cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Evje og Hornnes
thumb|De ligking van Evje og Hornnes in de pervincie Aust-Agder. Evje og Hornnes is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Aust-Agder in Nórwaeg. De gemeinte had 3.324 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 560,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 5,9. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 0937.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 6,1% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Oug
De ouge zeen bie bieëster de organe van 't zich. Ze numme leech waor en zètte det óm in electro-sjemische impulsen inne neurone. De sumpelste fotoreceptieve cellen in bewös zeech verbinje leech mit bewaeging. In complexer organisme is 't ough e complex optisch systeem det leech vergaordj vanne ómringendje ómgaeving, daovan de sterkdje regeltj door e diafragma, det focusseertj door 'n aan te passe groep mit lenze veur zoea e bild te vörme, det bild ómzètj in 'n aantaal lektrische signale, en dees signale doorsjik nao 't herre via complexe neuraal bane die 't oug via de ougzieën verbinje mitte visuele cortex en anger deiler van 't herre. Ouge die resolutie kónne make bestaon in tieën fundamenteel versjillige vörm, en 96% vane alle deersaorten höbben e complex optisch systeem. Resolutievörmendje ouge kómme veur bie weikdere, chordabieëster en geleedpuuetige.
De sumpelste ouge, wie die van micro-organisme, doon nieks anges es waornummen of de ómgaeving leech of duuster is, det zat is veure entrainment van circadiaan ritme.
Bulletin van Wijnandsrade
't Bulletin  Wijnandsrade is 't informatieblaad van de heemkundevereiniging ‘Vrienden  van Wijnandsrade’, dat twieë kieër per joar versjient. De reeks is gesjtart in 1982. D'r inhoud geet uuëver lokaal en regionaal nuits; activiteite van de vereiniging; historische en heemkundige óngerwerpe betreffende Wieënesroa, Zjwier, Laor en Brommele.
Externe link
Alle bulletins vanaaf 1982: www.vriendenvanwijnandsrade.nl
Lenin
Vladimir Il'ič Lenin (Rössisch: Владимир Ильич Ленин, rivveluusjenaere sjoelnaam van Vladimir Il'ič Ul'ânov, Rössisch: Владимир Ильич Ульянов) (Simbirsk (allewiel Oeljanovsk), 22 april (O.S. 10 april) 1870 – Gorki (oblas Moskou), 21 jannewarie 1924) waas 'ne Rössische rivveluusjenaer, d'n ieëste leier (premier) vanne Sovjet-Unie en de Communistische Partie vanne Sovjet-Unie enne naamgaever van 't leninisme.
De naam "Lenin" waas ei van zien pseudonieme. Hae zów deze naam höbben aangenómme esse stèllingnaam taenge Georgi Plechanov, dae 't pseudoniem "Volgin" gebroekdje, nao de reveer de Volga. Oeljanov koos de reveer de Lena veur zien pseudoniem, vanwaenge de parallel die kan waere getróch tösse dees reveren enne politische meininge vanne bei opponente (de Lena struimp taengestèldj ane Volga en boetedet haet dae 'n grótter lingdje). Mieë theorieje bestaon aevel euveren oearsprónk van 't pseudoniem Lenin, wodoor 't ónzieëkert is wo 't pseudoniem daodwirkelik vanaaf kump.
Kaunas
Kaunas (Duutsj: Kauen; Pools: Kowno; Róssisch: Каунас, vreuger: Ковно) is de twieëdje stad van Litouwe, nao Wilnioes, wo 't zoea hóngerd kilomaeter van te wèste ligk. De stad haw zoea 290.000 inweuners in 2018. Ze ligk ane Memel. In 't Interbellum was 't de houfstad van 't landj, went Wilnioes huuerdje toe bie Pole.
Gesjiechte
Kaunas ligk op 't puntj wo de revere de Neris enne Nemunas samekómmen en is al saer miensjónthaad bewóntj. Inne veertieëndjen ieëf woort de stad geneump veuren ieëste kieër, doe dao 'n börch woort geboedj es 'n verdaejiging taenge de Duutsje Orde. De plaats kreeg in 1408 stadsrechte; in 1441 sloot ze zich aan bieje Hanzestej.
Tiejes de euverhieërsjing door Róslandj innen tied vannen tsaar waas Kaunas 'n wichtige stad inne wèstelike verdaejiging van 't Róssisch Riek. De Rósse boedjen e gans nuuj stadscentrum det woort verbónje mit 't aad middelieëfs centrum mit 'ne breie boulevard van 2 km lank: de Vrieheidsboulevard (Laisvės alėja). Ouch woort de stad ómgaeve door 'ne rink van neuge forte.
Nao d'n Ieëste Werreldkrieg woort Litouwe trögk 'nen ónaafhenkelike stad. Ómdet Wilnioes in 1920 waas annexeerd door Pole woort Kaunas de houfstad van 't landj. Deze staot bleef 't behaje toet juni 1940 toe 't landj woort annexeerd dore Sovjetunie. Sieër dees annexaasje is Wilnioes weer de houfstad.
Paerelmoor
Paerelmoor of paerelmót (Nederlands: parelmoer of paarlemoer) is 'n óngerdeil vanne sjelp van weikdere. 't Matterjaal wuuertj in väöl culture verwirk in gebroeksveurwirper of kónsobjèkte.
Have va Luuk
D'r Have va Luuk (fr: Port Autonome de Liège, PAL) is 'ne binnehave in Luuk óp de Maas en 't Albertkanaal. 't Is d'r driejde groeëtste binnehave van Europa in tónne ömsjlaag.
Paerelmoor
Paerelmoor is opgeboedj oet hexagonaal aragonietplaetjes (calciumcarbonaat (CaCo3)) die 10 toet 20 µm wied en 0,5 µm diek zeen. Ze zeen geplaats in 'n ónóngerbraoke parallel, dón laog. De laoge waere van einanger gesjèdj door blajer van organische matrixe die zeen samegestèldj oet elastische biopolymere, wie chitien, lustrien en ziejechtige proteïne. Dit mingsel maak 't matterjaal sterk en vaerkreftig, det me ouch kan verbinje mitte adhesie die is veroearzaak dore metselstructuur vanne plaetjes. Dit petroean det ummer trögkkump verhuueg de helheid van 't matterjaal aanzeenlik, wobie 't bao euvereinkump bie silicium.
Have va Luuk
D'r have waoërt in 1937 gesjticht, saer doe dör de överigheed beheerd en besjteet oet 29 haves óp ongeveer 358 ha groond en 24 km kades tösje Lanaye en Statte. D'r Have va Luuk sjtrekt zich dus oet över 50 km langs de Maas en 't Albertkanaal en liekt óp 't groondgebied van 12 gemèngdes.
Paerelmoor
De iriserendje versjiening van paerelmoor kump dore diekdje vanne aragonietplaetjes; dees zeen 0,5 µm diek, det 'n vergeliekbaar diekdje is es de golflindje van zichbaar leech. Dit rizzelteerdj in constructief en destructief interferensje van leech in versjillige golflingdjes, wodoor de versjillige kluuere van 't leech waere trögkgekets bie versjillige heuk worin me nao 't paerelmoor kiek. Dees iriserendje binnelaog wuuertj betrach es sjoean in väöl culture en daodoor döks gebroek bie 't vervaerdige van sieräöj, mer ouch es inlègkwirk in houtere muibele of bie gitare.
Paerelmoor wuuertj aafgesjèdj dore epitheelcelle van 't mantjelwaefsel van sómmige saorten aan weikdere. In dees weikdere wuuertj de paerelmoor kóntinu aafgezatj oppe inneroppervlakdje vanne sjelp van 't bieës, zowaal veur dees gled te make wie veur 't verdaejige taenge parasieten en sjajelik aafval. Wen e sjelpdeer wuuertj aangevalle door 'ne parasiet of wuuertj geïrriteerdj door 'n extern objèk det 't bieës neet kan oetwirpe, den stèltj e percès zich in wirking wobie 't objèk wuuertj ingekapseldj in opeinvölgendje concentrische laogen aan paerelmoor, wodoor 'ne paerel wuuertj gevörmp. Dit percès geit kóntinue wiejer toet 't sjelpdeer kepótgeit.
Have va Luuk
Aktivitete
In 2005 waoërte 14,2 miljoeën tón via 't water nao d'r have getransporteerd. Same mèt d'r ömsjlaag via d'r trein en de vrachwages góng 't in dat jaor öm 20.1 miljoeën tón. Nao d'r Duisburger binnehave en d'r have van Paries is d'r Have va Luuk d'r driejde groeëtste binnehave in tónne ömsjlaag van Europa. De directe verbeending mèt Antwerpe dör 't Albertkanaal makt goedereverkieér mäögelek in 't hart van èng van de groeëtste industriezones van Europa, in 't Maasbekke mae ooch mao 't Rienlaand en nao Luxemburg.
Naeve de dör de överigheed beheerde haves, haat d'r Have va Luuk ooch ènnige private haves die in 2005 6,2 miljoeén tón ömsjloge. In dit havecomplex waoërte dus in 2005 in totaal 20,5 miljoeën tón via de waterwaeg ömgesjlage.
D'r have in Europa
D'r Have va Luuk liekt in 't hart van 't dichtst bevaarbaar nèt va waterwaeg in de waelt. 't Groeëte Rien-Maas-Schelde-Moezel bekke (20.000 km). E haat driej toegeng nao de zieë:
Liège Trilogiport
Ömdat d'r Have van Antwerpe warsjiengelek verzadigd raakt, geet me 'n nuuj havezone make in 't noorde van de Luukse agglomeratie mèt 'n directe verbinding mèt Antwerpe. Dit logistiek multimodaal platform (water, sjpaoër en waeg) mèt 'n óppervlakde van 100 ha (oeëvan 83ha commercialiseerbaar), gelaege langs 't Albertkanaal (Gemèngde Oupeye, in Hermalle-sous-Argenteau), mót direc 2000 arbeidsplaatsje óplieëvere en óp termijn 200.000.
De financiering van 't platform is verzaeékerd dör publieke fondse en besleet 43.636.366 €. De financiering is gegarandeerd dör driej organisaties:
De oontwikkeling van "Liège Trilogiport" is gegarandeerd dör 'ne groep va economisch geïnteresseerde (GIE) van d'r Have va Luuk, d'r Have van Antwerpe en Spi+ (société intercommunale de développement économique de la Province de Liège). In juli 2008 zeunt 'n deel van de tereine ter besjikking gesjtèld : d'r containerterminale terminal (15ha) is ter besjikking gesjtèld an e consortium dat is samegesjtèld dör d'r Manuport Group & Waiter Container Terminal.
Vólges de planning mót Liège Trilogiport operationeel zieë in 2012.
28 oktober
28 oktober is de 301ste daag van 't jaor (302de daag in ein sjrikkeljaor) in de Gregoriaanse kalender. Nog 64 daag pès 't eindj van 't jaor.
Vieringe/herdènkinge
Roams-kathelieke kalender:
Thin-le-Moutier
Thin-le-Moutier ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 640 luuj op 'n oppervlaak van 39,72 veerkante kilometer en daomèt goof 't 16,11 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +0,76% de jaor.
This
This ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 225 luuj op 'n oppervlaak van 4,46 veerkante kilometer en daomèt goof 't 50,45 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +0,22% de jaor.
Agelenopsis
De Agelenopsis is e genus of gesjlach van de sjpènnefemieje trechtersjpèn (agelenida) oet Oekraïne, Noord-Amerika en Azië. In 't Amerikaans-Ingelsj neump me de Agelenopsis de common American grass spider (de "geweunen Amerikaanse graassjpèn").
't Gesjlach is zo genuimp door de biologe Giebel in 1869.
De sjpènne in dit gesjlach höbbe e sjlank achterlief mit dónkel benj, sjtraepe en tóppele. Ze höbbe lang, haoretege peut en 8 ouge. 't Lief haet klein, bevaerde häörkes.
De saorte in dit genus zeen:
Krinkvriej sjtad
thumb|Alle krinkvriej sjtae van Duutsjland thumb|Administratieve divisie van Duutsjland thumb|Alle kring én krinkvriej sjtae van Pole. Zjus wie in Duutsjland höbbe die twiè distrike eveväöl polletieke en administratieve competenties 'n Krinkvriej sjtad of 'ne Sjtadkrink (Duutsj: kreisfreie Stadt of Stadtkreis, Pools: powiat grodzki) ies 'n gemeinteleke en zelfbestuurbare sjtad in de Bóndsrippebliek Duutsjland en de Rippebliek Pole. 't Woord verraojd al wat dat inhilt: 'n krinkvriej sjtad ies vriej van de gemeintebesjture van 'ne krink (Duutsj: Kreis, Pools: Powiat) en krinkvriej sjtae höbbe percies eveväöl mach es de kring.
De kring lieke qua groatte lieke op de Belzje arrendissemente (beveurbeeld Arrendissement Tóngere) en wat in Nederland tusje gemeinte en provincie in liegk (wie Zuud-Limburg). Evels haet 't competenties die lieke op 'n misjmasj tusje de Belzje en Nederlandse gemeintes aan de eine kant en de provincies oet die twiè leng aan de angere kant. Kringvriej sjtae höbbe eveväöl mach es de kring. 'n Krinkvriej sjtadt ies doorgaons 'n sjtad mèt mièr es 100.000 inweunersj. Aoke ies daorum 'n krinkvriej sjtad. Mesjtreech en Luuk (sjtad) zawwe in zoa'n systeem in aanmerking kinne komme veur zoa'n sjtatus, wijl Vinlo dat zjuus neet zou lökke mit get mièr es 90.000 inweunersj. Tegeliekertied zaw gein inkele sjtad in Belsj Limbörg in de buurt komme van zoa'n sjtatus.
In tegedeil tot de res van Duutsjland, weurt in Baden-Württemberg 'n Krinkvriej sjtad 'ne sjtadkrink of Stadtkreis geneump. Vreuger woort dat in väöl miè gebeeje van 't allewiel Duutsjland gebruuk es term veur zoa'n sjtad. De Poolse term powiat grodzki vertaalt ziech ouch letterlek zoa. In Beiere heesj zoa'n belangrieke sjtad vreuger 'n kreisunmittelbare Stadt. Allewaal dao allewiel de gengbare term Krinkvriej sjtad ies gewore, weurt 't awd woord nog diks gebruuk in de vouksmond.
Door de ing-verwante historie tusje Pruusje en Pole, haet de Poolse sjtaot gans väöl administratieve en institutionele verhawwinge euvergenomme van wat allewiel Duutsjland ies. De term powiat grodzki kump dan ouch gans letterlek oet 't Duutsj: powiat vertaalt ziech letterlek es Kreis (krink) en grodzki beteikent Stadt (sjtad).
Deerlijk
Deerlijk (Oos-Vlaoms: Deirlaik, Wes-Vlaoms: Deirliek) is 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaondere, in 't arrondissemint Kortrijk. De gemeinte heet 'n oppervlak vaan 16,82 km² en op 1 januari 2008 11.283 inwoeners.
Berg (Zwede)
Berg is 'n gemèndje in Jämtlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 7.608 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 5.753,45 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 1,3 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
3,35% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Deerlijk
Deilgemeintes
Deerlijk heet gein deilgemeintes. Wel ligk binne de gemeinte nog 'nen twiede kern.
Natuur
In de gemeinte Deerlijk vint me 't natuurgebeed De Gavers.
Bezeensweerdeghede
In Deerlijk vint me 'n gotische kèrk gewijd aon Sint-Columba. In de umgeving stoon de meule Ter Geest en Te Zande en 't Gaverkestiel oet 1890.
Musea
't Geboortehoes vaan René De Clercq is es museum ingeriech.
Taol
In Deerlijk sprik me e dialek oet de euvergaanksgróp vaan Wes- nao Oos-Vlaoms, meh vaanaajds waor dit dialek veural Oos-Vlaoms vaan karakter. Recentelek is dao evels verandering in gekoume: dinkelek door d'n drök vaan Kortrijk zien de diftonge ij en ui (die me in Kortrijk es 'boers' huurt) trök vervaange door de einklaanke ie en uu, die typisch Wes-Vlaoms zien. Teikenend is 't werk vaan zengeres Hannelore Bedert, aofkumsteg vaan Deerlijk, die typisch veur häör generatie (*1984) Wes-Vlaoms sprik en zingk.
Historie
De plaots Deerlijk waor al in de prehistorie bewoend. Dao zien vóndste gedoon oet de Tjongercultuur (laat-Paleolithicum, ca. 7.000 veur Christus), wie ouch neolithische, Gallo-Romeinse en Merovingische vóndste. Of Deerlijk es zoedaneg al in de Romeinsen tied bestoont is neet dudelek; M. Gysseling meint vaan wel en leit de naom Deerlijk aof vaan 't Gallisch Trasiliaco, 'bezit vaan 'ne zekere Trasilos'.
De gesjreve historie begint in d'n tienden iew es graof Arnulf de Groete vaan Vlaondere de Sint-Pietersabdij in Gent 't Medelewoud te lien gief. Es dit woud weurt oontgonne, oontsteit lankzaamaon e dörp wat oetgreujt tot Deerlijk. Vaan de vieftienden tot de zeventienden iew is 't dörp in han vaan de familie De Costere; hun familiewaope is sinds 1937 't waope vaan Deerlijk.
Sandefjord
thumb|De ligking van Sandefjord in de pervincie Vestfold. Sandefjord is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Vestfold in Nórwaeg. De gemeinte had 41.555 inweuners in 2016 en 'n oppervlakde van 121,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 343,4. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 7,1% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Witte trip
Witte trip, Welsj, Blanke tripe of Fraans Boudin de Liège is in Belzje context oorsjpronkelek e Welsj sjtreekgerech dat allewiel in gaans Belsj bekaand is. In Duutsjlaand wert 't es 'n Münchener specialitèèt bezieë, die noe in 't gaans laand gemakd wert. D'r Münchener weisswurst is internationaal hieël bekaand. In Silezië is 't traditie dat d'r witte trip gaeëte wert mèt Nuujjaor. D'r witte trip keumt vör in 19de ieëwse Fraanse kaoëkbeuk; me voond recepte väör d'r boudin blanc. Óp 't Hóllendsj wert d'r witte trip neet gemakd; dao wert 't bezieë es 'n Belzje specialitèèt.Witte trip kan zoewal kaod es gebakke of gegrild gaeëte werre.
Trevia
An 't begin van d'r film Sissi wert dör häör familie Weisswurst es oontbijt gaeëte.
't Sjtegelke
't Sjtegelke is de naam van 't periodiek van de Heemkundevereiniging Houthem St. Gerlach. 't Blaad versjient 2 kièr per jaor veur de lede. De naam sjtegelke beteikent drièjhèk. De inhoud handelt euver lokaal (Houtem, St. Gerlach, Vroenhof, Geulem, Brokem) en regionaal onderwerpe op historisch, volkscultureel en heemkundig vlak.
't Ièrsjte nummer versjeen in 1994.
Externe link
Op hun website zint väöl artikele te laeze: []
Mexico-stad
thumb|Collaasj vaan gebouwe in Mexico-stad. Mexico-stad (Spaons: Ciudad de México) is de hoofdstad vaan Mexico, gelege in de Mexico-vallei, oongeveer in 't midde vaan 't land. De stad is e federaol distrik en heet 'n bevolking vaan bekans nege mieljoen inwoeners. Ze weurt umslote door de staot Mexico, die ouch zoe good wie gans bebouwd is; de ganse agglomeratie heet mie es 20 miljoen inwoeners en is daomèt de groetste agglomeratie in de Nuie Wereld. Mexico-stad domineert 't ecomisch, politiek en cultureel leve vaan 't land. De stad geit trök op Tenochtitlan, de hoofstad vaan 't Aztekeriek die volgens traditie in 1325 woort gestiech. Bij de Spaonse vereuvering in 1521 woort de stad gooddeils verweus, en astrein op las vaan Hernán Cortés weer opgebouwd um es hoofstad vaan de kolonie Nui-Spanje te dene. Veural in de zeventiende en achtiende iew woorte väöl proonkvol gebouwe opgeriech in de typische koloniaole barok. Bij de oonaofhenkelekheid vaan Mexico in 1821 woort de stad residentie vaan de keizer, later president vaan Mexico; sinds 1824 es federaol distrik los vaan de staot Mexico. De stad bleef in de negentienden en twintegsten iew explosief greuje. Dit leide tot diverse probleme die me in Latiens Amerika dèkser in groete stei vint: sloppewieke, hoeg misdaodciefers en 'n oondrageleke lochvervojling. 't Lèste probleem, boe Mexico-stad in de jaore 1990 beröch um woort, is de aofgeloupe twinteg jaor sterk verminderd.
Maone vaan Jupiter
Erkinde maone zien in 't greun aongegeve. Euver de neet-erkinde maone is vrijwel niks bekind.
Vla
thumb|300px|right|Lödderkesvla's en linzetoert Vla, vlaam, vlaaj of vlaoj  ies 'n plat rónd gebak gevöld of belag mèt vröchtemoos.
Historie
Zoawaal 't woord vla es vlaai sjtamme van 't zelfde woord: vlade. Vlade = e diek mèlkgerech (soort pudding) én ouch e soort kook of gebak. Ouw benaminge zint: flado en vlade (Oud-Duutsj); vlãde, vlaye, vlade, toerte, vlaedpanne, toertpanne (Oud-Nederlands). Ouch 't woord (koo)flat haet hiemèt verband.
D'n oarsjpróng van de vla zou liegke bie de Germane, die 'ne platte baom van giesdeig (höffe) bakde, woa ze honing of 'n soort confituur op dege. Op sjilderieje van Pieter Brueghel (de ouwe), oet ca 1525, were 'n soort vla's aafgebeeld.
Symbioas
Symbioas (oet 't Grieks: συν: same, βιοσις: laevend) is inne oarsjprunkelike beteikenis 't langdoerig samelaeve van twiè of mièr organisme van versjillende saorte, wobie de samelaeving veur te minste ei vanne organisme gunstig of zelfs nuèdzakelik is. De versjillende partners heite symbionte. De groatste partner weurt ouch waal gashièr geneump. Es 't mit eine symbiont neet good geit, den is 't good meugelik det det veur d'n angere symbiont sjajelik is.
Vla
Historie
In 'n kookbook oet de 17de eeuw: 't "Cock Boeck" van Clara van Molle, sjtoon recepte van appelvlade en ander soorte vlades.
Symbioas
Symbioas weurt (in Europa) döks allein gebroek inne beteikenis van weerzijds veurdeilige co-existentie. Symbioas weurt veur alle vörm van samelaeving gebroek es 'n taengestèlling toet parasitisme. Predatie is geine vorm van symbioas, noch van parasitisme.
Endosymbioas is 'ne vorm van symbioas, wobie 'n organisme tösje de celle of zelfs in de celle van 'ne gashièr laef. Volges de endosymbiontetheorie zeen eukaryote óntsjtange inne evolutie door dit versjiensel van endosymbioas.
Indeiling
In Europa is dees beteikenis van symbioas in lièr- en studiebeuk verangerd toet 'n synoniem van mutualisme.
Vla
Limburgse vla
Limburgse vla, (plaatselik ouch vlaoj, vlaaj, flaaj of vlaam geneump), in 't Nederlands vlaai, ies e typisch Limburgs gebak. Limburgse vla's were gebakke in de Euregio Maas-Rien: Belsj en Nederlands Limburg, in 't Land van Herf, 't Montsenergebied, Oas-Belsj en in e klein deil van Duutsjland. Opvallend kènmerk ies dat de vla in zien gehièl weurt gebakke, compleet mèt de völling.
Top 100 Nederlandse Unesco-monumente
De "Top 100 van de Nederlandse UNESCO-monumente" ies 'n ranglies nao kosbaarheid van Rieksmonumente in Nederland, vasgelag door de Rieksdeens veur Archeologie, Cultuurlandsjap en Monumente.
Vla
Recep lödderkesvla
'ne Ouwerwètse vla weurt gebakke op 'n zjwarte, iezere vlaplaat van 28 of 30 cm. Allewiel deit me 't bakke ouch in kleiner vörm, ouch vanwege 't kleiner gezin. Recep van 'ne lödderkesvla:
Symbioas
Indeiling
Symbioas is de brèdste beteikenis ómvatj:
Vla
Recep lödderkesvla
De giesdeig make: De gies mèt get lauwe mèlk menge. Van de bloom, 't vèt of de boter, de soeker, de gies (of höffe) en de lauw mèlk 'nen deig make. Al good doorknae en daonao op 'n werm plek, ónder 'nen dook, laote sjtoon um te laote rieze, ongevaer 1 oer.
Naodat de deigbol gereze ies, nog ins doorknae en dan oetrolle mèt 'n deigrol tot 'n platte rón vörm woamèt 'n vlaplaat ruum bedèk kènt were. Dus 'ne centimaeter of 3 miè es de doorsjnee van de vlaplaat. De deig dae oetsjtiek mèt de deigrol rollentaere euver de rand devanaaf sjnieje. 't Opsjtaond rendsje vochtig make um nao ´t bakke 'n broen rendsje te kriege. De baom hie en dao inprikke mèt 'n versjèt en dan nog ins laote rieze.
De baom weurt dan belag mèt sjpies van kouw vröchte of vröchtemoos. Van 'n res van de oetgerolde deig reepkes sjnieje van óngevaer eine centimaeter breid (mèt 'n radeerraedsje). Die kruusgewies euver de vla drapere zoadat 'r 'n nètwerk óntsjteit.
Bakke in 'ne heite ove, ongevaer 20 minute.
Referentie
“Het 17e eeuws Cock Boeck van Clara van Molle” uit het Antwerpse, Drs. R.N. Ferro, TERRIOR, 2018–nr. 3 jg. 33/ nr. 132
Top 100 Nederlandse Unesco-monumente
Waerelderfgoodlies
UNESCO hanteert waal 'n mondiaal Waerelderfgoodlies, van volges häör de meis kosbaar monumente. Veur Nederland sjtoon op dees lies de volgende monumente:
Top 100 van Unesco-monumente in Limburg
Binne de top 100 van de Nederlandse Unesco-monumente vinge v'r in Limburg de volgende monumente:
Apollo-Sojoez Tesprojek
't Apollo-Sojoez Tesprojek waor 'n gezamelek projek vaan de Vereinegde State en Rusland. 't Doel waor um te teste of 't meugelek woar um Amerikaanse en Russische ruimdevaartuige aonein te koppele en meugelek touwkomstege missies same oet te veure. Daobij waore 'n aontal technische probleme te euverwinne, zoewie versjèllende meetsysteme, lochdrökversjèlle en versjèllende samestèlling vaan de lochmengsels. 't Projek moot veural weure gezeen es 'n symbolische missie, um aon te geve tot de verhajding tösse de twie groetmachte losser waor gewore. 't Apollo ruimdevaartuig woort 7 oor later gelanceerd es 't Sojoez 16 ruimtevaartuig op 15 juli 1975. Op 17 juli 1975 um 16:09 UTC voont de ierste koppeling plaots. Drei oor later woorte de ierste han gesjöddeld.
thumb|left|De koppeling vaan de Apollo en Sojoez ruimtevaartuige
Län
290px|right Län (mieëvaad: län) is de benaming veure pervinsjes van Zwede, wovan 't einentwintjig haet.
Eder pervinsje is verdeildj in gemèndje (Zweeds: kommuner) wovan 't 290 haet (2004).
Pleon
't Pleon of abdomen vörmp de achterliefsomiete bie krabechtige. Allein bie moesjelkrieëfte en Remipedia is dit liefdeil neet dao. 't Telson wuuertj al dan neet toet 't pleon geraekendj. 't Pleon bezitj sómtieds extremiteite.
Bie vloeakrieëfkes (Amphipoda) en anger Malacostraca is 't 'n óngerdeil van 't exoskelèt. 't Besteit oet zès segmente, wovan de ieëste drie, de pleoniete, 't pleosoom vörme; edert mit ei paar aan twieëtekkige pleopode, enne litste drie 't urosoom, det op zie beurt gewuuenlik drie paar aan ein- of twieëtekkige uropode druueg. Bie anger Malacostraca (tieënpuuetige, meuleverkskes, zieëkomma's, aasgernale en naoljkrieëfte) kan de detailstructuur lichtelik versjille.
Aragoniet
Aragoniet is e mineraal. 't Is e calciumcarbonaat mitte sjemische formuul CaCo3. 't Is 'ne metastabiele polymorf van calciet en is daodoor lestig te óngersjeie van calciet, ómdet de sjemische eigesjappe min versjille. Middels 'ne kluuertes kan 'n óngersjied waere gemaak wobie de aragoniet zwart wuuertj, dewiel calciet kluuerloeas blief. Boetedet is aragoniet get helder es calciet en kan via 'ne kratstes waere bepaoldj óm welch mineraal 't zich geit. 'n Derdje óngersjeijingsmethood is de habitus: aragoniet greutj meistes in naoljvörmige kristalle (aciculair), dewiel calciet 'ne blaadvörmigen habitus haet.
Aragoniet wuuertj ummer gevörmp bie lieëg temperaturen en kort ane aerdoppervlakdje. Aragoniet kan me vinje in geisers, wermwaterbrónne, grotte, wie oöliete in óndeep zieëje, in sjelpe en in paerele.
Vinjplaatsen in Europa zeen Aragón (Spanje), wohaer 't ouch is verneump gewaore, Limousis (Frankriek), Girgenti (Sicilië), Bilib (Boheme) en Eisenertz (Oeasteriek).
Froland
thumb|De ligking van Froland in de pervincie Aust-Agder. Froland is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Aust-Agder in Nórwaeg. De gemeinte had 4.764 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 642,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 7,4. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 0919.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,6% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
1819
1816 - 1817 - 1818 - 1819 - 1820 - 1821 – 1822 1819 (MDCCCXIX) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne vriedag op de Gregoriaanse kalender.
Gebore
thumb|left|150px|Joshua Norton, gebaore 14 fibberwarie 1819. thumb|right|150px|Clara Schumann, gebaore 13 september 1819.
Gesjtorve
thumb|right|150px|James Watt, gesjtorve 19 augustus 1819.
Transnistrië
thumb|Kaat va Transnistrië Transnistrië, officieel: Република Молдовеняскэ Нистрянэ Republica Moldovenească Nistreană (Roemeens), Приднестровская Молдавская Республика Pridnestrovskaja Moldavskaja Respoeblika (Russisch), Придністровська Молдавська Республіка Prydnistrovska Moldavska Respoeblika (Oekraïens), is e langgerek gebeed dat groeëtedeels t'n oeëste va de reveer d'r Dnjestr litt. Officieel huët 't lank bei Moldavië, meh seër 't ind va d'r Kreeg i Transnistrië in 1992 weëd 't gebeed besjtuurd durch 'n separatistische regering, die inkel durch drei anger seperatistische regeringe weëd erkent. Aa d'r oeëskank grens 't gebeed aan Oekraïne. I d'r Twieëde Weltkreeg woeëd get angesj mit Transnistrië gemeind. 't Handelde zich toen uëver e breier sjtök lank tusje de revere d'r Dnjestr en d'r Boeg dat in 1941 veruëverd woar durch de Roemene. Toen kritt 't zinge naam: Transnistrië, waat litterlig aa g'ne uëverziej va d'r Nistru beteëkent.
Besjtuurlige ideling
De besjtuurlige ideling va Transnistrië is geliek aa die va Moldavië. Transnistrië is igedeeld i vieëf rajons, en ligke qua nivo direk unger d'r sjtaat. De hoofsjtad Tiraspol en de sjtad Bender weëde óch op rajon-nivo besjtuurd. 't Lank is wieër opgedeeld in 79 Оращ (Oraş), de sjteëj en de Комуне (Comune), lankroaj. Dees besjtuurlige laag kunt uëveree mit ozze gemingdes. Transnistrië hat óch sjtökker rajon va Moldavië en angesjum. Dit betref deler va de rajons Căușeni en Aneni (i heng va Transnistrië) en d'r rajon Dubǎsari (i heng va Moldavië). Brón: NL-wiki
Gesjichde
Transnistrië, dat ummer 'n gemingd Sjlavische en Roemeense bevólking haw, behuëde bis 1940 tót de Moldavische ASSR, dat unger de Oekraïense SSR veel. De reveer d'r Dnjestr (of Nistru) woar toen de grensreveer mit de sjtreek Bessarabië, wat noe ungeveër uëvereekunt mit 't hüts Moldavië (oane Transnistrië). D'r diktator Stalin veugde 't sjmal sjtök lank t'n oeëste va die reveer in 1940 bei Bessarabië, dat de Moldavisch Socialistische Sovjetrepubliek woeëd. Ing joar d'r noa, i d'r Twieëde Weltkreeg, woeëd dit gans gebeed unger leiding va d'r fascistische generaal Ion Antonescu geannexeerd durch 't Roemeense leger. Doabei woeëd óch Oekraïens, dös Sovjet-Russisch sjtaatsgebeed, bis aa g'n reveer d'r Boeg igeleëf. Noa d'r kreeg kam dat gebeed wier bei de Sovjet-Unie, en veel 't sjmalle sjtök obbenüts unger de Moldavische SSR. 't Lank bis aa g'ne Boeg, kam wier bei de Oekraïnse republiek.
thumb|Roemenië mit 't vuurmalig gouvernement Transnistrië
Rechvleugelege
thumb|De [[weustesprinkhaon, 'ne rechvleugelege dee soms plaoge vörmp.]] De Rechvleugelege (wetensjappeleke naom Orthoptera (Latreille 1793) ) zien 'n orde vaan Nuivleugelege Insekte. Ze weure opgedeild in twie oonderordes: Kriekele (Ensifera) en Sprinkhaone (Caelifera). Rechvleugele zien bekind vaanaof 359 mieljoen jaor geleie, d.w.z. 't begin vaan 't Carboon.
Kinmerke
De rechvleugelege kinmerke ziech door e stief, rech lief mèt gespierde achterpu. Daomèt kinne ze ziech aofzètte, wat de typische springende beweging vaan de bieskes gief. Hun mandibele (kaakdeile) gebruke ze nog gewoon veur te kawwe en te biete. Ze höbbe groete facètouge; sommege soorte höbbe daoneve nog ocelli. Hun antennes bevatte miejer gevrichte en en zien draodvörmeg. 't Ierste en daarde segmint vaan d'n thorax zien väöl groeter es 't twiedet. Ze höbbe twie paar vleugele, die ze stief laanks 't lief hawwe wienie ze neet vlege.
Joonge weure gebore es nimfe: de larve liekene al op volwasse bieste en verpóppe ziech dus neet. In plaots daovaan mote ze diverse kiere in hun leve vervelle. Ze kriege zoe ouch bitteke bij bitteke hun vleugele, die ze nog neet höbbe wienie ze oet 't ei krupe.
Transnistrië
't Transnistrisch conflik
Noa de unaafhankeligheedsverklaring va Moldavië op 27 augustus 1990, veel Transnistrië automatisch unger dat lank. De Sjlavische mieërderheed, de Russe en de Oekraïenesj, wilde neet huëre bei e Romaanssjproakig lank. Doaher reep de Russische mieëwerker Igor Smirnov op 2 september 1990 de Socialistische Sovjet-Republiek Transnistrië oet. Hei op untsjtang 'ne kreeg. I Tiraspol, dat de hoofsjtad va d'r sjtaat woeëd, woar e wichtig contingent van 't Sovjet-leger ('t 14e leger) gevestig. Dat leger woar in 1992 betrókke bei 'ne kótte kreeg, deë Transnistrië won. In en rungelum de sjtad Tighina, dat noa de ilieëving hernömt woeëd tót Bender, woare de gevechte tusje 't separatistische leger en 't Moldavische leger 't heftigs. Noa dees kreeg sjtang en sjteet 't lank nag sjteets bekank as geïsoleerd republiek noa Sovjet-model.
Politiek
thumb|Igor Smirnov thumb|Communistisch symboliek i Transnistrië Transnistrië hanteert e eekamersjtelsel vuur de wetgevende mach. 't Parlement is hei d'r Oppesjte Sovjet en telt 43 zedele, deë besjteet oet inne verteëngewöadiger per keesdistrik. D'r president weëd jieëker vieëf jöare gekoaze mit mieërderheed va sjtumme. Bei de verkezinge van 2005 wón de partie vernüjing (Obnovleniye) 'n mieërderheed van 23 zedele, dewiel de regerende partie va Smirnov, Republiek (Respoeblika), sjleëts 13 zedele holde. Igor Smirnov woeëd in 2010 opgevolg durch d'r hütse president Jevgenij Sjevtsjoek, noa dat 'r verleer bei de verkezinge va dat joar. De partie va Sjevtsjoek behoalde 25 va de 43 zedele.
Transnistrië sjteet boavedeen bekank as ee va de letste leng dat geregeerd weëd via e communistisch systeem. Me kint in 't sjtroatbild vöal communistische symboliek truukvinge en óch 't officieel wape en d'r vaan hant 't Sovjet-embleem.
Erkenning en politieke relaties
D'r sjtaat Transnistrië woeëd inkel durch drei anger separatistische regeringe erkend, namelig Zuud-Ossetië, Abchazië en Hoeëg-Karabach. Dat dege zieë op 17 november 2006. De Russische regering erkent officieel neet de republiek, meh sjteunt de sjpeciaal sjtatus die 't noe hat. De regering va Transnistrië wil internationaal erkenning en wil deel oetmake va de Russische Federatie. Die wunsje sjproak de regering oet in 2006 en in 2014, tieëdes de Krimcrisis en 't untsjtange de eëvenes separatistische republieke Loehansk en Donetsk in 't oeëste va Oekraïne, oeë de etnische Russe óch i de mieërderheed zint. Op 18 september 2006 sjtemde 97,1% vuur aasjluting bei Ruslank. Vuur Ruslank is Transnistrië politiek va sjtrategisch belang. Zikker noa dat Oekraïne en Moldavië vanaaf 2004 'ne pro-Europese koeësj veure. In 1999 beloafde Ruslank op 'n bei-eenkums va de OVSE, 't centraal Europees samewirkingsverbank vuur zeëkerheed, de Russische militaire truuk te late trekke oet Transnistrië en Georgië. Doa aa hat Ruslank zich evvel neet gehote, vaweënge höar wantrouwe teënge-uëver de (militaire) activitete va de NAVO en de Amerikane i de vuurmalige Sovjetrepublieke en 't kót bei geleëge Roemenië. Ruslank zaat waal de militaire nag sjteets te wille truuktrekke, mits dat 't politiek conflik mit Moldavië definitief weëd opgelos.
Functionere va d'r sjtaat en minsjerechte
Transnistrië gild as 'ne zjwakke sjtaat. 't Lank weëd verdach van 't sjtrucureel sjende va de minsjerechte. Óch de EU haw zich oetgesjproake uëver de touwsjteng in 't lank en de diplomatieke relatie mit Moldavië. Minderhede, wie etnische gróppe, weëde dök gediscrimieerd. Zoeë zint de Moldavieësj zint sjtark ungerverteëngewöadig i de politieke participatie. De media is i heng va d'r sjtaat en censuur op informatie, oeë unger óch uëverheedskritische informatie, weëd sjtructureel touwgepas. D'r rechssjtaat gild as beizunger zjwak; politiek gemotiveerde arrestaties zint neet ungewuën en beklagde hant dök geë rech op e normaal proces. Mieërder male, oeë unger in de politieke crisis van 2004, woeëde sjoeële gesjloate vanweënge 't ungerrichte va sjoeëlkenger op 't Roemeens, dat gezieë weëd as sjteunbetuging aa de politieke rivale Moldavië en Roemenië. De protesterende lieërare weëde opgepak. In 2014 woeëd 'ne directeur opgepak va 'n sjoeël die óch gebroekmaak van 't latiens sjrif. Wieër is corruptie en georganiseerde criminaliteet e groeët perbleem in 't lank. Georganiseerde sjmokkel kunt vöal vuur en zelfs d'r Transnistrische sjtaat weëd durch de Oekraïnse regering besjuldig van 't leëvere va wapes aa de pro-Russische rebelle in Oeës-Oekraïne.
Economie
Transnistrië is 'n groeëtedeels geïndustrialiseerde regio en is economisch aafhengelig va de groeëte (sjterk verawwerde) industriële bedrieëve die zich gevestig hant i d'r Sovjettieëd. De wapefabriek i Bender (Tighina) en de sjtaalfabriek va Rîbnița zint wieëdoet de wichtigste wirkgevesj i de ganse regio en 't mieëtste weëd verdeend aa export. E anger zieër wichtig bedrieëf is de distilleerderie Kvint, die alcoholische dranke wie vodka en wieën produceert. Óch sjteet 't bedrieëf bekank um zinge wieënbrank, deë weëd verkoch unger d'r naam Brandy. De Transnistrische economie is nag sjterk gekenmerk durch 't communisme. Bedrieëve, meh óch alle anger organisaties wie sjoeële en media, zint i heng van 't sjtaatsbedrieëf Sherrif, dat 'n monopoliepositie hat. Wieër is 't lank aageweëze op hulp va Ruslank, dat 't lank sjteunt middels leninge, subsidies en gaasbevuurradinge. De regering hat evvel de rekeninge va de Russische gaasleverancier Gazprom seër 2007 neet mieë betaald, oeë durch zie mit groeëte sjölde kamp.
't Lank is weil 't internationaal neet erkent is, beruch um de georganiseerde criminaliteet, oeë unger geldwasjerie en sjmokkel. In 2005 alling woeëd noa sjtatting 6 miljard aa crimineel geld gewasje.
Demografie
Brón: Demographics of Moldova, Demographic history of Transnistria
Religie
Vólges de Transnistrische uëverheed is 91% Russisch-Orthodox. I Transnistrië weëd de boew va nüj Russisch-Orthodoxe kirke aagemudig en financieel gesjteund. De kathelieke vorme wieër 'n significante minderheed van 4% in 't noardelige Rîbnița-distrik (dees minderheed besjteet unger anger oet Pole). Óch guëf 't vöal anger religieuze gemingsjappe, oeë unger protestante. Inkel protestantse gemingsjappe, wie de Jehova's getuges, weëde vervólg vanweëge beivuurbild 't verweigere va militaire deens. In 2007 veruëdeelde Christian Broadcasting Network oet de VS de vervólging va kling protestantse gemingsjappe.
Referenties
''Dit attikel baseert zich groeëtedeels op 't corresponderend Nederlandssjproakig attikel, en waal in dees versie. Wieër is óch gebroekgemaak van 't Dütsj corresponderend attikel en 't Ingelsj corresponderend attikel.''
Stokke
thumb|De ligking van Stokke in de pervincie Vestfold. Stokke is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Vestfold in Nórwaeg. De gemeinte had 10.127 inweuners in 2016 en 'n oppervlakde van 118,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 85,8. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0720.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 5% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Che Guevara
thumb|Che Guevara (1960) Ernesto Guevara (Rosario, Argentinië, 14 mei of 14 juni 1928 - La Higuera (Bolivië), 9 oktoeaber 1967), baeter bekèndj ónger naam Che Guevara, waas 'nen Argentiense marxistische rivveluusjenaer en 'ne Cubaanse guerrillaleier. De bienaam Che kreeg t'r tiejes zie verblief in Guatemala. In Letiens-Amerika wuuertj de kreet "Che" gebroek veur emes zienen aandach te trèkke; 't kan vrie waeren euvergezatte nao "vrundj" of "maot". "Che" wuuertj ouch gebroek es bienaam veur emes oet Argentinië.
Che Guevara waas e lid van Fidel Castro zien Rivveluusjenaer Bewaeging vanne 26e juli, die in 1959 op Cuba via 'n rivveluusje ane mach koom. Nao versjillige posten inne nuuj Cubaanse regering te höbbe beklèdj, verleet Guevara Cuba in 1966 veure rivveluusje in anger lenjer te verspreie; ieës in Kongo-Kinshasa en later in Bolivië. Op 8 oktoeaber 1967 woort Guevara opgepak tiejes 'n militair operatie dore CIA georganiseerdj van 't Boliviaans leger. Trótsdet de CIA 'm veur óngervraoging in laeve wól haje, woort Guevara d'n daag nao zien gevangenaam geëxecuteerdj. In juli 1997 zeen de euverbliefsele van Guevara en zès van zien kammeräöj nao Cuba euvergebrach gewaoren en in oktoeaber 1997 mit militairen ieër biegezatte in e mausoleum in Santa Clara.
Rienland-Palts
Rienland-Palts (Duits: Rheinland-Pfalz, Ripuarisch: Rhingland-Pallz, Palts: Roilond-Palz) is ein vaan de 16 deilstaote vaan Duitsland.
Historie
De staot is gestiech es 'n sameveuging vaan versjèllende gebede op 30 augustus 1946. Dees gebede zien 't noorde vaan de Franse bezèttingszone: deile vaan Beiere (de Beierse Palts), zuieleke deile vaan de Prusische Rijn-provincie, deile vaan de Prusische provincie Hesse-Nassau en deile vaan Hesse-Darmstadt.
Kreise
De staot besteit oet 36 Kreise (Kruuze), boevaan d'r 24 Landkreise zien en 12 Kreisfreie Stadte.
1450
1449 - 1450 - 1451 thumb|Vaan van 't Ambrosiaans Republiek
Commissair vaan de Keuning
Tot me in Limbörg vaan 'ne gouverneur sprik, heet te make de status die de provincie vreuger had. Tot 1866 waor 't hertogdom Limbörg formeel 'ne semi-oonaofhenkeleke staot dee ouch nog bij d'n Duitse Boond waor aongeslote. Pas bij 't oontbinde vaan de Boond waor de weeg veur complete integratie vrij; de titulatuur is geliek gebleve. Euveregens woort zoe'ne bestuurder veur 1850 in alle provincies gouverneur geneump, wie me dat noe nog op 't Belsj deit.
Paerel
De glans van paerele hèngk aaf vanne refleksje enne leechbraeking inne doorzichtige laoge (zuuch hieveur ouch: paerelmoor). Wie dunder en taalrieker de läögskes zeen, wie fiender de glans is.
Paerele waere verkrege door paereldukers en paerelkwieëkers. Paerele zeen döks róndj, meh sómtieds ouch ónregelmaesig kwa vorm. Traonvörmige paerele gebroek me döks es nakhengers; ónregelmaesig-gevörmdje paerele waere döks verwirk in kittinge.
Parasiet
De vakgebiede die zich besjeftige mit parasiete zeen de parasitologie, de microbiologie, de fysiologie enne plantjefysiologie.
'ne Parasiet kan binneninne gashieër laeve (endoparasiet) of boeten 't lief vanne gashieër (ectoparasiet).
Parasiete kónne zoeawaal groeat es hieël klein zeen.
Sleiptoean
thumb|De sleiptoean in 't Mofers waord "ka~n", 'n vorm van 't wirkwaord "kónne". De sleiptoean (döks aangegaove mit "~", 'n accent aigu of ouch accent 2) is eine vanne twieë kóntrasterendje toeanen in 't Limbörgs, naeve de stoeattoean enne neet-kóntrasterendje neutralen toean. De sleiptoean kump allein veur op beklemtoeandje littergrepe.
Op gróndj vannen oearsprónk vanne sleiptoean, dae hie-ónger wiejer wuuertj oetgelag, kómme sleiptoeanen allein veur in littergrepe mit lang klinkers, diftongen of kórte klinkers die waere gevolg door tautosyllabische sonorante, det wil zègke wäörd die ènjigen op 'nen inkele, zingbare klank (wie [m], [n], [ŋ] ng, /r/ r, [l], [ɲ] nj of [ʎ] lj) of 'n kómbinaasje mit ieës 'ne sonorant en vervölges 'nen angere mitklinker, wie mp, ns, ldj en zo wiejer. De euverige littergreepvörm, dus kórte klinkers zónger tautosyllabische sonorante (littergrepe die ènjigen op 'nen inkele neet-sonorant of mieëder neet-sonorante, wie in kat, lup of ech), kriegen autematis 'ne neutralen toean.
Oearsprónk
Bieje wersjienlikste theorie euver 't óntstaon vanne toeanen op 't Limbörgs geit 't óm 'n kómbinaasje van verlinging van kórte klinkers, versjillige klinkerhuuegdjes en apokope ('t ewegvalle van klenk, veurnamelik, meh neet oetsloetendj, ónbeklemtoeandje (ènj)klinkers). Hiebie zeen de toeanen in drie versjillige fase óntstange: 1. neet-hoeag lang klinkers (wie "ao", "ee" en "oo") en neet-hoeag-sloetendje diftonge (de óneigelike diftonge wie "ieë" en "oea") kriege stoeattoean; 2. hoeag lang klinkers (wie lang "ie" en "oe") en hoeag-sloetendje diftonge (wie "ei" en "ou"), verlingdje klinkers oet VC-clusters (kórte klinker gevolg door 'ne korte mitklinker) en kórte klinkers mit tautosyllabische sonorante (wobie 'ne sonorant drek oppe klinker volg en bie dezelvendje littergreep huuertj, wie in 't waord "handj") kriege sleiptoean; 3. apokope van -ə en sómmige mitklinkers, es ouch synkope (sameval van littergrepe) binnen e waord verangertj wäörd mit 'nen euvergeórve sleiptoean in wäörd mit stoeattoean.
Paradigmawusselinge
Es 'ne stam van e waord 'ne sleiptoean haet wiltj det neet automatisch zègke det deze sleiptoean blief behajen in verbugingen of verveuginge; sterker nag, in 't euverdeil vanne wäörd höbbe toeanwusselinge plaats. Verangeringe van sleiptoean nao stoeattoean zeen väöl-veurkómmendj inne volgendje vel:
Wiejer is in väöl Midde-Limbörgse dialekte d'n inherente sleiptoean in codapositie veur korte klinkers versjaove nao 'ne stoeatoean: "ki~ndj - "ki~njer" > "ki\njer". In 't Zittesj haet me hie de sleiptoean nag good bewaardj; in 't Mofers is det róndj 1900 d'roet gegange.
Wiejer guuef 't in 't Mofers nag ingewikkeldje procèsse die te maken höbbe mit liaison, sandhi's en auslautverhärtung wodoor inherente sleiptoeane versjuve nao stoeattoeane, wie "pa~k > pa\kdje"; aangezeen dees toeanen inherent zeen ane consonantclusters die volgen oppe klinker, is hie aevel noeatj spraok van minimaal paren en kan me dus gerös spraeke van e neutraol accent: "pa*k > pa*kdje".
Regionaal variaasje
't Exak verloup vanne sleiptoean versjiltj van plaats toet plaats. Euver 't algemeint geldj det de sleiptoean of 'nen twieëdje piek haet of in eder val op 't lits (lichtelik) stieg: De veurbiljer hiebaove gelje veur 'n posiesje anen ènj vanne zats; inne midde vanne zats gelje anger regele: Veur 't Brachs (Maasbrach) en 't Zitterds geldj in groeate liene 'tzelvendje es veur 't Remunjs.
In wèsteliker Limbörgse dialekte, wie 't Tungers en 't Mestreechs maak wiejer d'n doer van de toeane väöl oet waat betruf 't kóntras tösse sleip- en stoeattoean. Dit liek absoluut neet te gelje veur Oeas-Limbörgse dialekte, al zeen de sleiptoeane väöl ummer (get) langer kwa doer es de stoeattoeane.
In 't Mestreechs geldj wiejer det diftonge bie 'ne stoeattoean waal dudelik diftonge zeen, wie bij [bɛi̯] bei "insek", lui [lœy̯] löu "miense" en [dɔu̯f] dowf "vogel" mit stoeattoean taengeneuver bij /bɛ:/ bèè "inne buurt van", lui /lœ:/ lèù "wirksjoew" en douf /dɔ:f/ dòòf "neet-huuerendj" mit 'ne sleiptoean.
This (Ardennes)
This ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 225 luuj op 'n oppervlaak van 4,46 veerkante kilometer en daomèt goof 't 50,45 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +0,22% de jaor.
Brummen
frame|Ligking vaan Brummen in Gelderland Brummen is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, op de Veluwe, mèt 'n oppervlak vaan 85,1 km2 (daovaan 1,09 km2 water) en (per 1 januari 2007) 21.227 inwoeners. De gemeinte umvat neve de hoofplaots nog de kerne Broek, Cortenoever, Eerbeek, Empe, Hall, Leuvenheim, Oeken, Tonden en Voorstonden. Eerbeek is intösse groeter es Brummen zelf.
Historie
De naom Brummen kump veur 't iers veur in 794 es de preker Liudger landerije aongeboje krijg. Veur de Fransen tied waor Brummen 'n amb, wat bestoont oet de kerspele Brummen en Hall. Dit amb is later 'n gemeinte gewore; heidoor heet me 't noets hove herindeile.
Hayabusa 2 (ruimtesonde)
Hayabusa 2 is 'n Japanse ruimtesonde en d'n opvolger vaan Hayabusa 1. De lancering voont plaots op 4 december 2014. De sonde bereikde 1999 JU3 Ryugu, 'n type C-planetoïde, op 27 juni 2018 en zie zal dao zoe'n 18 maond laank oonderzeuk verriechte. De trögkkier is gepland veur 2020.
Plan
Volgens planning kaom de sonde in juni 2018 aon bij zien doel. Naotot 't oppervlaak in kaart is gebrach zalle twie klein robotwegelkes, Minerva 2 en de Duitse Mascot, gelos weure. Daonao zal de sonde twie kier lande op 't oppervlaak en vingergroete projectiele aofsjete, boedoor klein puinwolke zalle oontstoon, boe-oet moonsters verzameld kinne weure. e Groeter, ongeveer 2,2 kg zwoer botsliechaam mèt kopere punt zal ouch aofgesjote weure um 'ne groetere krater te make en zoe 'n idee te kriege vaan wat ziech deeper oonder 't oppervlaak bevindt.
't Vertrek vaan de planetoïde is gepland veur december 2019. De sonde zal daan 'n jaor later same mèt de moonsters trögkkiere.
Oupeye
Oupeye (Welsj: Oûpêye) is 'n plaatsj en gemèngde in de provincie Luuk óp 't Belsj. D'r wonne ruum 23.500 luuj.
250px|thumb|left|Zich óp Oupeye
Historie
Oupeye zów de gebaoërteplaatsj zieë van Alpaïde, de moder van Karel Martel. 't Kesjtieël in 't centrum (allewiel o.m. expositieruimte vör keunstenaere) sjtamt oet de middelieëwe; in d'r 17de ieëw waoërt 't gerestaureerd en gedeeltelek herópgeboewd óp initiatief van d'r Luukse handelaer Curtius.
Vlak bie 't kesjtieël is de residentiëel wiek Dolhenchamps geboewd.
Touligny
Touligny ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 86 luuj op 'n oppervlaak van 7,28 veerkante kilometer en daomèt goof 't 11,82 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van 0% de jaor.