cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zaatwater
Indeiling en toepassinge
Zaatwater wuuert döks in drie categoriejen ingedeildj:
Ter vergelieking: 't zieëwater haet mit en nao 35.000 deiler de miljoen (25 g/l). Zaatwater mit e zaatgehaldje toet 2500 deiler de miljoen wuuert in sómmige gebieden oppe werreld nag gebroek veur 't bespreuje van gewasje, door e tekort aan zat zeutwater. Dit kan op langen termien väöl sjaaj toebringen ane baom enne landjboew.
Inne steriele vorm van 'n zaatwateroplossing wuuert 't ouch väöl toegepas inne genaeskónde.
Zaatwater wuuert ouch gebroek inne industrie, wie smultjzaat en es keulmiddel in wurmdjekrafcentrale.
Óngevieër 4% van 't waterstófgaas det me weltwied perduceerdj wuuert gemaak door gebroek te make van elektrolyse. De mieëderheid van deze waterstóf waat zoea wuuert gemaak is e bieperduk vanne perduksje van chlorien:
Hobøl
thumb|De ligking van Hobøl in de pervincie Østfold. Hobøl is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Østfold in Nórwaeg. De gemeinte had 4.564 inweuners in 2016 en 'n oppervlakde van 140,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 32,6. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 0138.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 5,7% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Kreis
E kreis of kreits (ouch landjkrei(t)s) is 'n regionaal bestuurseinheid in 't Bóndjsrippebliek Duutsjlandj. 't Betröf e gemèndjeverbóndj en 'ne rechspersoean (van pebliekrech), ei bestuurlik niveau baove de gemèndje.
Óngere take van e kreis valle zake wie grótter ziekenhoezer, monumèntezörg, aafvalverwirking enne oetgaaf van riejbewiezer.
Stej mit mieër es 100.000 valle gemeinelik boeten e kreis es 'n kreisvriej stad.
De Hoots
De Hoots (Nederlandjs: Holz) is 'n wiek in 't oeaste vanne gemèndje Kirkraoj inne Nederlandjse pervinsje Limbörg. De wiek is 'n óngerdeil van 't stadsdeil Kirkraoj-Centrum of Kirkraoj-Oeas en bevindj zich taenge de grens mit Duutsjlandj in 't oeaste. Op e deil vanne grens ligk de Nuisjtroat. Oearsprunkelik hoot de kern vanne wiek Kloeësterveld.
Ane zuudkantj grens De Hoots ane Blerhei, in 't wèste aan 't centrum van Kirkraoj en in 't naorde aan 't Rolducerveld. De Hoots zelf ligk op 't Plateau van Kirkraoj.
Op De Hoots steit de Sint-Catharinakirk.
Warnécourt
Warnécourt ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 385 luuj op 'n oppervlaak van 5,36 veerkante kilometer en daomèt goof 't 71,83 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +1,4% de jaor.
Peristaltiek
Peristaltiek is de kniepende bewaeging van e buusvörmig orgaan die d'rveur zörg det 't aete veuroetkump in 't maag-dermsjtèlsel of de urien in de urienbuus tösse 't neerbekke en de blaos. Door de peristaltiek is 't beveurbild meugelik óm e glaas water te drinke terwiel emes óngerstebaove hèngk.
Bie peristaltiek trèkke de lingdesjpiere en de kringsjpiere in de wandj van d'n derm baove (of achter) de voorpratsj zich same; dees sametrèkking is reflexmaotig en volg op 'n oetrèkking van d'n dermwandj door de voorprop.
Peristaltiek kump ouch veur bie de rinkwörm; ouch hie wirke de kring- en lingdesjpiere same, det peristaltische bewaeginge geuf.
Terrorisme
Terrorisme (van 't Letien: terror, paniek) is 't zónger wèttige gróndj plieëge van hieël zwaor geweldj of ernstige dreiging daomit, mit e politisch of religieus ènj. Inne meiste opvattingen euver waatdet terrorisme is mót 't euver illegaal geweldj gaon, meistes gekoppeldj aan börgers es slachoffers.
Terrorisme is per diffenisie neet geldj-gerilleteerdj, det wil zègke: 't ènj is neet veur zelf matterjeel rieker te waere (de meiste misdaod haet det namelik es ènj). Sómtieds waere waal biekómmendje misdäöj geplach veur aan geldj te kómme, meh den waal mitte bedoeling 't veur terroristische (dus neet geldj-gerilleteerdje) ènj te gebroeke.
't Ènj is politische verangeringen aaf te dwinge middels perforse acties die 't maotsjappelik laeven óntwrichte. Dees kónne bestaon oet 't zejje van angs, sómtieds mit hieël perforse acties, veur zoea politische stabiliteit te óngergrave. Ènj kónnen ónger anger zeen:
Sjtraobaek (baek)
thumb|300px|De sjtraobaek sjtruimp hie aan de rand van de Ravesbösj De Sjtraobaek ies 'n baek, die zien zien brónne haet in de Ravesbösj. Deze (gedeiltelike) hellingbösj bevingk ziech tösje 't gelieknamig gehuch Sjtraobaek en de buurtsjap Billich in Groat Haasdal. De baek löp ièrsj sjtroum aaf dweersj door de bösj en later langs de rand. In diet gebeed zint opgravinge gedoon van 'ne Romeinse tempel en diverse Romeinse villae. De waeg, parallel aan dae bosjrand, weurt Baeksjtraot geneump vanwege die baek aan de rand. In de bösj liegke twiè vieversj die gevoed were door de Sjtraobaek. Via de beemde van 't gehuch Sjtraobaek sjtruimp 't water de Geul in.
Builer
'ne Builer of 'ne boiler, owwel 'ne wermwaterkaetel geneump, is e toestèl veur water mit op te wurme, op te slaon en werm te haje.
In taengestèlling toet 'ne geizer, wo 't water allein wuuertj opgewurmp wen dao vraog nao is (door 't äöpene vanne wermwaterkraan), wuuertj bie 'ne builer 'ne veurraod aan water in e thermisch geïsoleerdj vaat kónstantj op temperatuur gehaje. 't Water kan drek (op aerdgaas of op lektriciteit) of indirek (door 'ne cv-kaetel op aolje, gaas of pellets of via 'ne zóncollector) waere verwurmp.
Bie 't tappe van werm water wuuertj 't verbroekdje water inne builer automatisch aangevöldj en op temperatuur gebrach. De builer in 'n hoeshaje maak gebroek van 't princiep det kaad water zwaorder is es werm water. De waterveurraod inne builer wuuertj anen óngerkantj via 'nen inlaot aangevöldj mit kaad water wen werm water via 'nen oetlaot ane baovekantj wuuertj aafgenómme. De aansloeting veure kaadwateraanveur zitj ane baovekantj, mer 't water wuuertj via 'n piep toet ónger in 't waterrizzervwaar gelèdj. Zoea wuuertj de waterkolóm es 't woor ómhoeaggeduudj. 't Water waeg dus van ónger nao baoven inne builer.
Inne builer mingk 't kaad water zich neet of koum mit 't werm water, ómdet kaad water zwaorder is es werm water en dus óngerin blief. 't Waterpiel inne builer is ummer kónstantj; 't water raak duus neet "op" wie me döks zaet, meh de builer kan de wermwatervraog op det moment neet aan. d'n Opwermtied van 't kaad water is dus te lang veure temperatuur op det moment op piel te haje. Dit kump doordet water 'n hoeag wurmdjecapaciteit haet en dus väöl innerzjie nuuedig haet veur op temperatuur te kómme.
Wout Poels
Wout Poels (Venroj, 1 oktober 1987) is 'ne Limburgse fietsrenner dee rent bij Team Sky. Poels greujde op in Blitterswik. In 't sezoen 2009/10 woort 'r fullprof bij Vacansoleil. In diverse klein mierdaagse koerse pakde heer daageuverwinninge. Vaanaof 2011 deeg 'r mèt aon de drei groete rundes; zien bèste indklassering totnogtouw is 17e in de Runde vaan Spaanje. Op 24 miert won heer mèt Luik-Bastenake-Luik veur 't iers 'ne klassieker.
Laer (plaots)
Laer (Nedersaksisch: Laor), neet te verwarre mèt 't gelieknaomeg materiaol, is 'n Wesfaalse gemeinte in de krink (Kreis) Kreis Steinfurt, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 35,25 km² en 6515 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 185 de veerkante kilometer.
De op 77 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel twie stadsdeile.
De gemeinte Laer besteit sinds 1969 oet de plaotse Laer en Holthausen.
Hazekamp
D'n Hazekamp (Nederlands: Hazenkamp) is 'n woeënwiek van Blierik in de gemeinte Venlo. De wiek haet óngevier 2.700 inwoeëners en zeej luuet zich opdeile in d'n Ónderste en d'n Bäöveste Hazekamp, want 't guf heej 'n klein hoeëgteverschil van ca. dreej maeter. Die helling löp dwars door 't park van de buurt Tuindörp.
Hazekamp woort nao d'n Twieëde Waereldoorlog geboewd. Daoveur waas 't 'n greun en landelik gebeed aeve boete 't dörp. Allewiels ligk taegeneuver de Hubertuskerk aan 't Hubertusplein 'n verzörgingstehoes, naeve de niejboew van 'n basisschoeël.
Lies van vastelaovesvereiniginge in Nederlands Limburg
Dit is 'n lies van vastelaovesvereiniginge oet Nederlands Limburg. Eder vereiniging woa 't besjtaon van kèn waere aangetuind is hie welkóm.
Gaas
Gaas is eine vanne aggregatietoestenj worin 'n stof zich kan bevinje. In e gaas höbbe de molecule van 'n stof zoväöl energie opgenómme det ze los vanein gaon bewaegen en zich verspreie inne ruumdje die ze toet häör besjikking höbbe. E gaas in aevewichstoestandj haet in die ruumdje euveral 'n gelieke drök, dichheid en temperatuur. 't Waord "gaas", aafgelèdj oet 't Grieks waord chaos, woort inne zevetieëndjen ieëf dore Vlaomse alchemis Jan Baptista van Helmont geïntroduceerdj.
Eder stof kan in princiep inne gaastoestandj veurkómme es 't zat verwurmp wuuertj en/of ónger zat lieëg drök steitj enne molecule neet oeterein gevalle zeen dore eventueel toegeveurdje wurmdje. Zoea kónnen ouch stoffe die zoea neet bekèndj zeen inne gaastoestandj toch ónger specifieke ómstenjigheje es gaas bestaon, wie góld en iezer. Stoum is de gaasvörmigen toestandj van water.
Lies van besjavinge
Hei-oonder volg 'n lies mèt besjavinge (hoeg oontwikkelde culture) oet 't verleie. Opgenome zien de besjavinge in Europa veur de middeliewe, en die vaan örges aanders in de wereld veur 't intensief contak mèt de Westerse wereld. Veur aander belaankwèkkende historische culture, zuug: Lies van historische lenj.
Wittemermeule
thumb|250px|right| 't Meulegeboew mèt op de veurgróndj de vergaarviever thumb|200px|right| 't Hujige meuleraad thumb|200px|right| 't Bènnewerk van de meule De Wittemermeule is 'n watermeule gelaege aeve boete de Nederlands Limburgse plaatsj Wittem aan de Provinciale waeg N595.
De meule is 'n middesjlaagmeule die gebroek is óm kaore te male en ze gebruuk hieveur 't water van de meuletak van de Selzerbaek.
Gesjiedenis
De ziejtak van de Selzerbaek woort in 1731 aangelag veur de drènkwaterveurzening van 't in daen tied door de Heëre van Wittem geboewde kloaster van de Paters Kapucijne (kort nao 1836 euvergenómme door de Orde der Redemptoriste) in Wittem. Bie Partij woort hieveur 't water aafgetap van de Selzerbaek en woort euver gèt minder es 'ne kilomaeter nao 't kloaster geleid. Hieveur woort in de Selzerbaek 'n verdeilwerk aangelag.
In 1835 kroge de gebreurs Simon en Jan Mathijs Merckelbach van de provincie Limburg toesjtömming óm 'n watermeule te boewe langs de waeg nao Wielder. Veur de voeding van 't water woort 'ne viever aangelag. Deze viever woort gevoed via 'ne meulentak die woort gegrave es verlenging van de aaftakking nao 't kloaster. 't Meulegeboew, opgetrokke oet baksjtein en veurzeen van 'n zadeldaak, woort euver de baek geboewd. Hiebiej woort 't inpanjig opgehange, houte waterraad en de maalinrichting, avenaens van hout, in 't meulegeboew euver de meulebaek heen geboewd. De gedachte hiebiej waas óm ouch biej wèntjerse ómsjtandigheje te kènne male. 't Raad hèj 'ne middellien van 5,93 m en 'n breite van 1,54 m. 't Water woort oet de vergaarviever op as-heuëgde van 't meuleraad aangeveurd en op de sjoepe geleid.
De femilie Merckelbach waas nao de Franse Tied in 't bezit gekómme van 't Kesjteël Wittem. Nao 't euverlieje van allebeie breurs vererfde de meule in 1851 aan Jan Joseph Merckelbach, rentenier in Wittem. In 1881 woort de meule aangekoch door de toenmalige börgemeister van Wittem en lid van Gedeputeerde Sjtate, Jan Mathijs Hubert Merckelbach. Biej de boedelsjeijing in 1907 woorte de veer kènjer van Jan Mathijs Merckelbach jeder veur ¼-deil eigenaer van de meule. De meule bleef in de femilie Merckelbach pès 1963, toen ze woort aangekoch door Maria Catharina Hubertina Keulers. De meule waas toen al 'n aantal jaore boete bedrief. De vader van Maria Keulers woort es pachter teves de nuuje meulenaer. Nao ziene doad in 1972 verkoch Maria Keulers de meule aan de directeur van Campina in Zitterd, Wilhelmus Johannes Henricus Derks.
In zien ruum 175-jaorig besjtaon haet de meule wènnig verangeringe ongergange, allein 't waterraad is diverse keëre vervange. 't Hujige raad is 'n iezere hoag-middesjlaagraad mèt ziejbeplating, wobie 't water net baove de as aan 't raad wirt toegeveurd. 't Raad haet 'ne middellien van 5,1 m en 'n breite van 1,4 m en haet aan de voot 'ne gemetselde krop. De meule haet 'n houte óngergangwerk en de maalinrichting haet tweë koppels 16-er kunssjtein en ein koppel 17-er kunssjtein.
In 1978 woort de meule door partekeleer eigenaere verkoch aan de Sjtichting "Het Limburgs Landschap". Dees sjtichting haet de meule laote resterere. Eindj 2008/begin 2009 is 't bènnewerk van de meule vernuujd en is de meule weer maalvaerdig.
Gislaved
Gislaved is 'n gemèndje in Jönköpings län, Zwede. De gemèndje tèltj 29.358 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.143,41 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 25,7 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
15,75% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Vreugnuinederlands
Vreugnuinederlands is de taolfase vaan 't Nederlands in de zèstienden en zeventienden iew. Soms weurt ouch 't Nederlands vaan d'n achtienden iew mètgetèld; miestens evels neet.
1830
Gebore
thumb|right|150px|Guido Gezelle, gebaore mei 1830.
Vreugnuinederlands
In de Vreugnuinederlandsen tied zètte trends oet 't laat Middelnederlands ziech door: diftongering vaan middeliewse lang monoftonge ij en uu, zoewie verlees vaan naomvalle en aander grammaticaol versumpelinge. Door de oontwikkeling vaan 'n standaardtaol, 'nen trend dee roond 1600 vaste vörm krijg, weurt väöl vaan die versumpeling op sjrif gemaskeerd: me hèlt bewös vas aon de vörmeriekdom vaan de middeliewse taol. Allewel tot de norm minder strik is es vaanaof de negentienden iew 't geval weurt, weure dialekte in 't gemein neet mie opgesjreve. Allein al daorum is 't Vreugnuinederlands gein taolfase vaan 't Limbörgs.
1830
Gesjtorve
thumb|right|150px|Paus Pius VIII, gesjtorve 1 december 1830.
Vreugnuinederlands
Oontstoon
't Middelnederlands is neet vaan 't ein op 't aander jaor in 't Nuinederlands euvergegaange, en natuurlek is 't jaor 1500 get wèllekäöreg. 't Is evels wel roond deen tied tot tendenze oet 't Laatmiddelnederlands ziech zoe sterk doorzètte tot me vaan 'n nui taolfase kin spreke.
Klaankevoluties
In 't Middelnederlands waore de uy (ouch uu gesjreve) en ij lang monoftonge (/yː/ en /iː/ respectievelek). Al in de veertienden iew gief 't aonwiezinge tot die klaanke ziech in 't Braobants beginne te breke (tot /ɛi/ en /øi/ of daorumtrint). In 't Vreugnuinederlands zèt ziech dat door, ouch in 't Oos-Vlaoms, Wes-Limbörgs en 't Hollands, al is 't neet dujelek of 't lèste dialek dat noe oonder Braobantsen invlood deit of oonaofhenkelek die veraandering doormaak. 't Ziews en Wes-Vlaoms hawwe de monoftonge, meh verkorte ze wel tot /y/ en /i/. Väöl Hollandse dialekte doen dat in dezen tied ouch nog: 't gief zelfs aonwiezinge tot me in 't Rotterdams vaan d'n achtienden iew nog huus zag. Woersjijnelek waore allebei de variante acceptabel, al hadde de diftonge e bitteke mie prestiesj.
Me moot wel verstoon tot de lang ij en korte ei algemein oeterein woorte gehawwe; hoegoet bij oetzundering vele ze same. De ei waor daan 'ne wijeren twieklaank (get in d'n trant vaan /ai/).
De centrerende twieklaanke ie en oe vaan 't Middelnederlands weure in sommege dialekte monoftonge; iers laank, later kort. Tot dit neet zoemer gebäörde, kin me opmake oet 't Stadsfries, wat ziech baseert op zèstienden-iews Hollands: de oe en ie höbbe dao dèks nog ummer 'ne naoslaag.
Väöl typische klaanke oet 't Middelnederlands die de modern standaardtaol neet kint, bleve in dezen tied evels nog behawwe; zuug daoveur oonder.
Grammaticaol veranderinge
't Naomvalssysteem raak in 't Laatmiddelnederlands dujelek in verval. Ierstens verdwijnt de genitief, dee ummer dèkser mèt van weurt umsjreve. De partitieve genitief blijf langer behawwe. Dit gebäört oonder invlood vaan 't Frans, boe de genitief al iewelaank zoe woort oetgedrök. Ouch veur 't vervalle vaan de aander naomvalle moot me nao 't Frans loere: roond 1300, mèt de veraandering vaan Aajdfrans nao Middelfrans, verdwijnt ouch dao 't naomvalsversjèl. Dat vint in 't Nederlands neet astrein ingaank, meh weurt in de loup vaan de vieftienden iew wel frequinter. In de zèstienden iew is den veur manneleke wäörd in 't oonderwerp al hiel normaal. Ouch der bij d'n datief vrouwelijk verdwijnt.
Umtot roond de rederiekers intösse 'n sjrifcultuur is gebleujd, weure die veraanderinge neet veur zeute kook geslók. Väöl gelierde sjrievers hawwe ziech aon de versjèlle wie 't die in de middeliewe gaof. In de zeventienden iew, es de ierste grammatica's weure gesjreve en ziech in 't noorde 'n standaardtaol vörmp, nump me dit euver. Dao kump ouch de neet geringen invlood vaan 't Hoegduits bij kieke (zuug oonder), wat zien naomvalle jummers wel hèlt.
Toch veraandert ouch op sjrif wel ein en aandert. De vrouweleken datief mèt der weurt zeldzaom, en 't lidwoord die weurt aofgezwaak tot de, ouch op sjrif. Wijer verdwijnt 't wäördsje doe; 'n veraandering die definitief weurt es de makers vaan de Staotevertaoling beslete veur 't neet te gebruke. Oonpersoeneleke constructies, die in 't Middelnederlands väöl veurkaome (mi lanct na di) weure dèkser verpersoenelek (ick (ver)lang naer u). De dobbel oontkinning, zoeget universeel in 't Middelnederlands, verdwijnt in dezen tied gestiedegaon. In de zeventienden iew gebruuk d'n einen oteur ze nog wel, d'n aandere neet.
Spèllingsvernuiinge
Oondaanks de vörming vaan 'n standaardtaol (zuug direk oonder) gaof 't nog gein standaardspèlling, allein conventies. De spelling rappeleert ouch sterk aon 't Middelnederlands. Zoe blijf de ae veur de klaank /aː/ behawwe. Wäörd die mèt /k-/ beginne weure nog dèks mèt c- gesjreve en de /z/ weurt nog dèks gesjreve es s, meh de modern alternatieve koume al dèkser en dèkser veur (klock neve clock, zeer neve seer). De /-k/ aon 't ind weurt gemeinelek es -ck gesjreve, noets mie es -c (ick tege Middelnederlands ic). Etymologische spelling, die in de middeliewe zelde woort gebruuk, weurt noe gewoener: 'n etymologische -d die es [t] weurt oetgesproke, versjijnt noe en daan es -dt (Godt tegeneuver Middelnederlands g(h)ot). Ouch d'n diagraaf gh weurt awwerwèts meh versjijnt nog wel aon 't woordind, es 'n etymologische /ɣ/ wie /x/ klink (dagh). De oe krijg noe exclusief de functie vaan geslote achterklinker, mèt of zoonder naoslaag (zuug bove), boe ze in de middeliewe ouch nog welins veur de /oː/ of /øː/ stoont.
De bove umsjreve evoluties kin me dujelek zien in de twie Biebelvertaolinge oonder. De Leuvese Biebel oet midde zèstienden iew is nog in typisch middeliewse spelling, dewijl de Staotevertaoling - bekaans 'nen iew later, en ouch nog in 't noorde oontstande - wezelek moderner oetzuut.
De sjöpping vaan 'n standaardtaol
In dezen tied vörmp ziech 'n standaardtaol, deils ouch bewös door 't streve vaan sjrievers en gelierde die ziech mèt taol besjeftege en ziech aofvraoge wie 'n Nederlandse standaardtaol zouw mote oetzien. 't Is e laankzaam perces, boe-in me in de loup vaan diverse decennia evolueert vaan vagelek genormeerd taolgebruuk tot 'ne prescriptieve standaard.
De belaankriekste bijdragende dialekte zien 't Hollands en 't Braobants. Vaanajds woort gedach tot d'n instroum vaan prottestantse vlöchtelinge oet Braobant in Holland heet gezörg veur 'nen taolnorm oonder de bovelaog. Volgens Nicoline van der Sijs is dit 'n mythe en heet me veural geloerd nao 't Hoegduits, wat kort daoveur oonder invlood vaan Maarten Luther sterk genormeerd waor geraak. Wie gezag is dee taol vaan belaank gewees veur oonder mie 't behajd vaan de naomvalle.
Eint vaan de ierste beuk die ziech bezeghawwe mèt de vörming vaan 'n standaardtaol is Twe-spraack vande Nederduitsche letterkunst (1584), 'n soort taollier in dialoogvörm. Hei-in weure zakes wie vörmlier en syntaxis, meh ouch 't euvermaoteg gebruuk vaan Franse lienwäörd. Oet zoeget d'nzelfden tied stamp d'n dictionair vaan Cornelis Kiliaan (1562, twiede editie 1576). Dees twie beuk weure in d'n iew dee kump väölvöldeg gebruuk. Ouch literair oteurs wie Vondel en Hooft laote ziech euver taolkwesties en -keuze oet. Zier belaankriek is de Staotevertaoling gewees. De vertaolers daovaan gónge veur de te gebruke taolnorm oetgebreid in conclaaf, mèt gedetailleerde versleeg vaan welke wäörd al of neet te gebruke.
Wat in eder geval woort aofgekäörd waore typisch Hollandse dinger die in aander dialekte oontbreke. Vörm wie dorde en vors veur derde en vers woorte aofgeweze, zoe good wie oontrundinge wie breg en pet veur brug en put. Veur jij mós gij weure gesjreve, en mijn kós allein bezittelek veurnaomwoord zien. Soms woorte, dinkelek oonder Duitsen invlood, zelfs vörm ingeveurd die zoewel in 't Hollands es in 't Braobants vreemp waore, wie dacht en bracht in plaots vaan docht en brocht. Wel Hollands waor de consequente keus veur vörm zoonder umlaut: kaes veur kees, groen veur greun of gruun, ooghjen veur eughken. Ouch in vörm wie vond en zond góng me veur de westeleke variante, umtot vand en zand mesjiens mèt van 't en zand zouwe kinne weure dooreingehaold.
Soms woorte ouch regele bedach die in de spreektaol gaaroet neet leefde, wie 't versjèl tösse hen en hun wat in 1625 door Christiaen van Heule in ziene grammair woort ingeveurd.
In gesproke Nederlands waor de norm woersjijnelek minder streng. Tot op zeker huugde bleve lui, ouch oet hoeger klasse, hun eige dialek spreke. Zoelaank es me ziech oonderein kós verstoon, waor dat geaccepteerd.
Oontwikkeling vaan de dialekte
De vernuiinge vaan 't Braobants sloon, wie gezag, euver nao Oos-Vlaondere en Wes-Limbörg. Zoe oontsteit 't Oos-Vlaoms, e gans nui dialek wat 't midde hèlt tösse Wes-Vlaoms en Braobants. Roond 1500 sjeie Friesland en de Groningse Ummelen oet zelfstendeg te zien. Es gevolg heivaan goon de Frieze ouch Nederduits es ierste taol gebruke. De Frieze goon euver op 't Hollands, wat ziech tot Stadsfries oontwikkelt. Dit dialek is nog in groete lijne geliek aon 't Wes-Fries, 't Hollands dialek wat in 't Noorderkerteer ummer mie terrein wint (al blijf 't aajd Fries dialek vaan dat gebeed tot roond 1700 bestoon). In de Ummelen goon ze 't Nedersaksisch vaan Groninge-stad praote, zoetot ouch dao e gans nui dialek oontsteit, 't Gronings.
't Utrechs, wat in de middeliewe woersjijnelek nog sterk vaan 't Hollands versjèlde, greujt noe nao 't Hollands touw. In Holland zelf, zeker in 't zuierkerteer, zuut me tot de dialekversjèlle laankzaamaon vervlake: de bovelaog geit ziech ummer mie op de standaardtaol riechte, en de lieger klasse numme dat euver. Väöl typisch Hollands taoleige weurt aofgekäörd en nump zie touwvlöch tot 't platteland, later nog tot de vèssersdörper.
Door de dominantie vaan Holland in de zeventienden iew geit 't Hollands invlood oetoefene. Dit neump me de Hollandse expansie. In d'n achtienden iew vèlt die expansie stèl, meh de gevolge blieve. Zoe oontstoon in 't Nedersaksisch diverse laoge vaan Hollandsen invlood, boebij 't Urkers 't sterkste oonder Hollandsen invlood heet gestande, 't Wes-Veluws e bitteke minder en 't Sallands, Drents en Oos-Veluws nog minder, meh nog ummer wel dujelek. Oosteleke dialekte wie 't Twents en 't Achterhooks riechte ziech mie op Duitsland en blieve gooddeils vaan de Hollandse expansie versjoend. Ouch in 't Revieregebeed is de westeleken invlood sterk; dezen invlood löp via de Rijn door tot in 't Kleverland, boe zelfs tot in d'n twintegsten iew in 't Nederlands weurt gepreek.
Literatuur en cultivatie
Wie gezag woort 't Vreugnuinederlands väöl opgesjreve, wezelek meer es 't Middelnederlands. Dit kump um te beginne door de oetvinding vaan de bookdrökkuns, die in de zèstienden iew sterk opkump. Oetindelek zal Amsterdam in de zeventienden iew 'n internationaol centrum vaan de bookdrökkerij weure.
In de zèstienden iew oontsteit d'n al geneumde Leuvese Biebel, de ierste echte Biebelvertaoling in 't Nederlands. Bij kathelieke zal 'r, oondaanks zien oongemein awwerwèts taolgebruuk, tot in de negentienden iew weure gebruuk. Religieus poëzie kump vaan Anna Bijns en Marnix van Sint-Aldegonde, die respectievelek de kathelieke en de prottestantse kant vaan de religieus oerloge keze. In wereldlek opziech beujt d'n Tachtegjaoregen Oorlog ouch plaots veur de Geuzelejer: gezoonge poëzie, ummer op bestoonde melodieë, die de gaank vaan zake in veural de ierste jaore vaan d'n Opstand behandelt.
't Begin vaan de zeventienden iew zörg veur 'nen enorme bleuj vaan de literatuur in Holland. Bekind is veural de Muiderkrink oet Muiden, mèt figure wie Joost van den Vondel, P.C. Hooft en Constantijn Huyghens, die hoegdravende buunwerke en poëzie aoflievert. E bitteke daoboete steit Gerbrand Adriaensz. Bredero, dee mie kemikke speule en leedsjes sjrijf. Zij zien allemaol nog sterk door de rederiekerstraditie beïnvleujd. Dat gelt neet veur de volkspoëzie, die ouch riekelek is euvergelieverd. Dao-in vint me vaan alles, tot obsceen seksleedsjes aon touw. In 1650 kump Samuel van Hoogstraten, veural bekind gebleve es sjèlder, mèt d'n ierste Nederlandse roman.
Umtot in dezen tied ouch de börgerij ummer mie liert leze, weure väöl zaakbeuk in 't Nederlands gesjreve. Euver alles wat weurt geach neet allein de gelierde te intrèssere versjijne beuk in 't Nederlands, vaan taolkunde en reisbesjrievinge tot beuk euver sjeepsbouw, meulebouw en polderbehier. Breve zien ouch volop bewoerd gebleve; die zien veur taolkundege vaan belaank umtot ze 'n inziech in de spreektaol geve wat me vaan beuk neet zal kriege. Ouch theologische literatuur, beveurbeeld verzaomelde preke, vint ziene weeg nao 't volk, al bleujt dat genre in d'n achtienden iew pas ech. De mieste theologie weurt nog in 't Latien gesjreve, zjus wie beuk euver rechsgelierdheid of natuurwetensjap.
Klaankevoluties
Versjèllende klaankevoluties voltrèkke ziech in de loup vaan de late zeventienden en achtienden iew, meh dat geit dèks zier laankzaam. Väöl vaan die klaanke zien in d'n achtienden iew nog algemein, en verdwijne pas in de negentienden iew oet de gesproke standaardtaol. De mieste Vreugnuinederlandse klaanke leve zelfs allewijl nog in dialekte wijer.
E begin weurt gemaak in Amsterdam. Umtot die stad veur e groet deil oet immigrante besteit, veur e deil vaan boete Holland, kin neet edereine de subtiel taolversjèlle vaan de Hollandse vocaole make. Zoe verdwijnt dao aon 't ind vaan de zeventienden iew 't versjèl tösse ei en ij. Aander stei volge in d'n achtienden iew. Begin negentienden iew beklaog ziech Willem Bilderdijk dreuver tot väöl lui de twie klaanke 'oonterech' laote rijme. Later in deen iew is dao zelfs gein discussie mie euver. Allewijl vint me 't versjèl allein nog trök in enclaves wie Katwijk aon Zie.
Zjus zoeget moot gelde veur de sjerp- en weiklang ee en oo, zoetot 't versjèl tösse koolen 'kule' en kolen 'kole' verdwijnt. Me blijf evels e versjèl in spelling hawwe (sjerplang ee en oo weure ummer mèt twie lètters gesjreve, ouch in ope syllabe). Pas in de twiede hèlf vaan de negentienden iew kump dat ech t'r discussie te stoon; me maag daorum aonnumme tot ouch dit laank gemeingood is gebleve.
'n Aander evolutie is de verkorting vaan de klaanke ie en oe in wäörd wie ziek en boek. In de zeventienden iew waore die zoonder twiefel laank, meh op d'n door - wienie is neet gans dujelek - mote die kort zien gewore. De ie kós wel pas kort weure naotot de ij es twieklaank algemein waor, wat wie bove gezag vrij laat is gebäörd.
De w waor in 't Vreugnuinederlands nog bilabiaol, woersjijnelek zelfs zjus zoe vleujend wie de Ingelse w ([w]). 'n Aonwiezing daoveur beujt 't Surinaams-Nederlands, wat dee klaank heet gehawwe. Daonao geit de klaank, mesjiens mèt de Zuid-Nederlandse w ([β̞]) es tössestap, euver in 'n labiodetaol [ʋ]. De klaank kump woersjijnelek via 't noordooste oet Duitsland. Wienie dit alles gebäörd is, is neet gans dujelek; de versjèllende w's zien nog laank nevenein veurgekoume en woorte dinkelek allemaol es good Nederlands geaccepteerd.
De g(h) en ch zaote in 't Vreugnuinederlands wijer nao veure es in 't Modern Nederlands. Dat hoof nog neet te beteikene tot 't euveral 'n zaachte g waor wie in 't Limbörgs, meh zaachter es de modern g waor ze zeker wel. De veraandering nao 'n echte hel g liek veural oet Holland zelf te koume.
Grammaticaol veranderinge
In tekste oet d'n achtienden iew weurt de grammatica, veural de syntaxis, laankzaamaon gewoener veur de moderne lezer. Dat heet deils te make mèt veraanderenden esthetiek: boe me in de zeventienden iew de taol dèks mèt opzat zwoer belaojde (bombas), woort natuurlekheid mie de norm in d'n achtienden iew.
In eder geval verdwijnt ouch op sjrif de genitief (boete religieus tekste, die hendeg conservatief zien). Naomvalsversjèl op ziech blijf evels behawwe, tot in d'n twintegsten iew zelfs - wat beteikent tot generaties sjaolkinder dit systeem kunsmaoteg mote liere.
De dobbel oontkinning verdwijnt gans, 'n evolutie die woersjijnelek gelieken tred hèlt mèt wie dat in de spreektaol geit. Dialek-historische gegeves tuine 'n tröktrèkking in zuieleke riechting: noe nog besteit de dobbel oontkinning in 't Wes-Vlaoms, dewijl me ze in d'n twintegsten iew nog in 't Ziews kós hure.
Gij maak op sjrif mer hiel laankzaom plaots veur jij, wat eigelek edereine in Holland zeet. Ouch versjijnt 'ne nuie beleefheidsvörm: UEdele, aofgekort tot uwé of gewoen u. Tegen 't gebruuk vaan u es oonderwerp besteit nog langen tied weerzin.
Spèllingsvernuiinge
Aon de mieste variatie kump in 1804 'n ind, es de Bataafse Rippubliek de spèlling-Siegenbeek inveurt. In de Zuieleke Nederlen evels is nog gein standaardspèlling. Dao hanteert me ouch väöl awwerwètser conventies, in 't bezunder de ae die nog tot in de negentienden iew bewoerd blijf. Die versjèlle weure pas mèt de spèlling-De Vries en Te Winkel genivelleerd.
Vondel, Lucifer
(Lucifer, 5e ak )
Hvaler
De gemeintecode is 0111.
Het Hogeland
Het Hogeland (Gronings: ’t Hogelaand) is 'n gemeinte in 't noorde vaan de Nederlandse provincie Groninge, aon de kös vaan de Waddezie. De gemeinte strek ziech euver de ganse breidde vaan de provincie oet vaan de grens mèt Friesland tot aon d'n Eems en umvat good 900 km²; bekaans de hèlf daovaan is water of droegvallende groond (wadde). Hoofplaots is Uithuizen; de gemeinte kint nog väöl aander kerne. 't Hogeland, al iewe e geografisch begrip, oontstoont es gemeinte in 2019 oet 'n fusie vaan de aw gemeintes Bedum, Eemsmond, De Marne en e groet deil vaan Winsum.
Kerne
De gemeinte Hogeland umvat de volgende kerne: Adorp, Baflo, Bedum, Broek, Den Andel, Doodstil, Eenrum, Eppenhuizen, Groot Wetsinge, Hornhuizen, Houwerzijl, Kantens, Klein Wetsinge, Kleine Huisjes, Kloosterburen, Kruisweg, 't Lage van de Weg, Lauwersoog, Leens, Mensingeweer, Molenrij, Niekerk, Noordwolde, Oldenzijl, Onderdendam, Oosteinde, Oosternieland, Oudeschip, Pieterburen, Rasquert, Roodeschool, Rottum, Saaxumhuizen, Sauwerd, Schouwerzijl, Stitswerd, Tinallinge, Uithuizen, Uithuizermeeden, Ulrum, Usquert, Vierhuizen, Warffum, Warfhuizen, Wehe-den Hoorn, Westernieland, Winsum, Zandeweer, Zoutkamp, Zuidwolde en Zuurdijk. Uithuizen is wie gezag de hoofplaots; de gemeinte beujt ouch deenste aon in Bedum, Leens en Winsum.
Daoneve kint de gemeinte nog tientalle naobersjappe. Ouch hure de Eemshave en de eilendsjes/zandplate Rottumeroog en Rottumerplaat bij Het Hogeland.
Taol
In de gemeinte Hogeland weurt 't Hogelandsters gesproke. Dit weurt dèks verstande es 't stereotyp Gronings dialek.
Gemeinteraod
Op 21 november kóste de inwoeners vaan de touwkumstege gemeinte keze veur de raod. D'n oetslaag waor de volgende:
Börgemeister
Henk Bolding vaan 't CDA is tot woernummende börgemeister beneump.
Historie
Oonder 't Hogeland versteit me in Groninge vaanajds al de ziekleilen in 't noorde vaan de provincie. De naom verwijs neet nao de ligking op de kaart, wel nao 't feit tot dees kleilen rillatief hoeg ligke opgezeen tege de veengroond direk noordelek vaan de stad Groninge. 't Gebeed roond Bedum, wat wel bij de gemeinte Hogeland huurt, ligk vaanajds neet in de landstriek Hogeland meh in 't Legeland.
De weeg nao minder en groeter gemeintes woort in 1990 serjeus ingezat, wie in de ganse provincie tientalle gemeintes woorte heringedeild. Zeker ouch in 't noorde vaan de provincie móste väöl gemeintes same (zuug oonder). Roond 2010 kaome discussies euver 'n nui fusiegolf op gaank. Veur de provincie mós Groninge oetindelek nog mer zès gemeintes umvatte. Oetindelek besloot me tot 't minder radicaol aontal vaan tien. De fusiegolf weurt tösse 2018 en 2021 in drei stappe oetgeveurd. Noord-Groninge kaom in 2019 aon de beurt. In 2017 moch de bevolking stumme euver de nuie naom. 75% koos veur Het Hogeland, tege de alternatieve Het Marenland en Hunsingo.
Bron
Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Taliban
Taliban (Pasjtoe: طالبان) is 'n islamitische, terroristische guerrillabewaeging in Afghanistan en Pakistan. In dees bei lenjer behieërtj de Taliban groeate bevölkingsgebiede. In Afghanistan haet de Taliban 'nen tied lang de mach in Kaboel en 't grótste deil vanne res van 't landj gadj, wonao ze 'n emiraat hawwen oetgerope. De naam "Taliban" is 't mieëvaad van 't waord talib det "theologiestudent" mèntj.
De Taliban is in 1994 in 't zuje van Afghanistan gevörmp gewaoren en woort door Pakistan en Saoedi-Arabië óngersteuntj. Tiejes häör bewindj woorte extremistische islamitische wètte, zelfs in vergelieking mitte res vanne islamitische werreld, ingestèldj. Vanaaf islamologe koom väöl kritiek taenge häör.
Nao de aanslaeg van 11 september 2001 haet de Vereinigdje Staote de Taliban-regering eweggehaoldj, ómdet ze weigerdje Osama bin Laden en 'n aantal wichtige al-Qaeda-leje op te pakke.
De Taliban vech nag ummer taenge de regeringe van Afghanistan en Pakistan.
Yvernaumont
Yvernaumont ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 127 luuj op 'n oppervlaak van 2,82 veerkante kilometer en daomèt goof 't 45,04 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -2,6% de jaor.
1454
1453 - 1454 - 1455
Bilabiale nasaal
De bilabiale nasaal of bilabiaal naasklank is 'ne mitklinker dae in bekans al gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
Kènmirke
De kènmirke vanne bilabiale nasaal zeen:
Limbörgs
Inne beginposiesje kan de bilabiale nasaal in 't Limbörgs noeatj waere gekómbineerdj mit anger mitklinkers; kómbinaasjes wie mr-, mp- en dergelike kómmen in gewuuen Limbörgse wäörd dus noeatj veur ane begin van e waord.
De labiodentale nasaal,, kump marginaal veur in 't Limbörgs es allofoon veur de bilabiale nasaal; aevel lang neet door alle spraekers. Zoea kan me kómbinaasjes wie mf in e wäörd wie symfonie op drie versjillige meneren oetspraeke: [mf], [mɸ] of [ɱf]. 't Zelvendje geldj ouch veur de kómbinaasjes nf en stumhöbbendj veur mv en nv. In taengestèlling toet 't Nederlandjs kump 't neet zoväöl veur det d'n alveolaire nasaal,, zich aanpas nao in 'ne bilabiale kónteks; me zaet dus ónbehuuerlik [ón:b(ə)'ɦʉ̀ərlɪk], en neet ómbehuuerlik [óm:b(ə)'ɦʉ̀ərlɪk]. Wo det waal gebeurtj is döks spraok van invlood vanne standerdspraok. Me kan den ouch keze veur dees mutaasje oet te sjrieve, wie bie ómploeffe (vanoet ontploffen).
Juus wie bie de anger nasalen in 't Limbörgs wuuertj döks 'ne (zaachte) plosief oetgespraoke wen de nasaal wuuertj opgevolg door 'ne sibilant of fricatief.
Nowata
Nowata is 'n plaats in d'n Amerikaanse sjtaot Oklahoma die besjtuurlik gezeen ónger Nowata County vèlt. 't Aantal inweuners bedroog 4.005 in 2006. De plaats haet 'n oppervlakde van 8,0 km² en besjteit gans oet landj.
De eerste gemeinsjap die op dees plaats waerde opgerich hoot Metz, verneump nao d'n eerste posdirecteur, Fred Metzner. Al veurdet de sjpaorwaeg in 1889 woor aangelag kreeg de plaats de naam Nowata. 't Deende namelik es tössesjtop veur Indiane oet 't ooste die door de euverheid waerde verhoes. De nuje naam haet geleid toet 'n sjpraokverwarring. De Lenape-indiane die door de plaats tróchte neumde die nuwita "vruntjelik" of "wilkóm". De Cherokee-indiane vatde dit op es Ingels no water "gei water", wodoor de plaats in 't Cherokee de naam ᎠᎹᏗᎧᏂᎬᎬ (A-ma-di-ka-ni-gunh-gunh) "al 't water is weg" dreug, 'n vertaling van waat zie dachte det de naam beteikende.
In 1904 vónj me in de buurt aolie en gaas, waat 'ne positieven indrök haj veur de lokaal economie.
Kaalhei
Kaalhei (Nederlandjs: Kaalheide) is 'n wiek in 't wèste vanne gemèndje Kirkraoj inne Nederlandjse pervinsje Limbörg. De wiek is 'n óngerdeil van 't stadsdeil Kirkraoj-Wès. De naam vanne buurt verwies nao 't ónbegreudj heiveldj det vreuger hie loog.
Laer
Veurdet laer kan waere gebroeke mót 't geloajdj waere. Daomit wuèrtj de hoed vriewaal ónbepirk haadbaar. Laer wuèrtj meistes ouch in 'n kluèr gevarf.
Kaalhei
Kaalhei besleit 'n oppervlakdje van 90 hektaar en haw 2.890 inwoeaners in 2008.
Laer
Laer wuèrtj gebroek veur tesje, sjoon, jasse, muibele en zo wiejer. Moatorriejers drage döks laere pakker veur taenge eventueel valle te besjurme, mer 't drage van laer haet ouch veur sómmige 'n seksueel beteikenis, fetisjisme.
Kaalhei
Kaalhei grens in 't zuje aan De Jraat, t'n naorde bevindj zich 't industrieterrein Dentgenbach, t'n oeaste 't centrum van Kirkraoj en t'n wèste ligke Terwinsele en De Heilust.
Laer
Ómdet laer kosbaart is, wuèrtj ouch kónslaer gebroeke veur al dees toepassinge. Döks krieg kónslaer 'ne kónsmaesige laergäör veur 't op laer te laote lieke. Laer haet óngerhaad nuèdig. Veural sjoon mótte veur 't laer soeppel te haje regelmaesig gepoetsj waere mit sjoonsmeer.
Laer det inne baom terechkump blief good bewaardj. Laere veurwirper zeen bekandj oet tieje wie de middeliève, mer ouch d'n iesmummie Ötzi oet 3300 v.Chr. haw laere veurwirper bie zich, wovan de deersaort zelfs nag kós waere bepaoldj.
Kaalhei
Kaalhei is bekèndj door 't Gemeintelik Sportpark Kaalhei wo de eredivisievoetbalclub Roda JC toet 2000 speeldje. 't Hermenieorkès "St. Jozef" Kaalhei Kirkraoj is ei vanne toeanaangaevendje hermenieorkèste in Nederlandj. De Sint-Jozefkirk woort in 1927 geboedj nao 'n óntwirp vanne arsjitek Hubert van Groenendael.
Ouch ligken in dees wiek ane Krichelstraot de fóndamentje van 'n Romeinse villa rustica: de Romeinse villa Kaalhei. Ane zuudkantj vanne Kaalhei ligk de baek Vloedgraaf en t'n oeaste vanne wiek ligk 't daal vanne Anstelerbaek, wo de villa hoeag baove ligk. De villa ligk mitte wiek Kaalhei op 't Plateau van Sjpekhei.
Lienen
Lienen is 'n Wesfaalse gemeinte in de krink (Kreis) Kreis Steinfurt, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 73,44 km² en 8511 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 116 de veerkante kilometer.
De op 82 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel twie oortsdeile (dörpe die behure bis de gemeinte).
Satellietflakkering
Satellietflakkering is 't versjijnsel woebij de reflecterende oonderdeile vaan 'ne satelliet zonleech op de Eerd reflectere en daobij 'n flakkering vertoene. Miestal weurt d'n Ingelse term flare (Nederlands: flits) gebruuk.
Iridium-flare
Satelliete vaan 't Iridium-communicatienetwerk höbbe 'ne vörm woebij 3 groete gepolieste antennes (zoe groet wie 'n deur) roontelum de satelliet zien gepositioneerd. Soms weurt de zon in dees antennes gereflecteerd riechting de Eerd boedoor verleechte punte oonstoon van zoe'n 10 km doorsnei. Dit zuut vaanaof de Eerd oet wie 'n zier helder flakkering die inkele seconde doort.
De helderheid vaan zoe'n Iridiumflakkering kin oploupe tot 'n magnitude -9. Dit beteikent dat ze soms zelfs euverdaag te zien zien. Veur astronome zien ze soms hiel lesteg umtot ze woernumminge kinne verstore en geveulige aparatuur kinne verinnewere.
Umtot de baone vaan de Iridiumsatelliete bekind zien kinne de flakkeringe perceis berekend weure.
In de loup vaan 2017 en 2018 weurt 'ne nuie serie Iridium-satelliete (Iridium NEXT) gelanceerd die de aw satelliete goon vervaange. Dees nui satelliete reflectere väöl minder leech es de awwe, wat beteikent tot de flakkeringe neet mie ziechbaar goon zien.
Niels Peeters
Niels Peeters (Amie, Mestreech * 1992) is 'ne Nederlands-Limbörgse polletieker en waor de fractieleier vaan 't CDA in Mestreech tot 2022. Dat meint: heer is dus ouch Raodslid in de Gemeinteraod vaan Mestreech. De christendemocraat volgde dees positie op vaan Vivianne Heijnen in 2018, wie Heijnen wèthawwer woort in 't Colleesj. Peeters hèlt ziech in de Gemeinteraod vaan Mestreech veural bezeg mèt veilegheid, financies, ikkenomie en Bestuur en Oondersteuning.
Boekhäöldje
De boekholte of boekhäöldje is de häöldje van 't miensjelik lief (en anger deerlike organisme) die 't grótste deil vanne ingewenj bevatj. De boekhäöldje ligk óngere bórshäöldje.
De nere ligke neet inne boekhäöldje, meh dao-achter.
1982
Mesjien vaan 't Jaor
De computer
Meziek
Album top 10 (bron: popdossier.nl)
Film
Bekènde films oet 1982:
Lies vaan hiere en prinse vaan Monaco
De stadsstaot Monaco is 'n monarchie mèt 'ne prins aon 't hoof. Dit is al zoe sinds 1612; daoveur waor 't 'n hierlekheid. Sinds mier es 700 jaor weurt 't stäötsje bestuur door 't hoes Grimaldi, 'n tak vaan de Welfe. Tösse door heet 't e paar oonderbrekinge gegeve mèt rippublikeins bewind of annexatie door 'nen aandere staot.
Bron
Dees lies is euvergenome vaan 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Écly
Écly ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Rethel, in 't zuudweste van de Franse Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 170 luuj op 'n oppervlaak van 9,36 veerkante kilometer en daomèt goof 't 18,16 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -1,8% de jaor.
1455
1454 - 1455 - 1456
thumb|De Gutenbergbiebel.
Wit-Rusland
Wit-Rusland (Wit-Russisch: Беларусь of Belarus’, spreek oet: Biejelaróés, Russisch: Белоруссия of Belorussiâ, spreek oet: Bjelaróéssiejaa) is 'n rippebliek in Oos-Europa, die grèns aon Pole, de Oekraïne, Rusland, Letland en Litauwe. 't Ligk neet aon ein of ander zie. Hoofstad is Minsk; ander stei zien Brest en Vits'jebsk. Wit-Rusland hèt de lèste dictatuur vaan Europa te zien.
De inwoeners vaan Wit-Rusland heite Wit-Russe.
Pieël en Maasvallei
thumb|Waterschappe in Nederland. Pieël en Maasvallei is nömmer 24 op de kaart. Pieël en Maasvallei (Nederlands: Peel en Maasvallei) waas 'n waterschap in de provincie Nederlands Limbörg. 't Waas in 1994 ingesteld en gevörmp oet de alde waterschappe 't Maasterras, Midde-Limbörg en Noord-Limbörg. 't Waterschap waas 128.400 hectaar groeët en umvatde de Maasdune, de Pieël, 't Wieërtland en de Maasbedding vanaaf Zwame. De huidplaats van 't waterschap waas Venlo.
Waope
't Waope van 't waterschap is van gold, mit 'nen umgekierde, golvende gaffel van azuur, vergezeld aan de rechterkant (heraldisch; dus veur de beziener links) van dreej haorens van keel, beslage van zilver, aan de linkerkant (heraldisch) van 'n meuleraad van sabel en ónder van zes törve van sinopel, gezat 1, 2, 3. De haorens kwame oersprónkelik oet 't wape van 't graofschap Häör en stónde ouk in 't waope van 't waterschap Midde-Limbörg (zoeëwie in 't waope van de provincie), 't meuleraad kwaam van 't Maasterras en de törve van Noord-Limbörg.
Lek
thumb|Trajek vaan de Lek in Nederland. thumb|E vrachsjeep op de Lek bij Nieuwegein. De Lek is 'n reveer in Nederland, en ein vaan de tek vaan de Rijn in zienen oonderluip.
Trajek
Heer begint bij Wijk bij Duurstede (provincie Utrech) es veurtzètting vaan de Nederrijn, dee ziech dao vertek in de Lek en de Krómme Rijn, en indeg bij Kinderdijk (gemeinte Nieuw-Lekkerland, provincie Zuid-Holland), boe 'r samekump mèt de Noord en dao Nui Maos (Nederlands: Nieuwe Maas) geit heite. Dit trajek is 62 kilometer laank. De Lek is dinkelek roond 200 veur Christus oontstande. In de Romeinsen tied waor 't nog e klei reveerke; de hoofstroum vaan de Rijn leep toen door Utrech. In de vreug middeliewe (wie de reveer ouch veur 't iers, es Lokkiam, Loccham, in bronne versjijnt) begós dat laankzaam te verandere: de Lek woort actiever en de Rijn verzandde. Vaanaof 1122 woort de Lek definitief de hoofstroum, wie me de Krómme Rijn bij Wijk aofdamde.
Situering
De Lek kump door de provincies Utrech, Gelderland en Zuid-Holland. Aon häöm ligke de historische stedsjes Wijk bij Duurstede, Culemborg, Vianen, Schoonhoven en Nieuwpoort (gemeinte Liesveld), en bezeensweerdege dörper wie Vreeswijk (gemeinte Nieuwegein), Ameide (gemeinte Zederik) en Kinderdijk. De Lek kruis ziech bij Wijk (kort nao zienen oersprunk) mèt 't Amsterdam-Rijnkenaal, bij Vianen mèt 't Merwedekenaal.
Bij Hagestein (gemeinte Vianen), op de plaots boe de reveer gekanaliseerd (aofgesnoje) is, ligk 'n sluis. De reveer is vaan groet economisch belaank veur de binnevaart. Dreuver ligke 'n spoorbrögk (bij Culemborg) en twie verkiersbrögke (allebei bij Vianen en allebei veur otosnelweeg); euver groete deile vaan 't trajek is de reveer evels allein mèt poontvere euver te steke (oonder mie Schalkwijk - Culemborg, Schoonhoven - Gelkenes en Krimpen - Kinderdijk), um de sjeepvaart neet mèt brögke te hindere.
Vaste stof
'n Vaste stof is 'n sjemische stof die zich bevindj innen aggregatietoestandj wobie 't matterjaal zien vorm vashèltj. 'n Vaste stof vertuuentj 'ne väöl gróttere waerstandj taenge vervörming es 'n vleujstof of e gaas. Ónger hoeag belastinge kan de stof aevel waal elastisch of neet-elastisch vervörme (wie braeke).
Netuurkóndig gezeen bestaon vaste stoffen oet atoeame, die 'n vaste positie t'n opzichte van einanger innumme. Det kan zeen in e regelmaesig kristalruuester of in 'n ónregelmaesige structuur, wie de structuur van glaas. Organische stoffe höbbe weer anger inwenjige structure. Sómmige óngerdeiler van 't miensjelik lif zeen 'n vaste stof, wie 't knaokweefsel.
Vaste stoffe waeren inne netuurkónde in e speciaal vakgebied bestudeerdj: de vastestoffysica.
De lichste vaste stof is dore miensj gemaak gewaoren en hètj aerogel: dees haet 'n dichheid van 1,9 kg/m³ (det wil zègke: 526,3 kieër lichter es water). De zwaorste vaste stoffe zeen metale wie uranium, mit 'n dichheid van 18.950 kg/m³.