cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Struitsellaog
thumb|De struitsellaog mit dao-op grujjendj [[hazeklieë.]] De struitsellaog is 't deil vanne baom wo doeaj, gevalle blajer en naolje nag herkinbaar dao zeen. Inne struitsellaog zeen de verrottingspercèsse gäöndje van organisch matterjaal. Baove de struitsellaog ligk de moslaog.
Plantje zeen döks aafhenkelik van 't dao-zeen van anger organisme inne struitsellaog, wie sjummele. Dees laeve dan in 'n symbiotische verhajing. Ouch veur amfibieje is de struitsellaog 'n wichtige voorbrón, vóchaanvöller en sjoelplaats.
Kreis Lippe
thumb|150px thumb|250px Kreis Lippe is 'ne krink (Kreis) in 't ooste vaan Noordrien-Wesfale (Duutsland). Lippe is eigelek d'n innegse krink in Noordrien-Wesfale dee me in 't Rienland noch Wesfale kin plaotse. Aongezeen Lippe 'nen apaarten dwergstaot waor veur de Duutse eintweurdening, goof 't altied 'n apaarte cultuur in Lippe die ziech mie riechde op de Oosfaalse cultuur. 't Distrik ligk in 't Regierungsbezirk Detmold, de hoofplaots (de stad mèt de Verwaltungssitz) is Detmold. Kreis Lippe is daomèt ouch eine vaan de wienege kring in Noordrien-Wesfale dee neet verneump is nao de krinkhoofplaots of überhaup nao 'n stad in de betröffende krink.
Behurende bis eine vaan de 31 kring in Noordrien-Wesfale (de 23 stei zoonder krink weure neet mètgetèld), heet 't 'n oppervlak vaan 1.246,21 km², 'n inwoenertal vaan 348.391 en 'n bevolkingsdeechte vaan 280 de veerkante km (volgens de census op 31 dec 2018).
Gloppen
thumb|De ligking van Gloppen in de pervincie Sogn og Fjordane. Gloppen is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Sogn og Fjordane in Nórwaeg. De gemeinte had 5.769 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.022,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 5,6. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 1445.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,5% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Zangsjtum
't Guf versjillende zangsjtumme.
countertenor: 'n heel hoog sjtum wobie de zenger mit kopsjtum (falset) zink.
tenor: hoog sjtum
bas
Vrouwesjtumme waere van hoog nao leeg ingedeild in:
mezzo-sopraan
alt
N67 (Belsj)
D'r N67 is 'ne weëg i de Oeëskantons van 't Belsj, deë lup vanaaf de sjtad Wellekete, via Eupen bis de grens mit Dütsjlank bei de sjtad Monschau. D'r weëg lup vrieëwaal kaatsrech durch 't Hertogenwald, dat noardelig van 't Hoeëg Ven ligk. D'r weëg duut tusje de plaatsj Eupen en Monschau geë echte anger plaatsj aa, behauve 't gehuch Ternell, oeë 't óch e restaurant en 'ne ingangk van 't netuurgebeed guëf. D'r weëg sjteeg continu bis de grensj; flót d'r noa daalt d'r N67 i g'n richtóng va Monschau in 't daal va d'r Roer.
D'r weëg sjteet bekank um 't sjleëte weëgdek en geverlige toesjtange, beivuurbild 't untbreëke va paaj vuur vaarradesj. 't Guëf óch geë officieel maximumsjnelheed op 't sjtök tusje Eupen en Monschau. ('t Algeming advies op de Belsje gewesweëg boete de beboewde kóm is mieëtstes 90 km/u, behauve wen angesj aagegeëve). D'r weëg hat 'n lingte van 29 kilometer.
Acoliet
'ne Acoliet haet de liègste wiejing gekrege en huèrt bie 'n bepaald biesjdóm of bie 'n kloasterorde. Hae ies lid van de clerus, 'ne verzamelnaam van ederein dae in de Katholieke kèrk 'n bepaalde wiejing haet ontvange.
Harry & de Gebroeëke Zwiêgelkes
Harry & de Gebroeëke Zwiêgelkes is 'n fieësband uut Wieërt. Harry & de Gebroeëke Zwiêgelkes zeen ontstânge in 1995. Eur ieërste optraeje woor op ’t 11-jaorig bestaon van VV de Flodderbôkse op ’t “Fieëst van de Lange Aom”. Waat eigelek vör de gekke jen begos krieeg gelieék ‘t vervôlg. Neet lang daonao spuueldje H & de GZ in Kuffee de Hermeni-j. De bezetting van de beginjaore woor als volgtj: Harry Zelluff (Rewalt Tobben), Joerik Bouwels (Jos van Dooren), Cor Ravenna (Jan van Dooren), Preens van de Verkusnejjers (Hans van Hoef), Väöske Ongersteur (Jos Hendriks).
Nao ’t optraeje beej de Wiepkes en beej ’t doeerbieterstoernooi ging ’t snêl met H & de GZ. Ieerste woor d’r nog ’t legendarische optraeje op vastenaovendjzaoterdig beej Hotel Verstraete. De minse hinge met de bein boete en ’t woor ’t fantastisch fieest. De ieerste cd “Woee es mien beer” lêet dan auch neet lang op zich wachte.
Daonao woor ’t jaore lang te doon in de Poort van Limburg op vastenaovendjzaoterdig. Samen met “De Dorstvlieegels” (stichting Toosje) woort d’r ’t Miss Harry-verkezing georganisieerdj. De miss Harry mocht oeevernacht beej Hostellerie M’tten (toen nog l’Auberge) en oeëpendje de volgendje daag de optocht.
H & de GZ blieëve noow dinger doon en zoeë spuueldje ze op “de Gulden Humor” in Hoensbroek vör ’t breid Limburgs publiek. Twiee bösse met Fenks kwome mej nao Kasteel Hoensbroek. In 1998 kwoom d’r ’t cd-singel u’t met als titel: “Dao stieëte toch”. De optraejes blêeve beej maximaal 3 kieer per jaor en d’r woort gespuueldj op ’t doeerbieterstoernooi, vastenaovendjzaoterdig, op Schoor same met Plat Wieers. In 2000 goof de toenmalige drummer “de Preens van de verkusnejjers” aan d’r mej te wille stoppe. Zien plaats woort ingenoeeme doeer Trevor Nuyten. In det jaor woort ouch de 3e Laajf-cd “Woee” opgenoeeme. In de jaore daonao spuueldje H & de GZ regelmaotig in de regio, van Rooy tot Hunsel, van Ni-j Wieert tot Ittervoort.
Ein van de hoeégtepunte woor ’t optraeje vör 5000 minse tieëdes ’t OLS op Bosseve same met Rowwen Hèze. Ouch woor H & de GZ presênt op ’t 6x11-jaorig bestaon van VV de Rogstaekers. In 2003 brachte H & de GZ eur veurluipig leste Laajf-cd ’t “Vuuer eur naas”. Aansloeetendj goof Väöske Ongersteur aan te wille stoppe. Ben Penders (opticien Heytse) kwoom d’r beej en same met Väöske Ongersteur werkdje ze nog same mej aan de cd woeenao Väöske ’t stekse overdrôog aan Ben Penders. Tot de daag van vandaag spuuele H & de GZ neet mieer as ’n kieer of drei pur jaor. De leste optraejes waere H & de GZ vergezeldj doeer saxofonist Djek van Tetteroode. Op 19 november 2016 spueeldje zae vör de leste kieër. Zooe kwoom dr n indj aan 21 jaor Harry en de gebrooëke zwiêgelkes.
Heilder
Heilder is e gehuch inne gemèndje Zelfkantj in 't Kreis Hinsberg. 't Ligk in 't naordwèstelik gebied vanne gemèndje inne buurt vanne plaats Zaofele, tösse Hönge, Lindj/Sjtein en Zaofele, ane Zelfkantjstraot, aan 't netuurgebied Höngener- und Saeffeler Bruch.
Kobalt
Kobalt is e sjemisch element mit 't symbool Co en 't atoeamnómmer 27. 't Is e zilverkluuerig euvergangsmetaal.
Toepassinge
Juus wie inne aadheid wuuertj kobaltoxied, baeter bekèndj óngeren triviale naam kobaltblaw, gebroek es pigment veur glaas en porselien. Anger toepassinge van kobalt zeen: Wiejer wuuertj d'n isotoop 60Co toegepas bie radiotherapie enne bestraoling van aeteswaar, medische artikele, verpakkingsmatterjaal veur aetesmiddelenindustrie, cosmetica, stekpotte veur tuinders en nag mieë perdukte.
Pennsylvania
thumb|right|125px|Veendel vaan Pennsylvania thumb|right|500px|Pennsylvania en de res vaan Amerika Pennsylvania is 'ne staot vaan de VS. De groetste stad is Philadelphia, en de hoofstad is Harrisburg. Pennsylvania is gaans ingeslote door Maryland, West Virginia, Ohio, New Jersey en New York.
De veendel vaan Pennsylvania besteit oet 't sjèld vaan de staot, mèt links en rechs devaan e peerd ('t symbool vaan Pennsylvania) en debove 'ne adeleer ('t symbool vaan Noord-Amerika). Oonder 't waopesjèld is indiaanse maïs en lawweleer aofgebeeld, mèt dao weer oonder e lint boe 't staotelek motto Virtue, Liberty and Independence (Limburgs: "Däög, Vrijheid en Oonaofhenkelekheid") steit. 't Waopesjèld zelf toent e sjeep, 'n ploog en drei baole terf, die 't belaank vaan handel, arbeid en landbouw veur Pennsylvania symbolisere.
De naom heet de staot te daanke aon William Penn, dee de groond op 28 fibberwarie 1681 gesjoonke kraog vaan de Britse keuning Karel II. Penn stiechde dao 'n kolonie veur de Quakers. De naom beteikent niks mie es land vaan de bosse vaan Penn (silva is latien veur "bos" of "woud").
Geografie
't Oppervlak vaan de staot bedreug 119.283 km² (boevaan 2,7%% water). 't Klimaat vaan Pennsylvania kint me 't mies vergelieke mèt 't klimaat vaan Duitsland, 't is dus e landklimaat.
't Hoegste punt vaan Pennsylvania is de Mount Davis (979 m), de res vaan de staot is oonregelmaoteg. 't Heet väöl gebergte, mer gein extreem hoeg of lieg punte.
Graofsjappe
Penssylvania besteit uit 67 graofsjappe, boevaan de groetste Centre County is, en dee mèt de mieste inwoeners Philadelphia County.
Andenne
thumb|Locatie van Andenne in Name. Andenne is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Name. Op 'n oppervlakde va 86,17 km² wonne 25.892 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 300 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|Zich óp Andenne. Bonneville, Coutisse, Landenne, Maizeret, Namêche, Sclayn, Seilles, Thon-Samson en Vezin.
Endemie (biogeografie)
'n Endemie of endemisme is 't versjiensel det 'n organisme (of taxon) van natuur oetsjloetend veurkump in ein aafgegrens geografisch gebied, wie eilenj in d'n oceaan, geïsoleerde berg, maere en reveersysteme. Es 'n saort alein dao veurkump, sjprèk me van 'n endeem of 'n endemische saort. Endemisme is e biogeografisch begrip: 't geit óm de geografische versjpreijingsgebiede (areaal) van taxons.
Kosmopoliete daotaenge zeen saorte die zeen versjprèd euver e groot deil van de waereld; ze höbbe 'n kosmopolitische versjpreijing.
Krepkes
Euver krepkes wirt in väöl Limburgse dialekte gesjpraoke es me ’t haet euver sjtökskes oetgebakke sjpek. Vreuger woort dit dèks gegaete biej 't óntbiet. De pan mèt ’t gebakke sjpek sjtóng ’s mörges vreug midde op de taofel. Zoa koosj jederein zien sjneej zjwart broad mèt zien versjèt mekkelik in 't vèt van de krepkes 'soppe'. Es variatie woort krepkes mèt gebakke aerpel en sóms mèt gebakke eppel gegaete. Ouch andief mèt krepkes wirt in Limburg dèks gegaete.
Batterie
't Waord batterie hèngk etymologisch same mit 't waord "battere" (houwe, van 't Frans: battre). 't Waord guuef döks 'n opstèlling aan, wie: Wiejer haet 't waord in 't Frans ouch de beteikenis "slaagwirk".
Oet de baovestäöndje diffenisies zeen ouch anger diffenisies aafgelèdj die betrèkking höbbe toet 'n rie aan identieke toestèlle:
Es litste wuuertj 't waord veural in 't Limbörgs ouch gebroek veure vot ('t zitvlak) aan te gaeve.
1 augustus
Heiligedaag van Alfonsus Maria de Liguori Nationale fièsdaag in Benin Nationale fièsdaag in Zjwitserland
Slave
Sjtaote mit hoofzakelik Slaviese bevolking zeen Ruslandj, Oekraïne, Pole, Tsjechië, Wit-ruslandj, Slowakije, Slovenië, Kroatië, Servië, Montenegro, Bulgarije, Noord-Macedonië en Bosnië-Hercegovina. Grote Slaviese minderhede laeve in Kazachstan, Moldavië, Litouwe, Eslandj en Letlandj.
Taal
De Slaviese tale zeen ongerling beheurlik gelieker es de meiste Germaanse tale. Opvallendj vaol kenmirke zeen d'r 'tzelfdje es in'ne Baltiese tale. 't Is aevel nog omsjtreeje om te zegke det dees twee taalfemilies zeen ontsjtange oet ein prototaal, of det det kumptj doordet de tale zo kort naeve ein gesjpraoke waere. Boete de talrieke euvereinkomste mit 't Grieks, Latien en'ne Germaanse tale (monjing = Noors os (u:s), Russies ust'e (ustjɛ), Latien ostium) geuftj 't ouch euvereinkomste mit 't Iraans: biejveurbeeld Iraans bogu, slovaaks bog = god, iraans rai, slovaaks. raj = paradies of iraans swentu, swjatu, slovaaks. swjet, swent = heilig. De talrieke gedeiltelik es zeer aad ingesjatje leenwaord van Germaanse oorsjprong waere op intensieve kontakte tösse Slave en Gote trókgebrach. Of dit 't eerste in Zuidoos-europa begos, of det de Gotiese kultuur aan Wisla en Ooszeekus ouch al ein Slaviese ongerlaog haaj, is nog sjteeds omsjtreeje. De neet-indoeuropese Hongaarse taal haetj de name van'ne meiste daag van'ne waek en ouch nog get anger begrippe euvergenomme vanoet de Slaviese tale.
Oorsjprong en oetbreijing
D'r zeen, aafgezeen van 't controversieel book van Veles heel weinig documente oet 't gebied bekindj van veur de 11e eeuw en gein inkele van veur de 9e eeuw. 't Eerste histories manuscrip is de Nestorkroniek (eigelikke benaming Het verhaal van de voorbije jaren) det waarsjienlik door Nestor van Kiev waerdje gesjreeven in'ne laat 11e, begin 12e eeuw. In 't book waere de twelf Slaviese sjtamme (plemena) besjreve die zich in'ne 9e eeuw tösse de Ooszee en'ne Zjwarte Zee vestigdje.
Dit ware de (tösse häökskes de Russiese naam):
Dao weurdj noch sjteeds ongerzeuk gepleegdj nao de preciese oorsjprong van'ne Slave. Omdet 't Slaviese sjrif zich dus pas in'ne 9e eeuw ontwikkeldj waerdje (Glagolitiese sjrif) en omdet de vreug Slave ver weg van laes- en sjriefkundige laefdje, zeen sjriftelikke besjrievinge van'ne Slave dus oetzonjerlik. Plinius senior, Tacitus en Ptolemeus van Alexandrië vernumme vanaaf de eerste eeuw in versjeidene sjriefwies ein volk det ze Venedi, Venethi, Venadi of Ouenedai numme, det oostelik van'ne Wisla toet aan'ne Danziger Baai laefdje. Daodoor waerdj dit volk al ruumtelik en geografies van'ne ín'ne Alpe laevendje volke ongersjeije. Ouch van'ne in die eeuwe rondjtrekkendje Germaanse vandale waere dees volke dudelik angers besjreeve. Jordanes' Getica benumptj drie sjtamme mit deselfdje oorsjprong: Venethi (Venetiërs/Wende), Antes (Ante) en Sclaveni (Slave). Volges hem bewoondje de Wende oorsjpronkelik aan'ne Wisla, de Slave tösse Wisla en Donau en'ne Ante tösse Dnister en Don. Aan'ne ethniese kontinuïteit van'ne Venedi en Wende weurdj waal getwiefeldj. . Det veurbehoud kan men ongersjteune mit de feite det dao ouch keramiek is gevonje dae zonger veurbehoud is trök te veure op'pe Slave. Dees zo genaamdje vreugslaviese keramiek kinmerktj zich door häör eenvoud oet. Tösse de aaj kulture in'ne zelfdje regio en'ne vreugslaviese keramiek ligke de naoloatensjappe van'ne Gotesjtorm en'ne Getica wo euver Jordanes sjrief es d'r sjrief euver de ongerwerping van versjillendje volke door de Gote.
De naam Slave (Sklavenoi) duuktj in oosromeins/byzantiense bronne veur 't eers bie Pseudo-Kaisarios in'ne 6e eeuw op. Onger keizer Justin I. (527–565) komme Slave en Ante veur 't eers in beeldj biej Oosromeise chroniste zowie Prokopios van Caesarea, Jordanes, Agatheus, Menander Protektor en Theophylaktos Simokates. Zie berichte van talrieke Sklavenoi und Ante, die zie same ouch Spore numme, en die vanoet de Karpate, de ongerste Donau en van'ne Zjwarte Zee kommendj in'ne Donauprovincies van 't Oosromeinse riek binnevele. Prokopios sjreef, det Ante en Slave bienao geliek ware, dezelfdje gebroeke haje en dezelfdje tale sjproke. De Sjtrateeg van Maurikios zaetj det de Slave gooj zjwummers en duikers zeen, die in moerasse en de berg es Guerilla vechte en gooj baogsjötters en sjpeerwerpers zeen.
Pas vanaaf de besjrieving in Oosromeinse bronne waere de Slave es historiese grootheid griepbaar, wobiej dees groep neet ethnies homogeen hoof te zeen gewaes. Nuuj ontsjtange verbinjinge tösse de bevolkingsgroepe ware hoogswaarsjienlik fragiel en polyethnies, dao weurdj mit bedoeldj det ze ontsjtonge oet miense en groepe van versjillendje aafkoms, die allein door häör zelfde heidens geluif samekwame. Det beteikendje neet det ze same ein gemeinsjappelikke cultuur en taal moste höbbe. Ethnogenese is ein histories proces, wobiej aan 't enj 't histories bekindje volk de Slave ontsjtong. Veur 't ontsjtaon van'ne Slaviese Tale (Topogenese) kos ein gebied tösse Wisla, Bug en Dnjepr oetgefilterdj waere. Mer neet allein verhoezinge van'ne sjpraekers van dees tale mer ouch assimilatie van miense van versjillendje herkoms leidje toet de Slavenisering van Midde en Ooseuropa. Ein (proto-)slavies „oervolk“ haetj 't, wie bie alle volke, zeker neet gegaeve. Taege 't inzich van väöl ongerzeukers, det 't bie de Slave allein om ein konglomeraat van miense hanjeltj, die neet aan'ne grote volksverhoezing haetj deilgenomme, sjprikt aevel waal de grote geliekheid van'ne Slaviese tale.
In'ne volgendje eeuwe bevolkdje de Slave op dees maneer al sjnel grote gebiede van Midde- en Ooseuropa, die zich oetsjtrekdje van'ne Zjwarte en Egeïese Zee toet de Ooszee, en van'ne Elbe, en 't Böhmerwald, de Inn, de Alpe en'ne Middellandse zee, de Adriatiese Zee toet de baoveloup van'ne Don en'ne ongerloup van'ne Dnjepr oetsjtrekdje.
Bronne
Dit artikel is aafgeleidj van'ne artikele op'pe Duitse, Ingelse en Hollandse Wikipedia
Märkischer Kreis
150px|thumb thumb|200px De Märkischer Kreis is 'ne krink (Kreis) in 't ooste vaan Noordrien-Wesfale (Duitsland). Dit Wesfaals distrik ligk in 't Regierungsbezirk Arnsberg, neve de stei Hagen en Hamm. De hoofplaots (de stad mèt de Verwaltungssitz) is Lüdenscheid. Behurende bis eine vaan de 31 kring in Noordrien-Wesfale (de 23 stei zoonder krink weure neet mètgetèld), heet de krink 'n oppervlak vaan 1.061,06 km², 'n inwoenerntal vaan 416.240 en 'n bevolkingsdeechte vaan 392 de veerkante km volgens de census op 13 dec 2013). Daoneve maak 'r deil oet vaan 't Sauerland. Edere Noordrien-Wesfaalse krink weurt geregeerd door 'ne landraod (Landrat) in de hoofplaots. In de Märkischer Kreis weurt Nedersaksisch gesproke.
Kroed
Kroed ies de verzamelnaam van plante in de natuur mèt neet houtechtige sjtengele. Meistal sjtoon ze in 't wild.
Sjpraekweurd
Rónd kroed besjtoon diverse sjpraekweurd:
Tièn Gebode
De Tièn Gebode of decaloog (Grieks= 10 weurd), ies 'n benaming veur de veurnaamste 10 reigele of gebode, die toegepas weure bie de christene. Volges 'n verhaol in Exodus 34:28 zint dees gebode door God aan Mozes gedicteerd. Mozes haet die toen ingebeiteld op twiè sjteine taofele. Dao besjtoon 2 versies van de gebode in Ex 20:1-7 en Dt 5:6-21. Allebei bevatte ze de gróndeise van 't godsdeenstig en zedelik leve in Israël.
Bie ónderzeukersj van de biebel besjteit versjil van meining euver de nummering van de gebode. Zoa haet de versie die truukgeit nao Philo van Alexandrië (ca 25 v. Chr.- ca 45 n.Chr.) ein ander volgorde es die van Flavius Josephus (ca 36 - 100). De lètste weurt gevolg door de oasterse en reformatorische kèrke. De katholieke en lutherane volge de indeiling van Augustinus (354-430). Bie häöm weurt 't lètste gebod, "geer zölt neet begere" nog ins gesjpliets. Handele tege de reigelsj van de tièn gebode weurt zónde geneump.
De Tièn Gebode
Iech bin de Hièr eure God.
Honduras
Honduras (officieel República de Honduras) is e land in Midde-Amerika, aon de Caribische Zie (Golf vaan Honduras) en de Stèl Oceaon, grenzend aon (tege de klok in) Guatemala, El Salvador en Nicaragua. Hoofstad en groetste stad is Tegucigalpa, twiede stad is San Pedro Sula, op aofstand volge Choloma en La Ceiba. Honduras heet e laank verleie es dictatuur achter ziech.
Tièn Gebode
De Tièn Gebode
In de Katholieke kèrk besjtoon ouch nog de Vief gebode van de kerk, veur 't bepale van 'n christelik leve.
Honduras
Bestuurleke indeiling
Honduras is verdeild in 18 departeminte en 298 gemeintes (municipios). De departeminte zien de volgende:
Fysische geografie
Wie de mieste tropische len is ouch Honduras e land vaan 'n groete biodiversiteit; 't land kint 'n gooj 6000 soorte vaatplante, boevaan 630 orchideeë, 250 reptiele en amfibieë, mie es 700 veugel en zoe'n 110 zoogdiere (daovaan de hèlf vleermuis). In de territoriaol waters vint me versjèllende soorte ziefauna. 't Natuurrizzervaot Río Plátano in La Mosquita steit al sinds 1982 op de UNESCO-Wereldèrfgoodlies.
Cultuur en demografie
Inwoeners vaan Honduras drage de bijnaom Catrachos.
Taole
't Euvergroet deil vaan de bevolking sprik Spaons in 't plaotselek dialek (zuug ouch Latiens-Amerikaans Spaons); me kint in 't land nog 9 aander taole, de gebaoretaol en bekans oetgestorve taole mètgerekend. Wat betröf de inheimse Amerindische taole is 't Garifuna, 'n Arowakse taol gesproke aon de Caribische kös, de groetste. 't Mískito, gesproke in 't ooste vaan 't land, is 'n gooj twiede. Zjus wie 't väöl minder gesproke Sumo Tawahka huurt dit bij de Misumalpische taole. Kleinder täölkes oet 't binneland, gesproke in enclaves, zien 't Pech en 't Tol, mèt allebei mer hoonderde sprekers. De Mayataol Ch'orti' weurt door mer e paar lui in Honduras gesproke, 't is eigelek 'n taol vaan Guatemala. . 't Lenca, oets wiedverbreid in Honduras en El Salvador, weurt noe geach oetgestorve of zoe good wie oetgestorve te zien. Op de Bejeilen weurt ouch Ingels gesproke.
Religie
Zjus wie in gans Latiens Amerika is de bevolking vaanajds roems-katholiek, meh geit ze de lèste decennia euver op versjèllende vörm vaan 't protestantisme. Volges ein oonderzeuk is nog 47% vaan de bevolking katholiek en 36% vaan de bevolking evangelisch-protestants; de res hingk 'n aander of gein religie aon. Aander oonderzeuke geve evels nog väöl hoeger ciefers veur 't katholicisme, tot 97%. Dit zouw mote aofhaange vaan wie me dit rekent: väöl lui die ziech es evangelisch umsjrieve, kinne nog wel lid vaan de katholieke kèrk zien (en neet oet 't duipregister zien oetgesjreve).
Historie
thumb|Maya-steles in Copán. In de precolumbiaansen tied waor Honduras 't terrein vaan versjèllende Midde-Amerikaanse culture; in 't weste leefde de Maya's. Hun veurnaomste centrum vaan besjaving waor Copán. Columbus bezoch 't groondgebeed vaan 't allewijl Honduras in 1502, op zien veerde reis nao Amerika. Hernan Cortes kaom in 1524 vaanoet Mexico aofzakke nao Honduras. Trujillo, in zie spoor gestiech, woort de ierste neerzètting vaan de Spanjole in 't land. Honduras góng deil oetmake vaan 't kapiteinsjap (capitanía general) Guatemala. De naom, dee lètterlek 'deepdes' beteikent, moot woersjijnelek weure opgevat in de zin vaan 't Leonees woort fondura 'aankergroond'. Versjèllende Indiaonerieke, in 't bezunder dat vaan de Miskito's, bleve ziech laank verzètte, en woorte daobij gesteund door zieruivers en door de Ingelse, die vaanaof Jamaica militair assistentie boje.
In 1821 woort 't land oonaofhenkelek vaan Spaanje. Veur 'nen tied maakde 't land, mèt de res vaan Midde-Amerika, nog deil oet vaan Mexico, meh vaanaof 1838 kaom 't dao los vaan. Versjèllende confederaties mèt de naoberlen vele al gaw oeterein, en vaanaof de jaore 1850 woorte de len definitief oonaofhenkelek vaanein. Tot 1880 laog de hoofstad in Comayagua, boenao me de residentie verplaotsde nao Tegucigalpa. In dezen tied kaom Honduras, mèt aander len in de regio, op es landbouwnatie veur tropisch fruit, in 't bezunder banane, boe-aon ind negentienden iew in de VS 'n groete behoofde oontstoont. Honduras woort zoe e typisch veurbeeld vaan 'n bananerepubliek; e woord wat zelfs oersprunkelek veur dit land is bedach. De dictatoriaol en corrupte regeringe, die ziech oonderein gaw mèt väöl staotsgrepe aofwisselde, gaove boetelandse bedrieve mie es de vrij hand bij investeringe in 't land, in ruil veur financieel en militair assistentie. Honduras woort in de lèste decennia vaan de negentienden iew en de ierste vaan d'n twintegsten iew de buun vaan versjèllende Amerikaanse fruitcorporaties, die hun concurrentie op Hondurees groondgebeed mèt staotsgrepe oetvochte um monopolies te kriege. De enclaafeconomieë vaan die bedrieve (mèt vrijstèlling vaan belastinge en aander veurdeile) droge wieneg bij aon de economie vaan 't land zelf. Pas mèt de aonsjerping vaan versjèllende wètte in 't midde vaan d'n twintegsten iew kaom dao laankzaam verandering in. Amerikaanse fruitbedrieve zien evels nog ummertouw op groete sjaol actief in 't land.
De jaoer 1940 en 1950 zaoge versjèllende hervörminge in 't veurheer hendeg rechs bewind (wat veural de boetelandse oondernummers mós plezere). In de jaore 1960 lepe de spanninge mèt 't naoberland El Salvador evels op: väöl gasarbeiers oet dat land gónge in Honduras wèrke, wat neet nao de zin vaan de bevolking waor. In 1969 leide dit tot 'ne korten oorlog; umtot de aonleiing bestoont oet supportersrelle nao de (door El Salvador gewonne) kwalificatiewèdstrije veur 't WK Voetbal, neump me dit de 'Voetbaloorlog'. In 1979 gaof de militair dictatuur zie bewind op en kierde me trök nao börgerlek bewind; verkezinge woorte in 1980 en 1981 gehawwe. Stabiel woort 't land evels neet; nog in 2009 voont hei 'ne constitutionele crisis plaots.
Bronne
Dit artikel is gooddeils gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie; wijer e bitteke op en:Geography of Honduras en:List of rivers of Honduras.
Virusse
E virus is 'n wieväölheid aan irfelik matterjaal (det kan zowaal RNA es DNA zeen), die gewuuenlik is ingeslaoten in 'n ómhulsel van eiwit. Sómtieds guuef 't ouch nag 'n envelop, e membraan ('n dóbbel fosfolipidelaog) en glycoproteïne. Dit litste kump allein veur bie deerlike virusse.
Virusse kónne zich neet zelf veurtplantje, mer allein mit behölp van 'ne gashieër, det te betrachte vèltj es de ultiem vorm van parasitisme. Virusse waere gewuuenlik neet es 'n organisme gezeen, ómdet die neet de nuuedzakelike kènmirke van laeve vertuuene.
Virusse zeen waal verwantj aan organisme en vertuuene dudelik evolutie, en meistes zelfs väöl snelder es de organisme. 't Vakgebied det zich besjeftig mit virusse hètj de virologie.
d'n Typische diamaeter van e virus ligk tösse de 20 en 300 nanomaeter. Recèntelik zeen in amoebe reuzevirusse óntdèk mit afmaetinge toet 750 nanomaeter.
Antibiotica zeen neet effectief taenge viraal infecties. De ènsigste gooj raeje woveur sómtieds (in Nederlandj minder es in 't Belsj) antibiotica waere veurgesjreve wen emes 'n viraal infectie haet is veur te veurkómme det 'n opportunistische bacterie-infectie es kómplikaasje optreudj.
Voeres Alternateef
Voeres Alternateef (in et Flamsj: “Voerens Alternatief”, in ‘t Fraans: Alternative Fouronnaise) (°2023) èès ‘n lokale partiej ee Voere, de Belsj-Leemburgse gemiengde bekaant veur taalprobléme. De partiej haat Flamsje en Welsje léde, en sommege howwe een partiejkaat va N-VA e van der Défi ee gen tèsj wèn de partiej opgereech weuëd. Der sjlogan va Voeres Alternateef ees in ’t platt: Ver kalle mit.
Participasje van de luuj
‘t Voeres Alternateef es gèng taalpartiej. Het gèèt euver participasje van de luuj en ékere Voerenèr is welkom, de Flamèndere en de Welsje. ‘t Voerens Alternateef respecteert daat de gemiengde Voere bie ’t Flamsj èès, mèè ze haant niks tège de facilitète veur de Welsje. De partiej zèèt dat de luuj va Voere geunt beslisse of de partiej gèèt mittoewe met de sjtemmeriej veur de gemiengde ee 2024.
Ontsjtoewe va Voeres Alternateef
Voeres Alternateef weuëd ee 2023 opgereech as een twèjtalige politieke partiej ee Voere. De sjtichter zeunt:
Reaksjes
Der vreugere burgemèèster va Voere, Hup Bruësj (Huub Broers): "Les extrêmes se touchent" (De extréme koame bieèè, en doamit bedeult-e de N-VA en ‘t Défi).
De N-VA haat der Gie Borre en der Reek Tomsè oet de partiej gezat, dat zeunt twèèj Voerenerre die mit an de weeg sjtonge va Voeres Alternateef.
Der Zjeng Lèvvo (Jean Levaux, gemiengderoadsleed veur Retour aux Libertés): "Ee Voere sjtemme de Welsje vör de Welsje partiej en de Flamèndere vör de Flamsje partiej, dus eech deenk dat die driede lies gèng toekoms haat."
Assesse
thumb|Locatie van Assesse in Name. Assesse is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Name. Op 'n oppervlakde va 78,16 km² wonne 6.834 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 87 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|Zich óp Assesse. Maillen, Sart-Bernard, Crupet, Sorinne-la-Longue, Florée en Courrière.
Kezelstein
Kezelstein zint aafgerundje, glej klaste. Ze waere gevörmp door slieting en sjoering taengenein ónger invlood van water of windj. Daodoor det me ouch sprèk van rólstein. Oet häör aanwaezigheid op Mars kós waere aafgelèdj det oatj water dao haet gestruimp: sómmige exemplaore ware te zwaor veur dore windj mit te zeen geveurdj.
Kezelstein bekómmen häör oetzich door mit te waere geveurdj in 'n reveer of ónger inwirking van zieëgolven en -getieje. In zoa-geneumdje reus- of duvelskaetele waere biezunjer sferische exemplaore gevörmp.
Ze waere döks es zoadanig gebroek in kónswirker of es boewmatterjaal.
Geldere
Bie de sjtad huëre de deilgemeintes Hartefeld, Kapellen, Lüllingen, Pont, Veert, Vernum en Walbeck.
De Nederlandse provincie Gelderland is geneumd nao de sjtad. Dees provincie is d'r opvolger van 't historisch hertogdóm Gelder, dat rónd Geldere is óntsjtange.
Historie
D'r graaf Gerard III va Wassenberg beneumde zich in 1096 tót graaf va Gelder. 't Graafsjap Gelder zou zich in de volgende ieëwe weus oetbrejje. In 1229 kreeg Geldere sjtadsrechte en woert 'n moer óm d'r börch geboewd. De grave en vanaaf 1339 de hertoge va Gelder vestigde zich bis 1347 in de sjtad, die de wichtigste waor in 't Gelders Uëverkerteer. Alle hujige deilgemeintes, mit oetzóngering va Hartefeld, hoert bie 't Uëverkerteer. In 1543 kaom de sjtad mit de res van 't hertogdóm Gelder doer 't Traktaat va Venlo aan d'r Karel V en daomit bie de Zujelike Nederleng. De sjtad zou dao bis 1703 blieve, mit 'n óngerbraeëking va 1578 bis 1587, wie de sjtad in heng van d'r opsjtand waor.
Wanze
Wanze is 'n plaats en gemèndje inne pervincie Luuk in 't Belsj. De gemèndje tèltj ruum 12500 inwoeaners.
Geldere
Historie
In 1703, 't driede jaor van d'r Sjpaanse Successiekreeg, bombardeerde 't kuëninkriek Pruusjes de sjtad mit zjwaor artillerie en woert 't oeteindelik veruëverd. Bie de Vrieë van Utrech in 1713 woert bepaald dat de sjtad en 't vreuger Uëverkerteer bie Pruusjes zouwe kómme. Wie de sjtad weer vuur 't groeëtste deil hersjtèld waor van 't bombardement (vuur 'n deil mit geld van d'r kuëning va Pruusjes), óntplofde in 1735 'ne kroettoeëre en waor 't groeëtste deil van de sjtad vuur d'r twieëde kier verweus. Vanaaf 1871 hoert Geldere mit de res va Pruusjes bie 't Duutsj Riek, aafgezieën van de Franse bezètting va 1794 bis 1814. Nao d'r Ieësjte Weltkreeg loog Geldere in de Belsje bezèttingszone van de Rienprovincie. Aan 't èng van d'r Twieëde Weltkreeg woert óngevier 80% van de sjtad verweus doer geallieerde lochbombardemente.
Wanze
Anger kerne
Antheit, Bas-Oha, Huccorgne, Lamalle, Longpré, Moha, Vinalmont en Wanzoul.
Geldere
Historie
Nao d'r Twieëde Weltkreeg woert Geldere i-gedeild in d'r nuje deilsjtaat Noordrien-Wesfale. In 1975 góng 't distrik Geldere op in 't distrik Kleef.
Gulen
thumb|De ligking van Gulen in de pervincie Sogn og Fjordane. Gulen is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Sogn og Fjordane in Nórwaeg. De gemeinte had 2.417 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 596,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 4,1. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 1411.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 1,4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Giske
thumb|De ligking van Giske in de pervincie Møre og Romsdal. Giske is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Møre og Romsdal in Nórwaeg. De gemeinte had 6.630 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 39,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 170. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 1532.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Henk Thewissen
Henk Thewissen waor sjriever en onderzeuker op 't gebied van volkscultuur in Limburg. Hae ies gebaore op 18 mei 1942 in Valkeberg. Op 12 juli 2022 ies hae gesjtorve in Mesjtreech. In zien werkzaam laeve waor hae lièraar Duutsj. Daonaeve waor hae besjtuursjlid van de Veldeke-krink-Valkeberg en van de Sjtiechting Vallekebergsen Dieksjonaer.
Bibliografie
Hae sjreef artikele en beuk euver volkscultuur.
Biogeografie
Biogeografie is de leer van de geografische versjpreijing van organisme. Binne de biogeografie is me geïnterseerd in de samehang die de geografische versjprejing van organisme die noe laeve kan verklaore. De geografische versjprejing van organisme kan aafhange van diverse oorzake, wie versjillende klimaats-, plantjkóndige en terreinverhajinge die breers sjape en zo 'n laefómgaeving begrenze. Anger breers kinne óntsjtaon door netuurrampe, plaattektoniek en verangeringe in 't zeeniveau.
Paleobiogeografie is gerich op fossiele vóndjste en sjpäör.
Zaofele
Zaofele (Duits: Saeffelen) is 'n dörp oppe Zelfkantj. Zaofele grens aan 't op 't Nederlanjs Limburg gelaege gehuchske Spaanshuuske.
Naam
De naam Zaofele is aafkómstig van de baekske 't Zaofel of Zaofelerbaek. Ouch de naam Zelfkantj is hiehaer trök te herleie: vreuger hoot dit Zaofelkantj en dit is mittertied verbasterdj toet Zelfkantj.
Skellefteå
Skellefteå is 'n gemèndje in Västerbottens län, Zwede. De gemèndje tèltj 71.927 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 6.858,73 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 10,5 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
4,83% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Bob Dylan
right|thumb|Bob Dylan (midde) op e concèr in [[Stockholm]] Bob Dylan (geboren es Robert Allan Zimmerman, 24 mei 1941, Duluth, Minnesota) is 'nen Amerikaanse zenger vaan eigegecomponeerde folk- en folkrockleedsjes. Heer begeleit zien eige op de gitaar, moondharmonica en soms op piano. Es proteszenger woort heer in de jaore zesteg 'n idool veur alle linkse jóngere. Zien verdeenste ligk in 't feit tot heer literair tekste in de popmuziek introduceerde; heidoor weurt heer dèks es de groetsten teksdiechter in de popmuziek gezeen. Um de groete literair weerde vaan zien tekste kraog heer in 2016 de Nobelpries in de Literatuur.
Jäög
Bob Dylan woort gebaore es keend vaan Abraham Zimmerman en Beatrice Stone, vaan Russisch-Joedsen aofkoms. Z'ne pa wèrkde es chef bij Standard Oil, meh wie heer in 1946 polio kraog verloor heer die functie en mós 't gezin verhuize veur nui werk te zeuke. Es keend en puber hoort Robert op de radio zoewel rock 'n roll es blues en country 'n western. Daoneve waor heer al vreug geïntrèsseerd in literatuur. Zien awwers bevorderde 't muzikaol talent en lete häöm piano speule.
Op de middelbaor sjaol vörmde heer mèt e paar andere de fiesband The Jokers, die ziech later The Golden Chords neumde. Ind jaore viefteg naom heer 't pseudoniem Bob Dylan aon, es ierbetuin aon d'n diechter Dylan Thomas (allewel tot heer dat zelf jaorelaank oontkind heet). In 't naojaor vaan 1959 góng heer nao de Universiteit vaan Minnesota, woe heer lèttere es riechting koos mèt es hoofvak muziek. Dao lierden 'r oonder mie 't werk vaan Woody Guthrie, dee häöm sterk beïnvleujde, kinne.
Bob Dylan es folkzenger
De groete doorbraok kaom in 't volgend jaor, wie heer in 't veurprogram vaan Joan Baez mètreisde op tournee door de Vereinegde Staote, mèt wee heer later ouch 'n leefdesrelatie begós. Baez waor op dat momint al bekind in 't gans land en trok väöl publiek. Zoe lierde häör publiek inins ouch Bob Dylan kinne. Heer braok dat jaor door mèt Blowin' in the wind, wat 't liefleed vaan de protesbeweginge oet de jaore zesteg zouw weure, wie e jaor later The times they are a-changin' 't "volksleed" vaan alles wat joonk en links waor woort. Heer späölde oetsletend leedsjes boe-in heer soleerde en ziechzelf op de akoestische gitaar en mèt de moondharmonica begeleide.
D'n euverstap nao d'n èllentrik
In 1965 waagde Bob Dylan ziech veur 't iers aon de èllentrikke gitaar, en verzamelden 'r e gezèlsjap musici um ziech eweg, die later es The Band bekind zouwe weure. Heer debuteerde mèt dees bezètting op 't Newport Folk Festival, wat veurnaomelek puristische volksmuziekleefhöbbers es publiek had, en zien optrejje sloog in wie 'n bom. Väöl vaan zien aw fans kierde ziech vaan häöm aof. Bekinde leedsjes oet 't begin vaan zien èllentrikke periood zien Subterrenean homesick blues en Like a rolling stone. Me rekent allebei de leedsjes, die oontstande zien oet ellelang litterair "oetbarstinge", oerspunkelek gedeiltelek in proza, tot de meis geïnspireerde vaan Dylan.
De muziek oet dees periood weurt dèkser es folkrock beneump; feitelek deit me daomèt de muziek tekort, umtot 't um goje, gecompliceerde muziek geit, dee me in de hitparaad nog neet gehuurd had. De LP Like a rolling stone en häör directe opvolgers weure allewijl gerekend oonder de invloodriekste oet de historie vaan de popmuziek.
Nao de bleujtied
Nao zien houwelek in 1965 en e motor-oongelök in 1966 trok Dylan ziech trök oet 't openbaar leve. Mèt zien vrouw Sara Lowndes (gesjeie 1977) kraog heer ouch kinder, daobij naom zie 'n dochter oet 'n ieder houwelek mèt. In deen tied maakde Dylan en The Band mie country-echtege muziek, of beter countryrock. In 1978 bekierden 'r ziech obbins tot 't christendom, wat e groet deil vaan zie publiek neet kós appréciëre. In de jaore tacheteg maakde heer oonverminderd väöl muziek, meh de waardering vaan de critici waor maoteg. Ouch vergrijsde zie publiek ummer wijer. Heer dook nog wel op op Live Aid in 1985 en vörmde in 1988 mèt oonder andere ex-Beatle George Harrison de groop Traveling Wilburies. Op veurspraok vaan Bruce Springsteen woort heer opgenómme in de Rock and Roll Hall of Fame.
In de jaore negeteg en nul maakde heer 'ne besjeie comeback. Heer tourde väöl en mierdere bootlegs woorte oetgebrach, die allemaol good verkochte. Ouch waore de critici tevreie euver zien album Love and theft.
Computervirus
E computervirus (in 't daacheliks spraokgebroek wuuertj meistes kórtewaeg "virus" gezag) is 'n vorm van sjajelike sofware (malware). 't Is e computerpergram det zich in e bestandj kan nestele, beveurbeildj in bestenj van e besturingssysteem. Computervirusse waeren es sjajelik gezeen ómdet die sjiefruumdje en computertied in beslaag numme vanne besmètte computers. In zwaor gevalle kónne virusse binneninne computer sjaaj aanrichte, wie 't ewegsjaffen of verspreie van geveulige gegaeves. In hieël zwaor gevalle kan de gebroeker zelfs de totaal kóntraol euvere computer verlere.
Väöl versjillige computervirusse zeen bekèndj, meh slechs e klei deil daovan kump "in 't wildj" veur. De WildList Organization International hèltj 'n maondjelikse lies bie mitte virusse die in 't wildj zeen aangetróffe. Maondjeliks waeren inkel doezjendje versjillige virussen in 't wildj aangetróffe. Väöl bestäöndje virusse zeen neet virulent zat veur zich zelfstenjig te verspreie.
't Innen ómloup bringe van e computervirus is e misdrief, zowaal in 't Nederlandjs Wètbook van Straofrech es in 't Belsj Straofwètbook.
Flora
Flora kènt zin:
Kroedlaog
De kroedlaog is de begrujjingslaog van plantje van 10 cm toet 135 cm huuegdje. Dees begrujjingslaog is verneump wore nao d'n euverhieërsjendje grujvorm vanne plantje waat hie-in veurkómme: 't kroed. De kroedlaog grujtj baove de moslaog en óngere stroeklaog.
De saorte die veurkómmen inne kroedlaog zeen veur e good deil aafhenkelik van wieväöl leech prónt doorreik. Wo de kroedlaog de hoogste begrujjing is, waere de plantje bloeatgestaldj aan vol zónleech. Hie grujje dan plantje die neet good inne sjieëm kónne wasse. In zoea val krieg me graaslandj en hei.
Wen de kroedlaog neet de hoogste laog is höbbe plantje diverse strategieje nuuedig veur toch aan zónleech te kómme. Döks grujje de plantje dan 't helste veurdet de buim en struuk blajer höbbe. De zäöj zeen dökker hieël lang keenkreftig, wodoor die drek oetkómme wen get mieë leech is. Ouch laeve bie sómmige saorte de wortelstekker langer.
De zejlinge van buim vörmen ouch 'n óngerdeil vanne kroedlaog. De ómstenjigheje worin die laeve zeen te vergelieke mit die vanne angere saorten inne laog. Juus wie 't kroed waere de zejlinge door plantjenaeters opgevraete mit wortel en tak d'raan.
Sjterresjtad
Sjterresjtad (Russisch:Звёздный городок "Zvjozdny gorodok"; Sjterresjtedsje) is 'n keunstmatige plaatsj in Rusland, in de oblast Moskou en ten noordooste va Moskou, oeë kosmonaute getraind werre vör hun missies in 't Kosmonautentrainingscentrum Joeri Gagarin (GCTC). D'r wónne oongeveer 10.000 luuj.
Sjterresjtad is allewiel 'n plaatsj oeë alle väörzieninge väörhande zeunt. 't Haat oonder mieë 'n ege pooskantoeër, 'ne weenkel väör de dagelekse boodsjappe, en d'r is e museum gewiejd an ruumdevaart. In 't museum zeunt oonder mieë de diploma's van Joeri Gagarin te zieë en versjillende oondersjèjjinge die e kraeg.
Ooch d'r Belsje astronaut Frank De Winne kraeg hie zieng ópleiding.
Arizona
thumb|right|125px|Vaan van Arizona thumb|right|500px|Arizona en de res van Amerika D'r sjtaat Arizona (aafkótting: AZ) litt in 't zuudweste va de Vereënigde Sjtate. Arizona grens aa New Mexico in 't oeëste, Utah in 't noarde, Nevada en Californië in 't weste en Mexico in 't zude. De wesgrens is óch d'r Colorado-reveer. 't Guëf twieë groeëte sjteëj: Phoenix (IPA: /fi:nɪks/), de hoofsjtad, en Tucson (IPA: /ˈtu:sɑn/). Wieër zint d'r nag 'n aantal kling sjtetjes. D'r wuëne ungeveër vóf miljoen lüj in Arizona, oeëvan 3 miljoen i Phoenix en 1 miljoen i Tucson. Dat betikkent dat meh relatief wenig lüj leëve i de res va d'r sjtaat.
Moslaog
thumb|Plantjen inne moslaog. De moslaog is inne begrujjing de ungelste laog van plantje, toet huuegstes 10 cm, drek oppe struitsellaog. Mit baove de moslaog bevindj zich de kroedlaog. Inne moslaog zelf greuje dökker lieëg plantje, mosse, laevermossen en koosjmosse, meis mit min beheufdje aan leech, wie in bus. Ouch kan m'n 'n moslaog vinje bie tredplantje (wie rup) en ummer in hoeagvin.
Arizona
thumb|300px|Grand Canyon.
Moslaog
Mos wie gewuuen purpersteelke (Ceratodon purpureus) en parrepluujkesmos (Marchantia polymorpha) kómme dök veur inne moslaog, mer owwel lieëg bloomplantje wie ligkendje vètmier (Sagina procumbens) en breukkroed (Herniaria glabra).
Arizona
Sjpaanse taal
Umdat Arizona teënge Mexico aalitt, zint d'r gans get Mexikane hieë. Sjpaans is dan óch 'n wichtige umgangssjproak, en sommige lüj sjpreëke alling meh Sjpaans. De Sjpaans-Mexicaanse keltuur is hei neet vreëm. Hoeëzer wuure geboewd mit 'ne Mexicaanse insjlaag. Toch is de Texmex-cultuur, 'n cultuur die me vinge kan rónk 't grensgebeed va Mexico en de VS), hei lang neet zoeë sjterk as i Texas.
Moslaog
Ouch zejlinge kónne döks waere gezeen es óngerdeil vanne moslaog, aafhenkelik vanne gruuedje.
Arizona
Geografie
Umdat d'r sjtaat bes groeët is (295.254 km2), is dat gebeed hendeg dunbevolk. De aafkorting va dees sjtaat is AZ, d'r beinaam luujt the Copper State. Van 't noordweste noa 't zuudoeëste touw lup inne bergkamp. Dat is d'r mogollon rim en mieëtstes weëd dat gewoeën d'r Rim genumt. D'r Rim is egelig ing breuk. T'n noarde litt gewoeën e sjtök hoeëger dan t'n zude. T'n zude va d'r Rim is Arizona vuurnamelig weuste. Dat is 'n anger weuste as wat me i sjoeël lieërt. De weuste in Arizona besjteet oet rotse mit zank en drek d'r tusje. Wat 't ing weuste maak, is gebrek aa water. D'r vilt egelig meh twiee maal per joar get water in dees weuste. I januari vilt 'r get, en i juli en augóst de res. As 't doa regent, dan kump is 50 millimeter i e uurke normaal. Umdat d'r grónk keihel is, kin 't water neet good wuure opgenume, en 't mieëtste water versjwink dös in de revere. Dat geet gans rap. 't Guëf reveerbeddinge die 51 weke in 't joar druug sjtoa, meh as 't regent, zint dat wuusjte revere. Umdat de lüj i de sjteëj toch mótte drinke, weëd dat water hüts ópgesjlage achter sjtuwdamme. Dat water weëd gebroek i de sjteëj en óch durch de boere in 't gans zuudweste va g'ne sjtaat. In de weuste is 't óch gans warm. Midde in de zomer sóms waal e graad of 45 en mieë. In de wengter is 't 'r kawwer, en weëd 't uëverdaag e graad of 15 tót 20, en sjnachs kuult 't aaf bis ungeveër 5 graad. Róngelum d'r Rim is 't greun: vuural conifere. Dat gebeed is erg geleef vuur vakantie- en weekendhuuskes. T'n noarde van d'r Rim is 't hoeëger, en doa greuje bekans geë buim, get kling sjtruuk en get graas. Óch hei vilt wenig rege, en 't is dös officieel óch 'n weuste. 't Weëd dan óch de high desert, oftewaal hoeëge weuste genumt.
Moslaog
Mosse, laevermossen en koosjmosse kónne aevel es epifyt veurkómmen in kroedlaog, wie op reetstengele, inne stroeklaog en hoeag toet inne bouumlaog.
Arizona
Geografie
Arizona is ongerverdeelt in 15 graofsjappe, oeë van 't groeëtste Coconino is, en d'r sjtaat mit de mieëtste inwuënesj Maricopa.
Liturgische kleure
In de liturgie of ièredeens in de katholieke kèrk were de kleure van de kleier van de celebrant en assistente (pestoar, keplaon, diake) op bepaalde kèrkelike fièsdaag en in bepaalde periodes aangepas. Ouch de attribute (kruus, altaarlake, kelkdeukske) drage dan dezelfde kleur.
Arizona
D'r Grand Canyon
https://archive.is/20130629082748/cache.gawkerassets.com/assets/images/4/2011/11/6c8faa4b50e5b24fa86c18a4a67cc6a5.jpg
D'r Monument Valley
Óch in 't noarde is Monument Valley. Dat is ing groeëte zankvlakte. Allemoal rooëd zank, en doa sjtoa dan enins ing aantal gans groeëte rotskolomme. Die zint waal 50 bis 100 meter hoeëg en zint loeëdrech te zin i John Wanye filme en anger western films. Monument Valley is ing reservaat, en um die indiane get geld te loate verdene weëde zie gevraag mit te sjpieële. Dit park is officieel óch nag va de indiane en dus geë sjtaatpark. Hei woeëne óch nag echte indiane die meh gans wenig Ingelsj kalle.
Phoenix
Umdat 't groeëtste deel van Arizona amper broekbaar is (weuste) weëd 'r bei 't boewe vn hoeëzer neet umhoeëg geluëd. Bekans alles is alling begane gronk of een verdeping. De mieëtste hoeëzer hant óch 'ne redelige gaaëd. Doadurch is ing sjtad wie Phoenix gans groeët, waat oppervlak betrèf. G'n sjtad Phoenix is ca. 7000-8000 veerkante kilometer. Phoenix zelver is neet zoeë groeët, meh 't guëf flink get sjtedjes róngelum Phoenix, die bei Phoenix geteld weëde.
Indianereservate
In Arizona zint gans get indianesjtamme, en die leëve noe óp reservate. De kins doa goan loeëre en soms hant ze fieëste oeë ze danse, meziek make en traditioneel eëte make. Ze leëve neet meh i tente, en ze hant geë vere op dön kop, meh d'r zint 'r nag flink get die de aw tradities in ieëre hote. 't guëf boavedeen ing aantal plekke oeë se kins goan loeëre noa wie de indiane vreuger leëfde, in hoeëzer die ze in inge rotswank hant gemak.
KNVB-baeker
De KNVB-baeker is de naam van twie baekertoernoje in 't Nederlands voetbal:
Eghezée
Eghezée is 'n oonderdael van d'r Haspengouw.
Aander kerne
left|thumb|Raoëdhoes van Eghezée. Aische-en-Refail, Bolinne, Boneffe, Branchon, Dhuy, Hanret, Leuze, Liernu, Longchamps, Mehaigne, Noville-sur-Mehaigne, Saint-Germain, Taviers, Upigny en Waret-la-Chaussée.
Lingewaard
frame|right|Liegking van Lingewaard Lingewaard ies 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland. De gemeinte haet 'n oppervlakte van 69,18 km² (daovan 6,46 km² water) en 44.105 inweunersj (1 juli 2006). De kerne van de gemeinte zint Angeren, Bemmel, Doornenburg, Gendt, Haalderen, Huissen en Ressen. Lingewaard liek in de Over-Betuwe, aan de Waal en de Rien.
De gemeinte Lingewaard ies op 1 januari 2001 óntsjtange door 'n fusie van de veurmalige gemeintes Bemmel, Gendt en Huissen. Hoofplaats van de nuuj gemeinte ies Huissen, meh 'n deil van de gemeintelike insjtèllinge ies in Bemmel gevestig.
Chuck Berry
Leve
Begin jaore viefteg späölt 'r in 't trio vaan pianis Johnnie Johnson. Umtot ze ouch väöl veur blaank pebliek speule, höbbe ze neve blues ouch country op 't rippertoire stoon. Dees combinatie zouw later 't geluid vaan Chuck Berry goon bepaole. Zoedoende nump 'r in 1955 veur Chess Records zien ierste pleetsje op, "Maybelline". Dit nómmer weurt e groet succes. Zoe volge nog diverse groete hits, wie "Roll over Beethoven" (1956) en "Johnny B. Goode" (1958). Heer raakde nationaol bekind wie tösse 1956 en 1959 de rock-'n-rollraasj door de VS (en de res vaan de westerse wereld) góng. Berry späölde ouch in twie vreug popfilms, Rock rock rock (1956) en Go, Johnny, go! (1959).
In december 1959 woort Chuck Berry evels gearresteerd op verdinking vaan seks mèt e veertienjaoreg meidske. Berry wraakde zoewel de rechter, dee häöm 'dee neger' had geneump, es de jury, en 't verzeuk woort touwgestande. Op e twiede perces in 1961 woort heer veroerdeild tot drei jaor gevaangenis.