cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gied Jaspars
Jaspars richde in 1964 mèt Nicolai van der Heyde en Pim de la Parra 't filmtiedsjrif Skoop óp. Later produceerde e d'r BB-kwis, Sonja’s goed nieuwsshow, Natuurmomenten, Waar gebeurd, en diverse programma’s van Wim T. Schippers. De samewèrking mèt Schippers begoes in 1967 wie e dör de VPRO es regisseur an 't team van Hoepla waoërt toegevoegd. Tösjedör oontwikkelde e same mèt Samuel Meyering e revolutionair opbergsysteem, de Rolykit.
Eind jaore saeëvetig sjtóbde e mèt televisiemake. E waoërt zakemaan en probeerde 'n andere oetveending van Meyering te verkope; e zjwenkwieltje zoonder doeëd peunt. Ooch how e 'n hologrammengalerie in Amsterdam. In 1984 produceerde e Een dagje naar het strand van Theo van Gogh.
Jaspars waor getrówd mèt Helen Pavias. Ze wónde in de Oostzijdse Molen an 't Gein. Jaspars sjtórf óp 56-jaorige laeftied an daermkaanker.
Europese Economische Gemeinsjap
Europese Economische Gemeinsjap (EEG) (Frans: Communauté économique européenne, Duuts: Europäische Wirtschaftsgemeinschaft, Italiaans: Comunità europea, Neerlands: Europese Economische Gemeenschap, Ingels: European Economic Community) waor de gemeinsjap die aon de basis vaan de allewijl Europese Unie stoont en woort opgeriech op 1 jannewarie 1958, wie 't Verdraag vaan Roeme vaan krach góng. Dit verdraag waor op 25 miert 1957 geteikend door 6 len: Belsj, Duutsland (Wes-Duutsland), Fraankriek, Italië, Luxembörg en Nederland en woort groetdeils meugelek gemaak door 't diplomatieke wèrk vaan versjèllende kopstökker achter 't Europees integratieperses, wie Jean Monnet en Robert Schuman.
Binne de EEG woort 'ne gemeinsjappeleke merret gevörmp. 't EEG-verdraag bevatde bepaolinge euver landbouw, transportmiddele en economische verhajdinge mèt neet-leie. Later zouwe ouch kappitaol en arbeidskrachte deil oetmake vaan de gemeinsjappeleke merret. Bij 't Verdraag vaan Roeme woort ouch de Europese Gemeinsjap veur Atoomenergie (ouch wel bekènd es Euratom) opgeriech. In 1951 waor al de Europese Gemeinsjap veur Kole en Staol (EGKS) opgeriech. De drei organisaties kraoge in 1967 same ein kommissie, eine raod en ei budget. Ze wèrkde wijer oonder de verzamelnaom Europees Gemeinsjappe (EG), mer de drei verdraagsorganisaties bleve wel los vaanein bestoon. In 1993, bij de inwèrkingstrejjing vaan 't Verdraag vaan Mestreech woort de naom vaan de gemeinsjap gewijzeg in Europese Gemeinsjap umtot de verdraagsbepaolinge ziech vaanaof dat momint väöl wijer oetstrekde es allein op 't economisch gebeed.
Zuuch ouch: Historie vaan de Europese Unie
Tibro
Tibro is 'n gemèndje in Västra Götalands län, Zwede. De gemèndje tèltj 10.644 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 220,07 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 48,4 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
8,82% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
De Standaard
De Standaard is 'n Belzje Nederlandstaolege dagelekse gezèt die besteit sinds 4 december 1918 en allewijl deil oetmaak vaan Mediahuis. In d'n 20ste iew waor de gezèt vaan Roems-Kathelieken eerd en speulde zie 'ne groete rol in d'n opkoms vaan 't Vlaoms nationalisme. In 2014 had zie 'n oplaag vaan 100.769; de meiste op 't Belsj mer in minder maote ouch in Nederland, Duitsland, Fraankriek en de res vaan Europa. D'n allewijle redaktäör is Karel Verhoeven.
In d'n Twiede Wereldoorlog weigerde De Standaard te sjrieve oonder censuur vaan Nazi-Duitsland. Op 1 mei 1947 versjeen de gezèt obbenuits oonder leiing vaan Albert de Smaele.
De gezèt heet 'n groet invlooj gehad op de Belsj polletiek door hun lang traditie aon oonderzeuksjournalistiek. Zoe waor de gezèt die versjèllende sjandaole heet oontmantelt, wie 't smog-sjandaol vaan 't Luiks Engis in 1930 en 't RTT-sjandaol in 1973. Mer ouch op cultureel gebeed heet De Standaard in Vlaondere en Nederlandstaoleg Breusel 'ne belaangrieke rol gespeuld in de Vlaomse en Belsj-Nederlandstaolege cultuur. Zoe is 't traditioneel d'n hoofzakeleken oetgever vaan bekènde Nederlandstaolege stripverhaole, zoewie Suske en Wiske. Aon de Nederlandse kant vaan de sjraom weurt Suske en Wiske veural oetgegeve door De Limburger.
Väöl vaan de journaliste die wèrkzaam zien of zien gewees bij De Standaard zien oetindelek belaangrieke sjrievers gewore binne Nederlandstaoleg Europa, zoewie de Wallonië-expert Guido Fonteyn en de bekènde "Franstaolege Vlaoming" Christophe Deborsu.
Seine-et-Marne
thumb|Ligking van 't departement Seine-et-Marne. 't Departement Seine-et-Marne is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 77. 't Is gelaengen in 't centraal-naordelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Val-d'Oise, Seine-Saint-Denis, Val-de-Marne en Essonne. De houfstad is Melun.
Nes (Nórwaeg)
Nes (Nórwaeg) kan verwieze nao:
Thracië
thumb|Thracië mitte modern staotsgrenze. Thracië is e gebied in Zuudoeas-Europa, det ligk in 't hujig naordoeaste van Griekelandj, 't zuje van Bölgarieje en 't Europees deil van Törkieje. 't Wuuert begrens dore Zwarte Zieë, de Egeïsche Zieë enne Zieë van Marmara.
Thracië haet juus wie Griekelandj 'ne rotsechtige baom en 't is bergachtig mit landjboew inne dale. De Bosporus sjèdj Thracië van Anatolië.
Veure Grieken 't gebied koloniseerdjen inne zèsdjen ieëf veur Christus woort 't bevölk dore Thraciërs. Dees vörmdjen 'n Indo-Europees vouk bestäöndje oet versjillendje stamme. Häör kultuur waas oetereinloupendj en woort gekinmirk door graafheuvele, döks gevöldj mit góldsjatte.
Róndj 516 veur Christus kwaam 't gebied bie 't Perzisch Riek, wonao 't tiejelik 't Thracisch Riek haet gevörmp. Róndj 350 veur Christus kwaam 't toe aan Macedonië, wonao 't ónger 't Romeins Riek veel. Bie 't opdeile van 't Romeins Riek kwaam 't ónger 't Byzantiens Riek. Innen ieëste ieëf woort 't gebied geplunderdj dore Goten en Slavische völker. Inne zevendjen ieëf kwaam 't ónger 't Ieëste Bölgaars Riek en vanaaf 1453 huuerdje 't bie 't Ottomaans Riek.
Óngerriek
In de taxonomie is 'n óngerriek 'n taxonomische rang of e taxon in die rang. 'n Óngerriek is ein rang lièger es e riek. De meneer óm mit range óm te gaon versjiltj zich veur plantjkunde einigszins van die veur zoölogie.
Nes (Akershus)
thumb|De ligking van Nes in de pervincie Akershus. Nes is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Akershus in Nórwaeg. De gemeinte had 18.022 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 638,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 28,8. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0236.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,1% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Polletiek machtsvacuüm
E polletiek machtsvacuüm is 'ne toesjtaand oeëin óp e bepaald momaent gèng erkènde (sjtaots)mach aanwezig is. Extreem elemaente in potentieel conflictgebiede broeke zjuus die momaente öm aanhang te winne oonder de bevolking. Zoe'n vacuüm kan zich vör 'n kórte periode ooch vördoeë väöraafgaond an 'ne wissel van bieväörbeeld 'ne presidaent van de VS. (kiek oontwikkelinge in Midde Ooste tösje verkezing en aansjtèlling van Obama). In Voere deeg zich zoe'n vacuüm väör an de Welzje ziej wie d'r politicus José Happart nao Luuk verhuusde twieë jaor väör d'r machtswissel in 2000.
Mel Lisboa
Mel Lisboa Alves (Porto Alegre, 17 jannewarie 1982) is 'n Braziliaonse actrice.
Poix-Terron
Poix-Terron ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 864 luuj op 'n oppervlaak van 14,26 veerkante kilometer en daomèt goof 60,59 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +2,0% de jaor.
Sjloensmeule
thumb|250px|Sjaloensmeule in Oud-Valkeberg De Sjloensmeule is 'n turbine watermeule gelaege in 't Limburgs dörke Awt-Valkeberg, gemeinte Valkeberg, aan 'ne meuletak van de Gäöl dae zich óngeveër 800 maeter baove de meule oet de lènkeroever van de Gäöl opsjplits. De meule, in mergel opgetrokke, beheuërde oarsjprónkelik tot de goedere van 't naevegelaege kesjteël Sjaloen.
Historie
De Sjloensmeule waas de lètste banmeule van Awt-Valkeberg en Sjèn op Gäöl. De boere van dees tweë dörpe ware verplich óm hun graan biej dees meule aan te beeje óm 't te male. Oud-Valkeberg waas in daen tied ein apaarte heërlikheid die bienao tweë eëuwe in 't bezit waas van 't gesjlach Hoen van Cartils. Ómsjtreek 1700 woort de besjtaonde meule vernuujd en kroog die häör hujige gedaonte. 'n Zuulke in de veurgevel vermèld 't jaortal 1699. In 't midde van de 19e eëuw woort de meule aangedreve door 'n ènvoudig houte óngersjlaagraad mèt 'ne middellien van 6,5 m en 'n breite van 0,92 m. 't Raad waas veurzeen van 'ne hellende wateraafleijer, wodoor 't water meë sjnelheid kroog. 't Waterraad en de meule-as woorte later ènnige keëre vervange door 'n nuuj exemplaar, aeveneins oetgeveurd in hout.
Waterraad vervange door 'n turbine
In 1924 woort 't waterraad vervange door 'n verticaal Francisturbine, wobiej baove de turbine en de conische tandjwielaandrieving van de meule-as 'n turbinekamer geboewd woort, die zoa good meugelik in euvereinsjtömming waas mèt 't meulehoes. De turbine en de nuuj maalinrichting woorte geleverd door de Mesjtreechse firma Koppen & Frings die in de jaore twintig en dertig landjelike bekèndheid genaot op 't gebeed van inrichtinge veur maalderieje. 't Oarsjprónkelik óntwerp veurzaog ouch in ’n klein gelieksjtroamcentrale in de apaarte aanboew van 4x4 mater taenge de rechterziejgevel en bedoeld veur sjtroamveurzening van 't kesjteël.
Later gebruuk
In 1933 kaome 't kesjteël en de meule in 't bezit van Charles de Villers Masbourg, getrouwd mèt Marie Therese de Meëus. Hae euverleej in 1940, wonao zien echgenote en tweë döchter 't good Chaloen erfde. In 1969 verkochte zie 't aan de gemeinte Valkeberg die 't kesjteël weer doorverkoch mèt oetzunjering van de watermeule en de dao ómhaer ligkende grónje. De lètste meulenaers ware Victor Willems, dae in 1954 de pach opzeij en daonao de Gebr. Spierts oet Mamelis die de meule gebruukde veur 't male van bakgood en graanvoor. Op 't eindj van de jaore vieftig woort de meule sjtilgelag. In 1971 verhuurde de gemeinte de meule mèt de grónje aan 't Instituut voor Natuurbeschermingseducatie (IVN) aafdeiling Valkeberg. 'n Groep vriewilligers knapde de meule van bènne heëlemaol op, aevel zónger dat de maalfunctie woort hersjtèld. Teves woort d'r bie de meule 'ne heemtuin, noe kesjtièltuin, aangelag dae allewiel nog ummer aopegesjtèld is veur bezeukersj. De meule is toegankelik via 't bezeuk aan de kesjtièltuin.
De meule is in principe maalvaerdig, mèr d'r wirt vriewaal neet meë gemale.
Nothing (Arizona)
thumb|'t Verlaote Nothing in jannewarie 2011. Nothing is 'n gemeintevrij nederzètting tege de oosgrens vaan Mohave County, in de Amerikaanse staot Arizona. Anno 2014 sjijne dao gein lui mie te woene. 't Ligk aon de Amerikaanse Route 93 vaan Phoenix nao Las Vegas, midde in de weustenij. Kortbijste dörper zien Bagdad en Wikieup, wat zoe'n daarteg kilometer nao 't noordweste ligk. In de wijen umtrèk vint me wieneg aanders es weuste.
1806
1803 - 1804 - 1805 - 1806 - 1807 - 1808 – 1809 1806 (MDCCCVI) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne goonsdag op de Gregoriaanse kalender.
Neet-erkinde staot
thumb|350px|Neet-erkinde staote anno 2016. Oliefkleur: VN-lidstaote die door minstens ein aander VN-lid neet weure erkind. Oranje: Neet-VN-lidstaote die door minstens ei VN-lid wel weure erkind. Raos: Neet-VN-lidstaote die allein door aander neet VN-lede weure erkind. Roed: Staote die door geinen inkelen aandere staot weure erkind. 'ne Neet-erkinde staot is 'ne staot oetgerope door 'n regering die de soevereiniteit euver e bepaold gebeed opeis meh in dee claim neet weurt gesteund door de regeringe vaan aander len. Me sprik in 't bezunder vaan neet-erkinde staote wienie de regering de facto wel de mach heet euver häör land, of e groet deil daovaan.
Nothing (Arizona)
Historie
Nothing woort gestiech in 1977, volgens de plaotseleke bevolking door 'e stèlke zaatlappe'. Dit zouw d'n oongewoene naom (ingels veur 'niks') mote verklaore. De ganse bevolking (begin jaore nul veer persoene) heel 'n benzinepoomp ope. Hei woorte ouch stein oet de umgeving es souvenirs verkoch. Achter de benzinepoomp laog 'ne kleine sjroethoup. Wijer gief of gaof 't in Nothing 'ne praotpaol. De aondach die de naom vaan 't pläötske trok, woort bewös versterk mèt 't plaotsnaombord, boe dit op te leze waor:
Neet-erkinde staot
Erkinning vaan staote is e kernbegrip in 't internationaol rech. Euver 't algemein erkinne len oonderein hun territoriaol integriteit, aofgezeen vaan sommege grensdispute. Intösse zien ouch alle erkinde len aongeslote bij de Vereinegde Naties; me kin zègke lidmaotsjap vaan de VN gelt es maotstaaf of e land al of neet algemein erkind is. (Oetzundering is Vaticaanstad, wat allein woernummersstatus heet.) Wienie e landsdeil ziech, miestal mèt geweld, aofsjeit, zal de internationaol gemeinsjap dat neet erkinne. Geit e land wel tot erkinning euver, daan is dat dèks um ideologische of geopolitieke rejes.
Nothing (Arizona)
Historie
De situatie wie ze bove steit weurt door ouggetuige nog begin jaore '00 bevesteg. In mei 2005 evels bliek de benzinepoomp te zien touwgegaange. In augustus 2008 vertuint 't gebuiwke zelfs teikene vaan verval. Daonao leefde 't pläötske weer eve op wie eine Mike Jensen 't opkoch mèt de bedoeling hei pizza's te goon bakke en nog aander dinger veur passerende otomobiliste te verkoupe. In 2011 evels waor de zaak sjijns weer gestop: de vinstere waore touwgetimmerd. Nothing is de lèste jaore dus 'n spook'stad' gewore (in dees regio gein bezunderheid).
1806
Gebäörtenisse
thumb|right|200px|Intoch van Napoleon in Berlien.
Nothing (Arizona)
Bron
Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie; zuug dao veur historie, bronne en oteurs.
1806
Gebore
thumb|right|150px|John Stuart Mil, gebaore op 20 mei 1806.
Gesjtorve
thumb|right|150px|Sjtadhawwer Willem V, gesjtorve op 9 april 1806.
Neet-erkinde staot
Sommege len oonderhawwe informeel diplomatieke ban mèt len die ze neet officieel erkinne. Zoe höbbe väöl len 'n missie op Taiwan, meh gein ambassade, umtot me daoveur de Rippubliek China moot erkinne en de Volksrippubliek China es illegitiem moot aofdoen.
VN-staote die neet door edereine weure erkind
De volgende len weure door de mieste aander len erkind, meh laank neet allemaol.
Kampen
thumb|280px|Ligking vaan Kampen in Euverijssel Kampen is 'n stad en gemeinte in de Nederlandse provincie Euverijssel, aon de moond vaan d'n IJssel, mèt 'n oppervlak vaan 161,84 km2 (daovaan 20,5 km2 water) en (per 1 april 2016) 52.040 inwoeners. De stad Kampen heet in 2015 35.335 inwoeners. Neve de stad Kampen ligke binne de gemeinte nog de plaotse Grafhorst, 's-Heerenbroek, IJsselmuiden, Kamperveen, Wilsum en Zalk.
In Kampen zien twie theologische universiteite, ein vaan de PKN en ein vaan de Gereformeerde Kèrke vrijgemaak.
De Nederlandse minister vaan defensie, Ank Bijleveld vaan de CDA, waor in 't Kampse IJsselmuiden gebore op 17 miert 1962.
Historie
thumb|280px|Duit 1660, Kampen. De ierste bebouwing op dees plaots is vaan roond 1150. In 1236 kraog Kampe stadsrechte. Door zien geunstege ligking aon d'n IJssel en de Zuiderzie greujde de stad hiel snel. Ze woort lid vaan de Hanze en in de veertiende iew waor Kampen ein vaan de riekste en mechtegste stei in de Nederlen. Zoe roond 1430 kaom dao lankzaamaon 'n ind aon doortot de IJssel bij Kampen verzandde. De kierzij vaan dit verzande waor tot 't Kampereiland ummer mier aongreujde. De stad Kampen verpachde dit land en verdeende dao good aon. Toch mós de stad häör leiende positie aofstoon aon Holland (Amsterdam in 't bezoonder) en woort 't in de regio euvervleugeld door Zwolle. Veural in de negentiende iew leefde de stad vaan de tabaksindustrie; in Kampen steit nog ummer ei sigarefebrik. In 1854 riechde me hei 'n theologische universiteit op, die later in twie institute gesplits woort (zuug bove). In 1859 woort de gemeinte Schokland aon Kampen touwgevoog; 't eiland woort kort denao oontruimp. In 2001 góng de gemeinte IJsselmuiden op in Kampen.
Santa Catarina
Santa Catarina is ein vaan de 27 federaol einhede vaan Brazilië. De staot grens mèt de klok mèt aon Paraná, d'n Atlantischen Oceaon, Rio Grande do Sul en Argentinië (provincie Misiones). Hoofstad is Florianópolis. Santa Catarina waor e groet deil vaan de koloniaolen tied de uterste grens vaan de Portugese vesteging. De kolonisatie vaan 't achterland kaom pas good op gaank in de negentienden iew. De aongetrokke koloniste kaome oet diverse Europese len. Es gevolg daovaan heet de staot e bezunder Europees karakter.
Fysische geografie
left|thumb|De Cânion Fortaleza in 't nationaol park [[Serra Geral.]] Santa Catarina is mèt good 95.000 km² eine vaan de kleinder staote vaan Brazilië (d'n twintegste um perceis te zien), oongeveer zoe groet wie Hongarije (en nog ummer groeter es de ganse Benelux). Zjus wie Rio Grande do Sul ligk de staot gans in de gemaotegde zone (d.w.z. boete de trope, zuielek vaan de Steinbokskierkrink).
Santa Catarina is 'nen hoeggelege staot mèt 77% vaan zien oppervlaak nove de 300 meter en zelfs 52% bove de 600 meter. Door de staot löp 't Zuielek Hoegland (Planalto Meridional), 'nen oetluiper vaan 't Braziliaans Hoegland. Wie dat euveral aon de zuidooskös 't geval is, ligk dat bergland in 't ooste 't hoegste en löp 't nao 't binneland touw aof. In Santa Catarina evels ligk dat genuanceerd es beveurbeeld in Paraná of Rio de Janeiro. 't Hoegland rijs hei neet abrup bergechteg op, meh is in de kösregio ieder heuvelechteg en haolt pas 50 tot 100 kilometer landinwaarts zien groetste huugdes. Dit heet de kolonisatie belaankriek vergemekelek. Aon de kös ligke diverse groeter en kleinder eilen. Op 't groetste eiland, Ilha da Santa Catarina, is de hoofstad gebouwd. Bij de stad Laguna vint me de Igaruílaguun.
De belaankrieke reviere vaan de staot loupe veural aon zien grenze. D'n Iguaçu vörmp e deil vaan de grens mèt Paraná, de Peperiguaçu (euveregens gein zier groete revier) grens de staot vaan Argentinië en de Pelotas vint me op de grens mèt Rio Grande do Sul. Door Santa Catarina zelf struimp nog wel de Canoas, die mèt de Pelotas samekump en vaanaof dao, oonder de naom Uruguay, de res vaan de grens mèt Rio Grade do Sul oetmaak.
Door zien zuieleke ligking heet Santa Catarina gei tropisch klimaot. In de lieger gelege deile - zoewel in 't ooste es in 't weste - heers e subtropisch zieklimaot (Cfa nao Köppen), in 't heuvelland is 't klimaot dèks gemaoteg (Cfb). de oersprunkeleke vegetatie vaan Santa Catarina waor veur e groet deil gemingk bos.
Politiek
Santa Catarina sjik zèstien parlementaire nao 't Hoes vaan Aofgeveerdegde. 't Eige staotsparlemint umvat 40 leie.
Gouverneur is anno 2018 Eduardo Pinho Moreira vaan de middepartij MDB.
Bevolking
thumb|Geziech op Joinville, de groetste stad vaan 't land. Santa Catarina is 'n vrij diechbevolkde staot. De groetste bevolkingsconcentraties vint me nog ummertouw in 't kösgebeed. In tegestèlling tot aander staote heet Santa Catarina neet ein agglomeratie die hoeg bove de aandere oetstik. Ouch oongewoen is tot neet de hoofstad Florianópolis meh Joinville de groetste gemeinte vörmp (zoeget 583.000 inwoeners in 2018). De hoofstad volg op de twiede plaots (mèt naoventrint 493.000 inwoeners); daonao volge Blumenau (mèt nao sjatting 352.000 inwoeners), São José, Chapecó, Criciúma en Itijaí (allemaol mèt mie es 200.000 inwoeners).
De staot presteert lendelek good in welvaort en welzien vaan zien inwoeners, neet allein op economisch gebeed (zuug oonder), meh ouch in sociaol factore. De alfabetisering bedroog in 2016 97,2%. Mèt 'n levesverwachting vaan 79,1 jaor (ouch 'n sjatting vaan 2016) veurt Santa Catarina zelfs de lendeleke lies aon.
Etnische gróppe
thumb|left|De stad Blumenau deit nog ummer Duits aon. Santa Catarina is lendelek gezeen de staot mèt de groetste blaanke bevolking. In 2015 verstoont nao sjatting neet minder es 85,26% vaan de bevolking ziech es blaank (lendelek waor dat 45,22%, in de ganse regio Zuid 76,70%), tege 12,36% pardos (lui vaan gemingk blood), 2,04% zwarte, 0,18% Aziaote en 0,16% inheimse. Factore die dao-in höbbe mètgespäöld zien 't oontbreke vaan 'n plantaasjeconomie (en daorum gooddeils vaan slaovernij) en groetsjaolege immigratie vaanoet Europa, meh neet Oos-Azië (wie in São Paulo en Paraná).
De Pruse höbbe ziech in Santa Catarina mèt zoeväöl gevesteg, tot hun cultuur in väöl opziechte dominant is gebleve. Veural de awwer generaties gebruke dèks nog hun veurawwerleke taol (zuug oonder), en op diverse plaotse (in 't bezunder in Blumenau, de officieus hoofstad vaan de Duitse gemeinsjap) weure Oktoberfeste gehawwe boe me de Duitse tradities veert. Dees fieste trèkke dèks ouch toeriste vaan boete de Duits-Braziliaanse krink.
Taole
In Santa Catarina sprik me, zjus wie in Paraná, 't zuielek dialek vaan 't Braziliaans Portugees. De versjèlle mèt de aander Portugese dialekte oet 't land zijn rillatief subtiel, meh me kin d'n invlood vaan 't Spaons al hei en dao merke. E belaankriek kinmerk is tot de oonbeklemtoende /e/ neet tot [i] weurt gereduceerd meh [e] blijf. In 't gemein huurt me die neiging sterker op 't platteland es in de stei. De stad Florianópolis is nog e geval apaart. In d'n achtienden iew kaome hei zoeväöl immigrante vaan de Azore opaon tot ze de oersprunkeleke koloniste marginaliseerde. 't Florianopolitaans liekent daorum sterk op 't Azorees dialek.
Wie gezag weure in Santa Catarina nog diverse migrantetaole gesproke. Hun sprekersaontalle loupe wel trök meh besloon nog ummer hoonderddoezende. Hunsrückisch en Standaardduits zien nog algemein te hure.
Oondaanks 't gering aondeil vaan inheimse weure in deze staot nog wel get inheimse taole gesproke, deils in rizzervaote. Opgegeve veur Santa Catarina weure 't Chiripá, 't Mbyá (allebei dialekte vaan 't Guaraní), 't Kaingang, 't Xokleng (allebei Jêtaole). Allein de lèste taol weurt exclusief in Santa Catarina gesproke.
Economie
thumb|300px|Exportprodukte vaan Santa Catarina in 2012. Santa Catarina heet 'n vrij sterke economie. In 2016 bedroog 't Bruto Staotsproduk al 256,7 mieljard real; per hoof vaan de bevolking kump dat neer op 37.140 real, boemèt de staot zèsde vaan de 27 fidderaol einhede is. Nog beter deit Santa Catarina 't op 't gebeed vaan oontwikkelingsfactore: de minseleke oontwikkelingsindex bedroog bij de volkstèlling vaan 2010 0,774 (wat neerkump op hoeg oontwikkeld); in 2014 waor dat nao sjatting al 0,813 (zier hoeg oontwikkeld). Heimèt moot de staot allein 't Federaol Distrik en São Paulo veur ziech laote.
In vergelieking mèt de res vaan 't land geit nog e groet deil vaan de economie in de primaire sector um. Veural de veehawwerij is belaankriek: de staot exporteert groete kwantiteite hinne- en verkesvleis. Ouch weure keuj in extensieve veeteelt gehawwe en deit me aon de kös aon vèsserij. In de landbouw weurt in de ierste plaots maïs verbouwd, neet in de lèste plaots es biestevrete; daonao koume soja, touwbak, cassaaf, boene, ries, banane en zeute eereppel.
Natuurlek kint Santa Catarina 'n groete veujingsindustrie, die de landbouwprodukte verwèrk. 't Bedrief BrasilFoods zit in deze staot. Hiel belaankriek, veural veur d'n export, is evels ouch de metaalverwèrkende industrie, die versjèllende industrieel fabrikaote wie lochpoompe, elektromotore en motoroonderdeile maak. Ouch gief 't houtverwèrkende industrie en textielindustrie. Belaankriekste industriestei zien Blumenau en Joinville.
In tegestèlling tot aander staote is de tertaire sector zjus 't minste oontwikkeld. Veurnaom sectore zien de IT, d'n handel en 't toerisme. Toeriste koume in Santa Catarina op diverse dinger aof, wie 't gevarieerd landsjap, de koloniaol kösplaotse en de Oktoberfeste.
Historie
Veur de koms vaan de Europeaone woort Santa Catarina veural bewoend door Tupi-sprekende stamme. Bij 't verdraag vaan Tordesillas in 1494 woort de kös vaan wat noe Santa Catarina en Paraná is nog zjus aon Portugal touwbedeild; kort dao-achter begós volgens de mieste interpretaties 't Spaons gebeed. Bij de verdeiling vaan Brazilië in 1534 woort dit kösgebeed oetgerope tot 't kapteinsjap Santana. In Santana oontstoonte wel get koloniaol stedsjes, wie Laguna, São Francisco do Sul en Nossa Senhora do Desterro ('t huieg Florianópolis), meh tot groete bleuj kaom 't gebeed neet. Ouch Spaanje vermijde 't achterland gooddeils, umtot dat gebeed neet de prioriteit had en umtot me oet veurziechtegheid de Tordesillas-sjeislein conservatief interpreteerde. In dit gebeed bleujde in de zeventienden iew de besjaving vaan de jezuïete, die de inheimse bekierde, dörpkes mèt proonkvol barokke kèrke bouwde en in semi-oonaofhenkeleke rippublieke leefde. In 1656 woort 't kapteinsjap Santana umgeduip in Nossa Senhora do Rosário de Paranaguá en kaom de focus get mie op 't huieg Paraná te ligke.
Maoskempes
't Maoskempes is e Limbörgs subdialek in de indeiling vaan 't Woordenboek van de Limburgse Dialecten. 't Weurt gerekend tot 't Centraol-Limbörgs. De Maoskempese dialekte weure gesproke in 't hart vaan Belsj Limbörg, in 't oostelek deil vaan de Limbörgse Kempe.
Santa Catarina
Historie
thumb|Koloniaol arsjitectuur in Florianópolis. Roond de iewwisseling voonte Spaanje en Portugal 't tied um 't gebeed vaan de jezuïete gans in te lieve. De voonds vaan goud in 't binneland versnelde dat perces. In 1709 woort Nossa Senhora do Rosário de Paranaguá opgeluf en bij 't immens groet kapteinsjap São Paulo ingedeild. Vaan groetsjeepse kolonisatie in 't binneland kaom hei veurluipeg nog niks, umtot 't goud neet dao meh mie nao 't noorde te vinde waor. In 1738 woort Santa Catarina officieel losgemaak vaan São Paulo en woort 't e zelfstendeg kapteinsjap. In dezen tied begós me op 't Ilha da Santa Catarina oetgebreide verdeidegingswerke te bouwe. Nossa Senhora do Desterro greujde zoe oet tot 'n echte stad.
Maoskempes
Umvaank
't WLD rekent de volgende plaotse daan wel tongvel tot 't Maoskempes:
Santa Catarina
Historie
Nao de oetroping vaan de oonaofhenkelekheid in 1822 oontstoont in Santa Catarina oonras, en in 1839 repe revolutionaire de Rippubliek Juliana oet. Dezen opstand woort vrij gemekelek neergeslage. Roond 1850 begós me in Santa Catarina 't achterland systematisch in cultuur te bringe. Me trok daoveur koloniste aon, veural oet Duitsland en Italië. In 1850 oontstoont de kolonie Dona Francisca, 't huieg Joinville, in 1852 Blumenau en in 1860 Brusque. 't Weste vaan de staot mós nog e stök laanger wachte en kaom veur e groet deil pas in d'n twintegsten iew (soms zelfs pas nao d'n Twiede Wereldoorlog) in cultuur. In 1912 leep 'nen opstand vaan erm boere in 't grensgebeed mèt Parana (wat noets gans dudelek aon ein vaan bei staote waor touwgeweze) oet op 'ne kleinen oorlog, boe zoewel aon de kant vaan de opstandelinge es in 't leger doezende doeje vele. Pas in 1916 woort de kwestie opgelos.
Maoskempes
Kinmerke
De Maoskempese dialekte zien oonderling divers. Zeker aon de noordooskant en de zuidkant is de rand noe en daan raofeleg. In 't noordweste en 't ooste is d'n euvergaank dujeleker geformuleerd, umtot dao in 't verleie natuurleke barrières veur isolatie zörgde.
Santa Catarina
Bronne
Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Portugeestaoleg artikel, en wel in dees versie.
Maoskempes
Kinmerke
De Maoskempese dialekte ligke oostelek vaan de Panninger Zijlinie en vaan de doe/gij-linie. Dit gelt veur ze allemaol; me zeet hei dus sjaop en dich maaks/maoks, neet schaop en gij/djzieë maokt wie in 't weste. Dees lijne speule 'ne groete rol in 't dialekbezej vaan de inwoeners, aon allebei de kante vaan de dialekgrens. Veur de twiede persoon miervoud weurt nog algemein gae enz. gezag in plaots vaan dzjieë wie dat in 't zuie 't geval is.
Op aander gebeed is de grens mèt 't weste neet euveral zoe sjerp. Veural es 't um de klinkers geit is de situatie gecompleceerd. In 't noorde zeet me nog euveral ies, hoes, book en breef (en neet, wie in 't weste, ijs/ais, haus, boek en brief). Roond Gènk en Zietendaol is dat evels neet mie zoe oondobbelzinneg 't geval: in die lèste plaots kint me beveurbeeld boêk, meh ouch breef.
Ouch euver de Oergermaonse ai en au is 't gebeed verdeild. In 't noorde huurt me algemein twieklaanke ei en ou, in 't zuie evels neet. Tegeneuver Assers geit en bein stoon Gènkers geet en been.
Mèt de lang a is zjus zoeget aon de hand. E versjèl tösse de twie lang a-klaanke, d'n ierste oet 'nen oersprunkeleke lange klinker en d'n twiede oet 'ne verlengde, besteit in väöl oosteleke dialekte. In 't Maoskempes besteit dat versjèl in 't noorde nog deils: me zeet dao beveurbeeld make en aap tegeneuver sjaop. In 't zuie zien allebei de a's in ao veraanderd: maoke, aop, sjaop. De lang a veur 'nen dentaol is wel euveral in ao veraanderd. Dat beteikent tot e versjèl tösse late (bijveugelek naomwoord) en laote (werkwoord), wat aon de Maoskant en in Nederlands Limbörg algemein is, in 't Maoskempes neet besteit - 't is dao allebei laote.
Euver mouillering is 't gebeed verdeild. In 't noorde, roond Bree en Bóggetj (!), kump 't nog veur, meh wijer nao 't zuie besteit dat neet.
Door de twiedeiling in dit gebeed tösse noord en zuid, boebij 't zuie dujelek westeleker vaan karakter is, zuut neet edereine dit gebeed es 'n einheid. Jan Notten beveurbeeld rekent 't groetste deil vaan 't gebeed oondobbelzinneg tot 't Centraol-Limbörgs, meh deilt Gènk en umgeving, same mèt 't Tóngerlands, in bij 'nen euvergaanksgróp tösse Centraol- en Wes-Limbörgs.
Oontrunding kump wiedoet de mieste Maoskempese dialekte veur. Allein get noordeleke plaotse wie Bóggetj oonttrèkke ziech traon (Bree deit wel mèt). Noe is oontrunding gein exclusief Maoskempes fenomeen, meh in 't Demerkempes, Tóngerlands en Bilzerlands is 't mer 'n minderheid vaan de dialekte die draon mètdeit. Me moot evels opmerke tot oontrunding neet dwingend of universeel hoof te zien. Ouch es de mierderheid vaan de wäörd/klaanke oontrund weurt, maag me in sommege dialekte gerunde veurklinkers verwachte. Zoe weure veur 't Zietendels opgegeve: beuk, vösj, dus, huus en uuepe. Daobij kin me de gerunde vocaole in Franse lienwäörd verwachte, en zal me ze - oonder drök vaan 't Nederlands - bij joonger ginneraties ouch dèkser hure op plaotse boe me feitelek zouw mote oontrunde.
Gebruuk en concurrentie
't Gebruuk vaan 't Limbörgs steit euveral oonder drök, en in Belsj Limbörg gief 't koelek nog joongere die 't plat es ierste taol höbbe. Veural in Gènk steit 't Limbörgs evels mie oonder drök es örges aanders in de provincie. Dat kump door 't mijnbouwverleie vaan de stad. In d'n tied vaan de mijne zien väöl lui vaan boete de umgeving, dèks zelfs vaan boeten 't land, nao Gènk en umgeving gekoume. In de cités oontstoont zoe e regionaol gekleurd Nederlands, de Citétaol, te vergelieke mèt 't 'Steinkolehollands' in de kolonies vaan Heerle. Intösse höbbe väöl joongere in gans 't Maoskempes gebeed de Citétaol euvergenome; 't is feitelek de regionaole variant op de Vlaomse 'tössetaol'.
1 juli
1 juli is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 182en daag in e gewoen jaor en d'n 183e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 183 daog. 1 juli is de nationaole fiesdaag in Canada, Rwanda en Burundi. 't Is ouch d'n daag vaan Keti Koti, 'nen officiële fiesdaag in Suriname en 'nen oonofficiële in Nederland.
Triftong
'ne Triftong is in de fonetiek 'n combinatie van ene kleenker en twieë haofkleenkers of dèkker twieë kleenkers en ene haofkleenker die deel oetmake van d'r zelfde lettergreep.
Van 'ne triftong is vrijwal altied ene van de kleenkers (miestal d'r middelste) beklemtoond en aoëpe (a, e, o), de twieë aander (haof)kleenkers zeunt oonbeklemtoond en mieë gesjlaoëte (i, u, j, w).
Triftongen in versjillende tale
Triftongen kaome neet vör in bieväörbeeld 't Nederlands en Frans, mae waal in bieväörbeeld 't Limburgs, de Chinese tale, 't Ingelsj, Sjpaans, Italiaans en Roemeens.
In taengestèlling toet diftonge, höbbe triftonge neet per diffenisie ein richting. Ze bestaon namelik oet drie elementen inplaats twieë, wodoor kómbinaasje wie äöpenendj en daonao sloetendj muuegelik zeen. In 't Limbörgs kómme triftonge mit ein richting zelfs neet veur (diftonge wie èi-j [e̞ɪ̯i̯], a-ouw [ɒɔ̯u̯] en eu-ee-oo [øe̯o̯] guuef 't neet op 't Plat).
Notatie
In 't Internationaal Fonetisch Alfabet besjteunt gèng aparte symbole vör triftonge. In de plaatsj daovan wert eder element aafzoonderlek genoteerd.
Hoes veur 't Limburgs
't Hoes veur 't Limburgs is 'n organisatie die versjèllende aspekte vaan 't Limbörgs veur 't vootleech bringk en activiteite vaan diverse kleinder organisaties coördineert. 't Hoes weurt deils gesubsidieerd door de provincie Limburg. Anno 2023 is 't nog in de opriechtingsfase. 't Hoes veur 't Limbörgs deit zelf gein nui activiteite, meh zörg wel tot de aongeslote organisaties hun krachte boondele en gei dobbel werk doen. Oetindelek moot dit Hoes ouch ech e fysiek oonderkoume weure, boe me veur dinger dit mèt 't Limbörgs te make höbbe nao touw kin goon.
Inspiratie en opriechting
't Hoes is geïnspireerd op diverse soortgelieke organisaties in 't Nedersaksisch taolgebeed: 't Huus van de Taol (in Drenthe), 't Hoes van 't Twents en 't Centrum voor Groninger Taal en Cultuur. Die organisaties doen al väöl en höbbe 'n zeker naomsbekindheid. Zoedoende beslote diverse organisaties - Veldeke Limburg, de Raod veur ’t Limburgs, Levende Talen Limburgs (de club veur Limbörgs in 't oonderwies), Cubiss en ’t Hoes veur de Kunste - tot 't in Limbörg ouch zoeget mós geve.
De kerntake vaan 't Hoes zien divers. Me zèt ziech in veur 't behajd vaan 't Limbörgs, meh ouch veur 't oonderzeuk denao. Veur 't ierste meinde me tot 'ne 'professionaliseringsslaag' nujeg waor. Me geit ziech bezeghawwe mèt Limbörgs in 't oonderwies, de kinderopvaank, de wetensjap, de zörg, de media en 't daogeleks leve.
Op 1 aprèl woort Rob Benders oet Tegele beneump tot aonspreekpunt vaan 't centrum.
Stent
'ne Stent is e metaalbuuske det m'n inne genaeskónde toepas. Me plaats dit in e vaat vanne bloodsómloup of 'n anger kenaal vanne patiënt mit es doel dit vaat aop te haje. Hiemit wiltj me vernejjinge grótter make, zoeadet drökversjillen inne blooddoorstruiming waere geminderdj in 't val van 'n gedeiltelike blokkaasj; dore stent te plaatse kan 't blood baeter stroumen en kump weer zoerstóf bieje organe. Stents duit me meis broeken inne kransslaagaore van 't hert, mer hae vindj döks ouch toepassingen in anger slaagaore, de sloekderm, de lóchpiep en inne plasbuus.
Bie 't plaatse van 'ne stent is t'r ummer opgevaje, hiedoor hoof me mer 'n klein incisie te make. Wen 't opgevaje buusken is geplaats, bluues m'n e blunken op det in 't buuske zitj verwirk, wodoor 't buuske zich oetzètj toetdet 't de gewinsdje gruuedje haet bereik.
Allewiel verzuutj me de stent döks mit óntstaekingsremmers en medikaasje, veur te verkómme det de vernejjing weer toegreutj.
Prez
Prez ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 134 luuj op 'n oppervlaak van 12,4 veerkante kilometer en daomèt goof 10,81 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -1,4% de jaor.
Kapel (muziek)
'n Muziekkapel ies 'ne groep luuj, die muziek sjpeelt. Sóms ies 't 'n klein orkes of 'n ónderdeil van 'n harmonie of fanfare. 't Repertoire besjteit oet marsj- en dansmuziek en ander populaire muziek. 'n Blaoskapel besjteit oet bläözersj. Bie ander samesjtèllinge of andere muziek sjpriek me van ensembles wie duo, trio, kwartet, quintet, sextet, septet en octet.
'n Joekskapel of sjpaskapel ies te vergelieke mèt 'ne zate hermenie, die veural mèt vastenaovend actief ies. Häör repertoire besjteit oet sjlagersj en volksmuziek.
Losser
frame|Ligking vaan Losser in Euverijssel left|thumb|Martinustorie in Losser Losser (Twents: Losker) is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Euverijssel, in Twente, tege de grens mèt Duitsland (Nedersakse en Noordrien-Wesfale) aon, mèt 'n oppervlak vaan 99,64 km2 (daovaan 0,69 km2 water) en (per 1 april 2016) 22.410 inwoeners. Neve Losser zelf, wat good 13.000 inwoeners heet, ligke in de gemeinte nog de dörpkes Beuningen, Glane, De Lutte en Overdinkel.
1873
1870 - 1871 - 1872 - 1873 - 1874 - 1875 - 1876 thumb|right|300| 5e Waereldtentoansjtèlling in ’t Prater in Wene in 1873, hoofingank en de Rotunde op de achtergróndj 1873 (MDCCCLXXIII) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne goonsdag op de Gregoriaanse kalender.
Gebore
thumb|right|150| Enrico Caruso, gebaore in 1873 thumb|right|100| Sergej Rachmaninov, gebaore in 1873
Gesjtórve
thumb|right|100| David Livingstone, gesjtórve in 1873
Johnny Blenco
Johnny Blenco, pseudoniem vaan Jef Vriezelaar (* 9 juni 1938, Mestreech - † 27 jannewarie 2020, Mestreech) waor 'ne Mestreechse zenger, producer en platebaas. Heer gebruukde ouch versjèllende aander naome veur zien plate oet te geve, boe-oonder Jan Petat, Boerke Naas, Guus Geluk, Johnny Hot, Jef Blaaskop, Hete Harrie en Willem de Wipper.
Heer waor groetgetrokke in 't Wittevrouweveld en waor de vaajer vaan Marjo Blenco. Blenco zóng dèks duètte mèt häör, soms ouch in 't Nederlands oonder de naom Het Noordzeeduo.
Alles bijein heet Johnny Blenco mie es 2500 leedsjes gesjreve, oonder aandere ouch veur Sjeng de Belsj en Hans Dupont. Heer scoorde in 1973 zien groetste succes mèt de plaat Op 't Vriethof op 'n Baank. In Mestreech woort heer ouch hiel bekind mèt zien keersplaat Keersmès roond de Vriethof. Ei vaan z'n lèste nommers waor 'ne carnavalsrap mèt Pikkatrillaz in 2007.
Johnny Blenco storf op 27 jannewarie 2020 op 81-jaorege leeftied nao al langen tied gezoondheidsprobleme te höbbe gehad.
Externe link
Veur mie informasie kiek op de website.
Tássia Camargo
Maria Aparecida Pereira Anastásio, beter bekènd oonder d'n artiestenaom Tássia Camargo (Guarulhos, 29 jannewarie 1961) is 'n Braziliaonse actrice.
Lektromagnetische krach
De lektromagnetische krach speeltj naeve de zwaordjekrach 'n hieël groeate rol in 't daacheliks laeve. Dees krach ligk ane gróndj vanne sjemische eigesjappe van materie. 't Lektromagnetisch veldj en 't lektrisch veldj zörgen ouch veure aggregatietoestandj vanne stof. Wen de innerzjie inne atoeame lieëg zat is zólle dees minder bewaege wodoor de ieëder geneumdje krachten 'n rol spele bie 't biejeinhaje vanne atoeame inne stof. Zoea blieve de atoeamen en molecule bie 'n bepaoldje temperatatuur in 'n bepaoldje aggregatietoestandj.
Langeberg
Langeberg is 'n dörp in de gemeinte en plaats Broensem in oastelik Nederlands Limburg. De veurmalige mienkolonie oet 1926-1927, nao 'n óntwerp van de Limburgse arsjitek Alphons Boosten is vanaaf 22 januari 2009 besjermp dörpgezich. Kènmerkend is de drieheukige kern in 't centrum en typische beambteweuninge aan de Langeberglaan.
Eurosonic Noorderslag
thumb|[[Go Back To The Zoo späölt op Eurosonic 2011.]] thumb|[[Caro Emerald krijg op Noorderslag 2011 de Poppries 2010 oetgereik.]] Eurosonic Noorderslag is e mierdaogs popfestival in de Nederlandse stad Groninge. 't Weurt eder jaor in jannewarie gehawwe. Feitelek besteit 't oet twie festivals. Op de goonsdag, doonderdag en vriedag is Eurosonic, e festival boe opkoumend talent oet binne- en boeteland op diverse podia in de stad te hure vèlt. Dèks weurt gezoch nao talent wat aon de veuraovend vaan zienen doorbraok steit, meh ouch undergroundmeziek krijg e podium. Op de zaoterdag volg daan Noorderslag, e festival mèt allein Nederlandse naome en neet per se oonbekinde. Huugdepunt vaan dat festival is de oetreiking vaan de Poppries, boemèt prestaties oet 't veureg jaor weure beloend.
Noorderslag begós in 1986 es 'slaag' tösse Nederlandse en Belzje bands. 't Huieg formaot mèt Eurosonic same begós in 1996. Sinds 2008 zent de NOS Noorderslag live oet.
Rumen Radev
thumb|150px|Rumen Radev bezeuk naomes de Bulgaarse lochmach de Amerikaanse lochmach in Texas op 19 miert 2016 Rumen Georgiev Radev (Bulgaars: Румен Георгиев Радев; 18 juni 1963; Dimitrovgrad) is 'ne Bulgaarse ginneraol en woort in 2016 verkoze bis prizzedent vaan zie land. Heer is 'nen oonaofhenkeleke kandidaot vaan de Bulgaarse Socialistische Partij en heet op 22 jannewarie 2017 't prizzedentsjap euvergenome vaan Rosen Asenov Plevneliev. Radev zal woersjijnlek prizzedent blieve bis teministe 2022. Daonao kin heer veur nog 's vief jaor prizzedent weure es heer ziech verkeesbaor stèlt en de verkezinge wint.
Opgegreujd in Dmitrovgrad, sloot Radev de mathematische sjaol in Haskovo aof in de vreuge tachteger jaore. Tijdes de lèste jaore vaan 't communisme góng heer nao de militaire sjaol um dao zien diploma te hole in 1992. Heer begós es junior piloot in 't Bulgaars leger in 1987 um door de jaore heer op te klumme bis kommandäör vaan de Bulgaarse lochmach vaan 2014 bis 2016.
In augustus 2016 nomineerde de Bulgaarse Socialistische Partij (BSP) Radev officieel es hunne kandidaot. De Bulgaarse prizzedentsverkezinge bestoon zjus wie in Fraankriek oet twie rundes boe-in me in de ierste roonde kint stumme op de favoriete kandidaot um in de twiede runde te stumme op eine vaan de twie kandidaote. In de ierste runde, die ziech aofspäölde op 6 november, won Radev 27,30% vaan de stumme. Daomèt wón heer de meiste stumme en góng heer door nao de twiede en lèste runde. Zien tegestendster waor Tsetska Tsatsjeva – zie reprizzenteerde de liberale en pro-Europese partij GERB (Börgers veur Europees Oontwikkeling vaan Bulgarije). Tsatsjeva kaom nao de twiede runde naotot zie 21,96% vaan de stumme had gewonne. In de twiede runde, op 13 november, wón Radev euvertuigend mèt 59,37% vaan de stumme tegeneuver 36,16% veur Tsatsjeva. Dees percentages make same gein hoonderd persent umtot 't Bulgaars volk veur d'n ierste kier ouch kós stumme veur "geine vaan de bovegeneumde kandidaote".
Radev weurt zoewel gepreze es fel bekritiseerd veur zien standpunte. Veurstenders hope tot heer es oetgesproke socialis deveur kin zörge tot, in Radevs eige wäörd, "Bulgarije neet 't ghetto vaan Europa" weurt. Hei verwijs heer nao de groeten ermood dee besteit in 't land, veural in vergelieking mèt de meiste lidstaote vaan de Europese Unie. Al sinds de touwtreijing vaan Bölgarije en Roemenië in 2006, zien dees twie len de ermste lidstaote vaan de EU. Häöm weurt evels ouch door väöl critici, vaan zoewel links es rechs, verwete tot heer te pro-Russisch is en weurt daodoor ouch dèks besjöldeg ben te höbbe mèt 't Kremlin. Zoe wélt Radev tot de EU de sancties tege Rusland laot valle en de historische ben mèt Rusland neet langer laot verwatere.
Deux-Sèvres
thumb|Ligking van 't departement Deux-Sèvres. 't Departement Deux-Sèvres is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 79. 't Is gelaengen in 't centraal-wèstelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Vienne, Charente, Charente-Maritime, Vendée en Maine-et-Loire. De houfstad is Niort.
De Egge
De Egge is 'n wiek in de gemeinte en plaats Broensem in oastelik Nederlands Limburg. De veurmalige mienkolonie oet 1920, nao 'n óntwerp van de arsjitek Jan Stuyt is vanaaf 22 januari 2009 besjermp dörpsgezich. Kènmerkend zint de intiem pleintsjes, de lièg muurkes en rón poorte.
Velociraptor
thumb|'n Opgezatj skelèt van Velociraptor. Velociraptor ("snelle grieper") is 'n oetgestorve genus van therapodedinosauriërs det veur zoea 75 toet 71 miljoen trögk laefdje tiejes 't litste deil van 't Kriet. Twieë saorte waeren óngersjeie: Velociraptor mongoliensis, de typesaort wovan de fossiele zeen óntdèk in Mongolië; en Velociraptor osmolskae, waat woort aafgelèdj oet sjeielreste die me haw óntdèk in Binne-Mongolië.
Velociraptor waas klènder es anger dinosauriërs oete femielje vanne Dromaeosauridae, wie Deinonychus en Achillobator, mer anatomisch gezeen lieke de saorte väöl opein. 't Bieës waas twieëveutig, gevaerdj, carnivoor en haw 'ne lange stert en 'n lang, zekelvörmige klaw aan ederen achterpoeat, die d'r wersjienlik broekdje veure proeaj aan te valle. Me kan Velociraptor óngersjeie vanne anger Dromaeosauridae door ziene lange, lieëge sjeiel enne bek dae nao baove wies.
Vaeredèk
Fossiele van veurgengers vanne Velociraptor dujen al op vaeregreuj. Hiedoor nome paleontologen aan det Velociraptor ouch e vaeredèk mós höbbe gadj, aangezeen neet-vlegendje veugel ouch häör vaeren höbbe behaje. In 2007 óntdèkdje weitesjappers in Mongolië vaerknuupkes ane veurerm van e fossiel, die aanwieze wo de vaeren aan 't lief höbbe vasgezaete. Dit waas 't ieëste kónkrieët bewies det Velociraptor ouch vaere mót höbbe gadj.
Ovanåker
Ovanåker is 'n gemèndje in Gävleborgs län, Zwede. De gemèndje tèltj 11.780 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.883,46 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 6,3 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
3,07% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Prix-lès-Mézières
Prix-lès-Mézierès ies 'n gemeinte (Frans: commune) en stedsje vlakbie Charleville-Mézières, in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 1.350 luuj op 'n oppervlaak van 5,08 veerkante kilometer en daomèt goof 265,7 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +0,11% de jaor.
In 't nuujs - Naord-Amerika
Opmerking: Veurhaer waor dit arsjief allein veur de Vereinigde Sjtaote. As gevolg daovan vèntj me awwer nuujs euver Mexico nog in 't arsjief veur Midde-Amerika.
2020
D'n Amerikaanse filmproducent Harvey Weinstein weurt sjöljig bevónge aan sommige van de aanklachte van seksueel misbroek die tege häöm zeen opgesjtèldj.
De daor Rippeblikeine gedomineerde Senaat sjtump in miejerheid taege aafzètting van presidentj Trump.
De Amerikaanse gezóndjheidsautoriteit CDC maak bekèndj det 'nen inwoener van Seattle de nuuj krenkde 2019-nCoV haet opgeloupe. Dit is 't ierste geval boete Azië.
2019
't Hoes van Aafgevaerdigde sjtump veur aafzètting van presidentj Donald Trump. Aanleiing waor de Oekraïne-affair.
Orkaan Dorian kump bie de Bahama's aan landj. Hae zal dao diverse doeje eise en enorm matterjeel sjaoj aanrichte.
D'n Amerikaanse financeer Jeffrey Epstein, opgesjlaote op verdènking van seksueel misbroek, hingk zich op 66-jäörige laeftied op in zien cel.
Ricardo Roselló, de gouvernäör van Puerto Rico, kónjig nao massaal proteste aan det hae per 2 augustus zal vertrèkke.
D'n Amerikaanse zakeman en veurmaolige ónaafhenkelike presidentjskandidaat Ross Perot sjtörf op 89-jäörige laeftied.
In Californië vèntj 'nen aerdsjóddel mit 'n krach van 7,1 op de MM-sjaol plaats. Angerhauven daag ieder gaof 't al 'ne veursjóddel van 6,4.
Bie 'n sjeetepartie op 'n synagoog in San Diego vilt einen doeje en zeker drie gewónje. D'n daojer haet extreemrechse motieve.
D'n Amerikaanse president Donald Trump reup de noedtoesjtand oet um zien moer op de grens mit Mexico te kónne realisere.
Róslandj sjort 't INF-verdraag op, naodet de VS gister aankónjigde 'tzelfde te doon.
2018
George H.W. Bush, d'n 41e presidentj van de Vereinigde Sjtaote, sjtörf op 94-jäörige laeftied.