cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Boudouard-aevewich
Bronne
De Duitse en Ingelse Wikipedia zeen es bron veur dit artikel gebroektj.
Aajdfries
Corpus
De ech lang tekste beginne in d'n daartienden iew, en weure in de twie iewe daonao talrieker. De volgende handsjrifte zien bekind.
Dialekte
't Aajdfries had al diverse dialekte. Sommege vaan de huiege versjèlle tösse de Friese taole kinne dao-oet weure verklaord; dat nump evels neet eweg tot de middeliewse Frieze ziech, aanders es die vaan noe, good kóste verstoon.
't Fries vaan Holland en (oersprunkelek) Zieland. Hei zien allein persoens- en plaotsnaome in bekind. Oet 't later Fries vaan Noord-Holland, wat tot 1700 bleef bestoon (zuug Wes-Fries (historisch)), zien wel e paar bronne bekind. Hei-oet vèlt op te make tot de taol vaan dit gebeed al wezelek aanders waor es 't Fries tösse Vlie en Lauwers.
De taol vaan 't huieg Friesland. Kinmerkde ziech toen, wie noe, oonder mie door de wäörd sa en ta veur 'zoe' en 'touw', boe aander soorte Fries so en to hadde.
In 't huieg Groninge dus, um perceis te zien de Groningse Ummelen (d.w.z. neet de stad Groninge). De bronne zien talriek, meh naotot dit gebeed zien zelfstendegheid verloor, storf dit Fries snel oet. Wel zouw me 't Schiermonnikoogs hei nog touw kinne rekene; in dat geval is 't dus nog neet oetgestorve.
Bestoont oet twie dialekte. Aon d'n eine kant 't Eemsfries; dit waor aon allebei de kante vaan de revier oongeveer geliek (m.a.w. in Groninge en Oos-Friesland woort dus oongeveer 'tzelfde dialek gepraot). Oostelek daovaan kós me 't Wezerfries. Sinds jaor en daag woort dat ouch gesproke in 't Land Würsten, wat oostelek vaan de Wezer ligk. De dialekte in dit gebeed zien tejjer es 't Fries in de Ummelen. 't Eemsfries bleef tot in de zeventienden iew in gebruuk, 't Wezerfries hèlt 't tot deep in d'n achtienden iew oet. Op Wangerooge blijf 'ne naozaot van 't Wezerfries tot in 1950 in gebruuk, dewijl 't Eemsfries in 't Saterland zelfs tot in dezen tied blijf leve.
Vreug- en laat-Aajdfries
Wie awwerwèts 't Aajdfries ouch is, 't heet in de paar iewe tot 't op sjrif bleujde wel ziechbaar veraanderinge oondergaange. Zoe verdwijnt de th- en gief 't al teikene tot de oonbeklemtoende vocaole verzwake. Me moot ziech wel bekinke tot dees veraanderinge neet opgoon veur alle soorte Fries: zoewel de th es de oonbetoende vocaole bestoonte nog in 't twintegsten-iews Wangeroogs.
Vergeliek me 't Fries vaan 1300 mèt dat vaan 1450 en dat vaan noe:
Wie me kin zien, höbbe neet alle veranderinge ziech doorgezat.
Grammatica
Ouch de grammatica vaan 't Aajdfries is awwerwèts, zij 't ouch neet euverdreve. Wie aander laat-middeliewse taole heet 't Aajdfries veer naomvalle (neet vijf wie oonder mie Aajdingels en Aajdhoegduits nog). 't Woord dei 'daag' weurt beveurbeeld wie volg verboge:
Stäölke
De volgende teks kump oet 't Fivelgoër Handsjrif (zuug bove).
Bratislava
thumb|right|350px thumb|right|350px|Zich óp Bratislava. Bratislava is de hoofstad van Slowakije en is mit zien 450 000 ouch drèk de grootste sjtad van det landj. De populasie van 't algeheel metropool gebied is rondj de 600,000 miense. Bratislava lègk in 't zuid-weste van Slowakije, aan beide oevere van de Donau en is de innige nationale hoofsjtad ter waereld dae grèns aan twee lenjer, namelik Oosteriek en Hongarije.
Bratislava is 't politieke, culturele and ekonomische centrum van Slowakije. De sjtad bevat de zetel van de Slowaakse president, 't parlement en gouvernement. Wiejer zeen d'r in de sjtad versjiedene universiteite, musea, theaters, gallerieje en anger belangrieke ekonomische, cultureel en educationeel instituties. Väöl grote bedriever en finansiële instituties van Slowakije zeen in Bratislava gevestigd.
De sjtads gesjiedenis is sterk beïnvloed door anger volkere, es Oosteriekers, Tsjeche, Duitsers, Hongare, Jode, maar ouch natuurlik door Slowake zelf. De stad, Pressburg tot 1919, woor 'n belangriek ekonomisch en administratief centrum van 't keuninkriek van Hongarije en later ouch vanne Habsburgse Monarchie. Bratislava woor de plaats vanne Slowaakse nationale bewaeginge in de 19e eew en ouch woonplaats van väöle historische slowaakse figure wo onger Milan Rastislav Štefánik en Alexander Dubček.
Name
Op 27 maart 1919, waerde Bratislava de officiële naam, maar de aafkoms van deze naam is ónbekindj. 'ne Variant op Bratislava waerde gerekonstrueerd door Pavel Jozef Šafárik in de dertiger jaore van de 19e eew. Van aaj name leide hae aaf det ze van de Boheme hèrser Bretislav I aafkwome. 'n Inscriptie van Braslava of Preslava woor gevonje in 'ne aje muntj gedrökd door Keuning Stefanus I van Hongarije. Deze muntj dateerde van 1038. De naam waerde veur de irste keer gebroek door lede van de Slowaakse bewaeging in de veertiger jaore van de 19e eew.
Name valle op in de historie van Bratislava, name es 't Latiense Posonium (kömp veur 't irs veur in de 13e eew), 't Griekse Istropolis (1465), 't Duitse Pressburg of Preßburg (15e eew), 't Slowaakse Prešporok, en 't Hongaarse Pozsony (19e eew, wörd nog stèds gebroek in Hongarije).
Veur 1919 gebroekte Ingelse sjrievers de Duitse naam, meistal gespeld es Pressburg of Presburg. Pressburg is standard spelling gewaore in Duitslandj nao de Duitse spelling herzening in 1996.
Bronne
Ingelse Wikipedia
Meson
E meson is e subatomair deilke det besteit oet 'ne quark en 'nen antiquark. Tót de mesone behuère ónger anger 't pion (π-meson) en 't kaön (K-meson). Ómdet mesone zint opgeboedj oet quarks behuère ze juus wie de baryone tót de femielje van de hadrone. Mesone höbbe 'ne ganstalige spin en valle daoveur ónger de bosone, in taengestèlling tót de baryone die 'nen halftalige spin höbbe en ónger de fermione valle.
Mesone zint deilkes die zwaorder zint es 'n elektron, meh lichter es e proton. Ze kómme veur in kosmische straoling.
Vivier-au-Court
Vivier-au-Court ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 2.918 luuj op 'n oppervlaak van 9,34 veerkante kilometer en daomèt goof 't 312,4 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -0,76% de jaor.
Aneby
Demografische óntwikkeling
6,26% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Hub Dohmen (Limburgstalige dichter)
Hubertus Wilhelmus Josephus Dohmen (Limburgs: Doame), geboare op Heëlebaan, woar va 1957 bis ziene doeëd i 1979 sikkertaris-penningmeester va d'r Limburgse dialekverein Veldeke. I de fieftiger en sestiger joare publiceerde heë ruum hóngerd artikele uëver de gesjiechte en ouw volksgebroeke va Zuud-Limburg.
Sjtöälke
Ónger 't pseudoniem Hubert van Caumer sjreef heë i de joare 70 óch regelmieësig gedichte in 't tiedsjrif va d'r dialekverein Veldeke. Zieng gedichte woare deks melancholisj, wie good te zieë is a zie gedich Wat woar en neet mieë is.
De daag sjpówwe zich vuurbij wie auto's op 'n autobaan. Van vreugjoar noa zoeëmer, van herfs noa wingkter.
't Leëve geet wier, mit of zónger ós. Ouwer en messjie wieëzer gewoeëde dinkt me, ooch dek mit ironie an wat woar en neet mieë is.
Leëve en doeëd, ze ligke zoeë kót neëve ee es twieë geleefde i ge bed.
Anger wirk
Doaneëve wirkde heë joarelank an inne Heëlesje dictionnair, meh durch ziene onverwachse doeëd is dat book d'r noeëts gekómme. Wöad oet zieng lieste zint geïntegreerd in 't Heëlesj Woadbook, dat i 2000 durch Veldeke Heële oetgegeëve is. Noeëts oetgegeëve is ing lies mit 438 Heëlesje oetdrukkinge, getiteld Alles geet vuurbij.
Dohmen houw i Heële i de joare 70 óch ing bekinde kunsgalerie woeë kunsteneers va binne en va boete Limburg wie d'r Jef Diederen, Ger Lataster, Aad de Haas, Lucebert, Sjef Hutschemakers, Harry Koolen, Lei Molin en Rob Brouwers exposeerde.
U-umlaut in 't Germaans
U-umlaut of u-mutaasje is in 't Germaans e metafonisch umlautspercès det zich veurnamelik manifesteertj in 't Wèsaadnórs en 't modern Ieslandjs.
Lit op! De term u-umlaut wuuertj ouch waal gebroek veure Aadingelse trögkumlaut.
Aadnórs
Aadnórs /œ/ is óntstangen oet /a/ door geliektiejen u-umlaut en i-umlaut. 't Kump veur in wäörd wie gøra (gjǫra, geyra), oet Oergemaans *garwijaną, en veurnamelik in wirkwäörd mit 'ne velaire mitklinker veur 'ne suffix, wie in søkkva < *sankwijaną.
Sómmige van dees vörm mit u-umlaut zeen doorgedrónge toet in 't Zweeds, wie hugga vanoet hǫggva, mer u-umlaut kump nag 't bèste nao veur in 't Ieslandjs.
Ieslandjs
U-umlaut kump veur wen 'n a inne stam verangertj in 'n ö, vanwaengen 'n u inne volgendje littergreep. Dees klankverangering haet alein invlood op a en neet op á of au. Inkel veurbiljer. Es 'n littergreep tösse de ieëste a enne u steitj den kump gein u-umlaut veur.
U-umlaut mót me neet verwarre mit braeking, al liekene ze zich väöl.
Bemirk det es twieë kieër 'n a veuraafgeit ane u, de ieëste a 'n ö wuuertj enne twieëdje 'n u. E veurbild:
Oetzunjeringe hie-op zeen versjillige lieënwäörd, wie banani—banaan ⇒ banönum (datief mieëvaad) en Arabi—Arabiër ⇒ Aröbum (ouch datief mieëvaad).
Historisch gezeen goof 't nag veer anger vörm van u-umlaut, meh dees zeen neet mieë productief of zeen zelfs trögkgedrejdj gewaore.
Slowakije
Slowakije is e land in de Karpate, in Midde-Europa. 't Is gans door land umgeve en grens aon Pole, Tsjechië, Oosteriek, Hongarije en de Oekraïne. Hoofstad is Bratislava; wijer groete stei zien Košice en Zvolen.
U-umlaut in 't Germaans
Limbörgs
'n Vergeliekbaar verangering inne oetspraok zuutj me ouch biejen "ou"-diftong, wie in "boum". Hiebie is 'n oearsprunkelik aope, óngeróndje klinker toewer en veural geróndj gewaore: /ɑu/ → /ɒu/. Dees óntwikkeling kan me vergelieke mitte oetspraok vannen "ei"-diftong in "meine" en "eik", wobie spraok is van invlood vannen i-umlaut: /ɑi/ → /ɛi/.
Slowakije
Bestuurleke indeiling
Slowakije is ingedeild in ach geweste, die kraje geneump weure. Eder kraj is geneump nao zien hoofstad en wijer oonderverdeild in distrikte, die okresy heite. Daovaan zien 'rs 79.
Politicus
Luuj mèt 'n aander es de laandsnationalitèèt kènne hoeëgoet es gemèngderaodslid 'n politieke functie vervölle. Lede van de besjture van afdelinge van politieke partieje haant gèng politieke functie.
Slowakije
Bestuurleke indeiling
Zuuch ouch: Lies van stej in Slowakieje.
Taole
Slowaaks is officieel taol en dominant. De dialekte vaan 't weste (wie dat vaan Bratislava) liekene relatief väöl op 't Tsjechisch, de oosteleke zien oonaofhenkeleker daovaan. Gaans in 't ooste weurt Rusyn (Roetheens) gesproke, wat 'n Oos-Slavische taol is (of 'n Oekraïens dialek) meh toch in oostelek Slowaaks euvergeit. Wijer weurt väöl Romani gehuurd en sprik 9,5% vaan de bevolking Hongaars.
Historie
In de vijfden iew vestegde de ierste Slave ziech op Slowaaks gebeed. 't Waor in de zevende iew deil vaan 't riek vaan Samo, en de proto-Slavische staot Groet-Moravië bereikde in de negende iew zien huugdepunt wie Cyrillus en Methodius 't christendom introduceerde en keuning Svätopluk 't riek good oetbreide.
Oeteindelek woort Slowakije deil vaan 't keuninkriek Hongarije, tot de veertiende iew. In deen tied besloog 't woengebeed vaan de etnische Slowake väöl mie land es noe. Ouch waore väöl Slowaakse edele aon 't hof vaan de keuning. Wie 't Osmaans Riek de Balkan begós te vereuvere versjoof 't centrum vaan 't riek nao Bratislava, wat in deen tied es Pressburg (Pressporek, Pozsony; Duitse, Slowaakse en Hongaarse naom) bekind stoont en in 1536 hoofstad woort. Tege 't eind vaan de achtienden iew verveel de invlood vaan Slowakije.
In 't revolutiejaor 1848 perbeerde Slowakije binne de Donaumonarchie vaan Hongarije nao Oosteriek euver te stappe, wat evels neet lökde. Tot 't oetereinvalle vaan dit land in 1918 woort 't land sterk oonderdrök.
In 1918 góng Slowakije mèt de Boheme en Moravië 't nui land Tsjechoslowakije vörme, al bestoont 'ne gans korten tied 'n oonaofhenkelek Slowaakse Raoderippubliek. In 't Akkoord vaan München oet 1938 woort Tsjecho-Slowakije op las vaan Hitler oontbonde en woort Slowakije 'n apaarte rippubliek, oonder sjerpe control vaan nazi-Duitsland. 't Land woort in 1945 door de Russe bevrijd, die Tsjecho-Slowakije nui stiechte, 't land bezat hele en 't deil lete oetmake vaan 't Warschaupak.
Nao de vreidzaome Fluwele Revolutie vaan 1989 woort Tsjecho-Slowakije oontboonde, gooddeils tege de wèl vaan de Slowake, wat op 1 januari 1993 in effek trooj. In mei 2004 trooj 't mèt nege ander len touw tot de EU.
Hoeëpel
Hoeëpel (Nederlandjs: Hopel) is e klein gehuch langs de Hopelerwaeg van D'r Sjeet. 't Is 'n óngerdeil vanne buurt Gravenrode.
West Betuwe
West Betuwe is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, tösse de Lek en de Waal in, tege de grens mèt Utrech en Zuid-Holland. Wie de naom al suggereert nump ze e groet deil vaan de westeleke Betuwe in. Hoofplaots is Geldermalsen. De gemeinte oontstoont op 1 jannewarie 2019 oet 'n fusie tösse de opgelufde Geldermalsen, Lingewaal en Neerijnen.
Geografie
't Gebeed kinmerk ziech vaanajds door oetgebreide bóngerde. 't Groetste deil vaan de bevolking wèrk intösse neet mie in d'n tuinbouw, meh de fruitbuim (veural appelbuim) zien nog ummer in groete deile vaan de gemeinte te zien. Kortbij ligke de stei Culemborg en Tiel, die ouch bij de westeleke Betuwe hure meh boete de fusie zien gebleve.
West Betuwe heet 'n belaankrieke verkiersfunctie. D'n A2 en d'n A15 doorkruse de gemeinte, zoe good wie de Betuwelijn en 't spoor vaan Amsterdam nao Mestreech. Dees lijne kruse ziech bij Geldermalsen. Ouch de Betuweroute ('n goederelijn vaan d'n have vaan Rotterdam nao 't Roergebeed) löp door West Betuwe.
Kerne
De gemeinte umvat de volgende 26 kerne: Acquoy, Asperen, Beesd, Buurmalsen, Deil, Enspijk, Est, Geldermalsen, Gellicum, Haaften, Heesselt, Hellouw, Herwijnen, Heukelum, Meteren, Neerijnen, Ophemert, Opijnen, Rhenoy, Rumpt, Spijk, Tricht, Tuil, Varik, Vuren en Waardenburg.
Historie
Oetindelek kraoge gemeinte ummer mie take vaan hoeger euverhede. Veural Lingewaard en Neerijnen, mèt allebei mer good tiendoezend inwoeners, kóste dat op de langen door minder good drage. Beslote woort daorum um de drei gemeintes te fusere. Op 26 aprèl 2017 woort de nuie naom bekind gemaak; neve West Betuwe waore ouch Betuwewaard en Waal en Linge in euverweging genome.
D'n oetindeleke naom waor neet zoonder controverse. Ton den Boon, d'n hoofredacteur vaan de Van Dale en inwoener vaan Varik, steurde 't oontbreke vaan e koppelteike. Heer weigerde zelfs veur de raodsverkezinge te stumme. Heibij woort opgemerk tot 't perceis in Gelderland mie vaan die fout gesjreve naome gief, wie West Maas en Waal en Oost Gelre.
Gemeinteraod
Op 21 november kóste de inwoeners stumme veur de gemeinteraod. Dit waor d'n oetslaag:
Börgemeister
Harry Keereweer vaan de PvdA woort tot woernummende börgemeister vaan West Betuwe beneump.
Bron
Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Pascal (Eenheid)
Eine Pascal is dus de drök, dae ein krach van eine Newton op eine veerkantje maeter tewaegbringtj.
Verhajinge
De gemiddeldje lóchdrök van'ne atmosfeer is op zeeniveau 101 325 Pascal = 1013,25 hPa of 101,325 kPa.
Maartje Paumen
thumb|right|200px|Maartje Paumen Maartje Paumen (Gelaen, 19 september 1985) is 'n Nederlands-Limbörgse ex-hockeysjpeelster. Tösje 2004 en 2016 sjpeelde ze veur 't Nederlands vrouwe-èlftal.
Laeve
Paumen waor gebaore in Gelaen es kèndj van ènne aannummer en 'n kleuterleidster. Van kènjdsbein aaf waor ze door häör awwesj sjterk gesjtimuleerd in de hockeysjport. Häör eësjte club waor de HC Geleen. Later sjpeelde ze biej de Zitterd-Gelaense fusieclub HC Scoop. Häör definitieve óntdèkking kaom biej Oranje Zwart in Eindhove. In 2001, wie ze vieftieën jaor waor, kaom ze biej dees club in 't A1-maedjesteam, mèr nog in 't zelfde sjpeeljaor wórt ze in 't regulier A-èlftal gezat. Nao drie jaor ging ze nao HC Den Bosch, wat toen, wie noe nog ummer, oppermèchtig waor in 't Nederlandjs vrouwehockey. Ouch in 2004 maakde ze häör debuut in 't Nederlandjs èlftal op 't toernooj óm de Champions Trophey in Argentinië dat toen ouch gewónne wórt. Ze sjpeelde wiejer ónger mieë op 't WK Hockey van 2006 veur vrouwluuj en op de EK's van 2005 en 2007.
Häöre techniek wirt dèkser vergeleke mèt die van Mijntje Donners, mèt wae ze in Den Bosch same sjpeelde. Häör sjpecialiteit is score oet ènne sjtraofcörner. Biej dat lètste EK in 2007 leep ze aevel bie 't numme van zwou ènne sjtraofcörner 'n serieuze blessure op. Achteraaf bleek die minder erg es gedach en hersjtèlde zie vriej sjnèl zwoadat ze zónger probleme koosj mètdoon aan de Olympiesje Sjpele in Peking. Op dat toernooi, wat 't Nederlands èlftal oeteindelik zouw winne, wórt ze topscorer mèt ein veur Nederlandj óngekènd totaal van 11 gole, allemaol gescoord oet ènne sjtraofcörner. Ze kreeg de gouwe medalje oetgereik door prins Willem-Alexander.
In augustus 2009 voogde Maartje mèt häör Nederlandjs team eine nuje titel aan häör palmarès toe, noe woort ze in Amstelveen Europees kampioen door in de finale de Duutsje hockeysters mèt 3-2 te versjlaon. Saer 2011 is ze aanveurster van 't nasjenaal èlftal. Biej de Olympische Sjpele van 2012 in Lonje haolde dit team obbenuujts gouwt. Saer 7 fibberwarie 2013 is Paumen topscoorster aller tieje van 't Nederlandjs èlftal. In 2014 won ze es aanveurster 't WK hockey in eige landj. Nao de Olympische Sjpele van 2016 in Rio de Janeiro sjtopde ze es international.
In 2017 sjtapde Paumen euver van Den Bosch nao Royal Antwerp. In mei 2018 maakde ze bekèndj drek te sjtoppe mit hockeye en coach te waere.
1829
1826 - 1827 - 1828 - 1829 - 1830 - 1831 – 1832
Gebäörtenisse
thumb|right|150px|Hertog Jules de Polignac, de nuje eësjte minister van Frankriek.
Gebore
thumb|right|150px|Levi Strauss, gebaore 26 fibberwarie 1829.
Gesjtorve
thumb|right|150px|Paus Leo XII, gesjtorve 10 fibberwarie 1829.
Aenj
thumb|'n Aaj [[wilj aenj.]] Aenj of piele is d'n algemeine naam veur 'n aantaal aan saorte veugel oete femielje vanne aenjechtige (Anatidae). Alle saorten oete Anatidae waeren "aenj" geneump, behauve de saorten oete óngerfemielje Anserinae, de zwanen en geize. Aenj zeen houfzakelik aquatische veugel, meistes kleinder es häör verwantje, de zwanen en geize, mit 'ne kórtere nak, en kónnen in zowaal zeut- es zaatwater waere gevónje. DeTadorninae, wotoe ónger anger de bergaenj behuuertj, haje kwa formaat de midden aan tössen 'n gaws en 'n aenj.
Taxonomie
Aenj waeren ingedeildj in versjillige óngerfemieljes vanne aenjechtigen en vertaengewuuerdige dus neet 'n vaste taxonomische groep. Hieónger volg de indeiling vanne veugel die es aenj bekèndj staon:
Femielje aenjechtige (Anatidae):
Jawaharlal Nehru
Jawaharlal Nehru (IPA: [dʒəʋaːɦərˈlaːl ˈneːɦru]? Kasjmiri: जवाहरलाल नेहरू / کوارحلال نحرو) (Allahabad, 14 november 1889 – New Delhi, 27 mei 1964) waas e sjleutelfiguur in de ónaafhenkelikheidsbewaeging van India. Nao de ónaafhenkelikheid van det landj woort t'r drek d'n ieëste premier van India. Tiejes de naokriegse periood waas t'r eine van de sjtichters en leiers van de Organisatie van Neet-gebónje Lenj.
Stoum
Stoum is 'n aggregaasjetoestandj van water. Döks wuuertj de naam "stoum" gegaove ane nevel van water: klein zichbaar druupkes wie baoven e kille. Echte waterdamp is ónzichbaar.
Wen de stoum ónzichbaar is, meh waal miniscuul waterdruupkes bevatj, hètj 't "nate stoum". Deze stoum is óngesjik veur 'n aandrieve van 'n stoumturbien, mer is waal good veur 't aandrieve van e stoummesjien.
De zichbare stoum óntsteit door kóndensaasje van stoum wen de kaaj lóch baove de fluitkaetel kump. Daodoor kump de temperatuur vanne stoum ónger 't dawpuntj en begintj t'r te kóndensere. Hiedoor wuuertj de stoum zichbaar. Wen 't gaas óngere kaetel hoger wuuertj gezatj wuuertj minder stoum zichbaar, ómdet de waterdamp den heiter, en dus baoven 't dawpuntj, blief dore grótter wieväölheid aan wurmdje die wuuertj toegeveug.
Nate sjtoum
Nate sjtoum is sjtoum wo klein waterdröppelkes in zjweve. Door dees dröppelkes is 't saortelik gewich gesjtege. Es nate sjtoum verhitj weurdj, den zólle 't eers dees dröppelkes water verdampe. Biej voldoende verwerming weurdj de sjtoum den dreug verzadigdj.
Verzadigdje sjtoum
Verzadigdje sjtoum is sjtoum dae condenseertj biej verleging van temperatuur (kiek dauwpuntj). Hiejbiej bevatj de loch de maximaal massa aan sjtoum. Deze sjtoum is ongesjik veur 't aandrieve van ein sjtoumturbine, mer volduitj prima veur 't aandrieve van ein sjtoummesjien of veur de overdrach van wermte. D'r weurdj den waal gebroek gemaaktj van verzadigdje sjtoum dae biej hogere drök is gegenereerdj.
Euververhitte sjtoum
Om euververhitte sjtoum te make mot d'r extra wermte aan'ne sjtoum waere toegevoegdj. In eine fluitkaetel kan det neet omdet dao allein 't water weurdj verwermdj. De ontsjnappendje sjtoum blieftj op 't dauwpuntj. In eine sjtoumkaetel gebeurtj 'tzelfdje, mer de geproduceerdje sjtoum kan vervolges door eine euververhitter (OVO) waere geleidj. De verzadigdje sjtoum sjtijgtj in temperatuur en weurdj dan euververhitte sjtoum genumpdj. Biej verlees aan wermte zal deze sjtoum aafkeule zonger det d'r minuscuul klein waterdröppelkes ontsjtaon die de rotors van ein sjtoumturbine zoewe kinne besjadige. In modern sjtoumkaetels waerdj mit temperature toet ongeveer 560 grade Celcius gewerktj. Theoretisch zoewe hoger temperature ouch kinne mer den waere de te gebroeke materiale zo duur det 't economisch gein zinmeer haetj om det toe te passe.
Sjtoumtemperatuur
Wiej bekindj is haetj water drie aggregatietoesjtenj, vas (ies), vloeisjtof (water) en gaas (sjtoum). Es water zich in'ne gaasfase bevindj is 't eine oetsjtaekendj medium veur 't transportere van wermte. daorom weurdj sjtoum zo döks toegepas om mesjiener aan te drieve. Veur 't gaasvormig make van water zeen neet altied hoog temperature neudig, dink mer ins aan'ne was die men 's winters op'pe draod duitj dreuge ouch al vruustj 't boete. Al doertj 't lang, 't water verdwientj dus mot 't verdamptj zeen. Dus zowaal sjtoum van 560 oCelcius es sjtoum van 1 oCelcius besjtuitj. Biej eine normale lochdrök van 1013 mbar zal water aevel altied biej 100 oCelcius kaoke, en op die temperatuur blieve toetdet al 't water is verdamptj, de den ontsjtaone damp is verzadigdje sjtoum. D'r is ein puntj te vinje 't zogenaamdje kritisch puntj dao geitj water in eine keer euver nao euververhitte sjtoum. Det puntj ligktj biej 225,65 bar en 374,15 oCelcius. op det puntj, de top van'ne parabool in 't plaetje is 't saortelik volume van 't water geliek aan det va'ne sjtoum namelik 0,0032 m3/kg. Dao is dus gein versjil meer te zeen t"osse de heel sjnel bewaegendje watermolecule en'ne sjtoum. 't Gebied onger de parabool weurdj 't coëxistentie gebied genumpdj, in det gebied besjtuitj water en sjtoum gezamelik door elkaar gemix.
Aandrieving
Sjtoum kan veur väöl doeleinde waere gebroektj. In sjtoum-zugermesjiener en in sjtoumturbines weurdj sjtoum gebroektj om drök en wermte in mechanische energie om te zitte. Biej de allereerste sjtoum-zugermesjiener waerdje de zuger in bewaeging gebrach door sjtoum in'ne cilinder te laote condensere, wodoor ongerdrök ontsjtong. Later zugermesjiener werkdje mit sjtoum op euverdrök. Biej sjtoumturbines weurdj sjtoum langs turbinesjoepe geblaoze. Daobiej is euververhitte sjtoum neudig.
Verwerming
Sjtoum kan ouch veur verwermingdoeleinde waere gebroektj. Hiejveur weurdj verzadigdje sjtoum gebroektj omdet deze in vergelieking mit euververhitte sjtoum ein väöl hoger wermte-euverdrachscoëfficiënt haetj en omdet de condensatiewermte väöl hoger is es de saortelijke wermte van sjtoum. Dees vorm van wermtetransport weurdj biejveurbeeldj gebroektj biej 't kaoke van greunte, es de greunte mit weinig water op 't vuur weurdj gezatj: sjtoum condenseert op 't zich baove de vloeisjtof bevinjendje produc, wodoor efficiënt wermte weurdj euvergedrage.
Anger methodes om wermte oet te wissele zeen tracing of wermtewisselaers.
Es eine liter water toet sjtoum verwermdj weurtj weurtj d'r ongeveer 1600 keer zo groot. Dus es 1600 liter sjtoum condenseertj nao water vindj d'r ein volumeverkleining van 1600 keer plaats. Mit dees methode weurtj in'ne procesindustrie döks vacuüm gemaaktj. Ouch biej sjtoumturbines weurtj in'ne condensor dae onger de letste trappe van'ne turbine hingtj van dit fenomeen gebroek gemaaktj, de letste trappe van zo'n turbine wirke mit sjtoum van bienao absoluut vacuüm, en sjtoum van 25 grade Celcius. Door sjtoum door eine ejecteur te laote sjtruime kan ein vloeisjtof opgezaoge waere door 't grote drökversjil.
De Jraat
De Jraat (Nederlandjs: Gracht) is 'n wiek en veurmaolig gehuch in 't uterste zuudwèste vanne gemèndje Kirkraoj inne Nederlandjse pervinsje Limbörg. De wiek bevindj zich in Kirkraoj-Wès, taenge de grens mit Duutsjlandj.
Ane naordkantj grens De Jraat ane Kaalhei, De Heilust enne Sjpekhei. t'n Zuje van De Jraat ligk 't daal vanne Crombacherbaek. De Jraat ligk zelf op 't Plateau van Sjpekhei.
Gesjiechte
In 1805 woort De Jraat oppe Tranchotkaart vemèldj es 't gehuch Op de gracht en loog 't ane kruutsing vanne Grachterstraot enne Hamstraot.
Tösse 1933 en 2012 sting in De Jraat de noe-gesloeapdje Slevrouwe-van-Loerdkirk.
Alexandra Kollontai
thumb|Alexandra Kollontai Alexandra Michajlovna Kollontaj, Russisch: Александра Михайловна Коллонтай, gebaore Aleksandra Michajlovna Domontovitsj, Russisch: Александра Михайловна Домонтович, (Sint-Petersburg, 1870 19 maart — Moskou, 9 maart 1952) waor 'ne Russische revolutionair, diplomaat en feminist.
Kollontaj waoërt gebaore es dóchter van generaal Michail Domontovitsj en Alexandra Masalin-Mravinski. Kollontaj sjlaoët zich aan bie de Russische Sociaaldemocratische Arbeiderspartiej en sjlaoët zich bie 't oeteenvalle van die partiej nao ènige aarzeling aan bie de mensjewieke. Nao 'n periode in Scandinavië en de Verenigde Sjtaote te ha dörbrach kieeërde ze in 1914 truuk nao Rusland en sjlaoët ze zich alsnog aan bie de bolsjewieke.
In 1917 brook óp 8 maart in Sint-Petersburg 'n sjtaking oet, oet protest taege de sjlechte arbeidsomsjtandighede in de textielindustrie. De leiding waor in heng van Alexandra Kollontai. Mèt es gevolg hievan verkaoës 't Internationaal Vrówwesecretariaat van de Communistische of Driejde Internationale in 1921, 8 maart definitief töt datum van d'r Internationale Vrówwedaag.
Nao de Russische Revolutie van 1917 waoërt ze beneumd töt Volkscommissaris vör Sociaal Welzijn, en waoërt daarmèt de hoeëgste vrów in de communistische regering. In 1919 richde ze de organisatie Zjenotdel óp öm de laevesömsjtandighede van de Russische vrówwe te verbaeëtere. Ze zat zich oonder aandere in in d'r strijd taege analfabetisme en onderwaes vrówwe över huweleks-, arbeids- en onderwijswètte die nao de revolutie waore ingeveurd. Kollontaj waor èng van de prominaentste vörsjtanders van 't socialistisch feminisme.
Nao 't èng van d'r Twiede Waeltkreeg lach Kollontaj alle politieke functies neer. Ze sjtórf in 1952.
Waerk
Ich habe viele Leben gelebt... ;Dietz verlag Berlin 1982 (Printed in the German Democratic Republic/Best.-Nr. 737 230 3)
Stäölke oet "Ich habe viele Leben gelebt..." blz 227
''28 juli.
Ljolja Danielsen ist "mit Briefen" (wir benutzen ihre Adresse) bei mir gewesen. Sie hat vier Kinder. Ihr Mann ist ein rechter Träumer, ewig ohne Verdienst (er repariert Uhren). Ihre matrielle Lage ist miserabel.''
Halden
thumb|De ligking van Halden in de pervincie Østfold. Halden is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Østfold in Nórwaeg. De gemeinte had 27.722 inweuners in 2016 en 'n oppervlakde van 640,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 43,3. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0101.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 7,6% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Ós
thumb|Us die 'ne wage trèkke. 'nen Ós is 'n gecastreerdj deer van 't mennelik rinjsvieëras, de stier. Ósse woorten in Midden-Europa al inne zèsdjen ieëf v.C. gebroek inne landjboew. d'n Ós is ei vanne aadste trèkdere die dore miens woorte gebroek. Al vreug deendje ze veur sleie, kerre en wages veurt te bewaegen of veur óssemeules aan te drieve.
Dore castratie woort 't meugelik de groeate arbeidskraf vanne stier veur mienselike ènj te gebroek. De dere krege d'r e geliekmeujiger karakter van wodoor ze baeter es wirkdeer wore te gebroek. Veur ósse veure ploog of veur 'n ker of 'ne wage te spanne wuuertj 'n tugaasj gebroek det kan bestaon oet e jaok det is verbónjen aan 'nen dessem.
Kaumerbaak
De Kaumerbaak, óch  't Zilverbeëksjke geneumd, is ing ziebaak van de Geleënbaak en óntsjprink bei de ouw muële Boavesjte Kaumer (óch bekank es Euvesj Kaumer), i gen ouw noabersjaf Kaumer, hütsedaags e deel van 't Heëlesj sjtadsdeel Heëlebaan. De brón heesj Druëpnaas of Droepnaas. De naam Kaumer i Kaumerbaak kunt va kalde born, dat wil zage kouwe brón.
Dees baak met ing lengte van elf kilometer sjtreumt vuur e groeët deel durch de bebouwing va de geminde Heële. De baak is rech gemaak ('genormaliseerd') en vuur e groeët deel uëverkloesd (circa 6,5 kilometer). Wier is d'r boam bekleid mit beton en sjting. De baak kunt oet i gen Geleënbaak kót bei kesjtieël Gebrook. Bei Gebrook ligk ing Regionaal Waterzuverings Insjtallatie (RWZI) die reen gemaak water ('effluent') lieët oetkómme in dees baak.
Weil 't water i g'n Kaumerbaak flot sjtreumt, woar ze vreuger broekbaar vuur watermuëles. Bekinde watermuëles zint of woare:
Avatar
Avatar kin verwieze nao:
Sjpekhei
Sjpekhei (Nederlands: Spekholzerheide) is 'n veurmalig dörp, noe 'n wiek in de gemeinte Kirchroa in Zuud Limburg.
Mienboew
De koel, de Willem-Sophie, waor hie gevestig van 1902-1970, bove ’t buurtsjap De Jraat aan de Duutsje grens. Noe ies dao ’n industrieterrein.
Welsh
Welsh of Cymrisch (inheimse naom Cymraeg) is de taol die vaanajds in Wales gesproke weurt. 't Is vaan alle Keltische taole de groetste: 't gief 580.000 sprekers, oongeveer 20% vaan de Welshe bevolking; in 1991 waor dat nog 18%. In 't diechbevolkte zuide, boe de hoofstad Cardiff ligk, euverhiers 't Ingels; in 't midde en noorde evels is 't Welsh de taol vaan de mierderheid; 't feit dat die gebiede dun bevolk zien zörg deveur tot meh 'n minderheid de taol sprèk. Welsh is de einege Keltische taol die nog in alle domeine leef; de sprekers vaan de aander taole woene in gebiede die in de twintegste iew twie- of dreitaoleg gewore zien en höbbe dageleks mèt sprekers vaan groete taole te make.
't Welsh behuurt mèt 't Cornisch en 't Bretoens tot de zuideleke tak vaan Keltische taole, die wel same 't p-Keltisch geneump weure. De aander Keltische taole heite daan q-Keltisch (vergliek Welsh pwy; Iers cé "wee").
Lotharinge
Lotharinge kin verwieze nao:
Kosmische straoling
Kosmische straoling besteit oet subatomair deilkes of atoame die häören oarsprónk vinje boete d'n aerdsen dampkrink en die 'n kinetische innerzjie höbbe van inkel mieljarde eV tót mièr es 1020 eV. De subatomair deilkes in de kosmische straoling kinne elektrone, protone, neutrone of ioniserendje atoame zeen. De inioserendje atoame kómme van e groat deil van 't periodiek systeem, gans tót aan uranium.
Wen d'n dampkrink in aanraking wuèrtj gebómbardeerdj door de deilkes zörg 't aerdmagnetisch veldj en de versjeie saorte gaas in d'n dampkrink t'rveur det de straoling wuuertj aafgebrems en ómgelèdj (aafgebaoge).
Me vermeudj det de houfbrón wovan de kosmische straoling kump explosies van supernova's is.
Vleujstof
thumb|'n fles oliefaolje Vleujstof is eine vanne aggregatietoestenj worin stoffe kónne veurkómme. In dezen toestandj is de stof vleujbaar, inne sjemie ouchwaal aafgekórt mit l (van liquide). Aafhenkelik vanne temperatuur verangertj de viscositeit vanne stof van sjruueperig toet dón-vleujbaar. Ouch kan de stof bie hieël lieëg temperature supervleujbaar waere.
Dore oppervlakdjespanning van 'n vleujstof te verlieëge kan dees hieël dón oetloupen en lóchbelle vörme.
'n Vleujstof in 'n smaal buus kan aafhenkelik vanne saort aan vleujstof en 't matterjaal vanne buus adhesie of cohesie vertuuene.
Vleujstoffe waeren op väöl gebiede toegepas, wie:
1885
1882 - 1883 - 1884 - 1885 - 1886 - 1887 - 1888 1885 (MDCCCLXXXV) waor e gewoen jaor wat begós op 'nen donderdaag op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|right|150px|[[Leopold II van Belsj|Keuning Leopold II van Belsj sjtich in 1885 de Kongo-Vriejsjtaat]] thumb|150px|[[Louis Pasteur]]
Tsjechië
Tsjechië is e land in Midde-Europa dat gans door ander len umgeve weurt, en wel door Pole, Duitsland, Oosteriek en Slowakije. Hoofstad is Praog, dewijl aander veurnaom stei Brno, Liberec, Ostrava en Pilsen (Plzen) zien. 't Land besteit sinds 1993 en is de leste jaore es vakantieland veur Wes-Europeane in gebruuk gekoume.
De inwoeners vaan Tsjechië zien de Tsjeche.
Bestuurleke indeiling
Tsjechië besteit oet 13 kraje (geweste), en e hoofstedelek distrik. De kraje, met hun hoofstei, zien:
Taole
95% vaan de bevölking sprik Tsjechisch. Wijer zien dao Romani-, Slowaaks-, Pools-, Duits- en Oekraïenstaolege minderhede.
Historie
Tsjechië kaom in de late negende iew op wie 't gebeed door de Premysl-dynastie vereuverd woort. Laank bleef 't keuninkriek vaan de Boheme 'n veurnaom lokaal mach, meh intern konflikte wie de Hussietenoorloge en extern wie d'n Daartegjaoregen Oorlog hadde 'n verweustend effek op 't land, dat daan oonder de Habsburgers kaom en vaanaof de negentiende iew deil góng oetmake vaan de Donaumonarchie.
Nao d'n Twieden Wereldoorlog woort Tsjechoslowakije door Stalin obbenuits gevörmp en in 't Warschaupak gezet. 't Rezjiem dao gedroog ziech neet gans es marionette vaan Moskou: in 1968 begós dao 'n periode vaan beperkde vrijheid, die de Praagse Lente genump weurt. De USSR veel 't land dao-op binne en installeerde weer 'n orthodox-communistische regering.
In 1989 begós de Fluwele Revolutie, boedoor Tsjechoslowakije oet de Sovjetrussische invloodssfeer kaom. Op 1 januari 1993 splitsde 't land ziech in twie deile. In 1999 woort Tsjechië lid vaan de NATO, en in 2005 ouch vaan de EU.
Tsjechisch
't Tsjechisch is 'n Wes-Slavische taol en in dee hoedaonegheid sterk verwant aon 't Pools en 't Slowaaks. Meistal weurt de grèns vaan 't Tsjechisch sömpel getrokke mèt grènze vaan de rippebliek Tsjechië. De dialekte in 't ooste goon lankzaam euver in 't Slowaaks.
De Tsjechische taol weurt door 12 miljoen minse gesproke, boevaan 10 miljoen in Tsjechië woene.
De taol
Wie de meiste Slavische taole heet 't Tsjechisch zeve naomvalle en twie getalle. 't Verb kump ouch hei trök mèt twie aspekte. De klaanklier vaan de taol is hiel gecompliceerd, mèt kleng die zelfs de aander Slavische taole neet kinne en wäörd zoonder eine klinker drin. E populair zinneke veur dit aon te tuine is Strč prst skrz krk "Stik 'ne vinger door dien keel"). 't Woordaccent vèlt ummer op de ierste lettergreep.
John Michael Talbot
John Michael Talbot (Oklahoma City, 8 mei 1954) is 'nen Amerikaanse zenger, leedjessjriever en gitarist. Hae is ook 'ne kattelieke mönnik. Talbot is bekènd dör z'n aandeel in de oprichting van de kloasterorde Brothers and Sisters of Charity in Eureka Springs, Arkansas.
Vaticaanstad
Vaticaanstad is de staatkundeg entiteit die 't Vaticaan belichaamp. Vaticaanstad ligk umslote in Italiaans gebeed; 't besteit oet neet mie es e deil vaan de stad Roeme, en wel oet de Sint-Pieterskèrk, de Vaticaanse Musea, de Vaticaanse Hove en ander pontificaal vertrèkke. Al einwoeners zien functionarisse vaan 't Vaticaan, geinen is dao gebore. Staotshoof is de paus. Vaticaanstad is 't kleinste land op Eerd.
Kaffeberg
Kaffeberg is e gehuch t'n wèste van Sjevemet inne gemèndje Kirkraoj inne Nederlandjse pervinsje Limbörg. De naam Kaffeberg is aafgelèdj gewaore van cavatus mons, det häöel mit stiel hellinge mèntj. De meining van Kaffeberg is daomit geliek aan die van Sjevemet. Kórtbie 't gehuch ligk de Kaffebergsbós, 'nen hellingbós in 't daal vanne Anstelerbaek.
Vaticaanstad
Taole
De meiste bewoeners, väöl entans, koume oet Italië en alle spreke Italiaans. De kèrktaol Latien is ouch officieel; daomèt is Vaticaanstad 't eineg land boe 't Latien zoe'ne status heet.
Historie
Vaticaanstad is historisch gezeen de veurtzetting vaan de Kèrkeleke Staot, dee in 1870 te groonde góng wie 't nui keuninkriek Italië 't gebeed vereuverde. Dees annexatie woort door de kèrk neet erkind. In 1929 losde Benito Mussolini dit probleem op door mèt Pius X 't Verdraag vaan de Laterane te teikene. Dat verdraag markeerde de stiechting vaan Vaticaanstad.
Vrigne-Meuse
Vrigne-Meuse ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 319 luuj op 'n oppervlaak van 4,44 veerkante kilometer en daomèt goof 't 71,85 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +1,8% de jaor.
Geizer
'ne Geizer (oetspraok mit stoeattoean: gei\zər) of 'ne doorstruimverwurmer is 'n apparaat det deentj veure bereijing van werm water. 't Water wuuertj hiebie meistes verwurmp middels aerdgaas, sómtieds mit propaan of butaan, mer 't guuef ouch geizers die gebroekmake van lektriciteit. De naam vanne kaetel is aafgelèdj van 'ne geiser, 'n wermwaterbrón inne netuur.
'ne Geizer is e wermwatertoestèl wobie 't water allein wuuertj opgewurmp wen 't nuuedig is en dus 't wuuertj opgevraog. Dit in taengestèlling toet 'ne builer wo 'n wieväölheid werm water op temperatuur wuuertj gehajen in e geïsoleerdj vaat. Me neump 'ne geizer daoveur owwel 'ne doorstruimverwurmer en 'ne builer 'ne wermwaterkaetel. De benaming "waterkaetel" is veur 'n geizer dus eigentlik neet krek, tródsdet die väöl wuuertj gebroek inne vouksmóndj.
In 't kaadwaterdeil van 'ne gaasgeizer zitj e membraan; bieje wermwaterkraan geslaoten is de waterdrök aan bèdskantje van 't membraan geliek. Wen me dees kraan aopdrejtj zal de drök ónger 't membraan grótter waere wodoor dit nao baove waeg en via 'n stif de houfgaasklep bedeentj. De waakvlam zal den de brenjer doon óntstaeke. Rónjelóm en baove de brenjer zitj de wurmdjewusjelieër worop ane boetekantj in 'ne spiraalvorm de waterleijing is gesoldeerdj. Dees doorstruimbuus lup onna op-en-aaf baove de branjer in e lamèlleblok, zodet 't water zoväöl meugelik verbranjingswurmdje kan opnumme.
Allewiel is de geizer gooddeils verdrónge dore cv-kaetel.
Piel
Piel kan verwieze nao:
Aggregatietoestandj
d'n Aggregatietoestandj van 'n stof is de staot worin 'n stof zich bevindj. Me geitj daobie meistes oet van 'n sjemisch zuver stof. 't Begrip "aggregatietoestandj" is nej verwantj aan 't (breier) begrip fase. De toet noe aan bekèndje aggregatietoestenj zeen:
De traditioneel aggregatietoestenj zeen: gaas, vleujstof en vas.
Drök
thumb|right|kwik baromaeter om lóchdrök mit aaf te laeze
Drök is ein natuurkundige toesjtandjsgreutde van thermodynamische systeme.
Euver 't algemein geldj det drök p (Ingels pressure) de hoeväölheid van ein op ein oppervlakte A (Ingels area) loodrech sjtaondje krach F (Ingels force) (normaalkrach) veursjteldj:
Eenheid
De aafgeleide SI-eenheid veur drök is de Pascal Pa. 't Formuleteike p moog hiejbiej neet mit vermoge P (Ingels; power) of mit impuls p verwisseldj waere.
Neet SI-eenhede wiej biejveurbeeldj pound per square inch, (psi) en bar waere in grote deile van'ne waereld gebroektj. Sommige meteorologe preferere de hectopascal (hPa) om de atmospherische lóchdrök mit aan te gaeve, dit is geliek aan'ne ajere eenheid millibar (mbar).
Sjevemet
Sjevemet (Nederlands: Chêvremont) is e vruier dörp, noe e vieëdel in de jemeende Kirchroa in Zuud Limburg. D'r naam zou kómme van 't Latiense cavatum montem, berg mèt sjtiel hellinge die (hei) aafdale nao enne haole weeg of grach. Mit jete (chèvres) hat 't dus niks tse maache. Op Sjevemet ligke ca 1000 hoezer.
Op Sjevemet sjpillet d'r foesbalverain Sjevemet, deë in 't sezóng 2016/17 i jen Hoofdklasse oeskunt.
Baerge en Wel
Baerge en Wel waor 'n hierlekheid in 't graofsjap Gelder, allewijl Noord-Limbörg, die de dörper Baerge, allewijl Alt-Baerge, en Wel umspande. Bij de stiechting vaan 't kanton Goch in 1800, oonder Frans bewind, woort hei 'n groete herindeiling doorgeveurd, boebij de aw hierleke tösse Venlo en Gennep woorte samegeveug. 't Raodhoes kaom in Baerge te stoon; dit woort de naom vaan de gemeinte. Later, oonder Nederlands bestuur, heet me dit neet oongedoon gemaak.
't Waope vaan Baerge en Wel, in azuur 'ne nao bove geriechde pijl vaan zèlver, kump trök in 't waope vaan de gemeinte Baerge.
Arabische Liga
De Arabische Liga (Arabisch: جامعة الدول العربية) is 'n organisatie van 22 Arabisch lenj die in 1945 waerde opgerich óm samewirking tösse de lidsjtaote te bevördere en de gemeinsjappelike belange te behertige. 't Houfketeer van de Arabische Liga is gevestig in Caïro in Egypte.
De organisatie waerde opgerich op 22 meert 1945.
Lidsjtaote
thumb|300px|Lenj van de Arabische Liga nao jaor van toetraeje. De Arabische Liga haet 22 lidsjtaote. Dit zeen, nao häör jaor van toetraejing:
Intergouvermentalisme
Intergouvermentalisme of Intergouvernementalisme is 'n polletiek theorie euver 't beslissinge nömme in internationaal organisaties, boebij de beslissingsmach gelege is bij de souverein lidstaote. Dees theorie weurt gepraktiseerd bij de Vereinegde Naties. Soeverein staote zien in dees theorie allein geboonde aon hun eige beslissinge. Beslissinge mótte heium ummertouw unaniem genomme weure. De functionarisse vaan de organisatie höbbe slechs 'n adviserende inbrink en höbbe es veurnaomste taak de euvereingekomme beslissinge oet te veure. De meiste internationale organisaties zien volgens dit princiep georganiseerd. De Europese Unie is evels e geval apaart, dat mie volgens de principes vaan supranationalisme weurt georganiseerd. In de EU gief 't evels al sinds de opriechting vaan häör discussie euver de belans tösse intergouvermentalisme en supranationalisme, door partije vaan beij kante.
Warcq
Warq ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 1.197 luuj op 'n oppervlaak van 9,19 veerkante kilometer en daomèt goof 't 130,3 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -1,8% de jaor.
Vermoge (natuurkunde)
't Vermoge is ein natuurkundige grootheid, dae ein maot is veur de omgezatje energie of de geleverdje arbeid in ein bepoaldje tied.
Definitie
't vermoge P (Ingels power) is 't quotient van verrichdje arbeid W (Ingels work) of de daoveur gebroekdje Energie E en de daoveur gebroekdje tied t:
Brigitte Heitzer
Ze won op 21 oktober 2007 't televisieprogramma Op zoek naar Evita en zal daodäör de hoofdrol vervulle in d'r musical Evita dae in 2008 in première zal gaoë.
Biografie
Heitzer keumt oet 'n muzikaal familie. Ze zong bie d'r zaank De Eendracht en sjpeulde toneel in toneelgroep De Bron. Later gong ze nao 't conservatorium en volgde 'n opleiding töt professioneel musicalactrice en zengeres.
De Noteboum
De Noteboum (Nederlandjs: Nootboom of Notenboom) is e veurmaolig gehuch t'n ooste van 't centrum van Remunj, tösse Maasneel en Gebrook in, inne gemeinte Remunj. De aaj kern van 't ech Gebrook ligk wo noe de Breiewaeg enne Heibaan zich kruutse; de aaj kern van Nootboum ('t naordelik deil van Gebrook) ligk rónjelóm de hujige Nassausjtraot. 't Gebied róndjóm de Marijkezaal is dus 't aad gehuch Nootboum.
Arowakke
De Arowakke of Arawakke zeen e volk van indiane die zich taege 't ènj van de viefteende eeuw hadde gevestig op de Antille, in 't Amazonebekke, in Florida en aan de voot van d'n Andes. De tale die ze sjproke beheure tót de Arawaktaalfemilie.
De bekindjste groep waas de Taíno, die op Hispaniola, Puerto Rico en 't oostelik oetènj van 't eilandj Cuba laefde. De Arowakke die op de Bahama's laefde waerde Lucayan geneump.
De Heilust
De Heilust (Nederlandjs: Heilust) is 'n wiek in 't zuudwèste vanne gemèndje Kirkraoj inne Nederlandjse pervinsje Limbörg. De wiek bevindj zich in Kirkraoj-Wès.
Anen oeaskantj grens De Heilust ane Kaalhei, in 't naorde aan Terwinsele, ane wèskantj ane Sjpekhei en in 't zuje aan De Jraat. De Heilust zelf ligk op 't Plateau van Sjpekhei.
In De Heilust steit de Slevrouwe-van-Ummerdoerendje-Biestandjkirk.
Gesjiechte
Inne Romeinsen tied sting hie de Romeinse villa Kirkraoj-Hoeve Euverste Hof.
Ieredevisie 2021/22 (hierevoetbal)
2021/22 waor 't 66e sezoen vaan de Ieredevisie. 't Begós op 13 augustus 2021 en leep tot en mèt 15 mei 2022. Wie ummer späölde 18 clubs um 't kampioensjap, um plaotse in 't Europees voetbal en tege degradatie nao de Ierste Devisie. Titelverdeideger is AFC Ajax. Fortuna Sittard waor de insegste Limbörgse club die mètdeeg, naotot VVV-Venlo 't jaor deveur waor gedegradeerd. Nui in de Ieredevisie waore SC Cambuur, Go Ahead Eagles en N.E.C. Ajax woort op 11 mei kampioen; gedegradeerd zien PEC Zwolle en Willem II (direk) zoewie Heracles Almelo (in de naocompetitie).
Stand
N.B.: 't Ticket veur de Europa League is in principe veur de winner vaan de KNVB-beker. Umtot PSV, wat de beker pakde, twiede woort, en daomèt kans maak op de Champions League, góng 't ticket otomatisch nao de nommer drei vaan de Ieredevisie.
Eksjö
Eksjö is 'n gemèndje in Jönköpings län, Zwede. De gemèndje tèltj 16.487 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 803,69 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 20,5 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
6,98% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Zaatwater
Zaatwater (mitte klemtoean op zaat-) is water mit 'n hoger saliniteit (zaatgehaldje) es brakwater, in feite betruf 't hie 'n oplossing van zaten in 't water. Me stèlj hiebie inne regel 'n zaatoplossing van minstes 1% (massa-aandeil). Water mit 'n klènder gehaldje neump me brakwater, en water mit minder es 0,1% zaat neump me zeutwater. 't Meiste zaatwater oppe aerd vindj me trögk in 't zieëwater vanne oceane; dit vörmp drek ouch de grótste watermassa oppe plenieët. 't Gemiddeldj zaatgehaldje vanne zieëje ligk róndje 3,5%. 't Hoogste zaatgehaldje (44,2%) vindj me in 't hypersalien water van 't Don Juanmaer op Antarctica; dit maer bevatj aevel veural kalkchloried inplaats natriumchloried.
't Zaatgehaldje van water kan me maete mit 'ne salinomaeter.
Eigesjappe
Bie 100 °C kan verzadig pekel van natriumchloried zoeaget 28% zaat bevatte (gewichspercentaasj); bie 0°C is det zoea 26%.
De thermische geleibaarheid van zieëwater (3,5% opgelos zaat) 0.6 W/mK bie 25 °C. De thermische geleibaarheid nump aaf es 't zaatgehaldje toenump en nump juus toe bie toenummendje temperatuur.