cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aragonees
Kinmerke
Wie in 't Spaons en in väöl Catalaonse dialekte weure de lètters b, d en g intervocaol tot fricatieve [β, ð, ɣ]. Ouch op e deper niveau deent 't Aragonees es brögk tösse de twie taole. Zoe zien in 't Spaons etymologische lang o's allein daan gebroke, wienie de volgende lètter neet gepalataliseerd is, dewijl dat in 't Catalaons zjus allein mer veur 'ne palataole consonant gebäört. In 't Aragonees gebäörde dat in alle gevel, vaandao buebo 'ei' oet ovum (Spaons huevo, Catalaons ou) en ueito 'ach' oet octo (proto-Romaons *oito; Spaons ocho, Catalaons vuit). 't Aragonees brik ouch, zjus wie 't Spaons meh in tegestèlling tot 't Catalaons, de e: viella 'aw vrouw' (Spaons vieja, Catalaons vella). Wijer bekleit 't Aragonees 'n tössepositie in de doorveuring vaan apocope. In 't Catalaons valle -e en -o oet 't vreug-Romaons consequent weg, in 't Spaons blijf -o ummer en -e dèks ouch, in 't Aragonees blijf de -o ouch stoon meh verdwijnt de -e wel consequent (estudient).
Resolutie
Resolutie zoe-as gebezig in de Lóch- en ruùmtefotografie (ouk Remote sensing geneump) beschrief ´t oplossend vermeuge of ´t scheidend vermeuge. Resolutie guuëf aan wie doeën bepaolde waerd beejein ligge, die aevel nog los vanein kinne waere gezeen c.q. ónderscheide vanein kinne waere waorgenaome.
Optische resolutie
Dit betref de resolutie die de mins met zien ouge kin waorneme. Heejveur waere zoegenaamde Resolutie Targets (resolutiedoele op de grond gelag en gefotografeerd). Nao visuele analyse kins se de resolutie bepaole
Radiometrische resolutie
Beej digitale beeld (verwerking) guuëf de resolutie ´t aantal pixels van ein apparaat aan. Beej optische systeme sprik me ouk euver ´t oplossend vermeuge van d´n kleinste hook tosse 2 objecte die nog gescheije kinne waere. Dit wuuërt ouk Radiometrische resolutie (radiometric resolution) geneump
Euverige betekenisse van 't begrip Resolutie
Dees pagina wuuërt nog vaerder bewerk
Sjeng de Belsj
Sjeng de Belsj is 't pseudoniem vaan Jean Paulussen, bekind vaan Mestreechse leedjes.
Jean Paulussen is gebore in Laoneke, Belsj. Vaanaof zien tiende späölde heer al trèkzak. Mèt dat instrument studeerde heer aon de muzieksjaol in Mestreech en in Hoensbroek.
Jean Paulussen kaom oet Belsj, mèh zong in 't Mestreechs, vaandao ouch z'nen artiestenaom "Sjeng de Belsj". De tekste vaan de leedjes vaan z'n lèste cd zien gesjreve door Johnny Blenco. De meziek is vaan Sjeng zelvers. Bekind woort heer veural mèt de nummers "es iech in dien auge kiek", "de polonaise trein" en ''"de leefs mer eine kier"'
Jean Paulussen is gestorve op 17 oktober 2016. Heer leet 'n vrów en 4 zäöns achter.
Awala-Yalimapo
thumb|De nederzitting van Yalimapo es gezeen vanaaf 't strandj van Plage des Hattes Awala-Yalimapo is 'n gemeindje op de noordelikke kus van Frans Guyana, kortbie de grens mit Suriname. De zetel van de gemèndje is de nederzitting van Awala wo de mairie (gemèndjehoes) is gelaege. Anger nederzittinge binne de gemèndje zeen: Yalimapo, Ayawande ('n Amerindiase dörp), en Piliwa
Gesjiedenis
De gemèndje van Awala-Yalimapo waas aangemaak op 1 januari, 1989 door 't aafsjeie van zien territorium van de gemèndje van Mana.
Geografie
Awala en Yalimapo zeen Frans Guyana's meis noordelikke nederzittinge, gelaege net aan 't zuje van 't région's meis noordelikke puntj, 't strandj van Plage des Hattes, 's waerelds groeatste leatherback sjildpad nestelendje plek.
Demografië
De inwoeaners van Awala-Yalimapo zeen in hun meerderheid Ameridiane (Kaliña).
Bilze
thumb|250px|left|Stadhous van Bèlze mèt dè [[perron tervur.]] Bèlze es een stad en gemeinde èn Bels-Limburg gelège ongevèr haafwèg tesse Haasselt en Mestreeg. De stad ès de hoofdplots van et kieskanton en het gerèchtelèk kanton Bèlze en telt ruim 30.000 ènwouners èn 13 dèlgemeinden, Bòvan ongevèr een derde èn Bèlze zelf wount. De stad ès goed bereikboar dur h'r ligging lengs d'ottostraad E313, het Albertkanaol, en den ijzerwèg tesse Haasselt en Leik. Bèlze grens èn het weste oan Hoeselt, èn het noordweste aon Diepenbik, èn het noorde aon Gink en Zietendaol, èn het ooste oan Laoneke en èn het zuide oan Riems. Bèlze lik juus op de grens van de Kempe met Haspengouw. Het stadscentrum, Bjöves en dèle van Rèkkeve zin gelège èn de Dèmervallee. èn het zuidoosten van den Dèmer hed het landschap e typisch Haspengouws glooiend outzich.
Seit begin 2009 hèt Bèlze 'n eege (en gespraoke) woordeboek: Nederlands-Bilzers en Bilzers-Algemein Nederlands.
Fröndenberg
Fröndenberg, officieel Fröndenberg/Ruhr (bis 2003 Stadt Fröndenberg) ies 'n sjtad in de Wesfaalse krink Kreis Unna, in de Duutsje deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk wier in 't Regierungsbezirk Arnsberg.
De op 180 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 56,23 km², in december 2018 20.766 inweunersj. Daomèt haw 't 'n bevolkingsdichte van 369 de veerkante kilometer.
Sjtaandvaogel
'ne Sjtaandvaogel is 'ne vaogel dae zaomer en weenter in 't ègeste gebied laeft. Waal dèèt zich daobie 't versjiensel vör dat dis väögel in d'r weenter get kórter óp de wónplaatsje van de luuj aa-kaome väör voor en besjutting taege de kow. Väögel die in d'r herfst oet 't broedgebied voet trèkke neumt me trèkväögel.
Mana (Frans Guyana)
Mana is 'n gemèndje en dörp in Frans Guyana. 't Waas gestich 't 1828 door Anne-Marie Javouhey. 't Grens aan de Mana reveer, wo 't verlieëndj ziene naam; en is kortbie de Maroni reveer. Mana is de primaire producent van ries in Frans Guyana, welke 't exportieërt nao Suriname.
Op 1 januarie, 1989 euver 3% van 't territorium van Mana waas aafgesjeie en waerde de gemèndje van Awala-Yalimapo.
Sjuul Pukkel
thumb|right|265px| Sjuul Pukkel Sjuul Pukkel (* 9 januari 1943 in Sjweikese) is de sjoelnaam va de 'dichtende bekker' Pierre Meels oet Sjènne.
Sjuul Pukkel trèk al gans get joare ten sjtriede taege de in zien ouge groate volksjverlakkerie en missjteng door de euverheid. Ouch trèk 'r ten sjtriede taege de gevestigde orde. Ein groat aantal gedichter haet hae gebunjeld in eine dichbundel getitelt "Monoloog en Chronologische gedichten van Sjuul Pukkel" (eige oetgaaf, 1988). In 1998 tensjlotte kaom nao zös jaor sjrieve zien eige book oet mèt de titel Wij, Maffia B.V. Nederland Ons aards paradijs. Meh omdat 'r geine oetgaever kos vinge, haet 'r alles gans zelf motte betale.
Pukkel
Sjuul Pukkel haet ziene naam te danke aan ziene pukkel dae 'r op zien gezich haw. Dèzze pukkel haet 'r begin 2006 loate weghaole.
1951
1948 - 1949 - 1950 - 1951 - 1952 - 1953 - 1954 1951 (MCMLI) waor e gewoen jaor wat begós op maondag op de Gregoriaanse kalender.
Metal
Metal, dèks Heavy metal geneump (meh zuug oonder), is e genre vaan rockmeziek wat ziech kinmerk door e groet geluidsvolume, e maoteg snel tot snel tempo, gitaarsoli, e vervörmp gitaargeluid (distortion) en powerchords. De meziek oontwikkelde ziech ind jaore zesteg en begin jaore zeveteg parallel aon d'n hardrock - de grens tösse 'gewoene' hardrock en heavy metal is neet sjerp - en bleef in de jaore daonao populair, miestal in alternatief kring, al kraog noe en daan 'ne metalband mainstream-populariteit. De meziek vertek ziech in väöl subgenres.
Veurhistorie
't Genre oontstoont roond 1970, meh kaom neet oet de loch valle. Al hiel vreug in de rock 'n roll woorte de ierste stappe gezat. D'n instrumental "Rumble" vaan Link Wray, oetgebrach in 1958, is 't ierste pleetsje boe-op powerchrods te hure zien en boe distortion bewös weurt gebruuk. In de metal zien dees technieke allebei regel. Ouch weurt op "Rumble" al feedback gebruuk.
Feedback en distortion zouwe in de jaore 1960 gewoener weure mèt de opkoms vaan d'n èllentrikke blues. Oonder invlood vaan de bluesrock oontsteit ouch de klassieke rock (bij bands wie de Rolling Stones, The Who en The Kinks). Zoe raak 't publiek gestiedegaon mèt 't rouw geluid vertrojd. Veurtrèkkers zien de Britse bluesrockers vaan Cream en d'n innovatieven Amerikaanse gitaris Jimi Hendrix. Umtot distortion in deen tied allein nog oontsteit door de boxe te mishandele, beveurbeeld door ze eigelek te hel te zètte, weurt meziek mèt väöl distrion vaanzelf wel hel. Bij hun werk geit me daorum spreke vaan hardrock. Talloes groeter en kleinder bands volge deze lijn nao, soms es experimint. Zoe zien ouch de Beatles vaan belaank gewees: hunne song "Helter skelter", vaan 't wit album, kin zoonder probleme es proto-metal weure gezeen.
D'n ierste kier tot d'n term heavy metal in e hardrockleedsje weurt gebruuk is in "Born to be wild" vaan Steppenwolf oet 1968. Nog datzelfde jaor pas Barry Gifford, journalis bij Rolling Stone, d'n term in muzikale zin touw, in zien recensie vaan A long time comin’ vaan Electric Flag. De associatie waor gemekelek gelag door 't royaol gebruuk vaan heavy es modewoord in de hippiecultuur vaan die jaore.
Begin
thumb|Black Sabbath in 1970. 't Is neet zoe sumpel um 't ierste metalalbum aon te wieze, en metalfans en meziekhistorici zien 't dao neet euver ins. Drei bands koume in 't bezunder in aonkering: Deep Purple, Led Zeppelin en Black Sabbath. D'n ierste band is d'n ajdste vaan de drei; de vraog is evels of me hun werk wel es metal moot zien. Ouch euver Led Zeppelin weurt die vraog gestèld. Zoedoende is Black Sabbath, 't naomloes debuutalbum vaan de gelieknaomege band wat begin 1970 woort oetgebrach, 't ierste oonumstreje metalalbum.
De verwarring euver wat hardrock is en wat metal tuint al aon tot 't gei sumpel demarcatiecriterium gief. Hardrock blijf euver 't algemein korter bij de blueswortele vaan 't genre es metal. Ouch weurt metal gekinmerk door zier wiedloupende, vingervlögge soli in achste of zèstiende note. Die soli oontstoonte wienie rockgitariste klassieke gitaarluipkes, die me normaal allein op de akoestische gitaar späölt, op hun eige instrumente perbeerde. Metalsoli höbbe daomèt hun wortele in 't klassiek gitaarrippertoir, meh zeker ouch de Spaonse flamenco.
1951
Maan vaan 't Jaor
Mohammed Mossadegh
Metal
New wave of British heavy metal
thumb|left|Motörhead, 'ne Britse band dee aon de groondslaog vaan de speedmetal laog. Ind jaore '70 kaom in Groet-Brittannië 'ne nuien trend op. Oonder invlood vaan d'n dao opkoumende punk begóste metalbands hunne meziek snelder, helder en intenser te speule, zoonder de traditioneel kinmerke vaan de metal los te laote. De bekindste bands vaan dees generatie, die me de New wave of British heavy metal (NWOBHM) is goon neume, zien Iron Maiden en Motörhead. Allebei zouwe ze 't tientalle jaore oethawwe en blievend joonk publiek trèkke. Aander bands zien Def Leppard, Saxon en Raven. De nuie vörm vaan metal woort populair oonder de volksklasse, in de contex vaan de groete Britse wèrkeloesheid in deen tied en de väöl relle mèt de pelitie.
Hoeve
Hoeve (Nederlands: Hoeve) ies ('n veurmalig gehuch, noe) 'n buurtsjap, eigelik noe 't noordelik deil, van Sjpawbik in de gemeinte Baek in Zuud Limburg. 't Ies gelege bie de parochiekèrk van Sjpaubaek tösje twiè ziebaeke van de Gelaenbaek. De beboewing liek aan de gelieknamige sjtraot, woa-ónder 'n paar (veurmalige) häöf (hoeves). De kèrk, gewiejd aan de heilige Laurentius sjtamp oet 1925.
Metal
Vertakking en consolidatie
thumb|Trashmetalgitaris Dave Mustaine, oersprunkelek vaan Metallica, later opriechter vaan Megadeth. Daoneve woort ouch nog metal awwe stijl gemaak. Zeker in de VS waor d'n awwe glammetal noets weggewees, en in 't nui decennium woort ze enorm populair. Bands hele zier sterk vas aon 't mach-imago vaan d'n hardrock, en combineerde dat mèt laank haor, typerende kleiing en boetenissege shows. Muzikaol woorte gein extreme mie opgezoch; umtot e groeter publiek 't metalgeluid noe gewoen waor gewore, had de muziek enorm commercieel succes. Mötley Crüe is 't sjaolveurbeeld veur deze meziek. In de twiede hèlf vaan de jaore tachteg kaom Bon Jovi op. Deze band haolde verkoupciefers die geine metalband oets zouw hole, meh veel bij de critici dèks neet in de smaak. Ouch Guns N' Roses zaog 't leech. Dees twie bands weure neet ummer es metalbands verstande, meh ieder es hardrock. Door 't succes vaan de glammetal begóste ouch aander bands glam-eleminte in hunnen act te stoppe.
Thrashmetal bleek de weeg nao zelfs nog extremer genres. Versterking vaan de gewelddaodege beats en gitaarriffs leide tot d'n deathmetal. Bands in dit genre riechde ziech in d'n ierste plaots op Slayer. 'n Vernuiing vaan dit genre is oonder mie 't grunte: gutturaol (rochelende), extreem lieg en koelek verstoonbaar klaanke. Distorsion en downtuning (lieger stumme vaan de gitaar) weure tot in 't extreme doorgeveurd. Bij deathmetal dink me oonder mie aon Napalm Death, Morbid Angel, Possessed, Death en Cannibal Corpse. Door zienen extreme klaank is deathmetal noets populair gewore en ummer 'n subcultuur oet d'n oondergroond gebleve.
Oongeveer tegeliek kump de blackmetal op. Ouch dit is 'n extreem genre. In vergelieking mèt d'n deathmetal lègk de blackmetal minder de naodrök op lielekheid meh mie op duusternis. Groete veurluiper in dit genre is Venom, ouch weer 'ne band oet de NWOBHM, die hun twiede album oet 1982 Black metal hèt. Blackmetal concentreert ziech mie es zie breurke deathmetal op uterlek vertuin en imago. De tekste goon dèks euver d'n doed, horror of 't satanisme. Dewijl zeker dat lèste thema neet nui waor in de metal, is 't zjus de blackmetal dee ziech tot in lengde vaan jaore daomèt zouw associëre. Veurtrèkkers koume veural vaan 't Europees vasteland, zoewie Celtic Frost (Zwitserland), Mercyful Fate (Denemarke) en Bathory (Zwede). In Scandinavië zouw de blackmetal tot bezunder groete proporties oetgreuje, meh in de jaore negenteg veural negatief de aondach trèkke door geweldsincidente en breid oetgemete kèrkverbrandinge door lui oet de scene.
Oonderwijl struimde Metallica door nao de mainstream, wat gepaord góng mèt mèllere meziek. Väöl aw fans zaoge hei-in 'ne kneeval veur de commercie; evegood woort Metellica roond 1990 'ne wereldband mèt nog ummer breid gewaardeerd werk. Daonao waor 't evels mèt de groetste populariteit vaan de metal wel aofgeloupe. De grunge kaom in de mode, en in de wereld vaan d'n alternatieve meziek góng 't neet mie umsterhels.
Nu metal en concurrerende genres
thumb|Evanescence combineerde mèt nu metal en gothic metal twie vaan de populairste metalgenres vaan roond 't jaor 2000. Mèt de thrashmetal oet de sjijnwerpers begóste metalbands weer te experimentere. Me begós noe ouch boete de direkte umgeving te loere, en haolde inspiratie oet genres wie funk, hiphop en industrial. De stijl vaan bands wie Faith No More en Living Colour, die ieder nogal in de sjeem stoonte vaan mainstream-metalbands, woort noe populairder. Ouch Rage Against the Machine, wat in 1992 woort opgeriech en 't snel maakde in d'n alternatieve meziekwereld, voont väöl naovolging, zoe good wie Puddle of Mudd. Oet dezen invlood oontsteit de nu metal.
Es ierste nu metalband versteit me in 't algemein Korn. Mèt hun naomloes debuutalbum oet 1994 zouw 't subgenre daan mote beginne. Neet laank daonao debuteert ouch Deftones, wie Korn oet Californië aofkumsteg. Daan volge oonder mie Incubus en Limp Bizkit. Binne 't genre is ruimte veur diverse soorte invlood. Coal Chamber is gothic georiënteerd (zuug ouch direk oonder), Slipknot is heveg en zit vrij ing tegen d'n deathmetal aon, System of a Down haolt inspiratie oet de volksmeziek die de bandleie mèt hunnen Armeensen achtergroond kinne. Groet weure ouch P.O.D. (boevaan de meziek soms 'white metal' weurt geneump umtot de bandleie belijend christelek zien), Papa Roach en Disturbed. Zoe meugelek nog groeter weurt Linkin Park. Roond 2000 steit 't genre op zie huugdepunt. Tege 2005 is d'n hype evels veurbij; zien positie in de tegecultuur weurt daan door d'n emo euvergenome. Bands wie Linkin Park en Limp Bizkit blieve wel bestoon, meh stoon constant oonder vuur vaan critici.
Sjuul Pukkel
Lubbers
Sjuul Pukkel haet in het verleje genog vläög oetgehaold en op versjillende wies 't nuujts gehaold. 't Meis ruchtmakende waor wie 'r 'n toesjpraok van de oud-minister-president Ruud Löbbesj versjtuèrde in de sjouwburg in Haelder in 1991. Langs ein aopesjtaonde, meh neet bewaakde ingangk wis hae de foyer in de sjouwburg te bereike en wachde dao op ein good moment om Löbbesj op zien meneer van repliek te dene. Wie Löbbesj zou gaon kalle, sjus op dat moment sjnoorde Sjuul Pukkel dem de moel mèt ein sjus ter plekke sjnel geïmproviseerd gedich. Mèt dèze daad how Meels neet allein zien doel bereik, meh kreeg hae ouch nog ins landelijke aandach. 't Veurval in de sjouwburg woort namelik oetgezonje door 't NOS Journaal en 't RTL nuuts.
Trèkvaogel
'ne Trèkvaogel is 'ne vaogel dae 'n zaomerverblief c.q. broedgebied en 'n weenterverblief haat en daovör twieë kieër per jaor in groeëte groepe en langs vaste vaogelvluchliene in de herfst nao 't zuide en in de lente nao 't noorde vluugt. Väögel die ömmer óp dezelfde plaatsj blieve neumt me sjtaandväögel.
Sjtraot (Remunj)
Sjtraot (Nederlandjs: Straat) is e klein gehuch det bie de gemeinte Remunj heurt. 't Ligk aan de Neelderbaek (aan d'en euverkantj van dees baek ligk Thuserhaof). Anger plaatse die in de buurt ligke zeen Azeraoj, Neel (richting Remunj) en De Sjpik. Taengeweurdig weurt 't gehuch in tweeje gesplits door de A73.
Metal
Nu metal en concurrerende genres
De mieste groete nu metalbands koume oet de VS. 'ne Vrij bekinden Europese band waor Dreadlock Pussy oet Remund.
Sjtraot (Remunj)
Sjtraotname die hie veurkómme zeen: Sjtraot, Bäöveste Sjraagwaeg en Ungelste Sjraagwaeg.
Metal
Nu metal en concurrerende genres
In de Scandinavische blackmetalscene valle twie trends op. Ierstens associëre mie en mie bands ziech mèt 't neo-Germaans heidedom, in plaots vaan mèt 't satanisme. Twiedens geit me gebruuk make vaan eleminte oet de volksmeziek; miestens veural volksinstruminte, soms ouch ritmes en leedstructure. Me neump 't nui genre Vikingmetal, umtot de tekste dèks euver d'n tied vaan de Noormanne goon en de muzikante hun imago dao ouch op bazere. Veurtrèkkers zien Enslaved en Burzum. Ouch Finntroll maak 't in breide krink. De muzikaol formuul verspreit ziech al gaw boete Scandinavië. Umtot de bands dao ziech evels neet zoe sumpel mèt de Vikinge kinne identificere, griep me dao dèkser trök op aander veurchristeleke tradities. Daorum sprik me ouch wel vaan pagan metal. Heidevolk in Nederland en Menhir in Duitsland zien dao dudeleke veurbeelder vaan. In muzikaol opziech is 't evels zinvoller um te spreke vaan folkmetal. De folkmetalscene is noets zoe populair gewore wie de nu metal of gothic metal, meh heel ziech de ganse jaore nul good.
Oet de mode
In de loup vaan de jaore nul zuut me de metal dudelek oet de mode rake. De gothic- en nu metal hypes goon veurbij en nui trends hole 't groet pebliek neet. Wel gebäört in 2006 get gans bezunders es Lordi, veur Finland, 't Eurovisiesongfestival wint mèt e metalleedsje ("Hard rock hallelujah").
Nao 't aofloupe vaan de nu metalraasj raak de metalwereld in de ban vaan e nui fusiegenre: de metalcore. De basis veur dat genre ligk in de jaore negenteg bij bands wie Hatebreed. Bekinde bands zien As I Lay Dying en Bullet for My Valentine. De meziek vertek ziech oonder zie rillatief succes al gaw in diverse sub-subgenres, boevaan de mathcore (The Dillinger Escape Plan, Textures) väöl aondach krijg. Ech groet weurt 't genre evels neet.
Zoewiezoe trèk metal in dezen tied neet vol de aondach. Ech groet weurt allein nog Volbeat, 'nen Deense band dee ziech op traditionele metal oriënteert en dee oonder mie combineert mèt countryrock. Ouch Vanderbuyst is oetgesproke retro in ziene meziek. Op festivals zien de aw bands de groetste headliners, veur zoewied hun froontlui nog leve of kinne optrejje.
Critici höbbe väöl aondach veur avant-gardemetal, speciaol veur zoegenaomde dronemetal. Hei-in blieve veural de zwoer vervörmde gitaarklaanke vaan de metal euver; de kinmerkende energie heet plaots gemaak veur e statisch, meh dreigend geluid. Sunn O))) en minder maote Khanate weure hei bekind mèt. Ech groet weurt de dronemetal neet; dao is 'r ouch neet op gemaak. Wel commercieel succesvol weurt, tegen 't ind vaan 't decennium, The Hu, 'ne Mongoolse band dee eleminte vaan metal combineert mèt de traditionele meziek vaan hun land. Ze kriege väöl fans, zeker ouch in de westerse metalscenes.
Instrumentatie
In principe maak metal gebruuk vaan 't standaard-rockinstrumentarium: zaank, lead- en slaaggitaar, basgitaar en slaagwerk. Metalgitariste gebruke dèks aander gitare es mainstreampop- en -rockgitariste. Dat is zoe good 'n kwestie vaan uterlek vertuin es vaan klaank: metalgitare höbbe dèks alderlei oetsteeksele die ze roeg doen oetzien.
Synthesizers en aander keyboardinstruminte weure spaorzaam ingezat. Veural in de jaore tachteg gaof 't wel väöl hardrock mèt tósje debij. In genres wie symfonische metal en gothic metal zien ze standaard; bij 'ne band wie Nightwish kin me ze neet wegdinke.
Folkmetal versjèlt vaan aander genres door 't gebruuk vaan diverse folkinstruminte: viool, fluit, doedelzak, drejlier, sjalmei, harp etc. Me kin daoveur de eigeleke, akoestische, volksinstruminte gebruke, meh dèks weurt gekoze veur elektrische variante. Umtot metal e groet volume heet, moot me akoestische instruminte ouch wel versterke (mèt 'ne losse microfoon of e piëzo-elemint). Ouch bij de progressieve metal maag me soms oongewoen instrumente verwachte.
Vocaole
De metal gebruuk e wied scala aon vocaol technieke. In de klassieke metal huurt me miestal manneleke tenor- of falsètzaank, wie dat ouch in de klassieke rock al gebrukelek waor. Dees hoeg en expressief meneer vaan zinge bleef de ganse jaore zeveteg de norm. Bij de thrashmetal geit dat zinge euver in e minder melodisch gekeeks, boebij de vocalis soms gein vaste toenhuugdes mie gebruuk (en dus neet mie zingk).
In d'n deathmetal, en in minder maote de blackmetal, weurt e lieg en zier gutturaol gegroms gebruuk, bekind es grunt of growl. Oondaanks tot dit noets ziene weeg nao de mainstreammetal heet gevoonde, weurt dees techniek dèks mèt de metal geassocieerd. Euver 't algemein zien gegruntde tekste koelek te verstoon veur wee neet sterk drin geoefend is. Daobij kin grunte de stum zier sterk sjaoje es me neet good wèt wie me dit touwpas.
Leider
In 't algemèng wert aa-genaome dat 'ne goo leider över de volgende vaardighede besjikt:
Metal
Gitaarspeul
In väöl metalstijle is ouch 't verstumme vaan de gitaar gebrukelek. In zoe'n gevalle weurt miestal de standaardstumming nao oonder getransponeerd, zoetot alles 'nen have toen, 'ne ganse toen of nog mie lieger klink. Dit maak hunne klaank doffer en zwuurder.
De slaaggitaris gebruuk veural powerchords (zuug oonder); dat wèlt zegke tot 'r bekaans allein de oonderste veer snare nujeg heet. De leadgitaris späölt evels zien vingervlugge luipkes veural op de hoeger snare. Allein in d'n extreme metal spreke de gitaarsoli veural de liegte aon. In zoe'n hoeg tempo gebruuk me dèks arpeggi of wisselslaag (bij deathmetal: umstebeurt umhoeg en umlieg speule um meujte te spaore).
Basspeul
De basgitaar heet in de metal euver 't algemein 'ne besjeie plaots; neve de slaaggitaar mèt häör powerchords huurt me ze soms koelek. De bassis speult euver 't algemein d'n oonderste toen vaan de slaaggitaris ein octaaf lieger mèt. E genre boe de bas prominenter te hure vèlt is metalcore.
Songstructure
thumb|De progressieve metalband Tool raakde bekind um zien oongewoen leedstructure. In de mieste metal euverheerse rillatief conventioneel popsong-structure mèt couplèt, refrein en soms bridge. 't Tössespeul maag zeker neet oontbreke: dao-in zitte de zoe kinmerkende gitaarsoli. Metal-soli zien dèks zier virtuoos.
Alternatief structure trök me aon in progressieve metal. Wie bij de progressieve rock dore de songs dèks wezelek laanger es de gebrukeleke 3-4 minute en bestoon ze frequint oet diverse contrasterende secties.
Melodie- en hermeniebouw
Zaanklijne vaan metal zien euver 't algemein minder gesyncopeerd es die vaan mainstream-rock. Heimèt steit metal wijer vaan zien blues-wortele aof (de meziek is zoegezag 'blaanker' es gewoene rock). De gitaarsoli goon soms in bekaans oonoonderbroke reekse vaan zèstiendenote, wat sterk aon klassiek gitaarspeul rappeleert.
De bove al geneumde powerchords die de slaaggitaris späölt, bestoon oet 'ne groondtoen, 'ne kwint en 'n octaaf (beveurbeeld G-d-g). Ze bevatte dus mer twie versjèllende toenklasse en zien daorum volgens de traditioneel westerse meziektheorie gein echte akkoorde. Hun touwpassing hingk same mèt 't gebruuk vaan distortion. Door dat lèste effek kriege de gitaartoene väöl disharmonische bovetoene. Zouw me noe 'gewoen' akkoorde mèt groondtoen, terts en kwint make, daan zouw dees combinatie zier rommeleg goon klinke. De standaard gitaarakkoorde weure in de metal daan ouch koelek gebruuk.
In de metal euverheerse mineurtoonsoorte, dèks mèt 'n eolische kleuring (zoonder leitoen). In folkmetal kinne ouch aander modi weure gebruuk. Bij de in alle opziechte extreme deathmetal huurt me neet zelde atonaol gitaarsoli en sterk chromatische baslijne.
Ritme
Wie in alle groete popstijle is 4/4 wiedoet de gebrukelekste maotsoort. 't Tempo is maoteg tot snel, de ritmische beweging geit euver 't algemein in achtste. Deen impuls geit oet vaan d'n drummer (dee 'ne vrij constante groove sleit), meh ouch vaan de slaaggitaris en de bassis. Bij thrashmetal, meh veural bij deathmetal, is 't ritme dèks intenser, mèt zoegeneumde double kicks en blast beats. Dit gief 'ne zier oonröstegen impuls in zèstiende note.
Aander maotsoorte kin me veural hure in avontuurleke genres wie progressieve metal en avant-gardemetal. Power ballads wie "Nothing else matters" (vaan Metallica) gebruke dèks 'ne 6/8 maot. Diverse maotsoorte nevenein kin me hure in "One" (ouch vaan Metallica). Bands wie Dream Theater en Tool stoppe gere oonregelmaotege maotsoorte wie 5/4 of 7/8 in hun songs.
Tekste
De tekste bij metal zien zier versjèllend nao gelaank 't subgenre. Bij de klassieke metal, zeker ouch bij glammetal, geit 't dèks euver leefde of seksualiteit. Sociaol engagemint kump ouch veur, al hiel vreug beveurbeeld bij Judas Priest en later dèks bij de NWOBHM en de thrashmetal. Deathmetal en blackmetal goon dèks euver horrorthema's, neet zelde mèt de versjrikkelekste details, of euver 't satanisme. ('t Ierste kump dèkser veur bij deathmetal, 't twiede bij blackmetal.) Fantasy kump es thema zoewel bij de progressieve metal veur (eventueel neve sciencefiction) es bij de gothic metal; dees metalgenres zien geleef oonder lui die fantasyliteratuur leze.
Imago
't Stoer imago weurt op diverse geijkde maniere geuit. Muzikante loupe dèks in 't leer en laote hun haor greuje. Ouch zier bekind, veural in Angelsaksische len, is de zoegenaomde metalumlaut. Bands zètte soms 'nen umlaut in hunne naom um ziech e stoer, Germaans imago aon te mete (Motörhead, Mötley Crüe). D'n umlaut heet geinen invlood op de oetspraok.
Demografische aspekte
Vaanajds is metal veural jong blaanke manslui. Allewijl vint me in 't pebliek väöl mie vrouwlui es vreuger, meh de etnische samestèlling is neet wezelek veraanderd. De gemiddelde leeftied vaan de metalhead geit de lèste jaore umhoeg, umtot 't genre minder tieners aonsprik.
Subgenres
Tientalle metal-subgenres zien besjreve. Neet allemaol zien ze muzikaol eve zinneg: genrenaome definiëre dèks allein 'n bepaolde scene en gein muzikaol aofgebakende kunsvörm. Hei-oonder volge inkel vaan de gebrukelekste genres, die euver 't algemein wel muzikaol umsjreve kinne weure.
Blackmetal en deathmetal weure es extreme metal umsjreve. Ouch thrashmetal en speedmetal weure wel zoe umsjreve.
Umtot metal diverse raakvlaker heet mèt punk, veural hardcorepunk, gief 't väöl mingvörm tösse de twie vörm vaan helle rockmeziek. Dèks indege die genres op -core. Metalcore waor in de jaore 1990 väöl te hure. Grindcore is e zier extreem genre wat veural gemaak liek um väöl lewej te make en tekstueel te choquere. Emocore kaom op in de jaore 2000 es synthees tösse d'n emo en de nu metal. Ouch de grunge is op 't snijvlaak vaan punk en metal oontstande, meh steit dao wel get wijer vaandan.
Infrastructuur
Door de jaore heer is de metalwereld sterk apaart koume te stoon. De bands speule neet dèks op mainstreamfestivals en hunne meziek weurt bij gespecialiseerde labels oondergebrach. 't Genre heet zoedoende zien eige infrastructuur.
Festivals
thumb|Graspop Metal Meeting in 2014. 't Gief euver de wereld metalfestivals vaan oetereinloupenden umvaank. Kleinekes koume en goon dèks, meh versjèllende middelgroete en groete bestoon intösse al jaorelaank.
Eint vaan de groetste festivals is de Graspop Metal Meeting, jaorleks gehawwe in Dessel, provincie Antwerpe. 't Festival, in 1996 oontstande oet 'n fusie vaan Graspop en Midsummer Metal Meeting. Umtot allebei de festivals al bestoonte, waor 't vaan meet aof aon al e vrij groet festival. Allewijl doort 't veer daog (gemeinelek in de lèste week vaan juni) en trèk 't zoe'n 135.000 bezeukers. Zoeget alle groete naome oet de metal- en hardrockwereld höbbe wel op Graspop gestande, sommege mierder kiere. Bands oet alle subgenres zien welkom, meh extreem metalbands zuut me de lèste jaore wel minder. Daoneve beit 't festival ouch plaots aon punkbands.
FortaRock in Nimwege is minder groet meh toch ouch in Nederland en umgeving e begrip. 't Betseit sinds 2009 en weurt in de stad gehawwe - iers in Park Brakkenstein, allewijl in 't Goffertpark. D'n daag veur 't festival gief 't 'ne preparty in poppodium Doornroosje. In 2016 doort 't opelochprogram eimaoleg twie daog; in 2017 woort 't neet gehawwe. Dit waor mer tiedelek; in 2018 kiert FortaRock in aofgeslankde vörm trök.
Kleinder es Graspop meh internationaol oongeveer eve bekind is Wacken Open Air (W:O:A), gehawwe in de gemeinte Wacken in Sleeswiek-Holstein. Dit festival begós in 1990 hiel klein meh greujde veural in de jaore nul oet tot 'n happening mèt mie es 80.000 bezeukers. Wacken Open Air weurt gemeinelek begin augustus gehawwe. In 2017 doorden 't drei daog, in 2018 geit 't zelf veer daog dore.
Ouch Ozzfest is vaan belaank. Dit Amerikaans festival is, wie de naom al zeet, gestiech (in 1996) door Ozzy Osbourne vaan Black Sabbath. 't Weurt eder editie in 'n aander plaots gehawwe, soms ouch boete de VS.
Dees festivals stoon ope veur diverse metalgenres en trèkke daodoor ouch e rillatief divers publiek. Mie gespecialiseerd is 't Wave-Gotik-Treffen (WGT), wat eder jaor mèt pinkstere in Leipzig löp. Oersprunkelek waor dit gaaroet gei metalfestival, meh mèt de opkoms vaan de gothic metal is me ouch deze meziek hei goon programmere.
Media
't Gief magazines boe-in metalplate weure besproke en/of bands weure geïnterviewd. In 't Nederlands taolgebeed kin me d'n Aardschok leze. Dit blaad woort in 1980 opgeriech door metalfans die voonte tot gewoen popmedia wie de OOR te wieneg aondach aon hunne meziek besteide. Toch stoon ouch in dat blaad en aander mainstreammedia recensies vaan metalalbums. 'n Amerikaans equivalent is Decibel, wat sinds 2004 versjijnt.
Platemaotsjappije
Metal weurt dèks oetgebrach op gespecialiseerde platelabels, in väöl gevalle ouch door gespecialiseerde platemaotsjappije. De groeter bands zitte euver 't algemein wel bij ein vaan e veer groete maotsjappije. Veur kleinekes gief 't evels doezende versjèllende labels, die dèks oonaofhenkelek zien of dat op e zeker memint waore. Väöl vaan die maotsjappije specialisere ziech in ei bepaold subgenre; veural in de black- en deathmetal vint me väöl gespecialiseerde labels. Zeker blackmetal in d'n extreemrechsen hook (NSBM) kin koelek aanders weure oetgebrach es bij speciaol maotsjappije.
Bekinde metallabels zien Earache Records en Napalm Records.
Herten
Herten kin verwieze nao drei plaotse in de EU, naomelek:
De Sjpik
De Sjpik (Nederlandjs: Spik) is e klein gehuch det bie de gemeinte Remunj heurt. 't Ligk tösse Maalbrook, Azeraoj en Neel (richting Remunj in). Vreuger waas 't 't verlingde van de Oranjelaan, mer det is sins de kóms van de A73 verlejen tied. Bie de Sjpik ligk noe d'n oprit nao de A73 in Remunj-Oos.
Sjtraotname die hie veurkómme zeen: De Sjpik, Bäöveste Sjraagwaeg en Sjpikkerwaeg.
Plaat
Plaat kèn zin:
Laor
Laor kènt verwieze nao:
Hässleholm
Hässleholm is 'n gemèndje in Skåne län, Zwede. De gemèndje tèltj 49.351 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.276,52 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 38,7 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
9,63% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
De Maagdenberg
De Maagdenberg (ouk wèl: De Luiterberg) is 'ne veurmalige kern, allewiel wièk van Venlo, gelaege aan de oëskant van de stad. Op de Maagdenberg leet 't veurmalig landgood van Generaal Mathieu de Brialmont (minister van oorlog in Bels), waat later bewoeënd woort door jónkhièr de Roëll. Deze lètste leet 't landhoes verbouwe in neoclassicistische stièl.
Wies aan 't ind van de 18e ièw waas de Maagdenberg de galgeberg van Venlo. Deze Galgeberg is gelaege aan de huidige Waterleidingsingel. Heej woorte in ein wièd verleeje criminele ter doeëd gebrach middels ophanging. Ein van de bekindste minse dae heej is opgehange waas d'n beruchte struùkrouver Hölster Heinke.
De Maagdenbergerbaek is in 1908 gedeiltelik gedemp.
Link nao ein lóchfoto van de wièk D'n Maagdenberg
Lóchfoto De Maagdenberg
Sint-Jansgelaen
Sint Jansgelaen (Nederlands: Sint Jansgeleen) ies 'n buurtsjap van Sjpawbik in de gemeinte Baek in Zuud Limburg. Eigelik ies 't 'n gedeilte van de buurtsjap De Aw kèrk, gelieknamige sjtraotnaam nr 3. 't Ies gelege tege-n 't sjpoor en de autobaan A76 van Heerle nao Gelaen (langs de weeg nao Gelaen). De St. Jansmeule, de watermeule op de Gelaenbaek, huèrend bie 't veurmalig Kesjtièl St. Jansgelaen, sjtamp oet de 14e ièw. De hièrehaof dateert oet 1571. De veurbörch haet 'n mansardekap en ies opgetrokke van baksjtein mèt mergelbeng, de zoageneumde sjpeklaoge.
D'r naam va allewiel 'Sint-Jansgelaen' berust óp e misversjtaand. 't Kesjtieël hoosj ieëder Hieër Jansgelaen en waor geneumd nao Jan Rode de Obsinnich II, dae aafkomstig van Rimmersjdel in 1476 hieër va Sjpawbik waoërt, en daomèt ziene pap (Jan I) ópvólgde. Dizze lètste waor d'r rechtsópvólger van ziene zjwaoger, Jan van Werst of Waeërsj. Vanaaf 't midde van d'r vieftieënde ieëuw waore d'r dus achtereenvólges driej hieëre mèt d'r ègeste väörnaam, n.l. Jan.
Aan de euverkant van sjpoor en autobaan bevingk ziech 't good Ten Dieke (Ten Dijken).
Terbium
Terbium is e sjemisch element mit es symboeal Tb en 't atoeamnómmer 65. 't Is 'n grieskluuerig lanthanied.
Terbium is buugzaam en in vergelieking mitte anger lanthanide good bestenjing taenge lóch.
Tuolumne County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Californië thumb|200px|Ligking vaan Tuolumne Tuolumne is 'n in 1850 opgeriech graofsjap in Californië. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Sonora. Tuolumne is aofgeleid vaan de Tuolomne, e volk wat veurnaomelek in de grotte leefde in Tuolumne.
Terbium
Toepassinge
Terbium wuuertj slechs bepirk gebroek. Inkel industrieel toepassinge zeen:
Tuolumne County
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 5891 km² (2274 mijl²) boevaan 5790 km² (2235 mijl²) land is en 101 km² (39 mijl²) of 1.71% water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 9/km² (24/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 54.501 dat bestoont oet:
Oas (Valkeberg)
thumb|250px|De nuuj kèrk Oas (Nederlands: Oost) ies 'n wiek in 't noord-oaste van Valkeberg en ten oaste van 't veurmalig gehuch Sint-Pièter. De naam kump van 't gelieknamig kesjtièl Oas, dat hie 't gebeed in eigendóm haet gehad. 't Kesjtièl liek in de Oastergats. Dao tegeneuver liek de Sjaatsberg mèt aan de voot 'ne kalkove en 'n "Auvermennekeslook" in de mergelberg. De Oastergats ies 'ne ouwe weeg vanoet Sint Pièter riechting Sjin op Geul. Hauverwaegs kump me langs 'ne mergele calvariegroep, besjtaonde oet 2 kapelkes en 'n calvarie, De drie Beeldsjes geneump.
Tuolumne County
Demografie
't Gaof 21.004 gezinne en 14.240 femilies in Tuolumne County. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,36.
Plaotse
In 't graofsjap ligke 14 plaotse, boevaan de volgende twie de veurnaomste zien:
Oas (Valkeberg)
In de jaore nao de Twiède Waereldoorlog óntsjteit hie, in de beemde van de Geul, 'n groate woonwiek besjtaonde oet de sjtraote: Burgemeister Henssingel, Pestoar Sartonsjtraot, Oasterbeeksjtraot, Thibaltsjtraot, Louis Eliassjtraot, Berkelplein, van Tilsjtraot, Dr. Hermansjtraot. 't Gevolg ies dat de parochiekèrk van Valkeberg te klein weurt. In 1955 weurt 'n nuuj parochie opgeriech. De garage van Hotel Palanka, aan 't Walramplein, deent tot 1960 es noadkèrk. In 1961 ies de nuuj parochiekèrk, gewiejd aan Slevevrouw van ummerdoerende biesjtand, vaerdig. De architect van 't modern, veurnamelik, mergele boewwerk ies Theo Boosten oet Mestreech. Bie de restauratie van de kademoere aan de Geul in 2009, krieg de kèrk eindelik, de al in 1960 geplande, vootbrök euver de Geul nao de besjtaonde hoofingank.
In de beemde liegke de sjportvelde van Valkeberg, de verpleegkliniek Valkenheim en 't hertepark aan de Geul.
Apatou
Apatou is 'n gemèndje van Frans Guyana, 'n euverzieës département van Frankriek gelaege in Zuud Amerika.
De gemèndje van Apatou waas aangemaak op 12 november, 1976 door aafsjeiing van de gemèndje van Grand-Santi-Papaichton (sins den aaf bekèndj ónger de naam Grand-Santi).
Klein Maes
Klein Maes (Nederlands: Kleine Meers) ies 'n veurmalig gehuch, noe 'n buurtsjap van Maes (Meers) in Zuud Limburg in de gemeinte Stein. 't Gehuch haet ummer bie de gemeinte Sjtein gehuèrd. Vreuger woort Maes Groat Maes geneump um ziech te óndersjeie van Klein Maes. Klein Maes ies gelege tege 't Julianakanaal, dat mèt de Maas 'n eiland vörmp. De beboewing ies aan Maes vasgegreujd.
Aan de Baan
Aan de Baan vörmp 't zujelik deil van 't centrum van D'r Sjeet (Sjaasberg), richting Mienbuurt.
Ziekeuj
Ziekeuj of Sirenia zien 'n orde vaan zoegdiere die in köswatere leve. Hun väörpu zien tot 'n soort peddele vergreujd, hun achterpu zien zelfs gans verdwene.
De naom is aofgeleid vaan de sirenes, mythische fabelwezes boe dees bieste in de ouge vaan poëtische zielui op liekende.
Taxonomische indeiling
Me kint vief recènte soorte, boevaan ein inkel iewe trök is oetgestorve.
Maes
Maes (ouch Meas gesjpeld, Nederlands: Meers) is 'n dörp in Zuid Limburg in de gemeinte Stein. Tot 1982 bewerde 't bie de gemeinte en de parochie Elsloo. Op de plaatsnaamborde sjteit Meas. Vreuger woor 't dörp Grwat Maes genump um zich te óngersjeie van Klein Maes, dat noe aan Maes is vasgegreujd. Maes is gelaege in 'ne boch van de Maas. Same mit de buurtsjappe bevingk 't zich op 'n eiland tösje dees rivier en 't Julianakanaal. De autobaan A76 löp in de buurt. In 2006 wone d'r (same mit de buurte) 1400 luuj.
Buurtsjappe
Buurtsjappe van Maes zint:
Euversjtruiminge en óntgrenjing
In 1880, 1920, 1925, 1993 en 1995 zin Maes en zien buurtsjappe gejel of gedeiltelik euversjtruimp gewaes door de Maas. In 1998 zin nuu dieke aangelag. In 't gebeed weurt veul kiezel gewónne. In 't kader van de Grensmaasplanne waere de óntgrenjinge noe aangepas, zwadat in 2015 'n natuurgebied zal zin óntsjtange.
Lisse
Lisse (Hollands Lis) is 'n plaots en gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, in de Bollestriek, ten zuie vaan Hillegom, tege Noord-Holland aon, tösse Haarlem en Leiden in. De gemeinte heet zoeget 23.000 inwoeners en besleit 'n oppervlak vaan 16,05 km² (daovaan 0,36 km² water). Binne de gemeinte ligke gein ander kerne, wel ligke de naobersjappe De Engel en Halfweg drin.
Lisse is mèt Hillegom 't centrum vaan de Nederlandse seerblómmeteelt. Binne de gemeintegrenze ligk de Keukenhof, e park wat volsteit mèt seerblómme en väöl toeriste trèk. Dit park maak deil oet vaan 't landgood roond Kestiel Keukenhof. Hei weure ouch diverse festivals gehawwe, oonder mie Castlefest.
Barack Obama
thumb|250px|44ste presidaent van de VS Barack Obama (Honolulu, Hawaï, 4 augustus 1961) is 'ne politicus en sjriever. Van 20 januari bies 20 januari 2017 woar hae d'r 44e presidaent van de Vereinigde Sjtaote van Amerika en d'r örsjte dae van zjwarte aafkóms waor. E is lid van de Democrate en wón mèt 349 keesmanne óp 5 november 2008 de presidaentsverkiezinge van d'r Republikein John McCain, dae amper 162 keesmanne achter zich kreeg. Óp 6 november 2012 waoërt hae herverkoze. Óp 20 januari 2017 waoërt hae ópgevólgd dör Donald Trump.
Eerdverke
thumb|Eerdverke 't Eerdverke (oet 't Afrikaans Aardvark; wetensjappeleke naom Orycteropus afer) is de eineg bekinde soort vaan de orde Eerdverkes of Tubulidentata. Vreuger woorte ze in mie soorte ingedeild; de versjèlle zien evels zoe klein (seksueel oetwisselbaarheid) tot me allein vaan oondersoorte kin spreke. Aander soorte zien es fossiel bekind oet 't Mioceen en gevoonde in Kenia. Eerdverkes leve in zuielek Afrika en höbbe oongeveer de gruutde vaan e verke; met dees evehovege bieste zien ze evels neet bezunder verwant. Ze höbbe 'ne lange start en de geweente mèt hun pu in de groond te graove.
Barack Obama
Inauguratie
Óp 20 januari 2009 öm 6 minute över 6 Midde-europese tied (MET) (12:06 plaatsjelek tied) is Obama ingezjwaore töt d'r 44e presidaent van de Verenigde Sjtaote (officieel waor e doe al 6 minute presidaent).
Nobelpries
Op 9 oktober 2009 maak 't Nobelcomité bekind tot Obama de Nobelpries veur de Vrede krijg. Heer krijg de pries veur zien "boetegewoen inspanninge um de internationale diplomatie en samewèrking tösse volkere te versterke". De oondersjeijing weurt in december 2009 euverhandeg.
Martelinge
thumb|Locatie va Martelinge in Luxemburg. Martelinge (Fraans: Martelange; Luxemburgs: Maartel) is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Aarle. Op 'n oppervlakde va 29,67 km² wonne 1.759 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 59 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|De graens bie Martelinge. Grumelange en Radelange.
Knaogdiere
Knaogdiere of Rodentia zien 'n hendeg umvaankrieke orde vaan miestal klein zoogdiere. Tot de knaogdiere hure o.a. muis, ratte, bevers en eikhores. De ganse orde besleit tösse de 2.000 en 3.000 soorte. De knienechtege hure neet tot de knaagdere, meh zien wel ing draon verwant. Knaogdiere höbbe twie groete snijtan. Ze zien veural herbivoor.
Knaogdiere koume op bekans de ganse wereld veur, ouch in Australië en al ietot de Europeane dao aonkaome. Allein op Antarctica en inkel geïsoleerde eilen zien ze oonbekind (meh dèks al wel door de mins ingeveurd).
Taxonomie
De gróp vaan knaagdiere is groet; 't is daan ouch neet zoe vreemp tot 't ouch väöl femilies gief. Deze femilies weure dèks in superfemilies, infra-ordes en oonderordes gegróppeerd; de middelste indeilingsgroop höbbe veer hei weggelaote.
KNAAGDIERE
't Moot gezag weure tot väöl biologe aander indeilinge prifferere.
Papaïchton
Papaïchton (de officieel spelling is Papaichton, maar de spelling mit 'n trema is de meis frequente) is 'n Franse gemèndje in 't euverzieës departement van Frans Guyana. 't Dörp lik op de kuste van de rivier Maroni, welke oeats de enige waeg waas óm 't dörp te bereike.
't Dörp, det de zetel van de gemèndje is, hoot èrder Papaïchton-Pompidouville ter ieëre van de president Pompidou.
Oud-Valkeberg
thumb|Oud-Valkeberg op de kaart van [[Jacob van Deventer in 1550]] Oud-Valkeberg is e kèrkdörp in de gemeinte Valkeberg aan de Geul. 't Dörp lik tösje Valkeberg en Sjin. Bis 1940 waor 't dörp ein zelfsjtendige gemeinte inclusief Sub. Oud-Valkeberg lik aan 't sjpoor Aoke-Mestreech. Van 23 oktober 1853 tot 1 juni 1923 houw 't dörp ein eige sjtopplaats aan deze lien.
Gesjiedenis en bezeenswaerdig
thumb|Alt Valckenborg in 1700
Zwarte Zie
Inne Zwarte Zieë ligk ouch 't sjiereilandj de Krim.
Oud-Valkeberg
Gesjiedenis en bezeenswaerdig
De oarsjpróng van Valkeberg lik waarsjienlik in Oud-Valkeberg. De ièrsjte gesjreve vermelding van Valkeberg is ein oarkonde van 15 februari 1041 mèt de naam Falchenberch d'r op. Me meint dat daomèt neet 't Geulsjtedsje, meh 't dörp Oud-Valkeberg bedoeld weurt. In de akte weurt de nederzètting "villa" Falchenberg door de Duutsje keizer Hendrik III aan zien nisje Ermingardis (of Irmgard) gesjónke. Häör kleindochter, Guda of Oda van Valkeberg trouwt mèt Thibald van Voere, de ouds bekènde hièr van Valkeberg. Dao besjteit 'n vereiniging, die zich bezig hèlt mèt deze sjtichtingsdatum ónder de naam de 15 februari-sjtichting.
Zwarte Zie
De volgendje lenj grenzen ane Zwarte Zieë: Oekraïne, Röslandj, Georgië, Törkieje, Bulgarieje en Roemenië.
1777
1774 - 1775 - 1776 - 1777 - 1778 - 1779 - 1780
Oud-Valkeberg
Twiè kesjtièle
thumb|200px|Mariakapelke in [[rococosjtiel oet 1739]] In Oud-Valkeberg ligke twiè kesjtièle, Kesjtièl Genhoes en Kesjtièl Sjaloen vlak bie-ein, aan de Geul. Genhoes zou 't sjtamkesjtièl van de hière van Valkeberg zin. 't Versjterkde hoes (Genhoes) dateert oet de 11e of 12e ièw, opgetrokke es woontaore. 't Hudige kesjtièl en de biebehuèrende haof woorte geboewd in de 17e en 18e ièw. Kesjtièl Sjaloen dateert oet de 14e ièw, meh de oetbreiinge sjtamme veurnamelik oet 1656. In de 19e ièw ies 't geboew ingriepend gerestaureerd door Pierre Cuypers. Bie Sjaloen huèrt ouch eine haof (1701) en 'n tiendsjuur oet 1721. Wiejer lik dao ouch nog 'n mergele watermeule (de Sjloens Meule) oet 1699 aan de Geul. Bie 't complex huèrt ouch de Kesjtièltuin "Oud-Valkeberg" (de vreugere heemtuin) mèt plante die typisch zint veur de flora van Zuid-Limburg, 'n replica van 'n mergelgrot, 'ne biejesjtand, 'ne waterpool, 'ne koalef, vergiftigde en geneeskrachtige plante, verfplante en landboewgewasse. De heemtuin weurt geëploiteerd door 't I.V.N..
1777
Gebäörtenisse
thumb|200px|De markies de Lafayette
Oud-Valkeberg
Sjaatsberg
Op de Sjaatsberg sjteit 'n mergele kloes mèt kapel, die in de 17e ièw is opgerich door de hièr van Sjaloen, op de plaats van 'n boswachtersjweuning. Aan de voot van de Sjaatsberg, op 'ne driesjprunk aan 'n Geulbrökske, sjteit 'ne Calvariegroep, in de volksmond de Drie Beeldsjes geneump. Deze is ouch gesjtich door de hièr van Sjaloen in 1739.
Maripasoula
Maripasoula is 'n gemèndje van Frans Guyana, 'n euverzieës département van Frankriek gelaege in Zuud Amerika. Mit 'n landj oppervlak van 18,360 km² (7,089 verkantje mijle), is Maripasoula de groeatste gemèndje van Frankriek.
Oud-Valkeberg
Sjaatsberg
'n Gedeilte van de Sjaatsberg, dao woa de mergel aan de opervlakte kump hèt Däölkesberg. e Däölke is de dialeknaam veur 'n kauw. Die höbbe hun nèster in loker in deze berg. In 2009 haet me hie in 'ne abri, 'ne natuurlike inham in de mergelberg, gevörmp door 't oetsjoere van 'ne veurgenger van de Geul, sjpaore opgegrave van 'n prehistorisch kampvuur oet 300.000 v. C. Tot noe toe is dit de enigste abri in Nederland.
Saül
Saül is 'n gemèndje van Frans Guyana, 'n euverzieës département van Frankriek gelaege in Zuud Amerika.
Maripasoula
Cyrille Regis, 'ne bekèndje, veurmalige West Bromwich Albion en Ingelandj speler, waas gebaore in Maripasoula.
Oud-Valkeberg
De kèrk van Sint Jan
Tegeneuver de oprielaan löp 'ne landwaeg richting de St. Jansbösj en Sub. Op 'n sjplitsing van veldwaeg sjteit de mergele St. Jansbosjkapel.
thumb|200px|'t Plaetske Oud-Valkeberg gezeen vanaaf de Sjloens-watermeule
De Gièlender
Tösje dit gehuch en 't dörpke Sjuèlder, gemeinte Gulpe-Wittem bevingk zich 't landsjapspark-natuurreservaat de Gièlender (Gerendal), woa-in 'ne orchideeëtuin gelaege is. Midde in 't gebeed sjteit 'n pöthuuske geneump de Sjaopspöt.
Dialek
De taal van Oud-Valkeberg is neet uniform: zoawel Valkebergse es Sjinse elemènte kómme veur. Zoa besjtaon hie de lidwäörd de en d'r veur manneleke wäörd nevenein.
Saül
't Lik erg aafgelaege, ómgaeve door dich raengewoud en, ómdet d'r gein waege zeen nao 't dörp,  kan 't allein waere bereik door middel van vleegtuug.
De verunaamste activiteite in 't dörp zeen goud mienboew en trekke door de väöle raengewoudepajer. d'r is 'n toeriste kamp (Larozaly) en hotel (Les Eaux Claires) in 't dörp.