cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tachtigjaorige Oorlog
Geschiedenis
Nao 1576 greujde de noordelikke en zuidelikke Nederlenj echter sjteeds meer oet ein, veural omdet de protestantse reformasie in 't noorde deeper wortel hej gesjaote en 't machscentrum van’ne Habsburgse bejstuurders in de Leeg Lenj in Brussel loog. Tiedes de oorlog ontsjtong in 1581 de noordelikke Republiek der Zeve Verenigde Nederlenj, wo 't calvinisme de toon aangoof. In 1585 bezegeldje de val van Antwerpe de scheijing van Noord en Zuid. Ein hechte eenheid waas d'r euveriges nooit gewaes. De Zuidelike Nederlenj bleeve onger 't bewindj van eine landjvoog dae door de keuning van Sjpanje benumpdj waerdje. 't Katholicisme bleef dao de enige toegesjtaone godsdeens.
De eerste twintjig jaor van'ne oorlog waas de situasie veur de opsjtandelinge vriewaal sjteeds somber of wanhoupig, mer rondj 1590 keerdje 't tiej van'ne oorlog definitief ten gunste van'ne Republiek. De imperial overstretch van 't Sjpaanse Riek, de bekwaam militaire leiding van prins Maurits en de maritieme ekspansie van'ne Nederlenj, meistal ten koste van 't Sjpaans koloniaal riek, maakdje de oeteindelikke triomf meugelik van'ne Republiek, die zich ontjwikkeldje toet ein waereldmach. De 17e eeuw weurdj gezeen es de Goude Eeuw veur de Republiek op economisch, weitenschappelik en cultureel gebied. Veur de calvinisten waas det ouch de tied wo häöre politieke invloed groter waas den ooit d'rveur of d'rnao en de nauwe bandj mit 't Hoes van Oranje ontsjtong.
Elektricitèèt
thumb|right|Elektricitèèt kan gevaeërlek zieë. thumb|right|Elektrische oontlading. Elektricitèèt, in d'r vólksmoond dèk sjtroom geneumd, wert oondersjèjje in fenomene roond sjtatische elektrische laojinge, die werre besjtudeerd in de elektrostatica en bewaegende elektrische laojinge (sjtroom), die werre besjtudeerd in de elektrodynamica.
Elektricitèèt is geneumd nao elektron, 't Griekse waoërd vör barnsjtèè. Sjtatische elektricitèèt kan namelek werre opgewekt dör e sjtuk barnsjtèè över 'ne wólle lap te vrieve. De elektricitèètslieër hat hieël väöl technische toepassinge mäögelek gemakd. In de elektrotechniek wert de elektricitèètslieër dan ooch töt de uterste grenze verkènd en wieër oontwikkeld. In taegensjtèlling töt väöl ander natuurkundige versjiensele zeunt de versjiensele die mèt elektricitèèt te make haant dèk hieël nauwkeurig te maeëte en väöraaf te beraeëkene.
Zjuus wie vuur is elektricitèèt gèng miensjeleke oetveending, d'r miensj haat sjtroom alleng lieëre ópwekke, gebruke en beheerse. Elektricitèèt keumt ooch in de natuur vör, oonder mieë es bliksem. Sommige visje, zoewie d'r sidderaal, zeunt ooch in sjtaot sjtroom óp te wekke.
Kelpe-Olers
't Kelpe-Olers is 'n Centraal-Limburgs dialect det in Kelpe-Oler gespraoke wördj.
't Is moeilik te bepale waat noe 't echte Kelpe-Olers is omdet Kelpe-Oler 'n relatief noe dörp, mèt kleine omvang is. As se 't dialect waat gesproke wördj binne de aoj Kelpe-Olerse families mèt ein vergelieks, kömtj 't qua grammatica en woordgebroek aardig euverein.
Gelderse Vallei
De Gelderse Vallei is 'n landstreek in Nederland, op de grens vaan de provincies Utrech en Gelderland. 't Is e lieggelege gebeed tösse d'n Utrechsen Heuvelrögk en de Veluwe. 't Noordelek deil weurt ouch wel 't Eemland geneump. 't Gebeed umvat de groeter plaotse Amersfoort, Veenendaal, Ede en Wageningen; diverse veurstei vaan Amersfoort höbbe ziech de lèsten tied sterk oontwikkeld. Toch is ouch e groet deil vaan 't gebeed nog agrarisch. Allewijl is dat veural weiland, meh veural in de negentienden iew bleujde hei de touwbaksindustrie. De Gelderse Vallei heet in 't verleie väöl ermooj gekind. Religieus gezeen huurt e groet deil vaan 't gebeed bij de Nederlandse Biebelreem; dao weurt väöl ChristenUnie en SGP gestump. De dialekte vaan 't gebeed valle veur 't bèste deil oonder 't Wes-Veluws, al sprik me in 't zuie ieder Zuid-Gelderse dialekte die ouch al invlood vaan 't Utrechs vertuine.
Kelpe-Olers
't Kelpe-Olers is vriewaal 't zelfdje dialect as in Èl, Hunsel en Leivere gesproke wördj. Dit aoje dialect verangertj langzaam omdet d'r steeds mieër versjillendje mènse mèt versjillendje dialecte komme woeëne.
Överkalix
Överkalix is 'n gemèndje in Norrbottens län, Zwede. De gemèndje tèltj 3.845 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 2.791,96 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 1,4 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
5,44% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Nathália Rodrigues
Nathália Cataldo Rodrigues (Bariri, gebore 9 december 1980) is 'n Braziliaanse actrice.
Sjlaagwerk
Sjlaagwerk is 't trommelkorps dat veur 'n fanfaar of hermenie löp. Sjlaagwerk verwies ouch nao de sjlaaginstrumènte in 't algemein.
Dees drumband besjteit oet klein of depe en sjerpe trommele, 'ne euverslaag, twiè pauke en e sjtèl dèksele. Same vörme ze 'n tamboerkorps.
Akrotiri en Dhekelia
thumb|right|Ligking vaan Akrotiri en DhekeliaAkrotiri en Dhekelia zint soevereine bases van 't Vereineg Koninkriek in Cyprus, ein vuurmaolige Britse kroenkolonie. Akrotiri lik in 't zude van 't eiland, bie de sjtad Limassol (of Lemesos). Dhekelia ligk in 't zuudoeste, bie Larnaca. Allebei de gebeder omvatte zoewaal militaire bases as boereland en nog get residentieil land. Akrotiri weurt ómgaeve doer 't territorium gecontrolierd doer de Republiek van Cyprus, en Dhekelia grenst aan de VN-bufferzone en 't territorium gecontrolierd doer 't Turkse deil van 't eiland (Turkse Rippebliek van Noerd-Cyprus).
Kössedeek
thumb|right|250px| Ein kössedeek, nog deils óm 't kösse heen Ein kössedeek (Nederlands: kussensloop) is ein hoes die óm ein kösse wirt gedaon. Ze is meistal gemaak van sjtóf of zieje en deent es besjerming van ’t kösse zelf. Tiedes 't gebruuk wirt de sjloop nöt en kènt gemekkelik verwisseld waere óm ze te wesje, zoadat 't kösse zelf neet gewesje hoof te waere, aangezeen dit door zien völling nogal meujlik is.
Doorgaons heuërt de kössedeek in ein set biej ein dèkbèdeuvertrek en is in 't zelfde dessin geprint.
Etymologie
’t Woorddeil kösse is aafgeleid van ’t middehoagduutsj küssen en ’t middenederlands kissen. ’t Woorddeil deek kump van ’t middenederlands teke of tiek, die weer zint aafgeleid van ’t latiense thica dat sjteit veur ómhulsel. Zoa is ’t middenederlandse woord kissenteek óntsjtaon wo ós woord kössedeek van is aafgeleid. In sómmige plaatsje in Limburg wirt ouch waal van kösdeek gesjpraoke.
Valbrök
thumb|right|240px|Animatie van ein valbrök 'n Valbrök is ein bewaegbaar brök die roteert óm de horizontaal y-as, loadrech op 't waegdèk.
De valbrök kump veurnamelik veur biej kesjteële, mer ouch waal biej sómmige sjtadspaorte is de valbrök toegepas. De valbrök verbundj 't kesjteël of de sjtad mèt 't ómligkend gebeed. Es de brök is geäöpend en dus verticaal sjteit, is 't kesjteël of de sjtad aafgesjlaote van de boetewaereld.
Aan allebei de puntje van de vrieje kantj van de valbrök zit eine kabel. Via tweë gate in de moer (of ómmoering) van ’t kesjteël of de sjtadsmoer zint dees kabele verbónje mèt ein oprolmechanisme. Mèt behölp van dit oprolmechanisme wirt de kabel opgerold en de brök op dees meneer ómhoaggetrokke. Oet de valbrök is later de ophaolbrök óntsjtaon. In taengesjtèlling tot de valbrök haet de ophaolbrök taengegewich, zoadat 't äöpene van de brök väöl minder energie kos.
Brónne
Henk de Jonge en Nico Muyen, 2000 jaar Beweegbare Bruggen, Uitgeverij Elmar B.V., Rijkswijk MXMV, ISBN 90-389-0286-7
Beaudignies
De gemeinte is 7,92 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 561 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 71 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Elsdorf
Elsdorf, neet te verwarre mèt Elsdörp, is 'n Rienlandse gemeinte in de krink (Kreis) Rien-Erf-Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Zie is de innegste stadsloeze gemeinte in de Krink, en steit in de streek bekind es 't einegste euverbliefsel vaan 't platteland tösse Kölle en Dure. Me zuut hei dus 'n veize euvereinkoms mèt 't Limbörgs Heuvelland. De streek roontelum Elsdorf is inderdaad hendeg verstedelek. Mèt häör 66,17 km² en 20.991 inwoeners (2014) gief 't evels toch nog 'n bevolkeringsdiechte vaan 317 de veerkante kilometer.
't Op 76 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 14 oortsdeile.
Bad Honnef
Bad Honnef (bis 1960 Honnef) is e Rienlands stedsje in de krink (Kreis) Rhein-Sieg-Kreis, in Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt zien 48,17 km² en 24.845 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 516 de veerkante kilometer.
't Op 75 meter huugde ligkend pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe.
Leandra Leal
Leandra Rodrigues Leal Braz e Silva (Rio de Janeiro, 8 september 1982) is 'n Braziliaanse actrice.
Ridderzaal (kesjteël)
'ne Ridderzaal sjteit meistal veur 'ne groate representatieve zaal in ein börch, ein kesjteël of ein heërehoes, en wirt taengewoordig dèks es feëszaal gebruuk of veur ’t hawwe van concerte, vergaderinge of tentoasjtèllinge. In de literatuur wirt deze zaal soms ouch waal aangeduud es verzamel- en feëszaal in kloasters of raodhoeze.
’t Begrip ridderzaal kaom veur ’t eësj veur biej de kesjteëleromantiek in de 19e eeuw, in middeleëuwe en de vreuge nuje tied waas de beteikenis nog neet gebrukelik. Dit waas gebaseert op de romantiserende veursjtèlling dat ’t riddersjap van eine landjsheër in de groate ruumde van ein kesjteëlgeboew biejeinkaome óm te vergadere en te euverlègke. In taengesjtèlling mèt de lètterlikke beteikenis höbbe ridderzale daoróm meistal gaar niks mèt ’t ridderdóm te make, en waere ouch gewoon halle dèkser zoa geneump. Behauve ein militaire of defensieve functie waas 't kesjteël ouch de weuning van de kesjteëlheër en zien femielie, zien perseneël en soldaote van zien machsgebeed. In dees kesjteële moosjte hoag gaste waere óntvange. De kesjteële hejje dèks eine representatieve zaal in gebruuk veur dat doel wo-in biejeinkómste en vergaderinge mer ouch feëste woorte gehawwe. De zaalboew is meistal rechhokig, in de Romaanse tied veurzeen van balkeplafónje óngersjteund door pielers of zule, in de gotiek meistal euverwelfd.
Linay
Linay ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
Maisoncelle-et-Villers
Maisoncelle-et-Villers ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
Namesdaag
Es emes drager ies van 'ne veurnaam, dae 't zelfde ies of 'n aafkorting van eine bepaalde heilige, ouch waal petroanheilige geneump, woort op dae sjterfdaag ziene of häöre namesdaag gevierd. 'n Oetzóndering ies Sint Jan of Johannes de Duiper. Daovan weurt de geboortedatum gevierd en dae ies 24 juni. In de jaore 70 van de 20e ièw ies de viering van de namesdaag in ónbroek geraak. De verjäördaag van de eige geboorte krieg saer dan alle aandach.
Maisoncelle-et-Villers
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Sedan, in 't noordoaste van de Franse Ardenne, bie de Belzje grens mèt de Welsje provincies Henegouwe (Hainaut) en Luxembörg (Province de Luxembourg, dus neet 't land Luxembörg). Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 69 luuj op 'n oppervlaak van 11,08 veerkante kilometer en daomèt goof 't 6,2 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -0,36% de jaor.
Namesdaag
Kèrmes ies 'n jaorliks truukkómmend fiès, dat dèks gevierd weurt ter gelegenheid van de namesdaag van de petroanheilige van 'n parochiekèrk.
Bornheim
Bornheim is e Rienlands stedsje in de krink (Kreis) Rhein-Sieg-Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). De stad weurt in 't weste door de Erf gesjeie vaan de Rien-Erf-Kreis en in 't ooste door de Rien gesjeie vaan 't stedsje Niederkassel. Mèt häör 82,69 km² en 46.437 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 562 de veerkante kilometer.
't Op 62 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 14 stadsdeile.
Pruses
Mit Pruses (of Pruusjes) kónne versjillende dinge bedoeld waere.
Pruses es angere naam veur Duitslandj
In Nederlands Limburg weurt Pruses döks es synoniem veur Duitslandj gebroek. Det kump ómdet 't gebied ten oeste van Limburg, waat noe bie de Bóndjsrepubliek Duitslandj huuert, vanaaf 't bestaon vanne provincie Limburg toet aan 't inj vanne Twieëdje Werreldoorlog bie Pruses huuerde. Pruses waas ouch 't grotste landj binne 't Duits Riek.
Fugging
Naam
Door de aanhaldende aandach en veural umdet de borde zoeë dök gestaole woorte, besloot de gemeinte de naam in Fugging te verandere. Dees verandering ging per 1 jannewarie 2020 in. In 't Beiers-Oeësterieks dialek woort de plaatsnaam altied al zoeë oetgespraoke. Waal is 't verwarrend det in de gemeinte Obritzberg-Rust ouk 'n dörpke Fugging leet.
IP-adres
'n IP-adres is 'n unieke serie van getalle, zoeget wie e tillefoennummer, gebroek doer apparate (meistal computers) om einanger te vinge as d'r informatie weurt gesjtuurd uver IP-netwerke zoas 't internet. Aan de hand van IP-adresse weite computers woe informatie heen mot weure gesjtuurd, en vuur 't apparaat dat de informatie ontvank dat 't 't doel is. E verbeild van 'n IP-adres is 207.142.131.236. Domeinname wie li.wikipedia.org weure via 't Domain Name System omgezat in IP-adresse.
IPv4/IPv6
Tot veur einegen tied woort veurnaomelek gebruuk gemaak van IPv4, oftewel de veerde versie vaan 't IP-protocol. Dit protocol geit oet vaan 'n 32-bits adres, 't gief dus 232 (oongeveer 4,3 mieljard) versjèllende IP-adresse. Intösse is gebleke tot dit väöls te wieneg is. Eder internet-gebrukend apparaat heet jummers 'n IP-adres nudeg (bedink tot 't in Nederland allein al 3 mieljoen smartphones gief ). Daorum is 'n nui versie vaan 't IP-protocol oontwikkeld die IPv6 geneump weurt. In IPv6 weurt gebruuk gemaak vaan 128-bits adresse. Dit zörg veur 340 undecieljoen adresse, oftewel 3,4 x 1038.
Nigeria
Nigeria is e land in Wes-Afrika mèt wiedoet de groetste bevolking vaan Afrika en 'n groete versjeieheid aon bevolkingsgróppe. In Nigeria vleujt de Niger in d'n Atlantischen Oceaan oet. Nigeria grens aon Benin, Niger, Tsjaad en Kameroen. Hoofstad is Abuja, meh Lagos is väöl groeter en economisch nog ummertouw de belangriekste plaots. Nigeria, veurheer, 'n Britse kolonie, maakde nao de oonaofhenkelekheid in 1960 meujeleke jaore door, mèt groete ermooj, oorlog en chaos. Nog ummertouw is 't land erm en instabiel, meh in de nuien iew maakde 't land 'nen euvergaank nao laankdorege democratie en 'ne sterken economische greuj door. Sinds 2014 is 't de groetste economie vaan Afrika; wereldwied is Nigeria de twintegste economie.
Bestuurleke indeiling
Nigeria is ingedeild in 36 staote. De hoofstad Abuja vörmp e territorium op ziech.
Demografie
Nigeria kint neet minder es 250 stamme. De veurnaomste zien de Hausa, de Peul, de Yoruba, de Igbo en de Ijaw. Väöl vaan dees volker höbbe hun taol behawwe, meh de mieste kinne allewijl neet mie hun traditioneel religie: 't noorde is gans islamitisch, 't zuie christelek. Mer 10% hingk nog 'n traditioneel religie aon.
Historie
In de late middelieuwe en de Vreugmodernen Tied woort Nigeria gedómmeneerd door 't Kanem-Bornuriek. Pas in de late negentiende iew begós Groet-Brittannië interesse in 't gebeed te kriege en in 1901 woort 't protectoraat Nigeria opgeriech, wat in 1914 'n gewoen kolonie woort. Naotot vaanaof de jaore veerteg beweginge vaan nationalisme opkaome verkraog 't land op 1 oktober 1960 oonaofhenkelekheid. Zès jaor later kaom 't land oonder 'n militair dictatuur. Nao jaore vaan dictatuur en 'ne guerilla vaan de Igbo's woorte in 1979 weer verkezinge gehawwe. Vaan 1983 tot 1999 waor Nigeria obbenuits 'n dictatuur, bis d'n dictator nao jaorelang binnelandse en boetelandse pressie mós aoftrejje.
Nao 1999 bleef 't land vrij vaan staotsgrepe. De ierste verkezinge verlepe chaotisch en volgens woernummers neet gans ierlek, meh de verkezinge vaan 2011 (boebij Goodluck Jonathan woort herkoze es president) en 2015 (boebij Jonathan 't aoflag tegen zienen oetdager Muhammadu Buhari) woorte alum es veurbeeldeg gepreze. Oonderwijl verkierde 't islamitisch noorde in doorloupende chaos door de opkoms vaan 't islamistisch terrorisme. Veural de terreurgróp Boko Haram, sinds 2015 trouw aon IS, struide hei doed en verderf. Ouch in 't midde, boe christene en moslims ziech treffe, kump 't nog doorloupend tot geweld.
Elisabeth (biebel)
thumb|left|250px|Maria bezeuk Elisabeth: de visitatie, gesjilderd door [[Domenico Ghirlandaio|Ghirlandaio Domenico]] Elisabeth oet de biebel, ies de vrouw van de preester Zacharias. Op ouwere laeftied kreeg zie 'ne zoon dae Johannes woort geneump. Dit ies de latere Johannes de Duiper of Sint-Jan. Zie waor oet 't gesjlach van Aäron en ein niesje van Maria, de mam van Jezus.
In 't Evangelie volges Lucas (1, 39-56) sjteit de visitatie van Maria aan Elisabeth besjreve.
Isabel
Övertorneå
Övertorneå is 'n gemèndje in Norrbottens län, Zwede. De gemèndje tèltj 5.174 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 2.381,35 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 2,2 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
21,84% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Concorde
thumb|250px|Landende Concorde De Concorde is neet 't eerste operationele supersonische verkeersvleegtuug. De Russische versie, de Tupolev Tu-144 Charger waas ongeveer twee maondj eerder. Maar de Concorde bleef väöl langer in deens.
Gesjiedenis
De Concorde waerdje in de jaore '60 ontwikkeldj in ein samewerking tösse Aérospatiale (Frankriek) en British Aerospace (Ingelandj). De eerste vluch van 't Franse prototype waas op 2 meert 1969. Eine maondj later, op 9 april, vloog 't Britste prototype. De Concorde waerdje ontwikkeldj om miense sjnel mit de VS te verbinje en de vleegtied te halvere (van ongeveer 6 nao 3 oer) door mit ein hoger sjnelheid te vleege. 't Vleegtuig vloog ver baoven al 't anger vleegverkeer en haoldje, door häör aërodynamische vorme, 2x de sjnelheid van 't geluid (Mach 2.0). De orders leepe op en bienao eeder grote vleegmaatschappie wol d'r eine höbbe. Maar de motors waare neet zunig en 't vleegtuug kos door hoog prieze geine wins maake. Daorom besjlote vriejwaal alle maatschappieje häör orders te annuleren, op British Airways en Air France nao. Singapore Airlines haetj ouch nog eine tied met eine Concorde gevlaoge, maar dae is nooit in häör bezit gewaes.
Crash
Nao 2000 ging 't bergaaf mit de Concorde. Op 25 juli 2000 crashte eine Concorde van Air France. 't Vleegtuug waas opgesjteege van Charles de Gaulle (Paries) toen ein sjtuk metaal van eine DC-10 de bandj raakdje en vervolgens de brandjsjtoftank. Hiejdoor verloor de Concorde brandjsjtof dae direct in de motor waerdje verbrandj. De Concorde kos gein heugdje meer maake en wie eine enorme vuurbal kwaam d'r terech op ein hotel wobiej alle 100 inzittenden omkwaame. Op de grondj waare d’r 4 dooie en väöl. Na de aansjlaeg van 11 september in New York, ging ‘t nog sjlechter mit de Concorde. In 2003 maakdje Air France en British Airways bekindj neet langer meer door te vleege mit 't vleegtuug. British Airways vloog toet oktober 2003 mit dit legendarische vleegtuug.
Technische gegaeves
Lengte: 62,20 m.
Breidte: 25,50 m.
Heugte: 11,40 m.
Beaumont-en-Cambrésis
Beaumont-en-Cambrésis is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59540.
De gemeinte is 3,31 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 441 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 133 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
McDonnell Douglas MD-11
thumb|250px|MD-11 in deens va Martinair De McDonnell Douglas MD-11 (ouch bekindj es Boeing MD-11) is eine driemotorige widebody dae oet de DC-10 ontsjtange is. De MD-11 is langer (5,70 m.), haetj ein moderner cockpit, sjtillere en zuiniger motors en ein groter vleegbereik (dit weurdj meugelik gemaaktj door de winglets aan’ne vleugeltippen) dan de DC-10. De MD-11 weurdj in taegensjtelling toet de DC-10 door maar twee pilote gevlaoge.
Nico Freriks
Nico Freriks (Uden, 22 december 1981) is 'ne Nederlandse volleybalinternational dae in Haors ópgreujde.
Nico Freriks makde in 2004 deel oet van 't olympische Nederlandse volleybal team. E haat in de aafgelope jaore bie de vólgende clubs gesjpeld: Hovoc, Facopa v.c. Wieërt, SSS Barneveld, Noliko Maaseik, Omniworld Almere, Hypo Tirol Volleybal, Knack Randstad Roeselare.
McDonnell Douglas MD-11
Anger versies
Van de MD-11 zeen versjillende versies versjene. Zo ontsjtong d’r ein vrachvleegtuug (MD-11F), ein combiversie (MD-11C) en eine mit vergroot vleegbereik de MD-11ER.
Technische gegaeves
Lengte: 61,2 m. Breidte: 51,7 m. Heugte: 17,6 m. Kruutssjnelheid: 945 km/u Vleegbereik: 12600 km.
Mispel
Mispel haet mieëdere beteikenisse:
Maria Magdalena
thumb|right|[[Titiaan: Maria Magdalena (1533)]] thumb|270px|left|[[Calvarie mèt o.m. Maria Magdalena bie de Grot in La Ste-Baume (Provence)]]
Maria-Magdalena ies 'n katholiek heilige. In de biebel sjteit te leze dat dees Maria oet Magdala vandaan kump. Tegewoordig ies dat el-Mejdel aan 't meer van Genesareth bie Tiberias. Zie sjloot ziech aan bie de volgelinge van Jezus Christus. Zie waor aanwezig bie zien sjterve aan 't kruus, de kruusaafnumming en de begreffenis. Maria-Magdalena waor ouch ein van de 3 Maria's, die Jezus wolle goon zauve in zien graaf, dat toen laeg woort aangetroffe. De wir opgesjtange Jezus zou es ièrsjte aan häör versjene zin.
Legendes, feite en cultuur
Al praekend door de Provence (Frankriek) kump Maria Magdalena in de pelgrimsplaats La Ste-Baume. 33 Jaor zal zie hie, einzaam in gebed en meditatie, es kloezenaerster doorbringe in 'n grot, die ziech op 945m huègde in 't massief de la Baume bevingk. Baume beteikent in 't provencaals: grot. Dees ies haufrónd en mèt miè es 100 m². Vanaaf de 1e ièwe weurt de plek 'n baevaartsoord. De relieke van de heilige, aafkómstig van St-Maximin, bevinge ziech rechs neve-n 't altaor. De grot weurt, saer de 13e ièw, ónderhoute door de broedersj van de Dominicaner orde. Volges 'n oud gebruuk sjtapele verloofde sjtèller op weeg nao de grot 'n aantal sjtein opein. 't Aantal sjtein geuf aan wieväöl kinger 't paar later zouwe wille höbbe. In de crypte van de basiliek van St-Maximin-la-Ste-Baume, gelege in 't dal, sjteit de sarcofaag woa-in de heilige begrave zou zin.
Kèrkelike fièsdaag
De fièsdaag, herdinking van de sjterfdaag van Maria Magdalena (namesdaag), weurt gevierd op 22 juli. Op dae daag trèkke van aods-her de Roma nao St. Maries de la mèr um Maria Magdalene te ieëre. Van Marie Béthanie op 4 juni. In de beeldende kuns weurt zie aafgebeeld es 'n vrouw mèt lang roa haore, mèt in häör heng 'n flesj parfum en of 'n book en sóms aan de veut 'ne doadskop.
Aopen óngerónjen achterklinker
d'n Aopen óngerónjen achterklinker of óngerónjen aopen achterklinker is 'ne klinker dae in väöl gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is. In transcripties wuuert döks ouch gebroek, es wiejer óngersjied neet nuuedig is.
Kènmirke
Kènmirke vannen aopen óngerónjen achterklinker zeen:
Limbörgs
In 't Limbörgs kump d'n aopen óngerónjen achterklinker veur in väöl dialekte. Inne meiste dialekte is t'r de korte "a", meh veur väöl dialekten ouch de lang "aa". Bie de meiste Limbörgse dialekte wuuert de korte "a" lichtelik nao veur oetgespraoken en döks nag waal gecentraliseerd, wie in 't Mestreechs. In Naord-Limbörgs wuuert de korte "a" nag wiejer nao veur oetgespraoke.
In 't Mofers guldj t'r es de standerdoetspraok vanne korte <a>, al wuuert t'r get mieë nao veur getroch veur nasale.
't Haëmets is uniek in det 't e kóntras maak tösse d'n aopen óngerónje veurklinker, d'n aopen óngerónje centrale klinker ennen aopen óngerónjen achterklinker.
Beaurain
De gemeinte is 1,01 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 234 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 232 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Elisabeth van Thüringen
thumb|left|250px|Elisabeth in de [[kèrk (geboew)|kèrk van Valkeberg ]] Elisabeth van Thüringen waor 'n dochter van Andreas II van Hongarije. Gebore in Sarospatak, Hongarije in 1207 en gesjtorve in Marburg op 17 november 1231.
Zie trouwde in 1221 met Lodewijk IV van Thüringen en kreeg 3 kinger. Door häöre beechvader, Koenraad van Marburg, woort zie geistelek beinvlood. Bie de groate hóngersnoad in 1226 holp ze de erm luuj op 'n heldhaftige wies. In 1227 woort ze weduwe umdat Andreas op weeg nao de kruustochte sjtorf.
Elisabeth woort toen oet häör kesjtièl, de Wartburg, verbanne en weggesjtuurd, meh door bemieddeling van o.a. paus Gregorius IX kreeg ze geld en good in Marburg. Daovan leet zie 'n Franciscus-hospitaal boewe, woa-in zie zelf kranke en erm luuj ging verzörge. Veer jaor nao häöre doad woort zie door paus Gregorius heilig verklaord.
McDonnell Douglas DC-10
thumb|250px|DC-10 De driemotorige DC-10 is ein widebody vleegtuug det de maatschappieje ein gevarieerde capaciteit kos beeje. ‘t toesjtel haaj ein groter capaciteit dan de Boeing 767, maar ein kleiner dan die van de Boeing 747.
Indo-Iraanse spraoke
De Indo-Iraanse spraoke vörme de oeastelikste laevendje spraoktak vanne Indogermaanse spraoke en sprèdj oet van Törkieje toet aan 't oeastelikste puntj van India. Deze spraoktak besteitj oet drie spraokfemieljes, namelik de Indo-Arische spraoke (mit naam in Zuud-Azië), de Iraanse spraoke (mit naam in Zuudwès- en Centraal-Azië) enne Nuristanispraoke, 'n groep spraoke vanne Afgaanse pervinsie Nuristan. De litste groep woort vreuger es 'n óngerdeil vanne Dardische spraoke ('nen tak van 't Indo-Arisch) gezeen.
McDonnell Douglas DC-10
Gesjiedenis
't Eerste prototype maakdje de eerste vluch op 29 augustus 1970 en waerdje sjnel daonao geleverd.
Indo-Iraanse spraoke
Kènmirke
Vernujige die dees spraoke deile mit anger Indogermaanse spraoke die de satemklankverangering höbbe zeen:
McDonnell Douglas DC-10
Gesjiedenis
De series DC-10-10, DC-10-15 en DC-10-20 hejje ein hoofgesjtel mit twee gesjtelle mit elk veer wiele. Later versies kreege tösse dees twee ein extra gesjtel (mit twee wiele) d’rbie omdet d’r extra brandjsjtoftanks waare ingeboewdj ter vergreuting van ‘t vleegbereik (meer brandjsjtof is ein zjwaorder toesjtel). Naodet d’r in eine korte tied ein aantal grote ongelökke plaatsvonje, waerdje d’r ein ongerzeuk ingesjteldj. ‘t Toesjtel bleek allemaol mankemente te höbbe en ‘t succes van de DC-10 leek veurbie. Mer naodet Douglas mit de verbaeterde DC-10-30 kwaam, wonne ze langsaam ‘t vertroewe van’ne passagiers en maatschappieje trök. Naodat McDonnell en Douglas fuseerden toet McDonnell Douglas, waerdje d’r ein nuuj toesjtel op’pe mert gebrach. Dit toesjtel de MD-11 waas langer en hej ein groter vleegbereik waat door nuuj motors en winglets meugelik waerdje gemaak.
Indo-Iraanse spraoke
Kènmirke
Vernujige gedeildj mit 't Grieks:
McDonnell Douglas DC-10
Anger versies
De KDC10 dae weurdj gebroek es tankvleegtuug door de Keuninklikke Lochmach is ouch aafgeleidj van de DC10
Indo-Iraanse spraoke
Kènmirke
Vernujige die bepirk zeen toet 't Indo-Iraans:
McDonnell Douglas DC-10
Technische gegaeves
Lengte: 55,50 m.
Indo-Iraanse spraoke
Indeiling
Hie-ónger volg 'n lies mitte veurnaamste subgroepe van 't Indo-Iraanse spraoke. Spraoke die 'n apaarte pagina op dees Wikipedia höbbe staon achtere subgroep vermeldj:
McDonnell Douglas DC-10
Technische gegaeves
Breedte: 50,40 m.
Heugte: 17,76 m.
Vleegbereik: 7500 km.
Gulpe-Wittem
Gulpe-Wittem (Gulpen-Wittem op 't Nederlands) is 'n Zuud-Limburgse gemeinte in 't Heuvelland; same met de gemeintes Mergraote, Valkeberg en Vols vörmp ze daovan 't groatste deil. De gemeinte besjteit oet 73,38 km² en hou op 1 januari 2006 14.390 inweunersj, verdeild euver väöl kerne. De belangriekste brón van inkomste en employement ies in dees gemeinte 't toerisme en de beerindustrie (Gulpe, Wielder).
De plaatse in de gemeinte Gulpe-Wittem höbbe saer 2009 plaatsnaamborde, mèt de Limburgse naam, de Nederlandse naam en ouch nog 'n "welkom" en "adieë" bie 't in- en oetgoon van 't dörp of gehuch.
Dörper en gehuchte in de gemeinte
Dörper, gehuchte en buurtsjappe:
Jean Nelissen
Jean Nelissen (Gelaen, 2 juni 1936 - Mestreech, 1 september 2010) waas 'ne Nederlandse sjportjournalis.
Hae waas jaorelang chef sport bie 't dagblad De Limburger mèr hae woort veural bekend es TV-versjlaaggaever van 't fitserenne bie Sjtudio Sjport bie de NOS.
De Neel, zoaes hae door ziene collega Mart Smeets altied geneump weurt, is eine van de bekèndste wielercommentatoren en -versjlaaggaevers van Nederland. Hae is befaamd óm zien encyclopediesje kènnis van de gesjiedenis van 't fitserenne.
Nelissen sjreef 23 beuk, waorónger De bijbel van de Tour de France, waoin ónger mae alle oetsjlaeg oet de Tourgesjiedenis staon vèrmeld. Tot en mèt 2007 versjeen hae nog op tilliviezie en maakde hae korte filmpkes veur 't programma De Avondetappe dat jeder jaor wirt oetgezónde in de waeke dat de Tour wirt gereeje. Tegewoordig is Nelissen minder actief. Waal sjrief 'r nog columns veur 't Dagblad de Limburger en artikele veur 't maondjblaad Wieler Revue.
Nelissen is de bedènker van völ oetdrökkinge die mèt 't fitserenne van doon höbbe, zoaes reglementair uit het wiel rijden.
Immanuel Kant
thumb|right|Immanuel Kant Immanuel Kant (Keuningsberg, 22 april 1724 - 12 februari 1804) waor 'ne Duutsje filosoof.
Danny Nelissen
Daniel Wilhelmus Maria (Danny) Nelissen (Zitterd, 10 november 1970) is ènne veurmalige Nederlandse fitserenner.
Immanuel Kant
Biografie
Kant woort gebore es zoon van 'ne zadelmeker. Vanaaf 1740 sjtudeerde hae aan de universiteit in Keuningsberg, ièrsj theologie, meh al gauw sjtapde hae euver op filosofie en natuurweitesjappe. In 1755 promoveerde hae en woort docent aan de universiteit. Vanaaf 1770 waor hae hoagleraar in de logica en de metafysica.
Elisabeth van Portugal
thumb|right|Elisabeth van Portugal Elisabeth van Portugal (Port. en Sjpaans: Isabel[la]) waor 'n dochter van de keuning van Arágon, Peter III en ies heilige in de Roams-Katholieke kèrk. Zie woort gebore in Estremoz in 1271 en gesjtorve op 4 juli 1336. De duipnaam Elisabeth kreeg ze van häör oudtant Elisabeth van Thüringen. Zie trouwde mèt keuning Dinis van Portugal.
Danny Nelissen
't Jaor daonao behaolde hae zien groatste succes oet zien ganse loupbaan; in Colombia wórt hae waereldkampioen op de waeg bie de amateurs. Daomit waas hae teves de lètste waereldkampioen in dees categorie, ómdat de UCI in 1996 de amateur-categorie verving door de espoirs-categorie. Die euverwinning leverde 'm de verkezing tot Sjportman van 't jaor op.
Immanuel Kant
Filosofie
't Bekèndste werk van Kant ies Kritik der reinen Vernunft oet 1781. Kant probeert hie-in de vraoge "Wat weite veer?" en "Wie weite veer dat?" te beantwoorde.
Nandrin
Euverig kèrne
Saint-Séverin, Villers-le-Temple en Yernée-Fraineux.
Malandry
Malandry ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
Elisabeth van Portugal
Zie weurt de 'ingel van de vrae' geneump, umdat zie ziech inzat veur vrae ónder de vorste. Twiè hospitale zint door häör gesjtiech in Santarém en in Leiria. Wie ze weduwe waor in 1325 trok ze ziech truuk in 'n kloaster van de orde der Clarissen in Coimbria.
Grieke
De Grieke (van 't Letien: Graeci; Grieks: Έλληνες, Éllines) vörmen 'n Indo-Europees volk det aafkump van Griekelandj en de eilenj dao róndjóm, esouch Cyprus, Albanië, Törkieje en Zuud-Italië. Ze deile de Griekse kultuur en kallen 't Grieks es häör modertaal. In Griekelandj make zie zoget 95% van de bevolking oet; de meiste Grieke beheure toet de Grieks-Orthodoxe kèrk.
Nandrin
Politiek
't Bestuur van Nandrin besteit oete kartelliest UPN (PS en MR) van börgermeister Joseph Nandrin dae de mieëderheid vanne zetels haet.
Elisabeth van Portugal
In 1625 ies Elisabeth heilig verklaord. De fièsdaag vèlt op 4 juli.
Immanuel Kant
Filosofie
Aan 't begin van 't book poneert hae de sjtèlling dat alle kènnis begint mèt ervaring. Meh 't zou kènne dat zoa'n ervaring al get samegesjtèlds ies, namelik de indrukke van boetenaaf en get wat oos versjtand dao-aan toevoog. Daorum maak Kant 'n óndersjeid tussje de woarnumminge, die a posteriori in 't versjtand terech kómme, en de vörme die a priori in 't versjtand ziette. Woarnumminge were volges Kant gemodelleerd door 't versjtand. Zuver kènnis ies de kènnis a priori, es ze nog neet vermenk ies mèt get empirisch (oet de ervaring verworve).
Danny Nelissen
Daornao reej hae tweë jaor veur de Rabobank-ploog van Jan Raas. In de Tour de France van 1996 droog hae ein paar daag de bölkestrui. In 1997 naom hae weer deil aan de Tour mèr wórt hae door eine val tot opgaeve gedwónge. In 1999 kreeg Nelissen opnuuj las van zien hart, wódoor hae zien sjportcarrière abrup moosj beëindige.
Nandrin
Politiek
De volgendje persoeane maken deil oet van 't bestuur:
Immanuel Kant
Filosofie
Zuver kènnis ies volges Kant van empirische te sjeije door noadzakelikheid en algemeinheid. 'n Ervaring lièt allein mer zeen dat get zoa ies, meh neet dat 't algemein zoa zou moete zin. Dinger die noadzakelik en algemein zin, zint volges Kant a priori, want ze kènne neet oet de ervaring sjtamme. Veurbeelde van a priori gegeves zint ruumde en tied. Es me dinger besjouwt, kènt dat noats zónder ruumde en tied. Dinger wie ze ech zin ("das Ding an sich") zint ónkènbaar, allein hun versjieninge zint dat.
Danny Nelissen
Tegewoordig is hae TV-commentator bie Eurosjport sjpeciaal veur de oetzendinge van 't fitserennen en hae is ambassadeur van Stichting In Beweging Voor Genezing. Hae is ènne naef van wielercommentator Jean Nelissen.
Grieke
Waereldwied zeen d'r tösse de 14 en de 17 miljoen Grieke, veural in Griekelandj (taenge de 11 miljoen), mer ouch de Vereinigde Sjtaote (tösse de 1,3 en 3 miljoen), Cyprus (650.000), Duitslandj (395.000), Australië (380.000), 't Vereinig Keuninkriek (300.000), Canada (250.000) en Albanië (200.000). Väöl Grieke höbbe zich, same mit de Törke en anger mediterraan völker, in de jaore fieftig en sèstig vestig in Duitslandj.
Danny Nelissen
Belangriekste euverwinninge
1992
Grieke
Al sins de aadheid bewone de Grieke de kus van de Egeïsche en de Ionische Zee; dao weurt de Griekse taal al sins de brónstied gesjpraoke. De Aaj Grieke begóste al vreug mit 't sjtichte van kolonieje róndj de Middellandjse en de Zjwarte Zee, wo zie ouch handel hajje. Vreug kultureel centra wore Athene, Sparta, Thebe, Thessaloniki, Alexandrië, Smyrna en Byzantium. De Grieke sjtaon bekind veur häör biedrage aan kultuur, kóns, navigatie, literatuur, filosofie, politiek, arsjitektuur, meziek, wiskónde, weitesjap, vriejentiedsbesjtaejing, kaokkóns, sjport en technologie. De Griekse mythologie weurt nag altied väöl besjtudeerd. Same mitte Griekse kultuur haet die ouch de Romeine aanzeenlik beïnvlood.
Èèsjde
Vanaof 1982 waor de tot dow tow zelfsjtandege gemèjnte Groêselt (Gronsveld), oe aog Riêkelt bie huurde, iengedèjld bie Èèsjde. Sinds 2011 huurt Èèsjde bij de nuj gemèjnte Èèsjde-Mergraote.
Malandry
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Sedan, in 't noordoaste van de Franse Ardenne, bie de Belzje grens mèt de Welsje provincies Henegouwe (Hainaut) en Luxembörg (Province de Luxembourg, dus neet 't land Luxembörg). Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes.
Èèsjde
't Dialect en wäörd vins se trök ien dit woerdebook: http://www.mijnwoordenboek.nl/regio/Eesjdens
't Aontal ienwoeners van Èèsjde bedroeg in 2006 11.734 luj.
't Grongdoppervlak is 21,90 km².
Ien Èèsjde kumt de Maos Nederland binne.
Tusse 2006 en 2011 is de sjtaosie van Èèsjde neet ien gebruuk geweis. Mèr doer ut werk van 'nne aktiegroop sjtoppe d'r wir treine bie de sjtaosie. Venaof 11 december 2011 is de sjtaosie aongesljoeëte op de lijn van de NMBS (Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen) tusse Mesjtreech en Luuk.
Dörpe en gehuchte in de vreugere gemeinte
Dörpe en gehuchte:
Bezeenswjèrdig
thumb|right|Kesjtièl Èèsjde
Malandry
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 79 luuj op 'n oppervlaak van 6,87 veerkante kilometer en daomèt goof 't 11,5 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -2,7% de jaor.
Èèsjde
Insignes
120px|thumb|'t Waope van Èèsjde vuur de fusies van 1982.
De aw sjieëpebank Èèsjde had gein ech waope, meh veurde ien zing zegele wel altied 't Bourgondisch kruus en Sint-Christijn. De hierlekheid hoert venaof 1430, wie de resj van 't Land van Valkeberg, bie de Bourgondische Staot, en laog sinds 1548 in de Bourgondische kreits van 't Heileg Roems Riek.
Op 16 juli 1983 kreeg Èèsjde 'n nuj waope; dit is wat ien de tabel sjteit:
Danny Nelissen
Belangriekste euverwinninge
1996
Sint-Jan
Sint-Jan of Sint-Johannes kènt verwieze nao:
Kreeg in Hoeëg-Karabach (2020)
D'r Kreeg in Hoeëg-Karabach woar e conflik tussje Azerbeidzjan enerzieds en de Rippebliek Artsach en Armenië angerzieds rónkum de regio Artsach. 't Is de mieës recente escalatie van 'n aod conflik um dees regio, die de jure óp 't grónkgebeed van Azerbeidzjan ligk, mar de facto al seër d'r wapesjtilsjtand van 1994 weëd besjtuurd durch Armene. Artsach weëd bekans oetsjletend durch Armene bewoeënd. 't Is de groeëtste escalatie seër d'r kreeg van 1988-1994, wie Artsach de ónaafhankelikheed oetreep. Doavuur goof 't 'n Azerbeidzjaanse minderheed in Artsach en 'n groeëte Armeense minderheed in Azerbeidjzaanse sjteë, mar pogroms en etnische zuveringe hant bei leng gooddeels mono-etnisch gemaak.
Hingergrónk
In 1921 woeëd de regio Hoeëg-Karabach per decreet va Stalin touwgeweze aan de Azerbeidzjaanse SSR. Zoeë óntsjtóng d'r Hoeëg-Karabachse Autonome Oblas, e gebeed mit beperkde autonomie. De Armeense SSR en de Armene i g'ne oblas verzatte zich doateëge, wiewaal 't doanoa rilletief ruiig bleef. Etnisch geweld i g'n regio Artsach begós ing tachetiger joare, wie de Sovjet-Unie oeteree veel. Op d'r 20e fibberwaar 1988 noom d'r Sovjet van de autonoom regio Nagorno-Karabach 'n rizzelusie aa woeë-i woeëd geprobeerd de regio van de Azerbeidzjaanse SSR uëver te bringe noa de Armeense SSR. Azerbeidzjan wees dat verzeuk versjillende kiere aaf. Wie d'r autonome sjtatus van Nagorno-Karabach woeëd ingetrokke durch de centraal regering van Azerbeidzjan, woeëd i g'n regio op d'r 10e december 1991 e referendum gehaote. Dat woeëd geboycot durch Azerbeidzjane, die doa 'n minderheed vörmde. Oetintelig sjtumde 99,8% vuur ónaafhankelikheed.
D'r kreeg rizzelteerde in de verplaatsing van 750.000 Azerbeidzjane en 353.000 Armene oet zoeëwaal Azerbeidzjan es Armenië. D'r kreeg indigde in 1994 mit 'ne wapesjtilsjtand, woeëbei Armeense troepe de controle krege uëver 't groeëtste deel van de regio. Tiedes d'r kreeg woeëde óch de umligkende distrikte Agdam, Cəbrayıl, Füzuli, Kəlbəcər, Qubadlı, Laçın en Zəngilan bezat, wiewaal die gebede bauw oetsjletend durch Azerbeidzjane woeëde bewoeënd. Angesjum woeëde Armene verdreve oet de dele van d'r oblas die in heng koame van de Azerbeidzjaanse armee.
In d'r juli van 2020 vónge nui gevechte plaats óp g'n grens tussje Armenië en Azerbeidzjan. Doezende Azerbeidzjane demonstreerde heinoa vuur kreeg teëge Armenië. Volges Turkse en Azerbeidzjaanse nationaliste guëf 't sjterke etnische, cultureel en historische beng tussje bei leng. Turkieje óngersjteunt doarum de Azerbeidzjaanse regering en maakde propaganda.
D'r kreeg
thumb|left|Uëverzichskeëtje. 't Oranje gebeed blief in heng van Armenië en weëd same mit d'r Laçin-corridor bewaak durch Róssische troepe. De greun gebede blieve in heng van Azerbeidzjan. De Armeense armee trek zich trük oet de umligkende distrikte Kalbajar, Ağdam en Laçin.
Danny Nelissen
Belangriekste euverwinninge
1998
Kreeg in Hoeëg-Karabach (2020)
Azerbeidzjaans offensief
't Conflik begós in d'r vreuge mörge van 27 september 2020, wie Azerbeidzjan en Artsach zich óngeree besjuldigde van 't sjende van d'r wapesjtilsjtand. Deëzelfde daag woeëd d'r noeëdtouwsjtand en totaal mobilisatie aafgekondig. Azerbeidzjan begós e militair offensief in 't zude van Artsach, dat gemekkeliger te verovere is es 't bergechtige noarde. Tussje d'r 27e september en d'r 9e november koame versjillende dörpkes en sjteë in heng van de Azerbeidzjaanse armee, woeë-ónger Cəbrayıl, Hadroet en Kovsakan (Zəngilan), Varanda (Füzuli) en Sjoesji (Șușa). De sjtrategische sjtad Berdzor (Laçın) en d'r Laçın-corridor woeëde evvel neet igenoame.
Danny Nelissen
Externe links
https://web.archive.org/web/20080908071540/http://www.danny-nelissen.com/ Officiële website http://www.eurosport.com/ https://web.archive.org/web/20080401103103/http://www.ibvg.nl/ Stichting IBVG
Kreeg in Hoeëg-Karabach (2020)
Militair tactiek
Gəncə, Bərdə en Stepanakert, de hoofsjtad van Artsach, woeëde mieërder kiere besjtook mit ballistische rakette. De rakette veroerzaakde aan bei kante vöal sjaa en sjlachoffesj. Azerbeidjzan hat evvel d'r kreeg gewónne en volges militair analyste hant drones doabei 'n wichtige rol gesjpeeld. Vuur 't ieësj woeëde óch óp groeëte sjaal Turkse en Israelische exemplare igezat durch Azerbeidzjan, die wiedoet geavanceerder woare es die van Armenië.
Vreësakkoord
In de nach van d'r 9e óp d'r 10e november sjlote d'r premier van Armenië, Nikol Pashinyan, d'r prizzedent van Azerbeidzjan, Ilham Aliyev, en d'r prizzedent van Rósland, Vladimir Poetin e sjtaak-'t-vure dat e ing maakde aan de gevechte. 't Sjtaak-'t-vure góng in óp d'r 10e november, en waal percies um twelf oer sjnachs. Óch d'r prizzedent van Artsach, Arajik Harutjoenjan, góng akkoord.
Aafgesjproake woeëd dat:
Bauw alle etnische Armene verlete de umligkende distrikte en sjtoke doabei hun hoezer in brank. 't Akkoord markeerde 't begin van groeëtsjalige proteste i g'n Armenisje hoofsjtad Jerevan. Wiejer guëf 't twiefels uëver de effectiviteet van d'r deal. Zoeë blief d'r sjtatus van de enclave nog ummer óndudelik.
Èèsjde
Insignes
Dit waope waor gemeind um mie rech te doen aon de versjillende gemèjntes die, doer de jaore heen, direk of indirek aon Èèsjde waore touwgevoog. Nèive 't Bourgondisch kruus van Èèsjde zelf vint men noe de symbole van Groêselt (adelaer mit bel) en Breusj (sjèldvoot).
Historische inwoenertalle
(v1830=100)
Greun: Gemeinte Èèsjde Blaw: Provincie Limbörg
Oasters-Orthedoxe Kirk
De Oasters-Orthedoxe Kirk (Grieks: Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, ofwaal I Orthódoxi Ekklisía), de Oasters-Orthedoxie en officieel de Orthedox-Kathelieke Kirk, ies de op ein nao groatse christelikke religie op de waereld, nao de Roams-Kathelieke Kirk. 't Aantal geluigeve wat ies aangesjlote bie, wat dieks sömpelweeg de Orthedoxe Kirk weurt geneump, ies volges versjillende sjattinge zoa'n 200-300 mieljoon en meugelik zelfs miè es dat.
Dieks weurt dizze tak van 't christendom ouch in pluralisme besjreve, dus es de Oasters-Orhtedoxe kèrke. Dat kump umdat de Oasters-Orthedoxie, in tegendeil tot 't Roams-Kathelicisme, gevörmp weurt door de gemeinsjap van versjillende lokaal kirke die 'n groate vörm van autonomie genete, zoa-wie de Grieks-Orthedoxie en de Russisch-Orthedoxie. Toch besjouwe ze ziech allemaol deil van 'n christelikke gemeinsjap mit ein gezamelikke lièr en theologie. Hun liturgie kump oet 't Byzantiens Riek (wat later 't Osmaans Riek zou weure). De Orthedoxe Kirk besjouwt ziechzelf es de einsigste echte heilige, Kathelieke en apostolisch Kirk die ies opgeriech door Jezus Christus zelf en woa Christus ouch nog altied 't houf van ies.
Allewaal de versjillende kirke dus autonoom van mekaar wirke höbbe ze toch 'n euverkopelende autoriteit die allewiel veural nog symbolisch ies: 't Oecumenisch patriarchaat van Constantinopel dae zetelt in Istanboel. Op dit momint is de patraich Bartholomeus I. Puur theologisch gezeen haet dae patriarch 'ne vergeliekbare sjtatus es de Paus haet veur Roams-Kathelieke. In de polletieke praktiek ies dat ivvels neet zoa. Ein van de weinige direkte invloje die de Patriarch kin oetoefene ies 't erkinne van nuuj kirke binne de gemeinsjap of 't excommunicere van kirke.
In 't jaor 1054, mit 't Groat Sjisma, sjplietsde de Christelikke kirk in Europa ziech in 'n oastelikke en 'n westelikke kèrk. De westelikke kèrk woort de Roams-Kathelieke kirk van noe, wiel de oasterse kirk bekind ging sjtoon es de Orthedox-Kathelieke kèrk. Ouch vandaag ies de Oasters-Orthedoxe Kirk veural in Oas-Europa actief (zoawie Rusland, Belarus, Oekraïne en Moldavië). Sjterker nog: de dominantie van de Oasters-Orthedoxe traditie weurt dieks es definitie gebruuk veur wat Oas-Europa ies, te opziechte van Centraal-Europa. Centraal-Europa is in zoa'n definitie dan 'n euvergengsregio, mit leng wie Hongarieë en Roamenië die 'n groate Orthedoxe minderheid höbbe.
Naam
't Woord Orthedox beteikent in dizze zin van 't woord zoaväöl es "van origine". De Oasters-Orthedoxe Kirk zuut ziechzelf es de rechmatige aafsjtemmer van de origineel vereinigd Christelikke Kirk wie die woort opgeriech in de 1e ièw. 't Groat Sjisma van 1054 weurt in dae zin dus gezeen es 'n momint woa-in de Roams-Kathelieke ziech aafsjplitse um 'n nuuj kirk in Roame op te boewe, wiel de Oasters-Orthedoxe de aw theologie van Constantinopel behawwe.
't Woord "Orthedox" zörg ivvels veur verwarring in 't modern taalgebruuk. Dieks weurt 't woord verward mit "sjtreng-geluivig". Dit zuut me truuk in anger religieuze classificaties: Orthedox Judedom zin beveurbeeld Jude die de Thora väöl letterlikker numme es de meiste anger Jude. Vergeliekbare bezejje besjtoon veur Orthedoxe Moslims en Orthedoxe Prottestante. De Oasters-Orthedoxe Kirk ies ivvels neet noadzakelik 'ne "sjtrengere lièr" es beveurbeeld 't Kathelicisme en Prottestantisme. Zjuus wie in al die anger Christelikke groeperinge, geuf 't sjtrenger en minder sjtrenger geluivige in de Oasters-Orthedoxe Kirk.
Meugelek nuuj sjisma (2018-huuj)
Op 15 oktober 2018 besjloot de Russisch-Orthodoxe Kirk de beng de verbraeke mit patriarch Bartholomeus I naodat de patriarch haw besjlote um de Oekraïens-Orthedoxe Kirk te erkinne. Moskou blief volhawwe dat de Oekraïense Orthedoxe subjek zin van de Russische Kirk. Hiedoor ies 't ondudelek gewore of me de Russisch-Orthedoxe nog altied es Oasters-Orthedox kin besjtempele. In de praktiek gebeurt dat nog ummer en identificere zoawaal Istanbul es Moskou de Russisch-Orthedoxe es deil van de groatere Oasterse gemeinsjap. Ouch goof 't gein reie veur de Russisch-Orthedoxe Kirk um aaf te wieke van de Byzantiense lithurgie, die aan de basis liegk van de Oasters-Orthedoxe geluifsgemeinsjap. Mer 't feit dat Moskou neet miè de patriarch in Istanbul erkind maak 't theologisch verdedigbaar um de Russisch-Orthedoxe Kirk es onaafhenkelikke kirk te besjouwe. De sjpanninge rondum dit ongerwerp blieve actueel anno 2021.
Zuuch ouch: