cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rodos (sjtad)
Gesjichde
De heersjappie va de Maltezer Orde eindigde in 1522 noa 'n lange belegering en inname durch Ottomaanse tróppe. De Turke verdreve de oersjprunkelige Greeksje bevóking, verangerde de kirke i moskeeë, richde badhoezer en privaatwuëninge op. Vöal anger geboewer weëde behaote, meh aa de wunsje va de nüj Turkse bevólkig aagepas. De sjtad verloor höar handelspositie. De nuëgetieënden ieëw woeëd beheësj durch epidemieë en heftige eëdsjókke. De öapebare infrasjtructuur en de sjtad höar geboewer liede unger verwaarlozing. De mach va de Turke eindigde in 1912, toen de Dodekanesos, oeë unger 't eilank en de sjtad Rodos valle, i heng va de Italiane kam. De Italiane restaureerde de geboewer die zich herinnnerde aa de Maltezer periode, in 't beizunger 't palies, boewde de infrasjtructuur wier op (weëg, elektriciteet en de haves) en consollideerde dön mach i ge Middellands Zieëgebeed. De ouw Turkse geboewer en de islamitische en Joedse begraafplaatsje rónk d'r moeër woeëde gesjloop en woar vanaaf toen 'n greun zone. De Dodekanesos woeëd in 1923 'n kolonie van Italië. Bombarderinge i d'r Twieëde Weltkreeg verweusjte groeëte deler va g'n sjtad, wat vöal leëves eisde. Rodos woeëd in 1948 wier bei Grekelank geveug. Planne vuur 'n totaal heropboew va de sjtad in 1957, 1961 en 1963, zörgde vuur groeëte wiersjtank bei archeologe, oeë durch zie neet woeëd oetgeveurd. Vanaaf dizzen tieëd kam óch 't massatoerisme op gang. De Middelieëwse sjtad woeëd al in 1960 as archeologisch monument aageweze, meh woeëd pas in 1988 bei 't UNESCO weltirfgood igesjrieëve.
Brón
Dit attikel baseert zich op 't corresponderend Dütsj attikel en wieër óch op de Hollendsje en de Ingelsje versie.
Eslenjers
Wae de Eslenjers of Este (Eslandjs: eestlased) zeen, hingk aaf van de definitie. 't Geuf 3 definities veur Eslenjers:
Waereldwied geuf 't zoget 1 miljoen etnische Eslenjers, wovan 900.000 in Eslandj, 50.000 in Finlandj, 25.500 in Zjwede, 25.000 in de Vereinigde Sjtaote en tösse de 23.000 en 50.000 in Canada. Wiejer geuf 't nag kleinder minderheje in Róslandj (17.000), 't Vereinig Keuninkriek (14.000) en Frankriek (12.500).
In taengesjtèlling toet de anger etnische groepe van de Baltische lenjer, de Letlenjers en de Litouwers, beheure de etnische Eslenjers neet toet 't Baltisch volk, ze sjpraeke dan ouch gein verwantje tale. Same mit de Finne en de Hóngare zeen de Eslenjers e Finoegrisch volk. De meiste Eslenjers zeen historisch lutheraans; de Róssische minderheid meistes oosters-orthodox (veur Róssisch-Orthodox); taengeweurdig zeen Eslenjers aevel veur óngeluivig of neet aangesjlaote bie 'n kèrkelik insjtituut.
Kosovaars hierevoetbalèlftal
thumb|Samir Ujkani, mèt 19 caps (vaanaof 2014) recordinternational veur Kosovo. 't Kosovaars hierevoetbalèlftal vertreujt Kosovo in internationaol voetbaltoernoje. 't Weurt gereguleerd door de Kosovaarse voetbalboond FFK. Sinds 2016 is de boond aongeslote bij de FIFA en de UEFA, zoetot de Kosovaarse èlftalle aon internationaol matche kinne mètdoen.
Historie
Nao 't oetereinvalle vaan Joegoslavië kaome in Kosovo nationalistische sentiminte op, en al in 1993 woort 'n officieus èlftal opgestèld wat vrundsjappelek tege Albanië späölde. Nao de Kosovo-oorlog in 1999 woort Kosovo de facto aofgesjeie vaan Servië, en gónge Kosovaarse speulers ouch neet zoe gaw mie in 't Joegoslavisch, Servisch-Montenegrijns of Servisch èlftal speule. (Sommege Kosovaars-Servische speulers dege dit nog wel.) In 2002 woort veur 't iers nao d'n oorlog 'n èlftal opgestèld, wat obbenuits vrundsjappelek tege Albanië späölde. De koumende jaore späölde dit team nog diverse aander matche, oonder mie tege Saoedi-Arabië boe 't in 2007 mèt 1-0 vaan won.
Naotot Kosovo ziech in 2008 oonaofhenkelek verklaorde vaan Servië, perbeerde de sportboond lid te weure vaan de internationaol voetbalboonde. Dat waor hendeg controversieel, umtot neet alle len - ouch neet alle Europese len - Kosovo es land erkinne en zoe'n acceptatie groete politieke gevolge kós höbbe. Oetindelek besloot de FIFA in 2014 vrundsjappeleke matche tege Kosovo touw te stoon. De ierste match oonder de nuie regel waor op 5 miert vaan dat jaor toes tege Haïti (0-0). In september 2015 besloot de UEFA tot gein bezwoere mie bestoonte tegen e lidmaotsjap vaan Kosovo. Op 3 mei 2016 kaom Kosovo, es 55e en veurluipeg lèste land, bij de UEFA. Tien daog later volgde aonsleting bij de FIFA.
De acceptatie vaan Kosovo, zoewie die vaan Gibraltar drei jaor ieder, waor zoe controversieel gewees tot de UEFA besloot in principe allein nog VN-lidstaote op te numme. Dit zouw beteikene tot Greunland, wat ouch aonsleting bij de groete boonde euverweug, neet welkom zouw zien.
't FIFA-lidmaotsjap vaan Kosovo kaom op tied om 't team aon de kwalificatie veur 't WK vaan 2018 te laote mètdoen. 't Team woort ingedeild in poule I, mèt oonder mie Iesland en Kroatië. Kosovo indegde stief oonderaon, mèt mer ein inkel puntsje (oet tege Finland gehaold) en doelciefers vaan 3-24. Op de UEFA Nations League vaan 2018 bleek evels tot ze zeker veuroetgónge. Waore ze bij de loting nog 't daarde zwaakste team vaan Europa, aon 't ind vaan de grópsfaas góng Kosovo mèt 14 punte en doelciefers vaan 15-2 souverein nao devisie C.
Hol (Nórwaeg)
thumb|De ligking van Hol in de pervincie Buskerud. Hol is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Buskerud in Nórwaeg. De gemeinte had 4.500 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.868,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 2,4. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
Helje
Helje kèn zeen:
Hol (Nórwaeg)
De gemeintecode is 0620.
Freetown
thumb|Tribbenaol vaan Freetown. Rechs e stökske vaan de Cotton Tree, de boum boe-oonder Freetown gestiech en geduip woort. De boum wejde in 2023 um. Freetown is de hoofstad vaan 't Afrikaons land Sierra Leone. Mèt 'n inwoenertal vaan zjus get mie es ein mieljoen is 't ouch veeroet de groetste stad vaan 't land. Freetown ligk aon de kös, bij d'n Tagrinbej.
De stad woort ind achtienden iew (officieus in 1787, definitief in 1782) gestiech door vrij zwarte en vrijgelaote slave oet diverse Britse kolonies. Naotot de stad te kaampe kraog mèt aonvalle vaan de inheimse bevolking, kaom Freetown es kroenkolonie oonder Brits bestuur; hei-oet oontstoont Sierra Leone. Ouch nao de oonaofhenkelekheid vaan Sierra Leone, in 1961, bleef Freetown de hoofstad. De sterke urbanisatie, die me de lèste decennia in gans Afrika zuut, maak tot de stad, die vreuger gedomineerd woort door de Creoolse bevolking, noe etnisch en cultureel hendeg divers is.
Mienwaeg (gehuch)
Mienwaeg (Nederlandsj: Meinweg) is e klei gehuch inne gemèndje Roerdale, vasgedrök ane grèns mit Pruusjes. In 't gehuch kaltj me d'n Ètsberger dialek. 't Plaetske ligk net baoven 't Nationaal Park De Mienwaeg en besteit oet get vèljer en e paar bórderieë. Kórt euvere grèns ligk de Pruusje plaats Meinfeld.
Hertaanval
'nen Hertaanval, hertinfark, attak of myocardinfark is 't aafstèrve van e deil van de hertspier door 'n óngerbraeking in de bloodtoeveur door de kransslaagaore. Dit kan leie tót (sóms op kórten termien laevesbedreigendje) ritmestuèrnisse en tót hertfale door ónvóldeundje pómpwirking van 't hert.
De patiënt veultj in typische vel 'n zwaor, drökkendje pien middenachter 't bórsbein, sóms oetstraolendj nao de kake of de sjóljer, veural de linkse. Dit geit döks gepaardj mit zweite, bleikheid en doadssjrump. In verbandj mit de kans op ritmestuèrnisse is 't van belank zoa snel meugelik in e krankenhoes te waere opgenómme.
Es ritmestuèrnisse oetblieve of mit succes kinne waere bestreje en 't spierverluus neet te groat is zoadet de pómpfónksje neet zwaor wuèrtj aangetas vindj genaezing plaats in de loup van inkel waeke.
Risicofactore veur 't optraeje van 'nen hertaanval zint rouke, diabetes, inaktiviteit, alcoholisme, hoag blooddrök, te hoag cholesterol, 't mennelik geslech, aojerdóm en genetische factore.
Sorbon
Sorbon ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Rethel, in 't zuudweste van de Franse Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 205 luuj op 'n oppervlaak van 14,43 veerkante kilometer en daomèt goof 't 14,21 luuj de veerkante kilometer. vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +1,3% de jaor.
Sorcy-Bauthémont
Sorcy-Bauthémont ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Rethel, in 't zuudweste van de Franse Ardenne.
19 jannewarie
19 jannewarie is de 19de daag van 't jaor in de Gregoriaanse kalender.
Gebore
thumb|[[James Watt, gebore 19 jannewarie 1736]] thumb|[[Paul Cézanne, gebore 19 jannewarie 1839]]
Jan Lambrichs
miniatuur|Jan Lambrichs (1952) Jan Lambrichs (Mesjtreech, 21 juni 1915 – Kirchroa, 28 jannewarie 1990) waas 'ne Nederlands-Limburgse profwielrenner.
Biografie
Jan Lambrichs waas aanvankelik baanrenner, hae fitsde ónger meë mèt Cor Wals, Jan Pijnenburg en Piet van Kempen. Ómdat op de baan in de 1930-er jaore neet völ meë te verdene veel, sjakelde hae euver op waegwedsjtrieje. Hae waas 'ne èrkende tiedriejer en 'ne tamelik goje klömmer. Zoa-es veur völ fitserenners góldj, woort 't succesvolle begin van zien wielercarrière abrupt óngerbraoke door de Tweëde Waereldaorlog.
Belangriekste oetsjlaeg
1939 1944 1946 1948 1951 1952 1953 1954
Dialek in de Roersjtreek
'''Dit artikel is nag neet ferdig. Op- of aanmirkinge, zowie verbaeteringe waere zeer op pries gesjteld!'''
't Roersjtreeks kömp kwa klank en melodie dich inne buurt van 't Remunjs, mèr haet toch väöl kleine en soms get gròtere versjille.
Mèr waat is noe 't versjil tusse richtig Bergs en richtig Posters? En wieso kalle ze in Mofert weer angers? Vör luuj boe~te de regio is 't bòr neet te heure, mèr de meiste bewoners vanne Roersjtreek hove neet lang te prakkezere, euver van wó emes kump.
't Mofers vilt hiejbiej t meis op, omdèt in t Moferts de dudelikste aafwiejkinge te heure zeen ten opzichte vanne anger dörpe.
De Roersjtreek-dialekte höbbe in dit artikel betrikking oppe volgende plaatse:
De veurnaamste versjille inne Roersjtreek
Houden ( zowie in vasthouden, tegenhouden, inhouden etc.) Koud, Oud
Berg, Melik, Hirkebosj, Mofert: haje, taegenhaje, inhaje. In Mofert heurt me auch waal de variant haoje.
Veurbaeldzinkes in het Bergs:
Hae mosjde zich inhaje om neet te gaon sjreve.
Vanaaf dez'middig zou 't nag kaajer waere! En 't is noe al sjterveskaad! Wie aad bus-doe noe eigelik gewaore? Ach, gank! Doe bus toch zeker väöl ajer!
In Postert sjprik me neet van haje, mèr van hawte, neet van kaad, mèr van kawd.
Verleje tied van höbbe: In Mofert en Postert dök 'hawwe'.
Ich haaj/heij gister ech geine tied!
Ich haw gister ech geine tied!
Dae haaj nieks in te bringe!
Dae haw nieks in te bringe!
Aan 't volgende kin me drèk heure, of eine van Postert kump: 1. Det mak mich nieks oet. ( maakt me niks uit )
2. 't sjmak mich neet ( eten smaakt niet )
Gebroek van de wäörd altied en sjteeds
Inne Roersjtreek trif me un versjuving aan biej dit waord. Postert, Vlòrp en Mofert ligke ut meis zuidelik, terwiel Berg, Melick en Hirkebosj dunder biej Remunj ligke. In Mofert, Vlòrp en mitnaam in Postert wird in väöl gevalle 'ummer' gezag, i.p.v. altied en sjteeds. Zeer sjperadisch heurt me nag ( meistal door ajer luu) in Berg 't waord 'ummer', mèr 't is zo zeldzaam, det 't opvilt.
Grenseuversjrijdend gebroek van Roersjtreker dialekte is vriewaal allein nag meugelik in conversasies mit ajer luu oet beveurbeeld Kerken, Kerkeven, Haaren, Waldfuch, Hinsberg, Kempe, Euverbrook etc. In Pruusjes sjpraeke jongere nauweliks nag dialek, in taegesjtilling toet de Neerlandse jeug. Auch al sjterve mitname door veralgemenisering bepaolde oetdrukkinge en wäörd wie langer wie meer oet, doore omgang mit dialeksjpraekende volwassene en kinjer, blief 't dialek hiej toch good behaje.
Postert, Vlòrp, Mofert: 'ummer' ( sowie 'immer' in 't Pruusj).
''t 's ummer 't zelfde mit dich!'
'Woont geer nag ummer samen? Jao, nag ummer'.
Getal 9
Allein in Postert (en veural bie ajer luuj ouch in Mofert) waerd 'neuge, nöge' i.p.v. 'nege' toegepas.
De auto wassen
Berg: 'Ich höb mien auto gewasje.'
Postert: 'Ich höb mien auto gewäsje.'
Mofert: Tweeklanke
In 't Mofers zeen zeer dudelike tweeklanke aanwezig biej bepaolde wäörd, die sjterk aafwieke van de euverige Roersjtreekdörpe.
Tweeklank > Twieëklank
Zo > Zoea ( sjpraek oet es zoe-wa)
Boot > Boeat
Opvallend versjil mit de res is ouch de oetsjpraok van wäörd die mit 'st' beginne. Wo me inne res vanne Roersjtreek een -j- nao de -s- duujt, gebeurt dit neet in Mofert.
“sjtrieke, sjtaon, sjtieve sjtek”, waere in Mofert en Postert zonger -j- oetgesjpraoke: “strieke, staon, stieve stek”.
De toevoeging van een -j- achter wäörd eindigend op een -d- of -t-:
Handj, landj, mandj, kantj, verstandj; In Berg heurt me de toegevoegde -j- auch dök, mèr väöl minder dominant en consequent.
Vlòrp: hebbe i.p.v. höbbe.
Vlòrper sjpraeke neet van höbbe, mèr van hebbe. Dök waerd Vlòrp hiejdoor veurre gekkejen "Hebbeland" genump.
Lies vaan Nederlandse gemeintes
thumb|Nederlandse gemeintes (2023)
Dees lies gief 'n euverziech vaan alle Nederlandse gemeintes. Per 1 jannewarie 2023 gief 't 345 gemeintes.
Boe d'n officiële naom vaan 'n gemeinte aofwiek vaan de hei gebruukde naom (de Limbörgse, of, in 't geval vaan Friesland, de Nederlandse) is d'n ierste tösse häökskes debij gezat.
Geweze gemeintes
Gemeintes verdwene es gevolg vaan gemeinteleke herindeiling in Nederland. Zuug heiveur de euverziechte per provincie:
Paltoga
Paltoga is e dörp d'n oblas Vologda in 't wèste van Rusland. Paltoga haet 295 inwoeaners (2002).
Lies vaan Nederlandse gemeintes
Touwkumstege gemeintes
Diverse fusies zien gepland, diverse aandere weure euverwoge. Zuug heiveur Gemeinteleke herindeiling in Nederland.
Bronne
De gegeves zien oontliend aon de versjèllende gemeintartikele vaan de Nederlandstaolege Wikipedia.
Ljungby
Ljungby is 'n gemèndje in Kronobergs län, Zwede. De gemèndje tèltj 27.115 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.757,90 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 15,4 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
10,89% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Kóntinent
E kóntinent is 'n groeate landjmassa die neet of vriewaal neet mit anger landjmassa's verbónjen is. Hiebie wuuertj allein gelit op landj en water, neet op waterdeepdje, óngere zieë ligkendje bergrögken of 't kóntinentaal plat. Me kan de aerd rangsjikken in kóntinente van groeat nao klein oppe volgendje meneer: Eurazië (bestäöndje oete weltdeiler Azië en Europa), Afrika, Naord-Amerika, Zuud-Amerika, Antarctica en Oceanië. Variaties hie-op zeen meugelik; zoea kan me Australië es naam keze veur Oceanië of Naord- en Zuud-Amerika same nummen óngere naam Amerika.
Eilandj, sjiereilandj en weltdeil
'n Landjmassa die te klein is veur e kóntinent geneump te waere, hètj 'n eilandj. Euver 't algemein wuuertj Greunlandj betrach es 't grótste eilandj en Australië (det veer maol zoea groeat is) es 't kleinste kóntinent. Dees kuues is tamelik bewirkelik. 'n Klein landjmassa die via 'n betrèkkelik klein landjlingdje mit 'n anger landjmassa is verbónje, hètj e sjiereilandj.
't Waord kóntinent wuuertj sómtieds verwardj mit e weltdeil. E weltdeil is aevel 'n geopolitieke en neet 'n geologische indeiling. Sómtieds ómvatj e weltdeil e kóntinent, inclusief de ómligkendje eilenj wie 't weltdeil Afrika geliek is aan 't kóntinent Afrika mit daobie eilenj wie Madagaskar. Sómtieds is e weltdeil e deil van e kóntinent, wie 't weltdeil Europa e deil is van 't kóntinent Eurazië, en inkel eilenj.
Wen Britten euver 't vastelandj van Europa kalle, kalle ze döks van "the Continent".
Begrenzing
Volges de gegaove diffenisie zeen Naord-Amerika en Zuud-Amerika apaarte kóntinente. Ze zeen bei groeat zat en zeen slechs door 'n smaal landjlingdje mitein verbónje. Ouch Afrika geldj den es 'n apaart kóntinent. 't Continent Eurazië wuuertj van Afrika gesjeie door 't Suezkanaal.
Anger diffenisies
Me óngersjèdj ouch dóbbelkóntinente wie Amerika (Naord- en Zuud-Amerika same) en zelfs superkóntinente wie Afrika-Eurazië. Veurbiljer van superkóntinente inne loup vanne prehistorie vanne aerd zeen Rodinië, Pannotië, Pangaea, Laurazië en Gondwana.
Tagnon
Tagnon ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Rethel, in 't zuudweste van de Franse Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 879 luuj op 'n oppervlaak van 23,97 veerkante kilometer en daomèt goof 't 36,67 luuj de veerkante kilometer. vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -0,3% de jaor.
Coconino County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Arizona thumb|200px|Ligking vaan Coconino Coconino is 'n in 1891 gestiech graofsjap in Arizona, VS. 't Is aofgesplits vaan Yavapai County. De naom heet 't te daanke aon de inheimse bevolking die hei vreuger leefde. Allewijl zien zie oetgestorve. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Flagstaff.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 48.332 km² boevaan 48.219 km² land is en 113 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Coconino County 116.320.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Mia aioniotita kai mia mera
Mia aioniotita kai mia mera of Μια Αιωνιότητα και Μια Μέρα (Limbörgs: Iewegheid en 'nen daag, gengbaore titel in Europese cinema: Ternity and a Day) is 'ne Griekse dramafilm vaan de filmrezjiseur Theodoros Angelopoulos, oet 1998. De film is veurnaomelek Fraans gesproke. Ouch gief 't Italiaons en Nuigrieks. De groetste rolle weure gespäöld door de aktäörs Bruno Ganz, Isabelle Renauld en Achileas Skevis. De keuze vaan Angelopoulos um de film in 't Fraans op te numme had twie groete reijes: Ten ierste had heer Ganz en Renauld es hoofrolle in ziene kop. Oondaanks Ganz oet Duitsland kump, spreek heer good Fraans. Ze spreke evels beije gein woord Grieks. De twiede reije waor vaanwege financiële reijes. Heer wis tot heer mie Europeane nao de zaol zaw kinne trèkke, es de film neet in 't Grieks, mer in 'ne mie Wes-Europesen taol zaw weure gesproke. Wel höbbe de aktäörs 'n rollende r aongelierd, zoetot ze mèt 'n Grieks accent lieke te praote.
Verhaol
Alexandros is 'ne awe sjriever dee terminaol kraank is. De film besleit d'n daag veur heer opgenómme deent te weure. 'r Twijfelt aon zie leve, wie 'r mèt zien vrun is umgegaange, en of 'r ziech überhaup geer wèl laote opnumme. Same mèt 'ne 10-jaorige Albenese vlöchteling maak 'r zien lètste reis. Op zeuk nao 't woer geluk leid dees reis häöm door 't allewijl Griekeland en door rappeleringe aon 'ne zomersen daag.
Graham County (Arizona)
thumb|200px|Graofsjappe vaan Arizona thumb|200px|Ligking vaan Graham Graham is 'n in 1891 gestiech graofsjap in Arizona, VS. 't Is aofgesplits vaan Yavapai County. De naom heet 't te daanke aon de inheimse bevolking die hei vreuger leefde. Allewijl zien zie oetgestorve. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Safford.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 12.021 km² boevaan 11.990 km² land is en 31 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Graham County 33.489.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Hole (Nórwaeg)
thumb|De ligking van Hole in de pervincie Buskerud. Hole is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Buskerud in Nórwaeg. De gemeinte had 5.307 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 195,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 27,2. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0612.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 5,1% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Ain
Ain is verneump nao de gelieknamige reveer, zuuch Ain (reveer).
Zurrik
Zurrik (Nederlands Soerendonk) is e dörpke in de gemeinte Kraonendónk, in de Nederlandse provincie Noord-Braobant. 't Dörp had in 2017 1.775 inwoeners. Zurrik ligk oongeveer tösse Buul (Budel) en Maares (Maarheeze) in. Zjus wie in die twie plaotse weurt hei e Limbörgs dialek gesproke.
Ain
Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Zurrik
Historie
Allewel tot Zurrik 't kleinste vaan de drei Kraonendoonkse dörper is, waor 't vreuger zjus 't veurnaomste. Hei waor naomelek 't kestiel Kraonendónk, de residentie vaan de gelieknaomege hierlekheid. Zurrik waor 'n hoeg hierlekheid, die aonvenkelek woersjijnelek sameveel mèt Kraonendónk. Later waor 't 'n hierlekheid nog weer binne Kraonendoonk, neve Buul en Maares. Nog versjèllende aander gebeedswisselinge höbbe plaotsgevoonde.
In 1810 woort de gemeinte Zurrik en Sterksel gevörmp. Heibij woorte Maares en Gastel, die tot daan oonder Zurrik vele, aofgesjeie. Gevolg daovaan waor tot de gemeinte oet twie losse deile bestoont: Zurrik in 't zuie, Sterksel in 't noorde, mèt de gemeinte Maares detösse. Dit veraanderde ouch neet wie in 1821 Gastel weer debij kaom en de gemeinte wijer góng es Zurrik, Sterksel en Gastel. Dees gemeinte bleef tot 1925 bestoon; toen kaom 't zuielek deil (Zurrik en Gastel) bij Maares en 't noordelek deil (Sterksel) bij Heeze en Leende. In 1997 kaom Zurrik mèt de res vaan Maares bij de gemeinte Buul, die al gaw woort umgeduip tot Kraonendónk.
Historische inwoenertalle
(x1830=100)
Beziensweerdeghede
In en um Zurrik kin me 'n aontal monuminte vinde. 't Kestiel Kraonendónk is door de iewe heer diverse kiere aofgebroke en nui opgebouwd. 't Huieg 'kestiel' is feitelek 'ne kestielechtege villa (umtot de bouwer geinen edele waor). In 't dörp vint me de Kèrk Sint-Jans Oonthoofding, 'n negentienden-iewse waterstaotkèrk mèt 'n neoromaanse touwveuging oet de jaore daarteg. Wijer vint me in en um 't dörp diverse Kempische laankgevelboerderije. De umgeving bevat väöl sjoen natuur.
Waope
't Waope wat in 1818 woort touwgekind aon Zurrik en Sterksel liet ziech wie volg umsjrieve:
Ouch nao de annexatie vaan Gastel is dit waope in gebruuk gebleve. De kroenekraan is sprekend veur de hierlekheid Kraonendónk, boe Zurrik de hoofplaots vaan waor. Natuurleke kleur op blauw is strik genome 'n breuk vaan de tinctuurregel.
Perseïde
miniatuur|Perseïde (2015). [[Esland.]] De Perseïde is 'ne meteorezwerm. Eder jaor in augustus trèk de Eerd door dees stöbwolk die is achtergelaote door de komeet Swift-Tuttle. Es de stöbdeilkes de dampkrink vaan de Eerd rake verdampe ze, woebij ze 'n helder striep achterlaote in de loch. Ze zien al ziechbaar vaanaof midde juli, mer 't huugdepunt ligk miestal roond 12 augustus. Op dat ogenblik gief 't dèks tientalle (soms mie es 60) meteore per oor te zien in de loch. Ouch in 2010 vèlt 't huugdepunt op 12 augustus. De mieste woernumminge zalle evel vlak veur zonsopkomst van d'n 13en augustus gedoon weure. De striepe die de meteore trèkke liekene oet 't starebeeld Perseus te koume, wat de verklaoring is veur de naom.
Woernumme
De Perseïde weure al mie es 2000 jaor woergenome. Dèks weure ze ouch wel de 'Traone vaan Laurentius' geneump (Laurentius heet ziene naomdaag op 10 augustus). De meteore kinne mèt 't bloete oug door de gaanse loch weure gezeen, mer vanwege de baon vaan Swift-Tuttle veural in 't noordelek haafroond. Netuurlek weurt 't woernumme mekeleker es dat boete de steieleke gebiede gebäört, vanwege de leechvervojling.
San Marinees hierevoetbalèlftal
thumb|'t San Marino Stadium in Serravalle, boe 't nationaol team zien toesmatche späölt. 't San Marinees hierevoetbalèlftal vertreujt San Marino in internationaol voetbalmatche. 't Team weurt gereguleerd door de nationaol fidderatie FSGC, die sinds 1988 bij de UEFA en de FIFA is aongeslote. Sindsdeen heet 't team extreem wieneg succes gehad en dèks mèt groete ciefers verlore. De prestaties zien zelfs nog minder es die vaan aander dwergstaote in Europa; dit maak 't Sanmarinees team eint vaan de slechste nationaol èlftalle op de wereld. Per 16 augustus steit 't team 203e op de FIFA-Wereldraanklies, op e totaol vaan 211.
San Marino späölt zien toesmatche in 't San Marino Stadium in Serravalle.
Historie
De San Marinese voetbalboond stamp oet 1931, meh pas jaore later woort serjeus werk gemaak vaan e nationaol èlftal. In 1986 woort veur 't iers 'n èlftal opgestèld, wat op 28 miert vaan dat jaor aontrooj tege 't Canadees Olympisch èlftal (0-1 verlees). In 1988 kaom de boond bij de FIFA en de UEFA en kóste de matche vaan 't team ouch officieel weure erkind.
Sindsdeen heet San Marino ziech veur alle groete toernoje ingesjreve. Noets kaom 't team in de buurt vaan kwalificatie, en miestens indegde 't team puntloes oonderaon. Groete teams hole soms hendeg oet tege San Marino: zoe won Duitsland in 2006 mèt 0-13 en zat Nederland in 2011 'nen indstand vaan 11-0 neer. Wienie e groeter team neet of neet gemekelek vaan San Marino wint, kin dat zwoer gevolge höbbe veur de favoriete. Zoe stapde Gary Johnson, coach vaan Letland, in 2001 op naotot zie team mèt 1-1 geliek had gespäöld tege San Marino. De insegste euverwinning die 't èlftal oets haolde waor op 28 aprèl 2004, in 'ne vrundsjappeleke match tege Liechtenstein (1-0).
Recordinternational is Andy Selva, dee tösse 1998 en 2016 74 kier veur San Marino oetkaom. Mèt 8 gole is heer ouch topscoorder.
Gila County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Arizona thumb|200px|Ligking vaan Gila Gila is 'n in 1891 gestiech graofsjap in Arizona, VS. 't Is aofgesplits vaan Yavapai County. De naom heet 't te daanke aon de inheimse bevolking die hei vreuger leefde. Allewijl zien zie oetgestorve. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Globe.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 12.421 km² boevaan 12.348 km² land is en 73 km² water.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Swift-Tuttle
109P/Swift-Tuttle, ouch bekind es komeet Swift-Tuttle is 'ne periodieke komeet dee in 1862 oonaofhenkelek vaanein woort oontdèk door Lewis Swift (op 16 juli) en door Horace Parnell Tuttle (op 19 juli).
De stöb dee de komeet achterliet in zien baon um de Eerd is reie veur de jaorlekse trökkier vaan de meteorezwerm Perseïde in augustus, es de Eerd door de stöbwolk vluig.
De kern vaan de komeet heet 'n doorsnei vaan ongeveer 9,7 kilometer.
Taizy
Taizy ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 104 luuj op 'n oppervlaak van 9,11 veerkante kilometer en daomèt goof 't 11,42 luuj de veerkante kilometer. vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -1,4% de jaor.
Thai
Thai dan wel Thais kan verwieze nao:
Anna van der Breggen
Levesloup
Anna van der Breggen woort gebore in Zwolle, in 'n orthodox-christelek (gerifformeerd-vrijgemaak) milieu; anno 2020 zit ze nog ummer bij de kèrk. Ze deeg 'n opleiing tot verpleegkundege.
In 2012 deeg ze veur 't iers mèt bij de seniore, in 't WK Fietsrenne in Valkeberg, in 'n koers boe ze väöl werk in deens vaan Marianne Vos deeg. Datzelfde jaor woort ze ouch nog kampioen bij de juniore (<23). In 2013 indegde ze ouch weer hoeg (veerde) op e WK boe Vos 't goud pakde. Dit kós ze 't jaor dao-op neet herhole: dao braok ze in 'ne val häör bekke.
In 2015 won Van der Breggen zoewel de Giro Rosa es La Course. Bij de Speule vaan 2016 Rio de Janeiro won ze goud in de weegkoers, wat al-evel pas lökde naotot häör concurrent Annemiek van Vleuten zwoer waor gevalle. Diezelfde Speule haolde ze ouch nog broons in d'n tiedrit. In 2017 woort Van der Breggen gein wereldkampioen, meh haolde wel de Giro, de runde vaan Californië en talloes eindaagskoerse binne (o.m. de Waolse Piel, d'n Amstel Gold Race en Luik-Bastenaoke-Luik) binne, zoewie de Costa Blanca Bike Race ('n mountainbikekoers).
In 2018 pakde ze obbenuits diverse eindaagskoerse en 't WK op de weeg, dat lèste mèt 'n groete euvermach vaan veer menute veursprunk. 2019 brach nao verhajding minder succes (wel de Runde vaan Californië). In september 2020 beleefde ze häören alderbèste maond oets: iers won ze de Giro Rosa, inkel daog daonao won ze iers 't WK tiedrije en twie daog later ouch 't WK op de weeg. Zij is pas de twiede fietsrenster wee dat lök, nao Jeannie Longo in 1995. Ouch 2021 woort weer hendeg succesvol, mèt diverse klassiekers en de veerde wins in de Giro. Ze had evels aongekundeg tot dit häör lèste jaor zouw weure. Iers zouw ze oetsjeie nao de Speule vaan Tokio; later besloot ze evels 't sezoen aof te make. Häören titel op de weeg kós ze neet prolongere, meh ze haolde nog wel 't broons in d'n tiedrit.
Van der Breggen woent in Hasselt (Euverijssel) en is sinds 2018 getrouwd.
Stade Pierre-Mauroy
thumb|'t Stade Pierre-Mauroy veuraofgoond aon 'ne toesmatch vaan LOSC. 't Stade Pierre-Mauroy is e stadion in Villeneuve-d'Ascq, 'ne veurstad vaan Lille (Rijsel) in Noord-Fraankriek. 't Is de toeshave vaan voetbalclub LOSC, die in de Ligue 1 oetkump. In de beoerdeling vaan de UEFA is 't e veerstarestadion. 't Stadion is ingeriech op versjèllende aander doele; zoe is 't ouch gebruuk veur basketbalwèdstrije.
't Stadion mèt 50.186 zitplaotse woort in 2009 begós en kaom in 2012 veerdeg oonder de naom Grand Stade Lille Métropole. 't Kaom in de plaots vaan 't awwer Stade Grimonprez-Jooris, wat te klein waor gewore. E nui stadion waor gepland, meh door controverse roond de bouw kaom dat neet op tied klaor. LOSC mós in deen tied speule in 't Stadium Nord, wat nog kleinder waor en neet op UEFA-niveau; Europese wèdstrije móste daorum gans in Saint-Denis, in 't Stade de France weure gespäöld. Oetindelek besloot tot de bouw vaan e nui stadion in de banlieue. Nao d'n doed vaan Rijseleer Pierre Mauroy, jaorelaank börgemeister vaan de stad en ouch drei jaor premier vaan Fraankriek, besloot me 't stadion nao häöm um te duipe.
't Stade Pierre Mauroy is ein vaan de späölstadions vaan 't Europees kampioensjap vaan 2016. Nao veer grópswèdstrije woort evels hel geklaog euver de kwaliteit vaan 't gras. Dao-op woort de hölp vaan e bedrief oet Heitse ingerope um veur de achste finaal 'n nui graasmat te lègke.
20 jannewarie
20 jannewarie is de 20e daag van 't jaor in de Gregoriaanse kalender.
Gestorve
thumb|150px|Audrey Hepburn, euverleje op 20 jannewarie 1993
Thugny-Trugny
Thugny-Trugny ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Rethel, in 't zuudweste van de Franse Ardenne.
Attisch
thumb|Aajdgriekse dialekte. Attisch in 't raos. 't Attisch of Attisch-Grieks is 'n Aajdgrieks dialek. 't Woort gesproke in Attica, dat wèlt zègke Athene en umgeving. Door 't groet corpus aon tekste oet Athene is dit dialek veeroet 't bèste bekind. 't Waor e prestiesjdialek, en in d'n tied vaan 't hellenisme waor 't Attisch veeroet 't belaankriekste bestanddeil vaan de Koinè. Attisch leek 't mieste op Ionisch, en weurt soms es oonderdeil daovaan gezeen. 't Had evels ouch e paar eigenaardeghede, zoewie get beperkde affiniteit mèt 't Dorisch.
Attisch moot neet weure verward mèt Atheens, 't Nuigrieks accent wat allewijl in Attica gesproke weurt, of mèt 't Aajd-Atheens, e middeliews dialek wat vreuger in Athene en noe nog op e paar ander plaotse in Griekeland weurt gesproke.
Markaryd
Markaryd is 'n gemèndje in Kronobergs län, Zwede. De gemèndje tèltj 27.115 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 520,20 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 18,5 luuj de km².
Attisch
Vocaole
De lang ā oet 't Oergrieks is miestens in 'n ē veraanderd (gesjreve η), meh nao 'n e, i of r is 't 'n ā gebleve. In 't Dorisch blijf de ā ummer, in 't Ionisch is 't consequent 'n η gewore.
Markaryd
Demografische óntwikkeling
13,90% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Oosterieks hierevoetbalèlftal
't Oosterieks hierevoetbalèlftal vertreujt Oosteriek in internationaol voetbalmatche. 't Team oontstoont in 1902 es eint vaan de ierste landeteams op 't Europees vasteland en had jaorelaank oongekind succes. Ouch nao d'n Twiede Wereldoorlog bleef 't 'nen tied laank succesvol. Sinds de jaore tachteg heet 't land evels geine groeten indrök mie kinne make.
Attisch
Vocaole
Es dit diafoneem evels nao 'n historische w (gesjreve ϝ) kump, die later is weggevalle, blijf d'n ē-klaank stoon n'importe wat veur klaank in de klassieken tied deveur kaom.
Oosterieks hierevoetbalèlftal
Historie
thumb|'t Ernst-Happel-Stadion (veur 1992: [[Praterstadion) in Wene, boe Oosteriek dèks zien toesmatche späölt.]] thumb|[[Ernst Happel, kort nao d'n Oorlog staarspeuler vaan Oosteriek en later nog boondscoach.]] Oosteriek späölde zienen ierste match op 12 oktober 1902, tege Hongarije. De twie len (daan riekshèlfte vaan de Donaumonarchie) zouwe nog talloes kiere tegenein speule; nao Argentinië-Uruguay is dit de miesgespäölde voetbalinterland. In 1904 woort d'n Oosteriekse voetbalboond ÖFB opgeriech. Oondaanks ziene goje start waor 't èlftal nog neet opgewasse tege Ingeland: in 1908 verloor 't dao mèt 'n dudeleke 1-11 vaan. In 1912 traoj 't èlftal aon op de Olympische Speule vaan Stockholm. Oosteriek begós good mèt 'n 5-1 wins op Duitsland, meh woort in de kwartfinaal mèt 3-1 oetgesjakeld door Nederland.
Attisch
Vocaole
Ouch de historische korte a wèlt nog welins 'n e weure:
Oosterieks hierevoetbalèlftal
Historie
D'n echte gouwen tied braok aon in de jaore daarteg. In 1931 wis Oosteriek, es ierste team vaan 't Europees vasteland, vaan Sjotland te winne. Op 't Wereldkampioensjap vaan 1934 ('t ierste boe Oosteriek ziech veur insjreef) woort de veerde plaots behaold, bij de Olympische Speule vaan 1936 in Berlijn zelfs de zèlvere medaje (2-1 tege Italië nao verlènging). Ouch veur 't WK vaan 1938 had Oosteriek ziech geplaots, meh d'n Anschluss maakde 'n ind aon 't bestoon vaan 't Oosterieks team. In theorie hej 't vereineg Duits team 't sterkste vaan de ganse wereld kinne weure, meh de vereineging kaom te vreug um dao e good team vaan te make.
Attisch
Vocaole
'n Vervalle -s- veur 'ne consonant zörg veur 'n verlenging vaan de veurgoonde vocaol, wie dat in de mieste meh neet in alle dialekte zoe is.
Oosterieks hierevoetbalèlftal
Historie
Nao 't ind vaan d'n Twiede Wereldoorlog woort al gaw weer 'n Oosterieks èlftal geformeerd; al in augustus 1945 späölde dit team twie kier tege Hongarije. Aanders es Duitsland moch Oosteriek wel mètdoen aon 't WK vaan 1950; 't land trok ziech evels vreugtijeg trök. In 1954, bij 't WK in Zwitserland, haolde 't land de daarde plaots (nao verlees vaan Duitsland en wins op Uruguay). Veer jaor later waor Oosteriek neet zoe succesvol, en in 1962 trok 't ziech obbenuits trök. In 1965 wis Oosteriek op Wembley te winne vaan Ingeland; 't waor pas 't daarde team vaan 't Europees vasteland wat dat lökde. Toch haolde Oosteriek 't WK vaan 't jaor dao-op neet. Dat lökde pas weer in 1978, wie 't land tot de kwartfinales kaom. Oosteriek baorde in de grópsfaas opzien door de regerende wereldkampioen Duitsland mèt 3-2 te versloon (en ze zoe oet te sjakele), 'ne match bekind es 't 'Woonder vaan Córdoba'. In 1982 troffe Oosteriek en Duitsland ziech obbenuits in de poule. Noe beslote ze nao tien menute tot 'n salonwins vaan 1-0 veur Duitsland, boebij allebei de len zouwe doorgoon. Deze match steit bekind es de 'Sjan vaan Gijón' en waor direkte aonleiing um de lèste späöldaag vaan poules op groete toernoje in 't vervolg synchroon te speule.
Nao 1982 wis 't Oosterieks team ziech nog twie kier (in 1990 en in 1998) veur e WK te kwalificere, zoonder evels op te valle. In 2008 organiseerde Oosteriek, same mèt Zwitserland, 't Europees kampioensjap hierevoetbal; 't team waor heidoor otomatisch geplaots en deeg zoe veur d'n ierste kier mèt aon 'n EK. Veur 't EK vaan 2016 plaotsde 't team ziech op eige krach.
Attisch
Vocaole
D'n upsilon weurt oetgesproke wie [yː], dewijl dat in 't Dorisch [uː] gebleven is.
In 't Attisch vint hiel dèks contractie plaots tösse twie opeinvolgende vocaole. In de mieste aander dialekte gebäört dat neet of minder.
Consonante
De h- blijf in 't Attisch behawwe.
'ne Gepalataliseerde klaank middenin e woord versjijnt wie -tt-, neet wie -ss-. Dit is eint vaan de wienege Attische kinmerke die de Koinè neet höbbe gehaold.
De w- (gesjreve ϝ, zuug bove) verdwijnt al in e vreug stadium, dewijl ze in sommege dialekte (Dorisch, meh veural Eolisch en Arcadisch) väöl laanger blijf.
Bij väöl werkwäördsvörm en verbuiginge op -i(n) kin de -n wel of neet optrejje, al gelaank 'ne vocaol of 'ne consonant drachter kump.
Grammatica
Oonzijege wäörd in 't miervoud mote 'nen inkelvoudege werkwoordsvörm kriege. Neet eder Aajdgrieks dialek is dao zoe dwingend in.
Weltdeil
E weltdeil is 'n politieke, cultureel en historische óngerverdeiling vanne werreld. Binne de sociaal geografie besteitj gein eindudige diffenisie, meh de meiste weltdeiler zeen hieël groeate landjmassa's, die politiek gezeen in e tieëntaal aan lenj en staote kónne waere verdeildj. 'n Kleinder landjmassa es e weltdeil is 'n eilandj. Ómringendje eilenj waere meistes ouch toet 't bieligkendj weltdeil geraekendj. Meistes wuuertj de werreld ingedeildj in zeve weltdeiler. Dees zeen, in volgorde van gruuedje:
De meiste van dees weltdeiler zeen loosligkendje landjmassa's. Tösse Naord- en Zuud-Amerika ligk 'n smaal landjingdje, juus wie tösse Afrika en Azië. Europa is 'n oetzunjering, ómdet 't vaszitj aan Azië. Europa wuuertj aevel dök es 'n apaart weltdeil betrach, ómdet 't 'n sterk aafwiekendje gesjiechte en cultuur haet. Sómtieds waeren Europa en Azië same waal es ei weltdeil gezeen, det Eurazië wuuertj geneump. 'n Anger weltdeil det döks geneump wuuertj is Midden-Amerika, det 'n óngerdeil van Naord-Amerika is.
't Waord "kóntinent" kump oete geologie. Ouchal wuuertj dao döks 'tzelvendje mit gemèndj, 't waord haet 'n get anger meining es 't waord weltdeil. Kóntinente zeen deiler vannen aerdkoosj mit 'n betrèkkelik groeate diekdje en lieëg dichheid, dewiel e weltdeil e deil vanne werreld mit 'n eige cultuur en gesjiechte is. E versjil kan zeen tösse die bei. Bepaoldje eilenj kónne strik genómme neet toet e kóntinent behuuere, meh waere waal toet 't weltdeil geraekendj. Zoea wuuertj Greunlandj waal toet 't weltdeil Europa geraekendj, dewiel 't geologisch gezeen e deil van 't kóntinent Naord-Amerika is. Ouch Ieslandj, det toet gein inkel kóntinent behuuertj, raekentj me meistes toet 't weltdeil Europa.
Toet e kóntinent behuuertj boetedet naeve de landjmassa ouch 't kóntinentaal plat. Dit wuuertj meistes neet toet 't weltdeil geraekendj.
Europa (volksleed vaan Kosovo)
Europa is 't volksleed vaan Kosovo. 't Is samegesteld door Mendi Mengjiqi en heet gein teks. 't Is officieel aongenome op 11 juni 2008. 't Is dit leed gewore umtot me voont tot dit 't multi-etnische karakter vaan Kosovo good weergaof. Euver 't aonnumme vaan dit leed es 't officieel volksleed is gestump gewore door 't Kosovaars parlemint, mèt 72 parlemintslede die veur stumde, 15 tege, en 5 lui die neet stumde.
Manx Gaelic
't Manx stamp aof vaan 't Aajdiers. Me nump aon tot 't dialek vaan Man ziech vaanaof 't ind vaan de middeliewe tot 'n eige taol begós te oontwikkele. Vaanaof d'n achtienden iew begós 't gebruuk vaan de taol trök te loupe, e perces wat in de negentienden iew hel doorgóng. Tegen 't midde vaan d'n twintegsten iew waor de taol zoe good wie oetgestorve. Op dat memint waor 't Manx evels e twiede leve begós oonder eilandbewoeners die de taol bewös gónge liere. Wie in 1974 de lèsten traditionele spreker storf, gaof 't alweer e hemfelke lui die vleujend Manx spraoke. Dat grupke is sinds deen tied gegreujd tot zoeget 1.800 (naoventrint 2% vaan de ganse bevolking), oonder wee väöl kinder. E paar vaan hun zien es moojertaolsprekers in 't Manx opgetrokke.
Yn Cheshaght Ghailckagh is de organisatie die ziech veur de taol inzèt en ze regelt.
Historie
De historie vaan 't Manx begint in principe mèt 't memint tot sprekers vaan 't Iers daan wel Goidelisch ziech op 't eiland vestege. Wienie dat is gebäörd, is neet bekind; 't kin zien tot 't eiland al in de prehistorie Iers waor, meh 't kin ouch zien tot hei iers nog 'n Britse taol is gesproke en pas later, bij de Ierse expansie aon 't begin vaan de middeliewe, de Ierse taol is aongekoume. In eder geval gief 't oghaminscripties in 't Primitief Iers op 't eiland (zoewie hei en dao aon de Britse weskös).
E begin mèt 't opsjrieve vaan de taol woort gemaak in de zeventienden iew. Umtot op 't klein eiland neet zoeväöl lui woende, lieverde de taol gein groete literatuur op. Wel woorte religieus tekste vertaold. In de geis vaan 't prottestantisme móste de lui in hun eige taol aon de religie deilnumme, en aanders es in Cornwall (boe 't Ingels euver 't Cornisch heen woort doorgeduid) voont me tot de lui op Man ziech neet mèt Ingels móste behelpe. Veur de vertaolinge vaan religieus tekste mós dus 'n sjriefwijs weure opgestèld. Me oontwikkelde 'n intuïtief spèlling, veural gebaseerd op 't Ingels meh ouch mèt invlood oet 't Welsh.
thumb|Twietaoleg opsjrif op 't Manx Nationaol Museum. Zoe'n opsjrifte kin me ummer dèkser vinde. In d'n achtienden iew kraog 't Ingels toch vaster veuj aon de groond, um te beginne in Douglas. In d'n iew dee volgde zouw 't ouch op 't platteland dominant weure. Al in 1848 woort opgemerk tot mer wieneg lui gein Ingels kóste, en in 1874 beheersde nog mer 30% 't Manx. Die aontalle lepe daonao snel trök, en nao d'n Ierste Wereldoorlog spraoke zelfs de mieste awwere de taol neet mie. Me waor toen hel aon de slaag um mèt veldwerk - iers op pepier, later ouch op band - de lèste moojertaolsprekers vas te lègke. Väöl vaan die volkskundege kaome oet Ierland.
Nao d'n Twiede Wereldoorlog kaom d'n ummekier. E hemfelke lui góng de taol weer gans liere, geholpe door de greujende berg aon veldwerk en de aw tekste. Nao e deeptepunt vaan 165 sprekers in 1961 gaof 't in 1971 alweer 284 lui die 't kóste spreke. Dao-oonder waor nog mer einen traditionele spreker: Ned Maddrell, dee in 1974 storf.
't Aontal sprekers is sinds deen tied ummer umhoeg gegaange. Oonder de zoeget 1800 competente sprekers waore in 2015 al 53 lui die 't Manx es ierste taol hadde - kinder vaan Manxsprekende awwers. Manxtaoleg oonderwies weurt gegeve op de Bunscoill Ghaelgagh.
Vergelieking mèt zien zöstertaole
Boe 't Iers zoe good wie alle consonante in 'ne breie (neet-palataole, achterin de moond oetgesproke) en smale (gepalataliseerde) variant heet, en 't modern Iers dat contras zelfs nog groeter heet gemaak door de brei consonante te velarisere, is dat versjèl in 't Manx gooddeils vervalle. /p/, /b/, /f/, /v/ en /m/ zien daodoor allemaol inkel foneme. Dit heet de taol gemein mèt 't Sjots Gaelic. 't Manx liekent dao-in zelfs nog wijer te goon: ouch /l/, /m/, /n/ en /r/ koume neet ech deveur in aonmerking.
Trier
thumb|250px|Porta Nigra thumb|250px|Basilica van Constantien thumb|250px|Dom van Trier thumb|250px|Romeinse brök, odste brök van Duutsjland thumb|250px|Fallische Gallo-Romeinse amulette gevoonde in Trier Trier (Fraans: Trèves, Luxemburgs: Tréier, Latien: Augusta Treverorum) is de odste sjtad va Duutsland. Stadsdistrict (kreisfreie Stadt) Trier liekt óp d'r rechterkaant van de Moezel en d'r wónne 105.888 luuj.
De sjtad waoërt in ópdrach van d'r Romeinse keizer Augustus in 16 v.Chr. geboewd. De sjtad hoosj oorspronkelek Augusta Treverorum en waor bedoeld es hoofdsjtad van de Romeinse provincie Belgica Prima. Gedorende ènige tied waor Trier de hoofdstad van 't gaanse Wes-Romeinse Riek.
Manx Gaelic
Vergelieking mèt zien zöstertaole
De Middelierse /β/ en /βʲ/, die wie bove gezag same zien goon valle, weure verzwaak tot [w] wienie ze midde in of aon 't ind vaan e woord optrejje: awin 'revier' oet abhainn, laaue 'hand' oet lámh. De aw achterveugsele -abh en -aibh koume in 't Manx trök es -oo, spreek oet [u:]: shassoo 'stoon' tegeneuver Iers seasamh; credjue 'relizjie, geluif' tegeneuver Iers creideamh. Die verweiking kump in 't Iers ouch veur (veural in 't Ulster- en Connacht-Iers, koelek in 't Munster-Iers), meh nörges zoe sterk en consequent. In 't Sjots Gaelic (entans dat vaan 't noordweste, boe alle noe nog levende dialekte weure gepraot) is 't oonbekind.
Trier
E bekaand historisch monumaent in de sjtad is d'r 2e-ieëwse Porta Nigra, de bèts bewaarde Romeinse sjtadspaoërt ten noorde van de Alpe. Aander monumaente oet d'r Romeinse tied zeunt de Kaiserthermen, de Barbarathermen en 't amfitheater. Ooch oet later periode haat Trier väöl monumaente, zoewie d'r Dom oeëvan d'r boew al in d'r 4e ieëw begoes, en väöl ander kèrke. Dör häör rieke historie en sjön liegking in 't Moezeldal is Trier 'n toeristeplaatsj waoëre.
Manx Gaelic
Vergelieking mèt zien zöstertaole
Vergeliekbaar daomèt is de oontwikkeling vaan de verweikde achterveugsele -aidh en -aigh tot [iː]. Dit kump ouch veur in 't Ulster- en Connacht-Iers, zoewie in de recintelek oetgestorve zuieleke dialekte vaan 't Sjots-Gaelic. In de res vaan 't Gaelisch taolgebeed huurt me dao [iʝ].
Amb Mofert (gemèndje)
Amb Mofert (officiële Nederlandse naam Ambt Montfort) waas 'n Nederlands-Limburgse gemèndje bie Remunj, mit 'n oppervlak van 44,15 km² en op 1 januari 2006 10.999 inwoners. 't Is noe óngerdeil van de gemèndje Roerdale. De gemèndje hauw de volgendje woonkerne: Mofert (Montfort), Berg ane Roer (Sint-Odiliënberg) mit de naobersjappe Lerop, Paalder (Paarlo) en 't Räötje (Reutje), en Postert (Posterholt) mit De Varsj (Varst). 't Gemèndjehoes stóng in Berg.