cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Heihaof
thumb|300px|De Heihaof op de Ambyerhei 'ne Andere Heihaof liek op de Ambyerhei (veur 1970 gemeinte Amie), in de helling tege Berg aan, in de gemeinte Mestreech. Dees gesjlote boerderie sjtamp oet 1406 en waor ièrtieds ouch 'n lièn van Valkeberg. Ze ies opgetrokke in baksjtein, mergel en sjpeklaoge.
Chooz
Chooz (Waals: Tchô) ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 745 inweunersj, die Calcéens (mannelik) en Calcéennes (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 13,08 km2 groat. Dao woonde dus zoan 57 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Givet, wat waer deil oetmaak van 't arrendissement van Charleville-Mézières.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Waals gekald, wie dat ouch weurt gekald in 't groats gedeilte van de Belsj Ardenne. Ze ies ein van de wieneg Waalstalig pläötskes in Frankriek. In 't groatse gedeilte van de Franse Ardenne weurt van oarsjprong neet Waals mer Champenois gekald.
Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Kentucky
thumb|right|125px|Veendel vaan Kentucky thumb|right|500px|Kentucky en de res vaan Amerika Kentucky is 'ne staot in de VS. De aofkorting is KS. De hoofstad is Frankfort.
Geografie
Kentucky heet 'n oppervlak vaan 104.749 km² (1,7% water), en heet 4.145.922 inwoeners (39,28/km²).
Hülhoven
Straote
De volgendje straote behuuere toet Hülhoven:
Galop
thumb|Ruter in galop. De galop is 'ne gaank vaan veerveujetege bieste. E galopperend bies beweug ziech springentere voort. Allein dravers (oonevehovege, evehovege, roufdiere etc.) zien tot 'ne galop in staot. Gemeinelek is 't de snelste gaank dee e bies heet, en dee 't ouch gebruuk veur te renne (op jach of op de vlöch). Bieste die kinne galoppere, höbbe evels ouch gecontroleerder vörm in hoes, boe ze minder hel in goon.
Type
Deils nao analogie vaan d'n draf weurt oondersjeid gemaak in diverse types. Dees oonderverdeiling is in de ierste plaots vaan belaank veur 't rije mèt peerd.
In de verzaomelde galop is 't peerd in de hand gestèld: me hèlt door teugelhölpe de kop umhoeg en geit naodrökkelek op de achterhaand zitte (mèt 't gewiech get wijer nao achter). Zoe zal 't peerd neet te sterk nao veure loupe. De snelheid in deze gaank is te vergelieke mèt d'n arbeidsdraf. In d'n arbeidsgalop, bij good belierde peerd de galopsoort boe ze standaard in loupe, zien de sprung e bitteke ruimer. Dit is veur e peerd natuurleker es de verzaomelde galop en veur 'ne ruter beter aon te geve. In de middegalop weure de sprung wijer verruimp; dit begint al hel te goon. Tot slot gief 't d'n oetgestrèkde galop, boe-in 't peerd zien sprung zoe ruim meugelek moot make. Me moot wel verstoon tot alle veer de geneumde types oongeveer 'tzelfde tempo hure te höbbe, d.w.z. oongeveer eve väöl sprung per minuut. Dat gelt neet veur de rengalop, boe-in 't peerd neet mie weurt tegegehawwe en tege zien topsnelheid löp.
Wie gezag versjèlt de rengalop vaan de aander veer types doortot 't peerd zien bein aanders neerzèt. In 't Ingels weurt daorum versjèl gemaak tösse de gecontroleerde galop (canter) en de rengalop (gallop).
Heraldiek
Heraldiek is de artistieke traditie roontelum teikes op waopesjèlder, zoewie de studie daovaan. In versjèllende culture bestoont 't gebruuk um oondersjeiende teikes op waopes aon te bringe, um de partije in 't strijdgeweuls oeterein te hawwe. Veural in de Westerse wereld leep dit gebruuk, oontstande oet veural praktische reies, oet op 'n echte kunsvörm. Zoe roond 1100 woort 't, es ierste in Fraankriek meh al hiel gaw in aonligkende len, gewoente um oetgebreide waopes te hantere, opgebouwd oet standaardeleminte wie bieste (liewe, adelere, peerd etc.), standaardverdeilinge (gedeild, doorsnoje, geverendeild, sjuinsbalk, sjèldhoof etc.) en 'n bijbehurende etiquèt (regels mèt kleure, meh ouch welke voors welk waope moch drage). Laankzaamaon woorte waopes neet (allein) geassocieerd mèt edele, meh ummer mie ouch mèt 't gebeed wat ze bestuurde. Ouch naotot de fedaol sameleving oplosde, bleef 't gebruuk vaan heraldiek euverind. Len, meh ouch provincies, stei en gemeintes drage in Europa es regel e waope, dewijl dit ouch in de res vaan de wereld dèks 't geval is. Ouch femiliewaopes kaome nog väöl veur en weure dèks gekoesterd.
Galop
Rije en hölpe
E peerd in galop bringe (aongaloppere) weurt in de westerse rijtraditie (zuug ouch Ingels rije) gedoon mèt de galopshölp: Ei bein veuraon op de flaank aonduie of trampe, ei bein nao achter tege de vot. E peerd liert dit aon wienie 't ingerijd weurt, meh in zekere zin is dit natuurlek: de beinhölp prikkelt 't peerd um get te doen, de diagonaol stèlling wijs op galop. Op 'n manèsj (en zoewiezoe in de dressuur) moot me wienie me op de linkerhand rijt de linkergalop rije en op de rechterhand de rechtergalop. Dit krijg me gedoon door bij 't aongaloppere ummer 't boetebein nao achter te lègke. Soms gief me de galopshölp neet dudelek genoog; daan zal d'n instructeur vrage tot me vaan galop wisselt.
Heraldiek
Heraldiek is verneump nao d'n herald (of héraut), dee in de Middeliewe in Europa verantweurdelek waor veur 't nuits verspreie (veural 't nuits euver oorloge) en door zien kènnis vaan veldslage ouch väöl wis euver waopes.
Piramied (figuur)
'n Piramied is e ruumdjelik figuur bestäöndjen oet 'ne väölhook (regelmaesig of ónregelmaesig) es gróndjvlak en drieheukige zievlakke vanoet eder vanne veer kantje vanne väölhook nao e gemeinsjappelik puntj, d'n toep.
'n Piramied mit 'nen driehook es basis hètj 'ne simplex; 'nen tetraëder is 'ne simplex mit alle kantje gelieke. 'n Piramied mit 'ne veerkantj es basis haet inne arsjitektuur veur väöl boewwirke model gestange (de piramied).
Galop
Rije en hölpe
Aongaloppere kin zoewel vaanoet stèlstand es oet stap en draf, meh miestal gebeurt 't vaanoet dee lèste gaank. Me moot daan e paar passe goon doorzitte en vervolgens de besjreve beinhölp geve. Zaak is ouch um 't peerd gein tegestrijege teikes te geve: al te väöl inhawwe mèt teugelhölpe kin 't peerd zoe aofremme tot 't oet de galop vèlt. Dèks is 't bij minder veurwaartse peerd nujeg de galop te oonderhawwe (nog ins de galopshölp te geve dewijl 't peerd al galoppeert); aander peerd zal me zjus weer zier good mote controlere um ze neet in oetgestrekde galop of zelfs rengalop te laote koume. De sjijnbaar tegegestèlde bein- en teugelhölpe zien de rei boeveur de verzaomelde galop zoe lesteg is. Dudeleke zithölpe zien op zoe'n niveaus vaan groet belaank.
Soms weurt 'ne galop tegegestèld aon de loupriechting gevraog; dit neump me de contragalop. De contragalop weurt dèks gebruuk es oefening veur de balans, meh is ouch in de dressuur e vas oonderdeil. 't Wissele vaan de linker- nao de rechtergalop en vice versa weurt de galopwissel geneump. 't Gief neve de gewoen galopswissel, boebij 't peerd oet de galop weurt gehaold en me daonao in d'n aandere galop weer aongaloppeert, ouch 'ne vlegende galopwissel. Heibij gief me in 't zweefmemint de hölp veur d'n aandere galop, mèt de bedoeling tot 't peerd zien sprung op 't aander achterbein begint.
Piramied (figuur)
De oppervlakdje A ennen inhaad V van 'n piramied wobie 't gróndjvlak 'ne veerkantj is mit a lingdje vane ribbe vanne basis en h de huuegdje:
Algemeiner geldj veur 'n piramied mit e willekäörig gróndjvlak mit oppervlakdje G en mit huuegdje h:
Dees formuul vèltj es volg oet te lègke: próntj drie piramide van gelieken inhaad passen in eine balk mit aeve groeate huuuegdje en gróndjvlak. Bie 'n veerkantje piramied is dit te visualiseren es d'n toep vanne piramied neet rech baove de midde, meh rech baoven e hookpuntj van 't gróndjvlak zitj. De piramide passe den próntj inein óm 'ne balk te vörme.
Zundert
Zundert is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, tege de grens mèt de Belzje provincie Antwerpe aon, ten zuie vaan Breda. De gemeinte had op 1 januari 2006 20.772 inwoeners en besleit 'n oppervlak vaan 119,84 km2 (daovaan 0,24 km2 water). Neve de hoofplaots Zundert heet de gemeinte ouch nog de kerne Achtmaal, Klein-Zundert, Rijsbergen en Wernhout.
In Zundert ligk 'n abdij vaan de Trappiste. Bezeenswierdeghede zien de protestantse kèrk oet 1806, de kathelieke Sint-Truikèrk oet 1927 (in neo-romaonse stiel) en 't neoclassicistisch raodhoes oet 1830. Op de plaots vaan 't geboortehoes vaan Vincent en Theo van Gogh steit 'n statu vaan die twie. In 't dörp vint jaorleks e groet blomecorso plaots.
In 1997 woort de gemeinte Rijsbergen aon Zundert touwgevoog.
Leksand
Leksand ligk aan 't Siljanmaer.
Demografische óntwikkeling
4,84% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
La Francheville
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 1.671 luuj op 'n oppervlaak van 6,79 veerkante kilometer en daomèt goof 246,1 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -0,28% de jaor.
Ceuta
Ceuta (IPA: [ˈθeuta]), in Marokko gespèldj en oetgespraoken es Sebta (سبتة), is aevenes de 300 kilomaeter wiejer oeastelik gelaengen autonoom stad Melilla 'n exklaaf van Spanje.
Raesfeld
Raesfeld (Nedersaksisch: Raosfeld) is 'n Wesfaalse gemeinte in de krink (Kreis) Kreis Borken, te Noordrien-Wesfale (Duutsland). Mèt häör 57,95 km² en 11.088 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 191 de veerkante kilometer.
G'n Hei (Lankgraaf)
G'n Hei (Nederlandjs: Nieuwenhagerheide) is 'n buurt van Nuienhage.
Ceuta
Ceuta ligk ane Naord-Afrikaanse kantj vanne Straot van Gibraltar, ane Middellandjse Zieë. Vreuger vool de stad ónger bestuur vanne Spaanse pervinsje Cádiz, saer 1995 is 't 'n Ciudad Autónoma, 'n autonoom stadsgewès binnen 't Spaans keuninkriek. Ceuta grens ane snel-greujendje Marokkaanse kusstad Fnideq. Marokko betrach Ceuta, de oeasteliker gelaenge vestingsstad Melilla en zeve ónbewóndje eilenj veure Naord-Afrikaanse kus, same de zoeageneumdje Plazas de soberanía, es bezatte Marokkaans gróndjgebied.
G'n Hei (Lankgraaf)
G'n Hei grens ane buurte D'r Lichtemig, Exdel, Op de Kamp, Aud-Nuienhage, Broensemerhei, D'r Busj en Parkhei.
G'n Hei haet 'n inwoeanersaantaal van 3.230 luuj (standj: 2008) en 'n oppervlakdje van 69 hektaar.
Ceuta
Ceuta is 'n vriehave. Es Spaans gróndjgebied is 't waal lid vanne Europese Unie, mer oetgezunjerdj vanne Europese belastingswètgaeving. Daodoor is Ceuta in trèk bie Spanjaarde, veural Andalusiërs, es bestumming veur daaguutjes. Jäörliks kómme nao sjatting ei miljoen toeriste nao Ceuta veur dao belastingvrie te winkele. De wichtigste winkelstraot van Ceuta is 'n lang aaneinsjakeling van winkele veur parfums, sigarette, alcohol en veural lektronica.
De mieëderheid vanne bevölking is van Spaanse aafkóms, mer ouch 'n groeate minderheid van Marokkaanse aafkóms wóntj dao en anger klein minderheje, wie jude en hindoes, guuef 't ouch.
Vanoet Algeciras veurtj óngevieër eder oer 'ne snel vaerboeat in fieërtig menuut euvere Straot van Gibraltar nao Ceuta. Vanoet Málaga is vief kieër d'n daag 'n liendeens mitte helikopter.
Grebben
Grebben is e dörp inne gemèndje Hinsberg in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale. 't Ligk tösse Esjwielder, Hülhoven, Schafhausen en Oberbruch in. In taengestèlling toete anger kleinder plaatse die ónger Oberbruch vallen is Grebben nag van 'n redelike gruuedje en kan 't gezeen waeren es e dörp.
Grebben huuerdje oearsprunkelik bieje gemèndje Oberbruch, meh woort op 1 januari 1969, wie die gemèndje woort opgeluf, samegeveug mit Porselen en Dremme toet Oberbruch-Dremmen, en op 1 januari 1972 woort die gemèndje weer ingelief door Hinsberg.
Gladbeck
Gladbeck is e Wesfaals stedsje in de krink (Kreis) Kreis Recklinghausen, te Noordrien-Wesfale (Duitsland), tösse Bottrop en Gelsenkirchen in. Mèt häör 35,91 km² en 74.011 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 2.061 de veerkante kilometer.
't Op 63 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 9 stadsdeile.
Zweeds
thumb|right|250px|Kaart woróp steit wo 't Zweeds gekaldj wuuertj. 't Zweeds (svenska) is 'n Noeardj-Germaanse of Scandinavische spraok mit zoeaget 9 miljoen spraekers. 't Is de ieëste spraok van Zwede (8,8 miljoen spraekers) en ein van de officieel spräök van Finlandj (300.000 spraekers). In de Finse autonoom provincie Åland is 't zèlfs de einige officieel spraok.
't Zweeds is nej verwantj mit de anger twieë Scandinavische spräök van 't vastelandj, Deens en Noors. 't Zweeds en 't Noors, en in get minder maote 't Deens, zeen óngerling redelik good verstaonber. Sommige wäördj zeen anges, meh grammaticaal kómme de spräök bao gans euverein. De spelling is wael versjillendj. Zoea liek de Noorse spelling mieë óp 't Deens.
De waordesjat van 't Zweeds besteit bao gans oet Germaanse wäördj. Waal zeen d'r get lieënwäördj oet 't Letien, Frans en Nederduits (ouch 'n Germaanse spraok). Taengewuuerdig waere d'r väöl wäördj oet 't Ingels euvergenómme, den aangepas, den letterlik euvergezat (lieënvertaling).
Kènmerkendj veur de oetspraok van 't Zweeds is de melodie: 't is 'n toeantaal. d'r Zeen twieë versjillendje toeanaccente en dees kènne beteikenisóngersjeidendj zeen. 't Waordj anden beteikentj zoea, aafhankelik van de intonatie, "de aenj" of "de geis". Wie de toeanaccente waere oetgespraoke is stèrk aafhankelik van wo de spraeker vanaaf kömp. In 't zuje óngersjeid me de toeane mieër in de lingdje es in de toeanhuuegdje. Boetedet wuuertj e waordj allein mit e toeanaccent oetgespraoke wen 't 'n belangrieke grammaticaal functie in de zin haet.
De standerdtaal is 't Riekszweeds (rikssvenska) en die is gebaseerdj óp de dialectenróndj Stockholm en 't Mälardaal. Anger variante van 't Zweeds zeen 't Finlandj-Zweeds, 't Elfdaals en 't Eslandj-Zweeds.
De Boesj
De Boesj (Nederlands: Koningsbosch) ies 'n dörp in de gemeinte Ech-Zöstere in 't miede van Nederlands Limburg. d'r Wone zoaget 1700 luuj.
In 2004 zint in 'n umgeploog land reste van 'n Keltisch vrouwegraaf gevónge. De brónze veurwerpe wieze nao 'n Keltische La Tène-cultuur van 500-15 veur Christus. Ónder de veurwerpe waore: 'ne gordelhaok, 2 aaneinhangende ring, 2 ermbeng, 2 beinbeng mèt verseerde ovaal knuup en 'n iezere klejersjpang.
Ouch in Wèssem, gemeinte Hael ies 'n brónze ermband gevónge. In Hael zelf woort 'ne gordelhaok oetgegrave en in Lin in de gemeinte Brach kaome brónze veurwerpe nao bove.
Karl Dittrich
Biografie
Karl Dittrich sjtudeerde aaf an de universiteit van Leiden an de faculteet politicologie. Later waor e verboonde an de Universiteit Mestreech en waor ènge van de groondliegkers van de Transnationale Universiteet Limburg. Van 2005 bis 2012 waor Dittrich väörzitter van de Nederlands-Vlamsje Accreditatieorganisatie.
Karl Dittrich waoërt es lid van de PvdA in 2002 dör 't gemèngdebesjtuur van Mestreech väörgedrage es burgemeester.
Waopes vaan Zieland
De provincie Zieland dreug mesjiens wel 't bekindste waope vaan alle Nederlandse provincies, umtot de oetgebeelde veurstèlling woonderwel samegeit mèt häör historie. Wijer drage ouch de Ziewse gemeintes waopes, zoewie de mieste vreuger gemeintes. Dewijl 't noe nog mer 13 gemeintes gief, laog dat aontal oersprunkelek wied bove de 100. In Zieland gónge de gemeintes naomelek, wie in Zuid-Holland, trök op aw ambachshierlekhede, en die hadde vaanajds al waopes. Allewel tot al hiel vreug (in 1816) de kam door de Ziewse gemeintes góng, höbbe ouch de vreug verdwene gemeintes dèks nog wel e waope kinne vaslègke. Die gemeintes kraoge 't waope soms pas nao hun opluffing bedeild.
Soorte waopes
De waopes vaan Zieland zien aajd en divers. Ouch waopes vaan recinte gemeintes gebruke soms aw symbole: zoe heet de gemeinte Reimerswaal 'tzelfde waope wat oets de verdoonke stad mèt dezelfde naom droog. Allein in 't Land vaan Sluis (oongeveer de huiege gemeinte Sluis) vèlt 'n groete einheid te vinde: hiel väöl dörper drage dao 'tzelfde waope (in zèlver 'ne sjuinsbalk vaan lazuur), mèt mer 'n inkel elemint (miestal 'n lètter) um ze oeterein te hawwe. Vergeliek zoe de waopes vaan Cadzand, Groede, Heille, Retranchement, Schoondijke, Sint Kruis en Zuidzande. 't Waope vaan Borssele, 'n rieke en prestigieus femilie, kump me e paar kier tege. Wijer vèlt op tot väöl waopes gere höbbe.
Provinciewaope
400px 't Waope vaan Zieland liet ziech es volg umsjrieve:
't Waope is gebaseerd op 't persoenelek waope vaan graof Wöllem II vaan Holland. Oonder zien regering kraog Holland in 1256 zègkesjap euver gans Zieland bove de Westerschelde. Veurheer had dit gebeed officieel bij Vlaondere gehuurd en had Holland 't allein in lien. 't Waope is 'ne variant op 't waope vaan Holland ('ne gewoene liew vaan keel op e veld vaan zèlver); bij Wöllem waor 't sjèld nog gewoen doorsnoje (neet golvend) en 't oonderdeil nog egaal blauw.
In de koumende iewe had Zieland gein apaart waope, pas wie oonderhaand alle Nederlen oonder Bourgondische (en tenao Habsbörgse) hiersjappij kaome, góng me veur de provincie Zieland 'n apaart waope veure. Kinnelek rappeleerde me ziech 't twie iewe aajd waope vaan Wöllem II nog; in 1450 (oonder Filips de Goje) kump 't veur 't iers veur, daan al mèt zèlvere en blauw deile. Zien opvolgers bringe nog klein veranderinge aon; oonder Sjarel V bereik 't waope zienen huiege vörm. De spreuk Luctor et emergo woort in 1602 ingeveurd; daoveur droog 't gewes 't devies Domine serva nos perimus ('Hier, rèd us, v'r vergoon'). Oonder de Rippubliek en 't Keuninkriek bleef 't waope. Pas op 4 december 1948 woort de provincie bij Keuninklek Besluut bvesteg in 't gebruuk vaan 't waope. Ouch woorte toen de kroen vasgelag en de sjèldhawwers, twie Hollandse liewe, verliend.
't Waope is ouch opgenome in 't veendel vaan Zieland, boe-in de gegolfde dweersbalk 't veld bedèkke en gans 't waope in 't hart steit. 't Heet Ziewe vaanajds al aongesproke umtot 't zoe good aonslut bij de historie vaan Zieland. Ummer weer heet me, tot 1953, te kaampe gehad mèt euverstruiminge, die me te bove mós koume. 't Feit tot dit neet de oersprunkeleke symboliek sjijnt te zien gewees, heet dao wieneg aon aofgedoon.
Dörps- en hierlekheidswaopes
Drei dörpswaopes oet Zieland zien bekind, twie aw(wer) en e nuit:
Emily Brontë
thumb|Emily Brontë, gesjèlderd door broor Bradwell Emily Jane Brontë (oetspraok ['emɪli dʒeɪn 'bɹɒnti]; Thornton (West Yorkshire), 30 juli 1818 - Haworth, 19 december 1848) waor 'n Britse Ingelstaolege sjrijfster en diechteres; de middelste vaan de drei zusters Brontë. Häör werk besteit mer oet eine roman en inkel tientalle gediechter, meh veural um häöre roman, Wuthering Heights, is ze bekind gebleve. Ze publiceerde oonder 't pseudoniem Ellis Bell.
Leve
Emily Brontë woort gebore in Thornton in Yorkshire, es jonger zuster vaan Charlotte Brontë en Branwell Brontë en later awwer zuster vaan Anne Brontë. Häöre pa waor dominee. In 1824 verhuisde de familie nao Haworth. Al joonk maakde de veer kinder imaginair werelde, boe ze ouch verhaole euver sjreve. In 1842 góng ze aon 't werk es gouvernante in de buurt vaan Halifax. Ze kós dao evels neet aore en góng nao hoes trök. Later góng ze mèt Charlotte op 'n kossjaol in Brussel.
Op initiatief vaan awwer zuster Charlotte publiceerde de zusters in 1846 same 'ne gediechterbundel, sumpel-eweg Poems geneump. Einentwintig vaan de gediechter in 't book stoon op naom vaan Emily. Umtot publicere oonder 'ne vrouwenaom in deen tied commercieel riskant waor naome ze manneleke pseudonieme aon: Currer, Ellis en Acton Bell. Allewel tot 't book extreem slech verkoch gónge de zösters door mèt sjrieve; alledrei bereide ze 'ne roman veur. Al in 1837 kaom Wuthering Heights oet, verdeild in twie bookdeile, en verkoch same mèt Anne häör debuut Agnes Grey. Door zien gecompliceerde structuur woort 't book gemingk oontvaange; in de jaore denao zouw 't evels snel tot 'ne klassieker oetgreuje.
Wie häör broor en zusters had Emily 'n zwake gezoondheid. In 1848 vatde ze 'n kaw die oetleep op tering, 'n krenkde boe ze op 19 december aon storf. Ze woort in de dörpskèrk vaan Haworth begraove.
Waordering
Emily weurt, oondaanks häör beperk oeuvre, dèks es de mies geniale vaan de drei zusters gepreze. Wuthering Heights oondersjeit ziech, boete door 'ne veur deen tied typische oongemaotegde romantiek, veural door de gecompliceerde vertèlstructuur, mèt väöl flashbacks en verhaole in verhaole. 't Book is versjèllende kiere verfilmp gewees en woort ouch bekind door d'n eponymischen hit vaan Kate Bush. Ouch meine critici in de gediechter vaan Emily de bèste te herkinne vaan de bundel Poems. Wuthering Heights woort, verzörg door zuster Charlotte, sins 1850 oonder häöre eige naom oetgegeve, wat 'n indicatie vaan häör populariteit (en dus acceptatie) is. Postuum woorte nog mie gediechter vaan häör gepubliceerd, die neet in de bundel terechgekoume waore.
Exdel
Exdel is 'n buurt van Nuienhage.
Exdel grens ane buurte D'r Lichtemig, D'r Kakert, Broensemerhei en G'n Hei.
Exdel haet 'n inwoeanersaantaal van 550 luuj (standj: 2008) en 'n oppervlakdje van 37 hektaar.
Reken
Reken is 'n Wesfaalse gemeinte in de krink (Kreis) Kreis Borken, te Noordrien-Wesfale (Duutsland). Mèt häör 78,74 km² en 14.411 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 183 de veerkante kilometer.
De op 100 meter hoegte ligkende gemeinsjap besteit oet twie dörper en 'n buurtsjap.
Maryland
thumb|right|125px|Veendel vaan Maryland thumb|right|500px|Maryland en de res vaan Amerika Maryland is 'ne staot in de VS. De aofkorting is MD. De hoofstad is Annapolis.
Geografie
Maryland heet 'n oppervlak vaan 32.160 km² (21,2% water), en heet 5.558.058 inwoeners (209,39/km²).
Chuffilly-Roche
Chuffilly-Roche ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 73 inweunersj, die Chuffillaciens (mannelik) en Chuffillaciennes (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 7,67 km2 groat. Dao woonde dus zoan 9,5 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Attigny, wat waer deil oetmaak van 't arrendissement van Vouziers. Wier liegk 't op 'n huègte van 87-128 meter.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
1247
1244 - 1245 - 1246 - 1247 - 1248 - 1249 - 1250 1247 waor e gewoen jaor wat begós op 'nen doonderdag volgens de Juliaanse kalender.
Schöppingen
Schöppingen (Nedersaksisch: Schüöping) is 'n Wesfaalse gemeinte in de krink (Kreis) Kreis Borken, te Noordrien-Wesfale (Duutsland). Mèt häör 68,81 km² en 7403 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 108 de veerkante kilometer.
De op 90 meter hoegte ligkende gemeinsjap besteit oet drei dörper.
Huuegdje (astronomie)
De huuegdje baove de horizon, elevatie of waor huuegdje Hw is d'n hook in graoje die e hieëmellichaam vanaaf 'n waornumpositie maak mitte horizon. Same mitte azimut T kan zoea de positie waere waergegaoven in 't horizontaal coördinatestèlsel.
Dees coördinatie kónne waeren ómgeraekendj nao anger astronomische coördinatestèlsele. Zoea kónne dees beveurbeildj waeren oetgedrök inne declinatie enne rechte klumming van 't equatoriaal coördinatestèlsel.
Es de waornummer zich oppe naordpoeal Pn bevindj, kump de waor huuegdje euverein mitte declinatie, aafgezeen van correcties veure oughuuegdje vanne waornummer, kimduking, refractie en veur kórtbiestäöndje hieëmellichame de parallax inne huuegdje.
De huuegdje vanne poealster, "poealshuuegdje" (polshuuegdje), waas veure kóms van satellietnavigatie en anger modern systemen e wichtig gegaeve bie 't nagivere.
1938
Maan vaan 't Jaor
Adolf Hitler
Huuegdje
De huuegdje van e veurwirp is de vertikaal aafstandj van e rifferensiepuntj (wie 'n oppervlakdje) toet 't puntj wo 't veurwirp zich bevindj.
De huuegdje van 'n geografische locatie (wie 'ne berg of e plateau) wuuertj opgegaeven in maeters (of anger lingdjemaot) t'n opzichte van e riffersneipuntj: 't nólvlak.
Franciscus (paus)
thumb|230px|Paus Franciscus in [[2021.]] 130px|left
Heer is d'n ierste Zuid-Amerikaansen bisjop dee toet Paus is verkoze.
Haltern am See
Haltern am See (Nedersaksisch: Haltern, Haltern am See meint gewoen Haltern aon 't Meer) is e Wesfaals stedsje in de krink (Kreis) Kreis Recklinghausen, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Ze ligk aon de Lippe, die in häör stadskern oetsprink in e meer. Mèt häör 158,5 km² en 37.266 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 235 de veerkante kilometer.
't Op 40 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 8 stadsdeile.
Schouwen-Duivelands
thumb|Dialekte vaan 't Ziews in breie zin. Schouwen-Duivelands is nommer 4 op 't keertsje. Schouwen-Duivelands is 't Ziews dialek vaan 't eiland Schouwen-Duiveland in de provincie Zieland.
Grantgóldmol
De grantgóldmol of weusdjególdmol (Letien: Eremitalpa granti) is 'n saort aan zougdere vanne góldmolfemielje. 't Bieës is inheimsj ane wèskös van Zuud-Afrika en zuudwèstelik Namibië en zie netuurlik laefgebied besteit oet druueg gebiede, veurnamelik zenjetige weusdjes. De saort wuuertj bedreig door 't verluus aan laefgebiede. 't Is de ènsigste saort van 't geslech Eremitalpa.
Juus wie al anger góldmöl geliekene de möl ze kwa boew, al zeen ze neet nej-verwantj, en zeen ze aangepas aan e gravendj laeve. De veurpuuet zeen gewaore toet graafklawwen en in taengestèlling toette meiste anger saorten inne femielje haet edere poeat drie klawwe. De stert is neet zichbaar; hae haet gein oearsjelpe; de ouge zeen bedèk mit vach enne móndj kèntj 'ne laerechtige lel dae ouch deentj veur 't grave.
Grantgóldmöl höbben 'n lang, ziejechtige vach, die gries is gekluuerdj bieje jónge en zenjetig bie ajer bieëster. Mit 'n lingdje van 7,5 toet 9 cm en e gewich van 15 toet 25 g is 't bieës 't kleinste van zien femielje.
In taengestèlling toet väöl anger góldmöl make grantgóldmöl bao noeatj blievendje tunnele. Ze zwumme door 't zandj op slechs inkel centimaeter ónger of zelfs oppe oppervlakdje dewiel ze veur aetes zeuke. 't Bieës is veurnamelik 's nachs aktief en ras zich euverdaag in klein grotten ónger versjoelendje plantje. Deze góldmol is e solitair bieës en zie wirkgebied is gemiddeldj 4,6 hektaar.
Boete termiete en anger óngewerveldje ètj de grantgóldmol ouch reptiele, wie skinke.
Lies van bekindje choreografe
in dees lies sjtaon internationaal bekindje choreografe.
Bronne
Dees lies is samegesjteldj oet de lieste op'pe Duitse en Nederlandse wikipedia
Schouwen-Duivelands
Wijer indeiling
Schouwen en Duiveland waore vreuger twie versjèllende eilen. Subtiel versjèlle tösse de twie gief 't nog ummer. Wijer wiek ouch 't dialek vaan de stad Zierikzee merkbaar aof vaan de aander dialekte, zij 't laank neet zoeväöl wie de stadsdialekte vaan Middelburg, Vlissinge of zelfs Goes. Tot slot steit ouch 't vèssersdörp Bruinisse op ziech, neet zoezier in klaank of grammatica meh wel in woordesjat.
Kinmerke
't Schouwen-Duivelands is e vrij modaol Ziews dialek. Alle belaankrieke kinmerke vaan 't Ziews weure gedeild, en zelf heet 't gein groete innovaties of archaïsmes die 't aanders make. Sommege vaan die versjèlle betreffe evels wel dèks veurkoumende wäörd en valle daodoor toch op.
Klaanklier
't Wäördsje of 'aof' weurt op gans 't eiland gebruuk. Allein in Zierikzee kump daoneve ouch nog af veur. D'n ierste vörm is 'n Ingweoons relik en daodoor binne 't Ziews 'nen indicator vaan wieväöl invlood e dialek vaan boetenaof heet gehad.
Toesjpang
'n Toesjpang is 'n sjpang die met toe kènt make en oeëmèt me twieë sjtökker sjtóf anèè makt. Oorsjpronkelèk kieëm de toesjpang van de Mycenen, in de periode 3000-1200 vör Christus. De prehistorische toesjpange neumt me fibula (Latien vör sjpang) en die sjpange waoërte doe gebroekd öm e klèèd of 'ne mantel - die besjtónge oet 'ne groeëte lap sjtóf - anèè vas te make. Ooch de Grieke, de Romeine - die de toesjpang èges fibula neumde - en de Kelte kaante d'r fibula, mae dan es e funktioneel seerraod. Wie later de praktische funktie verveel bleef 't seerraod, de brósj van allewiel.
Schouwen-Duivelands
Klaanklier
't Wäördsje en verandert nao in. Hei zit gein consequente klaankwèt achter; umtot dit woord hiel väöl veurkump, vèlt 't evels wel op. Dit kump trouwens algemein veur in 't noorde vaan 't taolgebeed.
Toesjpang
In 1849 woeërt de toesjpang óbbenuujs oetvoonde dör Walter Hunt.
Schouwen-Duivelands
Klaanklier
De transformatie vaan de korte a in 'ne lange, gerunde achterklinker ao is algemein op gans 't eiland: vaolle 'valle'.
Wie dat normaal is in de noordeleke dialekte, kint 't Schouwen-Duivelands twie soorte sjerplang oo. Veur 'n -t weurt dit 'ne centrerenden diftong mèt naoslaag, op aander plaotse is 't 'nen ope monoftong. Me kint daorum groôt en boam.
Toesjpang
'n Toesjpang is gemakd va sjtevig, mae buigzaam metaal. Dör de parallel zieje in te dujje, gèèt de sjpang óp. De toesjpange die me vreuger bie 't vasmake van de luiers gebroekde howwe nog e, dèk gekleurd kepke dat me över de sjlèting sjaoëf, es extra veiligheidssjlèting. Allewiel werre toesjpange nog gebruukd öm corsages óp de sjpange.
Schouwen-Duivelands
Klaanklier
De zachlang oo oondergeit in de noordeleke dialekte, ouch in 't Schouwen-Duivelands, minder dèks spontaon palatalisatie. Daorum zeet me hei zomer in plaots vaan Walchers zeumer of Zuid-Bevelands zummer.
Toesjpang
Punk
In de jaore 70 van d'r 20ste ieëw waoërt de toesjpang 'n ikoon van de Punkkultuur en in die jeugdkultuursjtroming d'r väörloper van d'r piercing.
Nadel
Schouwen-Duivelands
Klaanklier
De korte -o- in e woord wie jo(e)nk weurt op Schouwen bekaans noets geslote ('t is opgegeve veur Noordwelle). Op Duiveland kump dat evels wel veur.
Grammair
't Voltoejd deilwoord weurt in 't gemein mèt ge- gevörmp (en neet mèt e-).
Dialekbehaajd
't Dialekbehaajd versjèlt per plaots. In Zierikzee sprik al laanger 'n aonzienelek deil vaan de bevolking Algemein Nederlands. In e dörp wie Bruinisse weurt 't Ziews evels nog alum gebruuk. In de jaore negenteg waor toen zelfs nog mie es 90% vaan de joongere Ziewstaoleg. 't Aontal joongere wat mèt 't Ziews opgreujt is sindsdeen evels euveral sterk verminderd; me maag aonnumme tot dat ouch veur dit dörp gelt.
Dialekcultivatie
't Schouwen-Duivelands weurt mer beperk op sjrif gebruuk. Henk Blom, oet 't weste vaan Schouwen, sjrijf oonder de naom Endrik columns veur 't hoes-aon-hoesblaad Ons Eiland, die ouch gebundeld woorte oetgegeve. Ieder gaof heer ouch 'ne verhaolebundel oet. 't Biebelbook Ruth versjeen in 2004 in 't 'Noord-Ziews'; hei-aon hadde zoewel vertaolers vaan Schouwen-Duiveland es vaan Tholen en Noord-Beveland mètgewèrk.
In 2016 brach Peter Slager, bassis en tekssjriever vaan de Ziewse (meh Nederlandstaolege) band Bløf, 'n soloplaat oet in 't Schouwen-Duivelands mèt de naom Slik.
Michigan
thumb|right|125px|Veendel vaan Michigan thumb|right|500px|Michigan en de res vaan Amerika Michigan is 'ne staot in de VS. De aofkorting is MI. De hoofstad is Lansing.
Mari Boine
thumb|Mari Boine Mari Boine, 8 november 1956, Karasjok, Noorwege, is 'n Saami waeltmuziekzangeres. Ze is d'r mèts populaire en inspirerende artist van hör cultuur. Ze zingt èègesgemakde joik-muziek mèt jazz-, rock- en waeltmuziek-invloede. Ze is lierares en herontdekte, wie ze dat beroep oetoefende, pas op latere laeftied häör cultuur.
Michigan
Geografie
Michigan heet 'n oppervlak vaan 250.941 km² (41,3% water), en heet 10.112.620 inwoeners (67,55/km²).
Mari Boine
Ze fungeert es vertegenwoordiger van häör kultuur zoawaal in 't binnelaand es in 't boetelaand. Wie d'r huidige Noorse kroeënpreens Haakon Magus trówde op 25 augustus 2001, zóng Mari Boine, tiedens de plechtèghèèd in de kèrk, d'r joik dae vör häöm bie z'n gebaoërte gemakt waor dör de Saami.
Daonaeve fungeert ze es beendend integratie-figuur tösje de Saami die uvver veer leng versjprèjd in Sapmi wonne. Häör optraejes in Lowosero, de belangriekste Saami-nederzetting op 't Kola-eiland kadere in dis funktie.
Melilla
Melilla is 'n Spaanse exklaaf en ein vanne twieë autonoom stej van Spanje, naeve Ceuta. Melilla ligk in Naord-Afrika, ane Middellandjse Zieë, en haet 'n inwoeaneraantaal van get mieër es 80.000.
De economie vanne stad drejtj oppe aeteswaarindustrie, visserie enne visverwirkendje industrie (conserve). Wiejer is 't toerisme 'n wichtige brón van inkómste veure stad.
Melilla is 'n vriehave saer 1863. 't Woort vereuverdj in 1497 dore Spanjaard Don Pedro de Estopiñán veur 't Hoes van Medina Sidonia, en ligk oppe Fenicische hanjelsplaats Rusadir. Marokko betrach Melilla, de wiejer wèstelik gelaenge vestingsstad Ceuta en zeve ónbewóndje eilenj veure Naord-Afrikaanse kus, same de zoeageneumdje Plazas de soberanía, es bezatte Marokkaans gróndjgebied.
Herten (Duutsland)
Herten (Nedersaksisch: Hiätten) is e Wesfaals stedsje in de krink (Kreis) Kreis Recklinghausen, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 37,33 km² en 60.582 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 1623 de veerkante kilometer.
't Op 75 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 9 stadsdeile.
Lindesnes
thumb|De ligking van Lindesnes in de pervincie Vest-Agder. Lindesnes is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Vest-Agder in Nórwaeg. De gemeinte had 4.943 inweuners in 2016 en 'n oppervlakde van 316,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 15,6. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 1029.
Ludvika
Ludvika is 'n gemèndje in Dalarnas län, Zwede. De gemèndje tèltj 25.495 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.498,93 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 17 luuj de km².
Sjpang
'n Sjpang is e saoërt gereedsjap dat gebroekd wert bie 't nieje van beväörbèld klèjjer. Väördat e niejwaerk inèè gezat wert, wert 't örsj gesjpangd. In sommige gevalle wert 't daonao örsj mèt naold en gaan getraocheld of gerege, en daonao pas definitief, mètstens mèt e niejmesjieng, inèè geniejd. Dör örsj te sjpange en te traogele kan good gepaasd werre ieër dat me 't niejt. Ooch bie 't inkórte va breuk, rök of klèdsjes wert örsj d'r zoom gesjpangd.
Sjange werre ooch gebroek bie 't kaantklosse. Hoonderde sjpange werre in 't kaantkloskeuse gesjtaoëke, zoedat dao ömheen de dräöj gelag kènne werre.
Clavy-Warby
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Koelsjtamp
De koelsjtamp is ’n saort óntgreuning van 'ne nuje, jónge óngergróndsje mienwirker.
Dees óntgreuning waas neuëdig veur me door de koempels in de groep woort opgenómme. Biej de oetveuring van de koelsjtamp woort 'n groate kaolesjöp taenge ’t achtersjte van de nujeling gehawte en vervolges sjloog me mèt ’n groate hamer keihèl taenge die sjöp. Sóms woort in plaats van 'ne hamer gewoon door ein van de koempels mèt ziene sjoon (mèt sjtale neus) taenge de sjöp getrap. De klap dae de te óntgreune mienwirker daovan kreeg, waas dèks zoa hèl dat hae nog daag later hiejvan las hèj.
Later woort dees meneer van óntgreuning door de direktie van de koel verbaoje, ómdat d’r waal èns óngelökke biej gebeurde.
Nog later woort ouch waal van 'ne koelsjtamp gesjpraoke es me es beloaning (feguurlik gesjraoke) 'ne trap (sjöp) ónger ’t achtersjte kreegs.
Oberbruch
Oberbruch is e dörp inne gemèndje Hinsberg in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale. 't Ligk tösse Ratheim, Unterbruch, Schafhausen, Bleckden en Hinsberg in, ane Roer, die t'n naorde van 't dörp struimp.
De oearsprunkelike gemèndje Oberbruch woort op 1 januari 1969, wie die gemèndje woort opgeluf, samegeveug mit Porselen en Dremme toet Oberbruch-Dremmen, en op 1 januari 1972 woort die gemèndje weer ingelief door Hinsberg. Anger plaatse die ónger dees veurmaolige gemèndje Oberbruch vole zeen Esjwielder, Grebben en Hülhoven.
La Grandville
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 796 luuj op 'n oppervlaak van 10,02 veerkante kilometer en daomèt goof 79,44 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -1,2% de jaor.
Parkhei
Parkhei (Nederlandjs: Parkheide) is 'n buurt van Waobig.
Parkhei haet 'n inwoeanersaantaal van 2.020 luuj (standj: 2008) en 'n oppervlakdje van 53 hektaar.
Öffelse Baek
De Öffelse Baek (ouch Uffelsche Baek, Nederlands Uffelse beek) is ’n baek die óntsjrink op 't Kempisch plateau in Belsj, wo ze bekènd is ónger de name Abeek, Lossing of Emissaire.
Ze sjtruimp biej grenspaol 144 Nederlands-Limburg bènne.
Dees baek sjtruimp door landjboewgebeed, klein bosjpercele en door de beboewde kóm van Hunsel en Gratem. De Öffelse Baek is in de jaore 60 van de 20e eëuw veur 'n aanzeenlik deil gekanaliseerd.
Op dees baek ligk in Gratem de Grathemermeule, 'n maalvaerdige watermeule die geboewd is in 1874.
Nao Gratem sjplits de baek zich in de Halese Baek en de Panheelderbaek.
Improvisatie
Improvisatie is in de meziek 't fenomeen tot 'nen oetveurende musicus t'r plaotse bedink wat 'r geit speule, gemeinelek binne e min of mie vas raomwerk. In väöl meziekculture is 't regel; in de westerse meziek evels, boe meziek vaanajds gemeinelek opgesjreve weurt, is 't ieder get bezunders.
Jazz
thumb|[[Louis Armstrong (1901-1971) waor 'ne briljanten improvisator.]] Binne de westerse meziek is improvisatie veural e kinmerk vaan d'n jazz. Allewel tot 't neet vaanaof 't allerierste begin regel sjijnt te zien gewees, is de gewoente veur improvisere al vreug, beveurbeeld in 't ensemble vaan Jelly Roll Morton, in gebruuk gewees. Allewijl maag 'n oetveuring boe-in neet weurt geïmproviseerd, neet of koelek jazz weure geneump.
'n Jazzimprovisatie is in 't algemein 'n variatie op e thema, vaanajds 'nen Tin Pan Alleysong (32 maote, sjema AABA), 'ne blues (12 maote) of 'ne ragtime; ouch aander muzikaol sjablone kinne es thema dene. In de mie touwgenkeleke stijle weurt altied iers 't (gecomponeerd) thema gespäöld, vaanaof de bebop evels kump 't veur tot musici 't thema gans weglete en direk mèt improvisere beginne. D'n tied tot 'ne musicus aon 't improvisere is hèt 'ne solo; edere kier tot heer 't thema umspäölt, sprik me vaan e chorus. Es 't thema 'ne blues is, en 'ne solo doort 36 maote, daan zeet me tot de solo drei choruses doort.
Bij de New Orleans jazz (en tenao ouch d'n Dixieland) waor 't gebrukelek tot de drei melodie-instruminte - klarinèt, trompöt, trombone - soli kraoge, dewijl de ritmesectie - piano, tuba, contrabas en drums - op d'n achtergroond bleve. In de swing had eder sectie vaan de big band euver 't algemein eine solis: ierste trompöttis, ierste saxofonis en ierste trombonis. Dèks kraoge soliste mer ei chorus te speule; groete stare evels kóste soms 'n ganse oetveuring allein solere (beveurbeeld Concerto for Cootie, veur Cootie Williams oet de Duke Ellington Big Band). Daoneve gaof 't ouch toen al jazzpianiste, die gans allein jazz op de piano späölde en natuurlek zelf alle vrijheid hadde bij de vörm en lengde vaan hun improvisaties. Vaanaof de bebop kinne alle musici vaan e combo solere, ouch d'n drömmer.
Tot aon de bebop woort ummer op 'n akkaordsjema geïmproviseerd. In de cool jazz (bij Miles Davis, Birth of the Cool) oonstoont wat me modaolen jazz is goon neume: improvisatie gebaseerd op 'ne modus (dèks de Dorische), bove e statisch akkaord. In de free jazz weure de soli atonaol en verlere ze ouch hun vaste lèngde. Bij de rock jazz en de postmoderne jazz weure väöl vaan de vaste regele weer in iere herstèld.
Klassieke meziek
thumb|De cadenze vaan Fritz Kreisler (1875-1962) weure allewijl nog algemein gebruuk. Vreuger waor improvisatie hiel gewoen bij solerende klaveerspeulers. Ze späölde hun publiek dèks variatiereekse op bekinde melodieë veur, en vaan Mozart is beveurbeeld bekind tot heer pianosonnate oet ziene mouw sjödde. Ouch Liszt improviseerde gere en väöl. Componerende pianiste kóste hun improvisaties eventueel later op pepier oetwèrke. Vaanaof 't ind vaan de negentienden iew is dees traditie evels in oonbruuk geraak. Allewijl blijf de improvisatie gooddeils beperk tot soloconcerte en örgelspeul.
Cadens
Vaanaof de klassieken tied is 't gebrukelek tot in e soloconcert 'ne cadens veurkump. Ze stoon veural in ierste deile vaan concerte, meh koume ouch in de aander twie deile dèks genóg veur. In 't ierste deil indeg de reprise daan mèt e kwart-sexakkaord vaanoet 't orkes, boe 'n fermate bove steit genoteerd. Daan krijg de solis d'n tied um gans allein te improvisere, in princiep euver 't thematische materiaol vaan dat deil. Heet slut zien improvisatie aof mèt 'nen triller op de secunde. Daan vèlt 't orkes weer in mèt e dominant akkoord, boenao 't orkes allein de coda späölt en 't deil indeg. Cadenze zien zoe gewoen tot de componis ze gemeinelek neet noteert; wienie d'n dirizjent e kwart-sexakkaord mèt 'n fermate zuut, weurt heer geach te weite tot de componis 'ne cadens verwach.
Allewel tot 't dus de bedoeling is veur de cadens te improvisere, verzinne väöl soliste neet hun eige cadenze. Veur väöl gespäölde concerte zien euver 't algemein wel oetgesjreve cadenze besjikbaar. Dèks zien die gecomponeerd door groete soliste oet vreuger tije, en soliste die neet höbbe gelierd um zelf te improvisere, gebruke die daan. Zoe weurt 't vioolconcert vaan Beethoven miestal gespäöld mèt de cadens vaan Joseph Joachim of dee vaan Fritz Kreisler. Soliste die wel hun eige cadenze bedinke, improvisere ouch neet altied: dèks sjrieve ze hunne cadens vaan teväöre oet, en rippetere ze ouch demèt.
De Nederlandse scene
'n Oetzundering op wat bove weurt gezag vint me bij inkel Nederlandse, of beter Amsterdamse musici. Figure wie Willem Breuker en Mischa Mengelberg operere op de grens vaan 'klassieke' meziek en jazz en höbbe in d'n twieden hèlf vaan d'n twintegsten iew e genre gecreëerd wat me geïmproviseerde meziek is goon neume.
Nils-Aslak Valkeapää
Nils-Alsak Valkeapää, 23 maart 1943 Enontekiö in Finlaand - 26 november 2001 Espoo bie Helsinki, waor 'ne Saami musikaant, dichter, sjriever en acteur. E besjowde zichèèges es 'ne joik-interpreet.
E kieëm vör 't örsj in 't aoëpenbaar in 1970-1971 mèt 'n in 't Noors gesjraeve polletiek pamflet Hilsen fra Sameland of Groete oet 't laand van de Saami. Get d'r nao waoërt-e d'r örsjte secretaris van The World Council of Indigenous Peoples. E waor 'n groeëte inspiratie väör keunstenaers waeltwied.
E brach väöral besjtaonde joiks en aoëpende in 1994 de Olympische Weentersjpele in Lillehammer in Noorwege mèt 'ne oeraowe joik.
De joiks in d'r sjpäölfilm Pathfinder (1988) van d'r Noorse regisseur Nils Gaup zeunt gemakd en gezonge dör Nils-Aslak Valkeapää. 't Is d'r örsjte film dae in 't Samisch opgenaome is en e vertèld 'n aod Saami-verhaol. Valkeapää sjpäölde in dae film de rol va Sïïda-Isit. De joiks drage, naeve 't indrukwekkende laandsjap, bie an d'r mystieke sfeer van d'r film dae noe ooch op DVD te verkriege is. D'r film is in 1988 genomineerd väör 'ne Oscar es Best Foreign Language Film (Norway).
Valkeapää sjreef in 't Samisch. Z'n waerk waoert vertaald in 't Fins. e Sjreef o.m. 8 dichbundels en ene is in 't Engelsj vertaald My Sun, My Father. In 1996 raakde Valeapää betrokke bie 'n auto-oongeval. An de gevolge daovan sjtorf-e in 2001.
Allerzièle
Allerzièle, op 't Latien: In commemoratione omnium fidelium defunctorum= in gedachte bie alle geluivige die doad zin, ies 'ne kèrkelike fièsdaag bie de Katholieke, dae gevierd weurt op 2 november (of op de korts bie liegkende zóndig). In leng woa Allerheilige 'ne wètteleke fièsdaag ies, zoa-wie Belsj, Frankriek of 't aan Nederlands Limburg grenzende Duutsjland, ies mèt en mèt de inhoud van Allerzièle verlag nao 1 november.
Oarsjpróng
Van oarsjpróng waor 't 'n fiès veur de katholieke, die geluifde in 't vagevuur. Ze baejde dan veur de vergeving of reiniging van zóndare in dat vagevuur, zoadat zie alsnog in de hemel woorte opgenómme. Op deze daag kènne (koeste) de katholieke in de kèrk 'ne volle aflaot verdene veur de doaje.
Daag van de doaje
In Zuud-Amerika liek de oarsjpróng van dit fiès in de tradities van de Meso-Amerikaanse indiane, de Azteke, de Maya en Purépecha. In Mexico en ouch waal in de res van Latiens-Amerika weurt op 1 en 2 november de daag van de doaje gevierd, (Sjpaans: Dia de los Muertos). 't Fiès tuènt ziech aan boetesjtaondersj sóms in 'n vraem en luguber sjfeer. Doadsköp, die waore bewaard, woorte bie de vieringe tentoan gesjtèld um de doad en de wedergeboorte te symbolisere. De fièsdaag veel begin augustus. Nao de kóms van de Sjpanjaarde woort de viering gekerstend en verplaats nao allerheilige en allerzièle. Me geluif dat de zièle van kinger op 1 november truukkómme op de aerd en die van de groate luuj op 2 november.
De graver were sjoan gemaak en verseerd. Aan 't graaf weurt 'n bezeuk gebrach mèt ete en drank. Nao aafloup weurt 't meistal zelf opgegete en gedrónke umdat me geluif, dat de doaje de zièl van dees gaves tot ziech höbbe genómme.
Halloween ies 'n gelieksoortige viering, die plaatsvingk op d'n daag veur Allerheilige: 31 oktober.
Allerheilige vèlt op 1 november.
Namiddagsche Driessen
Namiddagsche Driessen is 'n buurt van Waobig.
1975
1972 - 1973 - 1974 - 1975 - 1976 - 1977 - 1978 1975 (MCMLXXV) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne goonsdag op de Gregoriaanse kalender.
Vrouw vaan 't Jaor
De Amerikaanse vrouw (bij naom geneump: Susan Brownmiller, Kathleen Byerly, Alison Cheek, Jill Conway, Betty Ford, Ella Grasso, Carla Hills, Barbara Jordan, Billie Jean King, Carol Sutton, Susie Sharp en Addie Wyatt)
Namiddagsche Driessen
Namiddagsche Driessen grens ane buurte D'r Busj, Parkhei, Lauradörp en Waobig.
Namiddagsche Driessen haet 'n inwoeanersaantaal van 1.270 luuj (standj: 2008) en 'n oppervlakdje van 21 hektaar.
1975
Gebore
thumb|right|150px|Katja Schuurman, gebaore op 19 fibberwarie 1975. thumb|right|150px|Anouk, gebaore op 8 april 1975. thumb|right|150px| David Beckham, gebaore op 2 mei 1975. thumb|right|150px| Michael Bublé, gebaore op 9 september 1975. thumb|right|150px|Tiger Woods, gebaore op 30 december 1975.
La Horgne
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 168 luuj op 'n oppervlaak van 5,27 veerkante kilometer en daomèt goof 31,88 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -5,0% de jaor.
Loerd
Loerd (Frans: Lourdes) is 'n stad innen departement Hautes-Pyrénées in Frankriek. 't Is de grótste kattelieke baevaartsplaats in Frankriek en ligk in 't zuje van 't landj inne oetluipers vanne berg vanne Pyreneeën en haet zoeaget 17.000 inwoeaners.
Pierre Cnoops
Pierre Cnoops (Maasbrach, 4 juli 1938 - 1 december 2018) waas eine Nederlands Limburgse buuttereedner.
Loerd
Gesjiechte
In 1858 verklaordje Bernadette Soubirous, doe e vieërtieënjäörig maedje, tössen 11 fibberwarie en 16 juli versjillige versjieninge te höbbe gezeen die dore wichtigste hoeagwaerdigheidsbekleiers van daen tied woorte betrach es die vanne Hèlge Maag Maria inne wiej grot van Massabielle.