cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kabbinèt-Rutte III
Samestèlling
Sigrid Kaag trooj op 17 september 2021 aof es minister vaan Boetelandse Zake naotot zie 'n motie vaan aofkäöring had gekrege in rillatie mèt de perbleme roontelum evacuaties vaan Afghaone naotot d'n Taliban weer aon de mach waore gekomme nao 't vertrèk vaan de VS.
Mark Herbers trooj aof op 21 mei 2019 vaanwege 't achterhawwe vaan ciefers vaan misdrieve door asielzeukers.[8]
Hoes Nirve
Boew
Hoes Nirve besjteit oet 'ne baksjteine, gesjlote hièrehaof mèt binneplei, dae te bereike ies via 'ne poortgevel mèt Philibert-koepeldaak. Op 't woonhoes, mèt tösjedörpelvènstere, hingk in ankersj 't jaortal 1679. Binne zint 18e ièwse betummeringe en sjouwe. Nevebie sjteit 'n sjuur in sjpeklaoge. Bie 't complex huèrt ouch 'n kapel mèt altaor oet de 18e ièw. In de jaore 70 van de 20e ièw vingk restauratie plaats.
Beweunersj
Miedde 16e ièw ies de familie Huntjens eigenaer van 't good. Zie verandert häöre naam in 't Latiense Canisius. Ein aantal Limburgse pesjtuèrsj sjtamt oet dees familie. In de 17e ièw lièt de familie ein en ander renovere, woavan de jaorankersj 1679 getuge zin. In 1731 trouwt Elisabeth Canisius mèt Jan Willem van der Meer oet Tóngere. De erfgename van zoon Mathias Philippus van der Meer verkoupe 't landhoes aan de preester Frans Nicolaas Augustinus de Limpens. Naef Leonard de Limpens erf 't landgood in 1811. De volgende in riej ies wir 'ne naef: Karel de Limpens, kantonrechter in Heële en Twiède Kamerlid. Aan 't ing van de 19e ièw ies dees familie oetgesjtorve. August Naest oet Westerloo weurt dan de nuje eigenaer. In 1917 weurt 't complex, mèt 34 hectare, publiek verkoch. Allewiel ies 't 'n appetièk en woonhoes.
Keuke
'n Keuke is 'n ruumdje of plaats in e geboew worin luuj häör aetes bereien of laote bereie.
Es de ruumdje ouch wuuertj gebroek veur berèdj aetes te nöttige, sprèk me ouch waal van 'n aetkeuke. Den is dao naeve keukekesjkes, d'n aanrèk en de apparatuur (wie e fórnuus) ouch plaats veur 'n aettaofel en steul.
Väöl modern keukes besjikken allewiel euver 'nen ieskas (döks in kómbinaasje mit 'ne vrezer), 'ne magnetron, 'nen aove en 'n ingeboedj aafwasapparaat.
Bernard Dibbets
right|thumb|250px| Bernard Dibbets Bernardus Johannes Cornelis Dibbets (Arnhem, 7 september 1782 - Mestreech, 29 mieërt 1839) waor 'ne Nederlandse baron en generaol in d'n tied vaan de Tiendaogse Veldtoch. Dibbets waor vaan 1830 tot 1839 commandant vaan 't Nederlands garnizoen in Mestreech. 't Lökden 'm um Mestreech veur Nederland te behawwe.
Biografie
Bernardus Dibbets deende in 1796 al op veertienjaorege leeftied es kadèt in ’t leger vaan de Bataafse Republiek en woort e jaor later bevorderd tot luitenant. In 1805 waor heer kaptein in de Garde Jaogers vaan raodspensionair Schimmelpenninck en in 1807 had heer dezelfde functie oonder keuning Lowie Napoleon. In 1808 waor heer commandant in Delfzijl en in 1810 commandant van de kadèttesjaol vaan de Garde Impériale in Versailles. In 1813-1814 voch heer aon ’t front in de Frans-Prusischen oorlog en in 1815 woort heer beneump tot generaol-majoor in ’t Nederlands leger vaan Wöllem I.
Bernardus Dibbets waor getrojd mèt barones Julie Jeanette vaan Tengnagell en moch vanaof 1835 ouch de titel baron veure. Heer regeerde Mestreech vaanoet 't Generaolshoes aon de Vriethof, noe theater. De sympathie van de bevolking waas nogal verdeild. ’t Verhaol geit dat väöl Mestreechtenaere ziech lever bij de Belzje gevoog hèeje. Dit is later door versjèllende historici get genuanceerd. 'n Klein gróp revolutionaire roond einege avvekaote waor Belsj gezind, meh oondaanks tot spraoke zouw zien gewees vaan 'ne beraamden aonslaag, waor die gróp neet hendeg groet, góng ze neet erg doortastend te werk en beperkde ze ziech tot discussie in de koffiehoezer en kaffees. Mestreechse koupluo en industriële, vereineg in de Kamer vaan Kouphandel en Febrikke, koze zelfs veur de Noordeleke Nederlen en de Mestreechse geistelekheid waor ouch veurstender van aansleting bij ’t conservatief meh oonliberaol gezag vaan Wöllem I. Heimèt woort de bevolking vaan Mestreech de riechting oet gesjik vaan rös en aonsleting bij ’t Noorde.
Nao zienen doed
Dibbets storf in 1839 in Mestreech. Zie liek zouw zien begraove bij de huiege Noorderbrögk op de plaots vaan bastion C, later umgeduip tot bastion Dibbets. De kis, in 1873 nog aonwezig, bleek in 1926 oonvindbaar. Tot drei kier touw woort zie liek opgegraove en verplaots en daobij raakde 't oetindelek kwiet en kaom – alzeleve – bij de bouw vaan de Noorderbrögk terech oonder e stopleech. In 1927 woort ’t graafmonemint, zoonger stoffelek euversjot, verplaots nao ’t veurplein vaan de Tapijnkazerne.
Mythe
De mythe roontelum de 'beumaan' Dibbets es verraojer vaan Mestreech woort in de iew daonao ummer wijer aongedik. Jaore nao zienen doed dreigde de Mestreechse mojers hun oongehuurzaam kinder nog wel ins mèt de wäörd "Pas op, of Dibbets kump diech hole". En nog tot in de twintigste iew waor ’t in Mestreech ein traditie um op zoondag 'n wandeling te make nao ’t stadspark en dao ins eve good tege ’t monemint vaan Dibbets te pisse. De slechte reputatie vaan Dibbets waor evels oonterech: heer waor neet tiranniek en neet oongemaneerd of oongeveuleg. Heer góng zjus hiel veurziechteg te werk in die jaore tot heer in Mestreech in functie waor. Heer waor ouch geinen alcoholis, meh heel op zienen tied bes vaan e gleeske.
Oosnederduits
't Oosnederduits is de volkstaol vaan 't groetste deil vaan Brandenburg en Sachsen-Anhalt en vaan hiel Mecklenburg-Vorpommern in Noord-Duitsland. Vaanajds weurt 't ouch in Pole en in Rössische kolonies gesproke, meh zeker in Pole is de taol bekans oetgestorve. 't Is 'n deil vaan de streiktaol, die oonder de naom Platduutsj in Duitsland bekind is. De naom Oosnederduits is boete de taolkunde nog neet zoe ingebörgerd.
Verspreiing
't Oosnederduits taolgebeed begint in Wesduitsland en reik tot de grens vaan Pole.
Lui (Nut)
thumb|Linksbaove Lui (Leeuw) op 'n kaart oet 1900 Lui (Nederlands: Leeuw) is 'n buurtsjap va Nut in de gemeinte Baekdale in Zuud Limburg. 't Is allewieël gelaeëge tösje de autobaan A76 en d'r Sjpaoërwaeëg Zittert-Heële. Väöl van 't gróndgebeed van Lui is, sjus wie dat van de buurtsjap Kamp, opgegange in 't industrieterrein de Horzel va Nut. 't Kesjtieël Reijmersbek lik vlakbie. Op 'n kaart oet 1900 laoëg hie 'n sjteinfabriek.
D'r gelieëknamige pachhaof Lui sjtamp oet ca 1580. In 1586 woert 'r verpach aan Leonard Bosch. D'r eigenaer waor de Balije Aldenbiesen van de Duutsje Orde, in Rijkhoven bie Bilze. In de achtieënde ieëw waore de lede van de Familie Frijns haufwin. Vanaaf 1730 waor Franciscus Frijns d'r pachter.
Oldeuboi
Oldeuboi is 'ne film oet 2003.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan actie, dramafilms, mystery (mysterie), thriller.
Vitoria-Gasteiz
thumb|Ligging va Vitoria-Gasteiz i Sjpanje Vitoria-Gasteiz is de hoofsjtad van de Sjpaanse autonoom regio Baskeland en van de provins Álava. I 2006 houw de sjtad juus mieë es 227.000 i-woeënesj en is daomit qua bevolking de op ae nao groeëtste sjtad va Baskeland (nao Bilbao).
Oldeuboi
De film woort geregisseerd door Park Chan-wook en heet 'nen doer vaan 120 menute.
Vitoria-Gasteiz
D'r naam "Vitoria-Gasteiz" is aegelik 'n samevoging van de historische Sjpaanse naam van de sjtad, Vitoria, en de historische Baskische naam, Gasteiz. Vuurdat Vitoria gesjticht woert besjtóng d'r naam Gasteiz al vuur 'n klaen neerzitting die later in de sjtad is opgegange.
Geografie
Vitoria-Gasteiz bevingt zich in 't noorde va Sjpanje, óngevaer 70 kilomaeter landinwaarts gezieë vanaaf de noordkus. De sjtad likt vrie zujelik in de regio Baskeland en juus baoëve 'n groeëte enclave van de regio Kastilië en León ('t historisch graafsjap Treviño).
De sjtad likt op 'n hoeëgvlaakde, op óngevaer 525 maeter baoëve d'r zieësjpegel. Rónd de sjtad ligge berg va bekans 1000 maeter.
thumb|250px|'t Plaza de la Virgen Blanca
Historie
Vitoria woert doer Sancho VI de Wieze, Kuëning va Navarra, gesjticht in 't jaor 1181 es 'ne militaire verdaedigingspos taeëge Kastilië ónger g'ne naam "Nueva Victoria" (Sjpaans vuur "nuuj uëverwinning"). Dit gebuurde bie 'n klaen Baskische neerzitting genaamd "Gasteiz". Dizze ouwe neerzitting is huuj 't sjtadshart van 't hujige Vitoria-Gasteiz.
In de loop van de historie kaom de sjtad aa Kastilië en greujde 't oet tot 'n groeëte plaatsj. In 't jaor 1431 kreeg Vitoria sjtadsrechte va Johan II va Kastilië.
Op 21 juni 1813 versjloog d'r hertog va Wellington hie e Frans leger woeëdoer de Franse bezitting va Sjpanje sjloes waor. Dizze sjlaag sjtaet bekind es d'r Sjlaag bie Vitoria. In 't centrum van de sjtad sjtaet e monument dat zich hie-aa herinnert; 't Vriehaedsmonument (Monumento a la Independencia).
Vitoria-Gasteiz is saer 1980 de hoofsjtad van de Sjpaanse autonoom regio Baskeland.
Alexander De Croo
Alexander De Croo (3 november 1975, Vilvoorde te Halle-Vilvoorde, Vlaoms-Braobant) is 'ne Belzje politicus en d'n allewijle Premier vaan 't Belsj. Heer is lid vaan de liberaole partij Open Vld, die op EU-niveau deil is vaan Renew Europe (boe ouch de Nederlandse D66 en VVD en Duitse FDP deil vaan oetmake). De Croo steit bekind um zien veurstendersjap vaan de vrije merret en zien sceptische hawwing nao de monarchie touw.
Vaan 1999 bis 2006 waor De Croo aktief in de consulting-industrie. Daonao had heer veur korten tied zienen eige start-up. Vaanaof 2008 woort ziene polletieke kleur al ziechbaar wie heer kernlid woort vaan de Gentsen dinktank Liberales.
Vaan 2009 bis 2012 waor heer partijveurzitter vaan Open Vld, 'n positie die heer euvernom vaan Guy Verhofstadt. Vaan 2010 bis 2012 waor heer Senator naomes de keeskrink vaan Oos-Vlaondere. Allewel heer op 't pönt stoond Börgemeister vaan Brakel te weure, kraog heer in 2012 de kans um carrière te make in de nationaol polletiek. Zoe volgde heer nog in oktober dat jaor Vincent Van Quickenborne op es vicepremier en woort heer daoneve minister vaan Pensioene in de regiering vaan premier Elio Di Rupo.
Wijl heer vicepremier bleef binne de twie kabbinètte vaan de latere premiers, en Waolse mèt-liberaole, Charles Michel en Sophie Wilmès, vervölde heer ouch de fidderaol ministersjappe vaan Oontwikkelingssamewèrking, Digitaol Agenda, Tillecommunicatie & Pos (2014-2018) en Oontwikkelingssamewèrking & Financies (2018-2020).
In 2020 woort heer Premier vaan 't Belsj en leide heer de zoegenaomde Vivaldicoalitie mèt de christendemocrate, sociaoldemocrate, liberaole en ecologiste. Heer is d'n daarde liberaole premier op rij, mer d'n ierste in Vlaondere gebore premier sinds 2009 naotot 't kabbinèt vaan ziene partijgenoet Guy Verhofstadt waor gevalle in 2008.
Ald-Berge
Ald-Berge, dèks gewoen B(a)erge (Nederlands: (Oud-)Bergen), is e gehöch of klei dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Baerge, aon de Maos, westelek vaan Ni-j-Berge en noordelek vaan Äöje (Aijen). Belangriekste monumint is de rewien vaan 'n Romaonse kèrktorie, gerestaureerd 1942, verrinneweerd in 1944 en 1945 en nao d'n oorlog neet gerenoveerd.
Publiek domein
Publiek domein of Public domain beteikent dat werke (bieveurbeeld tekste, sofware, muziek en kuns) gans vrie zint van auteursjrechte. Dat wilt zègke dat ederein mèt 'n werk dat ónder 't publiek domein vèlt kènt doon wat 'r wilt, zónder begrenzinge. E werk kump in 't publiek domein terech es de auteursjrechte verloupe. In Europa verloupe anno 2007 de auteursjrechte 70 jaor nao d'n doad van de maker. Es de maker neet bekènd ies of es 'n insjtèlling, bedrief of organisatie es maker ies aangegeve, verlöp 't auteursjrech 70 jaor nao de rechmaotige publicatie van 't werk.
Eder werk vèlt automatisch ónder 't auteursjrech, ouch al ies dit door de auteur neet vermeld. 'ne Auteur kènt claime dat zien werk ónder 't publiek domein vèlt, meh in 't Europees rechssysteem kènt me gein wètte die toesjtoon um 'n werk publiek domein te make es auteur. 't Ies dus mer de vraog of zoa'n publiekdomeinsjtatus rechsgeldig ies. 'ne Auteur kènt 'n werk ouch ónder 'n licentie publicere, bieveurbeeld de GFDL of 'n Creative Commons-licentie.
Werke van de Amerikaanse euverheid valle ouch ónder 't publiek domein.
TNT Post
|thumb|right|265px| Nuuj oranje [[brevebös van TNT Post]] TNT Post is 't nationaal posbedrief in Nederland. 't Bedrief is veurtgekomme oet TPG Post dat vanaaf 2002 de naam waor van 't veurmalig sjtaatsbedrief PTT Post. Sinds 16 oktober haet 't bedrief de naam TNT Post, wat ein logische verklaoring is veur 't feit dat 't bedrief in 1998 't Australische koeriers- en logistiekebedrief TNT haw euvergenomme. 't Bedrief verwirk jekere daag miljoane breve en pêkskes oet binne- en boetelandj.
Omdet besjlaote is om 't ekspres (koeriers en logistiek) bedrief en 't posbedrief weer te sjplitse, geitj 't ekspresbedrief wiejer onger de aje naam TNT en 't posbedrief wiejer onger de naam postnl. Binne drie jaor zólle alle TNT Post logo's vervange zeen door de nuuj postnl logo's.
Zinsdeil
'n Zinsdeil is in de grammatica - mie in 't biezoonder de redekundige ontleding - edere groop wäörd wat in 't groeter verband vaan de zin es 'n syntactische einheid functioneert. Me kin zinsdeile oonder andere daoraon herkinne tot ze es geheel veur de persoensvörm geplaots kinne weure. In 't bezoonder in taole mit naomvalle bepaolt de funktie vaan 't zinsdeil ouch de vörm vaan de wäörd, woedoor de volgorde vaan de wäörd binnen de zin hei mie arbitrair is es in taole zoonder naomvalle 't geval is.
Hidjazi Arabisch
't Hidjazi (Gespraoke) Arabisch is 'n Afro-Aziatische spraok, specifieker 'n vorm van 't Semitische Arabisch, die gekaldj wuuertj in Saoedi-Arabië en Eritrea. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 6.023.900 luuj, wovan 6.000.000 in Saoedi-Arabië (1996) en 23.900 luuj in Eritrea (2006) en haet de ISO 639-3 code acw.
't Hidjazi Arabisch neump me ouch waal sumpelewaeg Hidjazi of Wès-Arabisch Ómgangsarabisch.
De spraok wuuertj gekaldj ane kus vanne Roeaj Zieë enne aangrenzendje hoeaglenj. Versjillige dialekte zeen Kustihaamah, Naord-Hidjazi (veer subvariëteite), Zuud-Hidjazi (zèstieën subvariëteite) en 't Valleitihaamah.
De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.
Priorie Thabor
Priorie Thabor is e klooster en veurmalige sjool in Berg ane Roer, gelaege aan Ane Berg 3. 't Klooster ligk op 'ne legen heuvel, kórtbie de Roer en naeve de Basiliek vanne H.H. Wiro, Plechelmus en Otgerus. Al in 1443 waerde hie e klooster gesjtich. Daonao volgde meer poginge, ónger meer door Jan van Abroek, meh de meiste hele neet zo lang sjtandj. In 1888 waerde de priorie oppernuuts opgerich en oetgeveurd in neorenaissancesjtiel. 't Geboew ómvatde ouch 'n maedjessjool, die toet 1960 in gebroek woor. In 1966 waerde de priorie zelfsjtenjig en kreeg ze d'n hujige naam. De naam vanne priorie verwies nao de Biebelsen Taborberg, dae juus wie de Kèrkberg vrie geïsoleerd in 't landjsjap ligk.
Arische taole
Mèt Arische taole kin weure bedoeld:
Adolf Hitler
thumb|Adolf Hitler Adolf Hitler (Braunau am Inn, 20 april 1889, Berlien, 30 april 1945) waor 'ne Duitse politicus en dictator. Heer waor d'n aonveurder vaan de NSDAP en regeerde vaan 1933 tot aon zienen doed Duitsland es Führer en riekskanselier. Heer waor 'nen begenaodegden spreker en weurt algemein gezeen es eine vaan de groetste leislui oet de historie, en eine vaan de vreedste. Zie gedachtegood woort veurnaomelek behiers door de Groetduutse gedachte en 'n oongewoen sterk antisemitisme, dat zie tragisch huugdepunt voont in d'n Holocaust.
Jäög (1889-1914)
Adolf Hitler woort in 1889 gebore es zoon vaan douanier Alois Hitler en Klara Pöltz, die Alois zien nisjke waor. Umtot ziene vaajer gebore woort ietot die twie trojde hètde heer eigelek Schicklgruber, nao dee zien mojer; heer heet deen naom tot zie veertegste gedraoge. Aanders es wat dèks bewierd is heet Hitler zelf dee naom noets gedraoge. Zien aofstamming heet genealoge dèks veur probleme gezat; zoe zien 'rs zelfs geröchte tot zien natuurleke bompa 'ne Joed waor, al is 't noets oetgemaak of dat ech woer waor of tot 't hei um socialistsiche propaganda gong.
Naotot 't gezin e paar kier verhoes waor gonge ze in Linz woene, boe Hitler aon zien middelbare sjaol begós. Zien lierers besjreve häöm es intelligent meh lui. Mèt zestien jaor gong heer vaan sjaol aof zoonder ze te höbbe aofgemaak. Heer gong in Wene woene en woolt kunssjèlder weure, meh woort bij de academie aofgeweze vaanwege gebrek aon talent. In Wene, boe 'n groete Joedse gemeinsjap leefde, kaom heer in aonraoking mèt antisemitische literatuur en moot heer zien antisemitische ideeë oontwikkeld höbbe. Vaan 1910 tot 1913, wie heer 'n erfenis kraog vaan zien vaajer, mós heer in 't ermehoes leve. In 1913 verhoesde heer nao München.
1914-1933
Wie de meiste Duitsers waor heer anthousias wienie d'n Ierste Wereldoorlog oetbrak, meh heer kós neet mètein mètdoon, umtot heer veur de militairen deens woort aofgekäörd. In augustus woort heer evels toch nao 't front in Noord-Frankriek en 't Bèlsj gesteurd. Hitler waor 'ne fanatieken en veural loyale soldaat, wie in de beröchde Slaag aon de Somme, wat häöm neet geleef maakde bij zien mèt-soldate. Aon 't eind vaan d'n oorlog waor heer tot korporaal gepromoveeerd. Heer raakde 'n paor keer gewond, en verloor in 1918 tijdelek 't geziechsvermoge.
In de voorspojege jaore twinteg kraog de NSDAP neet väöl stumme, meh nao de krach vaan 1929 sjoot zien aonhang umhoeg. Veural de boere, de middestanders en de oorlogsveterane steunde häöm. Umtot de regeringe, die tot 1933 e cordon sanitaire um häöm eweg bawde, dèks veurtijeg vele, had heer väól verkezingseuverwinninge. Tenslotte woort heer in 1933 riekskanseleer, in twie regeringe (de ierste veel al snel). Nao de Rieksdagbrand leet heer de Rieksdag de Machtegingswèt aonneme, dee häöm dicatoriaal mach gaof.
't Derde Riek (1933-1945)
Heer riechde terreureinheide op, wie de SA, SS en Gestapo. Heer gaof de industrie väöl impulse, veural de wapenindustrie, en stimuleerde de cultuur, boemèt de staot ziech intensief begós te bemeuje (zuug Entartete Kunst). Heer verbrook 't Tractaat vaan Versailles en stapde mèt Duitsland oet de Volkerboond. Nao e paar annexaties begós in 1939 mèt d'n inval in Pole de Twiede Wereldoorlog, zuug wijer dao.
Hitler bloof in Duitsland oonverminderd populair, wat neet inkel aon de enorm propagandamachine te daanke waor. Heer begós wel ummer mie in 'n eige wereld te leve, die sterk gong versjèlle vaan de realiteit. Wie vaanaof 1942 de kanse in d'n oorlog kierde en Duitsland ummer wijer trökgedronge woort, verloor heer de behiersing euver zien gedrag; generaals dórve dèks neet vertèlle tot häór legers verslaoge en verneteg waore.
Kaukasischen akkelej
De Kaukasischen of olympischen akkelej (Aquilegia olympica) is 'n euverblievendje plantj oete ranonkelfemielje (Ranunculaceae).
De Kaukasischen akkelej greutj toet 'n huuegdje van 40 toet 60 cm en haet groeate leechblaw, sómwiel raos blome. Dees höbben 'nen diamaeter toet 10 cm. Hievan zeen de kelchblajer blawgekluuerdj enne kroeanblajer wit. De spitse kelchblajer zeen langer es de kroeanblajer. De Kaukasischen akkelej bleutj vanaaf mei, veuren doer van 30 de 35 daag. Sómwiel truuedj nag 'nen twieëdje bleuj op, wen spraok is van 'n werm herfs.
De Kaukasischen akkelej kump veur inne Kaukasus, Griekelandj, Klein-Azië en 't naorde van Iraan. De plantj kump veur tössen 'n stroekgewesj, in bus en op graaslenj in subalpien en alpien zaons. Ze greutj op 'n huuegdje van 1.220 toet 3.645 m baove zieëspegel.
De Kaukasischen akkelej wuuertj väöl es sierplantj gebroek in steinhäöf en gehöltjgruup.
Adolf Hitler
't Derde Riek (1933-1945)
Op 28 april 1945 trojde heer mèt zien secretaresse Eva Braun. Twie daog later pleegde ze beide zelfmoord in de commandobunker in Berlien woe ze 't letste gedeilte vaan d'n oorlog verbleve hadde.
Siêbegewâld
De naom Siebe(n)gewald is aanders es 't liek neet vaan Hoegduitsen oorsproonk, en me moot de naom oetspreke volges de Nederlandse regele. De aajdste vermelding stamp oet 1326; de plaots hèt daan Sevenghewaet. Siêbegewâld is laank mer 'n naobersjap in de hierlekheid Offere (Afferden), sinds 1800 vaan de gemeinte Baerge, gewees. In de negentiende iew woort de heigroond evels bebouwd en greujde de plaots oet tot 'n ech dörp: in 1841 woort hei e sjäölke gestiech en in 1870 kaom de dörpskèrk veerdeg. 't Aontal inwoeners greujde de ganse negentiende en twintegste iew door: in 1840 had de plaots 293 inwoeners, in 1870 al 566. In deen tied woorte 'n aontal nui naobersjappe gestiech. De Hei, wat pas in de twintegste iew oontstoon is, is dao de jóngste vaan.
.ao
.ao és de ccTLD-code vër 't topleveldomein van 't Afrikaons laand Angola. 't Domein woëd geïntroduceerd én 1995 en hèt 'nen actieve staotus. De egelike bedoeléng vër 't domein és zaoke daaj verwaant zin aon 't laand Angola en wiëd dan ooch beperk én dat laand gebrauk. Registraties zin beperk tot minse van Angola, al besteet wèl 't tweide-level domein ".it.ao" vër internationaole organisaties.
Dordogne
Dordogne kan verwieze nao:
Orogenese
thumb|right|Subductie op lank. thumb|Subductie tusje lank en water. Orogenese is de litterlige benaming vuur gebirgsvorming vanoet 't Greeks (ὄρος óros, berg en γένεσις génesis, gebuürt), dat 't gevolg is va plieëttektoniek. Dat beteëkent 't beweëge va plieëte op d'r eëdkosj (óch lithosjfeer). Dees beweëginge vinge noa eenanger (compressief, convergentie), van eenanger (extentioneel, divergent) of neëve eenanger plaatsj (sjoeëving). Durch al dees beweëginge, kinne gebirgdes weëde gevörmt, meh mieëtstes zorg 'n convergente beweëging vuur wirkelige gebirgsvorming.
Gesjichde va de wetesjap uëver gebirgsvörming
I d'r tieëd va de Greke en de Romeine geluëfde me dat de gebirgdevorming 't gevolg woar va versjillige goddelige handelinge, weil de berge of óch as heem va gode en mythische figure woeëd gezieë. Vanaaf de Opklaring (achtieënde ieëw) woeëde dees netuurversjinsele wetesjappelig benaderd, meh de theorie dat durch beweëginge va plieëte e gebirgde untsjteet, is pas deep i de twintigste ieëw algemeë aageneume. Al in 1620 woeëd durch d'r Britse netuurfilosoof Francis Bacon al gesuggereerd noa de puzzelbaarheed va de vorme va de continente Zuud-Amerika en Afrika. De netuurkóndige François Palet concretiseerde en wirkde dit wieër oet mit 't begrip continentdrif. Sjpieër i de gesjichde woar d'r Dütsjen astronoom en meteoroloog Alfred Wegener 'ne wichtige verdeëdiger van 't plieëttektoniektheorie. Zinge noasjlaagwirk, Die Entstehung der Kontinente und Ozeane, woar aavengelig boete 't Pruusj unbekank, meh in 1924 versjun zing sjtök op 't Ingelsj, 't Franzuësisj, 't Sjpaans, 't Russisch en 't Zjweëds, en kritt 't doamit mieë internationaal bekankheed.
Fysiografie
Gebirgdevorming untsjteet mieëtstes durch 't beweëge va de plieëte noa eenanger. Dat passeert op drei plaatsj: op lank, op de grensj tusje lank en water en op volle zieë.
Lengelig compressie
Bei 'n lengelige compressie sjpieëlt 't versjil va d'r zjwieërte tusje twieë botsende plieëte bekans geë wichtige rol mieë. De plieët die ungeveër geliek zjwieër zint, weëde teëngeenanger gedrök, oeë durch óch gebirgsvorming plaatsjvink. Durchdat de plaatsj va 't vawwe zjwakker is, kin doa vulkanisme untsjtange, meh vöal minder as bei oceanische compressies.
Oceanisch-lengelig compressie
Bei 'n compressie tusje lank en oceaan (meh algemener: water), vuët ummer ing plieët unger de anger. Dit weëd mit subductie aageduud. De plieët die unger de anger vuët, is óch zjwieërder en compacter. Oceanische plieëte zint dunner (gem. 25+15 km dik (lithosjfeer+continentaal kosj) ), meh compacter en óch zjwieërder i teëngesjtelling tót continentale plieëte (100+50 km dik), die durch 't untbreëke va d'r drök va oceanisch water vöal poreuzer en dös lichter zint. Op ing groeëter deepde sjmilt de plieët, meh de kraach oeë mit 'n plieët op de anger drök, zorg vuur 't opheffe va d'r eëdkusj op die plek. 't Sjmilte va de zjwieërdere plieët, zorg óch vuur de vorming va gasse en 't untsjtange va vloojbaar gesjteënte: magma. Weil 't al unger d'r eëdkusj, i d'r eëdmantel, al magma guëf, untsjteet plaatsjelig groeëte drök, oeë durch 't magma en de gasse mit opelusjte minerale en metale durch zjwakker plekke i de lithosjfeer brik. Doadurch guëf 't óch bei (oceanisch-lengelig) compressie dök vulkane. Óch vink me vöal metale en minerale in ikkenomisch winbare concentraties i de zoeëgeneumde eësganker i d'r (aw) vulkaanheëd. Dat zint klieëne ganker, sóms óch neet breëer as hoarsjpaalte. Hei i zet 't mineraal zich aaf.
Oceanische compressie
Oeë twieë oceanische plieëte botse, zal óch hei de zjwieërste unger de lichste doeëke. Dit geet aafhengelig va de percieze boëmgesjteldheed va de betreffende plieëte, zoeëwie compactheed, zjwieërte (deekde). Hei durch untsjtange óch ungerzieëgebirgdes oeë bei inkel tuppe zich boave zieë oetsjtieëke. Dat zint dök atoller, arsjipeler of 'n eilankboeëg.
Versjillige vawwinge
I de geologische gesjichde guëf 't drei bekangde tiedperke oeë i orogenese plaatsjvong. De awste doavan is de Caledonische orogenese (450-390 Ma). Dees orogenese vomg plaatsj tusje de contineng Baltica (noe Scandinavië) en Laurentia (Noard-Amerika), die toen nag aaneen gehech woare. Me vink dees oersjprunkelige gebirgdes truuk i Noardwes-Europa en oeëstelig Noard-Amrika. De hütse gebirgdes zint hei de Appelache aa g'ne Noard-Amerikaansje ziej, 't Scandinavisch Hoeëglank en 't Sjots Berglank aa g'ne Europese ziej. Typisch vuur dees gebirgdes, is dat zie weëde gekinmerk as zieër aud. Erosie hat hei zinge depe sjpöar hingergelate, en dees erosie vink nag sjteets plaatsj. Hei durch zint de gebirgde va deë eëd vöal lieëger as de jungste: de Alpiene gebirgdes.
Ing jungere vawwing is de Hercynische orogenese (óch waal: varistische orogenese, 360-280 Ma), die untsjtang toen supercontinent Gondwana ('t hütse Afrika, Zuud-Amerika en Antartika), botste mit westelig Laurazië, dös Europa. Hei durch vink me va zudelig Europa uëver ing linie va Sjpaanje bis de Oekraïne en Rusland gebirgdes va hercynische vawwing. Zölke gebirgdes zint döks óch verwieërd en geërodeerd. 't Geet i dit geval um gebirgdes wie de Ardenne (ungerdeel va 't Rienlanks Leisjteëgebirgde), 't Zjwaat Woud, 't ganse Süddeutsche Schichtstufenland i ungermieë Beiere, de Boheme, Centraal Massief, de Sudete en 't Eësgebirgde.
thumb|350px|D'r [[Alpiener gebirdegurdel.]]
De jungste vawwing is die vanAlpiene origine. Die zint get zudelig van de gebirgdes va Hercynischen eëd untsjtange. Dees berge kinmerke zich durch hoeëge en sjpitse tuppe. Bekangde vuurbilder va dees gebirgdes zint: de Alpe, de Karpate, d'r Kaukasus en d'r Himalaya en zinge neëvegebirgde. Get opvallend is dat dees gebirgdes inne gurdel vorme deë gemiddeld t'r hoeëgte va de Kreefskering litt.
Arnold Schönberg
Arnold Schönberg (13 september 1874, Wene - 13 juli 1951, Los Angeles) woar 'ne Oeësteriekse komponis, muziektheoreticus en sjilder. Schönberg begós zien muzikaal carrière as cellis en autodidactische komponis. Schönberg is veural bekind as ein van de ieësjte komponiste die atonaliteit gebroekde in hun composities. Behauve zien composities weure ouch zien beuker op 't gebeed van klassieke muziektheorie as belangriek besjouwd.
Schönberg verangerde ziene achternaam officieel in Schoenberg wie hae in 1941 sjtaatsburger van de VS woeërt.
Creuse
thumb|Ligking van 't departement Creuse. 't Departement Creuse is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 23. 't Is gelaengen in 't centraal deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Corrèze, Haute-Vienne, Allier, Puy-de-Dôme, Cher en Indre. De houfstad is Guéret.
Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Bloom (keuke)
Bloom is e fiengemaole mael van kaore, woroet de butelste sjilkes, de zemelen enne kieme van 't kaore, eweggedaon zeen.
Door dees bereijingswies haet bloom 'n witte kluuer. Väöl luuj, mit name kinjer, vinje aeteswaar gemaak mit bloem inplaats "gewuuen" mael lekkerder.
Vreuger woort door sómmige kaoremeules, wie de vreuger in Delf staondje meule Het Fortuyn, veur rieke luuj extra witte bloom geproduceerdj. Hieveur woorte vanne weitkorrelen ieës de boetekantj eweggerasp door pelstein, wonao die op 'ne maolkoppel toet mael woorte vermaole.
Saorte bloom
't Guuef ónger angere de volgendje saorte bloom:
Ringebu
De gemeintecode is 0520.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,3% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Aileen: Life and Death of a Serial Killer
Aileen: Life and Death of a Serial Killer is 'ne film oet 2003.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan documentaire, misdrieffilms.
De film woort geregisseerd door Joan Churchill en Nick Broomfield en heet 'nen doer vaan 93 menute.
Döllen Dinsdig
Carnaval
In Limburg, mèt de Carnaval, sjteit döllen dinsdig bekènd es de dinsdig veur esjelegoonsdig. Dat ies eigelik de lètste vastenaovend. Carnavalszóndig hèt eigelik groate vastenaovend of vètte zóndig, de maondig ies de kleine vastenaovend, op ’t Duutsj Rosenmontag geneump. Wat dae döllen dinsdig betref, ‘ne dölles ies ‘ne gek of emes, dae me neet serieus nump. Dinsdig ies de lètste meugelikheid um gek te doon. D’n daag denao weurt gevas, de sjpas ies veurbie.
Evenes
thumb|De ligking van Evenes in de pervincie Nordland. Evenes is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Nordland in Nórwaeg. De gemeinte had 1.365 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 252,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 5,4. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Cholera
thumb|Cholerabacterië ónder de [[elektronemicroscoop ]] Cholera (kolaer) ies 'n infectiekrenkde die gekènmerk weurt door 't plotseling optrae van ernstige diarree.
Deschutes County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Oregon thumb|200px|Ligking vaan Deschutes County Deschutes is 'n in 1916 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Deschutes is verneump nao de Deschutes Revier dee hui struimp. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Bend.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 7.912 km² boevaan 7.817 km² land is en 95 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Deschutes County 115.367.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Veldeke-literatuurpries
De Veldeke-literatuurpries weurt saer 1996 eder jaor oetgereik door de dialekvereiniging Veldeke-Limburg. De wedsjtried in Limburgs proza en poëzie weurt georganiseerd door de wèrkgroep Veldeke Literair. De bedoeling ies 't sjrieve in 't Limburgs te sjtimulere en de auteursj de kans te geve ziech te mete mèt ander sjrieversj. Sóms ging de wedsjtried um 'n bepaald thema, meh meistal waore de auteursj vrie in de keus van ónderwerpe.
Pries
De pries veur de winnaer besjteit oet 'n kunswerk van Desirée Tonnaer oet Mestreech en 500 euro. Veur de categorie jeug (tot 21 jaor) ies d'r 'ne speciale pries van 250 euro.
Jury
De jury besjteit in 2007 oet Peter Winkels oet Ruiver, Colla Bemelmans oet Nut, Ine Bams-Claessens oet Gebrook en Guus Urlings oet Sjömmert. In 2008 geit Colla Bemelmans oet de jury, weurt Peter Winkels de veurzieter en kump Frans Pollux oet Venlo d'r bie.
Winnaersj Veldeke-literatuurpries
De prieswinnaersj bies noe waore:
Loei
Loei (Hollese naam: Tessenderlo) is 'n dörp en gemeint in Bèlsj Limburg. De gemeint haet mie es 16.500 inwoener.
De gemeint Loei is bekind veur 't sjemies bedrief Tessenderlo Chemie, dét kórt bie 't centróm vanne gemeint ligk.
Op 29 april 1942 óntplofde e sjemies febrik in 't centróm woebie 189 luj 't laeve lete.
Loei is ok bekènd vur e poar mejnse die alleman kent. Lèk as Kate Ryan en Tia Hellebaut.
Mirandees
Sjpraeëkers en sjtatuut
In 2000 tèlde de taal 15.000 sjpraeëkers. Óp 19 september 1998 beslaoët 't Portugees parlemaent öm 't Mirandees 'ne officiele sjtatus toe te kènne vör lokaal aangelegenhede, naeve 't Portugees.
In de media
Óp e paar artikele nao in de lokaal pers, is 't Mirandees neet in de media vertegenwoordigd.
Heracles Almelo
thumb|Interieur vaan 't Polman Stadion nao de verbouwing in 2015. Heracles Almelo is 'n Nederlandse voetbalclub oet de stad Almelo. De club woort opgeriech op 3 mei 1903 en had veur d'n Twiede Wereldoorlog groet succes, mèt in 1927 zelfs 'ne landstitel. Dit zouw de club in 1941 herhole. Nao de instèlling vaan 't betaold voetbal verloor de club evels aon beteikenis: ze startde in 't sezoen 1956/57 in de Twiede Devisie. De club wis wel door te stoete nao de Ierste Devisie en zelfs eve tot de Ieredevisie, meh degradeerde oet de lèste weer gaw. Heracles kaom sterk in de sjeem vaan FC Twente te stoon, de naoberclub die in de Ieredevisie oetkaom. In 2005 promoveerde de club weer nao de Ieredevisie, boe 't zeventien jaor bleef. In zien bèste jaore indegde de club in de subtop; in 2016 woort zelfs Europees voetbal bereik. 'n Aander succes waor de finaleplaots in de KNVB-beker in 2012. Tege FC Twente späölt Heracles d'n Twentsen derby. In 2022 degradeerde de club evels, nao e zwaak sezoen mèt 'n oetzunderlek slech ind.
.aq
.aq és de ccTLD-code vër 't topleveldomein van 't continent Antarctica. 't Domein woëd geïntroduceerd én 1992 en hèt 'nen actieve staotus. De egelike bedoeléng vër 't domein és zaoke daaj verwaant zin aon 't continent Antarctica. Versjéllende wiëtesjappelike stations en projecte in Antarctica hëbbe site ónder dit domein. Registrante moete fysiek aonwaezig zin in Antarctica of gouvernementiël organisaties zin die 't Antarctisch Verdraog hëbbe óndertekend.
Kamp (Nut)
thumb|right|275px|Haof mèt gedecoreerd sjtucwerk in Kamp Kamp (Nederlands: Kamp) is 'n buurtsjap va Nut in de gemeinte Baekdale in Zuud Limburg. D'r naam kump va de betekenis kamp es nederzètting, die dèks 'n ouw historie kènt. Vuurdat de beboewing begint sjteet op 'ne drieësjprunk in 'ne holle waeg 'n sjmeedieëzere waegkruts. Tösje de ouw beboewing, die langs ein sjtraoët lik, sjteet 'n boerehoeës mèt sjpeklaoge en ein boerderie mèt decoratief sjtucwerk. Op 'n sjplitsing, richting 'n nuuj wiek bevingk zich 'ne carré-vörmige baksjteine haoëf. Get lieëger aaf sjtruimp de Pletsjbaek. 't Gróndgebeed va Kamp is groeëtendeels opgegange in 't industrieterrein de Horzel va Nut. De buurt is aagegaeëve mèt 'n wit plaatsnaambord.
Belle van Zuylen
thumb|Portrèt Belle van Zuylen gesjilderd dör Maurice Quentin de La Tour [[1766 in Musée d'art et d'histoire de Genève]] thumb|Portrèt Belle van Zuylen gesjilderd dör Guillaume de Spinny [[1759 in Sjlot Zuylen]] thumb|right|Portrèt dör [[Maurice Quentin de La Tour (1771) in Musée Antoine-Lécuyer, Saint-Quentin (Aisne)]] thumb| Sjlot Zuylen Isabella Agneta Elisabeth van Tuyll van Serooskerken (Zuilen, 20 oktober 1740 - Colombier, 27 december 1805), baeëter bekènd oonder häör pseudoniem Belle van Zuylen (in 't Fraans Belle de Zuylen) of Isabelle de Charrière, waor 'n 18e ieëuwse Franstalige sjriefster en componiste.
Levensloop
thumb| Belle van Zuylen gesjilderd dör [[Jens Juel]]
Belle van Zuylen waoërt óp 20 oktober 1740 in 'n adelleke familie gebaore óp sjlot Zuylen dat in Maarssen bie Utrech liekt. Al óp jónge laeftied waoërt Belle van Zuylen gepraeze öm d'r sjtiel van häör Franstalige breve. Häör owwersj gove häör väöl gelaegenheed töt lieëre, oedör ze baeëter ópgeleid waor wie de mètste vrówwe oet häöre tied. Ze kreeg oonder mieë wiskundelès van d'r bekènde wiskundige en cartograaf Laurens Praalder. Óp twintigjaorige laeftied publiceerde Belle anoniem häör örsjte novelle Le Noble.
Nao aafwiezing van versjillende huwelekskandidate trówde Belle óp 17 februari 1771 mèt d'r Zjwitser Charles-Emmanuel de Charrière, 'ne hoeslieërer van häör breurs. 't Echtpaar vestigt zich óp Le Pontet te Colombier (bij Neuchâtel) in Zjwitserland. Dao begoes häör sjrieverscarrière pas good. Ze sjreef romans, pamflette, toneelsjtukke, opera's (libretti en muziek), leedsjes, sonates vör klavier en danse. Ze correspondeerde mèt oeteenlopende luuj oet versjillende leng, oeë oonder intellectuele wie Benjamin Constant en James Boswell.
Belle van Zuylen/Isabelle de Charrière sjtórf óp 27 december 1805 óp Le Pontet. Ze waoërt viefenzaestig jaor aod.
Brevebös
|thumb|right|265px| Nuuj oranje [[brevebös van TNT-Pos]] |thumb|right|265px| Laeg make van  'n brevebös door de chauffeur 'n Brevebös is 'n saort kas die langs de waeg sjteit om dao brever in te duje die versjik mótte waere. In Nederland höbbe de brevebösse twiè inwerpaopeninge óm de breve in te duje. Links mot alle pos geduujd waere dae boete de regio versjik mót waere, en rechs mot alle pos dae in de regio versjik mót waere. Daonaeve haet TNT-Pos ouch nog óngevaer 1250 inkel brevebösse langs de waeg sjtaon. Dees brevebösse sjtaon dèksers op plaatse woa neet vaöl luuj wone wie gehuchter en doorgaonde waeg. Dees brevebösser waere ónger de besjtelrönje door de posbode laeg gemak. De groate oranje brevebösse waere 's aoves taege zös oer laeggemak door 'ne chauffeur dae langs alle brevebösser en poskantoare geit.
Naeve de aopenbaar brevebösser geuf 't ouch nog de brevebös bie de hoezer. Dit is meistal 'n gleuf mèt 'n klep d'r veur woo de pos in gedujd wört. Is d'r gein gleuf in de deur of moer, dan sjteit meistal langs de waeg 'n greun keske mèt 'ne dèksel d'r op wo de pos in gedujd wört. Mèh väöl luuj make hun eige brevebös of gelle ein bie de boewmert.
Käöke
Käöke, spieje, euvergaeve, kótse of koetse (medische term: emesis) is 't eweghaole van aetes en anger stoffe oete maag dore móndj en sómtieds de naas. Käöke wuuertj gestuurdj door 't käökcentrum det inne herrestam ligk. 't Aetes det me haet opgegaete wuuertj den dore móndj weer trögkgebrach, meistes verlingk mit maagzoer.
Käöke is, ónger anger, e gevolg van te väöl alcohol drinke, mer ouch zwangersjap, lang reize, verkieërdj aete, stress en aete det vaszitj inne slokderm kónnen 't veroearzake. Sómmige luuj doon opzèttelik de vinger inne kael staeke veur käöken oet te lokke; sómtieds veur zich baeter te veule wen ze väöl höbbe gedrónke, meh sómtieds ouch óm te veurkómme det me gewich aanzètj (dink aan anorexia).
Sundbyberg
Demografische óntwikkeling
22,05% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Elephant
Elephant is 'ne film oet 2003.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan misdrieffilms, dramafilms, thriller.
De film woort geregisseerd door Gus Van Sant en heet 'nen doer vaan 81 menute.
Ni-j-Berge
Ni-j-Berge (Nederlands Nieuw-Bergen) is 't groetste dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Baerge. Ni-j-Berge had same mèt Alt-Berge en Äöje per 2006 5393 inwoeners. 't Dörp is aon drei kent umgeve mèt bos.
Ni-j-Berge is relatief laat oontstoon ten weste vaan Alt-Berge.
Richard Stallman
Richard Matthew Stallman (RMS; 16 miert 1953) is de oprichter van de vrie software bewaeging, 't GNU projek, de Free Software Foundation en de League for Programming Freedom. Hae is auch 'n bekènd hacker, computerweitensjapper, academicus, publieke sjpraeker, en politiek activist (op 't gebeed van vrieheid, auteursrechte, patente, mensjerechte en 't milieu). Hae haet 't konsep va copyleft (as taegehanger van copyright) oetgevonge om de idaele van de vrie software beweiging te besjerme, en hae haet dit konsep verwirkt in wietgebroekte licensies as de GNU General Public License (GNU GPL of GPL).
Äöje
Äöje (Nederlands Aijen) is e gehöch of klei dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Baerge, aon de Maos, ten zuie vaan Alt-Berge. De plaots heet 'n bezeensweerdege kapèl vaan roond 1600 (gerestaureerd 1935).
Antoine Lavoisier
thumb|Antoine Lavoisier Antoine Laurent Lavoisier (26 augustus 1743 - 8 mei 1794) waas 'ne Franse sjemis. Hae waas d'n ieëste dae de behaadswèt vanne materie opstal. Wiejer óntdèkdje d'r 't elemènt zoerstóf en óntbónj d'r de flogistontheorie. Daobie haet t'r 'n rivveluusje tewaeggebrach inne sjemische nomenclatuur. Lavoisier wuuert döks gezeen es de vader vanne modern sjemie.
In 1771 trouwdje Lavoisier mit Marie-Anne Pierrette Paulze die 'm hólp mit 't euverzitte van Ingelse stökker en 't illustrere van zien werke. Vanaaf 1775 wirkdje Lavoisier ane verbaetering van 't productieprocès van böskroet, agrosjemie en aan nuuj productiewaeg van salpaeter.
Ei vanne wichtigste dinger waat Lavoisier haet beteikendj is de bepaoling van 't prinsiep van verbranjing. Hae leet mit zien prove zeen det verbranjing e procès is wobie 'n stóf reageert mit zoerstóf. Ouch leet t'r 't belank van zoerstóf zeen inne aomhaoling. De theorieje die d'r formuleerde vervónge de theorie van 't flogiston.
Lavoisier zie werk waas dudelik gegrundj op 't Priestley zient, mer hae verzóch de ieër van dem zien óntdèkkingen op zichzelf te trèkke. In väöl van zien werke broekdje d'r de rizzeltaote van anger luuj sónger die te citere.
Inne werke Sur la combustion (euvere verbranjing) en Considérations générales sur la nature des acides (algemein euverwaegingen euvere eigesjappe van zoer) tuindje d'r det de lóch die in verbranjing 'n rol speeldje ouch 'n brón van zoerheid waas. In 1779 neumdje d'r dit deil vanne lóch "oxygène" (zoervörmer, zoerstóf) enne res "azote" (sónger laeve, stikstóf).
Horn-Bad Meinberg
De op 207 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 90,15 km², op 31 december 2018 17.178 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdichte van 191 de veerkante kilometer.
Wie de res van Kreis Lippe, liegk de sjtad historisch noch in 't Rienland, noch in Wesfale. Bies de sjtiechting van 't Duutsj Riek in 1870/71 waor Lippe 'nen onaafhenkeleken dwergsjtaat mèt Detmold es houfsjtad.
Grandidiersjaermoestenrek
De grandidiersjaermoestenrek (Letien: Microgale grandidieri) is 'n saort aan zougdere vanne tenrekfemielje. 't Bieës kump veur inne druueg busj van wèstelik en zuudwèstelik Madagaskar. De populaasjes van dees saort woorten ieëre óngere kórtstertsjaermoestenrek (Microgale brevicaudata) gegroepeerdj, meh door morfologisch en DNA-óngerzeuk woort in 2009 bepaoldj det 't óm 'n apaarte saort geit.
Oonderluip
D'n oonderluip is 'ne term veur 't liegste deil vaan 'ne revier, zjus veurtot heer de zie in struimp. In de oonderluip splits 'ne revier dèks aof in mierdere tek. Dit vörmp 'ne delta.
D'n tegehenger vaan d'n oonderluip is de boveluip.
Cidade de Deus
Cidade de Deus is 'ne film oet 2002.
De film woort geregisseerd door Kátia Lund en Fernando Meirelles en heet 'nen doer vaan 130 menute.
Øyer
thumb|De ligking van Øyer in de pervincie Oppland. Øyer is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Oppland in Nórwaeg. De gemeinte had 4.854 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 640,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 7,6. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,9% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
30 december
Gebäörtenisse
thumb|right|200px|Sun Yat-sen, de eësjte president van China.
Gebore
thumb|right|200px|Bo Diddley, gebaore op 30 december 1928.
Gesjtorve
thumb|right|200px|Jo Cals, Limburgse minister-president van Nederlandj, gesjtorve op 30 december 1971.
G'n Reuke
G'n Reuke (Nederlands: Reuken) is 'n buurtsjap in Nut in de gemeinte Baekdale in Zuud Limburg. De 80 inwuuënesj woeëne tösje 't dörp Nut en g'n Hèllebrook, in de buurt van d'r sjpaoërwaeëg Heële - Zittert en de autobaan A76. In de buurt lik de carrévörmige Pingerhaoëf.
Wórtel
Wórtel of wortel kan verwieze nao:
Dordogne (departement)
thumb|Ligking van 't departement Dordogne. 't Departement Dordogne is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 24. 't Is gelaengen in 't zuudwèstelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Haute-Vienne, Corrèze, Lot, Lot-et-Garonne, Gironde, Charente-Maritime en Charente. De houfstad is Périgueux.
Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Mekka
thumb|d'n al-Masjid al-Haram mitte Ka'aba in Mekka. Mekka (Arabisch: مكة) is de houfstad vanne pervinsje Mekka inne regio Hidjaz in Saoedi-Arabië; es de gebaorteplaats van Mohammed wuuert 't dore moeamedanen es 'n hèlge plaats betrach. De stad ligk op zoea 73 kilomaeter van Dzjedda, inne zenjetige Abrahamvallei, 277 maeter baove zieëspegel en op 80 kilomaeter aafstandj vanne Roeaj Zieë.
Toet 1924 woort Mekka regeerdj dore sjariefe, die euver gans Hidjaz regeerdj. De sjarief waas 'nen drekke aafstammeling vanne profeet Mohammed. De litste sjarief dae euver 't gebied regeerdj waas Hoessein Ibn Ali. Daonao woort 't landj 'n óngerdeil van Saoedi-Arabië.
Fauske
thumb|De ligking van Fauske in de pervincie Nordland. Fauske is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Nordland in Nórwaeg. De gemeinte had 9.551 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.208,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 7,9. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 1841.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,8% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Ei
Ei kan zeen:
Doubs (verdudeliking)
Doubs kan verwieze nao:
Lage
Lage ies 'n sjtad in de Wes-Duutsje krink Kreis Lippe, in d'n deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk, wie de res van de krink, in 't Regierungsbezirk Detmold.
De op 100 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 76,04 km², op 31 december 2018 35.047 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdichte van 461 de veerkante kilometer.
Wie de res van Kreis Lippe, liegk de sjtad historisch noch in 't Rienland, noch in Wesfale. Bies de sjtiechting van 't Duutsj Riek in 1870/71 waor Lippe 'nen onaafhenkeleken dwergsjtaat mèt Detmold es houfsjtad.
VV SNA
SNA, dök voloet gesjreve es VV SNA, is de naam vanne voetbalclub van Mofert. 't Steit veur (Voetbalvereiniging) Sport nao Arbeid. In 't sezoen 2017/18 speeltj SNA neet inne voetbalpiramied, mer inne rizzerfklas.
De SNA haw twieë groeate voetbalveljer en e klènder veldje. Dees wore gelaenge achtere Nuuj Mert. Naodet hie hoezer zeen geboedj gewaore, zeen de veljer verhoes nao ane Sportlaan, naeve de sjoeal, 't tennisveldj enne sjaatsviever. Ouch hie ligke twieë groeate veljer en e klènder veldj, esouch 'n kantien.
Leek
Leek (Gronings De Laik of De Lieke) is e dörp in de Nederlandse gemeinte Westerkwartier, provincie Groninge. 't Dörp vaan zoeget 10.500 inwoeners ligk tege de grens mèt Drenthe (koelek twie kilometer vaan Roden) en ligk ouch neet wied eweg vaan de Friese grens.
Leek is oontstande aon 'ne sjans veur de stad Groninge. Tot 1 jannewarie 2019 waor 't 'n zelfstendege gemeinte. Neve de hoofplaots Leek umvatde die ouch nog de kerne Diepswal, Enumatil, Lettelbert, Midwolde, Oostwold, Tolbert en Zevenhuizen.
Blaw windjruueske
't Blaw windjruueske (Anemone apennina) is 'n lieëg, vaste plantj oete ranonkelfemielje (Ranunculaceae). De plantj kump oearsprunkelik oet Zuud-Europa. In Nederlandj en op 't Belsj kump de plantj veur op besjieëmdje gróndj in loufbus en verwiljerdj in häöf. 't Blaw windjruueske liek väöl op 't Balkanwindjruueske (Anemone blanda), meh versjiltj daovan doordet 't Balkanwindjruueske gein behaordj kroeanblajer haet, de bloomssteel nao de bleuj knaok enne wortelblajer gein gesteeldje slepe höbbe.
De plantj haet 'ne veurkäör nao vöchtige en loeftige gróndj.
De vröch is 'n einzäöjige doepvröch. Aan 't zaod zitj 'n elaiosoom.
De plantj kump in 't wildj veur in loufbus op vöchtige, aetesrieke zandj en zenjetige klei.
't Milksaap van 't blaw windjruueske is lichtelik vergiftig, ómdet de stof protoanemonine veurkump in 't saap.