cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lies vaan geweze gemeintes in Gelderland
2002
Nao dees herindeiling had de provincie nog 71 gemeintes.
2001
Nao dees herindeiling had de provincie nog 73 gemeintes.
2000
Nao dees herindeiling had de provincie nog 77 gemeintes.
1999
Nao dees herindeiling had de provincie nog 78 gemeintes.
1986
Nao dees herindeiling had de provincie nog 86 gemeintes.
1985
Nao dees herindeiling had de provincie nog 88 gemeintes.
1984
Nao dees herindeiling had de provincie nog 89 gemeintes.
1980
Nao dees herindeiling had de provincie nog 94 gemeintes.
1978
Nao dees herindeiling had de provincie nog 96 gemeintes.
1974
Nao dees herindeiling had de provincie nog 105 gemeintes.
1972
Nao dees herindeiling had de provincie weer 106 gemeintes.
1971
Nao dees herindeiling had de provincie nog 105 gemeintes.
1956
Nao dees herindeiling had de provincie nog 107 gemeintes, inclusief 't Drosamb Elten.
1949
Nao dees annexatie had de provincie 114 gemeintes, inclusief 't Drosamb Elten.
1923
Nao dees herindeiling had de provincie nog 113 gemeintes.
1920
Nao dees herindeiling had de provincie nog 116 gemeintes.
1854
Nao dees herindeiling had de provincie nog 117 gemeintes.
1831
Nao dees herindeiling had de provincie nog 119 gemeintes.
1820
Nao dees herindeiling had de provincie nog 120 gemeintes.
1819
Nao dees herindeiling had de provincie nog 124 gemeintes.
1818
Nao dees herindeiling had de provincie nog 125 gemeintes.
1814
Sjöpping (nui groondwèt) vaan de provincie Gelderland mèt 146 gemeintes.
The Great Train Robbery
The Great Train Robbery (De Groete Treineuverval) is 'ne naom veur versjèllende media en ein wèrkelek veurval:
Alexandrië
Alexandrië of Alexandria (Arabisch: الإسكندرية‎, al-ʾIskandariyya; Egyptisch Arabisch: اسكندرية‎, Eskendereyya; Koptisch: Radokī; Grieks: Αλεξάνδρεια, Alexandria) ies de driede groatse sjtad van Egypte, nao Caïro en Giza, de zèsde sjtad van de Arabischtalige waereld en de zevende groatse sjtad in Afrika. Ze ies 'n groat ikkenomisch centrum veur de regio rondum de Mediterraanse Ziè. Mèt 'n bevouking van 5.200.000 luuj is Alexandrië de groatse sjtad van de Mediterrane en weurt daorum ouch waal de Bruud van de Mediterrane geneump in de Alexandrische vouksmond. De sjtad ies 40 km lank. Door dae lange kus ies Alexandrië 'n populaire toeristische besjtumming. Anger ikkenomische waardes van de sjtad ies 't natuurlik gaas en de oliepieplijn vanoet Suez.
Alexandrië woort opgeriech in 331 v. Chr. door Alexander de Groate, keuning van Macedonië. De sjtad ies verneump nao häöm. 'n Egyptisch dörpke genaomp Rhacotis loog op de allewiel locatie en greuide oet tot de Egyptische wiek van de sjtad, wiel de Grieke veural in 't centrum van Alexandrië woonde. Alexandrië greuide sjnel oet tot 'n wiechteg centrum van de Oudgriekse besjaving en bleef de houfsjtad van 't oud Egypte en van Egypte onger 't Roameins en Byzantiens Riek veur bienao 1000 jaor, zoa waor 't de heimat van Cleopatra VII. Daes positie van Alexandrië verangerde pas wie de Islamitische legers de sjtad binne vele in 641 en de Mohammedane 'n nuuj houfsjtad veur Egypte opriechde: Foestaat (wat later deil zou weure van Caïro). Hellenistisch (Oudgrieks) Alexandrië waor bekind um häör Vuurtore (ein van de Zeve Waereldwondere van de Oudheid), de Groate Bibliotheek (de groatse in de antieke waereld) en 't Necropolis, ein van de Zeve Waereldwondere van de Middelièwe. De sjtad waor 't intellectueel en cultureel centrum van de Mediterraanse oudheid. Häör universiteit in de Oudheid oonderwiesde versjillende belangriek figure oet de Griekse oudheid, wie Archimedes in de 3e ièw v. Chr.. Zie waor op e gegeve moment de groatse sjtad van de aldao bekinde waereld, woa-door zie zelfs op gegeve moment boe Romae oetsjtook. Alexandrië woort riek door häör positie es handelscentrum. Neet allein in goojere, mer ouch in sjlave.
Ouch waor de sjtad in de ièrsjte ièwe van 't Christendom de religieuze houfsjtad van die religie mèt 't Patriarchaat van Alexandrië. Op dit moment claime zoawaal de Koptisch-Orthedoxie en de Grieks-Orthedoxie dat zie de erfgename zin van dat Patriarchaat. Veur 't Groat Sjisma in 1054, wat de Oasters-Orthedoxie en 't Roams-Kathelicisme veurgood zou aafsjeie, leverde Alexandrië ouch drie belangrieke pause: Dionysius, Julius I en tegepaus Dioscurus.
Ouch anger religies floreerde hie. Onger angere de Arianiste ontsjtonge es Christelikke sjtruiming hie. Zelfs 't boeddhisme leet ziene sjtempel achter bie de Alexandrische bevouking.
Tege de tied dat de Arabische Mohammedane Egypte hawwe ingenomme in 641 nao Christus waor de sjtad al groatedeils laeggeplunderd en verloor zie häör belang in de waereld totdat 't modern tiedperk introoj. Vanaaf de late 18e ièw woort Alexandrië opnuuj 'n belangrieke sjtad mèt häör belangrieke transportindustrie en ein van de belangriekste handelsindustrieë van de waereld. Dat kump groatedeils door häör ideale liegking tusje de Mediterraanse Ziè en de Roaj Ziè in en häör have aan de Nieldelta mer ouch door de historisch lucratieve handel in Egyptisch boumwol.
Door de Griekse historie, de ièwelange handel mèt Zuud-Europa en de polletiek invlooj van 't Vereineg Keuninkriek onger 't kolonialisme, ies 't Alexandrisch dialek väöl beïnvloojd door Indo-Europese tale wie 't Oudgrieks, 't Italiaans, 't Frans en 't Ingelsj.
Tolga
De gemeintecode is 0436.
23 juni
23 juni is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 174en daag vaan e gewoen jaor en d'n 175e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 191 daog. 23 juni is de nationaole fiesdaag vaan Luxembörg.
Wallonië
Wallonië of 't Waals Gewes (Frans: Wallonie, Waals: Walonreye) ies ein van de drie geweste van Belsj. 't Gewes besjleit miè es de hèlf van 't Belsj gróndgebeed en umvat 't zuje van 't land. 't Aantal inweunersj van Wallonië ies 3.380.498 (2004). De hoofsjtad van 't gewes ies Name (Namur). Ander groate sjtae zint Luuk, Berge, Doornik, Charleroi en Verviers. Wallonië ies in vief provincies verdeild: Henegouwe, Name, Waals-Brabant, Luuk en Luxemburg.
Wallonië is neet taalhomogeen
Wallonië is neet taalhomogeen en besjowd zichèèges ooch neet es zoedanig. De officieel tale van Wallonië zint Frans (253 gemeintes) en Duutsj (9 gemeintes). De Waalse gewesregering haet in 1990 't Waals, 't Picardisch, 't Champenois, 't Gaumais (Lorrain), 't Luxemburgs en 't Platduutsj es binnelandse regionale tale erkènd. Wallonië ratificeerde 't dör Belsj in 2002 getekende Kaderverdrag inzake de bescherming van nationale minderheden. De Vlamsje minderhède in de Welzje facilitètegemèngdes haant zich inmiddels groeëtendeels verfraanst en haant noeëts öm 'n oetbreiding van de facilitète vör Nederlandstalige gevraogd. In de gemèngde Plombières väörziet de Grondwet dat bewoners facilitète kènne aa-vraoge väör 't Duutsj en/of 't Nederlands. Saer ènnige jaore is in die gemèngde 'n begin gemaakt mèt twieëtalèg Duutsj/Fraans oonderwies, bies op 't niveau van de Middelbaar Sjoeël.
't Volksleed ies Le chant des Wallons.
Vlagge vör behaod va Belsj
In Wallonië waoërte tiedens de federaal coaltiebesjpraeëkinge va 2007 mondelaank an priveeweuninge, bies op de klèngste gehuchte, zoonder oproop, sjpontaan de Belzje vlag boete gehange. Daomèt wol me te kènne gaeve dat me von dat Belsj behaowe moes blieve.
Tremblois-lès-Carignan
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Sedan, in 't noordoaste van de Franse Ardenne, bie de Belzje grens mèt de Welsje provincies Henegouwe (Hainaut) en Luxembörg (Province de Luxembourg, dus neet 't land Luxembörg). Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes. Traditioneel weurt in dees gemeinte dan ouch Champagnois gekald en neet Welsj, wie dat weurt gekald in 't groatse gedeilte van de échte, geografisch gedefinieerde, Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 149 luuj op 'n oppervlaak van 4,28 veerkante kilometer en daomèt goof 't 34,81 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -1,3% de jaor.
1625
1622 - 1623 - 1624 - 1625 - 1626 - 1627 - 1628
Vaux-lès-Mouzon
Vaux-lès-Mouzon ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
1625
Gesjtórve
thumb|right|150px|Prins Maurits
Vaux-lès-Mouzon
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Sedan, in 't noordoaste van de Franse Ardenne, bie de Belzje grens mèt de Welsje provincies Henegouwe (Hainaut) en Luxembörg (Province de Luxembourg, dus neet 't land Luxembörg). Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes. Traditioneel weurt in dees gemeinte dan ouch Champagnois gekald en neet Welsj, wie dat weurt gekald in 't groatse gedeilte van de échte, geografisch gedefinieerde, Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 70 luuj op 'n oppervlaak van 7,64 veerkante kilometer en daomèt goof 't 9,162 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -4,2% de jaor.
Thelonne
Thelonne ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Sedan, in 't noordoaste van de Franse Ardenne, bie de Belzje grens mèt de Welsje provincies Henegouwe (Hainaut) en Luxembörg (Province de Luxembourg, dus neet 't land Luxembörg). Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes. Traditioneel weurt in dees gemeinte dan ouch Champagnois gekald en neet Welsj, wie dat weurt gekald in 't groatse gedeilte van de échte, geografisch gedefinieerde, Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 419 luuj op 'n oppervlaak van 3,84 veerkante kilometer en daomèt goof 't 109,1 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +1,6% de jaor.
The Great Train Robbery (film)
The Great Train Robbery is 'nen Amerikaanse geluidloeze film oet 1903. De film is gerezjiseerd door Edwin S. Porter en geproduceerd door Scott Marble. Heer is gesjreve door Edwin S. Porter en Scott Marbel, en gefilmd door Blair Smith. De film steit bekind es d'n ierste Western.
Cast
De aktäörs die in de film speule zien oonder aandere:
Polk County (Oregon)
miniatuur|200px|Graofsjappe vaan Oregon miniatuur|200px|Ligking vaan Polk County Polk is 'n in 1843 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Polk is verneump nao de 11e president vaan de Vereinegde Staote: James K. Polk. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Dallas.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 1.927 km² boevaan 1.919 km² land is en 8 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Polk County 62.380.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Eliana
Eliana Michaelichen Bezerra (São Paulo, gebore 22 november 1973) is 'n Braziliaanse tv-presentatries.
Boussières-en-Cambrésis
Boussières-en-Cambrésis is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59217.
Cursor
thumb|Bekinde cursortypes D'r cursor is d'r aawiezer op 't beeldsjerm van 'ne computer. Mieëtstes weëd óngersjeed gemaak tussje d'r tekscursor en d'r moescursor. D'r tekscursor is e verticaal, knipperend sjtriepke óp de plaatsj oeë 't nieëkste teke kunt. D'r moescursor is mieëtstes e pielke. Dit kint 'ne zankleuper of sjpinraad weëde wienieë gegeëves weëde verwirk of e hendje wienieë me mit d'r cursor uuever 'n koppeling bewuueg.
Boussières-en-Cambrésis
De gemeinte is 4,82 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 438 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 91 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Cursor
I d'r volksmónd sjprik me van 't sjtriepke wen me 't uuever d'r tekscursor hat en de moes wen me 't uuever d'r moescursor hat. Egelig is die letste benaming neet richtig, want de moes is e apparaat (hardware) oeëmit me d'r cursor kint besjture.
Etniciteit
'n Etniciteit of 'nen etnische gróp is 'n grópering vaan minse die ziech mèt mekaar identificere op groond vaan gedeilde attributes die hun oondersjeit vaan aander gróppe. Die attribute kinne gaon euver geliekenisse in traditie, aofkoms en veurgeslach, taol, historie, maotsjappij, cultuur, natie, relizjie of sociaol meneere vaan doen in e bepaold gebeed. Etniciteit weurt dèks geliekgesteld aon 'n natie en e volk, veural binne 't nationalisme en daan in 't speciaol 't etnisch nationalisme. Etniciteit weurt evels meistes es los gezeen vaan ras, al höbbe de concepte väöl gemein.
Etniciteit weurt door sommege gezeen es get wat allein kin weure euvergedrage via erfenis. Aandere zien 't es 'n sociaol construk wat allein get meint umtot väöl lui d'r belaank aon hechte. Etnisch lidmaotsjap neig wel meistes nao 't idee vaan gedeild cultureel erfenis, mythes (veural mythes euver de origine vaan de gróp), historie, heimat, taol of dialek, symbolische systeme zjus wie relizjie, mythologie en rituele, cuisine, kleierdrach, kuns of fysiek versjèlle. Etnische gróppe kinne 'n nauw of zjus breid spectrum vaan genetische gemeinsjap hantere; de interpretatie ligk groetdeils aon individuë meh 't gief dèks ouch 'n bepaolde gebrukeleke cultuur binne 'nen etnische gróp um e bepaold spectrum te hantere. Zoe höbbe Jäö vaan ajdsher 'n ing bezej vaan genetische gemeinsjap: traditioneel is iemes 'ne Juud es de mam Juudse is en aanders neet. Wijl Nederlanders en Duitsers 'n breier spectrum hantere, en Belzje nog wijer gaon door dèks 't idee vaan 'n Belzje etniciteit te verwörpe. In bekans alle gevalle spreke etnische gróppe 'ne gezaomeleken taol of 'ne gezaomeleke gróp aon taole. Jäö zien dao-in 'n bekènde oetzoondering en deile hun etniciteit door cultureel, relizjieus en genetisch verwantsjap mer kinne mekaar dèks neet verstoon umtot zie aander mojerstaole höbbe.
In versjèllende weitesjappe weurt etniciteit gezeen es 'n interessant oonderwerp. In de antropologie kiek me dèks wie 'n bepaolde etniciteit es idee oontsteit en/of wat veur beteikenis weurt gegeve aon die etniciteit of aon etniciteit in 't algemein in 'n maotsjappij. Ouch in de sociologie en de polletieke weitesjappe oonderzeuk me etniciteite; veural wat veur rol etniciteite speult in de maotsjappij en hun invlooje op polletiek.
Wat me percies 'n etniciteit maak en wat neet blijf in eder geval reie veur discussie. Zoe deile Limbörgers väöl dinger die 'nen etnische gróp ouch kin deile (zoewie taol/dialek, historie, traditie en geografie), mer weure zie bekans noets gezeen es 'n etniciteit.
5 juni
Heilegedaag vaan Bonifatius
Tynset
thumb|De ligking van Tynset in de pervincie Hedmark. Tynset is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Hedmark in Nórwaeg. De gemeinte had 5.368 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.869,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 2,9. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 0437.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,6% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Boussois
De gemeinte is 6,29 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 3 194 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 508 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Lavendel
thumb|'n Lavendelbloom. Lavendel (Lavandula) is 'n struuk oete lupblomefemielie (Lamiaceae).
Kènmerke
't Geslach is trögk te vinjen in väöl häöf vanwaenge de paarse kluuer enne gäör vanne blome. De struuk wuuertj neet hoeager es 'ne maeter en neet breier es 'nen halve maeter. De blome zeen puntjvörmig en kinne ach centimaeter lank waere. Lavendel wuuertj ouch es sierplantj gebroek.
Gebroek
Lavendel wuuertj gekwieëk veure lavendelaolje dae geëxtraheerdj kan waeren oete paarse blome. Dezen aolje wuuertj es gäörstof gebroek in cosmetica, wie zeip en parfum. Daonaeve wuuertj lavendelaolje beveurbeild gebroek inne aromatherapie. Ouch kinne lavendelkorrelen in tuutjes inne kleierkas gelag waere. Zo waere de kleier geparfumeerdj dore verdampendje etherischen aolje en volges sómmige waeren ouch motte gewaerdj. Daonaeve waere de lavendelblomen in potpourries verwirk.
Monarchie
'n Monarchie (lètterlek 'alleinhiersjappij', vaan Aajdgrieks μόνος allein en ἀρχή regering) is e politiek systeem mèt 'ne voors (monarch) es staotshoof. Dit kin 'ne keizer, keuning, prins of nog iemes mèt 'nen aanderen titel zien. Euver 't algemein is de voorsteleken titel èrfelek, meh dit hoof neet per se. 't Tegedeil is de rippubliek, boe 'ne president aon 't hoof steit. Allewijl is 'n klein minderheid vaan de len op de wereld 'n monarchie.
Lavendel
Gebroek
Lavendel wuuerdj ouch inne keuke gebroek. Zoea zeen de blomen 'n ingrediënt vanne Provençaalse gekruje. De blome waere, al den neet gedruueg, gebroek óm versjillige produkten op smaak te bringe wie beveurbeild Franse kieëzen of gruuendje wie moeren en tomate. Anger produkten op basis van lavendel zeen tieë en sjroeap. De sjroeap wuuertj ónger angere verwirk in baksels en pralines. Ouch besteitj zoeaget wie lavendelheuning wobie de biejen allein mit lavendel in aanraking kómmen en gein anger plantje.
Monarchie
Me verdeilt de monarchieë in absolute monarchieë, boe de mach vaan de voors gein wètteleke beperkinge heet, en constitutioneel monarchieë, boe dat wel zoe is. Absolute monarchieë koume allewijl veural in 't Midde-Ooste nog veur, constitutioneel monarchieë vint me 't mieste in Europa en Oos-Azië. Sommege staotsloes volker (beveurbeeld in Zuid-Afrika) höbbe ouch keuninge.
Monarchieë waore vaanajds de norm in väöl samelevinge. In de middeliewe consolideerde ziech e systeem boe-in de voors vaan 'ne groete staot ziene mach delegeerde aon lienmaander, die op d'n door zelf voorsteleke aspiraties en weerdegheid kraoge. In de vreugmodernen tied evels raakde 't feodaol stèlsel in oonbruuk en kaome väöl voorste, in 't bezunder in Fraankriek en Oosteriek, aon absolute mach. Absolute voorste baseerde hun mach dèks op 't goddelek rech: Slivvenier zouw hun de mach gegund höbbe en daorum verdeende ze die ouch.
Lavendel
Verspreijing
Veural de Provence steit bekèndj veure lavendeltieëlt. Meistes geitj 't óm kruutsinge mit 'n hoeag concentratie aan etherische aolje wie de väöl aangeplantje cultivar Lavandula ×intermedia 'Grosso'. In Nederlandj en Belsj kump lavendel neet van natuur veur.
Monarchie
Nederland is 'n monarchie sinds 1813 (souverein-voorstedóm; sinds 1815 in de bekinde vörm vaan keuninkriek), dewijl 't daoveur vaan 1806 tot 1810 al ieder e monarchaol systeem had gehad (Keuninkriek Holland) en de veurgoonde Rippubliek ouch kinmerke vaan 'n monarchie had. 't Belsj is al 'n monarchie sinds 1831, wie d'n opstand ziech begós te kristallisere en d'n Duitse voors Leopold vaan Sakse-Coburg-Gotha tot Keuning vaan de Belzje woort oetgerope.
Libië
thumb|right|270px|Kaart vaan Libië Libië (Arabisch: ليبيا, lībiyyā) is 'n Arabisch land in Noord-Afrika. 't Land grens in 't weste aon Tunesië en Algerije, in 't ooste aon Egypte, in 't zuie aon Niger en Tsjaad, in 't zuidooste aon Soedan en in 't noorde aon de Middellandse Zie.
Historie
Libische keuninkrieke oonderheelte contacte mèt de Grieke in de aajdheid. In de kösstreek gaof 't versjeie Romeinse stei. In de zevenden iew woort 't land vereuverd door de Arabiere, die d'n Islam mèt ziech mètbrachte. De Ottomane breide hunnen invlood oet in de Middeliewe: 'nen Törkse gouverneur had 't iewelaank veur 't zègke. In 1911 woort Libië inzat vaan 'nen oorlog tösse 't Osmaans Riek en Italië. In 1912 woort mèt 't Verdraag vaan Ouchy Libië Italiaans bezit.
In d'n Twiede Wereldoorlog verdreve de Ingelse de Italiaanse en hun Duitse boondgenote. 't Ooste vaan Libië kaom oonder Ingels militair bestuur, 't weste oonder Frans militair bestuur. Dit doorde tot 1950, mèt e mandaot vaan de VN. Op 24 december 1951 woort Libië 'n oonaofhenkelek federaal keuninkriek mèt keuning Idris I es keuning.
Op 1 september 1969 voont 'ne staotsgreep plaots oonder leiing vaan Moe'ammar al-Qaddhafi. 't Land weurt 'n nationalistische en pan-Arabische dictatuur mèt islamitischen inslaag. Begin 2011 koume, in naovolging vaan Tunesië, Egypte en aander Arabische len, ouch proteste tege Qaddhafi zien regering. Doortot 't rezjiem mèt geweld tröksloog, leep dezen opstand in miert vaan dat jaor oet op 'nen börgeroorlog. Umtot de internationaol gemeinsjap de opstand militair assisteerde, lökden 't de opstendelinge veur Qaddhafi te verdrieve. D'n oorlog indegde in oktober mèt d'n doed vaan Qaddhafi.
De Libische anarchie
Sinds 't ind vaan de börgeroorlog in 2011 verkiert 't land in staot vaan anarchie. In 2014 braok 'ne nuie börgeroorlog oet tösse versjèllende partije die de mach in 't land claime. 't Gief 'n regering in de hoofstad Tripoli, erkind door väöl westerse len en de Europese Unie, en ein in Tobruk, in 't ooste vaan 't land. De lèste regering weurt gesteund door loyaliste vaan Qaddhafi. 'n Derde partij claimt ouch de mach in Tripoli en weurt gesteund door Turkije, Soedan en Qatar. Oondertösse gief 't ouch aander strijende partije, zoewie Islamitische Staot en versjèllende Berbermilities. IS woort ind 2016 oet de belaankriekste stei vaan Oos-Libië verdreve, deils door aander salafistische gróppe, deils door militair ingriepe vaan de VS.
Bestuurleke indeiling
Libië is oonderverdeild in 22 sjabijaat (distrikte):
Moes (computer)
thumb|'n Tupisje computermoes De moes is e aawiesapparaat wat aan d'r computer weëd gekoppeld um d'r cursor óp 't beeldsjerm mit 'n hankbeweging te besjture. De moes hat minstes inne drukknop en e kling raad (wat me scroll wheel numt). 't Begrip kunt oet 't Ingelsj. Durch de geliekenis mit 't gelieknamige deer kreeg 't besjturingsapparaat d'r naam mouse. Muus guuef 't mit en oane droad. Laptops hant döks e touchpad, oeëdurch de moes feitelig neet mieë nuuedig is.
I d'r volksmónk sjprik me óch döks uuever de moes wen me 't uuever d'r moescursur hat, 't tupisje pielke wat me óp 't sjerm zuut.
Boussières-sur-Sambre
Boussières-sur-Sambre is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59330.
De gemeinte is 3,28 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 521 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 159 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Trysil
thumb|De ligking van Trysil in de pervincie Hedmark. Trysil is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Hedmark in Nórwaeg. De gemeinte had 6.845 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 3.015,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 2,3. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0428.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Toon Kortooms
Antonius Johannes Kortooms (Deurne, 23 fibberwarie 1916 - Bloemendaal, 5 fibberwarie 1999) waas ènne Nederlandse óngerwiezer en sjriever van circa dertig romans, verhaolebundels en kènjerbeuk.
Biografie
Kortooms woort gebaore in Deurne es ‘t zevende kèndj in ein gezin van vjeirtjein kènjer, zeve jónges en zeve maedjes, en dat door de ómgaeving 'Circus Kortooms' woort geneump. Zien vader beheerde ein turfsjtruijselfebriek en ein veenderie. Op de gróndjsjoal bleek zien sjrieftalent toen hae jedere opsjtèlwèdsjtried wón. Kortooms doorleep de middelbare sjoal op ’t Thomaskolleesj in Venlo en daonao de kweeksjoal, ouch in Venlo, wo hae in 1939 zien hoofakte behaolde. Vanaaf 1939 tot de Twieëde Waereldaorlog waas hae óngerwiezer aan de St. Jozefsjoal in Helmond. In dae tied lieërde hae Anton Coolen kènne dae hae zaog es zien groat veurbeeld en wovan hae väöl tips kreeg. Toen hae op de kweeksjoal zaot sjtuurde hae ein eige verhaol nao Coolen. Hae hwäörde hie niks van tot hae eine breef kreeg van de KRO met de vraog of hae dat verhaol wou kóme veurlaeze op de radio. Pas toen bleek dat Coolen ’t verhaol haw doorgesjtuurd.
Nao de aorlog wirkde hae ach jaor es journalis bie ‘t 'Dagblad Oost-Brabant'. Vanaaf 1953 waas hae riddektäör bie diverse waekblaaj, óngerangere bie de 'Panorama'. In 1946 trouwde Toon Kortooms mèt Mijkje (Mie) Arts. Ze krege twieë kènjer: Rosemarie en Ingrid. In 1954 verhoesde Kortooms mèt zien gezin nao Bloemendaal. Toon Kortooms woort in Limburg geridderd mèt de Orde van de Gulden Humor en in Brabant woort hae beneump tot 'knoergoeie Brabander'. Hae woort in 1985 ouch beneump tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau.
Van zien book Beekman en Beekman woorte volges zien oetgaeverie Gottmer mieër dan tweeë miljoen exemplare verkoch. Dat maak dit book tot de bès verkochte roman van Nederland oats. Help! De dokter verzuipt... sjtóng mede dankzij de verfilming van dat book óngerhauf jaor lang es nummer ein op de lies van bestsellers. Kortooms' romans sjpeelden zich veural aaf in de Brabantse Peel en zint dèks gebaseerd op eige ervaringe. Beuk van Toon Kortooms zint ónger mieë vertaald in ‘t Frans, Duutsj, Portugees en ‘t Tsjechies. Op zien 75e verjaordig, in 1991, woort in zien gebaorteplaats Deurne veur de Openbare Bibliotheek aan de Harmoniesjtraot ein bronze buste van Kortooms ónthuld, vervaardigd door Jos Reniers mèt ‘t opsjrif: Toon Kortooms schrijver - In zijn boeken is de Peel vereeuwigd.
Kortooms euverleej op 82-jaorige laeftied in zien woonplaats Bloemendaal. Hae woort op vriedig 5 fibberwarie 1999 euvereinkómstig ziene lètste wil begrave op de begraafplaats van Griendsveen, in de Peel, wo zien ouwersjhoes stónd. Ouch ziene broor Walter lik hie begrave.
17 miert
17 miert is de 76en daag vaan e gewoen jaor en de 77en daag vaan e sjrikkeljaor. Op de Roems-Kathelieke heilegekalender is dit d'n heilegedaag vaan Sint-Patricius; veural in Ierland weurt dit geveerd (Saint Patrick's Day, Lá Fhéile Pádraig).
Reet
Reet kan 1 toet 3 maeter hoeag waere. De stengel steitj stief rechop en 't 1 toet 3 centimaeter breid blaad mit spits toeloupendjen toep is griesgruuen. Oppe grens vanne blaadsjei enne blaadsjief zitj e tungske (ligula) in 'n krans van häörkes.
De plantj bleutj van juli toet oktoeaber mit 'n 15 toet 40 centimaeter lang, stark vertakdje, puperkluuerige of broenechtige pluum, die rechop steitj of later anen toep kan gaon euverhange. De äörkes zeen toet 1,5 centimaeter lank, bevatte twieë toet zes bleumkes en zeen zieër häörig. De vröch is 'n kaorevröch.
De plantj greutj in 't water of ane waterkantj op nate, zeute gróndj of nate brakgróndj, meh kump ouch veur langs spaorwaeg en in akkerrenj of es te bestrieje ónkroed op boewlandj. Nao de druueglègking vanne IJsselmeerpolders woort ieës reet ingezejdj det nao e paar jaor de gróndj gesjik haet gemaak veure landjboew.
Doead reet kan zich ophuipen en later toet reetveen waere. Dit mechanisme wuuerdj in kleimoerasse taengegegange wen de moor druueg vèltj. 't Organisch matterjaal brèk dan hieël snel aaf.
Toepassinge
Wen raat jaorliks gemejdj wuuerdj kan e deil nao sortering es daakbedèkking of veur 't make van reetmatten en reetsjerme gebroek waere. Euverjäörig reet is hie minder gesjik veur. Kalenberger reet wuuerdj ónger angere gebroek es bedèkking oppe kap en houteren achkantj van meules. 't Is dón reet mit 'ne spitsen toep en daodoor hieël gesjik veur steil vlakke.
Reet wuuerdj gebroek bie bepaoldje meziekinstrumenter, wie de hobo, klarinet, fagot en saxofoon (de reetblaozers). Door euver e klei stökske reet te blaoze zörg me d'rveur det 't reet geitj trille, wodoor geluid óntsteitj. De plantj wovan 't reet gesneje wuuerdj is echter 't bamboe-echtig Spaans reet Arundo donax (pielreet).
Wen veróntreinig water door e reetlandj geleidj wuuerdj den wuuerdj 't gezuverdj. Dit neump me 'ne helofytefilter. 't Guuef zwumbajer die inplaats versjillige mechanische en chemische middele water zuveren in e reetveldj. Ouch kan me bie verkieërspleine dökker zeen det 't e reetveldj guuef. 't Gemejdje reet is waal veróntreinig, mer 't water is meistes dusdanig gezuverdj det 't op 't oppervlakdjewater geloos kan waere.
Verzeiping
Verzeiping is 'n biezunjer vorm van hydrolyse. Hydrolyse is 'n chemische reactie wobie 'nen ester in twieë molecule wuuertj gesplits mit behölp van water. Daobie óntsteitj 'n alcohol en e vètzoer. De reactie hètj verzeiping ómdet dees reactie plaatsvindj bieje productie van zeip oet vèt mit behölp van 'n loogoplossing.
Bouvignies
Bouvignies is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59870.
De gemeinte is 8,7 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 1 532 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 176 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Verzeiping
verangertj →
Bray-Dunes
De gemeinte is 8,57 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 4 495 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 525 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Verzeiping
'n Anger verzeipingsreactie is die wobie oet e vètzoer en loog ónger toeveuging van wurmdje zeip en water óntstaon.
Anton Pavlovitsj Tsjechov
thumb|Anton Pavlovitsj Tsjechov Antón Pávlovic Chékhov (Rössisch: Анто́н Па́влович Че́хов) (Taganrog, Rösland 29 jannewarie 1860 bis Badenweiler, Baden-Württemberg, Duutsland 15 juli 1904) waor 'ne Rössische sjriever.
Jäög
Chékhov zaoch 't leech in Taganrog, 'n zuieleke stad in de Rössische Kaukasus, es daarde zoon vaan 'nen aptieker. In 1876 vlugkde ziene vaojer veur sjuldeiser nao Moskou. Anton bleef evels achter in Taganrog um ziech veerdeg te make veur 't gymnasium aldao. Drei jaor later, in 1879, voogde de jong Chékhov ziech bij zien femilie in Moskou en begos aan zien studie middecijn. Vaanaof deen tied begos heer ouch korte, komische verhaole te sjrieve, deils um bij te verdene neve zien studie. Geleilek greuide zie succès: in 1880 woorte nege vaan zien verhaole gepublicierd, in 1881 elf, in 1882 daarteg en in 1883 mie es hoonderd. In 1884 waor heer veerdeg mèt studiere en begos heer mèt zienen eige praktiek es arts. Tiejes wèrk es arts kaom heer in kontak mèt allerlei krengdes en d'n doed. 't Verriekte zien kennes veur minselek psyche en 't woort zien belaangriekste inspiratiebrón veur zien later wèrk. In 1886 sloot heer ziene praktiek um ziech gaans en al te gaon wije aon 't sjrieve, oondertösse mèt literair ambities.
Literair carrière
In 1890 begos Chékhov mèt reize nao 't verbenningseilaand Sachalin, boe 't 'n straofkelonie goof. Wat häöm nao Sachalin brach is allewijl nog ummertouw duuster. "Iech wèl e jaor of aanderhaaf wegstrepe oet mie leve," sjreef heer in zienen aofsjeidsbreeg veurtot 'r vertrok. In 1891 reisde heer door Europa en zètte vervolges 'n hölpverleinengsactie op pu veur boere um de hoongersnoed tege te gaon. In 1892 koch heer 't klein laandgood Melichovo bij Lospasnja, vèstegde ziech dao mèt zien awwers en mèlde ziech es arts aon bij de bestrijing vaan 'n choleraïppedemie in de umgeving. Chékhov kempde al seer 't inde vaan 1889 mèt serieus krengdes, zoewie 't spuje vaan blood. In 1897, tiejes 'n periood boe-in heer hendeg succèsvol waor es teneelsjriever, woort de diagnose tuberculose vasgestèld. Vaanweeg 't klemaot koch heer e laandgood bij Jalta oppe Krim in 1898, boe heer nog mierder jaor in hoeg tèmpo doorwèrkde. Heer oontmotte dao oonder aandere Leo Tolstoj en Maxim Gorki. Tsjechov trojde in 1901 mèt de succèsvol Rössisch actrice Olga Knipper, dat ierder ouch al in zien eig stök aktäörde (zoewie Noonk Vanja en de Drei Zöster). In 1903 góng ziene gezoondheijtoustánd nog heller achteroet. Tiejes zien lètste levesjaor sjreef heer nog meh weinig, allein de Keersjgaar wis heer nog te finere. In 1904 vertrok heer nao 't Duutse käöroerd in Badenweiler boe heer hiemelde aon de gevólge vaan gevorderd tuberculose. 'n Week later arrevierde 't stoffelek euversjot in Moskou. Bij aonkoms constatierde de doezende rojende op de statie tot zie liechaom verveurd woort in 'n goojerewage boe-op gesjreve stoond: Veerse Mossele. Gorki waor giefteg. In zien Rappeleringe sjreef heer: De vojlgreune vlek vaan dee wage kom miech veur wie 'n groete grijnslach vaan de völgariteit. Tot euvermaot vaan ramp volgde e gedeilte vaan de rojende vaanoet 't perron p'r oongelök de begreffenesstoet vaan de zjeneraol Keller, weens liechaom mèt dezelfde trein op de statie waor gearrevier. Alles góng fout. 'n Tafereel dat geklajd kos zien oet e verhaol vaan Checkhov zelf. Checkhóv ligk begrave neve ziene vaojer op de bij 't Novodevitsji-kloester behurende Novodevitsji-begraofplaots.
Ana Lúcia Torre
Ana Lúcia Torre Rodrigues (São Paulo, 21 april 1945) ies 'n Braziliaanse actrice.
Zeip
Zeip is e produk det döks veur dinger zuver te make wuuertj gebroek. 't Óntsteitj dore verzeiping van e vèt mit loog. Ouch is 't meugelik óm zeip van e vètzoer mit loog te make. 't Produk wuuertj in combinatie mit water gebroek es sjoeanmaakmiddel. WC-zeip van normaal, alledaagse kwaliteit wuuertj meistes gemaak van rinjsvèt, oliefaolje, palmaolje, palmpitaolje of kokosaolje. Veure exclusiever saorten aan zeip wuuertj sómtieds gebroek gemaak van exotische aoljen en vètte.
Behalve zeip bevatte zeiptabletten inne meiste gevallen ouch hölpstoffe wie plantjaerdige of synthetische gäörstoffen en kluuerstoffe.
Eigesjappe
Zeip kan vas of vleujbaar zeen en is 'n oppervlakdje-actieve stof: 'n stof die de oppervlakdjespanning van 'n vleujstof kan verlieëge. Dees eigesjap wuuertj gebroek veur 't water enne zeip gemekkeliker inne textiel te laote dringen en zörg d'rveur det zeip gemekkelik sjoem vörmp.
Chemisch gezeen is zeip 't zaat vanne vètzoere woroet 't óntsteitj. Bie väöl plantjaerdige vètzoeren is de lingdje vanne koolstofkèttinge vrie groeat (14-26 koolstofatome). De vètzoerres is dös e lank molecuul mit 'ne polaire, ionogene kop en 'nen apolaire stert. E dergelik amfifiel molecuul haet 'n biezunjer eigesjap: 't kan zörge det water en aolje e homogeen mingsel vörme. In e mingsel van water en aolje zörg zeip det klein drupelkes aolje blieve zweven in 't water, doordet de apolaire stert van 't molecuul in 't vètdrupelke binnedringk enne polaire kop in kóntak blief mit 't water. Zoea aoljedrupelke det ómgaeve door zeip in water zweef wuuertj 'ne micel geneump. Zoea wuuertj 't voel gemekkelik oete textiel of de huud gehaoldj.
Zeip brèk daotaenge ouch de netuurlike, vèttige besjermlaog vanne huud aaf. Dees vètlaog wuuertj waal weer aangevöldj dore talgklere, mer inne tössetied is de huud minder besjurmp taengen invlood van boetenaaf. De huud is nao de zuvering tiedelik geveuliger veur irriterendje stoffen en veultj druueg aan.
Netuurlike zeip haet de óngewunsjdje eigesjap det 't naerslaag vörmp in combinatie mit calciumione. Daodoor wuuertj de zuverendje wirking van zeip ernstig verminderdj wen 't gebroek wuuertj in combinatie mit hel water. 't Veurdeil van natriumdodecylsulfaat is det 't geine naerslaag vörmp in combinatie mit calciumione, wodoor sjoeanmaakmiddelen op basis van natriumdodecylsulfaat ouch bie hel water häör zuverendje wirking behaje. Netuurlike zeip wuuertj taengewuuerdig allein nag gebroek veure traditioneel blokke wc-zeip.
Historie vaan Griekeland
De historie vaan Griekeland hilt ziech bezeg mèt de gaanse historie vaan de Europese gebeije die allewijl in 't gebeed ligke vaan de Hellenistische Rippebliek (de officiële Limbörgstaolege benaoming vaan 't land). Ouch mot dudelek zien tot me ziech hei neet bezeg hilt mèt de historie vaan 't Grieks volk, dat zich 'ne langen tied verspreide euver Griekeland, Noord-Macedonië, Törkije, Rösland en Oekraïne en allewijl veural leef in Griekeland, Cyprus en es minderheid in Beiere.
Prehistorie
De Brónstied is de ierste periode boe me spore vaan besjaoving kin vinde in Griekeland. De Brónse Tied begint in Griekeland in 2.800 veur Christus en indeg al roond 1.200 v.C. Me maak neet allein hoezer veur oonderdaak, mer 't gief ouch al tempels, allewel die nog hendig einvawweg zien in dees tied. 't Gief de mieste Griekse tempels oet de Brónstied op Kreta. De besjaoving op Kreta is veur us daan ouch de mies bekèndste besjaoving vaan de Griekse brónstied. Me neump dit de Minoïsche besjaoving. D'r kump in 1.200 v.C. 'n ind aon de Brónstied en de historie vaan Griekeland maak plaots veur de Duuster Tiej. Dit kump door de bezètting vaan mierdere volker wie de Doriërs en Mycene. Zie hadde neet väöl mèt de Griekse kuns, religie en culture en veural gefocus op mach. D'r is daan ouch hendig wieneg te vinde euver dees tied, umtot d'r simpelweeg gein gebouwe en tekste euver zien oet de Duuster Tiej.
Klassieken Tied
De Klassieken Tied vaan Griekeland is, zjus wie de Griekelender prehistorie, te verdeile in de Atheense tiej (vaan 776 v. Chr. tot 323 v. Chr.) en d'n Hellinistichen tied (vaan 323 v. Chr. tot 146 v. Chr.). In de Atheense tiej steit de allewijle hoofstad van Griekeland centraol: Athene. Dees stad stoond bekind um häör democratie en had daomèt naom in 't gaans Mediterraons gebeed. Door de vrijheid en relatief väöl vreij in de res vaan de Mediterraone, gief 't daodoor 'n opbleui vaan filosofie en weitesjap en de intreije vaan ethiek. In alledrei de terreine zien de Atheners die de meiste invlooi oetoefene, veural mèt de touwkoms vaan Europa in gedechte, Sokrates, Plato en Aristoteles. De Atheense tiej indege wienie Alexander de Groete aon de mach kump in gaan Zuidoos-Europa en daomèt ouch in Griekeland. Heer maak 'n ind aon de Atheense democratie. D'n Hellinistischen tied, of simpelweeg 't Hellinisme, begint wienie Alexander de Groete hiemelt. De Grieke begoste noe veur 't iers 'n samehuregheid te kriege. Die goof 't nog neet in de Atheense tiej, wienie d'r ummertouw spanninge waore tösse Athene en Sparta. Bij 't Hellinisme oontstoond d'r zelfs in soert vaan nationalisme, get dat v'r normaal gesproke pas urges in de 18e iew tege komme in de Historie vaan Europa. De benaoming Griekeland veur dit land gief op 't Grieks Ellada of, historisch gezeen en nog ummertouw toeristisch geriech, Hellas heet ziene naom daan ouch te daanke aon 't Hellinisme, dat op 't Grieks bekènd steit es Elliniki, dat op zien beurt lètterlek Griekisme beteikent. Toch blijf Athene hendeg dudelek de staotus vaan hoofstad höbbe in 't land, al is dit vaanweeg polletieke en economische reijes en neet umtot Athene dit officieel zaw motte zien gewees. In d'n Hellinistischen tied maak Griekeland obbenuits 'n groete bleuj mèt. Allewel de democratie noe gaans vaan de kaart is, gief 't op 't gebeed vaan mach 'n groet greuj. D'n Hellinistischen tied kump tot e ind in 146 v. Chr., 't jaor tot Griekeland weurt vereuverd door Roeme. D'r staon drei dinger centraol in de Klassieken Tied, dinger die vaan spraoke zien in zoewel de Atheense wie Hellinistische tiej:
Roemeinse bezètting
Vaan 146 v. Chr. tot 395 nao Christus, 541 jaor laank, waor Griekeland 'n pervincie die veel oonder 't Roemeins Riek. De ierste zèsteg jaor góng dat good, daonao kaom de keuning vaan Klein-Azië nao 't land touw en vermoordde dao doezende Roemeine. Heer woort opgevaange wie'nen held. 't Klein-Aziatisch Griekeland heet nog gein veer jaor stand gehawwe. Heinao woort Griekeland 'n oonderdeil vaan de Roemeinse pervincie Macedonië. Laankzaom oontwikkelde ziech e nuij centrum in Zuidoos-Europa. Naomelek Constantinopel, 't allewijl Istanbul. Laankzaom raakde Athene ummertouw mie zien bekèndegheid kwiet. Wie 395 't Roemeins Riek woort opgesplits in e Wes-Roemeins Riek en e Oes-Roemeins Riek ('t Byzantijns Riek) waor Athene gaans in verval geraak. Oondertösse waor de lètste ech klassieke periode, die vaan de Romeinse bezètting, tot e ind. Griekeland kaom terech in de Middeliewer. Al waor de sfeer in de Middeliewe vaan Zuidoos-Europa neet zoe hel, duuster en, volges sommege, primmitief es wie de Middeliewe dat wel waor in Wes-, Zuid- en Oes-Europa.
Middeliewer
De Griekelender Middeliewer kenmèrke ziech mèt de Oesterse bezèttinge. De Griekse Middeliewer kinne weure opgedeild in twie periodes: Griekeland es pervincie in 't Byzantijns Riek en later Griekeland es Törkse bezitting. Eigelek zien beij periodes Törkse bezittinge, umtot 't Byzantijns Riek eigelek Törks waor. Me kin dat vergelieke mèt de stèlling tot 't Roemeins Riek Italiaons is. Griekeland kaom hendeg in verval in dees ierste periode. 't Goof väöl invalle vaan boete aof. Evels heet dees tied ein belangriek kenmèrk dat invlood zaw blieve höbbe tot mèt 't allewijl Griekeland. Wie 't Byzantijns Riek veur good niks mie te make wèlde höbbe mèt Wes-Europa, besloot 't hun christendom los te koppele vaan de Katholieke kèrk vaan Roeme. Heidoor oontstoond de Griekse orthodoxie. Later woort Griekeland vereuverd door de Wes-Europese kruustochlui. Heidoor verloor Griekeland zien compleetheid. 't Bestoond noe oet mierdere dwergstäötjes. Dit maakde Griekeland e nog minder aontrèkkelek laand. 't Bleef evels mer zèsteg jaor bestaon, daonao kaom, in 1440, kaomde de Byzantijne weer aon de mach.
In 1453 vereuverde de Törke Istanboel en dat zaw veur altijd zoe blieve. Heidoor waore de Törke automatische de baas euver 't Byzantijns Riek, dat vaanaof noe 't Törks Riek ging hete. Anatolië (allewijl Aziatisch Törkije) koste ze gemekelek behawwe. Ze krege steun vaan aongrezende Oesterse lui wie de Arabiere en de Perze. Ouch gief Anatolië gein extreme natuur boe 't bezètte volk zien veurdeil oet kos haole. In de Balkan ging 't ze evels meuileker aof. Ze kraoge gein steun vaan de Europeane, die de Törke zaoge es gevierleke Mohammedaone. Ouch de natuur heelt de Törke tege. De Balkanlui wiste hun weeg door de väöl, hoeg berg. De Törke waore dit soert natuur niet geweend. Oetindelek daorde 't oongeveer 'n iew totdat Griekeland gaans waor vereuverd. Veural de Italiane op Kerkyra hele hendeg laank vol. Zoen zèsteg jaor.
Pas in 1827 kaomde de Grieke in opstaand. De Törke reagierde hendeg fel. Ze moorde väöl Grieke aof. De Ingelse, Fraanse en Pruusje reagierde woedend. 't Waor de tied tot de Aw Grieke väöl woorte bewoonderd door de Europeane, boedoor ze dit es 't woere zoge es 'n aonval op ziechzelf. De Egyptenere beslote te vechte aon Törkse kant. Oetindelek verlore de Törke en 't Törks Riek veel. Törkije had noe allein nog maar Anatolië en e klein westelek stökske Balkan euver. Dit mochte ze hawwe zoe tot ze neet Wes-Istanboel hoofde in te levere. Griekeland waor noe indelek weer 'n oonaofhaankelek laand. Vaanaof 1830 begos veur de Grieke de Vreugmoderne Tied pas; väöl later es de mieste Europeane. Ze keke trök op dees tied es de zoegenaomd Nuij Duuster Tiej. Dat waor 'n reactie op de eigelek Duuster Tiej, die ziech aofspeulde veur de Aajdheid. 't Waor ouch 'n teike tot de Grieke ziech weer begoste bezeg te hawwe mèt de Aajd-Grieksen Tied.
Vreugmodern Tiej
De Vreugmodern Tiej begoste laat in Griekeland, umtot de Middeliewer hei zoe laat waore aofgelaope. Ouch indegde 't gaans laat, naomelek pas in 1914, wie de Tied vaan de Wereldoorloge begoste. Dit kaom umtot Griekeland noets heet mèt gedaon mèt belaangrieke periodes veur de Europeane, wie de oontdekkingsreize nao Noord- en Zuid-Amerika, de kolonisatie vaan Afrika en Azië, opbleuj vaan de democratie en de Industriële Rivvelutie. Me kin ziech daan ouch aofvraoge of hei spraoke is gewees vaan Vreugmodern Tiej. Evels karakteriseert 't nationalisme en de einheid wel dees periode, zjus wie dees dinger dat ouch doen veur de Vreugmodern Tiej. De Vreugmodern Tiej vaan Griekeland, die ziech aofspeulde vaan 1830 tot 1914 stoonde bekènd es 'nen tied vaan keuninge. De veuraovend heivaan begos mèt de Griekse Oonaofhenklekheidsoorlog in 1821 en häör rizzeltaat in 1832 es oonaofhenkelek keuninkriek, los vaan 't Ottomaons Riek. Mierdere kiere is d'r geperbeerd 'n rippebliek te starte. Soms lökde dat veur eve, miestal kaom d'r niks vaan in. De monarchie waor hendeg stèrk en dat zaw weer obbenuits zoe zien nao de Tied vaan Wereldoorloge tot aon midde Jaore 70. 't Goof veer keuninge en twie mislukde staotsgrepe vaan 't volk.
Tied vaan Wereldoorloge
De Modern Tiej zien in 't algemein, ouch boete Griekeland te verdeile in d'n Tied vaan Wereldoorloge en d'n Tied vaan Media. Zjus wie in de res vaan Europa begint d'n Tied vaan Wereldoorloge in Griekeland oongeveer in 1900. Hendeg exak is dat evels 1914, umtot daan simpelweeg de Ierste Wereldoorlog begint.
Ierste Wereldoorlog
't Grieks aondeil in dees oorlog begos eigelek pas in 1915, mer waor al geveulsmaoteg vaanaof 't begin bezeg. Griekeland späölde hei veural 'ne rol in de Balkanstrijd vaan de Ierste Wereldoorlog. Oesteriek-Hongarije, dat in dees tied nog ein laand vörmde, waor de Ierste Wereldoorlog begos tege Servië. 't Perbeerde drei kier dit laand te bezitte, evels mislökde dat edere kier. In 1915 slote Törkije en Bölgarije ziech aon bij de Centraole. Dit "team" stoond achter de besluite vaan de Oesteriekers, Hongere en Pruusje. Heidoor kaom Servië oetindelek es nog in Duits-Oesteriekse han. Bölgarije mog Macedonië höbbe, umtot ze dit al de gaanse historie wilde. Volges de Bölgare zien de Macedoniërs eigelek Bölgare, dat historisch in prinsiep ouch zoe is, mer voonde daorum daan ouch tot ze rech hadde op dat laand. Evels waor dit neet genog veur Bölgarije. Ze wilde 't laand höbbe dat gaans historisch Macedonië besloog. Dat goof dus ouch de noordeleke regio's vaan Griekeland: Wes-Macedonië, Centraol-Macedonië, Oos-Macedonië en Thracië. De Serve kaomde in 1918 in actie en verklaorde ziech obbenuits oonaofhaankelek. Ze hadde gein ruizie mèt Bölgarije, mer zoge dit wel es 'ne poetentiële vijand. Wie de Grieke um hulp vroge bij de Serve, zoge ze dit es perfek excuus en vele dös Bölgarije, oondertösse al hendeg verzwaak, aon in naom vaan 't verdedege vaan de Griekse vrun, boe veer zoe'n sjoen band mèt höbbe. Dit kleenk evels veur väöl historici vreemp. Servië en Griekeland höbbe mekaar emper gesteund of zelfs bevochte in de Europese historie. Oetindelek woort Griekeland weer in zien gaansheid trök gegeve vaan de Serve. 't Goof ziech vaan te veure wel 'n hel slaagveld in Grieks-Macedonië. De Serve mochte tot 't ind vaan de oorlog es daank de mach kriege in de belaangrieke Griekse handelsstad Thessaloniki. Dit zörgde veur väöl welveerd in Servië, umtot ze väöl cent verdeende in de handel dao. Alles te zuie vaan Grieks-Macedonië heet eigelek weineg las gehad vaan de oorlog. Behaave Attika mesjiens. Umtot Athene door 't pak mèt Servië tot 1918 gein vus mie kreeg verhandeld. In 't begin wilde de Serve neet ins weg gaon, wie de oorlog bekans tot zie ind waor. De Britte höbbe d'r veur gezörg tot de Grieke oetindelek es nog Thessaloniki trök krege.