cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Westeleke Sahara
De Westeleke Sahara is e territorium in Afrika, aon de Atlantische Oceaon, grenzend aon 't internationaol erkind groondgebeed vaan Marokko, Algerije en Mauritanië. De status vaan 't gooddeils druug en dunbevolk gebeed is oondudelek sinds de Spanjole, de aw kolonisatore, in 1975 ewegtrokke. Marokko eis 't gebeed op en regeert 't groetste deil devaan es integraol deil vaan 't keuninkriek. 't Inheims Polisariofroont heet de oonaofhenkelekheid oetgerope en neump 't land de Sahrawi (=Saharaanse) Arabische Democratische Republiek (SADR). Zij höbbe e klei deil vaan 't gebeed in han. Nao 'ne langen oorlog in de jaore 1970 en 1980 is sinds 1991 e bestand vaan krach. 'n Aontal len erkint de SADR es oonaofhenkelek land, aander len erkinne of steune de claim vaan Marokko, väöl len erkinne evels gein vaan twie. 'n Oplossing vaan de patstèlling is anno 2011 neet in ziech, nuien oorlog evels ouch neet.
Indeiling
left|thumb|De berm en versjèllende intern Marokkaanse verdeidegingswalle. Vol geel is de 'vrij zone' in han vaan de SADR.
door Marokko
De Westeleke Sahara vèlt oonder drei Marokkaanse regio's:
Dees regio's zien weer oonderverdeild in prefecture en/of provincies.
door de Sahrawi-republiek
De Sahrawi-republiek oondersjeit zes provincies, die allein officieel bestoon, aongezeen de regering ze mer gedeiltelek of gaaroet neet controleert. De provincies zien soms, neet ummer, geneump nao de hoofstad.
Hoofstad
De SADR claimp Al-'Ajoen (ouch El Aaiún of Laâyoune gesjreve) es häör hoofstad; dees stad ligk evels deep in Marokkaans gebeed. De regering zetelt in ballingsjap, in de Tindoef-kampeminte in Algerije. Bir al-Holwah (Bir Lehlou) gelt es de 'veurluipege hoofstad'.
Fysische geografie
De Westeleke Sahara is mèt 266.000 km² e bitteke groeter es 't Vereineg Keuninkriek. 't Groetste deil vaan 't territorium besteit oet vlake, zavelege weuste (erg). In 't noordooste ligke de oetluipers vaan 't Atlasgebergde; dao ligke heuvele of bergskes vaan hoonderde meters hoeg; 't hoegste punt ligk op 805 meter. 't Land heet gein revere, wel wadi's, die in tije vaan rege (in 't veurjaor) kinne euverstruime. Boete zoe'n korte, hevege regebuie kint 't land koelek neerslaag; wel kump in 't kösgebeed dèks nievel veur. Oases in 't land zien mer klein.
Cultuur en demografie
De bevolking vaan de Westeleke Sahara besteit oet Hassaniyyah, 'n Arabisch volk mèt ouch sterke Berberachtergroond. Ze spreke 't Hassaniyyah-dialek vaan 't Arabisch, wat ouch in Mauritanië gebruuk weurt. In Al-'Ajoen en umgeving sprik me ieder Marokkaans dialek. De taol vaan d'n awwe kolonisator, 't Spaons, weurt veural nog väöl es cultuurtaol gebruuk in de 'vrij zone'; de SADR hanteert 't ouch es officieel taol neve 't Arabisch. In de Marokkaanse zone weurt, wie in 't eigelek Marokko, Frans es twiede cultuurtaol gebruuk, wat dao evels neet officieel is. Berbertaole weure veur 't gebeed neet opgegeve.
Historie
Bij de Conferentie vaan Berlien in 1884 woort de Westeleke Sahara aon Spaanje touwgeveze. Dit is opmerkelek, aongezeen dit land zie koloniaol riek sterk op ze retour waor, Spaanje noets in Afrika waor actief gewees (boete Equatoriaol Guinee, en alle umligkende len in Franse han waore. vaanaof 1939 woort 't administratief vereineg mèt Spaons Marokko. Dit brach de politieke associatie vaan de Westeleke Sahara mèt Marokko op gaank. De Spanjole neumde 't noorde vaan 't gebeed Saguia el-Hamra ('roed kenaal') en 't zuie Río de Oro ('goudsreveer').
De dictatuur vaan Franco in Spaanje heel häör kolonies nog get langer vas es aander koloniaol machte, meh tege 't ind vaan Franco zien regering, es heer binnelandse zörg had um zie bewind in stand te hawwe, begós heer de kolonies aof te stoete. Intösse hadde Marokko en Mauritanië allebei al historische aonspraoke op 't gebeed gemaak. Oetindelek spraoke ze aof 't gebeed oonderein te goon verdeile: Marokko zouw de noordeleke twie daardes krijge, Mauritanië 't zuie. Franco, dee de Sahrawi's oersprunkelek e referendum euver oonaofhenkelekheid had beloof, sloot noe e verdraag mèt Mauritanië en Marokko boe-in in de deiling woort touwgestande. Dit waor tege de zin vaan de VN, die 't rech op zelfbestumming vaan de bevolking oondersjreef. Op 14 november 1975 trokke de Spanjole eweg oet 't gebeed, kort denao kaome de legers vaan Marokko en Mauretanië in.
Dit waor evels tege de zin vaan e groet deil vaan de inheimse bevolking, en vaan 't militant Polisariofroont. Dees verzètsgróp woort gesteund door Algerije, wat e conflik mèt naoberland Marokko had. Heidoor kós 't klei leger vaan 't dunbevolk en erm land mier successe boke es veurzeen. In 't bezunder 't Mauritaans leger bleek neet detege opgewasse en mós ziech in 1979 tröktrèkke. 't Welvarender en diechter bevolk Marokko nao de claims euver en eisde noe gans de Westeleke Sahara op. De guerrillero's vaan 't Polisariofroont bleve in 't gebeed actief; Marokko begós 't dao-op loupende de jaore 1980 systematisch oet te kamme en e systeem op te zètte vaan verdeidegingswalle (berm geneump, zuug ouch 't keertsje).
In 1991 kaom 't tot 'ne waopestèlstand tösse 't Marokkaons leger en 't Polisariofroont; de boeteste zandmoer is sindsdeen de bestandslien. 't Vreidesmissie, de MINURSO, woort ingestèld, en me spraok aof veur e referendum te goon hawwe. Dit mislökde, aongezeen Marokko de gaank vaan zake neet accepteerde. In 2000 perbeerde me 't idee vaan 't referendum nui leve in te bloze mèt 't Bakerplan, meh de Marokkaanse keuning wees ouch dit aof, umtot heer 't Marokkaans gezag in 't gebeed intösse es e voldoonge feit zaog. Sindsdeen heet me de kwestie gooddeils laote röste. De Sahwari-republiek is intösse lid vaan de Afrikaanse Unie (wat Marokko detouw brach um die unie gans te verlaote), die mèt Spaanje häör groetste boondgenoet is. De mieste len vaan de Arabische Liga steune Marokko in ziene claim, wie Fraankriek dat ouch deit. Op de VN-lies vaan neet-otonoom len steit Spaanje nog ummer es de wèttege eigeneer vaan 't gebeed, ouch al heet dit land zelf zien claims opgegeve.
Bronne
Dit artikel is gebaseerd op zoewel en:Western Sahara es en:Sahrawi Arab Democratic Republic, wie ouch aon en:Geography of Western Sahara en es:República Árabe Saharaui Democrática''.
Seismogram
E seismogram is de registratie van de trillinge in de baom op e bepaold puntj op de aerd. De trillingsbewaeginge waere geregisjtreerd in drie dimensies: verticaal, horizontaal in naord-zuudrichting, horizontaal in oos-wèsrichting.
Mit e seismogram waere aerdsjóddele geregisjtreerd, mer ouch waere explosies in de aerd waorgenómme, wie óngergrundjse kernprove. De seismomaeter of seismograaf, wo e seismogram zien infermasie van krieg, versjterk de bewaeging van de aerd heel sjterk. Zo kinne mit e seismogram aerdsjóddele zichbaar waere gemaak die op 'n ganse anger plaats op de waereld plaatsvinje, en die dao t'r plaats door miense zelfs neet veulbaar zeen.
't Opgenómme trillingssignaal waerde vreuger aafgebeeld op 'n rol pepier. Allewiel waere de signale digitaal opgesjlage.
Seismomaeter
'ne Seismomaeter of seismograaf is 'n apperaat womit seismologe aerdsjóddele (seismische golve) kinne regisjtrere op e seismogram. Hiedoor is 't ouch meugelik de samesjtèlling van de divers aerdlaoge te besjtudere.
Modern seismomaeters besjtaon oet 'n massa die zo is opgehange det ze t'n opzich van de ómgaeving in t'n minste ein richting vrie kan bewaege. Bewaeg de aerd, den blief de massa stasjenair en de bewaeging van de aerd t'n opzich van de massa kan waere gemaete, zowaal es sjnelheid es verplaatsing. De bewaeging waerde vreuger door hefbuim mechanisch versjterk en door 'n pen op 'n lankzaam drejjende rol pepier euvergebrach; allewiel weurt hieveur meistes gebroekgemaak van elektronische regisjtratie mit behölp van computers.
Sortland
thumb|De ligking van Sortland in de pervincie Nordland. Sortland is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Nordland in Nórwaeg. De gemeinte had 9.639 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 713,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 13,5. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1870.
In Sortland ligk ouch de plaats Strand.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,8% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Water
Water is 'n chemische verbinding vaan ein zuurstofatoom en twie waterstofatome (H2O). Water is 'n stof die prominent aonwezig is op Eerd, mie es 70% vaan de oppervlakte besteit oet water. Al 't leve is aofhaankelek vaan water. 't Is daoneve de einige stof die vrij in de netuur in alle drei de fases (vas, vloeibaar, gaas) veurkeump.
Dipool
Water is zoe speciaal umtot 't een dipool is. Dit keump umtot 't eine zuurstofatoom väöl mie elektronegatief is. Dat wil zègke: Zuurstof "wilt" geere elektrone, dewijl waterstof ze lever aofsteit. Daodoor zweve de elektrone van 't ganse molecuul procentueel mie bij zuurstof es bij waterstof, boedoor 't zuurstofgedeilte een bitteke negatief gelaoje is, en 't waterstofgedeilte e bitteke positief gelaoje. Doortot zuurstof ouch nog twie vrij elektronepare heet, weurt dit effek nog versterk. Daodoor trèkke de molecule z'ch sterk aon, boedoor waterstofbrögke gevörmp weure. In vergelieking mèt aander stoffe heet water daodoor e lieg smeltpunt, en e hoeg kookpunt. Dit is ouch de reie boeveur zoeväöl stoffe zoe good oplosse in water. Apolaire stoffen - zoes vèt - losse daorentege neet good op in water. De werking vaan hiel väöl stoffe, berus op die dipool. Zoe werk zeip doortot e zeipmolecuul 'ne apolaire "start" (dee zich vastbit in 't vèt), en 'ne polaire kop. Dee polaire kop los good op in water, en daodoor los 't zeipmolecuul, dat z'ch vasgeboonde heet aon 't vètmolecuul op in water. Zoe zien apolair stoffe toch op te losse.
Trosa
De gemèndje Trosa is op 1 jannewarie 1992 óntstangen oete gemèndje Nyköping.
Demografische óntwikkeling
10,20% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Kuuk
Kuuk (Nederlands: Cuijk, in 't lokaal Kleverlands dialek zeet me ouch Kuuk) is e dörp en 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, in 't Land vaan Kuuk. Kerne waore Beers, Kuuk, Haps, Katwiek (Katwijk), Linde (Linden), St. Agatha en Viane (Vianen). Besjèrmheilege vaan Kuuk is Sinte-Maarten.
Kuuk is allewijl 'n industriegemeinte, en is in die kwaliteit nao d'n Twieden Wereldoorlog pas oontwikkeld. Dao is veurnaomelek voodselindustrie; daoneve kint de gemeinte oonder mie 'n diamantslieperij.
Bezeensweerdeg is de Sint-Maartenskèrk, mèt vieftiende-iewsen torie en neo-gotisch kèrkgebouw, en twie bezoonder meules. 't Museum Ceuclum herberg aw archeologische reste.
Historie
De naom Kuuk is trök te leie op 't Keltisch Keukja, "krómming, boch" (nl. in de Maos). In de Roemeinsen tied hètde de plaots, die toen aon de heerweeg Nimwege-Tóngere laog, Ceuclum, in de Germaansen tied woort dat Cuuc. Oet de Keltischen tied stamme vonste wie graafheuvele. De Roemeine sloge 'n brögk euver de Maos, boevaan in 't Museum Ceuclum de reste tentoengestèld weure. Gedorende de Middeliewe waor Kuuk e regionaol centrum, en 't midde vaan de hierlekheid Land vaan Kuuk. Dit vint me nog trök in de taol vaan dees streek: die heet aon de leste Braobantse klaankveranderinge neet mètgedoon en liekent väöl op beveurbeeld 't Venrojs of 't Genneps. In 1559 kaom dees hierlekheid aon 't hoes vaan Oranje-Nassau, zoetot keuning Willem-Alexander vaandaog d'n daag Baron vaan 't Land vaan Kuuk is. De gemeinte Kuuk hètde tot 1994 Cuijk en Sint-Agatha; in dat jaor woorte de gemeintes Haps en Beers bij Kuuk geveug. Al ieder in 1942 waor 't dörp Linde bij de gemeinte Beers gekómme. Op 1 jannewarie 2022 fuseerde de gemeinte mèt Bóksmaer, Grave, Mill en Sint Hubert en Sintunnis tot de nui gemeinte Land vaan Kuuk.
Extremadura
Extremadura (Extremeens: Estremaúra; Portugees: Estremadura) is ee va de 17 autonome regio's in 't zuudwestelig deel va Sjpaanje, teënge de grens mit Portugal. Ze grens aa de Sjpaanse regio's Castilië-La Mancha, Castilië en León en Andalusië. De regio hat bekans 1,1 miljoen iwuënesj op 'n oppervlaak van 41.634 km². Doamit is ze mit 26 lüj je kilometer zieër dunbevólk. De hoofsjtad is Mérida, die meh knap 59.000 iwuënesj hat. De groeëtste sjtad is evvel Badajoz, mit mieë as 150.000 lüj.
D'r naam beteëkent litterlig "aa g'ne uëverziej va g'n reveer d'r Duero".
Geografie
Extremadura numt 8,3% van 't oppervlaak va Sjpanje in. Doamit is ze get groeëter as beivuurbild Belsj, Nederlank of Zjwitserlank en is ze vunnefgroeëtste regio va Sjpanje. De regio is wieër ungerverdeeld i de Provins Cácares en Provins Badajoz. 't Lank va Extremadura kint me wieër opdele i drei sjtrieëke: de noardelige, bergachtige zone, 't vröchbaar lank róngelum d'r Tajo en 't droeëge zude. In dit gebeed weëde Iberische verkes gehote i de zoeëgeneumde Dehesas, oeë zie gevujerd weëde mit de eikele va d'r sjteeneik. Va hön vleesj weëd lóchgedroeëgde Jamón Ibérico gemak, ing aat va sjink. Óch de körkprouctie is hei wichtig. In Extremadura guëf 't óch nag extreem bedreigde deersoarte, wie d'r pardellós en d'r kroenekraan. 't Nationaal park Monfragüe is 't innig nationaal park va de regio en herberg dees soarte.
Queensday Maastricht
Zier kennemerkend is tot dao väöl podia zien mèt versjèllende muzieksoorte.
Extremadura
Geografie
D'r hoeëgsten berg is d'r 2.401 meter hoeëge Calvitero in 't Castilliaans Sjeiingsgebirgde.
Rennesøy
thumb|De ligking van Rennesøy in de pervincie Rogaland. Rennesøy is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Rogaland in Nórwaeg. De gemeinte had 3.412 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 65,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 52,5. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 1142.
Wilhelm II van Duutsjland
Wilhelm II vaan Hohenzollern (Berlien, 27 jannewarie 1859 - Doorn, 4 juni 1941) waor vaan 1888 tot 1918 de lèste keizer vaan Duitsland en keuning vaan Pruse.
Leve tot aon 't keizersjap
Friedrich Wilhelm Viktor Albert van Pruse van Hohenzollern woort gebaore es keend vaan Friedrich en Victoria; vaan mojerskant waor heer de kleinzoon vaan keuningin Victoria van Groet-Brittannië.
Jäög
Bij zien gebuurte raakde de linkererm vaan de kleine Wilhelm vermink. De familie perbeerde dit liefsdeil toch te oontwikkele, o.a. door pienlike elektrosjoktherapieë. Doortot dat neet slaogde zouw Wilhelm dao ziech zie gans leve veur zjenere. 't Keuninkskeend woord hiel strèng opgetrokke door ziene calvinistische lierer, Georg Ernst Hinzpeter. Biografe spreke dèks vaan 'n oongelökkege jäög, en de gemaoteg liberaal hajding pasde slech bij de optrèkking die 'r vaan Hinzpeter kraog.
Mèt tien jaor kaom heer bij de Pruse armee als luitenant vaan 't ierste garderezjemint te voot. Dees functie bleef ceremonieel tot heer achtien jaor aajd waor en 't gymnasium in Kassel aofgerund had. Intösse waor heer bij de stiechting vaan 't Duits Keizerriek in 1871 kroenprins gewore. In de armee voont heer zien eige plaots, en de sfeer spraok häöm hendeg aon. In 1880 woort heer tot kapitein bevorderd.
Persuunlikheid
Wilhelm II leej aon regelmaotege depressies en had las vaan sterke stummingswèsselinge. De contemporaine psychiater Emil Kraepelin had 't euver e "typisch geval vaan periodieke stuurnis", 'n diagnoos die heer allein op woernumminge vaan veraof kós basere. Kraepelin góng devaan oet tot dit veroorzaak woort door Wilhelm zien meujlike jäög. Ander lui sjreve häöm groetheidswaan touw. Sommege modèrn oonderzeukers höbbe oet 't verslaag vaan zien gebuurde opgemaak tot heer daobij 'n heersebejaojing opgeloupe zouw kinne höbbe, woedoor me zien agressief gedraag wèlt verklaore. Die diagnoos weurt neet door ederein geaccepteerd.
Behave 'ne natuurleken aonlègk tot depressies had heer ouch las vaan 't feit tot ziene linkererm oonderoontwikkeld (15 centimer korter es de rechter) waor: heer zjeneerde ziech deveur en droog 'ne sabel veur daovaan d'n aondach aof te leie. Dit gebrek rizzelteerde ouch in pien in 't linkeroer en evewiechsstuurnisse.
Wilhelm had 'n passie veur archeologie, en joog gere en väöl. Ouch deeg heer nao zien abdicatie aon houthakke: zie landgood in Doorn woort in de daarteg jaor tot heer 't bewoende gooddeils oontboump.
Beleid
Met zien troensbestieging in 1888 begós heer gaw zien visie op de regering oet te wèrke. Heer waor euvertuug vaan de awwerwètse idee tot 'ne monarch door God is aongestèld veur te regere, en kundegde daan ouch snel aon de laankzittende riekskanseleer Otto von Bismarck, dee de lèste jaore wie 'nen dictator regeerde, nao e haaf jaor te zalle oontsloon. Dit leet heer evels nao, meh toch bleek tot Wilhelm slech mèt de mins kós samewèrke. Zoe wouw Von Bismrack ziech concentrere op de Middel-Europese pólletiek, meh stoont Wilhelm drop in Afrika e paar kolonies te stiechte. Von Bismarck wouw 'n wèt tege de socialiste versjerpe en ouch ein tege de kathelieke inveure; Wilhelm wouw neet zoe repressief tege zien oonderdane optrejje. Bij zien oontslaog mèrkde Von Bismarck op, tot de samewèrking tösse de keizer en häöm waor wie "'n aajd werkpeerd en e joonk trèkpeerd in ei span". Von Bismarck woort opgevolg door Leo von Caprivi. In deenzelfden tied oontsloog Wilhelm noch väöl mie amtenere en politici, dee häöm op wat veur meneer ouch in de weeg zaote.
In de jaore negeteg veurde Wilhelm versjeie sociaol hervörminge door. Bij 'n staking in 't Roergebeed weigerden 'r militaire op de arbeiders aof te steure. Heer veurde wètte in die o.m. nacharbeid veur vrouwlui en kinder verboje en sjafde de socialistewèt aof. Zien ganse regering heet heer zoe'n wètte doorgeveurd. Ouch had heer de wetensjap hoeg in de vaon stoon: in zien opdrach woort 't Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft (noe Max-Planck-Gesellschaft) opgeriech.
Allewel tot heer 't image vaan 'nen oorlogskeizer heet, steurde heer 't groetste deil vaan zien regering neet op 'nen oorlog aon. Wel hoolt heer constant rekening mèt 'n confrontatie, veural mèt 't Vereineg Keuninkriek en Frankriek. Heer besloot 'n vloet op te bouwe, die oetindelek eve groet mós weure es de Britse. Vloetbasis waor de stad Wilhelmshafen. 't Gevolg waor 'ne wapewedloup tösse de twie len.
'n Crisis in zien regering waor de Daily-Telegraph-affair in 1908. Tijens e bezeuk aon Groet-Brittannië had Wilhelm dao oongenuanceerde oetspraoke gedoon, die heer mós trökrope op las vaan de ganse Rieksdaag.
Vaanaof de lèste jaore veur d'n Ierste Wereldoorlog naom d'n invlood vaan zien militair adviseurs op de keizer sterk touw. In 1914 waor 't Duitsland wat d'n oorlog tot 'n pan-Europese zaak maakde: nao de mobilisatie vaan Rusland verklaorde 't land oonmiddellik d'n oorlog aon Rusland en Fraankriek tegeliek. Dit waor evels tege de wèl vaan de keizer, dee wel oonveurwierdeleke steun aon Oosteriek-Hongarije had touwgezag, meh op 't lèste memint d'n oorlog perbeerde aof te wende. In d'n oorlog woorte 't ummer mie de opperbevelhöbber Paul von Hindenburg en Erich Ludendorff die de mach hadde.
Mèt de revolutie vaan 1918 mós de keizer vaan achter de frontlinies in 't Belsj vlöchte nao Nederland. Op 28 november, 19 daog nao 't oetrope vaan de rippebliek, abdiceerden 'r.
Femilie
Wie bove gezag had Wilhelm II oonder mie keizer Wilhelm I en de Britse keuningin Victoria es groetawwers. Door dat lèste waor heer volle koezijn vaan keuning George V van 't Vereineg Keuninkriek en tsaar Nicolaas II van Rusland, zien vijande in d'n oorlog.
Wilhelm waor twie kier getrojd: Vaan 1881 tot aon 1921 mèt Auguste Viktoria von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Augustenburg (1858 - 1921), en in 1921 mèt Hermine von Schönaich-Carolath, die häör eige gere "keizerin" neumde. Bij zien ierste vrouw had heer zeve kinder:
Varia
Wie d'r keizer an 't ing van d'r ursjte weltkreeg via Belsj nao Nederland wol vluchte, deeg e dat via d'r grenspoos 't Withoes tussje Moelinge en Eesde. Wie d'r douanebeambte 'm nao z'n papiere vroog, zag d'r keizer "Ich bin der Kaiser von Deutschland". D'r douanier geleufde 'm neet en zag: "Jajao, en 'ch bin Napoleon". En e leet 'm neet de grens passere. Doe is d'r keizer via kling waeg toch de grens uvver kaome. E reesde mit 'ne taxi van taxibedrief Slenter oet Norbik en die zatte d'r keizer aaf óp 't treinstation va Eèsde, oeë e d'r trein nao Mestreech pakde. De luuj oet die durper langs de grens kinne al die kling neet-gecontroleerde grensuvvergeng hieël good.
Prinseproclamatie
Tiedens de zitting, georganiseerd durg d'r raod van 11 van 'n plaatsj, wead inge nuije prins oetgerope. Dit neume ze de prinseproclamatie. Dea prins regeert euver zieng sjtad of dörp tijdens de vastelaovend.
1988
1985 - 1986 - 1987 - 1988 - 1989 - 1990 - 1991 1988 (MCMLXXXVIII) waor e sjrikkeljaor wat begós op vriedig op de Gregoriaanse kalender.
Herman Gorter
thumb|250px|Herman Gorter Herman Gorter, Wormerveer, noe Zaanstad, 26 november 1864 - Brussel 15 september 1927, waor in 1921 mede-oprichter van de Communistische Partiej va Nederland en 'ne Nederlandse dichter van de 80-ers.
1988
Planeet vaan 't Jaor
De bedreigde Eerd
Herman Gorter
Laevesloop
Gorter waoërt gebaore in 'n Mennoniete domineesgezin en ziene vader ds. Simon Gorter behoeërt töt de klèng literatore van d'r 19de ieëw. Gorter waor klassiek filoloog. In z'ne sjtudaentetied begoes-e mèt 't sjrieve va gedichte en e waoërt sjtaerk beïnvloed dör Multatuli en Willem Kloos. E wijdde zich ooch an de sjtudie va Marx, wat-e es 'n sociaal noodzaak besjowde. Gorter sjtorf in 'n Brusselse hotelkamer.
Fragmaent oet Mei
Väör vertaling in 't Limburgs: Lies van vertalinge sjtäölkes
Ik wist niet dat dit alles was zoo mooi. Zoo staat ook wel een meisje vol in bloei, De bruigom loopt om haar en streelt het haar, Zijn spitsen ving'ren door har gouden haar: en loopt onwetend heen en zoekt in spel Matheid en slaap. Dan treedt op zijn drempel Een bloot beeld: onder 't witte bedgordijn Glijden er blikken en een woordetrein. Dat's om te weenen, want de mijmering Over een ding, is teerder dan het ding.
Chapelle-lez-Herlaimont
Aander kerne
left|thumb|De kèrk va Chapelle-lez-Herlaimont. Godarville en Piéton.
VDL NedCar
thumb|right|NedCar in Bor NedCar ies 'ne producent van personeauto's, gelege in Bor in de gemeinte Zittert-Gelaen in Nederlands Limburg. Bie NedCar wèrke miè es 3900 luuj, woadoor 't bedrief ein van de groatste werkgeversj in Limburg ies. Ouch ies 't de groatste autofabriek van Nederland. Me produceert hie de Mitsubishi Colt CZ3 en de Mitsubishi Colt CZ5. Vreuger höbbe ze de DAF, de Volvo (types 480, de 440, de 460 de S40/V40), en de Mitsubishi Carisma, de Mitsubishi Space Star en de Smart Forfour geproduceerd.
NedCar ies officieel opgeriech in 1991, meh de autofabriek in Bor haet 'n langer historie. In 1967 woort in Bor de ièrsjte DAF geproduceerd. In 1975 begoes me mèt de productie van Volvo's. De fabriek heesj doe Volvo Car B.V., wat later weer zou verandere in Netherlands Car B.V., naodat Volvo, Mitsubishi en de Nederlandse sjtaat 'n samewèrking waore aangegange.
Op 12 juli 2005 maakde NedCar bekènd dat 668 luuj óntsjlage zouwe were, naodat de productie al e paar kièr waor truukgedrièjd (ónder andere vanwege de tegevallende verkoupciefers van de Smart).
In mièrt 2006 woort door DaimlerChrysler bekènd gemaak dat me zou sjtoppe mèt de productie van de Smart ForFour in Bor. In april maakde Mitsubishi bekènd dat d'r 1000 bane bie NedCar gesjrap zouwe were. Op 21 april 2006 waor d'r 'n 24-oerssjtaking.
In de jaore daonao heel de taegesjpood aan. Op 6 februari 2012 kundigde Mitsubishi aan dat 't in 2013 gans zouw sjtoppe; es tot daen tied geine nuje kouper gevónde zouw waere, zouw 't febrik toegaon. Pas op 1 oktober maakde me bekènd dat BMW NedCar wouw euvernumme; 't concern wilt hie de Mini gaon boewe. De Mini weurt bies mièrt 2024 gemaak; al in oktober 2023 geit 't febrik de productie devan aafsjaole.
Roa
Hertseroa (of Herzogenrath op 't Duutsj) is 'n sjtad in Kreis Aachen. De sjtad grènst aan Übach-Palenberg, Baesweiler, Alsdorf, Würselen, Aoke en Kirchroa (in Nederland). Hertseroa haet 'n sjtasie op de sjpoorlien Aoke-Mönchengladbach, en woe dees lien auch 'n vertakking haet mit de Euregiobahn nao Heële.
De sjtad haet 'n partnersjap mit Kèrkraoj (Eurode) en mit 't Franse Plérin.
Hertseroa besjtit oet drie deiler: Herzogenrath, Merkstein en Kohlscheid.
Bie 't Wiener Kongres (1814-1815) is Kirchroa en daomèt ooch Rolduc, dat iesj 'n deil van Herzogenrath waor aan Nederland toegeweze.
Historie
thumb|Burcht Rode Op 'n tieëntal minute lope va Rolduc liegkt Burcht Rode, oeëvan 't huidige geboew nog nauwelèks herinnert an 't oorsjpronkelèke: allèng d'r taoëre sjtamt oet d'r 14de ieëw, z'n sjtichting al oet d'r 12de ieëw. An d'r abdijkroniek Annales Rodenses is 't te daanke dat me ènig zich haat kraege op de vörgesjiedenis van Rode, later 't Land van 's-Hertogenrade geneumd. Hie-in wert de Burcht Rode geneumd es Rodense Castrum in 't bezit van graaf Adelbert van Saffenberg. Ooch wert dao-in gekald van 'n Castrensis Viculus oeë-oet me maog concludere dat d'r toendertied ooch sjprake waor van 'n vestingssjtad. In 1137 kieëme 't laand en de burcht van Rode bie 't Hertogdom Limburg, tengevolge 'n huwelek tösje Mathilde van Saffenberg en graaf Hendrik ll van Limburg. Wie Rode behoeërt bie 't Hertogdom Brabant saer 1288 waor 't èng van de veer leng van Overmaas.
Gaarekiekere
C.V. De Gaarekiekere is d'r vastelaovendsverein va Gullepe, òpgerich in 1953.
Cloacabieste
thumb|Gewoenen aomzeikegel (Tachyglossus aculeatus) thumb|Vogelbekdier (Ornithirhynchus anatinus) De Cloacabieste (Monotremata) zien 'n orde vaan zoogdiere die allein in Australië en op Nui-Guinea veurkump. Ze zien de eineg euverlevende orde oet de oonderklas Prototheria. De orde umvat mer twie levende femilies en vief levende soorte. Ze versjèlle vaan de aander zoogdiere (de zoegeneumde Theria) door 't behawwe vaan e paar 'primitief' kinmerke, in 't bezunder 't lègke vaan eier. Toch höbbe de cloacabieste ziech zoe good wie de aander zoogdiere dooroontwikkeld en zien ze zeker gein levende fossiele.
Gaarekiekere
Betekenis: 'ne Gaarekieker is inge wat uvver d'r gaar heen kiekt. 'ne Gaar is 'n hèk of 't ondersjtuk van 'n deur.
In 't carnavalsseizoen organiseert d'r Ìlleveraod activiteite zoewie de groeëte zitting mit de proclamatie van d'r groeëte prins, d'r optoch, de prinsebal, de bejaardezitting en de ouw-wieverbal ìn d'r Timpaan en de res van 't dörp.
Cloacabieste
Evolutie en taxonomie
Klas ZOOGDIERE (Mammalia)
Mèt sommege saorte aomzeikegele in Nui-Guinea geit 't hiel slech; ze zouwe in de kortbij touwkóms kinne oetsterve.
Brein
De herses vaan de Cloacadiere höbbe, wie die vaan alle zoogdiere, 'ne neocortex, meh wie de buildiere misse ze d'n hersebalk (corpus callosum). De functie vaan de hersebalk bij moojerkookbieste, naomelek communicatie tösse de linker- en rechterhersehèlf, weurt euvergenome door de commisura anterior.
Cloaca
Wie d'n triviale naom al zeet, meh wat veural de wetensjappeleke (vaan μονός 'ein' en τρῆμα 'look') naom aongief, zit 't versjèl mèt de aander zoogdiere in de liefsopeninge aon de achterkant. Bij dees bieste deent 'ne cloaca veur zoewel póppe es sjiete en pisse (in tegestèlling tot moojerkookdiere, die 'nen apaarte vagina, ureter en anus höbbe, en buildiere, die wel ouch 'ne cloaca höbbe meh toch 'n apaarte vagina). Dit kinmerk deile de cloacabieste mèt reptiele (en in zekere zin mèt veugel).
Baar en zoge
Cloacabieste lègke eier en zien daomèt uniek oonder de zoogdiere. 't Vruiwke hèlt de eier nao de bevröchting evels e tiedsje in ziech en veujt daan 't oongebore joonk mèt häör eige veujingsstoffe door de wand heer. Daonao lègk ze de eier en geit ze breuje. Weurt 't joonk gebore, daan geit 't vruiwke zoge. De mèlk kump evels direk door de mèlkkliere nao boete, boe 't joonk ze oplek; de cloacadiere höbbe gein tepele (aanders es de Theria).
Gereemsel
De levende cloacadiere höbbe gein tan, mèt oetzundering vaan jóng vogelbekdiere, die nog e paar kieze höbbe dewelke later oetvalle. Bij sommege fossiel cloacabieste zien die paar kieze ouch te zien. De kaak vaan de cloacabieste zit e bitteke aanders inein es die vaan de Theria, zoewie de kaakspier. Wie alle synapside höbbe ze drei binneste gehuurskneukskes, en wie bij alle echte zoogdiere (en in tegestèlling tot aander fossiel synpaside) zien ze in de sjeel geïntegreerd. Allewijl meint me tot dit kinmerk bij de cloacabieste en de Theria oonaofhenkelek vaanein is oontstande. 't Ziechbaar oer (dat wèlt zègke 't gehuurslook) ligk nog wel kort aon de kaak, wie bij de aw fossiele.
Cloacabieste höbbe get extra kneukskes in de sjouwergordel die aander zoogdiere neet höbbe. Wie bij de reptiele stoon de pu neve de roomp (en neet droonder wie bij aander zoogdiere); 't zien dus vaan nature kroepers.
Bezunder orgaone
Cloacabieste kinne elektriciteit in hun umgeving veule, 'n gaaf die me elektroperceptie neump.
Genetica
Recint oonderzeuk nao 't genoom vaan 't vogelbekdier en aander cloacabieste heet oetgeweze tot ze tien geslachschromosome höbbe, en tot 't X-chromosoom liekent op 't geslachschromosoom vaan veugel. Dit deit dinke tot de geslachsdichotomie X/Y bij zoogdiere ziech pas nao de splitsing tösse Prototheria en Theria gans heet voltrokke; tot mèt aander wäörd de ierste zoogdiere nog neet gans zoe inein zaote. Ouch in aander opziechte bleke Cloacabieste nog relatief väöl op veugel te liekene. Dit gief inziech in de genetische aard vaan de lèste gemein veurawwers vaan reptiele en zoogdiere (Amniota).
Fysiologie
't Metabolisme vaan de cloacabieste is lieg in vergelieking mèt aander zoogdiere. Ze zien evels wel wermbleujeteg, al is hun liefstemperatuur lieg in vergelieking mèt de Theria: 32°C, tege 35 veur buildiere en 37 veur moojerkookdiere. Mesjiens is dit gein archaïsch kinmerk, meh zjus 'n aonpassing aon 't klimaot: in 't werm Australië en Nui-Guinea kin me de energie wel veur get aanders gebruke. Hun endotherm systeem is in eder geval neet minder oontwikkeld es bij aander diere: ouch in kaw umsten kinne ze hun temperatuur hiel good op peil hawwe.
Vreuger meinde me tot in eder geval aomzeikegele geinen REM-slaop hadde (tot ze neet druime dus). Noe bliek tot ze dat wel doen, meh allein es de umgevingstemperatuur roond de 25°C ligk.
Bron
Dit artikel baseert ziech op 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Lucianus
thumb|right|Lucianus va Samosata Lucianus (roond 120 n. Chr. - zieëker nao 180 n. Chr.) waor 'ne sjriever, dae in 't Grieks sjreef. E is in Samosata an de Eufraat, hoofdsjtad van de Romeinse provincie Kommagene gebaore. D'r sjtrieëk oeë noe Samsat (Adiyaman, Turkije) liegkt. 't Syrisch waor z'n modertaal en e besjowde zich èèges es 'ne Syriër. Z'ne naam dèèt aerg Latien aa en aa-genaome wert dat 'm dae pas later gegaeve is. E zow oontlieënt zieë an 'ne Romeinse besjermhieër dae Lucius hoosj. Mäögelek gèèt 't um Lucius Verus, d'r mederegaent va Marcus Aurelius, oeë-mèt Lucianus èènige jaore perzuuënlek kontakt gehad haat. Wat v'r va Lucianus wete, weet v'r evvel allèng oet z'n èège waerke.
Griekse sjriever
't Grieks lieërde Lucianus op de sjoeël en e zow later och alling in die taal sjrieve. E sjtraefde in z'n taalgebruuk nao de Attische zuverhèèd oet d'r 5e en 4e ieëw v. Chr. en daomit sjreef-e 't bètste Grieks va zienge tied.
Lucianus bekritiseert in dialoge, verhaole en breve mit satire, parodie en ironie de tekorte van de luuj va ziene tied. E dreef d'r sjpot mit de religieus wane - zoe-wie d'r christeleke -, mèt de filosofe en sjrievers zoonder betekenis, de ijdelheed van de redenaars en de onnuëzelheed en lichgeleuvigheed van 't publiek. E waor d'r oetveender van 't literair genre de Doeëje-dialoge.
Laevesloop
In z'n autobiografisch geïnspireerd waerk D'r dreum sjrieft Lucianus - dae van eenvoudige kom-aaf waor - dat e beeldhaower moes waeëre van ziene noonk. E haat zjuus ene daag 'n sjoeëling dao-in gevolgd, mae doe blaeëk al dat dit vak 'm neet loog. Daonao gong-e nao de retorica-sjoeël, oeë-e grondig kènnismakde mit de Griekse taal en literatuur. Lucianus waoërt advokaat en aoëpende 'ne buro in Antiochië, oeë e Lucius Verus lieërde kènne. Vanaaf 150 rèèsde-e dör 't Romeinse Riek en goof vördrachte, nao z'n èège zigke, zoonder al te väöl inhoud. Vöral in Gallië, en da mèt name Marseille, van aodsher 'n Griekse sjtad, how-e väöl succes daomit. In Marseille vestigde-e zich 'n tiedsje es retorica-lieërer.
Nao 10 jaor rèze vestigde Lucianus zich in Athene bie ziene vader um zich in de filosofie te verdepe wie die oonderricht waoërt an de Academie. E waor de welsprekendheid mieë wie meuj en how d'r, nao èège zigke, gaans genog va um nog langer die opgedirkte prostituéé oet te hange. En e zoch z'n heil in ander genres. In dae tied begoes-e z'n satirische dialoge te sjrieve. Lucianus is veer kieër in Olympia gewes. De lètste kieër, in 165, waor e getuge van de theatrale zelfverbrenning van d'r cynicus Peregrinus Proteus, dae hiemèt z'n verachting väör d'r doeëd woolt demonstrere.
In 164 zow-e aafreze nao de Zjwarte Zieë um d'r läöegeprofeet Alexander, die dao mèt kapitale winste 'n orakel exploiteerde, te oontmaskere. Dizze oondernoom op zieng beurt daonao poginge um Lucianus te vermaorde.
Wie Lucianus de fieftèg gepasseerd waor krèèg-e in 171 'n belangrieke funktie bie de keizerlijke administratie in Egypte aa-gebaoje. In 177 kieërde-e wer nao Athene truuk. Wienië Lucianus zjuus gesjtorve is, weet v'r neet. In èng van z'n gesjrifte verwiest-e nao d'r doeëd va keizer Marcus Aurelius in 't jaor 180.
Waerk
Lucianus haat zoe'n 70 waerke gesjraeve oeë-oonder:
Sjtäölke
oet D'r doeëd va Peregrinus:
...dis luuj zeunt in alle gevalle oeë de gaanse gemeensjap bie betrokke is boetegewoeën actief en sjpare daobie kooste noch meute...
Sjpekhoes
Historie
thumb|right|Sjpeklaoge in de kèrk van [[Groeselt ]] In de 16e ièw, 't renaissancetiedperk, begint de toepassing van natuursjtein in combinatie mèt baksjtein vaster vörm te kriege. In de dao-opvolgende ièwe zal dat väöl decoratief geboewe oplevere. In Belsj en in Limburg ies ein aantal kesjtièle en häöf geboewd in dae sjtiel, dèks gecombineerd mèt voluut- en krolgevele. De sjtiel krieg hie de naam Maaslandse renaissance en Maaslandse barok. Ónder invlood van dae architectuur were basemente, lateie, risaliete, pilere, kapitele, deur- en vènsterumliestinge gemaak van natuursjtein. Dèks vèlt de keus op de helle blauwe sjtein aafkómstig oet de Ardenne. De Naamse sjtein ies 'n bekènd veurbeeld. In Nederlands Limburg en in Belsj Limburg pas me mergelsjtein toe, es dae in de buurt aan de oppervlakte kump. Väöl geboewe kriege noe gevele mèt sjpeklaoge.
Woa sjtoon sjpekhoezer
Veurbeelde van sjpekhoezer zint in Zuud-Limburg o.m. te vinge in:
Zoneve
Zoneve (Hollese naam: Zonhoven) is 'n dörp en gemeint in Bèlsj Limburg. De gemeint haet bekan 20.000 inwoener.
Dialekt
Het Zoo'neves ès e Limburgs dialekt. Bè da 't links van-e Panninger-zijlij'n geleëgen ès, weurt het èingedield bè het West-Limburgs en huurt bè de Demerkempische dialectegróp, just wei Hootele en Zoller onner anere.
Wa wol 'typisch' ès vur het Zoo'neves binne deze gróp, ès da het mouillering van medeklinkers "n" en "l" kint, gevolgd doo'r een "t": hit deë gie gèljd, mer dort, góatj dan noá den Hort... dóa stiet 'n hönjte en dá zeekt óch èn oer mönjte. Ooch "deë" vur "jij" mer ooch "jullie" ès iet wa nùrges aners gezeëd weurt. Èn 't zuide zegge ze: "djeë" en "djeelies", èn 't oeste "dich" en "geer" en èn 't weste en noorde weurt "gìj" en "gellie" gezeëd.
Extern linke
Website vanne gemeint
Moerdijk
Moerdijk kin zien:
Ale (Zwede)
Ale is 'n gemèndje in Västra Götalands län, Zwede. De gemèndje tèltj 26.733 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 318,27 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 84 luuj de km².
Sandnes
Sandnes kan verwieze nao:
Trainspotting (film)
Trainspotting is 'ne film oet 1996, gemaak nao 't gelieknaomeg book vaan Irvine Welsh. De film is, wie 't book, gooddeils Sjots gesproke en geit euver 't hedonistisch leve vaan 'n gróp drugsgebrukende vrun.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan dramafilms.
De film woort geregisseerd door Danny Boyle en heet 'nen doer vaan 93 menute.
Europa van Naties en Vrijheid
De Europe des nations et des libertés (ENL of ENF; vrie vertaald: Europa van Naties en Vrieheid, Ingelsj: Europe of Nations and Freedom, Duutsj: Europa der Nationen und der Freiheit) waor 'n polletieke groep in 't Europees Parlemint van 2015 bies 2019. De groatste nationale partie is 't Franse Front National. Hun ideologieë zin rechs populisme, conservatisme, nationalisme, souverainisme, protectionisme, anti-immigratie en anti-islam. Contra Europese integratie höbbe ze 'n hawwing van extreem euroscepticisme, wat meint dat ze veur zoa min meugelek mach van de Europese Unie zin en dèks zelfs veursjtengers zin van 't verlaote van de Unie. Ze höbbe nemes vertegeweurdeg in de Europese Kemissie. Ze hawwe 40 van de 751 zetels in 't Parlemint, wat meint dat ze de kleinse polletieke groep waor. De groep haw twiè prizzedente: Marcel de Graaff en Marine Le Pen.
De twiè Europese partieë waore de Bewaeging van 'n Europa van Naties en Vrieheid (MENL; 33 zetels) en de Alliansie van Europese Nationale Bewaeginge (EAF; 3 zetels). Wier zin d'r nog onaafhenkeleke parlemintsleije lid van de groep. 't Geuf gein Limbörgers in de groep. Waal kump eine oet Frechen, e Rienlands stedsje neet wiet van de Euregio: de PVV'er André Elissen.
Hie onger 'n lies mit de nationale partieje die deil oetmake van de groep, 't land woa-oet ze komme, de groatere Europese partie woabie ze huère, en 't aantal zetels wat ze höbbe.
De twiè partieë wilde in ièrsjte instantie ein partie vörme, mer dat is bliekbaar neet geluk. Noe zin ze 'neet-gebonge leije' van 'n polletieke groep. In praktiek beteikent dit tot ze mekaar zoaväöl meugelek sjteune, veur groate besjlissinge perbere zoaväöl meugelek op mekaar aan te sjlete, mer tegeliekertied neet zoa sjtreng zin in geliekgesjtömp veur en tege te sjtömme.
De Wolden
frame|Ligking vaan De Wolden in Drente De Wolden is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Drente, aon de grens mèt Euverijssel, mèt 'n oppervlak vaan 226,35 km2 (daovaan 1,57 km2 water) en per 1 april 2016 23.703 inwoeners. De gemeinte erkint neet minder es 63 kerne; kerne mèt (volges 't CBS) mie es 50 inwoeners zien Alteveer, Ansen, Berghuizen, Drochteropslagen, Echten, Eursinge, Fort, Haakswold, Hees, Kerkenveld, Koekange, Koekangerveld, Leeuwte, Linde, Oldenhave, Oosteinde, Ruinen, Ruinerwold, Veeningen, Weerwille, De Wijk en Zuidwolde. Hoofplaots is Zuidwolde, wat ouch wiedoet de groetste plaots is.
De gemeinte De Wolden is in 1998 oontstande oet 'n fusie vaan de gemeintes Ruinen, Ruinerwold, de Wijk en Zuidwolde.
Sandnes (Rogaland)
thumb|De ligking van Sandnes in de pervincie Rogaland. Sandnes is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Rogaland in Nórwaeg. De gemeinte had 58.947 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 302,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 201,7. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1102.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 7,6% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Andalusië
Andalusië (Spaons: Andaluciá) is ein vaan de 17 otonoom regio's vaan Spanje. 't Is qua inwoenertal 't groetste vaan alle regio's. De hoofstad is Sevilla.
Geografie
Andalusië ligk in 't zuie vaan Spanje. Geografisch gezeen vèlt Andalusië groofeweg te verdeile in drie deile:
Meteorologie
Meteorologie of weerkunde is de sjtudie van het weer en 't klimaat: de condities van de atmosfeer die in os dageliks laeve zoe'n groete rol sjpele. Ze hilt zich neet allein bezig mit de sjtudie van 't verlede, mer verzörg veural auch de weersverwachtinge, zowaal algemeine as mië specifieke veur beveurbeild landboew, luchvaart en watersjport.
Miensj en weer
't Weer haet invlood op de miensj, mer de miensj haet ouch invlood op 't weer. In de ièsjte plaatsj sjtoete minsjelike activiteite sjtoffe oet die in de atmosfeer terech komme. De toename van kooldioxide in de atmosfeer haet as gevolg dat 't klimaat wermer liek te weure. Oetsjtoet van sjtoffe die de ozonlaog aafbraeke zörge veur mië ultraviolette sjtraling op Eerd. Lokale luchvervoeling kint sjmog veroerzake. Behauve dees onopzèttelike invläöd, kint men 't weer ouch opzèttelik verangere doer raege te make.
Maetinstrumente
Maetinstrumente en hulpmiddele woemit meteorologe meitinge kinne oetveure zint:
baromaeter - hygromaeter - raegemaeter - thermomaeter - weerhut - weerradar
Taol
't Woord taol (taal) heet mie es ein betekenis. In d'n ierste plaots geit 't um 'n manier vaan communicatie in 't algemein en vaan minseleke communicatie mèt e systeem vaan geordende klang in 't biezoonder. Bij alle minse is 't vermoge taol te liere aongebaore, oetgezoonderd bij de ergste zwakzinnege. Inkel hoeg ontwikkelde walvèssoorte höbbe ouch taol, boe-oonder d'n tummeleer en d'n orka.
In de twiede plaots is ein taol e systeem boebinne 't minselek (of "dolfienlik", zuug bove) vermoge tot taolvörming vörmgegeve en nao zieker regele gesjik weurt. De versjèlle tösse twei zölke systeme make, tot veer vaan versjeie taole spreke.
Evels heet edere mins zien eige manier vaan spreke. Aofzoonderleke minseleke spraak neump me 'n idiolek. E dialek is 't taolcontinuüm vaan mier dan ein spreker, die hun idiolekte zoe diech bijein ligke tot me kint zegke tot ze oongeveer 'tzelfde praote. 'n Aontal dialekte same ligke binne de band vaan ein taol. Väöl taole höbbe ei normatief dialek boe-in alle sjrifteleke communicatie en de meiste officieel mondeling conversatie plaotsveend; me sprèk in zoe geval vaan Standerdtaol
In dees terminologie zit ei groet probleem: de grens tösse dialek en taol. Vreuger waor 't gebrukelek um, wienie örges e standerdtaol bestoont, alle taolvariëteite vaan dat gebeed, es ze neet hiel erg aofweke, es dialekte vaan die ein taol te beneume. Zoe woort 't dialek vaan Zittert Nederlands geneump, en 't dialek vaan Tudder Duits. Allewijl is 't evels gewoener um taole mie nao taolköndege eigensjappe in te deile. Zoe is de lèste decennia de vraog oontstoon of 't Limburgs neet es apaarte taol gezeen mós weure. Oeteindelek is de taol door de Nederlandse euverheid in 1997 erkind.
In Europa weure e kleine tachteg taole gesproke, sinds me de definitie vaan taol verwijd heet. In de ganse wereld weure wel 3000 tot 6000 taole gesproke, allewel tot väöl vaan die taole eigelek mie dialekte vaanein zien. De indeiling vaan ethnologue.com oondersjeit beveurbeeld in Nederland "taole" wie Zieuws, Noordoestveluws, Achterhooks, Veenkoloniaals etc.
't Is te verwachte tot temeenste de helf vaan alle taole binne viefteg jaor oetgestoorve zal zien, de meist pessimistische schaatinge goon zelfs oet vaan negeteg procent.
Klik hei veur 'n provisorische lies mèt taole.
RKSV Groene Ster
RKSV Groene Ster is 'n amateurvoetbalclub oet Heerlerhei, gemeinte Heerle. De club woort op 2 november 1926 opgeriech en späölt vrij hoeg in 't Nederlands amateurvoetbal en kump allewijl (sezoen 2019/20) oet in de Daarde Devisie Zondag, boe 't in 2019 nao promoveerde. Groene Ster späölt zien toesmatche op Sportpark Pronsebroek.
Groene Ster promoveerde in de jaore daarteg in de Twiede Klas, wat toen ouch ech 't twiede niveau vaan 't Nederlands voetbal waor. In de NVB-beker deeg de club 't dèks bezunder good; in 1944 haolde ze zelfs de finaal (9-2 verlees tege Willem II). Nao de inveuring vaan 't betaold voetbal bleef Groene Ster 'n amateurclub, die daobij in de jaore zèsteg sterk begós weg te zakke. Tösse 1968 en 1982 späölde club zelfs neet hoeger es de Veerde Klas. Daonao kroop de club gestiedegaon umhoeg in de voetbalpyramide. Nao promotie nao de Daarde Klas volgde de Twiede Klas (1994), Ierste Klas (1999) en de Hoofklas (definitief in 2012). In 2019 haolde de club dus ouch de Daarde Klas. Heimèt is 't allewijl neve EVV oet Ech de hoegs geklasseerde Limbörgse amateurclub.
Leeve
Leeve (Nederlands: Leeuwen) is e veurmalig dörp inne gemeinte Remunj. Tot 1959 veel 't ónger de gemeinte Neel.
In Leeve zeen nog ei paar veurzieninge maar veur 't grótste gedeilde mót me toch nao Remunj zèlf. d'r Zeen nog sjportvereiniginge, ein sjool, en ein fanfare waat ins in de twee jaor e promsconcert organiseert.
Prins
Dees pagina verwiest dich durch noa:
Soorte prinse
D'r zunt 6 soorte prinse;
D'r term 'prins' kump van `t Latiense princeps (of Italiaanse prima ceps: ierste hoofd), dat voorste of ierste betekent (juus wie `t woord vorst). D'r titel gold veur de ierstgeborene (mansluuj) va `n graafschap, hertogdom, of köninkriek.
FC Emmen
Historie
FC Emmen woort op op 21 augustus 1925 opgeriech es Noordbarge Emmen Combinatie (NEC), naotot kort daoveur drei clubs waore opgeluf. E jaor later woort de nui club umgeduip tot VV Emmen. Datzelfde jaor woort ouch de Drentsche Voetbalbond opgeriech, boevaan 't initiatief gooddeils vaan Emmen oetgóng.
FC Emmen drejde jaorelaank, soms vrij hoeg, in 't amateurvoetbal mèt. In 1955 kraog de club 't proefvoetbal aongeboje; me besloot dat neet te doen. De discussie kaom weer op gaank wie in 1971 (bij de oplufting vaan de Twiede Devisie) de kortbij profclub SC Drente (sic) verdween. Oetindelek struimde VV Emmen in 1985 in de Ierste Devisie in. Drei jaor later woort de amateurtak obbenuits aofgesplits. De amateurs bestoon nog ummer es VV Emmen. De profclub woort in 2005 tot FC Emmen umgeduip.
In de ierste jaore had de club wieneg sportief succes: ze indegde gemeinelek örges oonderin de Ierste Devisie. Ouch financieel góng 't slech: diverse kiere mós de gemeinte de club rèdde vaan e faillissemint. Vaanaof de twiede hèlf vaan de jaore negenteg góng 't sportief wel väöl beter: de club haolde dèks de naocompetitie en woorte zelfs twie kier twiede. Op promotie waor 't evels wachte tot 2018, wie FC Emmen ziech oonverwach euver de rögk vaan N.E.C. en Sparta veur de Ieredevisie plaotsde. Dao wis 't ziech bove verwachting te hawwe. In 2021 degradeerden 't weer, ouch via de naocompetitie, um 't jaor dao-op mèt euvermach te promovere.
Adele
miniatuur|253x253px Adele Laurie Blue Adkins (Lónje, 5 mei 1988) is 'n Ingelse popzengerin. In 2008 brook ze door veur 't groat pebliek mit zien album 19 en singles wie Chasing Pavements en Make You Feel My Love. In 2010 en 2011 haw ze hits mit Rolling in the Deep, Set Fire to the Rain en Someone Like You. In 2012 sjreef ze 't nómmer Skyfall veur de gelieknamige James-Bondfilm.
Oes-Limburgs
't Oos-Limburgs is ein vaan de hoofverdeilinge vaan 't Limburgs. Oos-Limburgse dialekte weure veural in Nederlands Limburg gesproke (en umgekierd: zudelek vaan Venlo zien de mieste dialekte Oos-Limburgs) en in 't Rienland. De tóngvalle in kwestie höbbe mier Ripuarische (Duitse, oosteleke) kinmerke es 't Centraal-Limburgs, meh neet zoeväöl wie 't Ripuarisch-Limburgs. In de Oos-Limburgse gróp valle oonder mie 't Krieëvelsj, 't Remunjs, 't Zittesj en 't Gelaens.
Aofgrenzing
In 't noorde - vaan Krieëvel (Krefeld) tot Kepel (Panningen) weurt de grens gevörmp door de Uerdinger Linie (grens tösse ik [noorde] en ich [zuie]). Bij Kepel spliet ziech de Panninger Linie vaan de Uerdinger Linie aof; dees isoglos, de grens tösse s- (weste) en sj- (ooste) in wäörd wie s(j)tein, s(j)lum en s(j)miete, is de wesgrens vaan 't Oos-Limburgs. Bij Moelinge en Voere is de Germaans-Romaanse taolgrens de boetegrens, in 't zuidooste is dat de zeggen-sagenlijn (vaan Voere tot aon Krieëvel).