cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Memmerke
Memmerke, boe al in de Romeinsen tied 'ne villa stoont, weurt in d'n daartienden iew veur 't iers geneump es de groethierlekheid Meummerken. Later kump 't nog veurbij es Membrughes (1356) en Mommerken (1985). D'n dialeknaom heet dus de awwer pepiere. Bei naome laote ziech verklaore oet meer en brook ('moeras'), wat wijs op de vochtege bojem hei (in tegestèlling tot de zuieleke umgeving, zuug bove). 'n Awwer verklaoring góng evels oet vaan 'gemein brögk'. De groethierlekheid laog in 't Graofsjap Loen, meh ressorteerde sinds 1366 oonder Luik. Ouch de abdij vaan Horcht had hei väöl bezittinge. Tot 1971 waor Memmerke 'n zelfstendege gemeinte, daonao hoort 't tot 1977 bij Eldere. De nui gemeinte Eldere woort dat jaor weer opgesplits: dewijl 't dörp Eldere nao Tóngere góng, kaom Memmerke wie Genoens in de nui gemeinte Riems te ligke.
Referenties
Veur dit artikel is wijer gebruuk gemaak van 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel.
Nietelbieste
Metamorfose
Kwalle oontstoon probleemloes oet poliepe: ze koume vaan de groond drejje ziech um. De groondsjief en scarpus weure de bovekant (exumbrella) en 't peristoma weurt de oonderkant (subumbrella). Hun lief is klokvörmeg en de tentakele haange nao oonder. Ze 'zweve' vrij in de zie en zwumme miestens passief mèt de ziestruiminge mèt. Door gecoördineerde spiersametrèkkinge roontelum hun liechaamshoolte, boebij 't water in- en oetspuit, kinne ze ziech toch bewege mèt 't princiep vaan 'ne straolmotor. 't Kwalstadium weurt ouch wel medusa geneump.
Gruutde
D'n umvaank vaan nietelbieste löp wied oeterein. De mieste soorte zien mer e paar millimeter groet, sommege nog kleinder. Aon d'n aandere kant kinne Cyanea-kwalle twie meter in doorsnee weure, en hole poliepe vaan 't geslach Branchiocerianthus 'n eve zoe groete lengde. Bij bepaolde soorte weure de tentakele tot daarteg meter laank.
Verspreiing
Nietelbieste leve wereldwied in zie, soms ouch in zeut water. Väöl bewoene es kwalle 't ope water en zien, ouch al door de versjèllende larvestadia, e belaankriek deil vaan 't zoöplankton. Aon de kös dominere gevestegde, miestens koloniaol levende nietelbieste dèks hel bojems; dao höbbe ze mèt hun koraolriffe ein vaan de mies diverse en productiefste ecosysteme op de wereld gemaak. Mèt de zievere umvatte ze ouch 'n gróp die ziech in de pratsjetege ziebojem heet gespecialiseerd en zelfs in de deepzie en de zuieleke ieszie te vinde is.
Veujing
De mieste veuje ziech mèt proejbieste die mèt hun tentakele in aonraking zien gekoume. 't Geit daan veural um (aander) leie vaan 't zoöplankton, wie protiste, versjèllende wörm, kreefte en aander kwalle. Groeter nietelbieste kinne ouch proeje zoe groet vie 'ne vès vaange.
Väöl gróppe, dao-oonder de mieste steinkoraole meh ouch väöl weik-, hore- en vuurkoraole en zieanemone, leve same mèt alge, miestens Dinoflagellata ('n gróp roedalge, meh soms greunalge. Die vaange hun koledioxied aof en make dao door fotosynthese kolehydraote oet, die dees nietelbieste es veurnaomste veujingsbron gebruke.
Voortplanting
thumb|Levescyclus vaan e nietelbies wat ziech door strobilatie voortplant (zuug de teks). Oonder nietelbieste is de oongeslachte voortplanting door middel vaan knópvörming wiedverbreid. Bij de Blómmebieste en de Hydrozoa is 't bezunder algemein. Daobij sjeit ziech aon de zijkant vaan de poliep 'n oongeslachteleke larf aof, de zoegeneumde zwumknóp, die ziech tot poliep wijeroontwikkelt. Dèks is de aofsjeiing incompleet, zoetot ganse oonderein verboonde kolonies vaan genetisch gelieke poliepe oontstoon.
Ze kinne ziech evels ouch geslachtelek voorplante. Typisch heibij is de zoegeneumde generatiewissel, die bij bieste neet zoe dèks veurkump wie bij plante, sjummele en protiste: um en um plante ziech zoe'n soorte geslachtelek en oongeslachtelek voort. Deze vörm vaan voortplanting hèt metagenese. De volwasse poliep creëert daoveur op oongeslechteleke wijs manneleke en vrouweleke poliepkes. dit kin gebäöre door de bove besjreve knópvörming, meh ouch strobilatie (aofstoeting vaan rón bovedeile die ziech umkiere en 'n kwal weure, dewijl de poliep zelf blijf bestoon; zuug heineve) en metamorfose (de ganse poliep kump los, drejt ziech en weurt 'n kwal; dit is bove besjreve) zien meugelek.
De geslachsriepe kwalle laote daan de gamete (geslachscelle) los, wat tot de bevröchting leit. 't embryo oontwikkelt ziech iers, wie bij bieste gebrukelek, tot 'ne blastula, daan tot 'ne planula. Dees larf, die ziech mèt flagellae beweug en ziech mèt doojer of plankton veujt, zwump zoe laank tot ze vaste groond vint; dao hech ze ziech aon en begint häör metamorfose tot poliep.
Dit sjema kint binne de vief klasse nietelbieste väöl aofwiekinge en variaties. Zoe blieve bij väöl Hydrozoa de kwalle in gereduceerde vörm aon de poliep zitte, dee daomèt zoegeneumde gonofore heet. Inkel Hydrozoa, wie de zeutwaterpoliepe (geslach Hydra), höbbe gaaroet gei kwallestadium; de poliep maak zelf manneleke of vrouweleke gamete. De doeskwalle höbbe daan weer 't poliepstadium gereduceerd. Bij de blommebieste gief 't geine kwallevörm.
Rifbouw
Groete ecologische beteikenis höbbe de koraolriffe die 'n gróp nietelbieste, de zoegeneumde steinkoraole, bouwe. Ze trejje in twie niches op: t'n ierste in kaajd water vaanaof zesteg meter deepde (deepwaterriffe), t'n twiede in werm water (>20°C) kort aon de oppervlaakde. De lèste mote kort oonder 't wateroppervlak en in de trope greuje, umtot allein dao de nujege symbiotische alge fotosynthese kinne plege. Systeme wie dit zien hendeg geveuleg veur veranderinge vaan milieu: bij temperatuurverhoeginge verbleek 't koraol, umtot de bieste hun alge, die euveractief weure, oetstoete.
In de koraolriffe sjeie de koraolbieskes kalk aof, wat hun oetwendeg gereemsel is; dit doen ze neve aander bieste wie de kalkbuiswörm (Serpulidae) zoewie roed- en greunalge. De kalk kin ziech in de loup vaan iewe tot echte gebèrgdes ophoupe. Wienie de ziespiegel laankzaam stijg (wie in de lèste paar doezend jaor), greuje de koraole nog wijer de huugde in. Koraole zien hendeg soorterieke ecosysteme, die door hunnen invlood op de ziestruime mondiaol beteikenis höbbe. Neve de geneumde kalkproducerende bieste leve dao ouch nog versjèllende aander wörm, spoonze, vèsse en protiste.
Kalkstein aofkumsteg vaan koraolriffe kin me op väöl plaotse vinde. Zoe gief 't in d'n Eifel en de Ardenne reste vaan riffe oet 't Devoon. Väöl joonger zien de Bahama's en talloes atolle in de Stèl Oceaon, die oet koraolriffe bestoon.
Systematiek
De Nietelbieste vörme in de mieste gebrukeleke indeilinge 'ne stam, en weure traditioneel same mèt de Ribkwalle bij de Radiata ingedeild. Nao de meining vaan biologe is dat evels 'n parafyletische indeiling: de Radiata höbbe geine gemeine veurawwer die de Bilateria neet höbbe. In 't bèste geval - oonderzeuk heet dit nog neet gans dudelek kinne aontuine - zien de Bilateria 'n zöstergróp vaan zoewel de Nietelbieste es de Ribkwalle. 't Liekent drop oet te drejje tot ze inger bij de Ribkwalle es bij de Nietelbieste te plaotse zien.
De stam vaan Nietelbieste zelf liet ziech in vief klasse verdeile:
De parasitair, sterk versumpelde nietelbieste Myxozoa en Polypodium hydriforme kóste nog neet in 'n klas weure ingedeild (incertae sedis).
Bron
Dit artikel is vertaold oet 't corresponderend Duitstaoleg artikel, en wel oet dees versie.
Brakel
Brakel ies 'n sjtad in de Wesfaalse krink Kreis Höxter, in d'n Duutsjen deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk in 't Regierungsbezirk Detmold.
De op 135 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 173,92 km², op 31 december 2018 16.270 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdichte van 94 de veerkante kilometer.
Santiago Calatrava
Santiago Calatrava (Valencia, 28 juli 1951) is 'ne Sjpaanse architect dae aafsjtudeerde an 't Instituut vör architectuur in Valencia (1974) en es ingenieur an 't Instituut vör Technologie (ETH) in Zürich (1981). In Zürich haat e zienge buro.
Dör de combinatie van consjtructielieër en architectuur kan Calatrava in allebèj de richtinge gemekkelek ziene waeg veende. E makt váöl vernujende waerke mèt ów vör de vörmgaeving es vör de sjtructuur. Mèt zieng grondige kènnis van d'r consjtructielieër is e in sjtaot öm de mèts oongewuën vorme te oontwerpe.
D'r Campus Raandwiek van de Universiteet Mestreech is ooch oontwórpe dör Calatrava, mae d'r boew liekt momenteel sjtil ömdat Hoezerboewsjtichting Servatius 't geboew financieel bezieë allèng neet roond kriet.
Boewwaerke
thumb|250px|De Turning Torso in Malmö, oontworpen dör Santiago Calatrava thumb|250px|De [[Sjnarebrögk in Jeruzalem, mei 2008]]
Bende van Venlo
Mit de Bende van Venlo wuurt 'n geruchmakende gróp criminele oet de stad Venlo gemeind. De gróp is veural bekind vanwaege de misdrieve die ze plaegde tösse de vastelaovesperiode van 1993 en 1994. In 1997 woorte achtieën manne mit 'n laeftied van tösse de viertieën en de 56 jaore door de rechbank van Remund schöldig bevónde aan mier as twieëhónderdenfieftig geweldsdelikte en veroerdeild tot gevangenisstraove van tieën jaore tot laeveslang. Geld waas dök 't insig motief, al ware de verdachte ouk betrokke beej conflikte in de drugswaereld. De bende kint me opdeile in 'ne Venlose en 'nen Törksen tak. Aan 't houf van de bende stónd Frenkie Peeters, dae woort veroerdeild veur zès van de zaeve vermeudelike maorde, waorvan dreej ech bewieze kóste waere. D'n anderen houfdaoder waas Sanny Peters, 'ne vrind van Peeters. De twieë kwame oet twieë totaal verscheie sociaal milieus.
Wie umvangriek eur misdaode ech ware, is aevel nog ummer neet dudelik. Dreej lichame woorte gevónde: ein van 'ne weethandelaer op de Ruiver en van 't hoeëgbejaarde echpaar Van Rijn in eur hoes aan de Klagenfurtlaan in Venlo-Naord. Dreej Törkse slachoffers zouwe in 't netuurgebeed 't Zwart Water zeen geliquideerd nao de maord op d'n Törkse Venlonaar Ibrahim Karaca aan d'n oever van de Maas in de nach van 18 op 19 juni 1993. Zien lief zouw 'n jaor later gevónde zien door twieë jaegers. De ander slachoffers zeen wies op d'n daag van vandaag noeëts truukgevónde. Bendelid Dennis P. woort toch veur ein maord op ein van die Törke veroerdeild.
Heerles-Nederlands
't Heerles Nederlands is 't nui dialek wat door e good deil vaan de Heerlese bevolking gesproke weurt en wat neet oonder 't Limburgs meh oonder 't Nederlands, jeh Hollands ingedeild moot weure. Sensu stricto is Heerles Nederlands 'n creooltaol, mèt sterke invloje oet 't Heerles dialek in 't bezunder en 't Limburgs in 't algemein. In aander Limbörgse plaotse kump zoen Nederlandse variant ouch veur, zoewie 't Nedertreechs vaan Mestreech.
Bijnaome
Opvallend is tot de taol vaan Heerle väöl bijnaome heet. Zoe weurt 't dèks Steinkolehollands of -nederlands (of Sjteinkole-, of Sjteenkole-...) geneump, of zjus Steinkolelimburgs of Steinkoolplat. Allebei de naome beliechte eder vaan d'n aanderen kant 'ne belangrieke factor in de historie vaan dit dialek: de koleindustrie. Koelhollesj is ouch 'n väöl gehuurde naom mèt dezelfde laojing. Ander naome referere veural aon de "slechte kwaliteit" vaan dit Nederlands, wie Huillands ("Hollands veur vaan te kriete"), misjmasj en Hollands mèt knóbbele. Die naome weure ouch algemein gebruuk veur Limburgs geaffecteerd Nederlands. 'ne Neutraole naom is 't HAN ofwel 't Heerlens Algemeen Nederlands, dee dèks in wetensjappeleke publicaties gebruuk weurt.
Oontstoon
Vaanaof 't ind vaan de negentiende iew versjoof 't centrum vaan de kojlbouw vaan Kèrkraoj nao Heerle. Dit waor doe nog e dörp vaan oongeveer 6000 inwoeners en huugstens e plaotselek centrum; daodoor kóste de kojle neet mekelek vaan wèrknummers veurzien weure. E paar kaome oet Kèrkraoj en van zjus euver de grens, meh 't mierendeil woort aongetrokke oet Noord-Limburg, Noord-Braobant, 't noorde vaan Nederland (woe lankzaamaon de törfwinning tot 'n ind kaom) en later ouch oet Oos-Europa. In de decennia daonao maakde de neet-Limburgers veur minstes twiederde de greuj vaan Heerle oet (en de Limburgers vaan örges aanders nog ins e good deil vaan de res). Veural in de jaore tien greujde Heerle explosief. Al bij al had Heerle in 1935 al 50.000 inwoeners.
't Aajd dörp Heerle waor wie gans Limburg en zeker Zuid-Limburg gooddeils eintaoleg Heerles, mèt Nederlands en Hoegduits es cultuurtaole. 't Dialek stoont neet in hoeg aonzien, meh de taolcode doorbreke te gunste vaan ein vaan de prestiesjtaole waor neet aon de orde. De gemeinsjap bleef ouch veur d'n Twiede Wereldoorlog nog lang intak, umtot de immigrante ziech in kolonies vestegde en weineg contak hadde mèt de otochtone. Intösse vörmde ziech in de kojle e mingtäölke wat ederein mós kinne verstoon: de boetelanders móste 't Nederlands aonliere en de Limburgse kojlwèrkers brachte hun eige wäörd mèt. Doortot väöl hoeger functies in de kojl door neet-Limburgers bezat woorte woort 't Nederlands wel de hoofcomponint in hun täölke.
Nao d'n oorlog begós de aw gemeinsjap ziech wel mèt de immigrante te verminge en 't Nederlands woort de veurtaol in Heerle. De gemeinsjap bleef aonvenkelek oonderein wel Heerles spreke, meh leet door d'n enormen drök nao tien jaor gooddeils 't dialek valle. Väöl Limburgers stèlde ziech ten doel 't Nederlands te goon spreke. Door de traditie vaan 't Limburgs evels bleve hiel väöl Limburgse invlode achter in hun taol. Tegeliek pasde de allochtone Heerlenere ziech ouch gedeiltelek aon en zeker de nui generatie góng e sterk verlimburgs Nederlands gebruke. Zoe woort 't Heerles Nederlands gebore.
Euveregens weurt 't dialek nog ummer door e good deil vaan de bevolking behiers en door 20% gesproke, zuug wijer oonder Heëlesj.
Kinmèrke
Heerles Nederlands besteit, wie de stadsdialecte in de Randstad, in versjèllende gradaties. 't Heioonder besjreve HN is de "platste" vörm, die de Heerlenere veural in daogelekse communicatie gebruke.
Vocabulair
Väöl alledaogse wäörd oet 't dialek koume in 't HN trök. Veurbilde zien bats, foemel, heem, kitsj, pietsje, pratsj, richtig, sjpas, vertig en zeem ("appelsjroep"). Soms kinne ganse zinsnede oet 't Heerles in 't HN opduke, zoewie Lek m'ch emaars, en inne richtige winkbül "'nen echten Heerleneer".
Oetspraak
Opvallend is tot me hei einduieg de Limburgse principes volg. De g weurt verzach, de l verdund en de t weggelaote. Ouch de twietoenegheid kump drin trök, meh minder oondersjeiende functies: 'ne Heerlereneer zeet ummer bêrg en bèrgen.
Vörmlier
Hei kin zoewel plat-Hollandse es Limburgsen invlood in veurkoume. E good veurbeeld is de realisatie vaan de frase heer heet/hij heeft: dit kin boete hij heef ouch hij heb of hij het zien. D'n ierste vörm is wel door de Hollandse immigrante mètgebrach en steit bekind es substandaard. 't Väöl veurkoume vaan hun es persuunlik pronoom derde persoen miervoud in 't oonderwerp (Hun hebbe me dat gezeg) is dao ouch e veurbeeld vaan.
Syntaxis
De syntaxis is 't meis oonderzoch en gief de meiste aonleiing veur de status vaan 't HN es "slech Nederlands" of 'n eige variëteit. 't Heerles kint hiel väöl constructies mèt 't wederkerend pronoom (mich, dich, zich) en 't HN heet die gooddeils euvergenome. Dat kin 'n dativus ethicus zien ("En dan gaat ie me nog naar de nachclub in ook"), e belanghöbbend objek ("Ik ga me wat ete") of, hiel dèks, e wederkerende wèrkwoordconstructie die in 't Nederlands neet optrejt: "Hoe zegt zich dat eigelijk?" 'n Ander opvallend versjèl is 't frequent oontbreke vaan er.
Oonderzeuk
Pionier in 't oonderzeuk nao dees taolvörm is Leonie Cornips, zelf mojertaolspreekster vaan dit dialek. In 1987 publiceerde ze 'n monografie es doctoraalscriptie, dewijl ze in 1994 promoveerde mèt Syntactische variatie in het Algemeen Nederlands van Heerlen. Ouch M. de Bode bestudeerde 't HN, en wel 't veurkoume vaan er.
Bron
Bovegeneumde Leonie Cornips wèrkde mèt aon de door de Sdu oetgegeve reeks Taal in Stad en Land, woe-in ze e deilke euver 't Heerles Nederlands (ISBN 90-12-09016-4) verzörgde. Aon dit beukske zien de gegeves veur dit artikel oontliend.
Vleermuis
thumb|320px|'n Collaasj vaan zès versjèllende vleermoessoorte. Me zuut (vbno, vlnr): [[Gewoene vampier (Desmodus rotundus); Nijlroezèt (Rousettus aegyptiacus); Groete hoofiezerneus (Rhinolophus ferrumequinum); Guanovleermoes (Tadarida brasiliensis); Kortneusvleerhoond (Cynopterus sphinx); Vaol vleermoes (Myotis myotis)]] Vleermuis (Chiroptera) zien 'n orde vaan miestal klein zoogdiere mèt e vlees tösse de väörpu en de romp, wat zoe oontwikkeld is tot de bieste demèt kin vlege en 't vlees es vleugel umsjreve kin weure. In tegestèlling tot bij veugel spreie de vief vinger ziech in oetgerèkde vörm door de ganse vleugel oet, wat dee e stök bewegeleker maak. Dit kump zeker klein soorte, die in knab bos mote jage op insekte, good vaan pas.
Oarsjelp
De vorm van 'n oarsjelp is aeve unieks es 'n vingeraafdrök, wodoor me mit 'n aafdrök van de oarsjelp van emes ouch emes kan opspäöre.
Vleermuis
De orde Vleermuis umvat zoeget 1.300 soorte en is de groetste orde vaan zoogdiere nao de Knaagdiere. Nui soorte weure nog bekaans eder jaor oontdèk. Me verdeilt ze traditioneel in twie gróppe: Megachiroptera, groete, vröchetende vleermuis die euverdaag actief zien, en Microchiroptera, die veural insekte ete, 's aovends of 's nachs jaoge en daobij gebruuk make vaan echolocatie. Moleculair oonderzeuk heet dao de lèste jaore vraogteikes bij gezat. Vleermuis zien vaanaof 52 mieljoen jaor geleie bekind; me nump aon tot ze nog get awwer zien.
Vleermuis höbbe e good herkinbaar uterlek en höbbe gein imitatore oonder ander soorte diere. In väöl culture gelle ze es sinister oongelöksbringers. Hun interactie mèt lui is beperk.
Oarsjelp
Ouch de oarlel is 'n óngerdeil van de oarsjelp.
Luan Santana
230px|miniatuur|rechts|Luan Santana (2022) Luan Rafael Domingos Santana (Campo Grande, gebore 13 miert 1991) is 'ne Braziliaanse singer-songwriter en muzikant.
Integumentair systeem
't Integumentair systeem of integumentum (van 't Letien integere "besjurme, bedèkke") is 't orgaansysteem det 't lief besjurmp taege sjaaj en besjteit oet de hoed en alles det dao biehingk, wie haor, vèl, sjöbbe, klere (worónger talgklere en zjweitklere), vaere en naegel. 't Integumentair systeem haet oetereinloupende functies. 't Kan besjurme taege water, kaaj of hits, krenkdeverwèkkers wie bacterieje en virusse, zónverbranjing en oetdreuging, hoog drök taegehaje en de deper weefsele besjurme; wiejer kan 't aafvalsjtoffe aafsjeie, de temperatuur regulere en bevinje zich de sensorische receptore hie-in die pien, tasgeveul, drök en temperatuur opmirke. Bie miense zörg 't integumentair systeem ouch veur de opnaam van vitamine D.
't Systeem is 't grótste orgaansysteem. Bie miense sjteit 't veur róndj de 16% van 't totaal lichaamsgewich en dèk 't 1,5 tót 2 m² aan oppervlakde. 't Sjèdj van, besjurmp taege en informeert 't deer euver zien ómgaeving. Kleinlievige óngewirvelde in aquatisch of sjtendig vochtig klimaat aome mit de boeteste laog van 't systeem. Dit sjtofwusselingssysteem, wo 't gaas sumpelewaeg in en oet van 't interstitium diffuseert hèt integumentair sjtofwusseling.
Nevada County (Californië)
thumb|200px|Graofsjappe vaan Californië thumb|200px|Ligking vaan Nevada Nevada County (neet te verwarre mèt de Amerikaanse staot Nevada, en daorum ouch noets gewoen Nevada geneump) is 'n in 1851 gestiech graofsjap in Californië. Nevada is Spaons veur mèt snie bedèk (dus de Limbörgse benaoming veur Nevada County zou me mèt snie bedèk graofsjap kinne neume), aongezeen Sierra Nevada in de buurt ligk. Wel grens de graofsjap aon de gelieknaomege staot. De hoofplaots is Nevada City.
Geografie
't Graofsjap heet 'n oppervlak vaan 2524 km² (974 mijl²) boevaan 2480 km² (958 mijl²)land is en 44 km² (17 mijl²) of 1.73% water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 37/km² (96/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 92.033 dat bestoont oet:
't Gaof 36.894 gezinne en 25.936 femilies in Nevada County. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,47.
Plaotse
't Graofsjap heet 8 plaotse, boevaan de volgende twie de bekindste zien:
Drouhardsjaermoestenrek
d'n Drouhardsjaermoestenrek (Letien: Microgale drouhardi) is 'n saort aan zougdere vanne tenrekfemielje. 't Bieës is inheimsj aan Madagaskar en zie netuurlik laefgebied besteit oet subtroeapische en troeapische vöchtige lieëglandj- en bergbusj. De saort wuuertj bedreig door 't verluus aan laefgebiede.
Drouhardsjaermoestenreks zeuke nao aetes in klein femieljegruup en óngebrukelikerwies haje ze kóntak mitein door hoeag geluide te make door mitte haol staekelen oppe rögk.
Belize
Belize kin wieze nao:
29 miert
29 miert is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 88en daag vaan e gewoen jaor en de 89e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 277 daog.
Luxembörg (district)
thumb|right|200px|District Luxemburg; ciefers, zuuch: Kantons Luxembörg waor 'n in 1867 gestiech district in 't gelieknaomeg laand Luxembörg. 't Had ziene naom te daanke aon de stad Luxembörg. De hoofplaots vaan 't district waor Luxembörg. 't Distrik bestoont tot 3 oktober 2015, toen dees bestuurlike indeiling woort opgeheve.
Geografie & Demografie
't District had 'n totaol oppervlak vaan 904,84 km², en had 'n bevolkingsaontal vaan 345.478. Heimèt waor 't qua oppervlak 't op ein nao groets district vaan 't laand Luxembörg, en 't groetste qua inwoeneraontal.
Kantons
District Luxembörg had veer kantons:
Zaechs
'n Zaechs is e landjboewwirktuug det kan waere betrach es 'n wiejer óntwikkeling vanne ziekkel; 'n tössevorm is de zich. 'n Zaechs besteit oet e lank-gebaoge mets, ane binneboch sjerp, mit 'ne sjerpe puntj, bevestig aan 'ne steel mit sómtieds ei, mer meistes twieë handjvater. De zaechs wuuertj gebroek door mit 'n snel zwejjendje bewaeging lank graas of kaore te mejje, zónger det de mejjer zich daoveur hoof te bókke. De zaechs waas al bieje Romeine bekèndj en haet meugelik ieëre al bestange. Pas oppe middelieëve, innen twellefdjen toet dertieëndjen ieëf, koom 't wirktuug weer in gebroek in Wès-Europa.
Alphen-Chaam
thumb|Ligking vaan Alphen-Chaam in Noord-Braobant Alphen-Chaam is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, oonder Breda, mèt 'n oppervlak vaan 93,63 km2 en per 31 miert 2015 9.785 inwoeners (105 inw/km²). De gemeinte, in 1997 oontstoon oet 'n fusie vaan Alphen en Chaam, umvat e groet aontal dörper, gehuchte en naobersjappe: Alphen (gemeintehoes), Alphen-Boshoven, Alphen-Oosterwijk, Bavel AC, Boslust, Cauwelaar, Chaam, Chaamdijk, Druisdijk, Galder, Geersbroek, Ginderdoor, Grazen, Heerstaaien, Heikant, Het Sas, Hondseind, Houtgoor, Kalishoek, Klooster, Kwaalburg, Leg, Looneind, Meijsburg, Notsel, Rakens, Snijders-Chaam, Strijbeek, Terover, Ulvenhout AC, Venweg en 't Zand. 't Is dus 'n echte plattelandsgemeinte.
De plaotsnaom Chaam en alles wat daomèt is samegesteld moot weure oetgesproke es "Kaam".
18 juli
Heiligedaag van Fredericus
Das Leben der Anderen
Das Leben der Anderen is 'ne film oet 2006.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan dramafilms, mystery (mysterie), thriller.
De film woort geregisseerd door Florian Henckel von Donnersmarck en heet 'nen doer vaan 137 menute.
Sjpoor (plant)
thumb|Bleuj van wintersjpoor Sjpoor, sjpaor of poor ies 'n plant oet 't gesjlach Look of Allium in de Narcissefamilie. 't Ies 'n bolgewas mèt lang sjmaal blaar, die umein heengedrièjd ziete. 't Gedeilte ónder de grónd blief wiet. De sjtengel, dae nao de winter begint te greuje, dreug in de bleuj 'n bolrónd sjerm. Dèks zint d'r allein mer bölkes, roze of lila gekleurd.
Greunte
thumb|Wintersjpoor 't Sjpoor dat in de koalef sjteit ies de soort Allium oleraceum of A. porrum. Ze haet lang, sjmaal blaar, en greunechtige tot rozekleurige blome, die in juni-augustus bleuje. Ouch hie dèks bölkes in de bloomsjerm. Van dit sjpoor weurt 't wiet en liechgreun gedeilte van de blaar gegete es greunte.
Looksoorte
thumb|Gesjneje ring van sjpoor Ander lookechtige (mèt 'ne look of bol) greuntes en/of keukekroed zint: bieslook, un en sjalot en knoflook.
De sjterke unnereuk kump van de zjwavelhouwende sjtoffe. Die höbbe dèks 'n antibiotische wèrking. In Nederland en Belsj kómme 'n vieftal soorte in 't wild veur.
In 't wild
Algemein aan waegkante, berme, weie en bösj kump de soort kraailook veur. (Allium vineale). De blaar zint bolrónd en de bloomkleur roze-lila.
'n Ander vörm in 't wild, mèt gesjteelde, vlake blaar ies de daslook (A. ursinum), die in Nederland besjermp ies. Dees kump in 't wild in de kalkrieke Limburgse hellingbösj veur. Ze sjteit dan meistal in 'n groate massa bie-ein. De bloom ies sjtervörmig van april-juni. Ze verspreidt 'ne doordringende knoflookechtige reuk.
De plant look zónder look, haet wie de naam al aangeuf, gein un (look) in de grónd. Zie huèrt neet bie dees look-familie.
Stockholm
Stockholm (IPA: [stɔkːɔlm]) is de houfstad en de groeatste stad ven Zwede. De gemèndje Stockholm lègk gedeildjelik in Uppland en gedeildjelik in Södermanland. 't Haet 'n óppervlakdje ven 188 veerkantje kilomaeter en behuuertj toete provincie Stockholms län en is dao ouch de houfstad van. Óp 31 december 2006 had de stad 782.885 inwoeaner en de ganse reezjio Groeat-Stockholm had róndje 1,9 miljoen inwoeaner.
Dórche väöl (groeate) watere inne stad wuuertj Stockholm ouch waal eins 't "Venetië ven 't Noearje" genömp. De stad lègk ouch óp 't begin ven 'n sjaerekus, mit 24.000 eilenj.
In Stockholm zaeteltj de Zweedsje regering en 't parlemèntk. 't Kuueninklik pelies venne Zweedsje kuuening, Karel XVI Gustaaf, is t'r ouch te vinje.
Zjeografie
De stad lègk óp veertieën mit brögke verbónjen eilenj, óppe plaats wo 't Mälarmaer (Zweedsj: Mälaren) mitte Oeaszieë in verbinjing steit. Aan dees lègking haet de stad de bienaam "Venetië ven 't Noearje" te danke. Zjuus boete de stad begintj de sjaerekus, e kusgebeed mit talloeas rotseilenj en -eilendjes die sjaere genömp waere. Väöl inwoeaner ven Stockholm höbbe den ouch 'nen boeat, ó zölfs e boetenhoes óp e eilendje. Tiejese zómmer zuus s'n óp väöl plaatse ane randj ven 't water zónnebajer, zwömmer en visjer.
't Aadste deil ven Stockholm is de Aaj Stad, ódder Gamla Stan. Dees wiek deit bao Zuud-Europeesj aan dórche smaal sträöt en hoezer die in okervarf ó roead gesjèljerdj zeen. Óp dit eilandj is ouch 't kuueninklik pelies geboewdj, mit 'nen traditionele wach. 't Wisjele venne wach is 'n toeristisj attraksje gewaore.
Gesjiechte
Stockholm wuuertj veur 't ieës in gesjrifter genömp in 1252. De naam kömp venne zaamstèlling stock (blok hówt) en holm (eilendje) en steit veur 't noezeendje Gamla Stan. d'r Wuuertj waal gezach det de stad is gestich dórch Birger Jarl, óm Zwede te besjörme taenge aanvalle ven boetelendsje vlaote.
De strategisje lègking (toegank toet 't Mälarmaer) zorgdje d'rveur dè Stockholm de belangriekste stad ven 't landj woort, veral inne ónaafhenkelikheidsstried taenge Denemarke. In 1600 had de stad 10.000 inwoeaner en achtig jaor daonao, in 1680, had de stad al 60.000 inwoeaner. Zjuus in 1634 woort de stad de officieel houfstad ven 't Zweedsj Riek. Tösje 1713 en 1714 hieërsjdje de Zwarte Doead inne stad, die väöl doeaj veroearzaakdje. De bevólkingsgröi, wie ouch de economisje gröi, stagnieërdje.
Inne tweidje hèlf venne 19en ieëf koom de industrie óp en heruueverdke Stockholm zien plaats es belangriekste stad ven 't landj. Inne 20en ieëf stang de stad inne ganse waereldj bekèndj es 't centrum venne architectuur en moderniteit. De stad blöidje en woort in versjèljendje richtinger oetgeboewdj, es deil ven 't Miljoeneprogramma. Veurbeildje hieven zeen Rinkeby, Sollentuna en Tensta, mit e hoeag aandeil immigrantje. Nag ömmer is Stockholm ein venne snelsgröiendje houfstei ven Europa.
Demografische óntwikkeling
De gemèndje tèltj 782.344 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 188,06 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 4.160,1 luuj de km².
20,53% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Lies van börgemeistersj van Keer
De gemeinte Keer haet besjtange van 1828 tot 1982 en haet de volgende börgemeistersj gehad:
Bron
Dees paasj is euvergenome van de corresponderende lies op de Nederlandstalige Wikipedia, en wel in dees versie.
Chick Weijzen
Chick Weijzen (Mesjtreech, 21 jannewarie 1935) is 'ne veurmalige Nederlandse kanovaarder.
Hae deeg names Nederland mèt aan de Olympische Sjpele van 1960 in Roame en de Olympische Sjpele van 1964 in Tokyo. Zien bèste prestatie leverde hae biej de Sjpele van 1964 toen hae de finale bereikde op 't kayak nummer K4 1000 maeter veur ploge en behaolde dao-in 'n zevende plaatsj. Dees ploog besjtóng naeve häömzelf oet Paul Hoekstra, Theo van Halteren en Jan Wittenberg.
Ziene zoon Marc Weijzen deeg ouch aan kanovare en dae deeg mèt aan de Olympische Sjpele van 1992 in Barcelona.
Haute-Corse
thumb|Ligking van 't departement Haute-Corse. 't Departement Haute-Corse is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 2B. 't Is gelaengen op Corsica, grenzendj aan 't departement: Corse-du-Sud. De houfstad is Bastia.
Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Berwien
thumb|250px|De Berwien bie [[Val Dieu]] De Berwien, (Moelings Berweng, Nederlands Berwijn, Fraans Berwinne) is 'n ziejreveer van de Maas die in 't buurtsjap de Birven ten ooste va Aubel, in de buurt van d'r Amerikaanse kèrkhof Henri-Chapelle oontsjpringt. D'r Abdij van Val-Dieu liegkt an de oevers. De Berwien is de hoofdreveer in 't dal van de Berwien en meandert dör 't Laand va Herf. Ze passeert Mortroux, Bolbèk, Dalhem en Bjen. De belangriekste biebaeëke zeunt de Bel en de Bolland. In 't ooste va Moelinge sjtreumt de baeëk Voere binne. In 't utersjte zuide van 't durp mondt de Berwien oet in de Maas.
Debiet
Umdat 't gaans Laand va Herf aafwatert op de Berwien kan 't debiet sjtaerk variëre. Tösje 1994-2003 bedroog 't gemiddelde debiet in Dalhem 1,32 m³ per seconde. In dezelfde periode waor 't maximum gemiddelde 1,83 m³ per seconde in 1999 en 't minimum gemiddelde 0,62 m³ per seconde in 2003.
Sjtuwetje
Um dit oonregelmaotig rezjiem get in goo bane te lèjje is in 't verlaeje 'n sjtuw geboewd in de buurt van de väörmalège watermäöle Walpot. Daomit koes me via kunsmatige aaftakkinge 't debiet van 't mäölewater garandere. Dat waor nuëdeg um de mäöle good te laote funktionere. De mäöle is al versjèjje jaore neet mie in gebruuk. 't Gebouw is noe èègendom van 'n alternatief sjpiritueel organizaasje. Naeëve de sjtuw is och 'n zalmtrepke gelag. Nog an 't begin van d'r vörige ieëw zjwomme de zalme de Berwien op um te paaie. In de lètste jaore is 't dörp 'n paar kieër uvversjtreumd gewes nao wolkebreuke. thumb|left|De vlottende waterranonkel.
Zuursjtofriek water
De Berwien is in Moelinge, an d'r beneloop, nog hieël zuursjtofriek. Dat kint me aafleide oet de waterplaante die in de baeëk te vinge zeunt, zowie de vlottende waterranonkel.
Schoeët
Schoeët, voloet geneump Buul-Schoeët (Nederlands Budel-Schoot) is 'ne woenkern in de gemeinte Kraonendónk. In 2007 had 't 2180 inwoeners. Vaan oersprunk waor Schoeët mer 'n naobersjap vaan 't dörp Buul; sinds de negentienden iew is 't tot 'n ech dörp oetgegreujd.
Ligking
Schoeët ligk oongeveer 'ne kilometer zuidzuidwestelek vaan Buul(-centrum) en e paar hoonderd meter oostelek vaan de Belzje grens bij Haëmet. Euver d'n hoofweeg geit 't naodloes euver in (Buul-)Dorplein; 't midde vaan die plaots ligk zoe'n twie kilometer bij 't midde vaan Schoeët vaandan. Get excentrisch (noordoostelek) ligk Klein-Schoeët, wat zien aajd lendelek karakter mie heet behawwe (zuug ouch direk oonder).
Historie
De naom Schoeët liet ziech verklaore es 'zuim vaan de akkers aon de kant vaan de hei': dit gebeed vörmde de zuidgrens vaan 't Buuls bouwland. Iewelaank bestoont Schoeët oet twie naobersjappe: Groeët-Schoeët en Klein-Schoeët. In de negentienden iew kaom dynamiek in 't gebeed, wie me in 1829 de Zuid-Willemsvaort laanks Schoeët aonlag. Dit zörgde nog neet veur greuj: in 1880 gaof 't hei nog mer 27 inwoeners. D'n echten impuls kaom mèt d'n aonlag vaan d'n Iezere Rijn door Schoeët in 1879. De nui statie Buul kaom noe in Groeët-Schoeët, wat al gaw begós te greuje en väöl horeca en middestand verzaomelde. De statie bleef ope tot 1953. Wijere greuj kaom mèt de eupening vaan 't zinkfebrik in 1893, allewel tot de eigenere ouch hun eige arbeiersdörp bouwde (Dorplein). Mèt de stiechting vaan 'n sjaol in 1906 en 'n kèrk in 1908, en de opriechting vaan 'n eige parochie in 1917, woort Schoeët 'n ech dörp.
Beziensweerdeghede
In 't dörp steit de Slevrouw-Visitatie en Sint-Antoniuskèrk oet 1930, e laat veurbeeld vaan neogotiek. Ze vervingk 'n awwer kèrk oet 1908. Sinds 1937 steit de koremeule Janzona in 't dörp; dit is 'n meule oet 1802 die teveure in Venlo heet gestande.
Ouch de umgeving is beziensweerdeg. Oostelek vaan Schoeët vint me de Wieërter- en Buulderberg.
Bron
Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, ziene Nederlandstaolege tegehenger, en wel in dees versie.
Beltrum
Beltrum ies 'n dörp in de gemeinte Berkelland. 't Ies gelege in de Achterhoek in de provincie Gelderland.
El laberinto del fauno
El laberinto del fauno of Pan's Labyrinth is 'ne film oet 2006.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan dramafilms, fantasy (fantasie), oorlog.
De film woort geregisseerd door Guillermo del Toro en heet 'nen doer vaan 118 menute.
Dryade
Dryade zien figure oet de Griekse mythologie. 't Ware boumnimfe die deroet zoge als moëie vroulie. Dryade (of Hamadryade) ware elementaire krachte maar neet onsterfelik. Wennier de boum woormet ze in kontak stonde doeëdging storve zeej ouk. Dryade strafte sterfelike als ze 'ne tak aafbroke of als ze schade aan ziene boum aanrichtte.
Ein van de bekendste verhaole is det van de Dryade Driope. D'r zien 'n aantal legende euver 'm geschreve. Ein daorvan is det 't bedraoge werd door Apollon. 't Kreeg 'ne zoon van 'm, Amphissus. Daornao werd 't veranderd in 'ne boum.
Halesj
thumb|300px|Halesj
Halesj (Nederlands: Harles) is ing buurtsjap die liegkt tusje Lemieësj en Viele. Inkel boerdereie en vakwerkhoezer, make 't de muite weëd um doa ins te goa wandele. Egelik is 't meh inge waeg dae vanaaf d'r Kloasvelderwaeg i Lemieësj, rètsaaf wen me óplupt of veert, vanaaf d'r Riekswaeg, noa Viele lupt. Dat is d'r Harliserwaeg. Dat gehucht is vermoedelik óntsjtange als ing nederzètting beej e vreug Middeleeuws óntginningsbedrief. D'r naam Harlis sjtamt zier warsjeinlik aaf van Hariliacus. (Romaanstalige egenaar mit d'r Germaanse naam Harilo). Dae man leëvet vur of in d'r 8e eeuw N.C. thumb|left|Waeg beej Harles in d'r sjnei
Meander (waterluip)
'ne Meander is een lus in de luip van 'ne natuurleke waterluip, zoewie 'ne rivier of 'ne beek. Dees lusse ontstoon umtot in de boetenboch van 'ne rivier, boe 't water 't snelste struimp grond weurt weggespeuld (erosie), dewijl aon de binnenboch grond weurt oafgezat (sedimentatie). Dit proces geit kontinu door woedoor de lus al mer groeter weurt. Op 'n gegeven memint weurt de lus door ziechzelf aofgesnoje en zal de rivier weer z'ne natuurleke luip trökkriege. 't Deil vaan de lus wat daan euverbleif nump me 'n hoofiezermeer.
't Versjijnsel vaan meandere is genump nao de Törkse rivier Meander.
thumb|500px|center|Ziech op 'ne meander vaan de [[Maos in de Franse Ardenne]]
Bie zeësjtreuëminge is 'ne meander tiedelik 'n aafbuging van de zeësjtreuëming die dèkser evolueert tot 'ne wervel, 'n gebeed in de sjtroam wo 't water concentrisch róndjdrèjt.
Hermeandere
Hermeandere is 't hersjtèlle van de awwe, meanderende loup van 'n (vreuger) gekanaliseerde baeke of reviere.
Noe völ baeke gekanaliseerd zint, kaom me d'r achter dat 't water] te sjnèl, te ónnatuurlik wirt aafgeveurd, wat verdreuëging veroarzaak. Dit is weer óngunstig veur mèt name natuurgebiede.
Baeke in Limburg die gehermeanderd zint of waere, zint:
Höxter
Höxter ies 'n sjtad en de houfplaats van de Wesfaalse krink Kreis Höxter, in d'n Duutsjen deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk in 't Regierungsbezirk Detmold.
Ze smelten de paashaas
"Ze smelten de paashaas" is e humoristisch Nederlandstaoleg leed vaan de Haorster punkband De Heideroosjes, aofkumsteg vaan hun album Noisy fairytales oet 1992. 't Huurt dao neet bij de regulier späöllies, meh steit achteraon de plaat es 'very idiot (sic) bonus track'. 't Leedsje is neet op single oetgekoume meh heet sinds 't oetbringe vaan de plaat e gans eige leve geleid, boedoor 't allewijl eint vaan hun bekindste leedsjes is.
Tekstuelen inhaajd
D'n track weurt veuraofgegaange door 'n "EO-deensmètdeiling", die waarsjouwt veur groof taolgebruuk. In 't leedsje vertèlt Marco Roelofs in de ierste persoen 't verhaol vaan 'ne maan mèt 'n Amsterdams accent. De maan kump in de sauna de paoshaos tege, dee häöm lestegvèlt. Es vraak drejt de maan de temperatuur umhoeg, um de paoshaos te smelte. Deenzelfden aovend kump 'r 'm in de snackbar toch weer tege; de maan vint 't genóg en smiet de paoshaos finaol in de frituurpan. Tössedoor vreug zie zäönsje nog of de paoshaos wel besteit, boe-op de vertèller koed weurt en 't keend mèt fysiek geweld dreig.
Meziek
Muzikaol gezeen is dit leedsje veur de Heideroosjes zier atypisch. In plaots vaan de gebrukeleke punk besteit de muzikaol begeleiing allein oet 'ne veurgeprogrammeerde beat oet e keyboard, in 't refrein aongevöld mèt e paar akkaorde in 't "orchestral hit"-rezjister. De teks weurt neet gezoonge of gerap meh gewoen gesproke.
Erkinning
Deejay Leon Verdonschot neumde dit leed "woersjijnelek eint vaan de bèste Heideroosjesnommers oets, al zalle de bandleje dat noets pebliek beame."
'n Coverversie vaan de Belzje kemik Urbanus versjeen in 2009 op 't dobbelalbum Ode & Tribute. De mètdeiling aon 't begin oontbrik; veur de res volg de teks, noe in 't Verkavelingsvlaoms, 't orzjineel vrij getrouw. Dees versie slut de twiede sjijf vaan 't dobbelalbum, Tribute, aof, boe versjèllende Nederlandse en Vlaomse artieste leedsjes vaan de Heideroosjes covere es ierbetuin bij hun 20-jaoreg bestoon.
Sjeetgaat
thumb|'nen Toren inne Mestreechter stadsmoer mit sjeetgater. E sjeetgaat, e sjaard of 'n embrasuur is 'n äöpening in 'n moer van e kestieël, 'n vesting of 'ne bunker wodoor me vanne binnekantj nao boete kan sjeten oppe viejendj. Van achter 't sjaard kós m'n ouch rilletief veilig de viejendj bespionere.
Veur 't bespioneren is 't 't bèste de äöpening zoea klein meugelik te laote. Hiedoor haet de gruuedje vanne waopes meis de gruuedje vanne sjeetgater bepaoldj. In 't val van e knón haw m'n äöpeninge bestäöndje oet 'n lankwirpige äöpening en 'n rónj äöpening, wodoor me kós sjete. Wen 't sjeetgaat gesjik mós zeen veur bespionering en piel-en-baog of gewaer waas allein de lankwirpige äöpening good zat.
Heemstede
frame|Ligking vaan Heemstede in Noord-Holland Heemstede is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in de Bollestreik, mèt (1 juli 2006) 25.556 inwoeners en 'n oppervlak vaan 9,61 km2 (daovaan 0,15 km2 water). Binne de gemeintegrenze ligke gein ander kerne.
Heemstede, wat ziech sumpel liet verklaore es "woenplaots" (heim + stede), waor vaan oorsproonk e kastiel vaan 't adellik geslach Holy aon de reveer de Spaarne. Daovaan is noe nog 'n rewien euver. In de veertiende iew oontstoont um dit kestiel e dörp.
Functionieël sanere
Functionieël of functiegerich sanere haajt in det 'ne baomsanering oetgevoerd wuuertj op basis van de hujige of de toekómstige gebroeksfuncties. Dit in taengestèlling toet 't aaj standjpuntj van 't multifunctionieël sanere (alle veróntreiniginge weghaole toet aan de streefwaarde).
Dees aanpassing van 't beleid haet plaatsgevónje binne 't kader BEleidsVERnujing (BEVER) van 't baomsaneringsbeleid van 't Nederlandse Ministerie van VROM.
Dit alles haet 'ne economische reje, wo biej d'r noe mieë wuuertj gekeke nao de milieuhygiënische risico's die de verontreiniginge vorme in combinatie mit 't hujig baomgebroek.
Verdraag vaan Breusel
't Verdraag vaan Breusel of 't Pak vaan Breusel waor 'n euvereinkoms geslote op 17 miert 1948 te Breusel door vief Wes-Europese len: Fraankriek, 't Vereineg Keuninkriek (VK), Belsj, Nederland en Luxembörg. 't Woort geïniteerd door 't VK. 't Buut vaan dit verdraag waor 'n Wes-Europese samewèrking op militair niveau wat ouch de ben zou versterke mèt de Vereinegde Staote (VS). 't Verdraag vaan Breusel waor 'n reactie op de Praogse Coup.
De VS waore evels nao d'n Twiede Wereldoorlog trökgekier nao 't isolationisme. Daoneve goof 't gein juridisch meugelekheid binne d'n Amerikaanse wèt die 't slete vaan militair verdrage tiejes vreistied touwleet. De Crisis vaan Berlien op 24 juni 1948, wie de Sovjet-Unie opins weeg riechting Oos-Berlien vaanoet Wes-Berlien blokkeerde veraanderde de Amerikaanse mentaliteit evels. Op 11 juli 1948 woort rizzelutie 239, genaomp "Vandenberg" (ingedeend door de Amerikaanse politici Hoyt S. Vandenberg en Tom Connally, die euvereges oet de twie tegeneuvergestèlde partije kaomde), aongenomme die dit wètkader doorbrook.
Heidoor koste de VS officieel conservaties beginne mèt de lede vaan 't Verdraag vaan Breusel en Canada. Oetindelek leide dees gesprekke tot de oprichting vaan de NAVO op 4 april 1949. 't Verdraag vaan Breusel bleef evels neve de NAVO veurtbestoon, bistot 't in 1954 opgóng in de Wes-Europese Unie ('ne veurgenger vaan de Europese Unie), boetouw ouch Italië en Wes-Duitsland touwtroje.
Bieëgdje
thumb|right|Kèrk van Bieëgdje Bieëgdje (Nederlands: Beegden) is ein dörp mit ongevier 1800 inwoëners. 't Veltj onger de gemeinte Maasgouw. De dörper wo Bieëgdje tösse liktj zeen Hael en Häör. Verder liktj aan eine kantj van t dörp de Bieëgdjerhei en 't drinkwatersjpaarbekken de Lange Vlieter en aan de angere kantj 't Lateraalkanaal.
Tot 1991 waor Bieëgdje 'n zelfsjtendege gemeinte, daonao huërde 't tot 2007 bie Hael.
Waope
Op 21 jannewarie 1948 kraog Bieëgdje vaan d'n Hoege Raod vaan Adel e waope touwgekind, wat ziech zoe liet umsjrieve:
't Linkerdeil (veur de beziener rechs) is 't aajd waope vaan 't graofsjap Häör, boe Bieëgdje iewelaank touw hoort. 't Rechterdeil is 't femiliewaope vaan de femilie Van Merwijck. Die waor in de vieftienden iew in 't bezit vaan 't hoes te Bieëgdje, zoonder dao hierleke rechte te höbbe; Bieëgdje is trouwens noets 'n hierlekheid gewees.
Veur 1948 veurde de gemeinte 'n aander waope, mèt in lazuur (blauw) Sint-Maarten te peerd en de knelende bedeleer en in de sjèldpunt e sjèlde vaan Häör. Sint-Maarten is de parochieheilege en e zegel mèt häöm veurde de sjepebaank al sinds ind vieftienden iew.
Historische inwoenertalle
Bieëgdje heet laank mer 'ne besjeie greuj gekind. Pas nao 1930 begós 't aontal inwoeners snelder touw te numme.
(v1830=100)
Greun: Gemeinte Bieëgdje Blauw: Provincie Limbörg
Miele
thumb|Steveskèrk in Miele Miele (Nederlands: Millen) is e dörp in Belsj Limbörg en 'n deilgemeinte vaan Riems. De deilgemeinte, boe ouch de gehuchte Dries (noorde) en Els (zuie) bij hure, had in 2008 1.489 inwoeners. 't Dörp ligk e paar kilometer zuielek vaan Genoens, neet wied aof vaan d'n Tóngersesteinweeg. Miele ligk in Druug Haspegouw en is heuvelechteg: kortbij Els ligk 't hoegste punt vaan Belsj Limbörg (boete Voere) op 151 meter.
Miele woort in 1143 veur 't iers geneump, en wel es Milina. 't Waor iewelaank es hierlekheid in 't graofsjap Loen. Ze waor in han vaan versjèllende femilies, in 't begin vaan de hiere vaan Miele (de Milne, de Melin), later vaan aander geslachte. Vaan 1456 tot 't ind vaan 't Ancien Régime waor Miele bezit vaan de hiere van Mettekaove. De kèrkeleke rechte euver de parochie Miele, boe ouch Val en Meer oonder vele, waore sinds d'n tienden iew al in han vaan 't Luiker Martinuskapittel. Oonder Frans bewind, tösse 1796 en 1802 waor Miele hoofplaots vaan e kanton, boe nog 19 umligkemde dörper bij hoorte. Tot 1977 waor Miele 'n apaarte gemeinte.
Kvam (Hordaland)
thumb|De ligking van Kvam in de pervincie Hordaland. Kvam is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Hordaland in Nórwaeg. De gemeinte had 8.306 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 615,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 13,5. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 1238.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Nykvarn
Nykvarn is 'n gemèndje in Stockholms län, Zwede. De gemèndje tèltj 8.562 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 153,46 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 55,8 luuj de km².
Op 1 jannewarie 1999 is de gemèndje Nykvarn opgegangen inne gemèndje Södertälje.
Demografische óntwikkeling
10,72% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Look zónder look
thumb|Look zónder look in bleuj Look-zónder-look, Alliaria petiolata, ies 'n plant in 't wild, oet de Kruusblome-familie. In Nederland en Belsj kump ze algemein veur in bösj, haol waeg, in hègke en langs beke.
Ze huèrt néét bie de looksoorte van 't gesjlach look of Allium, want ze haet gein un (look) in de grónd. Waal ruuk ze bie vrieving enigszins nao knoflook. Ouch 't zaod en de wortel geve deze reuk.
Kènmerke
De plant ies ein- of twièjaorig. Aan de inkele sjtengel ziette aan de voot gesjteelde blaar en miè nao bove hartvormige, onreigelmaotig getande blaedsjes. Ze weurt 20 - 70 cm hoag. De klein wiette bleumkes höbbe 4 kroanblaar, die twiè kièr zoa lank zin es de kelkblaar. De vröchte (hauwe) zint lank. Look zonder look bleujt van april tot juni.
Toepassing
Es keukekroed weurt de plant sóms waal toegepas, meh ze zou ouch helpe es mieddel tege astma en bronchitis. Me moet dan twiè theelepele gedruègde blaar 5 oer laote weike en daonao 10 minute laote trèkke in kokend water.
Democratie
miniatuur|400px| Democratie is 'n bestuursvorm. 't Waord stamp aaf vanne Griekse wäörd δῆμος (dèmos), "vouk" en κρατέω (krateo), "hieërsje, regere" en mèntj dus litterlik "voukshieërsjappie". Dit hèltj in det 't vouk zelf stump euvere wette, wie in 't aad Athene, of 't vouk verkuus vertaengewuuerdigers die de wette make, wie in 't Belsj, Duutsjland en Nederlandj. Modern democratieë centralisere daonaeve vrieheid van verzameling, vrieheid van expressie, sociaal inclusiviteit, polletieke geliekheid, mienserechte en minderheidsrechte.
Voukssoevereiniteit
In 'n democratie is de vóltalige bevölking soeverein en is alle autoriteit gebaseerdj oppe (minstes theoretische) instumming van 't vouk (de börgers van de bevölking). Dees bestuursvorm is gebaseerdj op 't miensjelik geliekheidsideaal. Es ederein vrie en geliek in rechte en pliechte is gebaore (wie in 't ieëste artikel vanne Universeel Verklaoring vanne Rechte vanne Miens steitj) den haet ouch nemes mieë rech es 'nen angere veur bepaoldje wette vas te stèllen of besloete te numme. 't Implementere van die theorie inne politieke praktiek is döks neet einveljig en kèntj väöl aspekte.
Democratie in de Limbörge en Euregio
De Limbörge en de Euregio Maas-Rien zint verdeild in drie democratische systeme. Volges de Democracy Index van 2019 zint Duutsjland en Nederlandj "volwaerdege democratieë", wiel Belsj "gebrekege democratie" is. Alledrie valle ondher de Europese Unie: 'n supranationale democratie.