cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Klaverjasse
Trouf bepaole
Oersprunkelek waor 't zoe tot in 't ierste speul de trouf ummer klaveres waor (vaandao de naom). Bij e volgend speul kós en kin dat variëre. Me kin de trouf laote roulere tösse de veer kleure, of ze keze door te trèkke oet de resterende 20 kaarte (de neet gebruukde 2 t/m 6). Es regel geit me mèt de bepaolde kleur roond de taofel. Wee oetkump (neve de gever, zuug bove), kin de kleur speule of passe; in de lèste geval geit me nao de volgende speuler mèt de vraog of heer wèlt speule.
Oas-Europa
Oas-Europa of gaaroet gein Europa?
Allewiel ies de term Oas-Europa opnuuj problematisch gewore umdat "Europa" ummer diekser opnuuj es polletiek term weurt gebroek. In dat geval sjteit Europa geliek aan de EU en de leng die polletiek en ikkenomisch deep zint geworteld in de EU (veural Noorwaeg, Zjweitserland en Iesland). Al 't angere, en veural dat wat ten oaste liegk van de EU, weurt in dat geval überhaup neet mie gerekend es "Europees". 't Bliek ouch in 't woordgebruuk in de media allewiel dat Europese én Russische journaliste Rusland tegeneuver "Europa" zitte. In dat geval weurt Oas-Europa 't deil van de EU dat grens aan de ièrder geneumde "Rus Leng". Ouch bie de recente Oekraïnse Rivvelutie repe de pro-EU Oekraïners oet dat ze "Europees" wouwe weure, wijl de tegesjtenders Russisch wilde weure. In die discourse bliek dus geine plek te zin veur luuj die Europees én Russisch wille zin. Oas-Europa weurt in die conteks dan ouch dieks de term veur de "nuuj" leng van de Unie, wat wil zigke, de leng die in 2004 (Cyprus, Tsjechië, Esland, Hongarieë, Letland, Lithouwe, Malta, Pole, Slovakieë en Slovenië), 2007 (Roamenië en Bulgarieë) en 2013 (Kroatië) woorte toegevoog aan de Unie. In dat rieke weure evels Cyprus en Malta zoa good es noats mitgerekend es Oas-Europees, mer es Zuud-Europees. Deils kump dit door hun zuujeleke liegkinge mer ouch door hun Westers-geallieerde kapitalistische historie in de 20e ièw. De anger leng deile allemaol dat ze communistisch waore tot begin jaore 90 en daodoor geliektiejeg democratiseerde en kapitaliseerde en daomit dus 'n groat deil van hun allewiel onsjtaonshistorie deile. Hiedoor bliek dus meh dat de Kawwen Oorlog nog altied 'n dudeleke sjtempel haet achtergelaote op 't idee Oas-Europa. In dit geval weurt 't veurmaleg Oas-Duutsjland amper nog versjtoon es deil van 't Oaste aangezeen 't same mit 't veurmaleg Wes-Duutsjland noe deil oetmaak vaan 't allewiel Duutsjland.
Klaverjasse
Trouf bepaole
Ouch es de speulers de trouf keze, zit deginnege dee oetkump op de ierste hand. Bij Utrechs klaverjasse moot heer daan 'n trouf keze. In aander variante kin heer keze veur speule (goon veur 'n door häöm gekoze trouf) of passe. Wienie heer pas is de käös aon de volgende. Es de ganse taofel heet roondgepas, moot d'n ierste esnog 'n trouf oetzeuke.
In de Leidse variant geit 't gans aanders. Hei-in weurt de bridgeregel vaan 't beje euvergepak. De speulers beje tegenein op wieväöl sleeg ze in 'n bepaolde kleur dinke te hole, boebij zjus wie bij bridge de ein kleur mie weerd is es de aander. Dit maak 't speul wezelek tactischer.
Oas-Europa
Tusje Azië en Europa
In transcontinentale leng wie Rusland en in minder mate Turkieë weurt ummer diekser nao Eurazië geriffereerd. Daes term, die zoawaal Europa es Azië besjleit, weurt veur polletiek reies dieks gebruuk um 'n identiteit te prizzentere die neet zoa erg in relatie sjtoon mèt Wes-Europa. Oas-Europa weurt in dit geval gezeen es 't euvergensgebeed tusje Europa en Azië. De leng in de Kaukasus weure in dat geval ouch dieks es Oas-Europees besjtempeld. 't Mitnumme van die leng (Georgië, Armenië en Azerbaijan) gebeurt zoawiezoa ummer miè. Sporadisch weure hie ouch Centraal-Aziatische leng, wie Kazakhstan, mitgereikend tot Oas-Europa. Dit is ivvels 'n wieneg gebruukde diffenitie.
Klaverjasse
Speule
Naotot de trouf is gekoze, begint deginnege dee oetkump te speule. Heer maag n'importe wat veur 'n kaart oplègke. De aander drei speulers mote daan kleur bekinne: ze mote 'n kaart vaan dezelfde kleur speule. (Zuug oonder veur eventueel oetzunderinge.) Heet 'ne speuler die kleur neet, daan moot heer introuve: 'n kaart vaan de troufkleur speule. (Es de gevraogde kleur trouf is, is dees regel natuurlek neet vaan belaank). In de mieste variante is ouch euvertrouve verpliech: wienie me trouf späölt, moot me (es me kin) 'n hoeger kaart oplègke es wat al gespäöld is. Pas es me gein kleur kin bekinne en neet kin introuve, maag me aanders speule.
Me moot dus bij trouf:
Dees regele make de vrijheid veur volgers beperk. Aon slaag zien is dus zeker e groet veurdeil.
Es alle veer de speulers 'n kaart höbbe gespäöld, is de slaag veurbij. Deginnege mèt de hoegste kaart pak de slaag. Trouf geit daobij ummer bove neet-trouf. Bij de troufkaarte is de volgorde: jas (boer) - nel (nege) - aos - tien - hier - vrouw - ach - zeve. Bij aander kleure is de volgorde: aos - tien - hier - vrouw - boer - nege - ach - zeve. Wee de slaag gepak heet, is aon slaag: heer opent de volgende slaag. Dit geit zoe ach kier door, tot alle kaarte zien oetgespäöld. Daan weure de punte getèld. Winner vaan 't speul is neet (per se) wee de mieste sleeg heet gehaold, meh wee de mieste punte heet.
Wienie 't paar vaan de troufspeuler gewonne heet, haolt eder paar gewoen de punte die ze op basis vaan hun sleeg verdene. Winne evels de tegespeulers (of hole ze eveväöl punte), daan zeet me tot 't trouf speulend paar nat geit. De tegespeulers pakke daan alle in 't speul behaolde punte, inclusief eventuele roem (zuug oonder). Ouch wienie eine vaan de speulers 'n fout heet gemaak (beveurbeeld neet kleur heet bekind dewijl heer dat wel kós), kin me de runde aon de tegestanders geve; me kin daan evels ouch euverspeule.
Naotot e speul veurbij is, noteert me de punte, sjöddelt me de kaarte weer en deilt de volgende.
Punte
De kaarte höbbe de volgende puntweerdes:
De troufkaarte höbbe same 62 punte, de aander kleure eder 30. Zoe kump me op 152 punte in totaol. Wee de lèste slaag pak, krijg evels tien punte debij. 't Minimaol aontal punte in ei speul is dus 162.
Roem
Veur diverse combinaties kin me extra punte kriege, bekind es roem. Roem vèlt te hole bij:
Wienie e paar nat geit, kriege de tegespeulers ouch de in dat speul behaolde roem.
Veur de dreikaart en de veerkaart gelt de gewoene volgorde vaan kaarte, dus neet de bezunder raankorde vaan 't klaverjasse. 'n Veerkaart kin beveurbeeld weure gemaak mèt ach, nege, tien en boer. Ouch kin binne eine slaag twie soorte roem weure behaold. Haolt me beveurbeeld 'ne slaag mèt trouf hier, vrouw en boer, daan krijg me 40 punte roem, 20 veur 't stök en 20 veur de dreikaart.
Pit
Wienie me trouf späölt en alle sleeg haolt, kin me ouch hoonderd punte debij kriege, bovenop de 162 die me zoewiezoe al heet en d'n eventuele roem. Dit weurt pit gebeump. Wienie dit de tegespeulers lök, sprik me vaan tegepit. Soms krijg me dao gein extra punte veur, daan weer wel; dit hingk aof vaan wie me späölt.
Diverse variante
't Gief twie hoofvariante in 't klaverjasse: Amsterdams en Rotterdams. Bij Amsterdams klaverjasse is introuve neet verpliech es de slaag aon de maot is: de regele vaan introuve en euvertrouve wie ze heibove stoon gelle daan allein es eine vaan de tegestanders vreug. Bij Rotterdams klaverjasse is kleur bekinne en introuve altied verpliech.
Twie aander variante, de Utrechse en de Leidse, höbbe betrèkking op de käös tösse passe daan wel speule. Me späölt in die stei miestal Amsterdams, dus zoonder verpliechting tot introuve es de maot de slaag heet. 't Gief evels wijer gein rei boeveur de Utrechse of Leidse regele vaan trouf bepaole neet mèt de Rotterdamse regel vaan introuve kinne weure gecombineerd.
Lichtenau
Lichtenau ies de naam van versjèllende Duutsjtalege gemeintes in Europa:
Rushmore
Rushmore is 'ne film oet 1998.
De film woort geregisseerd door Wes Anderson en heet 'nen doer vaan 93 menute.
Astronomische einheid
thumb|De baone vaan de veer Eerdse planete, boe-oonder Eerd zelf. De elliptische haafas is aongegeve es 1 AE. De astronomische einheid (aofgekort AE; oet 't Ingels Astronomical Unit daan wel AU) is 'ne middellangen lengdemaot dee weurt gebruuk in de astronomie. De AE is in gebruuk veur aofsten die in kilometers hendeg groet zien, meh boevaan 't nog gein zin heet um ze in leechjaore of parsecs oet te drökke. De AE vint veural häör touwpassing bij objekte in 't Zonnestèlsel of eventueel in aander zonnestèlsels (exoplanete).
De astronomische einheid is gebaseerd op de elliptische haafas vaan de baon die de Eerd roond de zon maak. Veur 't gemak is ze gedefinieerd op exak 149.597.870.700 meter. Veur alledaogse touwpassinge kin me zègke: ein AE is oongeveer 150 mieljoen kilometer. Es 'n planeet op 9 AE vaan de zon steit, steit ze dus nege kier zoe wied eweg es de Eerd. De twiede wèt vaan Kepler maak 't meugelek te berekene tot zoe'n planeet 27 jaor euver 'nen umloup deit. De AE steit wijer oongeveer geliek aon 1,5812507×10⁻⁵ leechjaor (of 499,004 leechseconde) zoewie 4,8481368×10⁻⁶ parsec.
Vergelieking
Um te zien op wat veur sjaol de versjèllende lengdemaote zinvol zien, volg hei 'n vergelieking vaan diverse aofsten in 't hielal, oetgedrök in kilometers, astronomische einhede en leechjaore. N.B.: Wienie neet aanders gezag weurt mèt d'n aofstand tösse twie hiemelliechame ummer de elliptische haafas gemeind.
Bokeh
right|250px|thumb|Veurbeeld vaan Bokeh. De blom is in focus, de veurgroond en achtergroond neet.Bokeh (oetgesproke es "boh-kè", allewel me dèks "boowkee" of "boowkuh" huurt, aofkomsteg vaan 't Japans, boke 暈け, wat "wazig" of "oonsjerp" beteikent) is 'ne fotografischen term dee 'n aonduiding is veur de weergave vaan leechbronne in 't deil vaan de foto wat neet in focus is. Dit weurt geproduceerd door 'n lens mèt 'n klein sjerptedeepte. Röstege oonsjerpte kump dèks es aongenaom euver, en weurt miestal gebruuk um aofleiing te veurkoume en naodrök te lègke op 't oonderwerp.
Bokeh weurt bepaold door 't oontwerp vaan 't objectief. De vörm vaan 't diafragma späölt daobij 'n rol, mer ouch de meneer wie 'n objectief is gecorrigeerd veur sferische aberratie. 't Feit, tot 'n objectief mèt gooj achtergrondoonsjerpte-weergave slechter presteert bij oonsjerpe oonderwerpe in de veurgroond, hingk hei mèt same.
'ne Bepaolende factor veur de weergave vaan oonsjerpte is de meneer boe-op 'n punt boete 't sjerptevlak weurt weergegeve. Leech zal neet in ein punt geconcentreerd weure, mer verspreid zien euver 'n groeter oppervlak. 'n Verdeiling mèt 'n helder centrum en 'n aofnummende helderheid nao de ren touw liekent ideaal veur 'n gooi oonsjerpteweergave. Mèt zoe'n weergave vaan beeldpunte weurt 'n zach beeld es gehiel bereik.
Herkoms vaan 't woord
Aon 't woord 'bokeh' weurt noe mie beteikenis touwgekind es allein de lètterleke beteikenis 'oonsjerpte'. 't Heet betrèkking op de kwaliteit vaan de oonsjerpte en weurt geassocieerd mèt aongenaom oonsjerpte. Veur dees nuancering zouw me in Japan 't woord 'boke-aji' gebruke.
Walt Disney
thumb|Walt Disney in zien jong jaore Walter Elias Disney (Chicago 5 december, 1901 - 15 december, 1966 Los Angeles) waor eine vaan de bekindste Amerikaanse regisseure oets. Same mèt zien broor Roy, riechde heer de Walt Disney Studio's op.
Disney's bekindste annimatie waor Mickey Mouse. In de loup vaan de jaore daonao, maakte heer films es Snow White (Sneeuwwitje) en väöl aandere. Ouch maakte heer "vrun" veur Mickey, die ein veur ein bekans zoe bekind zien wie Mickey zelf:
Wasco County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Oregon thumb|200px|Ligking vaan Wasco County Wasco is 'n in 1864 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Wasco heet ziene naom te daanke aon de stam die hei vreuger veurkaom. De hoofplaots vaan 't graofsjap is The Dalles.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 6.167 km² boevaan 6.167 km² land is en 37 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Wasco County 23.791.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Oor
Oor kan verwieze nao:
Aat
thumb|Locatie van Aat in Henegouwe. Aat (Fraans: Ath) is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Aat. Op 'n oppervlakde va 126,95 km² wonne 28.523 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 225 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|Aat op de Ferrariskaart oet 1775. thumb|De Groeëte Maert van Aat. Lanquesaint, Irchonwelz, Ormeignies, Bouvignies, Ostiches, Rebaix, Maffle, Arbre, Houtaing (Houthem), Ligne, Mainvault, Moulbaix, Villers-Notre-Dame, Villers-Saint-Amand, Gellingen (Ghislenghien), Isières, Meslin-l'Evêque en Gibecq (Gibeek).
Kwakkers en króddele
thumb|Brojne kwakker (Rana temporaria), in eus umgeving eine vaan de algemeinste kwakkers Kwakkers en króddele (padde), Kwakvörs (wetensjappeleke naom Anura "startloze"; vreuger ouch Salientia "springers") zien 'n umvaankrieke (mie es 5000 soorte, oongeveer 88% vaan alle bekinde soorte amfibieë) orde vaan amfibieë. Vaan de salamanders en wörmsalamanders oondersjeie volwasse kwakvörs ziech door (inderdaad) 't oontbreke vaan 'ne start, lang achterpu, e relatief kort lief, vingere mètein verboonde door zwumvlieze en beter aonpassing aon 't leve op 't land.
Veurkoume en verspreiing
left|thumb|Boe leie vaan de orde Anura veurkoume Amfibieë oet de familie Anura koume euver haos de ganse wereld veur, ze oontbreke allein op Antarctica en in aander extreem kaw strieke, in echte weustenije (aongezeen ze aon water geboonde zien; in steppes of haafweustenije kinne ze evels wel veurkoume!) en op versjèllende geïsoleerd ligkende oceaaneilen. De groetste diversiteit vint me in d'n tropischen oerbos.
Väöl kwakkers völle specifieke niches op en zien daorum kwesbaar veur veranderinge in hun milieu. Daodoor loupe allewijl oongeveer e daarde vaan de haos 5800 soorte gevaor um oet te sterve; vaan 120 soorte weurt allewijl gedach tot ze al zien verdwene. Aander soorte, wie de Agapad, zien evels beter oetgerös op versjèllende umstandeghede en kinne losgelaote boete hun eigelek leefgebeed groete plaoge vörme.
Evolutie
Amfibieë zien d'r al sinds 't Devoon-tiedperk, minstes 360 miljoen jaor trök. De ieste amfibieë die in 't Devoon, Carboon en Perm leefde, leke uterlek op salamanders en minder op kwakvörs. In 't Perm versjeen de Gerobatrachus, e fossiel bies mèt kinmerke vaan zoewel kwakkers es salamanders. Dit kin 'ne gemeine veurawwer vaan de twie amfibie-ordes zien, meh ouch de primitiefste vertegewoordeger vaan de Anura; 't fossiel is nog pas kort bekind, dus dees kwestie steit nog te bezien. D'n iersten echte kwakker dee de wetensjap bekind is, is Triadobatrachus, wie de naom al zeet e fossiel oet 't Trias. Zoewel Gerobatrachus es Triadobatrachus höbbe 'ne primitieve liefsbouw dee veural langer, minder gedroonge is es dee vaan modern kwakkersoorte. Tijens de Jura begóste ze talrieker en diverser te weure. Ze höbbe ziech noets tot megafauna of in 'n ecosysteem dominante diere oontwikkeld, meh door hunnen kleinen umvaank kóste ze de Kriet-Tertairsterfde good euverleve.
Morfologie en fysiologie
thumb|Skelet vaan 'ne kwakvors
Väör- en achterpu
Väöl kwakkersoorte höbbe zwumvleze tösse de tiene, welzeker gemeind um te zwumme. 't Groetste zien de zwumvleze vaan d'n Afrikaansen dwergkwakker, dee zie gans leve in 't water zit en daoveur zwumvleze heet die tot de tientöp doorloupe. Boumkwakkers höbbe grove op de tiene, die oppervlakvergroetend wèrke en daodoor adhesie aon 't boumoppervlak tot stand bringe.
De belaankriekste eigesjap vaan de pu bij väöl kwakkersoorte is 't springvermoge. Kwakkers (padde neet) kinne euver 't algemein mierder kiere hun eige liechaamslengde springe, mèt es oetsjeter de gestriepde rakètkwakker, dee wel 50 kier zien eige lengde (5,5 cm) sprink. Euver 't algemein kinne groeter kwakkers vaan dezelfde soort absoluut gezeen hoeger, meh relatief gezeen lieger springe in verglieking mèt hun soortgenoete. Um dit te bereike zien de poetspiere vaan de bieste haos allemaol tot springspiere geëvolueerd. De spiere um te springe vörme neet minder es 17% vaan 't totaol liefsgewiech vaan 'ne kwakker.
Hoed
't Vel vaan väöl soorte is poreus um zoe zuurstof en water door te laote. 't Naodeil daovaan is evels tot de bieste door de hoed ouch weer väöl water kinne verlere. Soorte die väöl op 't land leve höbbe daoveur e waterdiech liegske op hun lief zitte. Ander kwakkersoorte zien nachbieste gewore um zoe aon et väöl verdamping te oontkoume.
De mieste soorte höbbe sjötkleure boemèt ze in hun natuurlek milieu neet opvalle. Miestal geit 't um greun en broen. Greun kwakkers kinne ziech beveurbeeld in 't watergreun verstoppe en brojn kwakkers in rottende blaojere. Veural 's nachs levende soorte zien miestal good gecamoufleerd. 'n Belaankrieke oetzundering zien de extreem giftege soorte, die fel kleure höbbe um potentieel aonvallers aof te sjrikke (zuug direk heioonder).
Vergif
Väöl kwakkers en padde zien gifteg. De maot boe-in kin enorm versjèlle. Sommege soorte höbbe gif wat veural klein bieste zal aofsjrikke. 't Vergif vaan aander soorte is ieder irriterend, of hallucinogeen. Väöl bieste die op kwakkers jaoge zien resistent gewore tege groete doses vergif; de soorte boe-op ze 't veurzeen höbbe kinne veur lui doedelek zien. Tot de giftegste soorte hure de pielgifkwakkers oet Midde- en Zuid-Amerika, mèt genoog vergif veur 't doeje vaan tientalle lui. Dees soorte zien bekind gewore door Indianestamme die hun piele mèt 't vergif vaan de bieste insmere.
Aosemholing en bloodsumloup
De asoemholing vaan kwakkers is twieslachteg. Allewel tot de bieste gein kiewe höbbe, kinne ze gemekelek oonder water zuurstof opnumme door hun poreus vel en aojere die kort oonder de hoed zitte. Op land evels aoseme ze mèt loonge, die anatomisch neet wezelek vaan zoogdierloonge versjèlle. Wel oontbreke de boorsspiere die bij zoogdiere de aoseming sterk vergemekeleke. Sommege in 't water levende soorte höbbe de loonge aamper nujeg; dao is ein soort bekind, de Bornese platkopkwakker (Barbourula kalimantanensis), die gaar gein loonge (mie) heet. Sommege soorte, zoewie de Titicaca-reuzekwakker, höbbe e gerimpeld vel um in zuurstoferm water veural mer zoe väöl meugelek gas op te numme en kwiet te rake.
Harte vaan kwakkers höbbe drei kamers, wie alle amfibieë en (gewoene) reptiele, en in tegestèlling tot veugel en zoogdiere, die veer ruimtes in 't hart höbbe. De twie soorte blood (zuurstofriek blood oet de loonge en zuurstoferm blood oet de res vaan 't lief) koume in aparte kamers binne, meh weure oet dezelfde kamer 't lief weer ingepoomp. 't Blood is dus minder zuurstofriek es bij beveurbeeld lui 't geval is; dit kump doortot kwakkers, es kaajdbleujetege bieste die neet zelf hun liefstemperatuur op niveau hawwe, dao ouch minder vaan nujeg höbbe.
Levescyclus
Wie alle amfibieë höbbe de kwakvörs 'n twielejege levescyclus. De eikes kloontere gemeinlik same tot wat me kwakkerdrèl neump, of rijge ziech aonein tot 'ne kettel (bij padde). 't Juveniel weurt koeleköpke geneump en is bepaold vèsechteg: 't aosemp mèt kiewe, zwump mèt 'ne start en heet gein pu. Es de bieskes greuje kriege ze kleur en greuje de puutsjes aon. Es start en kiewe aofvalle sprèk me vaan 'ne volwasse kwakker. Dit "volwasse" bies is evels kort nao zien metamorfoos hiel klein, nog kleinder es 't koeleköpke kort veur zien verandering. 't Snel doen greuje vaan loonge en puutsjes is daan ouch 'n energie-intensief perces, wat väöl vaan de larf häör liechaamsvette opeis.
Reproductie
Kwakkers höbbe 'ne paartied, dee boete de trope (boe 't gein echte seizoene gief) gemeinelek in 't vreug veurjaor vèlt, es de bieste oet de winterslaop wakker weure. Väöl soorte priffere kèl watertemperature vaan roond de tien graod. De bieste höbbe de gewoente um te pare in of bij 't water boe ze gebore zien; väöl soorte mote nao de winterslaop daan ouch trèkke. Bij de zoegeneumde paddetrèk verlere bieste in diechbevolkde strieke dèks 't leve oonder d'n oto. Op de paarplaots aongekoume gebruke de mennekes miestal hunnen roop um de vruiwkes te lokke.
Zörg veur de joonge
De mieste kwakkers numme gein zörg veur de joonge in ach: hun meneer um 'n nui generatie veileg te stèlle is door hoonderde eikes te lègke, die daan neet gaw allemaol zalle weure opgevrete. 'n Minderheid vaan roond de twinteg percent deit dat evels aanders: die soorte lègke mer wieneg eikes en zörge daan tot die neet weure gevrete. Sommege pielgifkwakkers zeuke e besjöt pläötske op boe ze de eikes vochteg hawwe door aof en touw trop te pisse. In Australië leef de builkwakker (Assa darlingtoni), dee zien joonge in 'ne buil aon zie lief mètnump. De woersjijnelek oetgestorve maogbreujers (geslach Rheobatrachus), ouch oet Australië, slikde de koeleköpkes zelfs in um ze in de maog tot volwasse kwakvörs te laote oontwikkele.
Leiffarth
thumb|D'r [[Beeckfließ sjtruimt durch Leiffarth.]] Leiffarth is e dörp i g'n gemingde Jellekerke dat behuët tót 't Krink Hinsberg in 't weste va de Dütsjen bondssjtaat Noardrien-Wesfale. Op 30 november 2012 hat 't 652 lüj. 't Dörp litt ach kilometer noardoeëstelig va g'n sjtad Jellekerke. I de kót bei umgeëving is 't de groeëtste plaatsj. Noaberplaatsje zint Flahstraß, Beeck en Linner. 't Plaatsjke litt tusje de 65 bis 81 meter boave zieënivo. Op d'r hoeëgste punt litt e motte en deë heuvel weëd doadurch Burgberg genuump. thumb|Zich op Leiffarth. Leiffarth hat innig ikkenomisch beteëkenis en woar óch zjwieër bekamp i d'r Twieëde Weltkreeg. 't Is wie i de ganse sjtreek e groeëtedeels katheliek dörpke. Mit vastelavend sjteet Leiffarth bekank um 't lokale evenemint Hahnenköppen. Heibei weëd 'ne haan op zinge kop gehange i 'ne korf, oeë noa 'ne geblindeukde persoeën d'r kop d'r aaf mót sjloa. Vaweënge touwneëmend begrip vuur de humane behandeling va dere, is deë haan noe mieëtstes vervange durch e nep-exemplaar.
Kwakkers en króddele
Ete
Kwakkers zien es regel carnivoor, gemeinelek insectivoor. Zoe neet de koeleköpkes, die in 't water nog plante ete wie alge. Zoegaw es de kwakker ziene volwasse vörm heet, begint 't te jaoge, wie klein 'r ouch is. Proej zien daan miestens luis, miete of vergliekbaar klein diere. Volgreujde exemplaore zalle ieder mögke of vlege pakke. Groeter kwakkersoorte beperke ziech neet tot insekte en ete ouch aander kwakkers, klein knaagdiere, vèskes of zelfs veugel. Op e paar soorte wie de sjieftóngkwakkers nao jaog de kwakker mèt zien tóng, die laank en plekkereg is en snel kin oetsjete, m.a.w. hendeg gesjik veur 't vaange van insekte in de vlöch.
Roop
De mieste kwakvörs kinne kwake; sommege kinne dat zoe hel tot hun geluid kilometers wijer nog te hure is. 't Geluid weurt geproduceerd in de larynx ("strottehoof") en versterk in de moondholte. De mieste soorte höbbe evels 'n speciaal kwakblaos, e stök vel in de keel wat extreem wied kin weure opgebloze mèt loch, um zoe es klaankkas te dene. 't Veurnaomste doel vaan de roop is 't lokke vaan partners bij de paring (zuug bove). D'n aard vaan de roop versjèlt vaan soort tot soort en kin in klaankleur, toenhoegde en voluum hendeg oetereinloupe.
Bronne
Veur e groet deil vaan dit artikel is gebruuk gemaak vaan 't corresponderend artikel op de Ingelse Wikipedia.
Lola rennt
Lola rennt is 'ne film oet 1998.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan actie, misdrieffilms, thriller.
De film woort geregisseerd door Tom Tykwer en heet 'nen doer vaan 81 menute.
Kesjtièl Obbendorf
thumb|300px|right|Kesjtièl Obbendorf of Bockhaof in Hazel Kesjtièl Obbendorf, ouch de Bockhaof en hoes Haasdal geneump, bevingk zich in 't gehuch Hazel bie Sjömmert in de gemeinte Baekdale in Zuud-Limburg. De pachhaof lik aan de waeg Groat-Haasdal. 't Kesjtieëlke, dat via 'n waegske, Billich geneump, langs de haof is te bereike, is geboewd van baksjtein mèt helsjteine lieste um deure en vènstere. Op 't noorde haet 't 'ne barokke krolgevel. 't Veerkentig teurentje, oet 1677, is geseerd mèt 'n tentdeekske woa-op 'n kupelke en sjpits in de vorm van 'n doorgesjneje un. Gans baove drop sjteit 'n windvaan oet de 18e ieëw mèt 't familiewaope Von Bock.
De rechheukige kesjtièlhaof is gedeiltelik geboewd in mergel. De 2 groate róndbaogpaorte aan de binneplei höbbe baksjteine reng. Ein van de baksjteine moere van de sjuur is gelardeerd mèt mergele sjpeklaoge. De haof haet 'ne groate voluutgevel mèt in de tuup twieë ulelaoker.
Beweunersj
't Riddergesjlach Van Hafkesdael is bekènd saer de 12e ieëw. Zie zölle hie 'n versjterk hoes of kesjtieël höbbe gehad. Van 't kesjtieël Obbendorf is pas ieëwe later sjpraoke. De naam Obbendorf zal in de 17e ieëw versjiene. Waarsjienlik geit dae naam truk nao oben 't dörp vanwege zien ligking baove of achter in 't gehuch. De naam Bockhaof dateert ouch oet dezen tied vanwege de familie Von Bock. Dees familie kump oarsjprónkelik oet Aoke en in de 17e ieëw zal zie versjillende kesjtieële in eigendóm kriege. Dao huèrt ouch Obbendorf bie. In 1729 is d'r 'n boedelsjeiing, woabie Peter Willem Frederik von Bock 't hieërehoes krieg en zien zuster Anna von Bock de haof. In 1745 sjtörf Peter Willem Frederik. Hae haet gein kinger. 't Complex kump dan in heng van Anna Maria von Bock. Zie is getrouwd mèt Nicolaes Somija, de pachboer. Umdat zie 9 kinger kriege zal 't erfgood versjnippere. In 1796 is Thomas Hondts getrouwd mèt Maria Somija eigenaer. Hae zal ouch burgemeister waere van Sjömmert in de tied van de Franse bezètting. In 1848 lièt eigenaer-landboewer Nicolaas Voncken, getrouwd mèt Maria Ida Loyens, nog get verboewinge oetveure. 'ne Gevelsjtein mèt 1848 en de initiale FWV en MIL herinnere dao-aan. Hun zone verpachte dan hoes en land saer 1929. In 1942 is d'r 'ne groate brand nao 'ne blikseminsjlaag. In 1959 waert de familie Stassen door koup eigenaer. Zie lièt de geboewe, mèt hölp van de Monumentezörg restaurere.
Stoumont
Stoumont is 'n gemèngde in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj an d'r middeloop van de Amblève en bekaand öm de oongerepte wil natuur. De huuëgde varieert va 150 m bies 550 m. De hoezer zeunt mètstens geboewd va lèjsjtèè.
Demografie
De gemèngde tèlde op d'r 1sjte juli 2004 2945 inwoners op 'n oppervlakte van 109,79 km².
Historie en bekiekenswaeërd
In 't Ancien regiem makde Stoumont dèèl oet van Stavelot-Malmedy
Mineraalwater
Stoumont bezit belangrieke bronne va natuurlèk sjprankelend mineraalwater, Bru, in Chevron. Öm logistieke raejes wert 't water gebotteld in Lorcé in de nabiehèèd van de autobaan E25 die Luuk mèt Luxemburg verbindt.
Microscoap
'ne Microscoap of microscoop (van 't Aadgrieks: μικϱός mikrós "klein" en σκόπος skópos "nej betrachte") is 'n instrument det wuèrtj gebroeke veur veurwirper zichbaar te maken en klein dinger te zeen die mit 't bloat oug neet te zeen zint. De techniek die wuèrtj gebroeke veur det te doon hètj microscopie.
De gebrukelikste microscoap, en dae dae 't ièrs woort oetgevónje, is d'n optische microscoap.
Leechmicroscoape zint zat veur celle en häören opboew te kónne zeen; deze vorm wuèrtj denouch in de meiste sjoale gebroeke. Ouch bestaont elektronmicroscoape die hièl kreftig zeen, mer ouch duur en ingewikkeldj.
De microscoap is dooróntwikkeldj door Antoni van Leeuwenhoek.
Versteielik dörp
E versteielik dörp is 'n plaats die es dörp is óntstangen en betrèkkelik recènt kwa inwoeanersaantaal en veurzeninge de kènmirke van 'n stad euver haet genómme. Van aadshaer oet haet e versteielik dörp gein stadsrechte en inne vouksmóndj neump me de plaats döks nag ummer e dörp en neet 'n stad.
Pedagogie
Pedagogie of pedagogiek is de kuns of weitensjap van opvoding en óngerwies van kinger en jóng luuj. 't Woerd kump van 't Oudgrieks paidagogos, de sjlaaf dae de kinger nao sjoeël brach. Omdat 't woerd “paida” nao kinger verwies, make sommige luuj 't ongersjied tösje pedagogiek (kinger get liere) en adrogogie (volwassene get liere).
Versteielik dörp
In vreuger tieje waort bie e dörp mit aaneingeslaote beboewing dèks van e vlek gekald.
Södermanlands län
thumb|De ligking van Södermanlands län in Zwede. Södermanlands län is 'n provinsje inne Zweedse regio Svealand. Ze grèns ane provinsjes Östergötlands län, Örebro län, Västmanlands län, Uppsala län en Stockholms län en ligk ane Oeaszieë.
Lode van Dessel (componis)
Lode van Dessel is 'ne Belzje componis en gebaore in 1909, neet wiet va Mechele en sjtórf óp 7 juli in 1993, ooch óp 't Belsj. E waor ´ne lieërling van Jules Van Nuffel, Flor Peeters and Marius de Jong in ´t Lemmensinstituut va Mechele. Lode Van Dessel begoes z´n carière es organist in 1928 an 't urgel van de Seent-Peterskèrk van de kèrk van Turnhout. Tegeliekertied goof e lès solfège, piano and orkestdirectie an 't conservatorium. Later emigreerde e nao de VS. In 1953 haolde e ziene maaster an de Wayne State University (Detroit) mèt d'r thesis "The Influence of the French Composers of the 19th Century on the Music of the Catholic Church." An 't Palestrina Institute, goof e lès urgel, piano, harmony and counterpoint. Hie haat e ooch lès gegaeve an Thomas Kuras. Nao z'n pensionering koom e in 1971 truuk nao Belsj.
Pedagogie
Opvodingsweitensjap
De weitesjap besjtudiert de opvoding, de ontwikkelingsfase, en ouch de relatie tösje 't kind en zien umgaeving: familieleje, sjoeël, vrung, de geboewde umgeving, media, etc. De naodruk ligkt veural op 't handele. Ónger pedagogie wuurt de praktiek van 't opvode versjtaon. Me onderzeukt ouch de opvojing van kinger die meuilek opvoodbaar zin. Ze laeve in 'ne meuileke situatie of 't dreigt verkieërd te loupe.
Versteielik dörp
Veurbiljer
Veurbiljer van versteielikdje dörper in en róndj Limbörg zeen:
Södermanlands län
De houfstad is Nyköping. 't Oppervlak bedruueg 6.061 km²; 1,5% van 't gans oppervlak van Zwede. Op 31 december 2005 haw Södermanlands län volges de Statistiska Centralbyrån 261.895 inwoeaners.
Pedagogie
Opvodingsweitensjap
Opmèrkelek is dat de opvojingsweitesjap (pedagogiek) lang neet in alle leng es zelfsjtendige weitesjap besjteit, in Nederland en Vlaandere is dit euveriges waal 't geval.
Oear
't Oear is 'n orgaan womit geluid wuuertj waorgenómme. 't Binnenoear speeltj ouch 'n rol bie 't aevewichsgeveul. Mit dit zintuug kan me dus huuere.
Pedagogie
Opvodingsweitensjap
Binne de pedagogiek waere de volgende specialisaties ongersjeie;
Oear
't Oear wuuertj óngerverdeildj in drie deiler:
Södermanlands län
Gemèndjes
In Södermanlands län ligke de volgendje gemèndjes:
Pedagogie
Opvodingsweitensjap
Sommige meine dat d'r theorieje zin die ummer en uuëveral zouwe geldeuuëver 't (beïnvloje van) miensjelek gedrag. Angere meine dat 't miensjelek gedrag neet is te veursjpelle, en gaon "sjlechs" nao wie 't in 't verleje is toegegange. Soms wuurt pedagogiek gezieë es 'n vorm van toegepasde psychologie.
Oear
't Boetenoear steitj in drek kóntak mitte boetelóch en geitj euver inne gehuuergank. 't Ènj vanne gehuuergank wuuertj gevörmp door 't trómmelvlees, det de sjeijing vörmp tössen 't boetenoear en 't middenoear. 't Middenoear steitj via de buus van Eustachius in verbinjing mitte kael. 't Binnoear is gevöldj mit vleujstof. In dees vleujstof bevinje zich trilhäörkes veur 't waornumme van geluid. In 't labyrinth mitte drie halfcirkelvörmige kanale bevinje zich klein kezelkes en staefkes die bewaeginge kónne registreren en zoea van belang zeen veur 't aevewich.
Doordet de miens twieë oearen haet kan d'r huueren op richting. De sterkdje van 't waorgenómme geluid is namelik neet in bei oeare geliek en ouch bereik neet eder geluid bei oeare tegeliekertied. Doordet 't herre de versjillige signale van bei oeare combineertj is 'n sloetsóm te trèkken euvere positie vanne geluidsbrón t'n opzichte vanne waornummer; e princiep det vergeliekbaar is aan 't zeen van deepdje mit behölp van twieë ouge.
Beloeil
Aander kerne
left|thumb|De zieë va zaand bie Stambruges in de gemèngdje Beloeil. Basècles, Ramegnies, Thumaide, Wadelincourt, Aubechies, Ellignies-Sainte-Anne, Quevaucamps (gemèngdehoes), Grandglise en Stambruges.
Fraesbank
thumb|'n Fraesbank. 'n Fraesbank of e fraesmesjien is e mechanisch toestèl det wuèrtj gebroeke veure masjinering van wirkstökker door gebroek te make van 'nen róndjdrejjendje snieknop veur zoa matterjaal eweg te haolen en dus de gewunsjdje vorm van e wirkstök te verkriege. 't Wirkstök kan (gewoanlik) in al de drie dimensies rilletief toete statische sniekop waere bewaoge. d'n Hook womit 't wirkstök wuèrtj gezatte in betrèkking toete sniekop kan ouch waere verangerdj veur sjuunse oppervlakdjes op 't wirkstök te verkriege. Fraeswirk wuèrtj op versjillige sjaole oetgeveurdj en veur väöl toepassinge, wie klein akkuraat wirk, mer ouch hièl groat wirk.
Lies van börgemeistesj van Lömmerig
De gemeinte Lömmerig haet bis 1982 besjtange en hauw de volgende börgemeistesj:
Categorie
Dees lies is euvergenome van 't corresponderend artikel op de Nederlandstalige Wikipedia, en waal in dees versie.
Amar Sonar Bangla
Amar Sonar Bangla is 't volkslied van Bangladesh
Quentin Tarantino
thumbnail|Quentin Tarantino bie de Scream Awards in 2007 Quentin Jerome Tarantino is 'ne Amerikaanse regisseur. Heer is gebore in Knoxville, Tennessee, op 27 miert, 1963.
Zien films
Tarantino's films zien Arthouse-films. Oftewel alternatief, en miestal neet zoemer veur 't groete pebliek bedoelt. Bekans al zien films zien erg gewelddaodeg, op Jackie Brown nao, wat oeteindelek ouch ein vaan de minst populaire films woort. Toch zien ze oondaanks 't geweld, altied hiel fóffeg, meugelek zjus omtot ze zoe gewelddaodeg zien. Dit soort films valle oonder de term Nouvelle Violence. 'n Deil vaan de films die geregisseerd zien door Tarantino zien:
Bazeilles
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 463 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Rèkkeve
thumb|'t Kestiel vaan Awwen Bieze. thumb|De Slevrouwegeboortekapel op 'tzelfde complex, dörpskèrk vaan Rèkkeve. Rèkkeve (Nederlands: Rijkhoven) is e dörp in de provincie Belsj Limbörg en 'n deilgemeinte vaan de stad Bilze, mèt (1 jannewarie 2006) 1.324 inwoeners en 'n oppervlaakde vaan 4,57 km². 't Dörp ligk e paar kilometer zuielek vaan Bilze-stad.
Historie
Rèkkeve heet ummer bij Bilze gehuurd, tot 't in 1870 woort aofgesplits en 'n apaarte gemeinte góng vörme. 101 jaor later, in 1971, woort Rèkkeve mèt Groeëte- en Kleine-Spaan vereineg in de nui gemeinte Spaan, die evels mer zès jaor bestoont en in 1977 zelf weer bij Bilze woort ingelief.
Bezeensweerdeghede
Binne de grenze vaan Rèkkeve, noordelek vaan d'n dörpskern, ligk de commanderij Awwen Bieze (Alden Biesen), e groet kestielcomplex gestiech in 1220 en tot 't ind vaan 't ancien regime in han vaan de Duitse Orde. Op dit complex steit ouch de slevrouwekapel, gebouwd tösse in 1634 en 1638 in 'n gemingde gotisch-barokke stijl en allewijl de dörpskèrk vaan Rèkkeve.
Genesis
Genesis is 't ierste vaan al Biebelbeuk en behuurt (in christeleke terme) tot de Pentateuch en (in joedse terme) tot de Thora. 't Kump vaan 't Griekse woord Γένεσις, wat "weuring", "oontstoon" beteikent. Op 't Hebreeuws hèt 't book בראשׁית. 't Besjrief de groetendeils mythische historie vaanaof de sjöpping vaan de Eerd tot d'n doed vaan Joezep.
Samevatting
De ciefers verwieze nao de hoofstökker boe-in 't geneumde gebäört.
God sjöp in zes daog de Eerd (1) en zèt de mins in d'n Hoof vaan Eden (2). Door de zoondeval weure ze oet 't paradies verdreve (3). Nowee is 'ne wije naokoumeling (4, 5), dee vaan God de opdrach krijg veur 'n aark te bouwe um alle bieste in mèt te numme (6, 7). Nao de zoondvlood (7, 8) zwerme alle bieste en Nowee en zien vrouw oet euver de Eerd (9). Daan volg 'n euverziech vaan Nowee zien naogeslach (10). Door de taole vaan de minsheid te verstruie zörg God tot de Torie vaan Babel neet veerdeg kump (11).
Vaan 12 t/m 15 weurt Abraham zie vreug leve weergegeve. Umtot zien vrouw Sara gein kinder krijg, verwek heer eint, Ismaël, bij Hagar, 'n slavin (16). Abraham slut e verboond mèt God (17) en de Hier vertèlt häöm euver Sodom en Gomorra; Heer wèlt de stei goon verweuste (18). Heer liet Lot, broor vaan Abraham, oet Sodom wegtrèkke en verweus daan de bei stei (19). Nao de bepreuving vaan keuning Abimelech (20) krijg Sara 'ne zoon, Izaäk (21). Later bepreuf God Abraham door häöm te vraoge Izaäk te offere (22). Sara störf (23) en Izaäk trojt mèt Rebecca (24). Abraham hertrojt mèt Ketura en störf daan ouch. Izaäk krijg twie zäöns, Jacob en Ezau (25). Izaäk en Rebecca trèkke nao Gerar en tösse Jacob en Ezau oontsteit vreigel (26). Kort voor zienen doed zegent Izaäk Jacob (27, 28). Jacob geit nao Laban en trojt dee zien dochters Lea en Rachel (29), die häöm 'ne zoon, Joezep gief. Jacob trèk weer trök nao zien geboorteland (30, 31) en tröf dao zie broor Ezau (32, 33). Al vreis heer 't ergste, Ezau bliek häöm te höbbe vergeve. Jacob zien dochter Dina weurt verkrach door Sichem, dee häör es vrouw wèlt. Häör breurs Simeon en Levi vermaore Sichem (34). Jakob trèk weer nao Betel (35). Book 36 vertèlt euver 't naogeslach vaan Ezau. Daan weurt Joezep es slaof nao Egypte gebrach, meh ziene pa en breurs meine tot heer vermaord is. Nao 'n oetweiing euver Juda en zien sjoendochter Tamar weurt vertèld wie de vrouw vaan Potifar Joezep vergeefs perbeert te verleie. Zie drejt de zaak evels um en zoe kump Joezep in de gevangenis (39). In de gevangenis lègk Joezep aon twie collega-gevangene hun druime oet (40). Wienie de farao daovaan huurt, liet heer Joezep bij ziech rope um zienen eige droum oet te lègke (41). Zoe weit Joezep tot invloodrieke maan aon 't hoof vaan de farao op te klumme. Oonderwijl is in Kanaän hongersnoed, zoetot Jacob zien zäöns nao Egypte sjik um graon (42). Es dat op is sjik heer ze nog ins (43), en ze kloppe deeskier bij Joezep aon, dee ze herkint en riekelek vaan graon veurzuut (44). Es Joezep ziech aon zien breurs (die häöm nog altied doed meine) bekindgemaak heet (45) kump Jakob mèt al zien zäöns euver nao Egypte (46, 47), boe dee ouch störf (47 t/m 50). Mèt d'n doed vaan Joezep (50) indeg 't book.
Róndsjtuurbreef
'ne Róndsjtuurbreef is op 't Belsj 'ne ministeriële teks dae 'n interpretatie van 'n wèt gèft en bedoeld is vör intern deenste die belast zeunt mèt de oetveuring van die wèt. In sommige gevalle introducere róndsjtuurbreve nuuj regels.
In Vlaandere werre róndsjtuurbreve ooch gebroek um 'n èège interpretatie te gaeve an federaal wètte, zoewie de in de grondwet verankerde taalwèt op de faciliteite. In de Belzje wètgaeving is, um 't evewich en de sjtabiliteit van 't laand te garandere, ingeboewd dat 'n verendering van 'n federaal taalwèt 'n 2/3 mieërderhèèd nuëdèg haat. De Vlamsje Omzendbrieven sjrieve èège interpretaties väör zoonder mèt de ander taalgemeensjap te uvverligke.
Saer 2007 motte aantraejende Vlamsje gemèngderaodslede neet mie d'r eed, dat ze de wètte van 't Belsje volk zulle eerbiedige, aaflègke. Ze motte belaove dat ze de wètte en decrete va Vlaandere zalle naolaeve, wat zów inhaowe dat de róndsjtuurbreve in Vlaandere de krach van 'n wèt zówwe ha.
Pauselek sjrieve
'ne Pauseleke róndsjtuurbreef neumt me 'ne encycliek.
Mountainbike
thumb|'ne Mountainbiker in de weuste vaan [[Arizona.]] Mountainbike (oetspraok ['mɑuntənˌbaikə]) is 'nen tak vaan fietsrenne dee besteit oet 't fietse neve de weeg mèt 'ne speciaol daoveur oontworpe fiets, ouch mountainbike (['mɑuntənbaik]) geneump. Dee fiets is rillatief klein, heet e dikker frame en dikker boeteben mèt väöl profiel um tegen 't rouw terrein te kinne, en speciaol versnellinge die 't meugelek make te sjakele zoonder in te hawwe. De sport heet in opzat väöl gemein mèt cyclocross (wat op gewoen racefietse weurt gedoon). 't Mountainbike is roond 1980 in de Vereinegde Staote oontstande en woort al gaw 'n raasj in gans de westerse wereld. Bij 't mountainbike oondersjeit me crosscountry, trail, all-mountain, downhill, freeride en dirt jumping. D'n ierste vörm weurt 't mieste gedoon en is sinds 1996 Olympisch. 't Waor de Nederlandse Limbörger Bart Brentjens dee hei op de Speule vaan 1996 in Atlanta de gouwe medaaje pakde.
1656
1653 - 1654 - 1655 - 1656 - 1657 - 1658 - 1659 thumb|right|262px|De repebliek van de lenj Pole en Litouwe op häör hoagdepuntj 1656 (MDCLVI) waor e sjrikkeljaor wat begós op zaoterdag op de Gregoriaanse kalender en e sjrikkeljaor wat begós op dinsdag op de Juliaanse kalender.
Schwyz (kanton)
Geografie
Schwyz ligk i g'ne geografische regio Binne-Zjwitserlank (Innerschweiz) tusje d'r Zugersee, 't Meer va Luzern, en 't Meer va Zürich. 't Grens wieër aa de kantons Uri, Glarus, Sankt Gallen, Zürich, Zug en Luzern. De revere de Sihl en de Muota sjtruime durch 't kanton. Schwyz ligk aa g'ne noardelige rank va de Alpe. D'r hoeëgste berg is d'r Ortstock mit 2.716 meter.
Plaatsj
Schwyz is de hoofsjtad en hat bekans 15.000 lüj. Freienbach is evvel de groeëtste sjtad mit 16.000 iwuënesj. Anger plaatsj mit mieë as 10.000 iwuënesj zint Einsiedeln en Küssnacht am Rigi.
The Fame
Album
De volgende nómmere stoon op 't album.
Schwyz (kanton)
Distrikte
't Guëf zès distrikte in 't kanton:
Gesjichde
't Kanton Schwyz sjpieëlt 'ne wichtige rol i de gesjichde va Zjwitserlank. Dit kin me unger anger zieë aa de Zjwitserse vaan, die va dit kanton kunt. Op 1 augustus 1291 houw 't same mit Unterwalden en Uri 't Pakt van Rütli gesjlöate. Weil Schwyz 't wichtigste kanton woar, woeëd d'r naam van 't kanton vanaaf 1320 vuur de oetgebreide confederatie gebroek. Tusje 1798 en 1803 woar Schwyz ungerdeel va g'n Helvetische Republiek unger leiding va Napoleon Bonaparte. Vanaaf 1803 is evvel Schweiz de officiële benaming, meh de ouw benaming, 't wape en de vaan had e behote.
Schwyz is en woar e semlig katheliek kanton. De Reformatie woeëd hei neet geaccepteerd en i d'r sjlaag um Kappel woeëd e gans leger unger leiding va d'r reformator Huldrych Zwingli versjlage, oeë bei d'r Zwingli zelf sjtorf. De sjpanninge tusje kathelieke en protestante kame obbenüts trük i d'r Sonderbundskreeg in 1847. In 1848 woeëd 't kanton noa de protestantste uëverwinning wier samegeveug bei d'r bond.
Bevólking
Va de iwuënesj kalt bekans 90% Dütsj en 6,1% 'n anger sjproak. Óch 't Servo-Kroatisch en 't Albanees weëde durch respectievelig 2,1% en 1,9% gekald. 72,2% is katheliek en 11,8% is lid va de Zjwitsers-Zwingliaanse kirk. 4,3% hangk d'r islam aa, dewiel anger religies nor e paar hóngerd lede hant.
Economie en toerisme
De agrarische sector is van aodsher wichtig vuur de lokale economie. 't Guëf hei óch meubelindustrie en de textielindustrie woar wichtig, meh is verzjwónge. 't Weltbekanke Zjwitserse bedrief Victorinox is gevestig in Ibach, kót bei g'n sjtad Schwyz.
Uppsala län
thumb|De ligking van Uppsala län in Zwede. Uppsala län is 'n provinsje inne Zweedse regio Svealand. Ze grèns ane provinsjes Stockholms län, Södermanlands län, Västmanlands län en Gävleborgs län en ligk ane Botnische Golf.
De houfstad is Uppsala. 't Oppervlak bedruueg 6.989 km²; 1,7% van 't gans oppervlak van Zwede. Op 31 december 2005 haw Uppsala län volges de Statistiska Centralbyrån 304.367 inwoeaners.
Gemèndjes
In Uppsala län ligke de volgendje gemèndjes:
Solothurn (kanton)
Solothurn (Duits: Solothurn, Frans: Soleure, Italiaons: Soletta, Reto-Roemaans: Soloturn) is 'n kanton in 't noordweste vaan Zwitserland. 't Gief gei kanton wat zoe'n grillege verdeiling heet. De exclaves Kleinlützel en Mariastein grenzen aon Fraankriek, de enclave Steinhof ligk in kanton Bern.
Èèsjde-Mergraote
Èèsjde-Mergraote (Nederlands Eijsden-Margraten) is sinds 1 januari 2011 'n fusiegemeinte in de Nederlandse provincie Limbörg. Ze woort gevörmp bestoon oet de aw gemeintes Èèsjde en Mergraote. Ze heet 25.882 inwoeners (per 1 juli 2021, bei gemeintes same) en 't oppervlak bedreug 78,77 km², daovaan 1,22 km² water.
Kerne
In de gemeinte ligke de kerne Bieëmele (Bemelen), Èèsjde (Eijsden), Groêselt (Gronsveld), Ikkelder (Eckelrade), Keer (Cadier en Keer), De Klonie (Mariadorp), Maer (Mheer), Mergraote (Margraten), Misj (Mesch), Norbik (Noorbeek), Oêsj-Moarend (Oost-Maarland), Tebannet (Banholt), Riêkelt (Rijckholt), Se-Gietere (Sint-Geertruid) en Sjuuëlder (Scheulder), wie ouch de naobersjappe Berg, Bergenhoëze (Bergenhuizen), Bruusjterbusj (Bruisterbos), Gastes (Gasthuis), Groeët-Welsde (Groot Welsden), Herkenter (Herkenrade), Hoekaasjtert (Hoog-Caestert), Hoontem (Honthem), Klae-Welsde (Klein Welsden), Ge Kruuts (Hoogkruts), Liebik (Libeek), Liekaasjtert (Laag-Caestert), Moarend (Maarland), Moersjelt (Moerslag), Oesj (Oost), 't Poelveld, 't Roeët ('t Rooth), Sint Antoniusbank, Sjei (Schei), Sjilberg (Schilberg), Terhoorsj (Terhorst), Terlinne (Terlinden), Termaar, Ulvend, Vroële (Vroelen), De Wesj (De Wesch), 't Wiethoês (Withuis) en Wolfses (Wolfshuis). 't Raodhoes steit in Mergraote, mèt e hölpsecretariaot in Eisde.
Historie
De gemeintes wèrkde al sinds 2006 inger same en höbbe daonao de wunselekheid vaan 'n fusie laote oonderzeuke. In 2008 beslote ze daomèt wijer te goon. 't Jaor dao-op stumde de provincie en 't Riek demèt in. Rei veur de fusie kin, veural veur Eisde, zien gewees tot me touwveuging aon Mestreech wouw veurkoume.
Börgemeisters
Woernummende börgemeister waor tot midde 2011 Jean Bronckers vaan 't CDA, teväöre börgemeister vaan Mergraote; sindsdeen is ziene partijgenoet Dieudonné Akkermans börgemeister.
Mès (meziek)
'n Mès is 'n mierdeilege, vocaol compositie die (in princiep) alle tekste vaan 't ordinarium (wat in alle of de mieste mèsse weurt gezoonge) bevat. De diverse deile vaan de mès zien bedoeld um op diverse plaotse vaan 'n mès gezoonge te weure. De versjèllende deile zien Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus en Agnus Dei; gans in 't begin woort ouch 't Ite missa est getoenzat, meh dat woort al vrij snel oongewoen. 't Gief diverse subtypes, wie missa brevis ('korte mès') en missa solemnis ('plechtege mès'); veur d'n inhaajd vaan de teks en plaots in de liturgie maak dat neet oet, al zal de missa solemnis dèks bij fiesteleke veringe weure gebruuk. 't Requiem is e gans bezunder typ: hei-in weurt neve 't ordinarium ouch 't proprium vaan de doejemès gezat.
Langen tied woorte de deile vaan 't ordinarium zelde of noets polyfoon gezat; me maakde allein organums vaan de bezunder mèsdeile (proprium) en deeg de gewoen mèsdeile gregoriaans. In de veertienden iew kaom dao verandering in: de meisters vaan de ars nova beveurbeeld (meh neet allein zij!) gónge ummer mie deile vaan 't ordinarium - die me jummers edersweek kós oetveure - mierstummeg te zètte. Oet dezen iew stamme ouch al complete mèsse (boe-oonder ein vaan Guillaume de Machaut), meh gebrukelek waor dat toen nog neet. Dat veranderde in de vieftienden iew. 't Groetste deil vaan de renaissance (te beginne mèt de Twiede Nederlandse Sjaol) waor de mès de belaankriekste vörm vaan compositie, boe 'n väölvoud aon componiste ziech mèt bezeghele. 't Woort noe ouch gebrukelek veur mèsdeile thematisch same te binde door 't gebruuk vaan 'tzelfde thematisch materiaol door de deile heer. De ierste generaties dege dit mèt de cantusfirmustechniek; later gaof 't parodiemèsse (mèsse die de meziek vaan 'n aander werk, dèks e wereldlek chanson, mèt alle stumme euvernaome en neet allein ein stum) en mèsse mèt doorgeïmiteerd contrapunt. Dat lèste typ woort de norm bij Giovanni da Palestrina, die ziene stijl door de kèrk es ars perfecta woort erkind en iewelaank es veurbeeld gol.
Boete de kèrk evels raakde de polyfonie nao 1600 in oongenao. Al gaw besloot me um ouch in de nui monodische stijl mèsse (en aander kèrkmeziek) te make. Zoe oontstoont de barokke mès mèt orkes (dèks mèt väöl blozers), soliste en koer. Polyfoon passages (fuga's) bleve veur sommege teksdeile de norm (Cum sancti Spiritu). Dit bleef ouch zoe in de klassieken tied, wie boete de kèrkmeziek polyfonie gans in oonbruuk raakde. Ouch diverse romantische en e klein aontal modern componiste höbbe mèsse gesjreve.