cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Congo-Kinshasa
Historie
De Vrijstaot Congo woort officieel 'n oonaofhenkelek land wat mèt 't Belsj allein in personeel unie waor. De oonderwerping vaan 't land góng neet vaanzelf. Me gebruukde inheimse huurlinge, die 't groofste geweld tege de bevolking gebruukde um ze te oonderwerpe. Financieel leep de kolonie in 't begin ouch neet good, meh naotot me 'n spoorlijn tot deep in 't binneland aonlag góng 't loupe. Leopold leet de inheimse veural róbber producere. De opgelagte quota waore evels oonminselek en maakde tot de inheimse neet mie genóg kóste jaoge en verzamele. Begin jaore 1900 leekde verhaole euver 't geweld en d'n hoonger in de Vrijstaot nao de westerse peers oet. Oonder zwoere binne- en boetelandse drök besloot 't parlemint in 1908 Leopold zien Vrijstaot aof te numme en es gewoen kolonie aon 't Belsj touw te veuge.
Nao de instèlling vaan de kolonie Belsj-Congo normaliseerde de situatie get. Koloniaol ideeë wie bekiering en oonderwies woorte op groete sjaol door de missie in praktijk gebrach. 't Land industrialiseerde ouch; väöl Congoleze gónge es gojekoupe krachte in de kopermijne wèrke of gónge nao Leopoldstad (Kinshasa), boe 'n have waor. In d'n Ierste Wereldoorlog vele Belzje soldaote vaanoet de kolonie Duits-Oos-Afrika binne. 't Belsj heel 'r 't mandaotgebeed Roeanda-Oeroendi aon euver. In d'n Twiede Wereldoorlog bleef 't land, oondaanks de bezètting vaan 't Belsj, aon de geallieerde kant stoon. Congolese tróppe vochte oonder mie in Italiaons-Oos-Afrika tege fascistisch Italië.
Nao d'n Oorlog wees in 't begin niks trop tot 't land ziech wouw aofsjeie. Väöl Belzje vestegde ziech in de kolonie, zoewel veur missiewerk es veur d'n handel. In de late jaore viefteg evels begós me in intellectueel kring de roop um 'nen eige staot te hure. Umtot de beweging veur dekolonisatie mondiaol waor, góng 't hel en besloot me al gaw tot 't Belsj de Congo neet kós hawwe. Op 30 juni 1960 woort 't land oonaofhenkelek vaan 't Belsj.
Oonder d'n ierste president Patrice-Eméry Lubumba braok al direk chaos oet (de zoegeneumde Congocrisis). De jaore dao-op leep dee chaos ummer mie oet de hand. In 1965 kaom, mèt hölp vaan 't weste, ginneraol Joseph Mobutu aon de mach. Mobutu bleek evels al gaw 'nen echten dictator. Heer verriekde ziechzelf en zien femilie door euveral bij de groete bedrieve de wins op te eise en stèlde 'n oetgebreide persoensverhierleking in. Heer herneumde 't land in 1971 tot Zäire. Oondaanks de greujende minserechtesjenninge heel 'r in principe de steun vaan 't weste, umtot heer de stabiliteit brach die 't land oonder Lubumba hat gemis.
Lieëf
Lieëf kin zien;
Congo-Kinshasa
Historie
't Ind vaan Mobutu zie bewind kaom in de jaore negenteg. Mèt de oorloge in Rwanda en Boeroendi vlöchde väöl Hutu's nao Oos-Kongo, ouch rebelle, wat veur de Tutsi's in de regering rei waor veur op Congolees gebeed militair in te griepe. In dat conflik steunde de Rwandese regering de rebelle vaan Laurent Kabila, die ziech tege Mobutu verzatte. In 1997 begóste die rebelle vaanoet 't ooste op te rukke. In korten tied pakde ze gans 't land; 't regeringsleger booj wieneg weerstand en de bevolking leet Mobutu ummer mie valle. Op 20 mei vaan dat jaor traoj heer aof. Kabila woort president en herstèlde de naom 'Congo'.
In de jaore daonao woorte de ban mèt de westerse len, die in de lèste jaore vaan 't Mobutu-bewind ech wel waore verzoerd, herstèld. Oondanks väöl gooj bedoelinge woort 't land evels gein democratie. 't Lökde de regering veural neet um 't ooste oonder controle te hawwe. Wie vreuger al in de koloniaolen tied en later in de ierste decennia vaan oonaofhenkelekheid waore dao tal vaan rebellegróppe actief, die ziech oonderein en de regering hel bevochte. Wel woort in 2002 vrei geslote mèt de regering vaan Rwanda, die iejer claims op Congolees groondgebeed opgaof. Ouch in aander deile vaan 't land weure nog mèt regelmaot conflikte en börgeroorloge oetgevochte.
Bestuurleke indeiling
Tot fibberwarie 2009 bestoont Kongo-Kinshasa oet 10 provincies, mer daonao woort 'n nui indeiling vaan krach.
Taole
thumb|De veer groetste inheimse taole vaan Congo-Kinshasa. Wie wel mie len in Afrika is ouch Congo-Kinshasa divers op taolgebeed. Dat kump door twie factore. Ierstens is 't aontal taole in de regio zoewiezoe groet. Twiedens is 't land door koloniaol vereuveringe biejeingebrach; de grenze höbbe niks mèt cultuurgrenze te make.
't Frans waor in de koloniaolen tied de insegste officieel taol; Nederlands woort neet gebruuk. Wie in mie Afrikaonse len heet de pos-koloniaol taol de functie vaan cultureel neutraol bindmiddel tösse de volker. In stei boe väöl lui vaan versjèllende volker biejeinkoume - veural in Kinshasa - is 't Frans ouch de veurnaomste spreektaol en daobij de ierste taol vaan väöl lui. Congo-Kinshasa is nao Fraankriek 't land mèt de groetste populatie vaan Franstaolege.
In de res vaan 't land euverheerse inheimse taole. Veeroet de mieste inheimse taole zien Bantoetaole, wie die in de ganse regio euverheerse. In 't noorde weure get Bantoïde taole gesproke die neet bij 't ech Bantoe hure; in 't noordooste vint me ouch Soedantaole, die bij 'n gans aander femilie hure. De eige taole vaan de pygmeeë zien allaank verdwene; zij höbbe de Bantoetaole euvergenome. De veer groetste taole vaan 't land zien Lingala (de taol die internationaol 't mieste mèt Congo-Kinshasa weurt geassocieerd), Kikongo, Tshiluba en Swahili. 't Swahili is neet ech presint es ierste taol, meh waor al veur de Europese kolonisatie 'n groete handelstaol in gans Oos-Afrika en naovenant ouch Oos-Congo. 't Lingala heet ziech oonder Belsj bewind hendeg verspreid. In totaol kint 't land evels mie es 200 inheimse taole. Rillatief groete taole die neet boveregionaol weure verstande zien Mashi, Mongo, Lunda, Kilega, Tetela, Chokwe, Budza, Ngbandi, Lendu, Mangbetu, Yombe, Nande, Ngbaka, Zande, Lugbara en Komo. 't Kinyarwanda is 'n groete migrantetaol, zeker sinds in de jaore negenteg väöl vlöchtelinge oet Rwanda nao Oos-Kongo zien gekoume.
Baâlons
Baâlons ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 207 inweunersj, die Baâlonnais geneump weure. Ze ies 14,72 km2 groat. Dao woonde dus zoan 14 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Nouvion-sur-Meuse, wat waer deil oetmaak van 't arrondissemint van Charleville-Mézières. Wier liegk 't op 'n huègte van 220 meter.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 463 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Reiderland
frame|Ligking vaan de gemeinte Reiderland in Groninge Reiderland is 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Groninge, aon de grens mèt Duitsland, mèt per 1 januari 2007 7004 inwoeners en 'n oppervlak vaan 156,72 km2 (daovaan 58,17 km2 water). De gemeinte bestoont oet de dörper Beerta (hoofplaots), Drieborg, Finsterwolde, Ganzedijk, Nieuw-Beerta en Bad Nieuweschans. Daoneve gaof 't nog veertien naobersjappe.
Zjus t'n ooste vaan Bad Nieuweschans ligk 't oostelekste puntsje vaan Nederland.
Historie
De aw gemeinte Reiderland maakde vreuger 't oostelek deil vaan 't Oldambt oet. In 't verleie bestoont 't veural oet slikke vaan d'n Dollard, die door de iewe heer bitteke bij bitteke ingepolderd woorte. Nieuweschans oontstoont roontelum 'ne sjans ('n vesting) dee es verdedegingswerk veur de Republiek deende, Beerta en Finsterwolde waore kerne vaan boeredörper mèt väöl boetegebeed. In dees gebejer laog de mach en 't geld bij e paar hiereboere; 't groetste deil vaan de bevolking bestoont oet erm daagloenders. Veural bij misougste lieverde dit crises op, umtot de erme daan zoe good wie niks verdeende.
"Weird Paul" Petroskey
miniatuur|150px Weird Paul Petroskey (Pittsburgh, 21 november 1970) is 'nen Amerikaanse Youtube- en tilleviesperseunlikheid en 'ne lo-fimuzikantj oet Pittsburgh, Pennsylvania. Hae sjrief en maak meziek sins 1984 en hae haet meer es 700 leedjes en 50 albums oetgebrach.
1 mei
Daag van de Arbeid in versjillende leng
"Weird Paul" Petroskey
Documentaires
D'r zeen twee documentaires euver Petroskey gemaak. Weird Paul: A Lo Fidelity Documentary (2006) van Stacey Goldschmidt en Will Work For Views: The Lo-Fi Life of Weird Paul (2017) van Joseph Litzinger en E.M. Schrader.
Reiderland
Historie
Dit had tot gevolg tot 't socialisme en 't communisme dao al snel veuj aon de groond kraoge. Nao de inveuring vaan 't algemein keesrech (in wèrking vaanaof de verkezinge vaan 1919) kraoge de communiste in de gemeintes Beerta en Finsterwolde de mierderheid, zoetot de boere väöl vaan hun mach kwietraakde. 't Dominant communisme had ouch 'n veur deen tied oongewoen groete oonkèrkelekheid tot gevolg. Nao d'n oorlog bleef de CPN mechteg. In 1951 woort de gemeinte Finsterwolde oonder curatele gestèld umtot me ze te communistisch voont (in verband mèt de Kawwen Oorlog). In datzelfde jaor had Beerta naomelek de veurpaasj van o.a. de Times gehaold door bij de Kamerverkiezinge CPN te stumme. Wie in de VS 't McCarthyisme op zien hoegtepunt waor, waor 't oondinkbaar tot in 'n ander NAVO-land communistisch gestump woort. Dit zaot de Amerikane zoe hoeg tot zelfs de Marshall-hölp aon Nederland tijdelek stop gezat woort.
1 mei
Heiligedaag van Jozef d'n arbeier
Reiderland
Historie
In februari 2008 woort bekind tot gemeinte en woeningcorporatie vaan plan waore de ganse woenkern Ganzedijk te slope, vaanwege leegstand en aander deepgewortelde sociaal probleme in dit gehuch. Nao fel proteste woorte de maond dao-op die planne weer aofgebloze. Vaanwege 't klein aontal inwoeners woort de gemeinte op las vaan de provincie Groninge in 2010 mèt Scheemda en Winschoten samegeveug tot de nui gemeinte Oldambt.
Bocket (Geilder)
Bocket is e gehuch inne gemèndje Geilekirke in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale, mit zoeaget 20 inwoeaners. 't Ligk tösse Panneschopp, Nieërsjtraot, de NAVO-basis en Teveren in. 't Plaetske ligk ane Teverenerbaek.
Toet 1 jannewarie 1972 behuuerdje Bocket bie de gemèndje Geilder, same mitte plaatse Panneschopp, Hatterao, Mungerao en Nieërsjtraot; daonao zeen ze heringedeildj bieje stad Geilekirke.
Internasjenaal Roead Kruuts
't Internasjenaal Roead Kruuts is 'n werreldwiej hölpverlieëningsorganisaasje wovan de wirking in zeve gróndjbeginsele gegaoten is gewaore: mienslevendjheid, neutraliteit, ónpartiejigheid, ónaafhenkelikheid, vriewilligheid, einheid en algemeinheid (ouch waal universaliteit geneump). Dees beginsele vörme de gróndjslaag veur alles det 't Roead Kruuts duitj en waere waerspegeldj in alle acties vanne vriewilligers van 't Roead Kruuts. 't Roead Kruuts is mit bao 100 miljoen leje, vriewilligers en luuj die 't stäöne en 189 nasjenaal organisaasjes de grótste humanitair organisaasje oppe werreld.
1648
1645 - 1646 - 1647 - 1648 - 1649 - 1650 - 1651 thumb|right|250px| De Vreje van Münster, sjilderiej van Gerard Terborch
Gebäörtenisse
thumb|left|250px|Feës n.a.v. de Vreje van Munster
Luciano Berio
Luciano Berio (Oneglia (Ligurië), 24 oktober 1925 - Roeme, 27 mei 2003) waor 'nen Italiaanse componis vaan experimentele meziek in diverse stijle. Berio woort gebore in Ligurië. In d'n Oorlog mós heer in deens, meh door 'n verwoonding aon zien hand mós heer al op d'n iersten daag nao 't lazarèt. Dees verwoonding maakde ouch 'n carrièr es professionele pianis oonmeugelek; daorum begós heer in 1947 mèt 'n studie compositie aon 't conservatorium vaan Milaan. In deen tied trof heer ouch zien later vrouw Cathy Berbarian. Nao e paar jaor vaan gemaoteg modern composities kaom 't in 1952 tot 'n studie in de VS bij Luigi Dallapiccola, boenao heer ziech veur 't serialisme góng intrèssere en ziech bij de Sjaol vaan Darmstadt aonsloot. In 1955 begós heer mèt Bruno Maderna 'n studio veur elektronische meziek in Milaan. Vaanaof 1960 begós heer zelf compositieles te geve; oonder zien väöl bekinde lierlinge zien oonder mie Steve Reich en Louis Andriessen.
Roond 1960 naom zien intrèsse in bezunder späöltechnieke sterk touw; te beginne mèt e stök veur dweersfluit oet 1958 sjreef heer tot zienen doed diverse Sequenze veur solo-instrumint, boebij vaan de speuler väöl gevraog weurt en diverse oongebrukeleke späölwijze zien veurgesjreve. In de jaore 1960 naom zien intrèsse in 't serialisme aof; door 'n bewöste confrontatie mèt de traditie oontstoont tösse 1967 en 1969 de Sinfonia, boe-in 'n complexe mierlaogetechniek weurt gecombineerd mèt oetgebreide citaote (beveurbeeld vaan Mahler). Ouch heel heer ziech bezeg mèt werk vaan aander componiste; zoe völde heer de sjetse vaan Mozart zien Zaide aon en voltoejde heer de Turandot vaan Puccini.
Raotem
Raotem (Nederlands: Rothem) ies e dörp in de gemeinte Meersje in Nederlands-Limburg. De naam ies 'n samesjtèlling van rot en heim, dat bewoning op 'n geroojde plek beteikent. 't Dörp woort veur 't ièrsj sjrieftelik vermeld in 'n akte oet 1381. Allewiel wone d'r 1725 luuj.
Bezeenswaerdig
In de jaore 50 zint op 'ne heuvel achter de Holsjtraot, 't zoa geneumde Krekelveldsje, graver van Frankische oarsjpróng gevonge. 't Betreffe 38 Merovingische graver oet 500 tot 750 nao Chr. thumb|Kèrk van 't Heilig Hart van Jezus in Raotem De kèrk van Raotem, die gewiejd ies aan 't Heilig Hart van Jezus, woort in 1929 geboewd. Ze ies óntworpe door Jos Wielders. In de kèrk hink ein viefluuk van de kunstenaer Pieke Dassen en dao sjtoon beelde van Jean Weerts en Charles Vos. Veur de kèrk sjteit e beeld van de heilige Theresia, dat gemaak ies door Mari Andriessen.
Op de Geul bevingk ziech de Raotemer watermeule oet 1773(?), die functioneerde es olie- en maelmeule. In de jaore vieftig ies gesjtop mèt male en toen ies de meule verboewd tot appartementecomplex. De meuletak van de Geul sjteit in verbinging mèt grachte en vieversj van kesjtièl Vaeshartelt. Aan 'ne zietak van de Geul,  't Gäölke, bevingk ziech de mergele haof Bisschof. In de tuupgevel sjteit 't jaortal 1728. Ein van de sjure haet sjpeklaoge.
Alexander de Groete
Alexander de Groete (26 juli 356 v. Chr. – 10 of 13 juni 323 v. Chr., in 't Grieks: Aλέξανδρος, Aléxandros) waor keuning vaan Macedonië. Heer vereinigde de oonderein vechtende Griekse stadstaote en veroverde oonder mie Perzië en Egypte.
Raotem
Bezeenswaerdig
Effe boete 't plaatsnaambord Rothem sjteit 't Hoes Kruisdonk op 'n plek woa ièwelank de kruusmeule van de proosdie van Meersje haet gesjtange. 't Geboew ies opgetrokke in opdrach van fabrikant Louis Regout in 1880 in eclectische sjtiel. Ten zuud-oaste van Raotem liek 't natuurgebeed De Delle.
Alexander de Groete
Jäög
Alexander de Groete woort gebore in Pella es Alexander III, zoon vaan de Macedonische keuning Philippus II en de beröchte prinses Olympias. Volges mierder legendes woort heer neet verwèk door Philippus II, dee sjouw waor veur Olympias, die de geweunte had um te slaope mèt slange, mèh door de god Zeus. Alexander waor ziech heivaan bewös en maakde dao polletiek gebruuk vaan door ziene vaajer Zeus te neume.
Ziene vaajer beneumde de bekinde Aristoteles tot ziene liermeister, vaan wee volges sommige zien levenslang leefde veur poëzie (veural Homerus) stumde, ouch al is dit neet beweze. Heer en Alexander bleve laank bevreund, mèh oeteindelek kierde zie zich toch tegenein, boeop Alexander de vreundsjap verbraok.
In 336 v. Chr. woort Philippus vermaord door Pausanias, 'ne veroontwaardigde jongemaan dee ein vaan zien minnaars waor gewees. D'r besteit echter 't vermoede tot Alexander of Olympias, of alletwie, heibij betrokke waore. Volges aander theorieë zaote de Perze drachter, dewijl nog aander de Grieke neumde.
Vestiging vaan de mach in Griekeland
Oonder Philippus had Macedonië al diplomatiek en militair gezeen de leiing gekrege euver Griekeland (zeker nao de Slaag bij Chaeronea). Wie d'n doed vaan Philippus bekind woort oonder de Grieke, meinde zie tot oonder zienen oonervare zoon de Macedonische euverhiersing snel aofgeloupe zouw zien, mèh nao 'nen oonverwachten inval vaan Alexander móste zie zich toch weer oonderwerpe. Daobij riechde heer in Thebe e bloodbad aon. Daoveur nog begós heer de strijd tege de opstendige gebede in Thracië en Illyrië, in 't noorde vaan 't Macedoons imperium.
Oonderwerping vaan Perzië
400px|thumb|Riek vaan Alexander de Groete bij zienen doed. In 334 v. Chr. begos Alexander aon ziene bekinde veldtoch tege Perzië. De ierste twie jaor riechde heer ziech op Perzië, wat toen e groet gebeed behiersde wat 't modern Iraan, Irak, Syrië en Turkije umvatde. Ziene vaajer had dit plan al ieder opgepak, dewijl ouch de Grieke d'r wèrm veur lepe um eindelik mèt de Perze aof te rekene. Alexander veroverde iers Klein-Azië. In de oets door Griekse koloniste gestiechde stei (wie Halicarnassus of Ephesus) in Klein-Azië zouw Alexander dèks es bevrijer gezeen weure.
Heer versloog e Perzisch leger bij de reveer de Granicus en veroverde daornao stad nao stad. Nao anderhalf jaor (herfs 333 v. Chr.) versloog heer de Perze in de slaag bij Issos. De Perzische keuning leet ziech in 'n ingde lokke, tösse 't gebergde en de zie, boe heer wienig had aon ziene numerieken euvermach; kwalitatief gezeen waore de Macedoniërs häöm de baas.
Nao Issos rökde Alexander op nao 't Zuie, riechting Libanon en Egypte um iers dees gebieder te bezette zoedat de Perze häöm later neet in de rök koste aonvalle. Aon de veur de Libanese kös gelege eilandstad Tyrus stelde heer 'n ultimatum um vrijwilleg touwgaank te geve veur häöm en zie leger. De handelslui vaan Tyrus hadde daor gein interesse in en dachte tot zie oonaontasbaar waore op hun goodbeveilig eiland. Meh Alexander leet 'n dam aonlègke tot bij de stadswal en nao 'n lang belegering wiste zien soldaote de mör te verovere. Woedend euver 't verzet dat Alexander väöl tied gekos had, leet heer zien mansjappe de stad plundere en verweuste. De bevolking woort groetendeils oetgemaord en de euverlevende es slaaf verkoch. Heinao trók Alexander nao Jeruzalem dat häöm nao 't inmiddels bekind gewore lot vaan Tyrus wieselik de vrije doortoch gaof. In Egypte woort Alexander es bevrijer oontvaange en koste 't häöm neet väöl meujte um zie gezag te vestige. Heer leet ziech es nuie farao ier bewieze en leet de ierste planne opstelle veur de bouw vaan de nui stad Alexandrië aon de moonding vaan de Nijl. Heinao riechde Alexander ziech weer nao 't oostelik Perzisch centrum um dit definitief te versjloon.
Heer ging weier nao 't Oeste, riechting Gaugamela, veur de derde slaag. Bij Gaugamela versloog heer op 1 oktober 331 v. Chr. opnui Darius III, dee wis te ontkome meh later woort vermaord door ein vaan zien eige generaals. Daonao veroverde heer de Perzische stei Babylon en Persepolis, de gebieder Medië en Scythië en de stei Susa, Herat en Samarkand. Heer sloot e vrundsjapverdraag mèt 't keuninkriek Khorazm bij de Oxusrevier in 328 v. Chr., dat woort gezeen es e woestijnachtig gebeed. Bij archeologische opgraovinge bleek evels tot in deen tied bij dees revier ein groete irrigatiecultuur bestoont.
India
In 327 v. Chr. trök Alexander nao India. Heer wouw "tot 't ind vaan de wereld" zien toch voortzette, wat volges häöm bij de moonding vaan de Ganges waor. Heer versloog bij de revier de Hyadaspes in Punjab d'n Indiase keuning Porus, mèh oeteindelik weigerde zien soldate um wijer te goon vaanwege de maondelange tropische regenvalle. De dramatische tröktoch, oonder mie door de Gedrosische woestijn, koste doezende vaan zien men 't leve.
Roond dezen tied steerf Alexanders beroemd peerd Bucephalus ("kojekop"), boe-euver de legend ging dat 't aofstamde vaan de woeste peerd vaan Diomedes, geteemp door Heracles in zien achste werk.
Alexander zienen doed
Alexander maakde planne veur veldtochte nao 't Arabisch sjiereiland en tege Carthago, meh in 323 v. Chr. steerf heer op 32-jaorige leeftied in 't palies vaan Nebukadnezar II in Babylon aon 'ne plotselinge koorts. Meugelik is ein euverdoesis neeskruud dat in deen tied dèks woort veurgesjreve tege geistelike aondoninge, häöm fataal gewore. 'n Aander theorie is dat Alexander syfilis had. Dit zow heer opgelope höbbe door ein vaan zien escapades.
Nao ziene doed
Bij zien euverlije strekde Alexander zie riek zich in oos-westelike riechting zoe'n 4000 km oet. De groete aofstan, same mèt 't feit tot 't in betrekkelik korten tied tot staand gekómme waor, droge bij aon 't snel oetereinvalle devaan. In ierste instantie woort 'n soort staatsraod gevörmp, bestaond oet de belangriekste generaals vaan Alexander, zien mojer, zie haafbroor Philippus Arrhidaeus en inkel raodgevers, um de zake woer te numme veur de beougden opvolger, Alexander ziene joonge zoon Alexander IV. Al snel trókke de sterkste generaals de wirkelike mach nao ziech touw. Dees generaals, de "Diadochen", bevochte ziech oonderein heftig, wat oeteindelik ouch väöle in Alexander zien umgeving 't leve kosde: zien mojer Olympias, zien vrouw Roxane, zien zäöns Alexander IV en Heracles, zien zöster Cleopatra, zien haafzöster Eurydice, zienen haafbroor Philippus Arrhidaeus en de meiste vaan zien hoegste offeciere woorte oeteindelik vermaord. In ierste instantie veel zie riek oetein in veer deile, nao wijer oontwikkelinge drei en oeteinlik twie.
Legendevörming
left|thumb|200px|Alexander de Groete in gevèch met de Perzische keuning [[Darius III (kinse neet zien). 't Alexander Mozaiek oet Pompeii, vaan 'n orregeneel Grieks sjèlderij oet de 3e iew v. Chr. wat verlore is gegaange]] De legendeveurming roond Alexander de Groete is aonzienlik. Heibove is al genump zien zoegenaomde aofstamming vaan Zeus. Ouch zouw 't Orakel vaan Delphi häöm ooneuverwinnelik geneump höbbe. In Europa en deiler vaan 't weste vaan Azië weurt heer väölal gezeen es 'nen held en geniale veldhier, mèh in Iraan gilt heer es vernetiger vaan hun ierste groet riek en verweuster vaan Persepolis. Oet väöl culture, vaan de Ingelse tot de Maleisische, zien legendes euver häöm bewaord gebleve, boe-in heer daan soms weurt aofgebeeld es lokale keuning.
In 't Oeste weurt heer dèks "Iskander" genump. Oonder de klassieke gesjiedenissjrievers die euver zien veldtochte verhaole zien Arrianus, Plutarchus en Quintus Curtius. Bekind is ouch zien methode um de legendarische Gordiaanse knoup te oontwarre, en wel met zie zweerd.
Alexander zien irfenis
Alexander zien vereuveringe en 't feit tot zien opvolgers Grieks spraoke, leide tot ein groete verspreiing vaan de Griekse taol en cultuur, tot in India aon touw. Hei kin me nog de Griekse invlood zien in beveurbeeld beeldhouwwerk en arsjitectuur. De periode nao zienen doed weurt daan ouch 't Hellenistisch tiedperk genump. Aandersum stoonte ouch de Grieke oonder invlood vaan wat zie zaoge in 't Oeste, beveurbeeld vaan de Babylonische astronomie, religies en aander oosterse cultuurutinge.
Alexander waor ouch vaan groeten invlood op op de economie. Zoe stimuleerde heer de haandel door haves en weeg aon te l1egke, nui stei te stiechte en 'n einheidsmunt in te veure. Ouch vaan belaank waor de economische impuls dee oetging vaan de verdeiling vaan de Perzische kosbaarheier, die daoveur nutteloos in sjatkister hadde gelege. Heer leet namelik ei groet gedeilte vaan de Perzische sjatkis umsjmelte en tot muntgeld sloon en stimuleerde zoe fleenk de geldeconomie.
Gedurende zie bewind woorte väöl stei nao häöm geneump, boevaan Alexandrië in Egypte de bekinste is. Ouch vaan groete beteikenis waor tot door de hellenisering vaan 't midden-oeste 't Grieks es lingua franca gebruuk woort, boedoor roond 't begin vaan eus jaortelling de meiste bewoeners dit kóste verstoon. Heidoor kós 't joonk christendom zich snel verspreie en wortel sjete.
Drimmelen
thumb|Ligking vaan Drimmelen in Noord-Braobant Drimmelen is 'n gemeinte in 't noordooste vaan de Nederlandse gemeinte Noord-Braobant, aon de Maos, mèt (1 januari 2006) 26.599 inwoeners en 'n oppervlak vaan 119,20 km2 (daovaan 22,60 km2 water). De gemeinte umvat de kerne Blauwe Sluis, Dimmelen, Helkant, Hooge Zwaluwe, Lage Zwaluwe, Made (hoofplaots, raodhoes), Oud-Drimmelen, Terheijden, Wagenberg.
Wonck
thumb|300px|Romaanse kerk in Wonck mèt kèrkhof Wonck (Vlaams: Wonk) ies 'n deilgemeinte in de gemeinte Bitsingen (Bassenge) in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj. Door 't dörp sjtruimp de Geer.
Evenemente
In Wonck weurt eder jaor 'n ambachtelike kaersjmert georganiseerd in de grotte van Wonck. Dees door de luuj oetgekapde mergelgrotte woorte jaorelank geëxploiteerd veur de winning van mergel en silex en in de twiède waereldoorlog gebruuk es toevlöchsoord veur de beweunersj.
Goje Vriedig
thumb|right|Boumkruuske mèt kruusbeeld in [[Sjei]] Goje Vriedig ies bie de katholieke de vriedig in de Gooj week, ofwaal de vriedig veur de Paosje. Op deze daag weurt herdach en in de biebel besjreve, dat Jezus aan 't kruus ies gehange door Romeinse soldaote. Op kruzer, die bie väöl katholieke in hoes, kèrk en kapel hange, weurt diet oetgebeeld en herdach. In 't veld en op kruuspunte van waeg in Nederlands Limburg en in Belsj sjtoon väöl veld- en waegkruzer mèt ein crucifix of kruusbeeld.
Um drie oer in de mieddig vinge (boete)vieringe plaats in de kèrk. Op daen daag weurt de kruusweeg geloupe. Dat ies 'n wandeling mèt gebed langs de kruusweegsjtasies in 'n kèrkgeboew of langs 'ne boete-kruusweeg (in de ope loch). Goje vriedig ies bie de katholieke 'ne verpliechde vaste-en onthoudingsdaag.
Pierre Joseph Lardinois
Pierre Lardinois (Norbik, 13 augustus 1924 - Amsterdam, 16 juli 1987) waor 'ne Nederlandse politicus. Es Norbikse mäölenaerszoon makde haeë nao z'n sjtudie in Wageninge sjnel karjaer in de agrarische waelt. E waoërt väörzitter van d'r Noord-Brabantse Boereboond en noom in de KVP-fraktie 'n machtige poziesje in. E waor minister van laandboew en visjeriej in de kabinitte van De Jong en Biesheuvel. Haeë verdedigde in Brussel en Den Haag de belange van 'zieng' boere. Klompé von 'm aerg rechs. In d'r ministerraod waor e taeëge de verlanges van de vakboonde en väör 'n hael optraeje bie oongeregeldhede. Nao z'n ministersjap waoërd-te lid van de Europese Commissie en hoofdirecteur van de Rabobaank.
Marion County (Oregon)
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 3.092 km² boevaan 3.066 km² land is en 26 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Marion County 284.834.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Slochteren
Slochteren (Gronings: Slochter) is e dörp in de Nederlands gemeinte Midde-Groninge (provincie Groninge). De dörpskern heet 't karakter vaan e weegdörp. Bij Slochteren ligk de Fraeylemaborg, e boetehoes op de plaots vaan e middeliews kestielke.
Tot 2019 waor Slochteren 'n zelfstendege gemeinte, die neve 't dörp Slochteren ouch nog de kerne Froombosch, Harkstede, Hellum, Kolham, Luddeweer, Overschild, Scharmer, Schildwolde, Siddeburen, Steendam en Tjuchem en 'n aontal gehuchter umvatde.
Historie
Slochteren weurt veur 't iers geneump in 1169 es Slochtra. Laank waor Slochteren veural e dörp wat leefde vaan 't törfsteke. In 1821 woort de gemeinte Harkstede aon Slochteren touwgeveug, in 1826 ouch de gemeinte Siddeburen.
In 1959 woort hei 'nen enorme gaasbel oontdèk, die op 't memint vaan aonbaore 2700 kubieke kilometer groet waor. Sinds de jaore zèsteg veurzuut dit veld Nederland en 'n aontal aander Wes-Europese lan vaan eerdgaas. Door de eerdsjókke die de gaaswinning sinds de jaore tien veroerzaak is dit evels sinds e paar jaor sterk aofgebouwd; binne inkel jaore zouw de productie gans nao nul mote goon.
Op 1 jannewarie 2019 góng Slochteren same mèt Hoogezand-Sappemeer en Menterwolde op in de nui gemeinte Midde-Groninge.
Country
Country, ouch country & western geneump, is 'ne stijl vaan oersprunkelek Amerikaanse volks- en popmeziek. De meziek is veural populair op 't platteland vaan de Vereinegde Staote, meh heet ouch daoboete 'ne groeten aonhaank. Häören invlood op de mainstream-pop is beslissend gewees.
Informatietechnologie
Informatietechnologie, meistes aafgekórt toet IT, en in Nederlandj en op 't Belsj döks informatie- en communicatietechnologie (ICT), is e vakgebied det zich besjeftig mit informatiesysteme, telecommunicatie en computers. Hie-ónger vèltj 't óntwikkele en behière van systeme, netwirke, databases en websites. Ouch 't óngerhaoje van computers en programmatuur en 't sjrieve van administratieve software vèltj hie-ónger. Döks gebeurtj dit in 'ne bedriefskóndige kónteks.
Country
Historie
thumb|Johnny Cash vreug in zien carrièr. De meziek oontstoont gestiedegaon in de vreugen twintegsten iew oet e groet aontal awwer mezieksoorte. Vaan belaank zien Britse en Ierse volksmeziek (spoere in sommege leedvörm), Midde-Europese volksmeziek (polkaritme zoewie gejodels in väöl awwe countrymeziek), christeleke hymnes, Spaonse of Latiens-Amerikaanse volksmeziek (gebruuk vaan de gitaar), Afro-Amerikaanse volksmeziek (gebruuk vaan de banjo), de blues (blue notes, ouch twelfmaotege bluesvörm in awwe countrymeziek) en hawaimeziek (slidegitaar). Country kaom in de jaore 1920 op de radio in de vörm vaan blaanke volksmeziek oet de Appalache en oet de Zuieleke Vereinegde Staote, in de merret gezat es old-time music of mèt de geuzenaom hillbilly music ('boeremeziek'). Dèks zaote dao ouch bluesleedsjes bij; door de zier sterke segregatie in deen tied (zeker in 't gebeed boe de meziek woort gemaak) woort evels consequint 'n sjeiing gemaak tösse hillbilly music aon d'n eine kant en race music ('zwarte meziek') aon d'n aandere. Groete stare in deen tied waore oonder mie Jimmy Rodgers en The Carter Family.
Informatietechnologie
Informatietechnologie is 'n disciplien binne de informatica. In 't wirkveldj van ingenieurs duudj ICT döks ière op computertechniek (lektrotechnische en fysische aspèkte) inplaats det 't verwies nao informatietechnologie.
Country
Historie
Nao d'n Twiede Wereldoorlog begós de meziek ziech te civilisere; ze woort väöl professioneelder en oondergóng dudelek d'n invlood vaan diverse steideleke mezieksoorte. In Nashville (Tennessee) zouw 'n ganse industrie roond de country oontstoon. De nuie naom country & western (later dèks zoonder de touwveuging western) góng ouch veur e specifieker geluid stoon, neet mie veur alle blaanke volksmeziek. Deze meziek góng me in 't vervolg folk neume, dewijl country in d'n akoestische stijl vaan veur d'n oorlog bekind kaom te stoon es bluegrass. Kinmerkend waor 't gebruuk vaan de elektrische gitaar zoewie de slidegitaar. Zier invloodriek waor de meziek vaan Hank Williams sr. 't Werk vaan Williams en verwante waor ouch vaan belaank bij 't oontstoon vaan de rock 'n roll; zoewel Elvis Presley es Chuck Berry (Maybellene) höbbe country-echtege leedsjes opgenome. Soms is de grens tösse rock 'n roll en country neet mie te trèkke; me sprik daan vaan rockabilly (The Everly Brothers).
In 't spoer vaan de al zier evangelische Carter Family naome vaanaof de jaore 1950 hiel väöl artieste christelek gekleurd werk op. Miestal is deze meziek allein vaan belaank veur 'ne specifieke, regionale merret; 't werk vaan oonder mie de Louvin Brothers kraog evels ouch mainstreambekindheid en -waardering. Groete maan in de country is vaanaof de jaore 1960 evels Johnny Cash, dee internationale bekindheid haolt (en dèks tot de rockabilly weurt gerekend). In datzelfde decennium goon ouch diverse tegeculture de vaanajds mèt conservatisme geassocieerde meziek claime. Gram Parsons en zien Flying Burrito Brothers vereinege 't hippie-imago mèt de zuieleke identiteit. The Byrds hole veur hunne psychedelische rock dudelek inspiratie oet de country. Ouch Bob Dylan maak countrymeziek, veural in zienen tied mèt The Band. Emmylou Harris, korten tied mèt Gram Parsons same, trèk vaanaof de jaore 1970 sterk de aondach. In dit verband moot me ouch de southern rock neume (Lynyrd Skynyrd, Hank Williams jr.), rock mèt get country-invlood en 'n sterke regionaol thematiek (soms mèt e "redneck"-imago).
De verminging mèt de popmeziek zèt door en weurt ummer mie mainstream. Dit beteikent tot de country gestiedegaon achter de popmeziek aonlöp, zeker boe 't de mainstreamcountry oet Nashville betröf. Dolly Parton haolt in dezen tied nog wel bekindheid boete de eige doelgróp. Ind jaore 1990 kump de Canadese Shania Twain op, meh häöre meziek steit wel hiel wied aof vaan 't countrygeluid. Dit bringk 'n tegebeweging op gaank, oonder mie vaan Hank Williams III, dee zier awwerwètse meziek (tege de bluegrass aon) combineert mèt e punkimago. Gemaotegder zien de Dixie Chicks, die op d'n door ouch in de linksen hook gezat weure. Roond 2010 haolt country weer eve mainstreamsucces, oonder mie mèt Lady Antebellum.
Rogaland
thumb|De ligking van de pervincie Rogaland in Nórwaeg. Rogaland is 'n pervincie (fylke) van Nórwaeg. 't Vèlt ónger 't landjsdeil Vestlandet. In 2007 had 't 404.566 inweuners en e gebied van 9.140 km². De houfsjtad is Stavanger.
Gemeintes
Zèsentwintjig gemeintes ligken in Rogaland:
Helleense taole
thumb|400px|Aajdgriekse dialekte in de klassieken tied. Macedonisch ingeteikend es apaarte taol. De Helleense taole zien 'nen tak vaan de Indogermaanse taole. De term, allein in wetensjappeleke conteks gebruuk, vereineg alle vörm vaan Grieks, zoewel diachroon es synchroon, die es dialekte vaan ein Griekse taol of es apaarte taole kinne weure gezeen. Volges väöl oonderzeukers is ouch 't Aajd-Macedonisch 'n Helleense taol, die me ofwel es Aajdgrieks dialek, ofwel es zöstertaol vaan 't Aajdgrieks moot zien.
Differentiatie in 't Proto-Indogermaans
De veurhistorie vaan de Helleense taole begint nog in de Indogermaanse taolfase (d.w.z. in d'n tied tot dit nog ein taol, nl. Laat-Proto-Indogermaans, te neume is). 't Pre-Proto-Grieks, zoewie v'r dit kinne neume, deit neet mèt aon de satemisatie en slut ziech daomèt aon bij de westeleke dialekte wie Pre-Oergermaans, Pre-Proto-Italisch en Pre-Oerkeltisch. Tegeliek vörmp 't 'n belaankrieke einheid mèt de zuidoosteleke (gesatemiseerde) tek Frygisch, Armeens en Indoiraans, door 't höbbe vaan 'n augmint en structureel versjèl tössen aoristus en perfectum. Wie en wienie de Proto-Hellene Griekeland in zien gekoume steit neet gans vas. 't Dominant standpunt is tot ze es dudelek apaart volk binnevele tösse 2500 en 1700 v.Chr.; 't is evels ouch meugelek tot ze es deil vaan 'n geleideleke Indogermaanse expansie ieder al binnekaome en ziech in situ tot 'n apaart volk höbbe oontwikkeld. 't Probleem mèt die lèste theorie is evels wel, tot de Paleo-Balkanvolker, die te noordweste vaan de Grieke leefde, satemtaole hadde (die me t'n ooste en neet te weste vaan 't Grieks zouw verwachte!).
Prehistorie en protohistorie
In de volgende iewe mote ziech versjèllende dialekte oontwikkeld höbbe. Macedonisch, de taol vaan 'n aontal stamme in 't noordelek gebeed vaan de Hellene, moot 't ierste losgekoume zien. Hun taol woort in de klassieken tied neet, of in eder geval neet structureel, es Grieks gezeen, zoetot häör sprekers golle es barbaroi. Toch zien dao ouch bronne die drop wieze tot dit Macedonisch de Grieke wel bekind in de oere kloonk.
De res vaan de Hellene oontwikkelde ziech mier in tandem, zoetot hun veer groete dialekgrope nog mier opein leke en in zekere zin ein taol vörmde. Al in protohistorische tije moot me veer hoofdialekte höbbe gehad, en wel de noordwesteleke groop (Dorisch), de noordoosteleke groop (Eolisch), de oosteleke groop (Ionisch) en de zuideleke groop (Acheïsch). De zuideleke, Acheïsche groop waor in protohistorisch Griekeland (twiede milennium veur Christus) de einege die 't tot cultuurtaol maakde. Mycene en aander stei naome de besjaving euver vaan de Minoërs op Kreta. Daobij hoort ouch 't lineaarsjrif, wat in zien Acheïsche versie bekind steit es Lineair B. Dit Grieks steit algemein bekind es Myceens Grieks.
Klassieke ajdheid
De Myceense besjaoving kaom aon häör ind door d'n inval vaan de Noordwesgrieke (Doriërs) in de Peloponnesus, die de Acheeërs nao 't bergechteg binneland (Arcadië), nao Cyprus en nao Pamfylië dreef. De kinnes vaan 't sjrif góng verlore. Pas e paar iewe later maakde de Griekse volker obbenuits kinnes mèt 't sjrif, deeskier door de Feniciërs. Oet hun versie vaan 't Kanaänitisch sjrif oontstoont 't alfabet wat veer es Grieks sjrif kinne. Mèt 't oontstoon vaan dees nui sjriftraditie liet me 't Aajdgrieks beginne. De cultuurtaol woort noe neet 't Acheïsch, meh in ierste instantie 't Ionisch (Homerus) en 't Dorisch (Alcman). Veural 't Ionisch oefende zienen invlood oet euver de aander Griekse dialekte. In de iewe die volgde woort Athene ummer belaankrieker. Mèt dees stad woort ouch häör dialek, 't Attisch (feitelek 'n Ionisch subdialek mèt e paar Dorische kinmerke), laankzaamaon normatief. Athene zien belaankriekste politieke concurrente, Sparta en later Macedonië, dege neet oetdrökkelek (of in 't geval vaan Sparta: oetdrökkelek neet) aon cultuur, dewijl in Athene de tragedie en de poëzie bleujde.
In 't Hellenisme en de Romeinsen tied, wie de Grieke oonder ein politieke entiteit vereineg waore, kaom de cultureel dominantie vaan Athene taolkundeg tot uiting. Attisch woort 't bes gewaardeerd dialek, denao (eigelek) Ionisch, Dorisch woort es minderweerdeg gezeen, Eolisch en Arcadisch kloonke zoe vreem en awwerwèts tot ze neet in aonmerking kaome es lingua franca en Macedonisch woort eigelek neet es ech Grieks gezeen. De Eolische, Arcadische en Macedonische dialekgrope verdwene daan ouch al gaw (ouch al waor 't Macedonisch de taol vaan de nui hierser Alexander de Groete!). 't Dorisch góng trök nao regionaol belaank (op de Peloponnesos en in Zuid-Italië), 't Attisch woort, mèt get eigelek-Ionische eleminte, de basis vaan de nui gemeinsjappeleke taol, die bekind steit es Koinè. Dit is de taol vaan oonder mier 't Nui Testamint.
Byzantijnsen en Osmaansen tied
In de middeliewe bleef de Koinè de norm veur de gesjreve taol. Vaan de taolveranderinge in 't Grieks vaan deen tied liet ziech dus neet väöl mèt zekerheid vasstèlle. 't Is dudelek tot de versumpeling vaan 't vocaolsysteem, die al sterk nao väöre gekoume waor in de iewe daoveur, doorzètde. Ouch de syntaxis veranderde. De traditie vaan gesjreve Grieks geit door es 't Byzantijns Riek t'n oonder geit aon de Turke. 't Is daan al-evel gein bestuurstaol mie - dat woort 't Osmaans Turks - meh wel de cultuurtaol veur alle Griekse (en dèks ouch aander christeleke) gemeinsjappe in 't Riek, zoewel in Hellas es in Anatolië. Euver 't algemein versteint 't gesjreve Grieks in deen tied wijer.
Modern Grieks
Pas in de negentiende iew maak de taol 'n renaissance door, in tandem mèt 't opkoumend Grieks nationalisme. De discussie woort geveurd of noe de antieke taol of 't modern gesproke Grieks es basis veur de sjrieftaol mós dene. Me koos in essentie veur de ierste, mèt e paar aonpassinge aon de nuien tied. Dit sterk normatief modern Grieks neumde me Katharevousa, gedach in tegestèlling tot de Dimotiki, de volkstaol. De Katharevousa bleef oonder 't Grieks keuninkriek en 't Kolonelsrezjiem de norm; de democratische regering veurde in 1976 evels 'ne progressieveren standaard in, gebaseerd op (meh neet gans identiek aon) de Dimotiki. Neve dees twie standaarde kint 't Nuigrieks nog väöl dialekte. De Dimotiki is gebaseerd op de variante vaan 't Grieks vasteland, die weer in e Noordelek Grieks en e Zuidelek Grieks kinne weure verdeild. Boete dees indeiling valle 't aajd dialek vaan Athene, wat ziech in de vreug middeliewe gevörmp heet en sterk vaan 't typisch Nuigrieks aofwiek, en 't Tsakonisch, e haos oetgestorve dialek in e paar Peloponnesische dörper, wat es eineg modern dialek neet oet de Koinè meh oet 't Dorisch veurtkump. De Griekse dialekte in Italië, same bekind oonder de naom Griko, kinne beter weure gezeen es 'n Koinè-dialekgroop mèt e Dorisch substraot. 't Kretenzisch en 't Cypriotisch höbbe ziech ouch tot dudelek oondersjeie dialekte oontwikkeld. In isolatie vaan 't Grieks vasteland oontstoonde 't Pontisch aon de Turkse noordkös (allewijl veural door bannelinge in Griekeland gesproke) en 't Cappadocisch (veur zoewied bekind allein door nao Griekeland geëmigreerde gemeinsjappe), wat oongeluifelek sterk door 't Turks beïnvlood is. Jevanisch, 't sociolek vaan de Griekse Joede, is intösse oetgestorve.
Kinmerke
Sletende kinmerke vasstèlle veur de Helleense taole vèlt neet mèt. Väöl kinmerke trejje ouch op in naobertaole en -taolgrope, en 't Macedonisch liekent mèt väöl neet good mèt te doen. De verwantsjap tösse Grieks en Macedonisch kump dudeleker tot uting in de wiedgoonde lexicaol euvereinkómste, en mesjiens in de grammair (boevaan evels te wieneg bekind is um dat mèt zekerheid te zègke).
In de klaanklier oontwikkele ziech de Proto-Indogermaanse mediae aspiratae bh, dh, gh tot ph, th, ch in 't Grieks en tot b, d, g in 't Macedonisch. De Macedonische naom Berenike (Βερενίκη) zouw in 't Grieks Pherenike (Φερενίκη, vaan phero 'drage' en nike 'victorie') klinke. De gelabialiseerde klaank (-)gw- woort in 't Grieks - meh pas nao de Myceense faas! - tot b. De vocaole vaan de Helleense taole zien algemein conservatief: väöl vaan de diftonge oet 't Laat-Proto-Indogermaans zien bewoerd gebleve, zoe good wie väöl gevalle vaan e-o ablaut (patēr 'vajer' - apatōr 'vajerloos' - patros 'vajer' [ gen.]). In feite is zjus 't Aajdgrieks vaan groet belaank gewees bij 't reconstruere en opstèlle vaan de Proto-Indogermaanse klaanklier.
De grammair is vörmeriek en dèks archaïsch. Bij 't begin vaan hun oontwikkeling hadde de Helleense taole woersjienelek nog alle ach de Indogermaanse naomvalle en de drei getalle inkelvoud, dualis en miervoud. In 't Klassiek Grieks is 't aontal naomvalle al trökgebrach tot vijf (vaan 't Macedonisch is te wieneg bekind um dat mèt zekerheid te zègke). De taole (ouch hei moot me oppasse al te stèlleg euver de Macedonische grammair te spreke) make versjèl tösse drei werkwoordsaspekte: imperfectief, aoristisch en perfectief. Väöl taole boete 't zuidweste vaan de Indogermaanse gróp kinne dat versjèl tösse aoristus en perfectum neet zoe en 't is ouch zier de vraog of dat in 't Proto-Indogermaans zoe waor. Wie bove gezag kinne dees taole 'n augmint e- veur de verleie tije (luo 'iech maak los'; eluon 'iech maakde los').
Volta Limburg Classic
De Hel van 't Mergellandj is 'ne eindaagse wielerwedsjtried, dae, zoa-es de naam al deid vermoede, wirt gehauwe in 't Zuud-Limburgse mergelgebeed.
De Hel van 't Mergellandj beheuërt tot de zjwaorste klassiekers in de Nederlandse wielerwaereld en veur völ jóng renners is ’t winne van deze wedsjtried 'ne druim. Allein de meis talentvol renners kómme in aanmerking veur 't eërepodium. 't Is 'ne wedsjtried van zjwaor beklömminge, sjnel afdalinge, vreug oetvallers, raege- en hagelbuje, valpartieje, nipte euverwinninge en talentvol winnaers. De wedsjtried wirt in 't zuje ómsjreve es 'ne "parel van de wielersjport".
Parcour
Sjtart en finish van de wedsjtried is in Eijsde. 't Parcour veurt de renners eësj euver Belsj gebied, mèt naome de Voersjtreek en deile van de provincie Luuk, wonao weer via Eijsde 't Limburgse heuvellandj deent te waere bedwónge, wobiej ónger angere de Gulperberg, de Koning van Sjpanje en Eyserbosjwaeg es sjerprechtere fungere. De Hel, zoa-es de wedsjtried in Limburg wirt geneump, woort veur 't eësj in 1973 georganiseerd in 't kader van de Amateur-Top-Competitie en pès 1992 is de wedsjtried ouch es zoadanig verreje.
Gesjiedenis
In de jaore van 1987 pès 1992 woorte ummer veer wedsjtriede verreje n.l. de Amateur-Top, de Amateur-Promotie, de Junioren-wedsjtried en de Dames-wedsjtried. Vanaaf 1993 is de Hel van 't Mergellandj aevel 'ne 1.5 UCI-klassieker. Saer 2005 is de wedsjtried ónderdeil van de UCI Europe Tour en haet de Hel 'ne 1.1-status.
Prominente winnaers zint: Herman Snoeyink, Max van Heeswijk, Tom Cordes, John van den Akker, Nico Sijmens en de lètste nuuj revelatie Tony Martin. De meiste euverwinninge behaolde Raymond Meijs in de jaore 1990-1997-1998-1999. 'ne Angere Limburgse winnaer is Mathieu Dohmen oet Bor.
De lies van winnaers van de juniorewedsjtried vermeld allein mèr bekènde name, zoa-es Michael Boogerd dae de wedsjtried in 1990 op ziene naam sjreef en Adrie van der Poel dae succesvol waas in 1980. Biej de dames waas Monique de Bruin winnaer in 1987, zie woort in 1988 opgevolg door Heleen Hage.
Eure-et-Loir
thumb|Ligking van 't departement Eure-et-Loir. 't Departement Eure-et-Loir is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 28. 't Is gelaengen in 't centraal-naordelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Loir-et-Cher, Loiret, Essonne, Yvelines, Eure, Orne en Sarthe. De houfstad is Chartres.
Volta Limburg Classic
Gesjiedenis
Ouch de lokale wielertalente Ad Wijnands en Jo Maas lègkde in de Hel de basis veur hun latere carrière es fitserenner. Allebei woorte ze in latere jaore winnaers van ’n etappe in de Runj van Frankriek.
Eure-et-Loir
Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Eersel
thumb|Ligking vaan Eersel in Noord-Braobant Eersel is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, in de Nederlandse Kempe, bij Eindhove, en ein vaan de Ach Zaoleghede. De gemeinte had per 1 januari 2019 19.110 inwoeners; 't oppervlak bedräög 83,33 km2 (daovaan 0,87 km2 water). Ander kerne es de hoofplaots zien Duizel, Knegsel, Vessem en Wintelre.
De merret vaan Eersel is sinds 1967 officieel besjèrmp dörpsgeziech.
Erendechtege
De Erendechtege of Accipitriformes umvatte 't groetste deil vaan wat in 't algemein spraakgebruuk roufveugel geneump weure, dat zien zoe'n 30 soorte. De Valke höbbe 'n eige orde.
Taxonomische eindeiling
D'r zien veer femilies.
STS-132
STS-132, ofwel voloet Space Transportation System 132, is 'n Space Shuttlemissie nao 't International Space Station. De missie woort oetgevoert door de Space Shuttle Atlantis. De lancering waor op 14 mei 2010, um 20:20 uur Nederlandsen tied. . De landing waor zoe'n 12 daog later op 26 mei 2010, um 14:49 Nederlandsen tied. Totale lengte vaan de missie waor 11 daog, 18 oor en 29 minute.
Primair laojing waor de Russische Rassvet Mini-Research Module same mèt de Integrated Cargo Carrier-Vertical Light Deployable (ICC-VLD).
STS-132 is veurluipeg de allerlèste vlöch vaan de Space Shuttle Atlantis es de STS-355 Launch On Need reddingsvlöch neet nudeg is. Meugelek kump evels nog ein extra missie (STS-135). Umtot Atlantis klaor gemaak is veur STS-355 kos 't relatief wieneg um de shuttle toch nog te lancere veur 'n regulier missie. De goodkäöring veur STS-135 moot evels nog kaome.
Bemanning
De bemanning bestoont oet 6 persoene: commandant Kenneth Ham, piloot Dominic A. Antonelli, en de missie specialiste Micheal T. Good, Piers Sellers, Stephen G. Bowen en Garrett Reisman. Oersprunkelek waor Karen Nyberg ingedeild, mer vanwege tijdeleke medische problemen is zie vervaange door Micheal Good.
Missie/tiedlijn
Op 22 aprèl 2010, nao inkel daog vertraging door slech weer, is de Space Shuttle Atlantis vaan 't Vehicle Assembly Building nao lanceerplatform 39A gerold. De bemanning waor daobij ouch aonwezeg, wat zelde gebäört, en noe kóste zie zelfs op de mobiele lanceerinriechting mètrije.