cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Blieberig (dörp)
thumb|'t Sjild va Blieberig thumb|250px|[[Neo-byzantiens|Neo-byzantiense O.L.V.-kèrk va g'ne Blieberig]] Blieberig (Fraans: Plombières; Duutsj: Bleyberg, Bleiberg; Nederlands: Blieberg) is 'n kèrkdörp van de gemèngde Blieberig of Plombières in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj midde-n-in d'r Euregio Maas-Rien. 't Dörp haat 1.400 inwuënersj. In 1820 waor Blieberig 'n klèè gehuch en bies väör de fusie va 1977 vörmde 't buurtsjappe van de versjèllende gemèngdes d'r um hèè: Gemmenich, Hommerig en Moontse. Nao de fusie waoërt Blieberig d'r naamgaever van de gemèngde.
De mien va g'ne Blieberig
Wie aod de mien is, is nèèt gewete. D'r zeunt gèng vondste oet d'r Keltisch, Romeinse of Frankische tied. De mien wert in d'r 14de en 15de ieëw Bladersbergh, Blaebergh, Bredersberg, Braesberg en Bleyberg geneumd.
Örsjte vermeldinge
Zieëker is dat ze vanaaf d'r 14de ieëw wert geëxploiteerd. In 1365 wert de mien Bladersbergh geneumd in 'n acte oeë-in Jean van Wambeke, daeëke van 't kapittel Sint-Servaas va Mestreech verklaord dat-e va Jean d'Othee, d'r gemechtigde van 't Hertogdom Limburg de som va 200 Ecu's van good good en 't zjuus gewich haat oontvange. Op 2 oktober 1437 dèèt d'r hertog va Bourgondië väör 15 jaor aafsjtaand van de mien Blaesbergh in 't hertogdom Limburg an driej Aokense burgers (gebroeders Pael en Bernage). Ze kriege 't rech um loeëd, zeenk, kalamien, kaoëper en aander minerale te exploitere. Bies 1800 kènt de mien tieje va bleuj en va verval.
Cockerill
thumb|250px|Hoes Paquot, väörmalige directeurswuning.
In 1825 vroge de gebroeders Cockerill toesjtèmming an kunning Willem I um de mien Bleiberg wer in bedrief te sjtèlle. De gemèngde Moontze verlieënde dat rech op 23 juni 1825. Groeëte bleuj in 1845. De keender va James Cockerill sjtichde 'n NV mèt 'n aandelekapitaal va 4.500.00 Bfr. same mèt de gebroeders Suermondt en de fam. Lampson. De baanke Lafitte en Oppenheim participere mèt èèder 250.000 Bfr. D'r waoërt väöl erts gedolve, mae 't loeëd how zich verboonde mèt zeenk en väör dat lètste oontbrook de concessie, die in 1848 aa-gevraogd waoërt.
Infrastructuurwaerke
In 1851-52 wert de mien verkoch an J.H. Pemonceau, directeur van de Banque Liégeoise. In 1855 kieëm de concessie binne um ooch zeenk te delve en de mien bleujt wie noeëts teväör. D'r werre wèrkplaatsje geboewd en de Geul, die verantwoordelek waor väör wateruvverlas in de mein, waoërd op 'n lengte van 3000 meter gekanaliseerd. Op 18 augustus 1862 vreugt d'r väörzitter van d'r Raod va Beheer F. Spitaels en d'r directeur R. Paquot 'n oetbreiding van de concessie, die ze bekieëme. Remy Paquot wert groeëtaandeelhaower van de geplande sjpoorlijn tösje Aoke en Welkenraedt en dat lieëverde häöm vör 99 jaor 50% van de bruto-opbrèngste va alle goedere die uvver die lijn vervoeërd waoërte op.
Klachte va bewuëners
In 1885 is d'r 'n klach va luuj die in de umgaeving van de loeëd-en zeenksjmaelterieje wonne. Ze wiete de hoeëg sjterfte oonder 't vieë, d'r klènge opbrèngs van de freutbeum en 't gebrek an graas in de wèjje an de giftige gaase (antimoon, arsenicum) van de sjmaelterieje oeë op dat momaent hos allèng boetelandse ertse gesjmoolte te waeëre. Ze kriege 'n sjadevergoeding en 't bedrief wert gezach um te wèrke nao de situatie van väör d'r invoer va ertse oet o.m. Sjpanje.
De lètste daartèg jaor
In 1896 wèrke 364 luuj 24 oor per daag in 'ne twieëploege deens. D'r werre plate zeenk gemakd en lood en zilver in bare. In 1912 gèèt 't bedrief 'n fusie aan mèt SA Penneroya, dat ooch 'n mien in Noord-Fraankriek exploiteert. Op 19 augustus 1912 wert P. Paquot aa-gesjtèld es directeur. Penneroya boewt in Fraankriek de geboewe die väör d'r Blieberig väörzieë waore. In 1922 wert de mien sjtilgelach. In 1939 verköpt SA Penneroya 't bedrief mae behèlt de concessie.
1793
1790 - 1791 - 1792 - 1793 - 1794 - 1795 – 1796
Gebäörtenisse
thumb|150px|George Washington
Wikipedia
Karakteristieke
Drie hoofkarakteristieke diffenieëre de niesj va Wikipedia op 't World Wide Web:
Historie
Wikipedia is begós op 15 januari 2001, allein in 't Ingelsj. De ieësjte angesjtalige versie, in 't Frans, is begós op 23 mieërt 2001. De versie in 't Nederlands is begós op 19 juni 2001. Eind 2010 besjtèt de Ingelsje versie oet mieë as 3.400.000 artikele.
Limburgse versie
De Limburgse Wikipedia is begós in september 2004, mer de ieësjte echte artikele zunt va december va dat jaor. In de winter van 2005 is dit projek hel gegrujd, tot bienao 500 artikele taege 't eind van mieërt. Op dit moment haet de Limburgse Wikipedia artikele.
Wiki
Wikipedia is 'ne wiki, 'n website woeë edere bezeuker de artikele kint verangere en woeë dees verangeringe meteen doergeveurd weure. Artikele weure neet gecontrolleerd doer aangeweze gebroekersj of speciaal editors, en de vriewillige auteursj waarsjuwe dat contributies zónger genade collectief waere verangerd. 't Is neet nuuëdig dat auteursj expertise of formeel kwalificaties höbbe in de óngerwerpe woeëmit ze zich bezighoute, wat e punt van kritiek is veur sómmige.
Bodegraven
frame|Ligking vaan Bodegraven in Zuid-Holland veur de opheffing. Bodegraven (Hollands: Borft) is 'n plaots in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, hoofplaots vaan de gemeinte Bodegraven-Reeuwijk, tege de grens mèt Utrei aon, tösse Alphen aan den Rijn en Woerden, aon d'n Awwe Rijn.
Functies
Bodegraven is allewijl veural 'n forenzegemeinte, gelege in 't Greun Hart, boe väöl relatief rieke lui wèrkend in beveurbeeld Leiden woene. Vreuger, en ouch noe nog wel, waor 't mèt naober Gouda e veurnaom centrum veur de kieshandel. Ouch ligk de weeg vaan zeipwaorefebrik Andrélon in dees plaots (inmiddels verplaots).
Bodegraven heet 'n statie aon de spoorlijn vaan Utrei nao Leie.
Historie
Bodegraven waor tot 2011 'n zelfstendege gemeinte. 't Aontal inwoeners bedroog per 1 januari 2010 19.434 en de gemeinte besloog 'n oppervlak vaan 38,50 km2 (daovaan 1,02 km2 water). Neve de plaots Bodegraven laoge ouch 't dörp Nieuwerbrug en e deil vaan De Meije binne de grenze vaan de gemeinte.
Prehistorie
De prehistorie is de periode die an de historie väöraafgèèt. Oet dae tied haant v'r gèng sjrifteleke bronne en me besjtudeert de prehistorie dan ooch an de haand van materieel reste of artefacten. De archeologie is naeve de geologie, 'n vakgebeed dat de prehistorie oonderzeukt.
Euver 't exak indspunt en definitie vaan dees periood besteit hendeg väöl discussie. In ruim zin weurt de term gebruuk veur de historie die gans laank geleije is, allewel dat natuurlek e vaag begrip is. In princiep kin daan mèt de term de gans historie vaan de Eerd sinds häör oontstande weure gemeind, meh dèks weurt es me euver prehistorie praot allein geriech op dat gedeilte vaan de historie sinds dat 't leve oontstande is, of zelfs sinds dat de mins oontstande is. Es indspunt vaan de prehistorie weure in de kal ouch versjillende markante punte oet de historie gehanteerd, zoewie 't oontstande vaan de Europese cultuur, de geboorte vaan Christus, of 'n aander markant gebäörtenis zoewie de ierste gesjreve brón.
De weitesjappelek en meis gengbaar definitie vaan de prehistorie is de periood oet de historie boevaan veer gein gesjreve brónne höbbe gevoonde, of dees brónne neet verstaon. Zoe geïnterpreteerd is 't umslaagpunt dat es indspunt vaan de prehistorie weurt gedefinieerd, dus 't jaor vaan oersproonk vaan de aajdst bekènde gesjreve brón die v'r verstaon. Dat gegeve, en daomèt 't ind vaan de prehistorie, kin evels per cultuur of gebeed versjille. Oet China en Egypte zien väöl awwer gesjreve brónne bekènd es oet Europa; de Egyptische hiërogliefe woorte euvereges pas in 1822 oontcieferd. Veur deen tied waor de Egyptische besjaoving dös prehistorie, vaanaof 1822 betaomp zie ziech bis de 'historie'.
Paul Tournal bedach de term Pré-historique oersproonkelek um de voondste die heer in grotte in Zuid-Fraankied had gedaon te besjrieve. 't Woord woort in 1830 opgenomme in 't Frans um de periood veur de oetvinding vaan 't sjrif aon te duije en in 1851 door Daniel Wilson in 't Ingels geïntroduceerd.
Gebäörtenisse
Belaangrieke gebäörtenisse in de prehistorie die de mins en zien gedraag höbbe veraanderd.
Ulezeiver
thumb|right|'n Fles ulezeiver. Ulezeiver is 'ne Moferse krujendrank.
Dezen alcoholischen drank is gemaak volges e steinaad recep, det strik geheim is en oet netuurlike gekruje besteit, en wuuertj gebroewen oppe ambachtelike meneer. Bie de bereiïng wuuertj loeter gebroek gemaak van produkte oete natuur. 't Wuuertj gebroewe volges aad gebroek.
De naam Ulezeiver hèltj verbandj mit de naam vanne vastelaovesvereiniging (D'n Uul vannen Grawwert). 't Drenkske wuuertj gezeen es get typisch Mofers.
Mitte verkoup van deze krujendrank kump de kroek einen euro tegood veure óngersteuning ane Moferter Vastelaovendj door 't euverhenjige van 'ne sjek tiejes de jäörlikse vastelaovesresepsje.
Karpathos
thumb|300px|Ligking vaan Karpathos ('t groet eiland in 't noorde) en Kasos ('t klein eiland in 't zuie) Karpathos (Nuigrieks alfabet: Κάρπαθος) is e Grieks eiland wat behuurt tot de Zuid-Egeïsche Eilen en daomèt ziech ouch bevind in de Egeïsche Zie, tösse Rodos en Kreta in, gaar neet wiet weg vaan 't kleiner eilendsje Kasos, wat in 't zuidweste ligk, vaanoet Karpathos gezeen. 't Eiland steit bekind um zien vreemp dialek, dat ziech neet liet kinmerke es 'n euvergaank vaan twie taole (zoewie dat bij de meiste Egeïsche eilen wel 't geval is, ten opziechte vaan Grieks en Törks), meh es 'n mingsel vaan Nuigrieks en 't aajd Hellinistisch Egeïsch dialek dat hei veur de lèste kier zoen doezend jaor geleie woort gesproke. Nörges aanders es op Karpathos en naobereilaand Kasos kin me nog zoe klaor de spore vaan de Aw Egeïsche spraok hure.
Velairen approximant
De velairen approximant of velair glitsjklank is 'ne mitklinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
Karpathos
Geografie en demografie
't Eiland heet 't oppervlaak vaan 324,1 veerkante kilometer en heet 'n inwoenertal vaan 5.670, al gief 't in de winter meh 2.788 umtot väöl lui hei e zomerhuiske höbbe (neet allein kóntinentaole Grieke, meh ouch Kretenzers, Cypriote en Wes-Europeaone). In de zomer gief 't 'n inwoenersdeechde vaan zoen 19 lui de veerkante kilometer.
Velairen approximant
De stumhöbbendje labio-velairen approximant wuuertj döks ómsjreven es 'ne gelabialiseerdje velairen approximant.
Kènmirke
Kènmirke vanne velairen approximant zeen:
Limbörgs
In 't Limbörgs kan de velairen approximant 'ne zeldjzamen allofoon vanne stumhöbbendje velaire fricatief zeen.
Dökker kump t'r veur tösse twieë klinkers. Ouch geldj t'r es 'nen haafklinker dae aafwusseltj mitte toewe gerónje centrale klinker (uu). Gewuuenlik is de velairen approximant stumhöbbendj in 't Limbörgs, behauve allofoon in stumloeas ómgaevinge.
Peettant
Peettant, paettant of paat, in 't Nederlands meter, ies bie de Katholieke de duipmoder van 'ne baby, dae geduip weurt. Zie deit same mèt de peetnónk de duipbelofte, die inhèlt dat zie alle koad zölle aafwieze en troew aan 't Katholiek gelouf. Same mèt de peetnónk sjteit ze names de kèrkgemeinsjap borg veur d'n duip en 't vormsel. Same zint ze de getuge bie d'n duip en sjpreke names de duipeling. Zie bekieke ouch of 't kind later volges de kèrkelike reigelsj laef. Ein van de duipname van 't kind ies van de paat.
De Nederlandse naam meter ies aafgeleid van 't Latiens woord mater (moder). 't Gebruuk van peettant es duipmoder besjteit saer de 4e ièw. 'n Peettant waor vreuger meistal ein echte tant van de duipeling, meh 't kèn sjuus zoa good 'n oma, zuuster of niesje zin. Ouch weurt, veural in later jaore es de familie kleiner ies gewore, 'n vriendin van de ouwersj gekoze.
Indirekte taolhandelinge
Indirekte taolhandelinge is 'ne term oet de taolweitesjap. De relatie tösse wat de spreker zeet en wat heer daomèt meint in communicatieve zin is in bepaolde gevalle vrij direk, mer kin ouch hiel indirek zien.
Veurbeeld
In 't ierste geval weurt d'r wieneg ruimte gelaote veur de interpretatie vaan de luustereer, in 't lètste geval mot de luustereer soms hiel get werk verriechte um tot de zjuste interpretatie te koume. Zoe kin 'ne spreker dee wèl bereike tot de luustereer de teleure vaan d'n aonrèk aofhaolt hiel direk tege häöm zègke:
1)   a. Haol 'ns de teleure weg vaan 't aonrèk.
Romeine
D'r naam Romeine verwiest nao:
Indirekte taolhandelinge
Veurbeeld
Mer ouch dinger wie:
2)   a. Iech zou 't bès sjiek vinde es te de teleure weghaols.   b. Iech vin 't nogal rommeleg op 't aonrech.   c. Vins te ouch neet tot 't hei vol is?
In (2 a - c) zeet de spreker neet direk tot heer wèlt tot de luustereer de teleure weghaolt, mer heer gief mie indirekte 'hinte' in d'n hoop tot de luustereer die zal interpretere es e verzeuk um de teleure weg te hole. Me sprek hei dus euver indirekte taolhandelinge. De vraog of 'ne spreker in e gegeve situatie 'n direkte of 'n indirekte taolhandeling zal verriechte is oonder mie aofhenkelek vaan de sociaol relatie tösse spreker en luustereer.
Riverside (Californië)
right|thumb|250px|Locatie vaan Riverside left|thumb|140px|De bekènde Beltower in Riverside Riverside is 'n stad in Riverside County, Californië en tèlt 255.166 (1262/km²) inwoeners. 't Is heimèt de 61e stad in de VS (2000). 't Oppervlak is 202,2 km². Ouch is 't de hoofplaots vaan 't graofsjap.
Demografie
Vaan de bevolking is 9 % awwer es 65 jaor en ze besteit veur 21,5 % oet einpersoenhoeshawwes. De werkloesheid is 5,4 % (ciefers volkstèlling 2000).
Wilhelminatore
De Wilhelminatore ies 'ne oetziechtore, dae neve de rewien van 't Kesjtièl Valkeberg op de Heunsberg sjteit in 't sjtedsje Valkeberg aan de Geul. In 1906 ies 't boewwerk in mergel opgetrokke in neogotische sjtiel. Zès verdepinge en daartig maeter hoag kiek 'r oet euver Zuud Limburg. Bie helder waer kènt me kieke tot Aoke (op 't Duutsj) en Luuk (op 't Belsj).
Kruus op d'n tore
't Betonne kruus op d'n tuup mèt neuge maeter in de huègde. 't Sjtamp oet de jaore daartig van de 20e ièw. In 1968 moet 't weggehaold weure umdat 't gevièrlik gammel sjteit. In 1972 kump d'r 'n nuuj, liechter kruus van aluminium mèt neon-verleechting. Diet gebeurt op intitiatief van Veldeke-Valkeberg, die 'n sjtiechting in 't leve reup: Sjtiechting 't Kruus op d'n tore. Die zal in de toekóms zörge veur 't nuèdige ónderhoud en veur de energiekoste. Saoves en sjnachs ies 't leech tot in de wiejen umtrèk te zeen.
Gesjiedenis
Vanoet De Nerem löp 'n wandelpaad en 'n kabelbaan riechting d'n tore.
René van der Linden
thumb|René van der Linden
Pierre René Hubert Marie (René) van der Linden (Ees, 14 december 1943) is 'ne Nederlandse CDA-politicus. Van 23 juni 2005 bies 22 januari 2008 waor van der Linden d'r vörzitter van de Raodgaevende Vergadering van d'r Raod van Europa, de PACE. E waoërt opgevolgd dör d'r Sjpaanse sociaal democraat Luis Maria de Puig. Daovör waor van der Linden d'r presidaent van de Nederlandse delegatie, oeëvan och Frans Timmermans lid woar.
René van der Linden waor sjtaotssecretaris Boetelandse Zake in 't kabinet Lubbers II. E vool uvver de paspoortaffaire. Van 1977 tut 1986 en van 1988 tut 1998 waor e lid van de Twiede Kamer. Van 1999 tut 2015 waor e lid van de Örsjte Kamer. Es lid van de Örsjte Kamer waar Van der Linden waoërdveurder Laandboew en vörzitter van de kamercommissie vör Europese samewirking.
Op 21 sept. 2007 lieëverde Van der Linden, es vörzitter van de PACE, kritiek op de positie van de Rösse in Esland en Letland.
Van 6 oktober 2009 bis 28 juni 2011 waor Van der Linden d'r väörzitter van de Örsjte Kamer van Nederland.
Hommerech
Get boete 't dörp liegkt d'r Sjaasberg.
Kestieël Mofert
Net boete de kern van Mofert ligke de ruïnes van Kestieël Mofert, ouch bekindj es D’n Tómp of De Grauwert. Eigelik wuuertj mit Grauwert einen tore in ’t biezönjer bedoeldj, mer de naam zuut me in ’t algemein veur ’t ganse kestieël.
Hommerech
Gesjiedenis
De örsjte vermelding va Humborc sjtamt oet 1070. De St. Bricekèrk sjtamt oet d'r 13de ieëw. D'r zeunt aa-wiezinge dat d'r in d'r Karolingische tied al 'n kèrk waor. De kèrk liegkt op 'n motte en d'r roond liegkt 'n kèrkhof. In d'r kèrkhofmoeër zeunt 18de ieëwse en aower graafsjtèng ingemetseld. Hommerig makt landsjappelek bezieë deel oet van 't Laand va Herf. Lang is 't dörp verdeeld gewes in Joepe, mèt de kleur roeëj, en Britse, mèt de kleur greun. D'r inzat van de twieë vereniginge waor 't gemèngdehoes. Huutsedaag wert in de Brasserie Grain d'Orge 'n trapistebèèr gemakt mèt die name. Väör de fusie in 1977 waor Hommerig 'n zelfsjtendège gemèngde. D'r Amerikaanse kèrkhof Henri-Chapelle liegkt deels op groond van 't Hommerigs buurtsjap Vaogelsaank.
Kestieël Mofert
’t Kestieël is róndj 1260 geboewdj in opdrach van Hendrik III van Gelder, later bekindj es d’n Hieër van Mofert. Nao verboewinge, belegeringe, mer ouch door zelf aafbraeke is ’t kestieël lansaam vervalle toet ruïne.
Hommerech
Taal
Bis in d'r 20e ieëw kalde me in dit dörp Nederlands en e Limburgs-Ripuarisch övverganksdialek. Duutsj woar hee evvel de kèrktaal, oeëdurch 't noaberdörp Rimmezjdel in 1851 woort aafgesjeie van Homburg. Huutsedaags kalle de mètste luuj Fraans (85%), 8% sjprèkt Nederlands en 7% Duutsj. Óngeveer de haof van de autochtoon Fraanssjpraekende bevolking sjprèkt in mieë of minder maot 't lokaal dialekt. Dat zeunt mètstens luuj van 40 jaor en owwer.
Kestieël Mofert
D’n Tômp is vanaaf 1961 in bezit vanne Stichting Kestieël Mofert (Stichting Kasteel Montfort). Op ein van de moerreste oette middelieëwe haet me róndj 1850 ei achheukig jach-teureke geboewdj, det noe innen oorsprónkelikken stoat wuuert herstieldj.
Gegaeves
De aafmaetinge vannen Tômp zeen 50 bie 50 maeter. ’t Oppervlak mitj den 2500 veerkantje maeter. Daomit is ’t kestieël den ouch ’t grótste van Nederlandj. Es veurbeeldj haet ’t Muiderslot meh ei oppervlak van 1120 veerkantje maeter. Boete ’t oppervlak is ’t onnag ein van de meis geavanceerdje kestieële.
’t Gróndjplan is namelik neet gans veerkantj mer haet ’n ‘polygonaal’ vorm. De moer rondj-óm ’t kestieël haet knikke. Det is gedaon oet ougpuntj van verdediging. Daobiej is d’r eine tore (de Grauwert) mit 'n waal hieël aafwiekendje vorm: Aan eine kantj is d’r róndj en aan d’n angere kantj haet d’r ’ne spitse puntj. Dit saort boewtype nump me ouch waal ‘tour-a-bec’ of op zie Hollands ‘snavelbektoren’.
D’n tore is daomit uniek veurre Benelux. Ouch dit is gedaon veure verdediging. Dezen tore, de Grawwert, lik namelik naeve d’n oorsprónkeliken ingank en kós zoea projectiele aafketse.
Hendrik van Gelder, Hieër van Mofert 1259 - 1284
Me wètj neet gans zeker of d’r al ei bestaondj boewwerk op daen heuvel woor, mer ’t sjientj waal det d’r ónger angere netuurstein zeen gebroek van ’ne verdedigingstore waat m’n in Mestreech gesloop haet. De boew van ’t kestieël zów róndj 1267 zeen aafgerundj, en bestóng zoeaget gans oet netuurstein. ’t Kestieël kreeg de naam Mofert en gaondjewaeg kreeg ’t dörp dae naam ouch.
Hendrik van Gelder en Hieër van Mofert, dae ouch prinsbisjop van Luuk woor, waerdjen in 1284 tösse Lin en Mofert door Lukenieëre mit ’ne knóts de kiebes ingehawwe. Det zów gebeurdj mótte zeen dun bie ’t dennebuske naeve de sjrót, oppe Staasjeswaeg waat noe toet Mofert behuuertj. In zie testament woor vasgelag det Reinoud I van Gelder, ziene naef, èrfgenaam woor.
Reinoud I van Gelder 1284 – 1319
Wie Reinoud I van Gelder ’t bewindj góng veure, woor ein vanne ieëste dinger 't kestieël oetbreie mit 'ne viefdje tore mit spitse puntj, de Grawwert. De raeje hiejveur woor onger angere ’t oetbraeke vanne Limburgse Successieoorlog. Wie daen oorlog woor aafgeloupe, waas Amb Mofert ’t oeterlike zuje van ’t Graafsjap Gelder. Daobie waerdje d’r onnag gevange genómme. Wie d’r lange-lèste weer woor vriegekoch vónj ziene zoon Reinoud II van Gelder det zie vader ’t Graafsjap neet mieë kós besjture. Oeteindelik sloot dae zie eige vader in 1320 op inne Grawwert, d’n tore waat d'r notabene zelf haw laote boewe. Hae stórf dao zès jaor later, in 1326.
Reinoud II van Gelder 1320 – 1343
D’n opvolger Reinoud II van Gelder haet ’ne gojen tied gadj. Hae trouwdje mit e zöster vanne Ingelse keuning Eduard II van Ingelandj. Ziene status waerdje daomit van Graaf verangerdj in Hèrtog. Omdèt de Ingelse in oorlog wore mit de Franse (Hóngerdjäörigen Oorlog) raakdje hae dao eigelik ouch biej betróch. Reinoud II speeldje den ouch döks 'n rol biej óngerhanjelinge tösse die twieë lenj.
In 1342 wuuert begós mit ’ne groeate verboewing op ’t Kestieël Mofert. Det haw deils te make det ’r dökker mit ziene gansen aanhang op ’t kestieël verbleef. Hiemit waerdje ouch ziene status weer verhuueg. Die verboewing haet meh twieë jaor gedoerdj, daoveur wore waal ’ne houp luuj op ’t kestieël ane gang. Behalve natuurstein zeen d’rs dit kieër hieël veul bakstein gebroek veur dees oetbreiïng.
In 1343 stórf Reinoud II van Gelder, wie me nag bezig woor mit dees verboewing.
Nao Reinoud II van Gelder 1343-1950
In d’n tied nao Reinoud II van Gelder haet me ’t kestieël nag wiejer versterk. Vanaaf 1500 koom d’r ein veurburcht bie, de Bongeartshaof, waat me later de Veurhaof neump. De Veurhaof waat v’r noe kinne is waarsjienlik op de restante van die vurge veurburcht geboewdj. Óm op ’t kestieël te kómme mós me doe twieë kieër 'n grach euver, via de veurburch.
Halverwaege de 16e ieëw koom ’t kenón. ’t Kestieël woor neet bestandj taenge zón aanvalle en waerdje versterk mit vèstingwirke om de bestaondje ringmoer haer. Op een teikening van Philippe Taisné oet 1623 zeen dees vèstingwirke nag te zeen. Op ei gegeave moment haw ’t kestieël gein milletair functie mieë. Vanaaf 1685 waere dees vèstingwirke gesloop, mer ouch de Grawwert en angere gedeiltes van ’t kestieël. ’t Woongedeilte hawwe ze laote staon es ambsweuning veur d’n drosserd. In d’n 18e ieëw koom ’t kestieël laeg te staon. Doe haet me ’t eigelik aafgebraoke om de stein veur reperasies aan anger geboewe te kinne gebroeke.
Nao ’nen tied kreeg Jan Willem Burghoff oet Remuunj in 1837 landj in eigedóm, wo d’n Tômp ouch bie huuerdje. Ongevieër ’n tieën jaor later, róndj 1850, leet d’r op ei restant van ’ne tore ei achheukig jach-teureke boewe. ’t Sjientj det dit ei ontwèrp is van Pierre Cuypers, de bekindje architec oet Remunj. Dit teureke is vanaaf 1900 behuuerlik kómme te vervalle. Doe is d’r eigelik nieks mieë oppen Tômp gebeurdj.
1950 toet 2002
Wie d’n Tômp in 1953 in eigedóm koom vanne Stichting Kestieël Valkeberg (Stichting Kasteel Valkenburg) waerdje begós mit de ieëste echte vorm van instandjhajing. De vreuger aafgegrave zandj omme ringmoer waerdje doe weer opgevuldj.
In 1961 weardje de Stichting Kestieël Mofert (Stichting Kasteel Montfort) de nuje eigenieër, waat zie noe ouch nag is. Inne jaore ’70 vanne vurge ieëw haw me ónger angere de ringmoer opgehuueg en de tores, wo-onger de in slechte staot verkieërendje Witten Tore.
Vanaaf 2002 toet noe
In 2002 kreeg de stichting van ’t kestieël ei nuuj bestuur. ’t Jach-teureke woor in zónnen slechte staot det ‘r concrete planne woren óm dit gans te herstèlle wie 't vreuger waas. Wie de teikeninge en alles vaerdig wore, is d’r in 2005 pas ech begós aan de restaurasie hievanne. Ouch de twieë kelderkes waere daobie betróch.
thumb|right|290px|
D’n toekóms
Ein van de doele vanne stichting is om miense bie ’t kestieël te betrèkke. In samewirking mit Stichting ’t Limburgs Landjsjap wuuert d’r in ’t jach-teureke ei bezeukercentrum ingerich. Daomit mót “ ’t Kestieël en zie landjsjap” centraal staon. Ouch waere d’r in samewirking mit de VVV Hèrkebós wanjel- en fietstochte, en róndjleidinge georganiseerdj.
Extèrne Links
Officiële Site vanne Stichting Kasteel Montfort
Catamaran
thumb|200px|HSS Discovery van Stena Line thumb|200px|Koegelwieck van Rederiej Doeksen
In taegesjtelling toet sjepe mit eine romp zeen catamarans heel breit geboewtj, en daodoor zeen ze ouch heel sjtabiel. Omdet ze geine kiel höbbe en heel sjtabiel zeen door häör vorm kan 't gewich leeg geaaje waere, waat de sjnelheid van 't sjeep natuurlik väöl hoger maaktj biej 'tzelfdje vermoge. 't Naodeil van de hoog breidte is det ze op leeg sjnelhede moeilik besjtuurbaar zeen, en neet zowie biej sjepe mit eine kiel zichzellef weer oprichte biej ein beheurlikke sjeifligking. Ze motte den döks mit eine kraan weer rechop getakeldj waere.
Noordrien-Wesfale
't Gebeed heet groete economische beteikenis veur Duitsland en de ganse EU, door versjèllende reies, boe-oonder de Rien, Kölle en 't Ruhrgebeed.
Geografie
Noordrien-Wesfale besteit oet twie geografische landsjappe: 't noorde vaan 't Rienland en de streek Wesfale. De belaankriekste revier vaan de deilstaot is de Rien boe-aon de groetse twie stei vaan de deilstaot ligke: 't door de Roemeine gestiechte Kölle, in de middeliewe de groetse stad vaan Duitsland, en Düsseldorf, 't polletiek centrum en e belaankriek economisch punt. In de Rien struimp oonder mie de Ruhr (neet te verwarre mèt de Roer) en de Lippe, mèt daotösse 't Ruhrgebeed mèt mie es drei mieljoen inwoeners in 'n aontal stei en kring. 't Roergebeed ligk in bei officieel landsdeile: Noordrien en Wesfale-Lippe. Zie zien twie regio's mèt väöl polletiek beteikenis mer neet geografische en culturele, umtot Noordrien eigelek vaszit aon de res vaan 't Rienland (Zuidrien, in Rienland-Palts) en Wesfale en Lippe noets ein cultureel centrum vörmde. Same mèt de stei die aon de Rien ligke heet me 't ouch euver 't Rien-Ruhr-Gebeed mèt e klein tien mieljoen inwoeners.
't Urbaon gebeed weurt umsingeld door 't vlaak land in 't noorde en de berg in 't zuie en ooste. 't Vlaak land besteit veurnaomelek oet de Nederrien (Niederrhein, in 't Rienland) en 't Münsterland (ouch de Wesfaolse Bucht). Vaan de berg in 't zuie zien de regio's de Eifel en 't Sauerland 't bekindste, en in 't ooste 't Teutoburger Wald. 't Hoegste punt vaan de deilstaot is de Langenberg (843,2 meter). De bekindere Kahler Asten is mèt 841,9 meter zjus get lieger. 't Liegste punt vaan 't boondsland is in 't dörp Zyfflich bij Kraonebörg, kortbij de grens vaan Zuid- en Oos-Nederland. 't Dörp ligk zoe'n 9 meter bove 't zieniveau.
't Meis westelek punt vaan Noordrien-Wesfale ligk bij Iezebrouk, neve de Nuujsjtad en Zitterd. Dit is ouch 't meis westelek punt vaan gaans Duitsland.
Aongrenzende Regio's
Noordrien-Westfale grens aon de volgende regio's: 't Is daomèt de innegste Duitse regio die aon zoewel Nederlandse es Belzje regio's grens en de innegste die aon Limbörg grens.
Bestuurleke indeiling
Noordrien-Wesfale in oonderverdeild in 31 kring (Kreise) en 23 krinkvrij stei. Vaan de kring en stei in 't Rienland is hei zoeväöl meugelek de Rienlandse naom gegeve, in zoewel Nederlands- en Duits-gebaseerde spelling, mèt d'n officiële (Hoegduitse) naom tösse häökskes (en woe nudeg de Limburgse naom dao weer achter). De ciefers vaan de kring zien trök te vinde op de kaart.
Kring (Kreise)
Regieringsdistrikte (Regierungsbezirke) Op tössenivo is de staot ouch weer verdeild in vief regieringsdistrikte.
Taole
thumb|'t Limbörgs taollandsjap, mèt 't aongrenzend Noordriens-Wesfaals taollandsjap, zoewie hei oonder oetgelag De standaardtaol vaan de boondsstaot is Duits (Hoegduits wel te verstoon), en weurt door de sprekers vaan de versjèllende streektaole vaan dit land oonderein gesproke. Vaanajds weurt aon de grens ouch dèks Nederlands gesproke, vaanwege de nej ben mèt Nederland en Belsj. Wijer weure d'r versjèllende streektaole gesproke. Aon de grens mèt Limbörg weurt nog Limbörgs gesproke, mer dat steit mie en mie oonder invlood vaan 't Ripuarisch, de aongrenzende streektaol die door 't groetste gedeilte vaan Noordrienland weurt gepraot. Ripuarisch heet es taolköndeg centrum Kölle, boe 't Kölsj, ein vaan de versjèllende Ripuarische dialekte, weurt gepraot. Kölsj had evels ouch väöl invlood op Limbörg, tot aon de 19e iew, en heet 't Limbörgs veur e groet deil (later same mèt 't Nederlands) vörm gegeve. Euver 't algemein gilt, wie korterbij Kölle, wie "Ripuarischer" 't weurt, wie korter bij Braobant (zoewel Vlaoms-Braobant es Noord-Braobant), wie "Braobantser" 't weurt. Dit es gevolg tot dialekte in Limbörg wie 't Kirchröadsj en Volsj taolköndeg gezeen neet ins mie bij 't Limbörg hure, mer Ripuarisch vaan eerd zien. Evels zien dees dialekte groetendeils door 't Limbörgs gevörmp, en zien dèks beter te verstoon door Limbörgers es väöl Ripuare, veural wied in 't ooste. De Ripuarische dialekte mèt hendeg Limbörgse invlode gaon ouch nog door in Noordrien-Wesfale: roontelum Aoke zien de invlode vaan Limbörg aof dèks good te hure. 't Limbörgs en Ripuarisch weure vaan mekaar aofgesjeie door de make-mache-linie: ten ooste spreek me vaan "ich mach", ten weste "ich maak". Roontelum Dusseldörp weurt 't Bergisch gesproke, wat veural es aandere streektaol weurt gezeen vaanwege häör aandere (Bergische) cultuur, mer ouch umtot 't hei um 'n klaor misjmasj tösse Limbörgs en Ripuarisch geit. Me spreek hei wel nog vaan make, neet mache, mer wijer liekent de vocabulaire mie op 't Kölsj es, beveurbeeld, 't Valkebergs of Mestreechs. Sommege lui make ouch nog e versjèl mèt 't Oos-Bergisch, gesproke roontelum Wipperfürth, wat neet allein nóg Ripuarischer in vocabulaire is, mer ouch al dudeleke grammaticaal versjijnsele heet oet 't Nedersaksisch (hei dèks 't Wesfaals geneump). Bij de grens mèt Rienland-Palts spreke de dörper wisselend Ripuarisch of Moezel-frankisch, de streektaol vaan de meiste Rienlandse plaotse in Rienland-Palts. Wijer weurt in 't noordweste vaan 't Bundesland Kleverlands gesproke, mèt Kleve es taolköndeg centrum. Dit dialek weurt ouch gesproke in Noord-Limburg, vaanaof Venlo, en de taolköndege grens is de ik/ich-grens: ten zuie spreke de Limbörgers en Ripuare vaan ich of iech, ten noorde spreke te Kleverlenders en Nedersakse vaan ik of ek. In 't noorde en ooste vaan 't land weurt Nedersaksisch gesproke, wat ouch gepraot weurt door de meiste in Nedersakse, Oos-Nederland en Noord-Nederland (Friesland es oetzundering).
Euver 't algemein is 't in Noordrien-Wesfale slechter gestèld mèt de streektaole, ten opziechte vaan de nationale dominerende taol, es in Nederlands Limbörg; evels dèks beter gestèld es in Belsj Limbörg. In de stei weurt ummertouw minder dialek gesproke, en mie veur Hoegduits gekoze. Neet allein doordat mie en mie Duitsers vaan boete de regio dao nao touw verhuize (en tegeliekertied lui oet Rienland-Wesfale weggaon), ouch de emigratie heet mèt geholpe, mèt naome Törke in 't Rienland: die keze bij aonkoms toch sneller veur 't Hoegduits, umtot 't veur hun al meuilek genóg is ein taol te liere. In de dörper spreke aonzenelek mie lui nog "Platt" (dèks de term veur alle dialekte en streektaole in dees regio), al nump 't hei ouch aof bij de jongere. Wel is door middel vaan accent, en get euvergebleve wäörd vaan de originele lokaole streektaole, nog dèks hendeg klaor boe iemes vaandan kump. Tegeliekertied beginne de streektaole in Noordrien-Wesfale ummertouw mie nao mekaar touw te greuie, wie dat ouch aon 't gebäöre is mèt de Limbörgse taol. Heidoor liekent me mie en mie te spreke vaan e regiolek.
Historie
Volgens 't Besatzungstrecht vaan 't Vereineg Keuninkriek verkraog dat land 't noorddeil vaan 't Prusisch Rienland zoewie de evegood Prusische provincie vaan Wesfale. Op groond heivaan riechte de Britte Noordrien-Wesfale op in 't jaor 1946. Ouch 't al mie es 'nen iew oonaofhenkelek land Lippe woort in 1947 'ne krink vaan de nuie staot, dee de naom Kreis Lippe kraog.
Allewel gooddeils euvereinkommend mèt de Lippische en Prusische vrijstaot, gief 't gein collectieve identificatie mèt 'n zeker homogeen cultuur in Noordrien-Wesfale. Wel goof 't in de jaore nao de Twiede Wereldoorlog 'n opvallend sterke collectieve wöns oonaofhenkelek te weure vaan de Britte um zoe zelf de mach te höbbe euver de groete industrie roontelum Kölle, Düsseldörp en 't Ruhrgebeed. Dit gebäörde väöl minder in de aander Duitse staote, umtot dao de financieel aofhenkelekheid aon respectievelek de Vereinegde Staote, Fraankriek en de Sovjet-Unie groeter waor.
Evo Morales
thumb|250px|Evo Morales Juan Evo Morales Ayma (Orinoca, Oruro, 26 oktober 1959) is 'ne Boliviaonse politicus. Heer is de leismaan vaan de Boliviaonse socialistische partij MAS en vervölde vaan 22 januari 2006 tot 10 november 2019 de functie vaan president vaan Bolivia. Es Aymara-indiaon waor heer 't ierste inheims staotshoof vaan Bolivia sinds 't gebeed begin zèstiende iew door de Spanjole gekoloniseerd woort.
Krapoel
thumb|300px|right|[[Vakwerkhaof in Krapoel]] Krapoel, of Krapel (Nederlands: Crapoel) ies 'n buurtsjap van Gulpe in de gemeinte Gulpe-Wittem. De paar häöf en hoezer en 'ne pool, woa de naam nao verwies, zint gelege aan de waeg Crapoel in 't verlengde van de Gulpenerberg. In 2003 wone d'r in de 6 weuninge 15 luuj. Get liègeraaf, in 't dal, liek 't gehuch Peëzeke (Pesaken). Ouwer name van 't gehuch zint: Krapool, Krapault en Crapaalt.
Architect
thumb|200px|Architect an z'n tekentaofel, 1893 'ne Architect is 'ne boewkundège dae geboewe óntwèrpt. 't Beroep is e besjermd beroep en dat betekent dat 'ne architect an bepaalde väörwaardes qua opleiding mót voldoeë, ieër e zich architect maog neume.
Europa
De ópleidinge in de versjillende Europese leng versjille van-èè mae tóch maog 'ne Europese architect in principe in alle EU-leng wèrke. In de praktijk zeunt d'r in èèder laand echter 'n aantal mechanismes wèrkzaam, die in de haand wèrke dat d'r èège maert besjermd wert wat 't óntwaerpe van d'r particuliere hoezeboew aa-gèèt.
Oetlègk tekening
De tekening hie-naeve is gepubliceerd op 25 mei 1893 in Teknisk Ukeblad, 'n toeënaangaevend Noors blad väör boewkundig ingenieurs. De tekening illustreerde 'n nuuj saoërt tekentaofel, die gelieëverd waort dör de firma J.M. Voith in Heidenheim a.d. Brenz in Zuud-Duutsjlaand. De tekentaofel how 'n aafmaeëting va 1800 bie 1250 mm en 'n totaal huuëgde va 2800 mm. 't Gewicht bedroog 220 kg.
Lies van Nederlandstalige dichters
Dit is 'n lies vaan diechters in de (Standaard-)Nederlandse taol. In aonmerking um te weure opgenome kump es voesregel ederen diechter dee 'ne bundel heet gepubliceerd bij 'n in poëzie gespecialiseerde oetgeverij.
A
Bertus Aafjes - Gerrit Achterberg - C.S. Adama van Scheltema - Wiljan van den Akker - Hieronymus van Alphen - Hans Andreus - Mischa Andriessen - Jan Arends
B
H.H. ter Balkt - Maria Barnas - Nicolaas Beets - Jacobus Bellamy - Nel Benschop - H.C. ten Berge - Herman van den Bergh - J. Bernlef - Anna Bijns - Willem Bilderdijk - J.C. Bloem - Mark Boog - P.C. Boutens - Anneke Brassinga - Gerbrand Adriaensz. Bredero - C. Buddingh'
C
Jan Campert - Remco Campert - Jacob Cats - Hugo Claus
D
Christine D'haen - Ellen Deckwitz - Jules Deelder - F. van Dixhoorn - Johnny van Doorn - Anton van Duinkerken
F
Radna Fabias - Hans Faverey - Rhijnvis Feith - Vicky Francken
G
Petrus Augustus de Génestet - Ida Gerhardt - Eva Gerlach (Margaret Dijkstra) - Guido Gezelle - Gust Gils - J.J.A. Goeverneur - Ruben van Gogh - Babs Gons - Herman Gorter - Maarten van der Graaff - Jan Greshoff
H
Hadewijch - Jan Hanlo - Elma van Haren - François Haverschmidt - J.P. Heije - Frederik Hemkes - Toon Hermans - Judith Herzberg - Ingmar Heytze - Han G. Hoekstra - P.C. Hooft - Ed. Hoornik - Constantijn Huygens
J
C.O. Jellema
K
Jan Kal - J.J.L. ten Kate - Pierre Kemp - Mathias Kemp - H.W.J.M. Keuls - Willem Kloos - Gerrit Komrij - Rutger Kopland - Petra Kottman - Gerrit Kouwenaar - Jan Kuijper
L
Liesbeth Lagemaat - Delphine Lecompte - Herman Leenders - Joke van Leeuwen - J.H. Leopold - Jane Leusink - Hans Lodeizen - Rosalie Loveling - Virginie Loveling - Lucebert (L.J. Swaanswijk) - Jan Luiken
M
Philips Marnix van Sint-Aldegonde - Hendrik Marsman - Lieke Marsman - Jens Meijen - Erik Menkveld - Wies Moens - Els Moors - Jan Moritoen - Merel Morre - Erwin Mortier - J.A. dèr Mouw - Harry Mulisch
N
Alice Nahon - Ramsey Nasr - Martinus Nijhoff - Leonard Nolens - Cees Nooteboom
O
John O'Mill (Jan van der Meulen) - Tonnus Oosterhoff - Paul van Ostaijen
P
Drs. P (H.H. Polzer) - Hagar Peeters - Jaques Perk - Hugues C. Pernath (Hugo Wouters) - Esther Naomi Perquin - Edgar du Perron - Roberta Petzold - Ilja Leonard Pfeijffer - Sybren Polet - Hubert Kornelisz. Poot - Jan Prins
T
Jotie T'Hooft - Willem Thies - Hendrik Tollens
V
C.B. Vaandrager - Simon Vanloo (Paul Possemiers) - M. Vasalis (M. Droogleever Fortuyn-Leenmans) - Anne Vegter - André Verbart - Hans Verhagen - Simon Vinkenoog - Joost van den Vondel - Hendrik de Vries - Leo Vroman
W
Henk van der Waal - Jaqueline van der Waals - Elly de Waard - Lévi Weemoedt (Isaäck Jacobus van Wijk) - J.W.F. Werumeus Buning - Bernard Wesseling - Menno Wigman - Nachoem Wijnberg - Willem Wilmink - Driek van Wissen - Karel van de Woestijne
Z
Michaël Zeeman - Joost Zwagerman
Landserao
Landserao (Nederlands: Landsrade) ies 'n buurtsjap van Gulpe in de gemeinte Gulpe-Wittem. De paar häöf en hoezer zint gelege in 't verlengde van de Gulpenerberg, mèt oetziech op 't glooiend heuvelland. Vlakbie liek 't Landseraojerveld en Kruusbösj. De meiste hoezer en häöf höbbe allewiel vakantiebesjtumming. In 2003 wone d'r 50 luuj. 't Suffix rao of rade beteikent: gerooide of óntgonne plek.
Klaroen
thumb|De mies bekinde klaroen 'n Klaroen is 'n signaalinstrumint vergeliekbaar mèt 'n trompöt. De klaroen steit gestump in Bb en kump veur mèt ein of gein ventiele. Wienie 't optioneel ventiel weurt ingeduid, steit 't instrumint gestump in Eb. Dit instrumint weurt väölal gebruuk in militaire kappele of korpse. De vörm vaan 'n klaroen kint väöle variaties, vaan de standaard "trompöt-vörm" tot 'ne väöl kortere, mer daan twie kier opgerolde picolo-trompöt vörm. Dèks weure aon dees klaroene drappoo's gehaange, aon de oonderste piep. Neve de gewoen klaroen besteit ouch de basklaroen. Dees klaroen kint nog väöl mie variaties in vörm mer heet in principe 'n vergeliekbare zachte, werme toen es 't euphonium. Inkel vörme zien 'n verlenging vaan de gewoen klaroen, tot 'n kopie vaan 't gewoen euphonium mèr daan mèt slechs ein ventiel. Geleidelijk aon weure klaroene in väöl korpse en kappele vervaange door trompötte en euphoniums, dit kump door de relatief lestige intonatie vaan de signaal instruminte.
Sjpègelneuron
'n Sjpègelneuron of sjpègelcel is 'n neuron dat neet allèng vuurt es 'n deer 'n handeling oetveurt, mae ooch es 't deer 'n handeling ziet of huurt oetveure dör 'n aander deer (vöral van 't zelfde deersaoërt). De wèrking van 't neuron weersjpegelt in 't vure dus 't gedrag van 'n aander deer en is op dezelfde meneer actief es wen 't deer de handeling èges oetveurt. De sjpègelneurone zelf zeunt waargenaome bie primate mae neet bie luuj of väögel. Mae de wèrking d'r van is bie die lètste waal waargenaome mèt behulp van fMRI, TMS, EEG-scans. Bie luuj beveende ze zich in de premotore cortex en in de pariëtale kwabbe van de haeënes.
De aanwezighèèd van sjpegelneurone in de haeënes waoërt oontdèkt dör Giacomo Rizzolatti, Leonardo Fogassi en Vittorio Gallese van de universitèèt van Parma.
Sommige wetenschappers besjowwe sjpegelneurone es èng van de belangriekste oontdèkkinge in de recente historie van de neurowetensjap.
Functie
't Oonderzeuk nao de wèrking en de functie van de sjpègelneuronsysteme is in volle gaank. Me nèmt aa dat ze 'n groeëte rol sjpäöle bie 't begriepe en interpretere van de acties van andere en 't lieëre va nuuj vaardighede dör imitatie. Ooch zowwe sjpègelsysteme 'n rol kènne sjpäöle bie 't inzicht in deenkpatroeëne bie aander (theory of mind), emotioneel inlaevingsvermoge (empathie) en de taalverwerving (d'r zeunt ooch sjpegelneurone voonde in de nabiehèèd van 't gebied van Broca, 'n taalcentrum in d'r frontale kwab).
Meme
't Disfunctionere van de sjpegelneurone zou autisme kinne verklaore.
Boskoop
Boskoop is 'n plaots en geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, laanks de reveer de Gouwe, te noorde vaan Gouda en Waddinxveen, mèt zoe'n 15.000 inwoeners.
Boskoop is nog ummertouw 'n agrarisch centrum, en wel e centrum vaan de seerteelt vaan buim en blómme.
Historie
De grun boe-op Boskoop ligk woorte in de twelfde iew oontgonne; in 1204 woort de neerzètting Ten Bussche gestiech, boe-oet allezeleve Boskoop is voortgekoume. 'n Koop of cope waor in Holland en 't Stiech e stök gepachde oontginningsgroond. Bezitter waor de abdij vaan Rijnsburg. Al vaanaof de vieftiende iew kaom de seerteelt in Boskoop op geng; vaanaof de zeventiende iew woorte neve buim ouch blómme geteeld, die sinds de negentiende iew ouch op d'n export nao veural Duitsland gónge. 'nen Hinderende factor waor de lieg ligking, wie Gouda en Waddinxveen mer zjus bove 't groondwaterpeil, boedoor väöl slote móste gegraove weure um 't dörp en de velder druug te hawwe.
Op 1 jannewarie 2014 is Boskoop, same mèt Rijnwoude, opgegaange in de gemeinte Alphen aan den Rijn. Tot de nui fusiegemeinte de naom Alphen aan den Rijn hèlt, waor tege 't zier bein vaan Boskoop.
Heugemerveld
thumb|right|Ligking vaan Heugemerveld Heugemerveld (vreuger offesjeel Aokerpoort geneump) is 'n wiek in Mestreech. De wiek ligk ingeklemp tösse 't spoor, de wieke Wiek en De Zjeramiek en 't tracé vaan de Kennedybrögk en Kennedysingel.
De buurt is bekind door de groetsjaolige sloop vaan 'n groet deil vaan de woeninge en verbetere vaan de rest, neve nuibouw ter vervanging vaan de sloop, dit alles in 't kader vaan 't Groetestedenbeleid. Dit is zoe good gelök dat väöl gemeintes oet gaans Europa daonao koume loere.
Majoraan
De wille marjolein (Origanum vulgare) en de potmarjolein (Origanum onites) zint ander soorte, die ouch gebruuk were es keukekroed.
Keukekroed
De echte marjolein of majoraan weurt veural toegepas es sjterke sjmaakgever (zeutig) aan woorsjte, verkesvleisj en krokètte. De blaedsjes van de wille marjolein sjmake lekker op bv. gegrillde tomate en op pizza’s. D'r ies nog 'n driede soort: Potmarjolein (Origanum onites), 'n euverblievende plant mèt 'ne minder typische sjmaak.
Fra Angelico
Biografie
Fra Angelico woort gebore es Guido di Pietro in de umgeving vaan Florence, mesjiens in Fiesole. In 1404 trooj heer in bij de Dominicane. Heer verbleef es novies in Cortona. Es kloesterling kraog heer de naom Fra Giovanni da Fiesole. Van 1418 tot 1436 verbleef heer in Fiesole. In 1450 woort heer veur twie jaor prior vaan de Dominicane in Florence.
Dao is wieneg euver zien sjèlderscarrièr bekind, meh gelökkeg bezitte v'r nog zien fresco's en sjèlderije die heer maakde in Florence en Roeme. In 't San Marco-kloester maakde heer in edere cel e fresco. Dees fresco's vörme de groetste bewaord gebleve beeldcyclus vaan 'n middeliewse orde. Ouch maakde heer dao 't sjèlderij veur 't hoegaltaar.
Veur heer begós mèt sjèldere góng heer iers in gebed: heer waor devaan euvertuig tot heer heidoor oonder oonmiddellike inspiratie vaan God zien werke kós make. Volges zien biografie in Giorgio Vasari's Vite waor Fra Angelico 'ne bezoonder besjeie maan, dee gein persoenlike gruutsegheid haolde oet zien kuns, maar die allein zaog es 'n meneer um God te iere.
Musea
thumb|150px|Graf vaan Fra Angelico, Santa Maria sopra Minerva, Roeme. De sjèlderije vaan Fra Angelico zien in versjèllende musea te zien, oonder andere in:
Waterop
Waterop ies 'n buurtsjap van Gulpe in de gemeinte Gulpe-Wittem. De häöf en hoezer liegke in lintbeboewing aan de waeg van Böätenake (Beutenaken) nao Billinghoeze. 't Gedeilte water in de naam wies nao 't reveerke de Gulp, die langszie sjtruimp. Same mèt Billinghoeze wone d'r in 2003 60 luuj.
Beaumont
Beaumont (Picardisch: Biômont) is 'n sjtad in de provincie Henegouwe óp 't Belsj. De sjtad tèlt ruum 6500 inwuëners. Beaumont liekt in d'r Sjtievel va Henegouwe, taege de Fraanse grens, ruum 20 km ten zuide van Charleroi, en 'n 20-tal kilometer van de Franse sjtad Maubeuge in 't weste en de Naamse sjtad Philippeville in 't ooste. 't Sjtadscentrum liekt an 't riveerke de Hantes.
Kerne
Naeve Beaumont-centrum tèlt de fusiegemèngde nog zaeve aandere deelgemèngdes, namelek Barbençon, Leugnies, Leval-Chaudeville, Renlies, Solre-Saint-Géry, Thirimont en Strée.
Externe leenk
Website van de gemèngde
Kesjteël Sjtein
thumb|px300|right|Kesjteël Sjtein, bènneplaatsj gezeen vanaaf de toegangspaort mèt lènks op de achtergróndj de awwe donjon de "Witte Taore" gelaege op de motte, rechs daovan de z.g. "Roaje Taore" en gans rechs 't koetsjhoes in de wesvleugel thumb|px200|right|Kesjteël Sjtein, de donjon of de "Witte Taore" op de motte Kesjteël Sjtein ligk ingeklemd tösje de sjtad Sjtein en 't Julianakanaal. 't Is 'n ómgracht complex dat besjteit oet 'n rewien van 'n aw hoofburch mèt veurburch, 'ne noordvleugel mèt ingangspaort, 'ne wesvleugel mèt 'n koetsjhoes en 'ne aosvleugel.
Besjrieving van ’t Kesjteël
De hoofburch of "Baovesjte Sjlot" besjtaet oet 'n mottekesjteël op 'n natuurlike verhaoging mèt 'ne forsje mergelsjteine donjon oet óngeveër 1200, "Witte Taore" geneump. In de 13e-eëuw woort 'n völhokige ringmoer óm ein bènneplein aangelag. Van 'ne taenge de ringmoer geboewde graote zaal mèt woonvertrekke zint allein nog de tóngewelfde kelders aanwezig. Van 'ne ouch oet de 13e-eëuw sjtammende paorttaore aan de noordziej van de burch zeen allein nog mèr ènnige restante euvergebleve. De zaogenaamde "Roaje Taore" en de pöttaore die nèvenein ligke, zint geboewd door Jan van Heinsberg en sjtamme oet óngeveër 1450. De voorburch of "Óngersjte Sjlot" is lieëger gelaege es de hoofburch. Ein tösjegelaege grach woort róndj 1840 gedemp. Van de voorburch zint allein mèr de mergelsjteine funderinge euvergebleve. De taorevörmige ingankspaort in de noordvleugel is oet de 16e-eëuw. 't Mansardehelmdaak op de paort sjtamt oet óngeveër 1730, dezelfde tied dat de paort woort verhoagd.
De aosvleugel is 'n neoclassicisme gepleisterd landjhoes oet tweë laoge en dateert oet 1840. De wesvleugel oet óngeveër 1850 haet 'n, ouch in neoclassistische sjtiel geboewd koetsjhoes mèt oetsjprèngende hookdeile. Zoawaal de aos- es de wesvleugel zint geboewd in opdrach van de Luukse femielie Grissard. Boete de ómgrachting is 'n park aangelag.
Gesjiedenis en beweuners
De oarsprung van 't kesjteël is ein waterburch. De eësjte bewoner waas Herman van Aelse, dae nao 'n ruzie mèt ziene broor de burch Aelse verleet en op 'ne sjteinworp aafsjtand van Aelse dees burch boewde. Dae Herman woort bekènd door ziene kruustoch nao 't Heilig Landj van 1218 tot 1220. Ziene zoon Arnold neumde zich de eësjte Heër van Sjtein. In 1390 stórf 't oarsjprónkelike gesjlach van de heëre van Sjtein oet, de titel ging toen euver nao Daniël van der Merwede, mèr woort waal nog betwis door anger femielielede van de veurige heëre van Sjtein.