cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Piet van Pol
Van Pol zie bedrief zów ouch 't Centrumplan in Kirkraoj gaon oetveure, meh naodet 't bedrief de eis van 'n derde partie neet kós realisere bleek det de gemeinteraod gein steun meer aan 'n lening aan Van Pol geuf, wonao gesprekke mit 'n anger partie zeen begós.
Madrid
Madrid kin verwieze nao:
Zumpelvelds
't Zumpelvelds is 't dialekt dat waeëd gesjproache in 't kirchdörp Zumpelveld, wat get ten zude ligk van Haeële. 't Is feitelig 'n uvvergangsdialekt tussje Zuudoeës-Limburgse en Ripuarische dialekte. 't Hat doadurch mieë Ripuarische kenmerke es 't Haeëlesj, mar minder es 't Bóchezer. 't Groeëtste versjil mit echte Ripuarische dialekte is dat de beginletter j bauw nit vuurkunt, mar dat doa ummer de g gebroecht waeëd. Zoeë zeët me hei groeës en nit groeët of jroeës, wat ze weer waal respectievelig in Haeële en Bóches dunt. Waal waeëd de ch gebroecht i plaatsj van k. 't Haeëlesje woad kirk sjpricht me hei oes wie kirch en dat deet me óch in Bóches.
Tsjaad
Tsjaad (ouch gesjreve Tchad; officieel (Frans) Republique du Tchad, (Arabisch) جمهورية تشاد, Ǧumhūriyyat Tšād) is 'ne binnestaot in Midde-Afrika, grenzend aon (mèt de klok mèt) Libië, Soedan, de Centraol-Afrikaanse Republiek, Kameroen, Nigeria (allein euver water) en Niger. Hoofstad en wiedoet groetste stad is Ndjamena. De bijnaom 't 'doed hart vaan Afrika' pareert mer veur e deil: de noordeleke hèlf vaan 't land, deil vaan de Sahara, is zeker hendeg druug, meh in 't zuie heers get wat mier op e savanneklimaot liekent. Tsjaad is etno-linguïstisch hiel divers, mèt versjèllende volker oet de Niger-Congogróp, de Nilo-Saharaanse gróp en de Afro-Aziatische gróp. Tsjaad is allewijl eint vaan de ermste, corrupste en mins efficiënt geregeerde len op de wereld.
Bestuurleke indeiling
Tsjaad is verdeild in 22 regio's, 61 departeminte, 200 sub-prefecture en 446 kantons. De regio's zien de volgende:
Dees indeiling is sinds februari 2008 vaan krach.
Fysische geografie
thumb|left|Satellietbeeld vaan Tsjaad in woer kleure. Dudelek vèlt te zien wie 't land nao 't zuie touw vröchbaarder weurt. 't Midde vaan Tsjaad weurt gevörmp door 't zoegeneump Tsjaadbassin, 'n oetgestrek liegland wat op zie liegste punt 't Tsjaadmeer (de naomgever vaan 't land) heet ligke. Boete dit meer is 't bassin gooddeils druug, in 't noorde zelfs extreem druug. Dat gelt ouch veur 't Ennediplateau, in 't noordooste en 't Tibestigebergde wat 't bassin aon de noordkant begrens, en boe d'n Emi Koussi, mèt 3414 meter d'n hoegste berg vaan Tsjaad en de ganse Sahara, in te vinde is. 't Zuie vaan 't bassin is ieder haafweuste (de Sahel). Dao weer zuielek vaan ligk e geaccidenteerd savanneland boe de revere Chari, Logone en hun zijtek door struime. 't Regeseizoen in de Sahel doort vaan juni tot september, dat vaan de savanne vaan aprèl tot oktober. Me tröf in 't land 134 soorte zoogdiere en 141 soorte veugel aon, bekans allemaol in 't zuie.
Cultuur en demografie
Tsjaad zien bevolking is um begriepeleke rejes inegaal verdeild: in 't noorde ligk de bevolkingsdiechheid um de 0,1 maan per km², in 't zuie ieder roond de 50. De hèlf vaan de bevolking woent in 't zuielek vijfde deil vaan 't land.
't Aontal etnische gróppe kump bove de 200 oet, wat 't land enorm divers maak in taol, religie, gebruke, sociaol organisatie, keuke en egaal welk aander cultuurelemint. Me kin oonder mie Arabiere, Hadjarai, Sara en Toubou oondersjeie.
Taole
De taolkundege situatie vaan Tsjaad is al eve complex. Ethnologue kint 't land 133 taole touw, boevaan 131 levende. 't Land kint twie officieel taole: 't Frans, de taol vaan d'n awwe kolonisator, en 't Arabisch, de cultuurtaol vaan d'n islamitische wereld en daomèt vaan groete gróppe in 't land.
Väöl taole in 't land hure bij de Afro-Aziatische taole. Dao-oonder vèlt 't Arabisch, wat neet allein in ziene standaardvörm officieel is, meh ouch in dialektische vörm (Tsjadisch Arabisch) en creoolvörm (Babadia-Arabisch, zelf gebaseerd op perceis Tsjadisch Arabisch) weurt gehuurd. 't Inheims Arabisch dialek deent es lingua franca in 't land. 'n Gans aander soort Afro-Aziatisch zien de Tsjadische taole, die (zij 't zeker neet exclusief) in dit land, in 't Bassin, weure gesproke. Ze zien mèt tientalle, dèks klein, taole; 't Masana en 't Musey zien twie vaan de groeter.
In zoewel noord es zuid weure versjèllende Nilo-Saharaanse taole gesproke. Dit is 'n diverse gróp boevaan de geldegheid neet gans vassteit. Bekind zien hei de Mabataole (boe-oonder 't Maba, in 't ooste vaan 't land), de Furtaole (wie 't Madang; dees taole weure in Tsjaad veural gesproke door vlöchtelinge oet Darfur, Soedan), de Saharaane taole (in 't noorde; 't Dazaga is 'n relatief groete), de Sara-Bagirmitaole (in 't zuie; veurbeelde zien 't Bagirmi, 't Sara en 't Ngambay), 't Shemya (ouch Sinyar; tege de grens mèt Soedan) en de Oos-Soedanese taole (tege de grens mèt Soedan, oonder mie 't Tama).
Minder sterk vertroje zien de Niger-Congotaole, aanders de groetste gróp vaan 't continent. 'n Groete Wes-Afrikaanse taol, 't Fulfulde, huurt me hei in twie dialekte, Adamawa en 't Bagirmi-Fulfulde. 'n Wijer groete taol is 't Mundang.
Tot slot kint me in Tsjaad nog ein klein taol die tot gein taolfamilie huurt ('n isolaot): 't Laal. Dit weurt door e paar hoonderd lui (nog 750 in 2000) in drei dörpkes gesproke.
Religie
Bij de census vaan 1993 bleek 54% vaan de bevolking moslim (oet versjèllende genoetsjappe), 20% katheliek, 14% protestants, 10% animistisch en e klei deil neet-religieus of aonhenger vaan aander religies. Zoewel d'n islam es 't christendóm in 't land weure bedreve mèt eleminte oet de traditioneel religies; dit is veural op 't land 't geval. De versjèllende religies kinne euver 't algemein zoonder probleme nevenein bestoon.
Historie
Zoe in 't zevende milennium veur Christus, wie 't klimaot in Noord-Afrika väöl nater waor es deveur of denao (Greune Sahara) en vestegde ziech versjèllende volker in de Sahara. Väöl vaan de intrèssante voondste oet deen tied vint me zjus in Tsjaad. In 't zuie zitte al zeker 2000 jaor sedentair, landbouwende rieke. 't Aajds bekinde waor dat vaan de Sao-cultuur. Dit veel roond 't jaor 600 veur 't Kanemriek. In de Kanemtied moot Tsjaad d'n islam höbbe euvergenome. Dit riek, en zien opvolgers (nao 1300 waor 't mèt Kanem wel aofgeloupe), controleerde versjèllende trans-Saharaanse handelsroutes.
De Franse kolonisatie begós tege 't ind vaan de negentienden iew. Inheimse veldhiere wie Rabih az-Zoebair verzatte ziech tege de Franse; 't territorium Tchad kós neet ieder weure oetgerope es tot az-Zoebair in 1900 waor umgebrach. Pas roond 1920 hadde de Franse 't gebeed gans oonder controle; toen woort 't geïncorporeerd in Frans Equatoriaol Afrika. 't Oonvröchbaar en oonbereikbaar land had gein hoeg prioriteit bij de kolonisator, op wee 't immens koloniaol riek 'ne groeten administratieven drök lag. Nao d'n Twiede Wereldoorlog veranderde de status vaan kolonie in euverzies gebeed; in 1960 woort 't land, wie zoeväöl Franse kolonies, oonaofhenkelek.
Ierste president woort François Tombalbaye. Al nao twie jaor begós zie beleid dictatoriaol te weure, wie heer aander politieke partije es de zijn verbooj. Dit leide tot verzèt en vaanaof 1965 tot 'ne börgeroorlog. Ouch 't aofzètte en vermaorde vaan Tombalbaye in 1975 leide neet tot 't ind vaan de chaos. Wie in 1979 rebelle de hoofstad introkke, oontstoont complete anarchie. In de jaore 1980 begós 't Libië vaan Moe'ammar Qaddhafi ziech mèt 't land te meuje, oonder aandere mèt de bedoeling de umstreje Aoezoestroek in han te kriege. Dao-op mingde ziech Fraankriek weer inger in de politiek vaan zien aw kolonie: Hissène Habré woort es president aongestèld. Heer wis de Tsjadiërs achter ziech te vereinege en kós mèt Franse militaire steun de Libiërs oetdrieve. Zie beleid waor evels repressief en corrup, wat ziene generaol Idriss Déby in 1990 tot 'ne staotsgreep brach. Déby legaliseerde oppositiepartije en brach ouch aander democratische hervörminge op gaank. Mèt de jaore evels woort ouch heer otoritairder en corrupter. 't Land lijt allewijl zwoer oonder versjèllende probleme. (Westerse) woernummers zien 't land es 't op eint nao mies otoritair op de wereld (nao Noord-Korea), 't op zes nao mins oontwikkelde (ermste) land vaan de wereld (nao Zimbabwe, Kongo-Kinshasa, Niger, Boeroendi, Mozambique en Guinee-Bissau), 't op zeve nao corrupste land op de wereld (nao Somalië, Birma, Afghanistan, Irak, Oezbekistan, Turkmenistan en Soedan; in 2005 stoont 't zelfs bovenaon) en d'n op eine nao mies mislökde staot (nao Somalië). Ouch mèt minserechte blieve probleme.
Bronne
Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie; wijer op en:Wildlife of Chad en en:Languages of Chad.
A. den Doolaard
thumb|right|250px| A. den Doolaard A. den Doolaard (Zjwolle, 7 fibberwarie 1901 – Hoenderloo, 26 juni 1994), pseudoniem van Nederlandse sjriever Cornelis Johannes George (Bob) Spoelstra jr.
Biografie
Ziene vader, Cornelis Spoelstra, waas Nederlands-hervormd predikant. Op zien zevetieënde bruk zoon Bob aevel mèt de kirk. Hae geit nao de HBS in Den Haag en nao 't euverlieje van zien vader in 1918 wirt hae bookhawwer biej de Bataafse Petroleum Maatschappiej (van 1920 pes 1928). In 1926 debuteert hae mèt De verliefde betonwerker (De verleefde betónwirker), eine bunjel vitalistische gedichte. In 1928 zaet hae zien baan op en begint hae mèt ein aantal zjwerftochte door Frankriek, wo hae diverse baantjes haet, zoa-es sjteinhawwer, droeveplökker, landjarbeider en dokwirker en wo hae in Paries en Chamonix zien ganse sjpaargeldj d'r door heen jaag. De ervaringe die hae biej dees zjwerftochte opdeit, verwirk hae in romans en gezètteartikele. Oet ziene Franse tied sjtamt ziene eësjte succesvolle roman De druiveplukkers. ’t Verhaol geit veural euver rauwe mèr eërlikke sezoenarbeidersj die biej de droeveoags in eine Franse wiengaard hun hartstoch veur vrouwe, drank en geldj neet kènne bedwinge. 't Laezerspebliek vundj zien sjpannende en in erotisch opzich vriejmoedige verhaole erg verfrisjend. Aangemoedig door dit succes góng den Doolaard wiejer mèt zien zjwervend besjtaon. Jaore achterein bleef hae op pad, ouch al leep zien eësjte huwelik daodoor op de klippe. Hae gong nao de Balkan en trok ónger meë door Joegoslavië, Albanië en Bulgarije. Geldj verdeende hae mèt van Frankriekincidentele reportages in 't Algemeen Handelsblad, mèt ’t gaeve van laezinge en 't sjrieve van vief succesromans.
Es reisreporter van de socialistische gezèt Het Volk haet de Doolaard al vreug gewaarsjuwt taenge 't opkómmende fascisme. Ónger de titel 'Rondom het Derde Rijk' maakde hae in de zomer van 1937 ein serie politiek gelaje reportages euver nazi-infiltratie en -intimidatie in de Duutsje buurlenj. Dees ónverbloomde artikele levere häöm ein oetwiezing op oet Oasteriek, terwiel ouch de toegank tot Duutsjlandj en Italië häöm óntzag woort. Ouch krit hae meiningsversjille mèt de redactie van Het Volk en nump hae óntsjlaag. Es de Duutsje laegers in mei 1940 de leëg lenj bènnevalle, vluchde Den Doolaard en zien vrouw mèt de fits nao ’t zuje van Frankriek. Oetentelik sjlage ze d'r in óm, nao ein verblief van bienao ein jaor in Vichy-Frankriek, via Sjpanje en Portugal Èngelandj te bereike. In Londen wirk Den Doolaard es redacteur en ómroper biej de radiozenders de Brandaris en Radio Oranje.
Nao de Tweëde Waereldaorlog deit Den Doolaard versjlaag van de dreuëgmaking van Walchere, óm zich daonao veur ènnige tied te vestige in de Verenigde Sjtate en Joegoslavië. In 1962 is hae betrokke biej de eësjte anti-atoomdemonstratie in Amsterdam. Vanaaf 1954 woont 't gezin Spoelstra in Hoenderloo. Van dao oet óngernump Den Doolaard nog väöl reize, en verwirk zien ervaringe in romans, gezètteartikele en reisversjlage. In 1980 versjient van zien handj 't pamflèt Londen en de zaak van 't Sant, wo-in hae de persoan van François van 't Sant (veur en ónger de Tweëde Waereldaorlog vertrouweling van keuningin Wilhelmina) besjrief.
Den Doolaard is in 1930 getrouwd mèt Daisy Roulôt, ein Parisienne die hae biej ein van zien plezeerreiskes nao Paries hej óntmoet. Oet dit huwelik woort ein dochter gebaore. Nao echsjeijing in 1935 is hae op 6-10-1937 opnuuj getrouwd mèt Johanna Maria Wilhelmina Meijer. Oet dit huwelik woorte tweë dochtersj gebaore.
Monumènt
thumb| 't Monumènt veur A. den Doolaard in [[Ohrid]] Door zien langdoerig verblief in Joegoslavië woort dit ’t landj wo zien hart laog, zien, tweëde vaderlandj. Op 29 mei 2006 is in de Macedonische sjtad Ohrid ein monumènt ónthuld ter eëre van A. den Doolaard. Ouch wirt ein plein nao häöm verneump. 't Monumènt is óntwórpe door de bekènde Macedonische architec Vladimir Taic, nao ein idee van 't hoof van de Nederlandse Kamer van Kouphanjel in Macedonië, Peter Bosse. ’t Monumènt sjteit veur Hotel Millennium en Hotel Lebed. Mèt de publicatie van ziene roman De bruiloft der zeven zigeuners (De broelof van de zeve zigeunersj) in 1939 óntsjtóng in Nederlandj eine boetegewone belangsjtèlling veur Ohrid, wat op 't heuëtepuntj resulteerde in zoo 'n 50.000 bezeukende Nederlanders per jaor. 't Monumènt maak deil oet van ein reeks Nederlandse initiatieve óm 't toerisme nao Macedonië te bevordere. De officiële gelegeheje in Ohrid zint biejgewoond door de dochters, klein- en achterkleinkènjer van A. Den Doolaard.
Loir-et-Cher
thumb|Ligking van 't departement Loir-et-Cher. 't Departement Loir-et-Cher is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 41. 't Is gelaengen in 't centraal deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Eure-et-Loir, Loiret, Cher, Indre, Indre-et-Loire en Sarthe. De houfstad is Blois.
Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Lance Armstrong
thumb|right|Lance Armstrong Lance Armstrong (Plano, Texas, 18 september 1971) ies 'ne veurmalige Amerikaanse fietsrenner. Hae won in de jaore 1999 tot en mèt 2005 zeve kièr achterein de Runde van Frankriek gewonne, naodat hae ein paar jaor ièrder geneze waor van klietsjekanker. Nao zien euverwinning in de Tour van 2005 ies hae gesjtop mèt fietsrenne. In 2009 maakde hae kort ziene rentree. In 2012 kaom 't Amerikaans antidopinggenoatsjap USADA mit besjöldiginge van sjtructureel dopinggebruuk; wie de UCI die op 22 oktober van dat jaor euvernaam, raakde hae zien zeve toureuverwinninge kwiet.
Carrière
thumb|right|Proloog Tour de France 2004 Armstrong begoes zien sjportcarrière es triatleet. Al gauw bleek dat hae de meisten aanlèk houw veur 't fietse. Es amateurfietser wón hae in 1991 't Amerikaans kampioensjap en deeg hae in 1992 mèt aan de Olympische Sjpele in Barcelona. Nao diet evenement woort hae beroepsfietsrenner, bie de Motorola-ploog.
Es beroeps reej hae in 1993 veur 't ièrsj de Tour de France; hae wón 'n etappe, meh moos opgeve en koes de runde neet oetrieje. In datzelfde jaor woort hae waereldkampioen in Oslo. In 1995 fietsde hae de Runde van Frankriek obbenuujts, en diet kièr koes hae waal Paries bereike. Ouch in deze Tour wón hae 'n etappe, d'n daag naodat ziene plooggenoot Fabio Casartelli in de Runde waor gesjtorve nao 'ne val.
In oktober 1996 woort bie Armstrong teelbalkanker geconstateerd, mèt oetzièjinge nao zien longe en hersjene. Zien doktore zagte häöm dat hae 50 procent kans houw um te euverleve, meh diet percentaasj zou in werkelikheid nog e sjtök lièger zin gewaes. Armstrong óndergóng twiè operaties en chemotherapie. Armstrong koos veur 'n experimenteel, meh zjwoar chemotherapie, umdat mèt conventioneel chemotherapie zien longfuncties zoadanig achteroet zouwe goon dat hae zien fietsrencarrière neet zou kènne hervatte.
In 't vreugjaor van 1998 kaom Armstrong truuk in 't professioneel fietsrenne. In ièrsjte instantie waor hae neet hièl succesvol, meh in de Runde van Sjpanje van datzelfde jaor haolde hae de veerde plaats in 't eindklassement. Armstrong waor óndertösje in deens bie de Amerikaanse ploog van US Postal. Ziene ploogleijer Bruyneel zoog nao aanleijing van Armstrongs prestatie in de Vuelta waal get in häöm es runderenner, en zie gónge ziech riechte op de Runde van Frankriek.
In 1999 wón Armstrong veur 't ièrsj de Tour de France; hae behaolde ouch 4 etappe-euverwinninge dat jaor. In de jaore daonao, van 2000 tot 2005, wón hae d'n Tour ouch, meistal mèt 'n groate dominantie. Armstrong riechde zien gans jaor op de Runde van Frankriek, wat soms waal ins tot kritiek haet geleid, meh 'n succesvol concep bleek te zin. In de Tour haet Armstrong in totaal 22 etappes gewonne, woavan 11 individueel tiedritte. Zien ploog haet 3 kièr de plogetiedrit gewonne. Armstrong ies absoluut recordhouwer wat betref 't aantal Toureuverwinninge; Jacques Anquetil, Eddy Merckx, Bernard Hinault en Miguel Induráin kómme nao häöm mèt eder 5 gewonne Rundes.
In september 2008 maakde Armstrong bekènd dat hae in 2009 zou truukkómme in 't professioneel fietserenne. Zien ièrsjte wedsjtried waor de Tour Down Under van 2009. In de Tour de France van 2009 haolde hae de derde plaats in 't klassement.
Dopingbesjöldiginge
Armstrong ies al in zien carrière dèkser devan besjöldig dat hae doping zou numme. Hae ies èvvel noats positief getes veur e verbaoje miedel, behalve eine kièr in 1999 veur corticoïde, meh diet bleek 'n ingrediënt van 'ne legale crème tege ónder andere zaalpien te zin.
Armstrong ies behandeld door de Italiaanse arts Michele Ferrari, dae in 2004 veroordeild woort vanwege illegaal versjpreiing van mediciene en ónsjportief gedraag. Ferrari woort ouch devan besjöldig fietsrennersj van doping veurzeen te höbbe, meh vanwege gebrek aan bewies ies hae daovan vriegesjproke. Armstrong zelf zaet dat hae Ferrari allein haet geconsulteerd euver zien dieet en euver huègdetraininge.
In augustus 2005, eine maond naodat hae mèt fietsrenne gesjtop waor, woort hae obbenuujts besjöldeg van dopinggebroek, op basis van monstersj oet 1999.
De besjöldiginge kaome in 'n struimversjnelling nao de bekèntenis van collega Floyd Landis. In 2010 gaof dae neet allein toe zelf doping te höbbe gebroek - häöm waor daoveur al 't winne van de Runde van Frankriek van 2006 aafgepak - meh dat ouch andere bie US Postal, woa-ónder Armstrong, gedopeerd waore gewaes. 't Amerikaans anti-dopinggenoatsjap USADA góng de klachte ónderzeuke en concludeerde in augustus 2012 dat Armstrong zien dopinggebroek beweze waor. De UCI naom dees conclusie op 22 oktober van datzelfde jaor euver, hiedoor raakde de Amerikaan zien zeve Tourzeges en ander pries kwiet. Hae góng neet detege in beroop.
George Sand
thumb|George Sand es 31 jaorige, gesjilderd door [[Charpentier in 1835]] George Sand waor ´n Franse sjriefster en de sjoelnaam van Amandine-Aurore-Lucile Dupin. Zie woort gebore op 1 juli 1804 in Paries en woonde op ´t landgood Nohant in ´t departement Indres. thumb|Nohant Wie ze 5 jaor waor sjtörf häöre vader bie 'n ongelök mèt e peerd. Ze trouwt in 1822 mèt Casimir Dudevant en ze kriege 'ne zoon, Maurice (1823) en 'n dochter Solange (1827). In 1825 maak ze 'n reis door de Pyreneë. In 1831 goon Dudevant en Aurore oetrein, de wèttelik sjeiing volg in 1836. In 1831 vertrèk Aurore Dudevant nao Paries um dao deil te numme aan 't politiek, journalistiek en literair leve. De kinger blieve op Nohant. Van 1831 tot 1833 haet ze Jules Sandeau es vrund. Same mèt häöm publiceert ze "Rose et Blanche". Nao ziene achternaam creëert ze in 1832 häöre sjoelnaam Sand. In 1833 lièrt ze Marie Dorval kènne en begint ze twiè jaor 'n relatie mèt de diechter Alfred de Musset. Mèt häöm reis ze nao Italië en Venetië. In 1837 sjtörf häör moder. Van 1838 tot 1847 haet Sand 'n relatie mèt de componis Frédéric Chopin en van 1850 tot aan ziene doad in 1865 ies zie 15 jaor same mèt Alexandre Manceau. De lètste jaore van häör leve ies zie veural bevrund mèt Gustave Flaubert. Zie sjtörf in Nohant op 8 juni 1876. thumb|George Sand, foto van [[Nadar ]]
Lance Armstrong
Dopingbesjöldiginge
Op 17 januari 2013 bekènde hae, in 'n (ièder opgenómme) interview mèt Oprah Winfrey, publiekelik dat hae inderdaad sjtructureel doping houw gebruuk.
LiveStrong en de Lance Armstrong Foundation
Lance Armstrong haet de Lance Armstrong Foundation opgeriech, 'n organisatie die kankerpatiënte óndersjteunt en geld vriemaak veur ónderzeuk nao kanker. In 2004 óntworp Armstrong 't gael Livestrong-ermbendsje. In mei 2005 waore d'r miè es 50 miljoan ermbendsjes verkoch. In samewèrking mèt Nike zamelde me op dees maneer miè es 5 miljoan dollar in veur de Lance Armstrong Foundation.
George Sand
Ze haet ziech ingezat veur 't behoud van de 12e ièwse fresco's in 't Romaans kèrkske "Saint Martin" oet de 11e ièw van Nohant-Vic, e dörpke vlak bie Nohant.
George Sand waor 'n opvallende persoonlikheid en 'n feministe. Ze waor gekleid es man, roukde sigare, droog 'ne mannelike sjoelnaam en sjreef sociaal-kritische artikele.
Werk
Häör oeuvre besjting oet tièntalle romans, toneelsjtökker en politieke, sociaal-kritische en journalistieke artikele. o.a.
Limburg
Limburg of Limbörg kan verwieze nao:
Gent (arrendissement)
't Arrendissement Gent is 't groetste vanne zès besteurleke arrendissemente van de provincie Oes-Vlaondere. 't Arrendissement haet 'n oppervlak van 943,63 km² en haw op 1 juli 2005 506.596 inwoener.
't Bestuit oet de gemeinte:
Saint Pierre en Miquelon
De Territoriale Collectiviteit vaan Saint Pierre en Miquelon (Frans: Collectivité territoriale de Saint-Pierre-et-Miquelon, lètterleke vertaoling in 't Limburgs: Sint Pieter en Michael) is 'n gróp vaan Franse eilande in d'n Atlantische Oceaan boevaan de mies belaankrieke Saint Pierre en Miquelon zien. 't Land ligk naoventrint 25 km. vaan de kös vaan 't Burin sjiereiland in Newfoundland, Canada. De eilande zien oonderdeil vaan Fraankriek meh börgers vaan de Europese Unie die neet de Franse nationaliteit höbbe kinne ziech neet vrij bewege of get oondernumme in d'n archipel.
Gesjiedenis
't Gief aonwijzinge vaan prehistorische bevolking vaan de eilande door de Beothuk (de oersprunkeleke bewoeners vaan wat noe Newfoundland is).
De ierste Europese kolonisatie vaan Saint Pierre en Miquelon woort gekarakteriseerd door korte wisselinge vaan de mach tösse Fraankriek en 't Vereineg Keuninkriek. Dees kolonisatie is same mèt de Portugese en Spaonse kolonisatie de aajdste kolonisatie vaan 't Amerikaanse continent door Europeane en stamp oet de 16e iew. Naotot Britannië de eilande veur d'n ierste kier vereuverde (1713) woorte de Franse (en aander koloniste oet de Franse tied) gedwónge 't eiland te verlaote. Meh nao 't Verdraag vaan Paries in 1763 mochte de koloniste weer trök kiere. Dit doorde evels mer 15 jäör wie de Franse steun veur de Amerikaanse oonafhaankelekheid weer veur 'n Britse invasie zörgde en de twiede deportatie vaan de koloniste.
Oetindelek wis Fraankriek de blievende mach te kriege euver de eilande in 1815, gevolg door 'n 70-jaorige periood vaan riekdom door 'n bleujende vès-industrie. Meh dees vès-industrie nump aof aon 't ind vaan d'n 19e iew. De economie vaan de eilande leef evels weer op tösse 1920 en 1933 es de Druuglègking in de Vereinegde Staote deveur zörg tot de eilande kinne fungere es 'n doorvoerhave vaan illegaole alcoholexport nao de VS. Gedorende d'n Twiede Wereldoorlog is de gouverneur vaan de eilande loyaal aon Vichy Fraankriek wat oetindelek lijd tot 'ne Franse inval en de eilande zien ein vaan de ierste gebiede die ziech veuge bij de Vrije Franse.
Bestuurleke deile
Saint Pierre en Miquelon is verdeild in twie gemeintes (communes) naomelek Miquelon-Langlade en Saint Pierre.
Geografie
thumb|left|250px|Winter in Saint Pierre
Saint Pierre en Miquelon is 'nen archipel vaan ach eilande mèt es groetste Saint Pierre (26 km²) en Miquelon-Langlade (216 km²). 't Ganse terrein besleit 242 km² en de köslijn is 120 km. laank.
Ten zuidooste vaan Saint Pierre ligke de kleinere aofhenkeleke gebiede Petit Colombier, Île aux Marins, Île aux Pigeons en Île aux Vainqueurs, ten noorde ligk Grand Colombier. Gein vaan dees eilande is noe bewoend meh in 't verleie waor dit wel 't geval. Saint Pierre is gesjeie vaan Miquelon door 6 km. geveerleke zie dee heet gezörg veur mie es 600 sjeepbreuke.
Miquelon-Langlade besteit oet drei veurmaolige eilande die door 'n ismus (landingte) verboonde zien. Dees eilande zien Miquelon (soms Grande Miquelon geneump) (110 km²), Langlade (soms Petite Miquelon geneump) (91 km²) en Le Cap. De ismus, dee 13 km. laank is, is netuurlek gevörmp meh versterk door de inwoeners vaan de eilande.
Polletiek
De polletiek vaan Saint Pierre en Miquelon neump plaots in 'n stuctuur vaan 'n Frans euverzies gebeedsdeil mèt 'n parlemintaire representatieve democratie en 'n mierpartijestèlsel. Heibij is de Prizzedent vaan de territoriale raod 't hoof vaan de regering dewijl de oetveurende mach bij 't gouvernemint ligk. Ouch sjikke de eilande ein regeringslid nao de Franse Senaot.
Probleme mèt betrèkking tot de eilande doen ziech evels veur in Frans-Canadese relaties. Dees höbbe betrèkking op de maritiem grenze vaan de eilande ten aonzien vaan de Canadese maritiem grenze. Dit is verboonde mèt de status vaan de eilande es Frans euverzees gebeed. Oonder 't bestuur vaan Frankriek höbbe de eilande een relatief klein aondeil in de umligkende zie. Mochte de eilande bij Canada koume zouwe ze gebruuk kinne make vaan 't groeter maritiem aondeil.
Demografie
In 2006 tèlde de bevolking vaan de eilande 6125 lui boevaan 5509 in de gemeinte Saint Pierre woende en 616 in Miquelon-Langlade. Vaan de inwoeners vaan de gemeinte Miquelon-Langlade woent 't gehiel op 't eiland Miquelon. Langlade is dus oonbewoend meh weurt wel gebruuk es zomerverblief door de inwoeners vaan Saint Pierre.
Naomsoersprunk
Saint Pierre is Frans veur Sint Pieter, de patroenheilege vaan vèssers. Miquelon woort veur 't ierst geneump es "Micquelle", boe-euver weurt gespikkeleerd tot 't 'ne, neet dèks gebruukde, vörm vaan de Baskische naom "Michael" is. 'n Aander theorie is tot 't woord Spaons vaan aofkoms is umtot väöl Baske ouch Spaons spreke. Miquelon kint daorum aofstamme vaan 't woord "Miguelón", 'ne vörm vaan "Miguel" dee "Groete Michael" beteikent. Langlade is 'n corruptie vaan de Franse woordecombinatie "l'île à l'Anglais" (Ingelsmaan zien Eiland).
Transport
thumb|right|250px|'n Nui veer, gemaak in [[Noorwege, weurt ingeveurd]]
Broeam
Broeam is e sjemisch element mit es symboeal Br en 't atoeamnómmer 35. 't Element behuuertj toete groep vanne halogene. Es inkelveljige stof vörmp 't diatomische molecule dibroom (Br2), 'n stof die oppe aerd neet inne netuur veurkump. 't Element kump veural veur inne vorm van zate, veural bromide en bromate.
Volumia!
Volumia! waor 'ne negeköppege, Nederlandstaolege popgróp oet Heerle roond veurmaan Xander de Buisonjé. 'r Woort opgeriech in 1992 en maakde in d'n twieden hèlf vaan de jaore 1990 deil oet vaan de Nederlandstaoge popgolf.
Carrièr
Volumia! oontstoont in 1992 es coverband op initiatief vaan gitaris en artiestemanager Hans Paul Nieskens. De leie waore lid vaan studentevereineging Volupia oet Heerle; dit verklaort de naom. De ierste vief jaor hele ze ziech bij optrejjes in de anonimiteit, meh in 1997 teikende ze e contrak bij BMG. Dit maakde de weeg vrij veur 't ierste, naomloes album, wat in 1998 versjeen. Veur 't album oet versjeen al de singles "Het is over" en "Afscheid". De ierste, nog versjene in 1997, woort mer 'n besjeie hit; mèt Afscheid haolde de band evels de veerde positie in de Nederlandsen Top 40, en zelfs nommer 2 in de Vlaomsen Ultratop 50. De volgenden hit "Hou me vast" zouw hunne bekindste song weure. 't Album haolde de toppositie in Nederland en de twiede plaots in Vlaondere.
De volgende jaore had de band 'ne solide fanbasis opgebouwd. De twie langspeulers Wakker en Puur zouwe ouch hoeg ouge goeje (zij 't neet zoe hoeg wie 't debuut). De singles vaan die plaote bleve evels sterk achter bij de ieder hits. In 2001, 't zelfde jaor wie Puur, woort ouch 'ne verzameleer oetgebrach. In 2002 góng de band oeterein boenao De Buisonjé en versjèllende aander bandleje veur solocarrières gónge.
Volumia! waor ummer zier populair oonder tiener(meidske)s en won versjèllende prieze vaan d'n Hitkrant en TMF Awards. Volwasse popcritici steurde ziech evels aon 't sterk 'hartevreter'-imago vaan De Buisonjé zoewie aon 't einzijeg karakter vaan de leedsjes.
Bron
Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Scream (1996)
Scream, neet te verwarre mèt de nui variant Scream (2020), is 'ne film oet 1996.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan horror, mystery (mysterie).
De film woort geregisseerd door Wes Craven en heet 'nen doer vaan 111 menute.
Harrie Bartels
Harrie Bartels is 'ne kunssjilder, dae gebaore is in Tegele op 10 februari 1936. Hae woeënt in Ittere.
Externe link
De werke van Harrie Bartels kint geej zeen op Galerymonart.be.
E verhaol euver de artistieke daad, vaan Harrie. Dat waor lang geleje aan de poort van de Sahara, beej de plaatselike bewoners, doe leet de meister teikeninge zeen, maar ze begrepe dao niks van. Doe haet Harrie ze mèt de wind laote wegvlege.
Hub Nijssen
Hub Nijssen is gebaore in 1961 es zoon van Math Nijssen en Tonia Vroomen. Zoot op sjoeal in Sjènne en Haelder (Coriovallum, lièrling van Max de Bruin), sjtudeerde Duutsje taal- en letterkunde, Zjweedse taal- en letterkunde, en dialektologie aan de Katholieke Universiteit Nijmegen en wier aan de universiteiten in Münster en Jena (doe nog DDR). Daonao es weitensjapper wirkzaam aan 't Max Planck Instituut voor Psycholinguistiek in Nijmege en aan de universiteite van Nijmege, Potsdam, Berlien (TU en FU) en Leiden. Promoveerde in 1995 cum laude in Nijmege mit ei proofsjrif euver 't laeve en werk van Peter Huchel, de belangriekste dissident van de DDR en enne van de groeatste dichters van Duutsjlandj. Is noe beleidsmedewerker aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Daonaeve besjtuurslid van 't Peter-Huchel-Haus in Wilhelmshorst en van de internationale Johannes-Bobrowski-Gesellschaft in Berlien. Wier mede-oprichter van de Vereniging Historie Schinnen en IVN Schinnen. Hae zit in de redaksieraod van Platbook.
Sjreef ei paar korte verhaole, mer veural gedichte in 't Sjènnes en Holles, wovan ouch ei paar vertaald zin in 't Duutsj, Bulgaars, Frans en Engelsj. Hae hoolt op de 2e sjrievesjdaag in Haelder 'n laezing euver wie me de kwaliteit van dialektpoëzie zouw kenne verbaetere, die de nuëdige sjtöb doog opvlege, omdat neet allein inhoudelik get angesj gewunsjd woort, mer ouch qua vorm. Richde doe mit Jo Brassée, Frans Walraven en Jan Notten Veldeke Literair op en goof mit hun versjeiene bloomlaezinge van Limburgse literatuur oet, van gouwe ouwe pes vandaag, o.a. Mosaiek in 2001, es besjeie opvolger van Mosalect. Tekste van 'm euver de sjriever Peter Huchel woorte veur 't tonièl bewirk en opgeveurd in Berlien (2003 Theater van de Künstlerkolonie am Laubenheimer Platz, Charlottenburg; 2008-2009 en saer 2012 reigelmaotig in de Wort-Studio).
Veurbeeldtekste
Noe veer ós harte toesje huèr ich de wèndj roesje / euver de panne en langs de wènj. Werm en zach veul ich dien hènj langs mien jóngeslief aafsjtrieke: effe aanrake en dan weer wieke, wie es twiè vlinders mitein vrieje.
Doe vreugs neet, wae dat ich ben en of ich anger maedjes ken. Veer zint twiè herfsblaar in de wèndj. Bes sjtil, aom zach, mien leef kèndj en loester - loester sjtilkes nao de wèndj.
(Veldeke Literair 2, 1993) '' Ich, Aristeas... Peter Huchel''
enne ingesjniède akker de iezige wèndj sjtrièlt de zjwarte gebedsvlagge, plastic aan enne sjtek. De vleugele van dees krao dreug de wèndj neet miè.
Veurbie de top galme de lièg hulze van de jiègesj nog nao. Besjtieg d'n berg en zee de lièg wèntjerzón.
De grenssjtein omgetrókke door de ploog. Dat is dien teike. Vergièt die doea krao.
(Zeitschrift 1989)
Ich weit, doe hejs lever buim gepoeat, mer zoea hoeag grujje die neet. Let neet op de losse sjtein in de berg d'n buzerd in de loech. Veer volgen 't witte water van de bièk in de sjeem van de gletsjer.
Mer doe leus de sirkele van de vogel en later 't getuzel van de sjniè, sjriefs dien Mene Tekel aan de wandj. De sjtein zjwiege, 't mos zal sjprièke. De wanjelaer, dae sjtil sjteit, zal 't huère.
Bibliografie:
Beuk:
Artikele (o.a.):
Loire (departement)
thumb|Ligking van 't departement Loire. 't Departement Loire is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 42. 't Is gelaengen in 't centraal deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Rhône, Isère, Ardèche, Haute-Loire, Puy-de-Dôme, Allier en Saône-et-Loire. De houfstad is Saint-Étienne.
Synoptici
Synoptici ies 'n woord oet 't Grieks en de benaming veur drie evangeliste: Matheus, Marcus en Lucas. Hun drie (ièrsjte) evangelies geve 'n euverziech (synopsis) van 't leve van Christus. De inhoud van dees evangelies lieke qua inhoud hièl väöl op-ein. Matheus, de tollenaer, weurt de ièrsjte evangelis geneump. Hae sjreef in 't Grieks en 't evangelie woort gemaak in 't lètste kwaart van de 1e ièw in Syrië. Van Marcus weurt aangenómme, dat 'r sjriever ies van 'n evangelie, want 't book ies eigelik anoniem. Me dink, dat hae, es volgeling van Petrus, nao zienen doad, rónd 't jaor 65,  't evangelie haet gesjreve. Marcus geuf in zien sjrieve miè aan wat Jezus (Christus) haet gedoon, es wat 'r de luuj haet wille lière. Lucas ies de sjriever van 't driede evangelie. Aangenómme weurt dat hae 'ne heidenchristen waor, ('ne bekièrde heiden) aafkómstig oet Antiochië in Azië, meh dao weurt ouch gezag dat 'r 'ne juud waor, vanwege zien kènnis van 't Oud-Testament.
't Evangelie van de veerde evangelis Johannes, ouch 't veerde evangelie geneump, ies andersj van opzat en inhoud. 't Besjteit veural oet 'n opsomming van anekdotes die de perseunlikheid van Christus illustrere.
La Berlière
La Berlière ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 38 inweunersj, die Berliérois (mannelik) en Berliéroises (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 10,54 km2 groat. Dao woonde dus zoan 3,6 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Vouziers, wat waer deil oetmaak van 't gelieknamig arrondissemint van Vouziers. Wier liegk 't op 'n huègte van 189-328 meter.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 463 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Triatlon
350px|thumb|Zwumme, fietsrenne en loupe, de drei oonderdeile vaan d'n triatlon. 'nen Triatlon is e miervoudeg doorsportevenemint wat besteit oet drei oonderdeile: zwumme, fietsrenne en loupe, achterein aof te wèrke. 't Bekindste is de Ironman-triatlon, dee besteit oet 3,9 kilometer zwumme, 180 kilometer fietsrenne en 'ne marathon (42,195 kilometer loupe). 'n Evenemint mèt dezelfde sporte in minder groete aofsten is evels ouch 'nen triatlon. Soms sprik me daan vaan 'nen haven, daarden of kwaart triatlon etc., al nao gelaank d'n aofstand. Sporadisch koume nog langer triatlons veur, ultratriatlons geneump.
Triatlons zien sinds de jaore 1920 bekind, meh kaome pas good in de belaankstèlling door d'n ierste Iron Man-triatlon, dee in 1978 op Hawaï woort gehawwe en boe veur 't iers de gestandaardiseerde aofsten woorte vasgelag. De decennia dao-op naom de populariteit vaan d'n triatlon touw, zoewel oonder amateurs es oonder profatlete. Sinds 2000 is de sport olympisch; op de Speule weure evels neet de Ironman-aofsten gedoon, meh 'ne kortere wèdloup vaan 1,5 km zwumme, 40 km fietse en 10 km loupe. Sinds 2015 weurt in en um Mestreech ouch 'nen Ironman gehawwe.
Charles Richter
Charles Francis Richter (/'rɪktər/; 26 april, 1900 – 30 september, 1985) waas 'nen Amerikaanse seismoloog en netuurkundige.
Richter is veural bekèndj es de maker van de sjaol van Richter, die wuèrtj gebroek veur de magnitude, de stèrkdje, van aerdsjóddele aan te gaeve. Dees sjaol mós de awwe sjaol van Mercalli vervange. Allewiel gebruuk me meistes de momentmagnitudesjaol veur aerdsjóddele te maete, meh me sprèk bie 'nen aerdsjóddel nag ummer van 'n bepaoldje kraf "op de sjaol van Richter".
Nüsser Platt
Dat Nüsser Platt es dä Limbörgse Dialäk, welsche in d'r Stadt Nüss am Rhing jekallt wöd. In de letzte Johr stellt m'r fes, dat et orjinale Nüsser Platt mih un mih dosch'ene so jenannte Regiolekt ersetz wöd. Et jid Quelle, die behaupte, datt de Nüsser Sproch utsterve det in e paar Johr. De junge Lütt kalle nämlich ki Platt mi. Datt is kaum verwunderlich, wenn se dänne doch ald in de Scholl statt dem jode alde Platt et Hochdöitsche beibringe. Nit zulätz is dat esu, weijl völle Lierer hütt ze daach nimmieh vom Rhing, sondern von sonswoher komme.
Schtökske op Platt
Dat leve Platt
Böß du ne Nüsser Jong on häß en onverdorve Zong, dann flutscht op ehmol Knall on Fall e „dat“ on „wat“ en dinne Kall. Dat wädd malk ehne wesse. On döckes merks du janz jeweß, dat dat mahr eesch dr ahnfang es.
Du kanns dech driehe noch so fing, et hölpt ke Hochdütsch, ke Lating, du kanns dat Platt net messe. Of du jenöglech jet verzälls, of du ens en et Schänge fälls, du fengs em Platt dat reite Woot. Ons Nüsser Platt es jode Zoot för Jonge on för Alde.
Dat Platt es jot en Leed on Jlöck, dat schlät von Hätz ze Hätz en Bröck. So wor dat hei von aldersher, wie dat jewäß es, wolle mer ons Nüsser Platt erhalde. Ons Platt es jrad so orjenell wie jede angere Verzäll. Mer bruke dat, wie 't sech jehöt, on wenn et an et Kalle jeht, dann schlope mer net henger.
We sech doför ze schahme mennt, de hät sin Heimat net verdennt. Dröm blieve mer hei en ons Stadt beim alde, leve, jode Platt als treue Nüsser Kenger.
1930
15 miert
15 miert is de 74e daag van 't jaor (75e daag in ein sjrikkeljaor) in de Gregoriaanse kalender. Nog 291 daag pès 't eindj van 't jaor.
Gebore
150px|right|thumb|Andrew Jackson gebaore in 1767
Gesjtorve
200px|right|thumb|De doad van Julius Caesar (44 v.Chr.)
Wintjerslaop
De wintjerslaop is 'n meneer die sómmige bièster höbbe veur de wintjer door te kómme. In de kaoj wintjermaondje is 't döks lestig veur aan aete te kómme en is weinig besjötting te vinje.
Versjillendje saorte bièster haoje 'ne wintjerslaop, worónger weikdere, insekte, slange, sjiljkróddele, aektese, amfibieje en inkel zougdere, wie muus, vlaermuus en eechele.
Tiejes de wintjerslaop kómme de bièster in 'ne bewaegingsloazen, inaktieven toestandj. De liefstemperatuur daaltj (hypothermie) en de meiste liefsfónsjes wie de stofwusseling, 't aome en de bloodsómloup vermindere strang; 't hert klop väöl traoger es gewuuen. Hiedoor verbruuk 't biès bao gein innerzjie en haet 't bao gein aete nuuedig. Sómmige bièster lègke waal 'ne wintjerveurraaod aan en ouch make ze gebroek van aangeladje vètrizzerfs.
Liaan
thumb|Liane. Liane zeen huitige klumplantje, die inne netuur normaal buim es óngerstieping broeke. De term is morfologisch, neet taxonomisch, waat inhèltj det liane neet specefiek verwantj aanein zeen.
Döks höbbe liane wreut pf reng womit die zich vashajen ane substraat (de buim of struuk).
Liane die toete zeipboumfemielje (Sapindaceae) behuueren höbbe döks horloozjevaeren ineingeroldje reng. Ouch haet 't liane die lóchwreut make.
Liane kómme meis veur inne troeapische lieëglandjbós, mer ouch in gemäötigdje klimate, wie bitterzeut (Solanum dulcamara), bósrank (Clematis vitalba), de droef (Vitis vinifera), hop (Humulus lupulus), wilj kamperfoelje (Lonicera periclymenum) enne facultatief klumplantj wintjergreun (Hedera helix).
Sómmige liane zeen parasitair of verwurge mitten tied de gasplantj.
Gebroek
Väöl bieëster broeke liane veur vannen eine boum nao d'n angere te kómme sónger euvere gróndj te gaon. Inne fictie truf me Tarzan aan dae det ouch dieëj innen oerbós, al is dit gein aafspegeling vanne wirkelikheid.
Versjillige saorte waere gebroek es klumplantj inne sierteelt veur moere, latwerk en huitige gewasse te begruie. Anger saorte waere geteeltj veure vröchte, wie droeven en olieve. De saepetige liane neump me waterliane.
The Rescuers
The Rescuers is 'ne Amerikaanse Anematiefilm oet 1977. 't Waor eine vaan de populairste jäögfilms vaan 't jaor 1977, en woort geproduceerd door Walt Disney Productions.
Stömme in de film waere gedaon door Eva Gabor, Bob Newhart, Geraldine Page, Jim Jordan, Joe Flynn, en Candy Candido.
1 oktober
Heiligedaag van Theresia van Lisieux
Nationale fièsdaag in Sjina (volksrippebliek), Nigeria, Irak
Doeëje-dialoog
D'r doeëje-dialoog (Grieks: Nekrikoi; Latien: Dialogi Mortuorum) is 'n van oorsjprong Grieks literair genre dat väör 't ursj dör Lucianus (ca. 120-180 n. chr.) is toegepast. D'r doeëje-dialoog is 'n genre binne de satire, n.l. de Menippische satire, oeë-in de doeëje d'r sjpot drieve mit de hèllige huuskes en aander wantoesjtande in d'r tied van d'r sjriever en wal in 'n toegankelek taalgebruuk. Saer de Renaissance waoërt dit genre, dör de feiteleke herontdekking van de Griekse klassieke, wer enorm populair en waoërte och doeëje-dialoge tussje doej en laevende luuj gesjraeve.
Menippische satire
De Menippische satire waor de ursjte vurm va populair gesjrifte die zich op d'r oongesjoeëlde leek richde èn 'n èège literair vurm how. D'r ursjte dae dit literair genre gebruukde waor d'r naam-gaever, n.l. Menippos dae roond 300 v. chr. laefde. De gesjrifte va Menippos zeunt op 'n paar fragmaente nao verlaore en ooch in d'r twiede ieëw waor neet väöl van ze waerk mie behaowe. Minippos waor zjuus wie Lucianus aafkomstèg oet Syrië. Lucianus sjrieft gruuëtsj dat-e èèges gesjrifte va Minippos opgegrave how en zich daodäör haat laote inspirere bie 't sjrieve van de 30 doeëje-dialoge. In bekaans alle dialoge is Menippos 'n personage.
't Riek van de doeëje
thumb|350px|Charon op de Styx (1515-24) va Patenir, Museo del Prado, [[Madrid (stad)|Madrid.]] De Grieke miengde dat ze nao hun begrafenis in de oonderwaelt terechkieëme mèt ene sjtuver oonder de tong. Hermes waes ze dan d'r waeg nao de reveer de Styx en d'r vaermaan Charon. An d'r uvverkaant moesse ze Charon dae sjtuver betale, dae 'm dao aafgoof an Aeacus, dae in de doeëjedialoge de funktie haat va gaeldinzamelaer en, same mèt d'r hellehoond Cerberus, d'r väörnaamste sjèldwach van de oonderwaelt is. In 't sjimmige doeëjeriek moesse de doeëje zich nao aankomst melde bie Minos, dae de leiding how bie 't gerechshof en 't vonnis oetsjprook. Wae braaf waor gewes gong nao 't Eiland van de gelukzalige of de Elyseïsche vaelder mae de bandiete sjtong 'n groeëte variatie an sjtraove te wachte. De allerergste waoërte in de Pyriphlegeton, de brennende reveer, gebroejd en tiranne waoërte nao Chimaera, 't vuursjpujende moonster, brach. D'r scepter in de oonderwaelt waor in heng va Hades of Pluto, same mèt z'n vrow Persephone. Op de cynici nao, von nieëmes 't plezerig in 't doeëjeriek. De mètste droonke da ooch van 't water oet de Lethe, dat hun aal, wat ze bie laeve paraat gemakd howwe, doog vergaeëte. De doeëje werre in de dialoge aafgebeeld es skelette, die in niks van-èè te oondersjèjje zeunt, oonsjterfelek en, messjie wal zjuus daodeur, enorm groeëte zaege. De doeëje moesse zich oontdoeë va alle ballast, zoewie de seerraode en de klèjjer mae ooch van hun vlèèsj en èègensjappe. Behalve dan 'n paar goo luuj, die Lucianus allèng mer bie de cynici aa-trèft.
De cynici
thumb|250px|Diogenes in de ton mèt laamp en unne (1882), J.W. Waterhouse. De cynici bezèènte hun filosofie es 'n meneer va in 't laeve sjtoeë. Centraal in de laevespraktijk van de cynici is de oonaafhankelekhèèd of autarkeia. D'r cynicus sjtèlde zich es ideaal um vrie te zieë va alle aerdse verlanges en hechde gèng waeërd an wat väör 'n maatsjappeleke conventie dan ooch.
De laevenshouding van de cynici kieëm gaans uvverèè mèt Lucianus' aafkieër va aal wat uterlek vertoeën en flauweköl is. In de doeëjedialoge kaome de volgende cynici väör:
Fragmaent oet d'r 13de doeëje-dialoog
E gesjprek tösje d'r cynicus Diogenes en Alexander de Groete
Diogenes: Wat is dàt noe, Alexander? Bis doe ooch doeëdgegange, zjuus wie vaer allemaol?
Alexander: Doe zies 't Diogenes. En dat is neet zoe vraem: 'ch waor 'ne miensj en alle luuj geunt noe èèmaol doeëd.
Diogenes: Dus d'r god Ammon haat gelaoëge wie e zach das doe ziene zoon waors, en achteraaf bezieë waor Phillipus dus diene vader?
Alexander: Mae natuurlek waor Philipus dat. Es zoon van Amon how 'ch toch noeëts doeëd kinne zieë.
Diogenes: En waarachtèg, ooch uvver dien mam Olypias doge dat saoërt verhaole de runde: 'n sjlang zow mèt häör verkierd ha en bie häör in bèd gezieë zieë, en zoe zows doe dan gebaore zieë, terwiel dat Phillipus ten oonrechte haat gedach dat-e diene pap waor.
Alexander: Ja, dat hoeërt 'ch ooch ummer vertèlle, zjuus wies dich, mae noe is mich dudelek dat m'n mam en de orakelpriesters van Ammon mer get zache.
Diogenes: Mae hun läöge haat waal z'n nut gehad väör dieng polletieke mach, Alexander. Väöl luuj kraoëpe van d'r angs väör dich umdat ze miengde das-te 'ne god waors. A propos, zigk mich 'ns, an wae has-te dat reusachtèg riek naogelaote?
Alexander: Dat weet 'ch neet, Diogenes. Want 'ch how neet de kaans um dao-uvver bietieds 'n sjikking te treffe, behalve dan dat 'ch an Perdiccas op m'n sjterfbèd miene reenk han uvverhandigd. Mae wat sjtèès-te dao noe te laache, Diogenes?
Fragmaent oet d'r 3de Doeëje-dialoog
Menippos, Amphilochos, Trophanios.
Menippos: Noe wil 'ch toch 'ns gaer wete, Amphilochos en Trophanios, wie daeër twieë, noe d'r zjuus wie vaeër doeëd zeut, waal op de aeërd versjiengt, taempele in de baove-waelt haat en vör profete dörgeut, en wie luuj zichèèges kinne wiesmake dat daeër gode wiert.
Trophanios: Wat kin vaeër d'r aan doeë wen gekke, in al hun onnuëzelhèèd, zoe'n mieninge d'r op naohaowe uvver doeëj luuj!
Menippos: Mae ze zowwe neet dat saoërt mieninge ha wen daeër in eur laeve neet dat saoërt bedregeriej gesjpeuld howt en uch neet howt oetgegaeve vör luuj die de toekomst kinne vörzieë en die an de vraogende luuj kint vörsjpelle.
Humaniste
Erasmus, vöral bekaand van d'r Lof der Zotheid, vertaalde same mit z'ne vreund Thomas More o.m. 13 doeëje-dialoge va Lucianus in 't Latien. In de Latiense Sjoeële waore dis dialoge geleefd vanaaf d'r 16de ieëw umdat ze zoe kort en geestig zeunt gesjraeve in 'n laevendège gesjpreksvurm.
Julius väör de hiemelpaoërt
D'r doeëjedialoog Julius väör de hiemelpaoërt wert toegesjraeve an Erasmus mae e haat èèges ummer oontkènd dat-e 't gesjraeve haat. 't Versjaen vlak nao d'r doeëd va paus Julius II in 1513.
Fragmaent
Julius: Wat krieg v'r noe? De paoërt gèèt nèèt op? Warsjienlek haant ze 't sjlot verenderd, of 't is kapot.