cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sjrikkeljaor
Naom
De naom 'sjrikkeljaor' is aofkomsteg vaan 't Middelnederlandse scricken, wat 'mèt groete passe loupe' en 'springe' beteikent, wat is trök te vinde in 't Hasseltse schrikschoen (sjaats).
Aart Staartjes
thumb|Aart Staartjes in de Stratemakeropzeeshow. Aart Staartjes (Amsterdam, 1 miert 1938 - Groninge, 12 jannewarie 2020) waor 'ne Nederlandsen acteur en tv-meker. Heer woort veural bekind in zien tv-rolle veur kinder.
Jäög en begin carrièr
Aart Staartjes woort gebore in Nieuwendam, e veurmaoleg dörp in de bebouwing vaan Amsterdam-Noord, es zoon vaan 'nen tummermaan en aonnummer. Heer had 'n awwer broor en e joonger zöster.
Ouch al door d'n Twiede Wereldoorlog góng heer pas vaanaof zien achste nao sjaol, boe heer 'ne vrund waor vaan de latere cabaretier Eric Herfst. In 1957 begóste Staartjes, Herfst en Ben Rowold 't pantomimegezelsjap Pantalone. Naotot heer de mulo had aofgemaak, góng heer de kweeksjaol doen, meh al gaw verleet heer die um op de toneelsjaol te goon. In 1961 deeg heer dao indexame; daonao späölde heer bij diverse theatergenoetsjappe. Heer waor oonder mie te zien in 't stök Een opgemaakt bed vaan Dimitri Frenkel Frank. Zie debuut op de tv waor in 1959, wie heer 'n rol kraog in De wonderbaarlijke schoenlappersvrouw. 't Decennium daonao deeg heer diverse aander rolle op tv veur versjèllende rolle, wie 'n serie Biebelvertèllinge veur de jäög in Woord voor woord vaan d'n IKOR.
Lendeleke bekindheid
Groete bekindheid kraog Aart Staartjes mèt zien tv-programma's veur kinder. In 1972 introduceerde heer bij de VARA De Stratenmakeropzeeshow, e taboedoorbrekend program boe-in d'n humor vaan 't keend centraol zouw mote stoon. Heer späölde dao ouch zelf in, same mèt Joost Prinsen en Wieteke van Dort. De tekste en meziek kaome vaan Willem Wilmink, Hans Dorrestijn, Jan Riem en Karel Eykman (tekssjrievers) zoewie Harry Bannink (componis). In de twie jaor tot 't programma leep stoont 't sterk in de aondach en woort 't e groet succes. 't Groetste deil vaan de programma's is intösse gewis (wie in deen tied normaal waor); bewoerd bleef oonder mie 't Poep-en-piesmenuet.
Nao de Stratenmakeropzeeshow woort Staartjes ouch de bedinker vaan De Fillem van Ome Willem, e program veur kleuters mèt Edwin Rutten ('Ome Willem') in de hoofrol wat vaan 1974 tot 1989 leep. Tösse 1979 en 1981 kaom ouch e vervolg op de Stratenmakeropzeeshow op de tv: J.J. de Bom, voorheen De Kindervriend, mèt weer dezelfde drei hoofacteurs.
Sesamstraat-tied
Zien allerbekindste rol woort evels die vaan Meneer Aart in de Nederlandse editie vaan Sesamstraat. Heer späölde dao 'ne get grijnetege maan dee dèks kuimde tot 't vreuger beter waor en väöl euver de aander bewoeners te sakkere had. Heerzelf meinde tot de ierste sezoene vaan Sesamstraat te zeuteg waor en tot de kinder 't beter zouwe waardere es dao ouch nog ins get fout zouw loupe. Heer bleef decennialaank bij 't program betrokke, al dreigde heer in 2009, wie d'n umroop 't program vreuger wouw oetzende, wel um mèt zien mètwèrking te oet te sjeie.
Ouch bij Het Klokhuis, 'n imformatief jäögprogram boe-in de veurliechting weurt aofgewisseld mèt leedsjes en grappe, waor Staartjes vaanaof 't begin betrokke. Same mèt Prinsen späölde heer e duo aw zösters (Ta en To). Wijer spraok heer jaorelaank 't commentair bij de lendeleken Intoch vaan Sinterklaos in.
Lèste jaore en doed
Door zien imago es kindervrund woort heer rillatief wieneg voor aander rolle gevraog. Noe en daan deeg heer evels ouch volwasse acteerwerk. In 2017 woort heer gevraog, meh oetindelek aofgeweze, veur de rol vaan Hendrik Groen in de verfilming vaan de gelieknaomege succesbeuk.
Op 10 jannewarie 2020 woort Staartjes in Leeuwarden in ziene brommobiel door 'nen oto aongevare. Twie daog later storf heer in 't Universitair Medisch Centrum Groningen aon zien wón.
Bronne
Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Slavonië
thumb|Ligging van Slavonië in Kroatië Slavonië (Kroatisch: Slavonija, Latien: Slavonia, Hongaars: Szlavónia) is 'n regio in 't naordoeëste van Kroatië. 't Gebeed behuurt tot Centraal- of Oeës-Europa en grens aan Servië (Vojvodina), Bosnië en Herzegovina, de res van 't land en Hongarieje. Grofeweg geit 't um 't gebeed tösse de revere de Drava in 't naorde en de Sava in 't zude. In 't oeëste leet de Donau. De regio is rilletief vlaak en steit bekind es de graanschuur van Kroatië. De Papuk is 'n 950 maeter hoeëge bergrök.
De regio haet 'n oppervlakde van 26.000 km² en haet óngevier 800.000 inwoeëners. In Slavonië woeëne veural Kroate. De Serve vörme 'n minderheid. 't Guuef ouk 'n kleine Prusische en Hongaarse minderheid. De groeëtste stad en wiechtig cultureel centrum is Osijek mit óngevier 110.000 inwoeëners. 'n Andere wiechtige stad is Vukovar.
14 augustus
Heiligedaag van Maximiliaan Maria Kolbe
Nationale fièsdaag in Pakistan
Massachusetts
130px|thumb|right|Veendel vaan Massachusetts thumb|right|500px|Massachusetts en de res vaan Amerika Massachusetts is ein vaan de staote vaan de VS en ligk in de regio Nui Ingeland. De bijnaom vaan de staot is de "Bay State" ("baojstaot"), nao Massachusetts Bay, 't deil vaan d'n Atlantischen Oceaan veur de kös vaan Massachusetts. De standaardaofkorting is MA. De hoofstad is Boston.
De naom
De officieel benaoming is "Commonwealth of Massachusetts", nao de naom vaan de oersprunkeleke kolonie veur de Amerikaanse Oonaofhenkelekheidsverklaoring. "Commonwealth" ouch wel "gemenebest" heet allein beteikenis es deil vaan de naom; 't verandert niks aon de status vaan Massachusetts es 'ne staot vaan de VS. De naom Massachusetts zou aofkomstig zien vaan 't Indiaanse Massa-dchu-es-at, of "groete heuvel, klein plaots".
Geografie
De staot heet 'n oppervlak vaan 27.360 km², boevaan 20.317 km² land. Heimèt is 't ein vaan de kleinste staote. 't Hoegste punt vaan Massachusetts is Mount Greylock (1063 m). Massachusetts ligk in de Eastern-tiedzone.
Massachusetts grens in 't noorde aon New Hampshire en Vermont, in 't weste aon New York en in 't zuie aon Connecticut en Rhode Island.
Waopes vaan Flevoland
Flevoland is sinds 1 jannewarie 1986 'n provincie, die zès gemeintes tèlt. Ouch de gemeintes zien, op ein nao (Urk), allemaol nao d'n Twiede Wereldoorlog oontstande, sumpel-eweg umtot de groond nui is. De nui gemeintes höbbe euver 't algemein zoonder bedink e waope aongevraog. Tösse 't provinciewaope en vief vaan de zès gemeintewaopes zien euverdudeleke euvereinkomste.
Ronneby
Ronneby is 'n gemèndje in Blekinge län, Zwede. De gemèndje tèltj 28.438 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 829,80 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 34,3 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
8,45% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Waopes vaan Flevoland
Types waopes
Alle Flevolandse waopes boete Urk höbbe 't femiliewaope vaan ir. Cornelis Lely opgenome, de bedinker vaan de Zuierziewerke en daomèt de maan boe-aon de provincies en de vief nui gemeintes hun bestoon daanke. Dit waope luit: in lazuur (blauw) 'n (heraldische) lelie vaan zèlver (wit). De lelie kump ouch veur in 't waope vaan de vreuger gemeinte Wieringermeer, neet in Flevoland meh wel deil vaan 'tzelfde plan.
Provinciewaope
400px Op 27 juni 1985, dus al ietot de provincie Flevoland woort ingestèld, stumde d'n Hoege Raod vaan Adel in mèt 't volgend waope, wat bij Keuninklek Besluut vaan 4 juli 't volgend jaor woort verliend:
De symboliek is gooddeils bove al oetgelag.
Eine vaan de veurgengers vaan de provincie, 't Opebaar Liechaam Zuieleke IJsselmeerpolders, droog e gegeerd waope mèt hartsjèld en twie ziepeerd es sjèldhawwers, wat noe 't gemeintewaope vaan Almere is.
Ecologie
Ecologie es weitesjap is 'n óngerdeil vanne biologie. 't Bestudeertj de dynamiek vanne wusselwirking tösse organisme, populaties of laevesgemeinsjappe (de biotische miljeufactore) enne relaties tösse organisme, populaties, laevesgemeinsjappen of landjsjappe en 't neet-biologisch miljeu (de abiotische miljeufactore). De studie op 't niveau vanne saort hètj ouch waal autoecologie en op 't niveau vanne laevesgemeinsjap en ecosysteem hètj gemeinsjapsecologie of synecologie.
't Waord ecologie woort oearsprunkelik doren Duutsje bioloog Ernst Haeckel in 1866 geïntroduceerdj es Ökologie: 'n sametrèkking vanne Griekse wäörd oikos (hoeshaje) en logos (studie, weitesjap).
Innen Angelsaksische welt woort dit ecology, det dao 'n get anger, mieë miljeukóndig en miens-gerichdje meining kreeg. In Nederlandj bestaon bei de biologische enne miljeukóndige variant naevenein, mer 't versjil is 'nt vervage.
Anger gebroeke
't Waord ecologie wuuertj ouch döks gebroek in anger meininge:
Liesj van börgemèèsjtersj van Èèsjde
De gemèènte Èèsjde haet tot 2011 besjtange en had de volgende börgemèèsjtersj:
Atoeam
'n Atoeam is van eder sjemische element de kleinste nag es zodanig herkenbare boewstein. 't Guuef waal nag kleinder elementair deilkes woroet de atoeame bestaon, wie quarks, meh dees höbbe neet de eigesjappe van 't betróch element.
Vriewaal alle sjemische en netuurkóndige eigesjappe vanne oppe aerd veurkómmendje materie zeen gekoppeldj ane eigesjappe van atoeame. 't Is daoróm e släötelbegrip in dees bei weitesjappe. De eigesjappe van atoeamen es gehieël waere bestudeerdj inne atoeamfysica.
In beveurbeildj sterre, neutronesterren en zwarte gater kump aevel ouch materie veur die neet oet atoeamen is opgeboewdj. De studie van dees, vanoet aerdsj perspectief biezunjer, vörm van materie is 't gróndjgebied vanne plasmafysica enne astrofysica.
De naam atoeam beteikentj "óndeilbaar", ómdet me ieës dach det atoeame neet wiejer te deile wore, meh det bleek later ónwaor te zeen. 'n Atoeam besteitj oet 'n uters klein (inne rang van femtomaeters) positief-gelaje kern en 'ne wouk aan negatief-gelaje elektrone dao rónjelóm (inne rang van picomaeters). Ouchal is de kern uters klein, dao zitj waal vriewaal alle massa van 't atoeam. De kern besteitj oet positief-gelaje protonen en neutraol neutrone. Die litste zeen meistes inne mieëderheid. Zie waere gezamelik door sterke wusselwirkinge biejein gehaje. 'n Atoeam bezitj aeveväöl protonen es elektrone. Dit aantaal wuuertj 't atoeamnómmer geneump. De wouk elektrone wuuertj door electromagnetische wusselwirking rónjelóm de kern gevange gehaje. Ómdet de lajing vanne elektrone de lajing vanne kern neutraliseertj is 'n atoeam e neutraol gehieël. Es 't aantaal aan elektrone grótter is, wuuertj 't deilke inplaats 'n atoeam 'n anion geneump; es 't netto 'n positieve lajing is, sprèk me van e kation. Zowaal anbionen es katione zeen ione.
't Atoeamnómmer van 'n atoeam bepaoltj toet welch element 't behuuertj. 't Bepaoltj ouch welche sjemische binjingen 't atoeam kan aangaon. Atoeame mit 'tzelvendje atoeamnómmer kónnen aevel óngerling nag versjillen in massa, ómdet zie 'n anger aantaal aan neutronen inne kern höbbe. Dees versjillige vörm van atoeame die toet 'tzelvendje element behuuere waeren isotope geneump.
d'n Elektronewouk van 't atoeam bepaoltj de gruuedje van 't deilke. Aafhenkelik van 't atoeambómmer variëertj de straol van 'n atoeam van zoeaget 90 toet 250 pm. Dit is groeat zat det atoeame, zie 't óndrek, mit Atomic Force Microscopy (AFM) en Scanning Tunnelling Microscopy (STM) in bild kónne waere gebrach, meh det is 'n betrèkkelik recènte ontwikkeling. De atoeamtheorie is väöl ajer, mer is lengentied 'n, sómtieds ómstreje, theorie euver ónzichbaar deilkes gewaes, die zien geluifwaerdigheid aan óndrek bewies mós óntlieëne. Al in 't Aad Griekelandj hawwe filosofen euver atoeame gespeculeerdj en inne neugetieëndjen ieëf waas 't atoeambegrip 'nen hookstein vanne ontwikkeling vanne sjemie es weitesjap. Mit naam de statistische vorm vanne thermodynamica tuuendje det väöl versjiensele die op groeate sjaol waornumbaar zeen, wie entropie, pas op atomair niveau ech oete varf kómmen en begriepelik waere. Toch haet 'ne gróndjlègker van dees theorie, Ludwig Boltzmann, aan 't ènj van zie laeve, ane begin vanne twintjigsten ieëf, nao mit zelfmaordgedachte róndjgeloupen ómdet de atoeamtheorie door veuraanstäöndje fysische sjemiekers wieWilhelm Ostwald äöpelik in twiefel woort getróch. Boltzmaan haw zie gans laeveswirk op dees theorie gebaseerdj en woort gepienig dore meugelikheid det 't allemaol veur nieks waas gewaes. Allewiel is de theorie aevel breid geaccepteerdj.
Wieringermeer
De Wieringermeer is 'ne polder en 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, aon 't IJsselmeer, mèt (1 augustus 2006) 12.648 inwoeners en 'n oppervlak vaan 309,37 km2 (daovaan 102,70 km2 water). In de polder ligke de kerne Kreileroord, Middenmeer, Slootdorp en Wieringerwerf (raodhoes).
De Wieringermeer is e groet en redelek homogeen akkerbouwgebeed. Aon d'n IJsselmeerdiek stoon 'n aontal groete windmeules.
Historie
Tot in de vreug middeliewe waor 't gebeed vaan d'n huiege polder nog land; 't laog toen aon 't Almere. Daonao euverstruimde 't gebeed tot allein Wesflinge (e gewes in Midde-Noord-Holland) en Wieringen euverbleve. Dit bleef zoe tot 1927. In dat jaor woort begós mèt 't inpoldere vaan de Wieringermeer, es oonderdeil vaan e groet plan vaan ir. Cornelis Lely um de Zuiderzie aof te slete en gedeiltelek druug te make. In 1930 veel de polder druug en in 1934 begós me häöm te kolonisere. Dit gebäörde noe veur 't iers op initiatief vaan de euverheid, umtot bij de cultivering vaan de Haarlemmermeer, op particulier initiatief, te väöl fout waor gegaange. Vaanaof 1941 góng de polder es gewoene gemeinte in de provincie Noord-Holland wijer. In aprèl 1945 blaozde de Pruse d'n diek op um de polder es waterlinie te gebruke. Nao de bevrijing woorte de loker gediech en in december veel de polder weer druug. In 1956 woort 't dörp Kreileroord aongelag. In 2012 góng de gemeinte op in de nui gevörmde fusiegemeinte Hollands Kroon.
Sjtille Oceaan
thumb|right|Kaart van de Sjtille Oceaan De Sjtille Oceaan, Sjtille Zuudzee of Grote Oceaan (Ingels: Pacific Ocean), aafgeleid van de Latiense naam Tepre Pacificum, "Vreedzaam Zee", is 'nen oceaan dae lik tösse Oos-Azië, Noord-Amerika, Zuud-Amerika en Australië. D'n oceaan grens in 't noorde aan de Noordelike Ieszee en in 't zuje aan de Zudelike Oceaan. De Sjtille Oceaan is de grótsten oceaan op aerd. Hae haet 'n gemiddelde deepde van 4,280 m. en 't deepste puntj lik op 10.924 maeter. Hae haet 'n oppervlakte van 165,2 miljoen km², ofwaal 32% van 't aerdoppervlak. Inclusief randjzeeë bedreug de watermassa zelfs 35% van 't totaal aerdoppervlak, twee keer zo groot es d'n Atlantischen Oceaan. De watermassa is óntsjtange nao 't opbraeke van 't supercontinent Pangea.
Water
D'n temperatuur van 't water in d'n Sjtille Oceaan löp oetein van ónger 0 °C in de poolgebiede toet óngeveer 29 °C róndj de aeveneer. 't Zaltgehalte löp ouch oetein op de versjillende breitegraode. Naobiej de aeveneer is 't water neet zo zalt es op anger plaatse. Dit kump door euvervleudige equatoriale raege. Biej de pole is 't water ouch minder zalt, doordet dao neet väöl verdamping van 't water plaatsvinjt. De sjtroumrichting van 't water van d'n oceaan löp euver 't algemein mit de wiezers van de klok mit op 't noordelik halfróndj, en taege de wiezers in op 't zujelik halfróndj.
Sesamstraat
Sesamstraat (Sesamstraot) is de Nederlandse bewirking vaan de Amerikaanse kingerserie Sesame Street. 't Is ók nao de Fabeltjeskrant de langslaupende Nederlandse kingerserie.
In 1969 begós in de Vereinegde State Sesame Street: 'n educatief programma dét kleinjongen in achterstaonswieke speulenderwies vaan eur lierachterstaand woeije aafhelpe. In 1976 werde de ieërste reguliere Nederlands-Vlaamse versie van Sesame Street oetgezonde, naodat 'n paar jaor ieërder een proefoetzending gemák waas dor de VARA. Sesamstraot waas jaorelang 'n samewirkingsprojek van de NOS en de VRT, umdet 't maake van 't programma veur zoewel de NOS as de BRT te dêur waas meuste de rechte aafgedraoge waere aan Children's Television Workshop in New York City. Vaan de Vlaamse acteurs óet de beginjaore is Sien Diels 't langs in 't programma geblaeve.
Dörsj
d'n Dörsj of forel (Salma trutta) is 'ne vis mit e griesgruuen lief oppe rögk, gaelgries ane ziekantje mit roeaj en zwarte vlekken en 'ne witgrieze boekkantj. De vètvin bevindj zich wied anen achterkantj. De bek is bezatj mit klein tenj. De lieflingdje kump meistes net mieër es 'nen halve maeter.
De saort kump veur langs de kus van Naord- en Midden-Europa en is populair bie sportvissers.
Ödeshög
Ödeshög is 'n gemèndje in Östergötlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 5.446 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 431,39 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 12,6 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
5,34% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Meizäödsje
De blomenaom meizäödsje kin verwieze nao twie saorte blome:
Kaumer
Kaumer (Hollendsj: Caumer) is ing ouw noabersjaf in 't zuudoeëste va de geminde Heële, die besjteet oet twieë óngerdele: Ungesj Kaumer (Hollendsj: Onderste Caumer) en Euvesj Kaumer of Boaves Kaumer (Hollendsj: Bovenste Caumer). Dees noabersjaf hat ziene naam gegeëve a de Kaumerbaak.
Ungesj Kaumer en Euvesj Kaumer woare bis d'r avank van d'r 20e ieëw boeregemeensjappe. Hütsedaags is Kaumer vasgegruid a Heëlebaan. In Euvesj Kaumer ligk de brón va de Kaumerbaak, die Druëpnaas of Droepnaas heesj. E sjtuksjke wier a gen baak vuurbei Ungesj Kaumer ligk de Kaumermuële, ing Heëlesje watermuële.
Etymologie
D'r naam Kaumer kunt va kalde born, dat wil zage 'kouwe brón'.
Symfonie
'n Symfonie (Aajdgrieks συμφωνία sumfōnia, letterlek "sameklaank") is e sonnaatechteg werk veur orkesbezètting. Ze weurt väölal gezeen es de veurnaomste vörm binne d'n instrumentale klassieke muziek en is daorum ouch de naomgever vaan 't symfonieorkes. Väöl componiste höbbe ziech mèt 't genre bezeggehawwe. Veur sommege vaan hun vörmp 't de kern vaan hun werk, veur andere waor 't bijzaak.
Oontstoon
't Begrip symfonie, "sameklaank", is al väöl awwer es 't genre zelf. In 't verleie kós 't beveurbeeld "polyfonie/mierstummegheid" of "akkoord" beteikene. De term symfonie touwgepas op specifieke muziekstökker vint me al bij Heinrich Schütz (1585-1672), vreug in de zeventiende iew, dee zien concerterende motètte Symphoniae Sacrae geneump weure. Aon 't ind vaan de zeventiende iew kump 't woord sinfonia in Italië in gebruuk es synoniem veur ouvertuur. De term symfonie moot daan weure opgevat es "sameklaank vaan alle instruminte aon 't begin vaan e vocaal werk" ('nen opera, 'n oratorium of nog zoeget).
Ouvertures ofwel symfonieë kóste in sommege werke oetgreuje tot muziekstökker op ziech. Antonio Vivaldi (1678-1741) geit begin achtiende iew es eine vaan de ierste euver op 't componere vaan zelfstendege werke mèt de naom sinfonia. Dit is 't begin vaan 't genre. Bovedeen sjrieve Vivaldi en e paar ander Italiane ouch zoegenaomde concerti ripieni: concerte boe-in neet ei of e paar solo-instrumente figurere, meh boe-in dèks väöl instruminte same speule. De dao-in gebruukde technieke koume veur e good deil euverein mèt de sinfonia.
Rococo en vreug-klassiek
't Genre verspreide ziech lankzaamaon euver groeter deile vaan Europa en sjoot boete in Italië veural ouch wortel in Duitsland (inclusief Oosteriek). Zoe roond 1750 waor de symfonie algemein verspreid. Ze waor kort, bestoont altied oet drei deile snel-laanksem-snel ('t derde deil waor dèks e menuèt) en stoont gemeinelek in groete terts, in euvereinstumming mèt de esthetiek vaan de galante (rococo-) stijl. De belaangriekste Italiaanse meister waor Giovanni Battista Sammartini(1700/1-1775). Heer sjreef symfonieë veur e de minimaal bezètting vaan dreistummeg striekorkes. Dat gelt ouch veur Georg Matthias Monn (1717-1750), same mèt oonder mie Georg Christoph Wagenseil (1715-1777) 'ne belaangrieke symfonische componis in Wene. 't Belaangriekste centrum vaan de symfonie, vaan orkesmuziek in 't algemein, waor in deen tied Mannheim, boe Johann Stamitz (1717-1757) aon de weeg stoont vaan de Mannheimer sjaol. Ander naome zien Carl Philipp Emanuel Bach (1714-1788) in Potsdam, zie broor Johann Christian Bach (1735-1782) en dee z'ne collega Karl Friedrich Abel (1723-1785) in Londe, William Boyce (1711-1779) in Oxford en François-Joseph Gossec (1734-1829) in Paries.
't Belaank vaan de symfonie bleef aonvenkelek achter bij dat vaan ander vörm vaan orkesmuziek, wie 't soloconcert. Dao kaom evels verandering in oonder Jospeh Haydn (1732-1809), vaan wee neet minder es 106 symfonieë bekind zien (nómmers 1-104 en A en B, die later oontdèk zien). Haydn, beïnvleujd door veural C.Ph.E. Bach, brach de symfonie vaan 'ne vörm dee veural es amusemintsmuziek gemeind waor tot e kunswerk. Heer brach versjèllende veranderinge aon, die in de loup vaan zien carrièr inslope. Innovaties vaan Haydn waore oonder mie 't standaard make vaan veer deile in plaots vaan drei, dèks 'n lankzaam introductie veur 't ierste deil, soms 'n serie variaties veur 't lankzaam deil in plaots vaan de leedvörm, introductie vaan polyfoon eleminte en 'n oetbreiing vaan 't orkes. Haos al zien tiedgenote, en zeker die es belaangrieke symfonici gezeen woorte, naome dit model, bekind es 't Weens model, gans of gedeiltelek euver. De belaangriekste oonder zien tiedgenote waore Carl Stamitz (1745-1801; zoon vaan veurneumde Johann Stamitz), Karl Ditters von Dittersdorf (1739-1799), Johann Baptist Vanhal (1739-1813) en zeker ouch Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791), dee zien lèste veer symfonieë eve belaangriek, vernuiend en invloodriek zien es de bèste vaan Haydn.
Laat-klassiek en vreug romantiek
Aon 't ind vaan de achtiende iew waor de Weense symfonie vaan Haydn en Mozart in gans Wes-Europa standaard gewore. Meisters vaan dit model zien oonder mie Ignaz Pleyel (1757-1831; Wene, later Paries), Étienne Méhul (1763-1817; Paries; eine vaan de pioneers vaan de romantiek), Carlos Baguer (1768-1808; Spaanje) en Muzio Clementi (1752-1832; Italië, veural bekind vaan klaveerwerke). De groete meister vaan 't genre is vaanaof 1800 evels Ludwig van Beethoven (1770-1827). In dat jaor geit zien ierste symfonie in premièr. Allewel tot dees symfonie, zjus wie zien twiede, nog good bij Haydn en Mozart aonslut, weure dao-in toch al wezeleke vernuiinge ingezat. In de res vaan zien symfonieë - 't zien 'rs in totaol nege - weurt dezen tendens hel deurgezat. Vernuiinge vaan Beethoven zien de meugelekheid um 't werk te beginne mèt 'nen dissonant (ierste), 't vervaange vaan 't menuèt door e scherzo (de facto al in de ierste, op sjrif vaanaof de twiede symfonie), 't vrijer umgoon mèt de sonatevörm en ander vörm (vaanaof de daarde), meugelekheid veur 'n lankzaam introductie bij 't veerde deil (veerde), 'n experiment mèt sterk monothematische principes (vijfde), meugelekheid veur vief deile in plaots vaan veer (zesde), tertsverwantsjap in plaots vaan dominantverwantsjap veur 't twiede thema (zevende), durchbrochene Arbeit (versjèllende), soms umwissele vaan lankzaam deil en scherzo, 'n sterke oetbreiing vaan 't instrumentarium (daarde, vijfde) tot oetindelek zelfs e koer in de symfonie ingezat woort (negende) en 'n touwnaome vaan de lengde vaan 't werk (negende). Zien symfonieë zien zoe belaangriek tot ze 'n iew laank 't idee vaan de symfonie bepaold höbbe.
Tiedgenoet Franz Schubert (1797-1828) componeert ouch nege symfonieë (daovaan ach bewaord gebleve), meh allewel tot heer de vörm perfek behiers zien zien symfonieë in de verte neet zoe gewiechteg es die vaan Beethoven. Veural de achste (Oonvoltoejde) en negende (Groete) zien intersant; ouch de vijfde heet rippertoir gehawwe. Ouch ander vreug romantici, wie Carl Maria von Weber (1786-1826), Robert Schumann (1810-1856) en Felix Mendelssohn (1809-1847) sjrieve symfonieë, die evels ouch relatief oonbelaankriek zien in hun gans oeuvre. Hun symfonieë zien in de twintegste iew gooddeils oet de canon verdwene, allewel me sommege vaan die werke nog dèks huurt (veural de Sjotse en Italiaanse symfonie vaan Mendelssohn). Dees werke weure dèks gezeen es epigonisme vaan Mozart en Beethoven.
De belaangriekste en mies innovatief symfonie vaan kort nao Beethoven is de Symphonie phantastique vaan Hector Berlioz (1803-1869). Allein häöm lök 't ech um vaan 't Weens model los te koume; de vernuiinge in de vörm en de sterke oetbreiing vaan 't orkes zien vaan groeten invlood op de koumende generatie.
Hoeg- en laatromantiek
In d'n tied nao Beethoven kump de symfonie wezelek in 'n crisis terech. 't Lök de meiste componiste neet euver de sjeem vaan Beethoven te springe. Componiste zien aof vaan 't sjrieve vaan symfonieë of hun werke op dit gebeed zien neet succesvol. Oetzunderinge zien Franz Liszt (1811-1886) en Joachim Raff (1822-1882). D'n ierste sjrijf twie programmatische symfonieë (de Dante-symfonie en de Faust-symfonie), boe-in de door Berlioz ingezatte lijn weurt doorgetrokke, d'n twiede oontwikkelt Mendelssohn zien orkesstijl door en gebruuk die ouch veur programmatisch aongelagte werke. Boete Duitsland en Oosteriek, boe de symfonische traditie neet zoe belaoje is, ligk dees situatie genuanceerder. In Fraankriek waoge ziech César Franck (1822-1890) en Camille Saint-Saëns (1835-1921) aon 't genre, in de Boheme kump Antonin Dvořak (1841-1904) op, in Rusland sjrieve oonder mie Pjotr Iljitsj Tsjaikovski (1840-1893), Nikolaj Rimski-Korsakov (1844-1908) en Aleksandr Borodin (1833-1887) symfonieë.
Mèt Brahms en Bruckner waor de symfonie weer trök in de belaangstèlling. D'n opvolger vaan Bruckner es symfonicus vaan de lange vörm weurt Gustav Mahler (1860-1911). Mahler nump, via "missing link" Hans Rott (1858-1884; ein symfonie, die neet dèks mie gespeuld weurt), väöl vaan Bruckner euver, meh de aard vaan ziene muziek is gans anders. Bij Mahler weurt de symfonie nog langer (tot 'n oor of twie), de vörm weurt hielemaol vrij (anders es bij Bruckner höbbe bij Mahler aamper twie symfonieë dezelfde vörm), 't gebruuk vaan zaank (herinner de negende vaan Beethoven) weurt bekans regel. De orkestratie nump touw tot moonsterbezèttinge vaan soms hoonderde musici (vgl. de Achste Symfonie "Sinfonie der Tausend" die bij de premièr in 1910 inderdaod roond de doezend oetveurende had).
De modern symfonie
Componiste voolte ziech neet gerope um de gigantische symfonievörm vaan Mahler euver te numme. 't Kortste bij kump nog Richard Strauss (1864-1949), bij wee de symfonie evels gei groet belaank heet. Componiste, es ze al symfonieë sjrieve, hawwe ziech liever aon kortere vörm en 'n kleiner orkestratie. De symfonie weurt populair bij de neoclassiciste: dees componiste griepe veur hun symfonieë trök op Haydn en Mozart. De mies oetgesproke neoclassicistische symfonicus is Sergej Prokofjev (1891-1953), dee in 1917 mèt zien Klassieke symfonie bekind weurt. Ouch figure wie Paul Hindemith (1895-1963), Arthur Honegger (1892-1955) en Igor Stravinski (1892-1971) sjrieve neoklassieke symfonieë. Binne de Twiede Weense Sjaol weurt 't genre beoefend door Arnold Schönberg (1874-1951; twie kamersymfonieë) en Anton Webern (1883-1945; ein symfonie die aamper e kerteer doort). Meh ouch de traditioneel componiste die gooddeils of gans vashawwe aon de romantiek make hun symfonieë wezelek korter (Jean Sibelius [1865-1957], Dmitri Sjostakovitsj [1906-1975], Carl Nielsen [1865-1931], Albert Roussel [1869-1937]). Binne de jazz neumde Duke Ellington (1899-1974) zien Black, brown and beige 'n symfonie.
Nao d'n oorlog bringk Karl Amadeus Hartmann (1905-1963) zien symfonieë oet. Dees gooddeils atonaal werke moch heer in de nazitied neet publicere, meh noe vinde ze väöl weerklaank. Ouch bekind weurt de Turangalîla-symfonie vaan Olivier Messiaen (1908-1992), e tiendeileg werk wat in vrijheid vaan opbouw, umvaank vaan orkestratie en tiedsdoor sterk aon Mahler rappeleert. Hans Werner Henze (1926-2012) geit in zekere zin door op de door Hartmann ingeslage weeg, mèt veur zienen tied opvallend awwerwèts symfonisch werk. Veur de exponinte vaan de Nuie Muziek is de symfonie evels gein optie: daoveur is de vörm väöls te väöl mèt traditionele muziek verboonde. Allein Luciano Berio (1925-2003), dee neet zoe iconoclastisch is, componeert nog 'n symfonie (Sinfonia), boe-in heer oonder mie e gans symfoniedeil vaan Mahler citeert. Mèt de restauratie vaan traditioneel muziekeleminte sinds de jaore zeveteg is de symfonie weer trök in 't rippertoir van väöl componiste. Veural componiste die trökkiere nao e tonaal idioom hawwe ziech daomèt bezeg, wie Krzysztof Penderecki (*1933) en Einojuhani Rautavaara (1928). De daarde symfonie vaan Henryk Górecki (1933-2010) haolde in de Vereinegde Staote de hitparaad. Alfred Schnittke (1934-1998) en Wolfgang Rihm (*1952) höbbe e moderner idioom meh hantere/hanteerde de symfonie ouch. Oonder de minimaliste is 't genre in gebruuk bij Philip Glass (*1937).
Opbouw
De symfonie is, wie bove gezag, oontstande oet de oetgebreide, mierdeilege ouvertuur. Dao bestoonte grof-eweg drei sjema's veur: lankzaam-snel, snel-lankzaam-snel en lankzaam-snel-lankzaam. De ierste waor de gebrukelekste, de twiede neump me Italiaanse ouvertuur, de daarde Franse ouvertuur. 't Is de twiede vörm gewees die aon de basis vaan de symfonie loog.
Vaan dreideilege ouvertuur nao symfonie vinde twie wezeleke evoluties plaots. T'n ierste gónge in de ouvertuur meistens de deile zoonder pauze inein euver. Bij de symfonie waor 't al vreug zoe tot de drei deile vaanein gesjeie woorte. Bovedeen waor 't in de dreideilege ouvertuur, zoewel in de Franse es in de Italiaanse, gebrukelek tot 't daarde deil 'n sumpel herholing vaan 't ierste waor. 'n Symfonie had haos vaanaof 't begin standaard drei deile.
't Ierste deil stoont altied in twiedeilege vörm. Oorsprunkelek waor dat 'n (oetgebreide) leedvörm, meh door de jaore heer evolueerde dit in de sonnatevörm. 't Lankzaam deil stoont in princiep in de leedvörm, meh ouch thema mèt variaties kaom veur. 't Daarde deil kós in sonnatevörm, in rondovörm of in dansvörm stoon. E menuèt veur 't daarde deil waor populair.
Later in de achtiende iew, eigelek al vaanaof 1750, evolueert de vörm vaan de symfonie. Joseph Haydn en de Mannheimers veure de veerdeilege symfonie in, mèt e menuèt en e snel slotdeil. Oonder invlood vaan de twiedeilege ouvertuur (zuug heibove) koume d'r symfonieë mèt 'n lankzaam inleiding veur 't ierste deil. Door 't prestiesj vaan dees componiste weure veerdeilege symfonieë norm, al zalle nog väöl dreideilege symfonieë gesjreve weure (zelfs Mozart zien 38e symfonie, de Praagse, mis nog e menuèt).
Wie bove besjreve veurt ouch Beethoven hiel väöl vernuiinge door, wie 't vervaange vaan 't menuèt door e scherzo (wat ouch es twiede deil, veur 't lankzaam deil, kin optrejje), 't vrijer umgoon mèt de sonnatevörm en ander vörm, en de meugelekheid tot tertsverwantsjap. Zie model is de norm veur hiel väöl negentiende-iewse componiste en ouch veur väöl twintegste-iewers: Mendelssohn, Schumann, Dvořak, Brahms, Bruckner etc. hawwe allemaol 't veerdeileg modèl aon (al heet 't ierste deil bij Bruckner drei in plaots vaan twie thema's). In dezen tied oontsteit evels ouch de meugelekheid tot 'ne vrije vörm. E vreug veurbeeld is al bij Beethoven zelf te vinde: dee z'n Zesde Symfonie, in vief deile. Ouch de Symfonie Fantastique heet vief deile. De twie Lisztsymfonieë höbbe 'ne gans vrije vörm. Meh pas bij Mahler weurt 't modèl vaan Beethoven definitief losgelaote. Modern componiste höbbe grof gezag de keus symfonieë nao aw vörmprincipes te componere of 'ne vrije vörm oet te zeuke.
Ottegrove
Ottegrove is 't mèts oostelèk buurtsjap va Voere (dörp) dat taege S'n Maeëte aa-liegkt en besjtèèt oet 'n waterkesjtieël, mèt 'ne wieër en 'n kesjtieëlboerderiej. Landsjappelek bezieë huurt 't bie 't Heuvelland (Belsj).
Symfonie
Bezètting
Wie ouch de door naom de gruutde vaan 't ensemble door de jaore, iewe heer touw. Orkeste waore in 't groetste deil vaan de achtiende iew betrèkkelek klein en soms neet mie es wat veer ensembles zouwe neume. In de ierste decennia vaan de symfonie kós 't orkes variëre vaan allein striekers (mèt 'ne basso continuo) tot e groet ensemble mèt ei paar vaan alle daan gebrukeleke blaosinstruminte. Symfonieë veur striekorkes - dèks zelfs mer dreistummeg, mèt twie viole en bas, zoonder apaarte altvioolpartij - waore gebrukelek bij Sammartini en Monn, symfonieë mèt väöl blozers tröf me bij de Mannheimer Sjaol aon, die gemeinelek ouch de daan nog splinternui klarinèt touwpasse. (Pa en zoon Stamitz sjreve ouch symfonieë veur striekorkeskes, meh die neumde ze orkestraal trio's resp. kwartètte.) De gruutde vaan 't ensemble waor euver 't algemein gein kwestie vaan de componis z'ne smaak, meh vaan d'n hier boeveur heer sjreef: achtiende-iewse componiste waore ummers neet vrij meh componeerde in deens vaan wee häöm betaolde. De modaal symfonie oet 't rococo had neve striekers twie hobo's en twie hores; dit is de gebrukeleke bezètting bij beveurbeeld J.Chr. Bach en de jónge Mozart.
Toch prevalere nao 't ind vaan de achtiende iew touw artistiek-esthetische bove economische oontwikkelinge: los vaan de betaolbaarheid vaan zoen ensembles woorte de orkeste in de jaore tachteg en negeteg groeter. Dit kump door d'n invlood vaan 't Weens (Haydn) en Mannheims (Stamitz) model. De 41e symfonie vaan Mozart (1788) sjrijf 'n fluit, twie hobo's, twie fagotte, twie hores, twie trompötte, pauke en striekers veur, de 103e symfonie vaan Haydn (1795) heet daoneve ouch twie klarinètte. 'n Oetzoondering is de 100e "militair" symfonie vaan Haydn, mèt ouch nog väöl aander slaagwerk (triangel, bekkes en groete trom).
Beethoven, eine vaan de ierste vrij componiste, sjrijf symfonieë veur ensembles zoe groet es heer ze wèlt höbbe. Dit leit detouw tot zie symfonieorkes door de jaore heer ummer groeter weurt. Heer voog de piccolo touw, trombones (gemeinelek drei), twie extra hores, de contrafagot en 't slaagwerk (wie in Haydn zien 100e). Ouch sjöp heer de meugelekheid um zaankstumme - zoewel e koer es solozaank - in de symfonie op te numme.
Bij Berlioz weure de volgende instruminte touwgevoog: ophecleïdes/tuba's, Es-klarinèt, Ingelse hore, kornètte, harpe en klokke. Zie groet orkes is veur zienen tied revolutionair en väöl ander negentiende-iewse componiste sjrieve ieder veur e kleinder orkes. 't Ensemble wat Brahms veursjrijf kump euverein mèt 't modaal orkes veur de Beethoven-symfonieë. Bruckner daorentege breit, geïnspireerd door Wagner, de kopersectie hendeg oet (in zien Negende Symfonie veer gewoen hores, veer Wagnertuba's, drei trompötte, drei trombones, eine contrabastuba), dewijl heer drei in plaots vaan twie vaan alle houtblozers veursjrijf. Toch is Bruckner zien oetbreiing vaan 't symfonieorkes dèks euverdreve: in de muziekdrama's vaan zien idool Wagner waore de orkeste nog väöl groeter. 't Sprik vaanzelf tot 't aontal striekers bij de greuj vaan de orkestratie haand euver haand mós touwnumme, umtot ze aanders neet bove de blozers en 't slaagwerk oet kóste klinke. In d'n tied vaan Mozart en Haydn waor tien striekers miestal neet te wieneg (al waore d'r väöl groeter orkeste, beveurbeeld in Mannheim), in de romantiek, en zeker bij Berlioz en Bruckner, waore dat 'rs väöl tientalle.
De groetste orkeste vint me bij Mahler. De umvaank vaan 't orkes versjèlt sterk per symfonie. De daarde symfonie is beveurbeeld geïnstrumenteerd veur twie piccoli, veer fluite, veer hobo's, 'nen Ingelse hore, drei Bes-klarinètte, twie Es-klarinètte, veer fagotte, eine contrafagot, ach hores, veer trompötte, veer trombones, 'n tuba, oetgebreid slaagwerk (twie pauke, groete trom, snaartrommel, bekkes, tamboerien, tamtam, triangel, rooj en twie klokkespeule), vrouwekoer, jóngeskoer, klein ensemble op d'n achtergroond, twie harpe en striekers. De Achste Symfonie (bove al geneump) heet 'n recordbezètting vaan twie piccoli, veer fluite, veer hobo's, Ingelse hore, Es-klarinèt, drei klarinètte in Bes/A, basklarinèt, veer fagotte, contrafagot (alle houtblozerspartije miervoudeg bezèt!), ach hores, veer trompötte, veer trombones, tuba, pauke, groete trom, drei paar bekkes, triangel, tamtam, klokke, klokkespeul, celesta, piano, harmonium, örgel, veer trompötte en drei trombones achter 't podium, drei sopraansolostumme, twie altstumme, tenor- bariton- en basstum, jóngerkoer, twie geminde koere, twie harpe (miervoudeg bezèt), mandolien (miervoudeg bezèt) en striekers. Mèt zoe'n enorm orkesapparaote en koere mós de striekerssectie tot wied over de hoonderd speulers. De Achste Symfonie kraog de bijnaom "Symphonie der Tausend"; allewel tot me aon e paor hoonderd speulers genoog heet voont de premièr en e paar ander vreug oetveuringe inderdaod mèt roond de doezend oetveurende plaots. Zoe'n werke kóste neet mie mèt gewoen symfonieorkeste weure oetgeveurd; veur de oetveuring mós en moot me in principe musici vaan boete 't eige ensemble aontrèkke. Dit maak 't speule vaan die symfonieë extreem deur. Bovedeen woorte de partiture zoe deep (oetgebreid) tot ze allein door professioneel dirigente kóste weure oetgeveurd. Dit beroop, wat in de twiede helf vaan de negentiende iew opgaank had gemaak, verving noe definitief de traditioneel amateurdirectie.
Bij gelegeheid höbbe componiste nao Mahler zoe'n modelle euvergenome, meh euver 't algemein woorte de veurgesjreve ensembles in de twintegste iew weer kleiner. Behave 'n orkes nao Beethoven-maote kin me ouch keze veur beveurbeeld allein striekers of allein blozers (e hermenieorkes), of 'n kamerorkesbezètting (Schönberg) mèt alle partije inkelvoudeg bezèt. E groet orkes tröf me nog aon bij Messiaen zien Turangalîla-symfonie, mèt hiel väöl slaagwerk, piano en ondes Martenot.
Borken
Borken (Nedersaksisch: Buorken) is e Wesfaals stedsje en hoofplaots vaan de krink (Kreis) Kreis Borken, te Noordrien-Wesfale (Duutsland). Mèt häör 152,97 km² en 41.386 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 271 de veerkante kilometer.
't Op 50 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 12 stadsdeile.
Berg (geologie)
'ne Berg is 'n landjvorm die besteitj oet e bepirk gebied det dudelik hoeager is es de ómgaeving. De ziejkenj van 'ne berg bestaon oet mieër of minder steil hellingen en 't reliëf op en rónjelómme berg is groeat. 'ne Berg is in 't algemein hoeager en steilder es 'nen häöel, mer 't guuef gein vaste definitie veur 't óngersjied tösse de twieë. Sómtieds wuuertj de definitie aangehaje det 'ne berg zich mieër es 200 toet 300 maeter baove zien ómgaeving verhöf; 'n kleinder verhöffing neump me den 'nen häöel.
Inne geologie en aerdriekskónde óngersjèdj me berg nao huuegdje, ligking of de wies worop die zeen óntstange. Wen väöl berg biejein ligke neump me det op 't plat gewuuen in 't mieëvaad berg. Berg kónne bestaon of bergkittinge, aaneingeslaote rieje van berg, of bergmassieve, gruup aanein vas zittendje berg.
Tösse berg in ligke lieëger gebiede. Meistes zeen det daal of vlakdjes. Berg kónne verbónje zeen door bergkampen of gräöt. 't Lieëgste puntj oppe graot tösse twieë berg wuuertj 'ne zaal of bergpas geneump. 't Hoeagste puntj van 'ne berg wuuertj d'n toep geneump. 'ne Berg kan ouch mieëder tuup höbbe die verbónje zeen door gräöt of klein zale.
1754
1751 - 1752 - 1753 - 1754 - 1755 - 1756 - 1757
Rhône (departement)
thumb|Ligking van 't departement Rhône. 't Departement Rhône is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 69. 't Is gelaengen in 't oeastelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Ain, Isère, Loire en Saône-et-Loire. De houfstad is Lyon.
1754
thumb|right|150px|Frans Indië
Haafvaste
De liturgische gebruke op de Haafvaste stoon tösse de gewoen liturgie en die vaan de wijere vastentied in. Vaanaajds waor 't in de kèrk gebrukelek tot op dezen daag woort gepreek euver 't merakel vaan de broejer. Soms ligk 't altaar op deen daag vol mèt blomme. Mèt de Haafvaste weurt traditioneel neet gevas, nog mie es op aander zondaog. In Belsj Limbörg is dit 'ne geleefden daag veur carnaval te viere; in Nederlands Limbörg deit me dat veural es mèt de vastelaovend de stoet neet kin doorgoon. Ouch maag me daan (veur de kèrk) trouwe, wat (um 't fiestelek karakter vaan zoe'n vering) aanders in de vastentied neet maag. Mèt haafvaste kin de pestoer vaanajds e raos kasuifel drage - 't midde tösse zie normaal wit kleid en 't pörper wat de res vaan de vastentied is veurgesjreve. Wijer maag me 't örgel es solo-instrumint bespeule.
Gruus
De gruus (Leuciscus leuciscus) is 'ne lich gaelgries toet gruuengries gekluuerdje karper mit 'n maximaal gruuedje van 30 cm. In Limburg kump de vis veur inne Grensmaas.
Bergen
Bergen kènt verwieze nao:
Gué-d'Hossus
Gué-d'Hossus ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 517 luuj op 'n oppervlaak van 5,23 veerkante kilometer en daomèt goof 98,85 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -0,57% de jaor.
Eau Claire, Wisconsin
right|thumb|300px|Sarge Boyd Bandshell - Owen Park Eau Claire is 'n stad in Eau Claire County in de Amerikaanse staot Wisconsin en tèlt 61704 inwoeners. Eau Claire is de hoofplaots vaan Eau Claire County.
Folk
Folk ('n verkorting vaan 't Ingels folk music volksmeziek) is e meziekgenre wat besteit oet in principe Westerse, väölal Amerikaanse volksmeziek, of (pop)meziek die dao sterk op gebaseerd is. Soms weurt ouch wel vaan roots(meziek) gesproke. Veur meziek vaan boete de Angelsaksische traditie sprik me liever vaan wereldmeziek. Kinmerke vaan 't genre zien vrij simpel leedsjes (dèks majeur mèt drei akoorde) en 'n akoestische begeleiding, die dèks allein oet 'n akoestische gitaar besteit. Aander instrumente die veurbij kinne koume zien de banjo, de viool, de contrabas en de trèkzak, al nao gelaank 't (sub)genre. Folkmeziek leefde in de VS langen tied oonder de radar, op 't platteland, meh kraog wel aondach in 't Great American Songbook, 'n collectie op 't platteland gezoonge meziek vaan versjèllende aofkomste. In 't Interbellum woort de meziek commercieel op grammofoonplate oetgebrach in genres wie hillbilly music en blues, veur respectievelek de blaanke en de zwarte op 't platteland. Zoewel hillbilly (country) es blues zouwe tot apaarte genres oetgreuje; de folkechtege variant van country neump me allewijl bluegrass.
In de jaore roond d'n Twiede Wereldoorlog kraog de meziek veur 't iers brei aondach in intellectuele wereld wie Woodie Guthrie de leedsjes vaan 't Songbook góng opnumme en zelf ouch nui werk in dat idioom oetbrach. Roond 1960 had 't Kingston Trio oonder studente väöl succes mèt zien covers vaan volksleedsjes. De groeten doorbraok kaom evels mèt Bob Dylan, begós es naovolger vaan Guthrie, dee mèt zien dèks maotsjappelek geëngageerde leedsjes 'ne crossover nao de popmeziekwereld tot stand brach. Zie veurbeeld woort op groete sjaol naogevolg en Dylan ziene meziek woort populair oonder de hippie-subcultuur. Ouch wienie heer later de folkrock oontwikkelde (en mèt oonder mie The Band góng wèrke), bleef zienen invlood op de popmeziek groet. Folk heet sindsdeen 'ne wisselende rol in de popmeziek gespäöld; de groetste revival kaom sindsdeen aon 't begin vaan de jaore 2010.
Leume
Leume of Lumme (Hollese naam: Lummen) is 'n dörp en gemeint in Belsj Limburg. De gemeint haet mie es 14.500 inwoener.
Bie ottomobeliste waor Lumme veural beruch veur de krusing tösse twie ottobaan: de A13-E313 Antwerpe-Hasselt-Luuk en de A2-E314 Leuve-Gengk-Aoke.
Leume is dialectologisch verdeild. In de hoofplaots sprik me 't Leumes, e Demerkempes dialek wat nog dujelek Limbörgs is. De dialekte vaan de deilgemeintes Linkert en Meldert hure bij 't Getelands en zien väöl Braobantser vaan aard.
Extern linke
Website vanne gemeint
Alpen
Alpen (neet te verwarre mèt de Europees berg die de Alpe vörme) is 'n Rienlandse gemeinte op de Nederriense Heuvelrögk in de krink (Kreis) Kreis Wesel, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 59,6 km² en 12.614 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 212 de veerkante kilometer.
De op 25 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel veer oortsdeile (dörpe die behure bis de gemeinte).
Vung Tau
Vung Tau is 'n stad in Viëtnam, in 't uterste zuie vaan de gelieknaomege staot. 't Is de groetste stad in Ba Ria-Vung Tau, mèt 278.988 inwoeners. Ouch is de stad e veuraonstaond cultureel, ikkenomisch en polletiek centrum. Vung Tau ligk 120 kilometer ten noorde vaan Ho Chi Minhen 1200 kilometer ten zuie vaan. Vung Tau is oonder verdeild in 14 börge (phường). Lochhave Vung Tau (ICAO: VVVT, IATA:VTG) is ein van de groeter vleegvelde in Vung Tau. De lóchhave ligk 2 kilometer ten noorde vaan Vung Tau.
Gescher
Gescher (Nedersaksisch: Gesker) is e Wesfaals stedsje in de krink (Kreis) Kreis Borken, te Noordrien-Wesfale (Duutsland). Mèt häör 80,84 km² en 16.887 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 209 de veerkante kilometer.
't Op 59 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 6 oortsdeile.
Wiejer
Materiaal
Zoane viever kèn oetgegrave zin in de kleigrónd of löss of gemaak zin van betón of van 'ne veurgevörmde kunssjtof bak, meh ouch mèt hölp van folie (PVC of röbber).
Biotoop in Limburg
Rónd en in 'ne wiejer sjtoon waterplante, zoa-es: diverse soorte reet, Kleine Lisdodde, Gaele plomp, Dotterbloom, Groat hoefblaad, Lisj, Waterlelie en Hosta. Tösje die plante leve o.m. kwakkerte, króddele of padde, libelle, watersjlekke en make de wil eend, fuut, waterhoen, meerkoet, knobbelzjwaan, reiger en zangveugel hun nèste. Veurbeelde van veugel zint: de kleine karekiet en de groate karekiet.
Lies va toponieme in Norbik
Lies va toponieme in Norbik in 't Norbiks óp alfabetische volgorde:
Eilandj (Maasgoew)
Eilandj (Nederlandjs: Eiland) is e gehuch inne Nederlandjs-Limbörgse gemèndje Maasgoew. Administratief gezeen vèltj 't ónger Staeveswaert, wo 't ouch bekans aan vasgegreudj is. Eilandj besteitj slechs oet ein straot, die dezelvendje naam druueg es 't gehuch zelf. Drek baoven Eilandj ligk 'n anger gehuch, namelik Brandj, en drek d'rónger ligk 't gehuch Bilt.
Eilandj ligk tösse de plasse De Kis enne Maerse Kamp. Kórtbie ligk e park mit verkansiehuuskes. 't Gehuch zelf haet de vorm van e lintjdörp. Veur veurzeningen is 't gooddeils op Staeveswaert en Ech aangeweze.
Hünxe
Hünxe is 'n Rienlandse gemeinte in de krink (Kreis) Kreis Wesel, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 106,86 km² en 13.512 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 126 de veerkante kilometer.
De op 35 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 6 oortsdeile (dörpe die behure bis de gemeinte).
Ingwege
thumb|225px|right|Ingwege aan de voot van de Keuteberg Ingwege (Nederlands: Engwegen) ies 'n buurtsjap van Sjin-op-Geul in de gemeinte Valkeberg aan de Geul. 't Gehuchske tèlt 10 häöf en hoezer. Tot 1981 huèrde Ingwege bie de gemeinte Wielder.
Vèsse
Vèsse (Pisces) zien 'ne gróp vaan de gewervelde diere, en wel de primitiefste en minst oontwikkelde. Traditioneel weure ze es ein klasse gezeen, meh die visie is de lèste decennia vervaag. De vèsse zien in 't Paleozoïcum oet de sjedelloze oontstande, doortot 'ne sjedel um hun herses greujde. Oet de vèsse zien later de amfibieë oontstande. Alle vèsse zien kaajdblojeg.
Valkeswaerd
Valkeswaerd (officieel Nederlands: Valkenswaard) is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in 't zuidooste vaan de Nederlandse provincie Noord-Braobant, tege de grens mèt Belsj Limburg, ten zuie vaan Eindhove. Op 31 mei 2009 had de gemeinte 30.776 inwoeners 't oppervlak bedräög 56,50 km2 (daovaan 1,15 km2 water). Neve Valkeswaerd heet de gemeinte nog de kerne Borkel en Schaft en Dómmele (Dommelen).
Functies
De industrie in Valkeswaerd is allaank op zie retour. 'ne Veurnaomen industriële werkgever is de Dommelsche beerbrouwerij, oonderdeil vaan Interbrew. Es forenzeplaots veur Eindhove is Valkeswaerd allewijl belaangrieker.