't noorde huurt me de oostelek aondoende variante neet en good wel, dit gelt trouwes ouch veur Nunspeet, in 't Wes-Veluws taolgebeed.
De klaanke ii en uu zien neet tot diftonge gewore: ies en huus zien in alle Oos-Veluwse dialekte de einege vörm. Sommege wäörd mèt 'n Aajdgermaanse û höbbe in de mieste Oos-Veluwse dialekte nog 'n oe. Zoe zeet me moes, zjus wie in 't Limburgs. Allein aon de aw Zuiderzeekös is 't in al gevalle 'n uu-klaank (dus huus en muus). Ouch de umlaut in de aa oo trejje op in alle gevalle boe dat ouch in ander oosteleke dialekte gebäört. "Kies" is kees (tegeneuver Hollands kaas) en "greun" is gruun of greun (tegeneuver westelek "groen"). Zjus wie in 't Limburgs, meh anders es in 't Wes-Veluws en 't Nederlands, kint 't Oos-Veluws nog twie soorte lang aa's. De etymologische lang aa in sjaop klink hei es ao: schaop of sjaop; de verlengde aa klink hei es aa: water (tegeneuver Wes-Veluws waoter).
De Nedersaksische klaankcombinaties old en olt zien op de westeleke Veluwe behawwe gebleve, en neet in oud en out veranderd. De wesgrens vaan dat versjijnsel löp gliek mèt de grens tösse 't Oos- en Wes-Veluws. Me zeet op de oosteleke Veluwe dus hollen "hawwe", old "aajd" en gold "goud". Veur Apeldoorn weurt evels zoewel hout es holt opgeteikend.
Grammair
De Oost-Veluwse kinne allemaol umlaut in verkleinwäörd en in sommege wèrkwäördsvörm.
't Miervoud vaan wèrkwäörd in de tegewaordegen tied ligk get gecompliceerd. Op de westeleke Veluwe kint me 't einheidsmiervoud op -en (wiej, jiej, juliej, ziej wareken). Dit kump ouch nog veur in de gemeintes Elburg en Oldebroek. In 't Salland en in d'n Achterhook hiers 't gewoen Nedersaksisch miervoud op -t (wiej, iej, ziej warekt). Dit lèste kump op e groet deil vaan de oosteleke Veluwe ouch veur, in eder geval in Epe, Heerde en Vaassen en de direkte umgeving. Veur de res vaan de Oos-Veluwe sjijnt te gelle, tot me in de ierste persoen miervoud 'nen oetgaank op -en kint, en in de twiede en daarde persoen op -t: wie wareken, iele warekt, zie warekt. Dit kump nörges anders veur. Dit is de situatie wie ze gegeve weurt door de Reeks Nederlandse Dialektatlassen. Ander bronne spreke dit tege en geve veur de ganse Oos-Veluwe 'n einheidsmiervoud op -t.
Dialekbehaajd en cultivatie
Euver 't algemein hèlt 't Oos-Veluws ziech get beter es 't Wes-Veluws. Dit geit oeteraard neet op veur de groete immigratiestad Apeldoorn.
'ne Bekinden diechter in 't Oos-Veluws waor Hermen Bomhof (1919-1988). De hiel populaire band Normaal kump oet d'n Achterhook, meh zingk in 't dialek vaan Hummelo, wat Oos-Veluws vaan karakter is (zuug heibove).
Sjotland
Sjotland is 'ne staot mèt eige parlemint in 't noorde vaan Groet-Brittannië. 'r Maak deel oet maak vaan 't Vereineg Keuninkriek (VK). Op force vaan de wèt in 't VK, is Sjotland e volweerdeg land. Boete 't VK erkènt evels geinen inkele staot dees regio es zoedaoneg. Te zuie grens Sjotland aon Ingeland.
Geografie
Sjotland besteit oet geografisch drei deile: de Uplands, de zuieleke heuvele; de Lowlands, de relatief diechbevolkde vlaker len in 't midde, en de Highlands, 't bergland in 't noorde, wat 't groetste oppervlak besleit meh hendeg dun bevolk is. Neve 't vasteland kint Sjotland nog minstens drei archipelle: de Hebride, de Orkney-eilen en de Shetland-eilen. Sjotland is deil vaan 'n aw bergformatie oet 't Paleozoïcum. Erosie heet gezorg veur depe klove, die dèks tot mere oetgreujde. 't Dudelekste veurbeeld daovaan is Loch Ness, tientalle kilometers laank en 230 meter deep.
Sjotland heet Edinburgh es hoofstad. Glasgow is evels de groetste stad. Aander stei zien Aberdeen, Dundee en Stirling.
Historie
In de aajdheid woort Sjotland bewoend door de Picte, die de Roemeine noets onderwerpe kóste. In de zèsde iew vele de (christeleke) Sjotte oet Ierland 't land binne en verdreve de Picte nao de hoeglen. Wie vaanoet 't zuie ouch Angele kaome opdringe, vestegde de meiste Kelte (Sjotte én Picte) ziech in de Hoeglen. Nao väöl oonderling twiste tösse keuninge en clans lökde 't Kenneth MacAlpin de Sjotse troen te bezètte en de Noormanne te were, die evels wel de Shetland- en Orkney-archipel bezatte.
In 1290 waor 't keuningshoes oetgestorve en plaotsde de Ingelse keuning 'ne nuie keuning op de Sjotse troen: John Balliol. In 1295 sloot deze mèt Frankriek en Noorwege e verboond tege Ingeland, wat de Sjotte op Ingelse bezetting kaom te stoon. In 1306 kaom 't land daotege in opstand, oonder Robert the Bruce, dee in 1334 de oonaofhenkelekheid wis te herstèlle.
Hantes
La Hantes of Hante is 'n Belzje en Fraanse reveer in 't sjtroomgebied van de Maas. De Hantes oontsjpringt bie bie d'r haof d'Hurtau in de gemèngde Froidchapelle, óp 't Belsj. Daonao sjtroomt ze dör 't département du Nord (Reugnies – gehuch van Cousolre – en Bousignies-sur-Roc) en kieërt da truuk nao 't Belsj oeë ze in Labuissière, gemèngde Merbes-le-Château oetmondt in de Samber.
Sjotland
Historie
In 1603 woort keuning Jacobus de VI van Sjotland keuning Jacobus I van Ingeland, door e verstandshouwelek en 't touwval tot 't hoes Tudor in manneleke lijn oetstorf. Zoe begós de Stuart-periode in Ingeland. De twie len waore nog 'n iew oonaofhenkelek vaanein en allein in personeel unie vereineg, mer in die unie kraog Ingeland ummer mier de euverhand en in 1706 woorte de parleminte vaan Ingeland en Sjotland oontbonde en 't Vereineg Keuninkriek opgeriech, mèt 't machcentrum natuurlek in Londe.
Hantes
De Hantes sjtreumt dör de sjtad Beaumont in de provincie Henegouwe en wert in Montignies-Saint-Christophe överbrökd dör d'r Pont Roman, in d'r vólksmoond Pont Romain geneumd.
Sjotland
Historie
In 1999 woort 't Sjots parlemint nui opgeriech, nao e referendum in opdrach vaan Tony Blair.
Hantes
Debiet
't Gemiddeld debiet gemaeëte in Labuissière, tösje 1992 et 2001 is 1,8 m³ per seconde. In de ègeste periode registreerde me:
Sjotland
Cultuur en Toerisme
Sjotland is cultureel in twie gebiede in te deile: de Lowlands en de Highlands (de Uplands hure cultureel tot de Lowlands). In de diechbevolkde Lowlands sprik me vaanajds Sjots, in de Highlands Sjots Gaelic, al weure bei door 't Ingels bedreig. 't Gaelic is nog 't dominants op de Hebride.
De Highlands stoon bekind um de erfstökker vaan hun Keltisch cultuur, wie doedelzakke, tweed, whisky en de traditioneel kilts. Väöl Sjotte zien nationalistisch en gebruke dees kinmèrke es nationaal symbole. Ouch Halloween en Hogmanay höbbe hun orizjien in Sjotland. 't Toerisme is 'n veurnaome bron vaan inkomste.
Jekerkerteer
thumb|right|Ligking vaan 't Jekerkerteer 't Jekerkerteer is 'n wiek in 't zuielek deil vaan 't stadscentrum vaan Mestreech. 't Weurt begrens door de wieke Binnestad en Kommelkerteer in 't noorde, Jekerdal en Villapark in het zuie en de rivier de Maos in het ooste.
De wiek ontlient häöre naom aon 't rivierke de Jeker wat door de wiek struimp en in de Maos oetmondt.
In de wiek zien 'n aontal faculteite vaan de Universiteit Maastricht gevestig. Ouch 't Quartier Latin van Mestreech, en 't stadspark ligke in dees wiek. 'n Groet deil vaan de historische bezeensweerdeghede vaan Mestreech ligk ouch in dees wiek.
1430
1429 - 1430 - 1431
Kasos
thumb|300px|Ligking vaan Karpathos ('t groet eiland in 't noorde) en Kasos ('t klein eiland in 't zuie) Kasos (Nuigrieks alfabèt: Κάσος) is e Grieks eiland en 't mies zuielek vaan de Zuid-Egeïsche Eilen. Zjus wie 't get noordoosteleker en groeter eiland Karpathos steit 't bekind um e vreemp en vrij uniek dialek dat dao weurt gemojld. 't Dialek liet ziech neet kinmerke es 'n euvergaank vaan twie taole (zoewie dat bij de meiste Egeïsche eilen wel 't geval is, ten opziechte vaan Grieks en Törks), meh es 'n mingsel tösse Nuigrieks en 't aajd Hellinistisch Egeïsch dialek dat hei veur de lèste kier zoe'n doezend jaor geleie woort gesproke. Nörges aanders es op Karpathos en naobereilaand Kasos kin me nog zoe klaor de spore vaan d'n Aw Egeïsche spraok hure. Neet wied vaan Kasos ligk Kreta. In d'n Arabischen tied, wied veurtot 't 'n Grieks kultuur kraog, woort Kasos Amphie, Astrabe en later, vergrieks, Achnis geneump.
Geografie en demografie
't Gief 1.084 lui op Kasos en 't heet 'n groette vaan 69,464 veerkante kilometer. Daomèt heet 't 'n bevolkingsdeechde vaan zoen zestien lui de veerkante kilometer.
Paul Latour
thumb|right| 't atelier van Paul Latour in de Ravelijn in Mestreech Paul Latour (Batavia, 1946 - Mestreech, 26 juni 2001) waor 'ne beeldhouwer. Hae greujde op in Zittert. Latour sjtudeerde aan de Sjtadsacademie en de Jan van Eyck Academie in Mestreech.
Neve 't creëre van maatsjappie-kritische beelde in sjtein, mèt klei, in bróns, draod en textiel heel Latour ziech ouch bezig mèt taal en dialek. Op de LP Aud Nuets (1979), die hae maakde mèt zjwaoger en troubadour Bert Diederen, kump diet tot uting in zien tekste in 'n soort Maaslands (soort sjtandaard dialek). De tekste zint bewèrkinge van verhaole en gediechte van Pierre Kemp. Latour sjtèlde dat 't Maasland (in Limburg van Tiene tot Solinge), sjuus wie ander bedreigde taalgroepe wie 't Fries en 't Baskisch, ein eige sjtandaardtaal nuèdig haet es waardige opvolger van oetsjtervende dialekte. De sjtiechting AGL (Algemein gesjreve Limburgs) ies dezelfde meining toegedoon.
Ambonees Maleis
't Ambonees Maleis of Ambonees is 'n creoolspraok gebaseerdj op 't Maleis die gekaldj wuuertj inne Maluku Provincie van Indonesië. De spraok wuuertj es moderspraok gekaldj door zoea 200.000 luuj in Indonesië (1987); es twieëdje spraok door zoea 1.400.000 luuj in Indonesië (2013). In totaal kalle zoea 245,020 't Ambonees Maleis es moderspraok in alle lenj biejein (wovan väöl ouch in Nederlandj). De spraok haet de ISO 639-3 code abs.
Anger benaminge zeen Ambonees, Ambong, Malayu Ambon en (ónkrek) Moluks (Maluku) Maleis. 't Ambonees Maleis wuuertj gesjreve mit 't Letiens sjrif en gekaldj inne Maluku Provincies, oppe eilenj Ambon, Haruku, Nusa Laut, Saparua, Seram (kösgebiede), Wamar enne 't naordwèste vanne Aru-eilenjegroep. De spraok is 'n lingua franca gewaore doren hanjel en wuuertj gebroek veur intercultureel communicatie, oppe mert en in sómmige media. Van 2007 toet 2012 zeen deiler vanne Biebel euvergezadj. De moderspraokspraekers zeen euverwaegendj kristelik; sómmige spraekers zeen islamitisch.
Dobo Maleis is 'n dialek van 't Ambonees Maleis. 't Is lichtelik verstaonbaar mit 't Indonesisch, meh lestig verstaonbaar mit 't Naord-Moluks Maleis. 't Indonesisch wuuertj ummertoe mieë gebroek. De lexicaal geliekenis mit 't Indoneisch is 81%. Banda Maleis is wersjienlik 'n dialek van 't Moluks Maleis, neet 't Ambonees.
Spraekers van 't Ambonees kallen ouch Nederlandjs en Indonesisch. Op zien beurt wuuertj 't Ambonees es twieëdje spraok gebroek door spraekers van 't Aputai, Buru, Dai, Dawera-Daweloor, Dobel, Emplawas, Fordata, Galolen, Haruku, Ili'uun, Imroing, Laha, Lisabata-Nuniali, Lola, Luang, Luhu, Naord-Babar, Perai, Seit-Kaitetu, Zuudoeas-Babar, Tela-Masbuar, Tugun, Wemale, Wès-Masela, Wès-Tarangan en 't Yamdena. De graod van gelitterdjheid inne ieëste spraok is 1% toet 5%; inne twieëdje spraok is det 50% toet 75%.
't Ambonees Maleis haet zich óntwikkeldj vanoet 't Sabah Maleis en haet nag e paar archaïsche vörm. 't Is wiejer aafgeweke door zich aan te passen ane daacheliks gebroekdje spraoke vanne Centraal Molukke. Väöl variante van 't Maleis det gebroek wuuertj veuren hanjel waere besjoewdj es creoolspraoke gebaseerdj op 't Maleis en es Austronesisch mit eigesjappe van 'n kóntakspraok.
De spraokstatus veur dees spraok is wied-gecommuniceerdj (3); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj ónger 't wirk en inne media óm spraokversjille door 'n ganse regio te euverbrögke zónger det die 'n officieel status haet.
Basiliek (ièretitel)
thumb|150px|left|Conopeum in de basiliek van Meersje 'n Basiliek, 't woord kump van 't Griekse basilica (wat keuninklik beteikent), waor oarsjprónkelik 'n geboew mèt de functie van rechplaats of woa mert woort gehoute. Saer de 4e ièw weurt de naam gebruuk veur 'n type christelike kèrk. Eigelik geit 't hie um eine ièretitel dae door de paus weurt toegekènd aan kèrke die gezeen waere es 'n religieus centrum. De paus bevestig dit door 't verliène van de titel. Basilieke zint (binne) te herkènne aan 't conopeum ('ne gesjtreepde parasol) en aan 't tintinnabulum ('n tumpklökske)
Basilicae major
V'r óndersjeije 'n basilicae major en 'n basilica minor. De majores zint de 4 aartsbasilieke, die alle veer in Roame liegke: de St. Pièter, de St. Paulus boete de Moere, de Sint-Jan van Lateranen en de Santa Maria Maggiore.
Boewkunde
De basiliek ies ouch 'n bepaalde boewkundige vörm.
Externe link
Lies van basilieke op de Nederlandse wikipedia
Capelle aan den IJssel
Capelle oontstoont vermeujlik in de twelfde iew wie inkel boere de vróchber groond te noorde vaan d'n Iesel begóste te oontginne. 't Laand huurde aon de hiere vaan Moordrecht, die dao in de daartiende iew e kestielke bouwde. Dit woort in 1352 in d'n tied vaan de Hoekse en Kabbeljouwse twiste verweus. Ouch in 1418 en 1425 waor 't dörp 't slachoffer vaan oorloge. Daonao bleef 't rösteg en oontwikkelde de plaots ziech lankzaamaon, tot ze oetindelek in de twintegste iew es forenzeplaots veur Rotterdam ging wèrke. Nao d'n oorlog begós me groete stadsoetbreiing vana Rotterdam nao 't ooste te planne, woebij Capelle bouwkundeg es normaol deil vaan de stadsbebouwing deil zouw goon oetmake. In deen tied verdóbbelde 't aontal inwoeners in korten tied, en woort alle landbouwgroond opgekoch veur de versjèllende nuibouwwieke.
1794
1791 - 1792 - 1793 - 1794 - 1795 - 1796 – 1797 1794 (MDCCXCIV) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne goonsdag op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|150px|De Sjlaag bij Fleurus
Veere (gemeinte)
Veere (Ziews: Ter Veere) is 'n plattelandsgemeinte in de Nederlandse provincie Zieland, die 't groetste deil vaan 't veurmaoleg eiland Walchere umvat. De gemeinte umvat de stedsjes Domburg, Veere en Westkapelle, de dörper Aagtekerke, Biggekerke, Dishoek, Gapinge, Grijpskerke, Koudekerke, Meliskerke, Serooskerke, Vrouwenpolder en Zoutelande en de gehöchter/naobersjappe Poppendamme en Zanddijk. Ze is in 1997 oontstoon oet 'n fusie vaan de aw gemeintes Westkapelle, Mariekerke, Domburg, Valkenisse en Veere. 't Aontal inwoeners bedroog op 1 juni 2005 21.999.
Öäverem
thumb|300px|De plaatselike carnavalsvereiniging "de Dweschdrievers" op plaquette tege de cafégevel Öäverem (Nederlands Euverem) is 'n buurtsjap van Gulpe in de gemeinte Gulpe-Wittem. De ca 30 hoezer ligke rónd de gelieknamige waeg Euverem richting Peëzeke (Pesaken). 'n Vreuger sjriefwies is: Euvenheim. De naam wies nao Middelieëwse bewoning, get hoeëger gelaege.
Joeks
Joeks
Dit waord kumt eigenlijk oet t latijn ‘iocus’ (grap, kwatsj). Wuurd vielvuldig gebezigd tiedes de carnaval/vasteloavend. Bieveurbeeld in de vorm van Joeks-kapel.
Zelfkantj
De Zelfkantj (officieel: Selfkant) is 'n gemeinte in Duitsland, in de kreis Heinsberg, in 't deilstaot Noordrien-Wesfale. De gemeinte vörmp op de kaart e hepke oet Nederland (en Nederlands Limburg) en heet mèt Nederland 27 km grens tegeneuver mer 6 km mèt de res vaan Duitsland. Miebepaold grens 't aon de gemeintes Óngerbenk, Zittert-Gelaen en Ech-Zöstere. De oppervlekde is 42,08 km2; 't aontal inwoeners bedroog op 31 december 2015 10.167.
Dörper en gehuchte in de gemeinte zien Diek (Dieck), Grootwaerhage (Großwehrhagen), Havert, Heilder, Hillesberg (Hillensberg), Hönge (Höngen), Iezebrook (Isenbruch), Kleinwaerhage (Kleinwehrhagen), Mille (Millen), Mille-Brook (Millen-Bruch), Zaofele of Zeffele (Saeffelen), Sjalbrook (Schalbruch), Sjtein (Stein), Zösterzeel (Süsterseel), Tudder (Tüddern) en Waer (Wehr). De volkstaol is dao Limburgs en de plaotseleke dialekte liekene sterk op 't Zitterts. Ze weure evels veural door de awwer generatie nog gesproke. Anderzijs zien väöl inwoeners, zeker e kwart, oet Nederland (dèks oet Limburg) geëmigreerd.
Historie
thumb|Kaart gemeinte Zelfkant Oorsprunkelek waor Mille 'n mechtege hierlekheid; deze woort evels in 1282 door de hierlekheid Heinsberg opgeslok, die op häör beurt in 1499 weer geannexeerd woort door 't heertogdom Jöllig. Vaanaof deen tied waor de Zelfkant 'n oonbelangriek gebeed, wat ingedeild woort bij 't Amp Bor en later, vaanaof 1709, bij 't Amp Zittert.
Bij 't Congrès vaan Wene in 1815 woorte de grènze tösse 't keuninkriek Pruse en 't Keuninkriek der Nederlen vasgelag; heidoor kaom de Zelfkant in Pruse han en woort 't gesjeie vaan Zittert, woe 't ziech iewelaank op had geriech.
In 1949 woort de Zelfkant, same mèt Elte bij Gelderland, dör Nederland geannexeerd es sjaojvergeujing veur d'n Twiede Wereldoorlog. 't Verkaoze Duutsje besjtuur waoërt nao heem gesjikt en de bewuners krege 'ne nuje paas mèt de vermelding "wordt als Nederlander behandeld". D'n officiele naom woort Drostambt Tudderen, mèt 'ne Nederlandse landdros aon 't hoof. In 1963 woort de gemeinte, nao betaoling vaan 280 miljoen Duitse mark, weer aon Duitsland truukgegaeve.
Oetindelek woorte in 1969 de aw gemeintes Havert, Hillesberg, Hönge, Mille, Zösterzeel, Tudder en Wehr same mèt de gemeintes Zeffele en Amp Waldfeucht (die neet Nederlands gewees waore) tot de gemeinte Zelfkant samegesmolte.
In 2002 woort bovedeen de N274, die vaan Remun nao Kèrkraoj löp en ouch door de Zelfkant geit, aon Duitsland euvergedraoge: 39 jaor laank waor dit e stroek Nederlands gebeed vaan e paar meter wied gewees.
Demografische óntwikkeling
't Grafiek hei-ónger tuint de demografische óntwikkeling va d'r Zelfkank aa. De telling begint bei 1949. 't Grafiek loat i de twieëde hoafsjeet va d'r twintigsten ieëw inne behuurlige bevólkingsaawas zieë. De letste joare guëf 't achteree periodes va leechte bevólkingstrükgang en grui.
Aktueel demografie
In 2008 haat 'n kwart van de bevólking de Nederlandse nationalitèèt. Dör d'r bevólkingsdruk in Nederlands Zuid-Limburg trèkke väöl jóng luuj de grens övver. In 2003 sjtèlde zich 'ne Nederlander kandidaat väör börgemèèster.
Duip
thumb|right|Volwasse duip op 'n sjilderiej van Massacio De duip ies in mièrder religies 'n sacrament. Bie de katholieke, bie de protestante en bie de oastersj-orthodoxe weurs se daodoor in de gemeinsjap opgenómme. Zie doon dat meistal door de kingerduip, meh sóms were ouch volwassene geduip. De Vrie Evangelische Gemeintes höbbe ouch de kingerduip, woabie op latere laeftied de doupbeloftes vernuujd were. Doupsgezinde, Baptisten, de Vergadering van geluivige, de Zevendedaagsadventiste, Volle evangeliegemeintes, Pinkstergroeperinge en Jehova's getuige doon de volwasseduip.
Katholieke kèrk
't Duipe ies in Katholieke kèrk 'n liturgische handeling, woadoor 'n kind of volwasse miensj weurt opgenómme in de kèrkgemeinsjap en de gemeinsjap van Christus. De toedening van diet sacrament gebeurt meistal door 'ne preester, meh in geval van noad maog ederein 'ne andere miensj duipe. In de duipkapel, woa de doupvont sjteit, sjprenkelt de preester get water euver 't köpke van de duipeling mèt gewiejd water, (wiewater), en sjpriek de weurd: "Iech duip diech in de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geis". Volges de katholieke lièr krieg de duipeling heiligmakende genade, de vergeving van alle zung en 'n ónoetwisbaar merkteike op de zièl.
Peetnónk en peettant
Bie d'n duip zint neve de ouwersj en familielede ouch de peetnónk en paat of peettant aanwezig. De peetnónk en paat belaove, in de zoageneumde duipbelofte, dat zie, names de duipeling, alle koad zölle aafwieze en troew aan 't Katholiek gelouf.
Duipkeers, duipbewies, duipkleid
Bie d'n duip krieg 't kind 'n duipkeerts, die tiedes de plechtigheid aangemaak weurt aan de vlam van de paosjkeerts, en 'n duipbewies. De keerts zou 't leech zin en symbool van de verreze Hièr (Jezus). 'n Duipbewies ies 'n sjrieftelike verklaoring woa-in de duipname, peetnónk, paat, geboorte en duipdatum vermeld sjtoon. 't Kieeke zelf haet bie 't duipe 'n wiet duipklèdsje aan of 'ne wiete sjluier euver ziech heen.
Duipname
Duipname zint de name, die bie d'n duip weure gegeve aan 't kind. Meistal zint dat de name van 'ne petroanheilige en goon dees truuk op de name van peetnónk paat, ouwersj of groatouwersj. In 't dageliks leve weurt de roopnaam gebruuk. Es 'n kind bieveurbeeld de, dèks drie, duipname Johannes, Elisabeth, Maria haet gekrege zal bie 'n jungske de roopnaam Jan, Sjeng of Johan gebruuk were en bie 'n maedsje de roopname Jeanne of Hanna. Es de ièrsjte heilige (naam) ziene fièsdaag (sjterfdaag) haet, zal ouch de drager van zien of häöre naam namesdaag viere. Vreuger waor dat de viering van lètste (heilige) duipnaam. Allewiel ies 't viere van de namesdaag verdronge door de viering van de verjäördaag.