cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Valkeswaerd
Historie
Valkeswaerd huurde oets bij Waalre, de aw naom is daan ouch Wederle. In vreuger tije sprak me vaan Verkesweerd, umtot in 't dörp 'n groete verkesmert waor. Wie later dit dörp väöl valkeneers veurtbrach en dao-um bekind góng stoon veranderde de naom in Valkesweerd.
Op 1 mei 1934 woorte de gemeintes Borkel en Schaft en Dómmele aon Valkeswaerd tougevoog.
Vèsse
Dèks weure waterdiere die gein vèsse zien meh wel drop liekene ouch vèsse geneump, beveurbeeld walvèsse.
De oonderverdeiling vaan vèsse weurt betwis. Um te beginne zien vèsse 'n parafylische klasse: de indeiling weurt neet zuver op basis vaan aofstamming. Dit gelt ouch veur de reptiele. Vèsse zien alle gewervelde diere die gein Tetrapoda zien; dat wèlt dös eigelek zègke tot me de tetrapoda es gespecialiseerde vèsse moot zien. Dèks weure ze in twie klasses verdeild:
Wintongóldmol
De wintongóldmol (Letien: Cryptochloris wintoni) is 'n saort aan zougdere vanne góldmolfemielje. 't Bieës is inheimsj aan Zuud-Afrika en zie netuurlik laefgebied besteit oet subtroeapisch en troeapisch druueg struuklandj, Mediterraansechtige struukplantjegreuj en zenjerige waterkantje. De saort wuuertj bedreig door 't verluus aan laefgebiede.
Lies va burgemeestere van Egelze
Egelze woar bis 1982 ing egesjtendige gemingde en hat de nieëkste burgemeestere gehad:
Bron
''Dees lies is aafgeleid van 't corresponderend Nederlandssjproakig artikel.
Chatel-Chéhéry
Chatel-Chéhéry ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 141 inweunersj. Ze ies 16,08 km2 groat. Dao woonde dus zoan 8,8 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Attigny, wat waer deil oetmaak van 't arrendissement van Vouziers. Wier liegk 't op 'n huègte van 129-246 meter.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne. Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Canon van Limburg
D'r Canon van Limburg is 'n verzameling van de 52 belangriekste historische gebäörtenisse in Nederlands Limburg, die veenstere werre geneumd. In november 2009 waoërt e gepresenteerd en mót besjoewd waeëre es 'n discussiesjtuk oeë me biedrages an kan lieëvere.
Kabbinèt-Rutte I
thumb|Minderheidscoalitie vaan 't kabbinèt-Rutte in de Twiede Kamer thumb|'t Kabbinèt-Rutte op 't bordes 't Kabbinèt-Rutte I waor de (centrum-)rechse regering die Nederland vaan 14 oktober 2010 tot 5 november 2012 regeerde, sinds 23 aprèl 2012 es demissionair kabbinèt. 't Kabinèt woort veurgezete door premier Mark Rutte en rösde op 'n coalitie vaan VVD en CDA; umtot die twie partije in de Twiede Kamer 52 zedele höbbe, waor 't e minderheidskabbinèt. 't Kabbinèt-Rutte kós bij gedoge regere door de steun vaan de PVV, die neet mèt in de regering zaot. Wie op 21 aprèl 2012 dees partij häöre steun introk nao zeve weke oonderhandele in 't Catshuis, mós de regering oontslaag numme.
't Bewind vaan 't kabbinèt-Rutte I, 't ierste mèt 'ne liberaole premier sinds de inveuring vaan 't Algemein Keesrech, woort geteikend door de zwoeren economische crisis dee de wereld in dees jaore teikende. Internationaol waor de regering umstrejje, door de steun vaan de es extreem-rechs gezeen PVV. 't Kabbinèt woort opgevolg door 't kabbinèt-Rutte II, e mauf middel-kabbinèt vaan VVD en PvdA.
Blauw sjuut
Blauw sjuut waor de naam van 'n miedelièws gezelsjap dat ziech tuènde in ironie en sjpot, zoawie ouch de blauw sjuut zelf 'n veurbeeld ies van 'n óndudelik verveurmiedel, woabie me ziech kènt aafvraoge of 't 'n kar of e sjeep ies. Aan boord zoot 'ne ermen haus op 'n troan, dae oetbundig ge-ièrd woort, d'n umgekièrde waereld dus.
Kabbinèt-Rutte I
Mèt de tolerantiepolletiek vaan de PVV kós 't kabbinèt op 76 zetels rekene, wat zjús de benudegde mierderheid is vaan 't parlemint is. Volges Rutte zelf maakde de PVV gein deil oet vaan de coalitie umtot zie 't fundamenteel ooneins is mèt de VVD wat betröf de positie vaan de Islam in de maotsjappij. Wijl PVV dit 'n ideologie nömp, nömme de VVD en CDA dit 'n relizjie. Door de Islam wettelek te verandere in 'n ideologie, ein vaan de hoofpunte vaan de PVV, zaw de Islam es maotsjappeleke gróp versjèllende rechte verleze die aon relizjie weure touwgedrage. In tegestèlling bis wat väöl lui verwachde, verleep de gedogesamewèrking in ierste instantie taomelek good. 't Klimaot veranderde evels heveg door de negatieve ciefers vaan 't CPB ('t begroetingstekort vaan 4,5% in 2013). Dat wijl 't 'n Europese eis gief um e begroetingstekort vaan maximaal 3% te höbbe es lidstaot. Wat 't neet gemekeleker maakde waor dat Nederland in Breusel mie es 'ne kier de aander len touwreep ziech te hawwe aon de 3%-reigel en dat dao gein oetzoonderinge veur mochte bestoon. Door dees "strenge" positie die Nederland had aongenomme in de Unie waor 't oonmeugelek veur Rutte ziech hei vaanaof te praote. De VVD, CDA en PVV beslote op 5 miert 2012 bezuinegingoonderhandelinge in 't Catshuis te starte. De extra bezuineginge kóste oplaope bis 16 miljard euro. Heimèt zaw mótte weure voldaon aon de eis vaan maximaal 3%. Veur de PVV waor dit vaanaof 't ierste memint 'n hendeg meuilek besluit umtot ze es eint vaan häör hoofpunte 'n "nein" contra de EU heet. Häöre leier Geert Wilders veel, en vilt, politici dèks aon veur 't "opgeve vaan Nederlandse soevereiniteit" aon de Europese Unie. Nao 't vertrèk vaan Hero Brinkman oet de PVV op 20 miert 2012 verloor 't kabbinèt dees mierderheid. Toch waor dat gei perbleem umtot Brinkman mèt zien oontslaag metein leet weite 't kabbinèt-Rutte te blieve steune. Op 21 april, aanderhaaf maond nao 't euverlègk waor gestart, maakde de PVV bekind te zien gestap oet de oonderhandelinge. In 'n verklaoring goof Wilders aon tot zien partij niet kós instömme mèt 't pakkèt veural door de daolende koupkrach vaan mèt naome AOW'ers en 'n oplaopende wèrkeloesheid. CDDA-fractieveurzitter Sybrand van Haersma Buma wou 'n deil vaan 't aajd akkoord euvereind hawwe en marchandere mèt de oppositie. Get late laot Wilders weite tot "de breuk definitief is" en tot "de PVV geine tolerantiepartner mie is". Premier Rutte beed op 23 april aon Keuninging Beatrix 't oontslaag vaan zie gaans kabbinèt aon.
Blauw sjuut
Etymologie
De naam kump oet 't Latien, carrus navalis, wat karresjeep beteikent. Dit sjeep mèt raar koes euver 't land vare. Traditioneel gebeurde dat in de optochte die ter ière van 't begin van de lente woort gehoute. Daorum weurt 't ouch waal ins verwieseld mèt de beteikenis van carnaval, dat van carne-vale ( vaarwel aan 't vleisj) zou sjtamme. Carnaval waor in de zevetiènde ièw in Europa de benaming van de fièste die veuraafgoon aan de vaste. Ein van die festiviteite waor 'n sjeepskar die door de sjtraote woort getrokke, mèt aan boord vermómde fièsvierdersj. Eind fibberwarie woort ter ière van Dionysus of Bacchus, god van de wien, ouch 'n driedaags fiès gevierd. De kèrk haet dees heidense utinge verbónge tot 't fiès van vastenaovend.
Kabbinèt-Rutte I
Nao de val vaan 't kabbinèt-Rutte I woort d'r gemarchandeerd tösse versjèllende fracties in d'n Twide Kamer um esnog bis e begroetingsakkoord te komme. Op 26 april gief 't 'n akkoord tösse VVD, CDA, D66, GroenLinks en de ChristenUnie, boebij ouch minister De Jager woort betrókke. Dit akkoord góng 't "Wandelgangenakkoord" en laot veural 't Lenteakkoord heite. Mèt dit akkoord kós oetindelek esnog aon de begroetingseise weure voldaon vlak véúr de deadline die de Europese Unie had vasgelag. In dit "Lenteakkoord" goof 't versjèllende hervörminge op de arbeidsmerret, de woeningsmerret, 't pensioen en AOW en in de zörg.
Blauw sjuut
De Blauw sjuut van Heerle
Allewiel ies 't trèkke van de Blauw sjuut oet Heerle 'n traditie in de aanloup nao carnaval. In 1949 sjtarde vanoet de carnavalsvereiniging de Winkbülle, um ziech te óndersjeie van de ander carnavalsvereiniginge in Mestreech, Zitterd, Valkeberg, Aoke en Kölle, de Blauw sjuut mèt róndvaarte door Zuud-Limburg. Me houw dat aafgekeke van 'ne sjeepswage, dae in 1133 door 'ne boer oet Kornelimünster waor geboewd en dae van Aoke via Mestreech, Tongere en St.Truiden nao Zoutleeuw woort getrokke. Woa de sjuut aanlag óntsjtonge d'r wil fièste. Es 't gilde van de Blauw sjuut oet Heerle noe mèt de sjuut in sjtad of dörp aanlek of langskump, onder 't motto: 'Ad Narragoniam', mèt sjpas, humor en satire de grenze laote vervage en de luuj bie-ein bringe, zint de drie döl daag (zóndig, maondig en dinsdig van de carnaval) in 't ziech en kènt me ziech goon opmake veur de carnaval.
Kabbinèt-Rutte I
Minister
't Goof twaalf ministers in 't Kabbinèt-Rutte I, boevaan d'r eine gein portefeuille had. 't Goof twie Limbörgse ministers in 't kabbinèt - vaan hun zien de naome dikgedrök in dit artikel.
Albanees
't Albanees (Gjuha Shqipe) is de taol vaan Albanië en 't Albanees volk. Boete Albanië is de taol inheims in Kosovo, westelek Macedonië en klein deile vaan Griekeland (Arvanitisch); wijer gief 't väöl allochtoon sprekers in de res vaan Griekenland, Turkije en Italië ('t Arbëreshë-Albanees). Alles bijein gief 't oongeveer 8 miljoen sprekers. De taol kint twie hoofdialekte, 't Ghegisch in 't noorde en 't Toskisch in 't zuie. De standaardtaol is op 't Toskisch gebaseerd. Oonder dictator Enver Hoxha woort 't Ghegisch zwoer oonderdrök.
't Albanees is 'n Indo-Europese taol en vörmp 'n femilie op ziech. 't Is meugelek 'n veurtzètting vaan 't Illyrisch, wat in antieke tije op de westeleke Balkan gesproke woort.
Berloz
thumb|250px|Berloz in de gemèngde Luuk Berloz (Nederlands: Berlo; Welsj: Bierlô) (oetsjpraak Berlô) is 'n Belzje gemèngde in Wallonië in de provincie Luuk.
Óp d'r 1sjte januari 2006 how de gemèngde 2780 inwoners óp 'n óppervlakde van 14km2.
Gelaege in Haspengouw, ömringt dör velder, besjtèèt Berloz saer de fusie in 1977 oet de vólgende aander kerne: Corswarem en Rosoux-Crenwick.
Vör 1963 en de trèkking van de taalgrens hoeërt 't dörp Corswarem bie de provincie Limburg. Ooch al is de gemèngde Franstalig, 'n klèng minderhèèd, mètstens owwer luuj, kalt nog ömmer Nederlands, väöral in de buurtsjappe Hasselbroek en Roseux-Gare (Roost-Station).
Me miengt dèk abuisievelek, ömdat de gemèngde qua óppervlakde zoe klèng is, dat Berloz dèèl oetmakt va Waremme.
Wijke en buurtsjappe
Berloz thumb|250px|Seent-Victorkèrk in Corswarem
Corswarem
Rosoux-Crenwick
Wolfeboro
thumb|Jachhave vaan Wolfeboro vaan euver [[Lake Wentworth.]] Wolfeboro is e dörp in Carroll County, New Hampshire, Vereinegde Staote. Bij de volkstèlling vaan 2010 woende dao 6.269 lui. De klein plaots ligk aon 't Wentworth State Park. De plaots Wolfeboro umvat administratief ouch 't gehuch Wolfeboro Falls.
Taipei
thumb|Keek op Taipei. Taipei (spraek oet: Taj peej ; Sjinees: 臺北市) is de houfstad enne op ein nao grótste stad van Taiwan. In mieërt 2009 haw de stad zón 2,6 miljoen inwoonders. De stad ligk op 't eilandj Formosa ane Danshuei-reveer en vörmp 't economisch en kultureel hert van 't landj. De wichtigste nieverheje zeen lektronica, tèkstiel, metaal, sjeepsboew en moeaterfietsje, mer allewiel is de economie veural gegrundj op hanjel en deenste.
Gesjiechte
't Gebied van Taipei woort oearsprunkelik bewóndj dore Ketagalan. Mitten aanvank vanne Ming-dynastie (1368-1644) kome väöl Han-Sjineze nao 't eilandj veur zich dao te vestige. Inne zeuventieëndjen ieëf kwaam 't gebied ónger Spaans en daorop Nederlandjs bewindj, toetdet de Sjinese vereuverieër Koxinga die verdreef. 't Gebied rónjelóm Taipei bleef in 't begin vanne Sjinese kolonisatie veural wildj gebied, went de meiste migrante vestigdje zich inne stad Tainan.
Wolfeboro
Wolfeboro woort in 1759, nog in de koloniaolen tied, gestiech door veer jong maanslui oet Portsmouth en geneump nao de Britse generaol James Wolfe. In 1770 woort de plaots geïncorporeerd (wat wèlt zègke tot ze 'n eige bestuur kraog).
Taipei
Gesjiechte
Wie de regering van 't Rippebliek Sjina de zitting in 1949 versjuufdje nao Taiwan waas Taipei nag 'n ónwichtige, klein stad. Vanaaf de jaore sèstig woort die aevel eine vanne wichtigste metropole van Azië. Tróds d'n economische gruj bleef 't Sjinees karakter vanne stad bewaardj, waat daoveur zörg det Taipei op vandaag toeristen oet Hongkong en Singapore aantrèk, went in die stej is 't Sjinees stadscentrum gooddeils verzwónje.
Guignicourt-sur-Vence
Guignicourt-sur-Vence, neet te verwarre mèt Guignicourt, ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
29 fibberwarie
29 fibberwarie is d'n ekstra daag in e sjrikkeljaor. Heer woort oonder Julius Caesar bij 't instèlle vaan de Juliaanse kalender ingeveurd. Sindsdeen kaom 'r alle veer jaor trök, totdat de Gregoriaanse kalender dao 'n ind aon maakde. Sindsdeen vervèlt alle hoonderd jaor e sjrikkeljaor, tenzij 't deilbaar is door 400. 2000 waor dus wel e sjrikkeljaor, 1900 waor dat neet en 2100 zal 't ouch neet weure.
D'n datum vaan 29 fibberwarie bringk soms juridische probleme mèt. Bepaolinge die wèttelek vaanaof 29 fibberwarie vaan krach zien, wie de mierderjaoregheid, goon in gewoen jaore noe ins op 28 fibberwarie, daan weer op 1 miert in. Op de kathelieke heilegekalender is dit de fiesdaas vaan Oswald vaan Worcester.
In inkel gevalle heet 't 'nen 30 fibberwarie gegeve. Dit waor beveurbeeld in 1712 in Zwede 't geval.
C. Buddingh'
thumb|C. Budding in 1967 bij 'n veurdrach. Cornelis (Kees) Buddingh’ (Dordrech, 7 augustus 1918 - ouch dao, 24 november 1985) waor 'ne Nederlandsen diechter, prozaïs en literaire vertaoler. Zie touwgenkelek en alledaogs gekleurd diechwerk maakde häöm tot eine vaan de bekindste diechters vaan zien generatie.
Leve
Buddingh' woort in 1918 gebore in Dordrech, boe heer vaan 1930 tot 1935 de HBS doorleep. Sinds 1933 voetbalden 'r bij D.F.C. In 1938 haolde heer in D'n Haag zien lèsbevoogheid Ingels. Vaan 1938 tot 1940 zaot heer in deens, achterein in Breda, Den Bosch en Apeldoorn; mèt de mobilisatie zaot heer in Gouda. Nao de bezètting kierde heer trök nao Dordrech um dao in de bibliotheek te wèrke, meh wie bij häöm tering woort vasgestèld mós heer nao sanatorium Zonnegloren in Soest. Heer zaot dao vaan 1942 tot 1943 en later nog ins vaan 1947 tot 1949. Zie wijer leve zouw heer 'n zwake gezoondheid hawwe. In 1950 trouwden heer mèt Stientje van Vuren. Ze zouwe twie zäöns kriege, Sacha en Wiebe.
Al in d'n oorlog waor Buddingh' begós mèt 't publicere vaan diechwerk. Zoe sjreef heer zie bekind gediech "De blauwbilgorgel" in 't sanatorium. Nao d'n oorlog naom heer dit werk serjeus t'r hand. ech bekind woort heer in 1966, nao optrejje bij Poëzie in Carré. Heer zouw nog diverse kiere op de tv koume. In deen tied bleef heer diechte, meh sjreef heer ouch verhaole, brach heer zien daagbeuk oet en vertaolde heer väöl Ingelse literatuur. De vertaoling vaan A clockwork orange (vaan Anthony Burgess) deeg heer same mèt ziene zoon Wiebe, dee ouch zouw oetgreuje tot 'ne bekinde vertaoler (meh kint häöm beveurbeeld vaan de Harry Potter-beuk).
In 1979 deeg Willem Frederik Hermans in 't NRC Handelsblad e zier negatief artikel euver de daagbeuk vaan Buddingh' publicere. Zoedoende publiceerde Buddingh' tot zienen doed gein daagbeuk mie; de notities vaan zien lèste jaore woorte pas in 1995 oetgegeve. Buddingh' storf op 24 november 1985 in 't Gemeintelek Hospitaol vaan Dordrech, boe heer herstèlde vaan 'n operatie.
Brandj (Maasgoew)
Brandj (Nederlandjs: Brandt) is e gehuch inne Nederlandjs-Limbörgse gemeinte Maasgoew. Administratief gezeen vilt 't ónger Staeveswaert, wo 't ouch bekans aan vasgegreudj is. Brandj besteit oet twieë straote, De Kis en Brandj, wovan allein de litste bewaond is. Drek ónger de Brandj ligk 'n anger gehuch, namelik 't Eilandj, det weer drek baoven 't gehuch Bilt ligk.
C. Buddingh'
Stijl
In Buddingh' zien umvaankriek werk zien e paar constantes te oontdèkke. 't Is in 't gemein löchteg en leunt dèks tege plezeerdiechterij aon. De bekinde Gorgelrijmen zien zelfs echte nonsenspoëzie. In de loup vaan de jaore viefteg en zèsteg kaom heer tot ziene kinmerkende stijl: euver 't algemein gei rijm en metrum, en oetgesproke spreektaoleg vaan aard (clichés, Hollandse dialekwäörd, stopwäördsjes). Heimèt zeuk Buddingh' de grenze vaan de poëzie op. Ouch de oonderwerpe zien dèks alledaogs. Heimèt voont Buddingh' aonsleting bij de Zèstegers, allewel tot dees diechters e stök joonger waore es heer; heer wèrkde ouch mèt aon hun tiedsjrif Gard Sivik. De oonderwerpe zien dèks otobiografisch. Ouch diechde Buddingh' gere euver sport en euver zien toesstad Dordrech.
Brandj (Maasgoew)
Brandj ligk tösse de Aoj Maas, de plas De Kis enne Huyskensplas. Drek t'n naorde van 't gehuch ligk 'nen oeterwaard, wo ouch 'ne vèsvijver in ligk. Qua vuërzieningen is 't gooddeils op Staeveswaert, Brach en Ech aangeweze.
C. Buddingh'
Stijl
Zien bekindste gediechte zien "De blauwbilgorgel" en "Pluk de dag". In Dordrech is ouch zien "Ode aan Dordrecht" nog hendeg geleef.
Erkinning
Sinds 1988 weurt de C. Buddingh'-pries oetgereik aon 't bèste Nederlandstaoleg poëtisch debuut.
Zitbein
[[Plaetje:Skeletal pelvis-pubis.svg|300px|thumb| Gerieëps van 't bekke (veuraanzich)
1=hèlgebein, 2=dermbein, 3=zitbein, 4=sjaambein (4a=corpus, 4b=ramus superior (richting kop), 4c=ramus inferior (aan sterkantj), 4d=tuberculum pubicum), 5=symfyse (sjaambeinsvoog), 6=häöpkómp, 7=foramen obturatum, 8=stertbein, roeaj strepelien= linea terminalis ]] 't Zitbein (Letien: os ischii of ischium) is d'n ungelste vanne drie knäök, naeven 't sjaambein en 't dermbein, die same de häöp vörme.
't Zitbein vörmp de ungelste baogvörmige begrenzing van 't verstaoke häöplaok (foramen obturatum). Óngeraan ane boebbel (tuber ischiadicum) get verdiek. Hie deentj 't es aanbinjingsplaats veure spieren en es zitpuntj, wo zich ouch e läögske vèt bevindj.
Baove de boebbel bevindj zich de zitbeinsdäöre (spina ischiadica), dae twieë deiler vanne bekkelien sjèdj: incisura ischiadica major enne incisura ischiadica minor. Me kan dees allein zeen vanoete ziej.
Sjtreektaalfunctionaris
'ne Sjtreektaalfunctionaris ies 'ne functionaris dae ziech bezig hèlt mèt 'n sjtreektaal. Hae of zie promoot, sjtimuleert, ontwikkelt en ondersjteunt activiteite op 't gebied van de sjtreektaal. In de provincie Groninge waor in 1984 de ièrsjte sjtreektaalfunctionaris. Ouch 't Fries, 't Nedersaksisch, 't Brabants en Wes- Overijssel / Oas-Veluwe höbbe eine. 't Zeeuws, 't Drents en Twente en de Achterhoek höbbe 'ne sjtreektaalconsulent.
Sjtreektaalfunctionarisse in Nederlands Limburg
Nederlands Limburg haet saer dat 't Limburgs 'n officieel sjtreektaal woort, in 1997, 'ne Raod veur 't Limburgs en 'ne sjtreektaalfunctionaris, dae in deens ies van de Provincie Limburg. De ièrsjte waor Pierre Bakkes (taalkundige). Nao e jaor woort hae geassisteerd door Ton van de Wijngaard (taalkundige) oet Eygelshove. In 2006 volgde hae Bakkes op. Allewiel deilt hae de baan mèt Mieke Steegs (taalkundige) oet Haegelsem. Ze höbbe hun bureau in 't Huis voor de Kunsten in Remung.
A Funny Thing Happened on the Way to the Forum
A Funny Thing Happened on the Way to the Forum (E Grappeg Dink Gebäörde Op Weeg Nao 't Forum) is 'ne musical mèt de meziek en teks vaan Stephen Sondheim en e book vaan Burt Shevelove en Larry Gelbart.
't Verhaol
Op weeg nao 't Forum in 't aajd Rome oontwikkelt ziech 'n oonoontwarbaar intrige. 't Sjoen meidske Philia (Annette Andre) dat te koup weurt aongeboje door Marcus Lycus (Silvers), wèt 't hart te winne vaan patriciërszoon Hero (Michael Crawford), maar weurt verkoch aon de ruige kapitein Gloriosus (Leon Greene). De geleefde in kwestie kinne ziech dus neet zoemer kriege. Zjeloese echtgenote laote vaan ziech hure, slave speculere op de zwakhede vaan hun meisters. De verfilming vaan de gelieknaomege Broadwaymusical is 'n parodie op epische Hollywoodfilms euver 't Romeinse Riek, zoe wie Ben Hur.
Väöl meletegheid kumpt in dit verhaol veur. De film is in 't algemein neet hiel bekind gewore. De musical is wel nog altied ein vaan de mies gekoze comedies op de Amerikaanse middelbaar sjaole.
Sölvesborg
Sölvesborg is 'n gemèndje in Blekinge län, Zwede. De gemèndje tèltj 16.637 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 186,48 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 89,2 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
8,68% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Gratem
Gratem (Nederlands Grathem) is 'n Nederlands-Limburgse plaots in de gemeinde Leudaal.
Bij de stiechting vaan 't Keuninkriek vaan de Nederlen woort Gratem 'n apaarte gemeinte, die vaanaof 1818 ouch Kelpe en Oler umvatde. In 1991 weurt de gemeinte Gratem, same mèt Baoksem door Heitse geannexeerd. Sins 2007 maak Gratem deil oet vaan de gemeinte Leudaal (Leudal).
Waope
De bisjop is de Gratemse petroenheilege Sint-Severinus. 't Sjèldsje mèt de veer liewe is 't waope vaan 't Hollands geslach Brederode; Margaretha vaan Brederode waor de voorstin-adbis vaan Toear die Gratem zien eige sjepebaank verliende.
Historische inwoenertalle
(v1830=100)
Greun: Gemeinte Gratem Blauw: Provincie Limbörg
Georgisch
't Georgisch of Kartvelisch (Georgisch Kartuli, ქართული) is de nationaal taol vaan Georgië, hurend bij de Zuid-Kaukasische taole. De taol weurt door al etnische Georgiërs in Georgië zelf (ca. 4 miljoen, 83% vaan de bevölking) en nog door 3,4 miljoen Georgiërs vaan boete de grenze gesproke, veural in Iran, Azerbaidzjan, Törkije en Rusland. 't Georgisch weurt in 't Georgisch sjrif gesjreve.
't Georgisch heet zeve naomvalle en is 'n ergatief en agglutinerende taol. De naomvalle zien nominatief, ergatief, datief, genitief, instrumentalis, adverbialis en vocatief. 'n Opvallend kinmerk is 't veurkoume vaan oongeluifeleke clusters vaan consonante, die neet ins, wie in de Slavische taole, op 'n r of 'n ander liquida hove steune. Theoretisch 't langs meugelek woord is gvprtskvni; meh umtot dit "Diech sjèls us" beteikent zal me dit normaal neet tegekoume; e normaal woord is evels wel mtsvrtneli ("traineur").
't Georgisch heet 'n rieke literair traditie.
Gronau
Gronau (Nedersaksisch: Gronauwe) is e Wesfaals stedsje in de krink (Kreis) Kreis Borken, te Noordrien-Wesfale (Duutsland). Mèt häör 78,82 km² en 45.998 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 584 de veerkante kilometer.
't Op 27 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel twie stadsdeile. Gronau ligk tege de Nederlandse grens aon en maak deil oet vaan de agglomeratie vaan Enschede. In Gronau woene väöl studente en arbeidsmigrante.
Schermbeck
Schermbeck is 'n Rienlandse gemeinte in de krink (Kreis) Kreis Wesel, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 110,71 km² en 13.431 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 121 de veerkante kilometer.
Hannah Arendt
Hannah Arendt (Hannover 14 oktober 1906 bis 4 december 1975, New York City) waor 'n Pruuse filosofe vaan Joedse komaof. Häör bekinds werk is On Revolution (Euver Rivvelutie). Zie nömde häörzelf liever geine polletieke filosoof en prizzenteerde ziechzelf in plaots daovaan es 'nen theoris in de polletieke weitesjappe. Toch weurt Arendt dèks mètgerekend es eine vaan de belaangriekste polletieke filosofe vaan d'n 20e iew. Arendt weurt ouch gezeen es eine vaan de groondligkers vaan de moderne polletikologie.
Arendt studeerde filosofie en theologie in Marburg in 1924. Zie waor 'n lierling vaan Martin Heidegger. Mèt häöm kraog zie bekans seffes 'n verhajding. 't Goof pas 'n echte breuk in 1933, wie Heidegger neet allein rektor vaan de universiteit woort mer ouch lid vaan de NSDAP. Zie verleet Pruses "mèt de benkelek geëxazjeerde dachte, noets mie get te make höbbe mèt ideeëhistorie". Toch bleef ze begeisterd mèt Heideggers filosofische bezejje: 't "in de wereld zien" es cruciaal conditie vaan 't minselek bestoon. Mach kump in häör positie, in de wereldlek tösseruimte die minse gemeinzaom verbint. 't Individu weurt dus neet los vaan zien umgeving gevörmp. Op force vaan Arendt geit dees aw dachte in 'ne spiereling mèt d'n entree vaan natuurweitesjappe: de achterhaold dachte tot de wereld maakbaar is en tot historie objektief en noodwendeg verlöp. Dees modern veroonderstèlling vervreemp 't minselek bestoon, zeet Arendt: historie is naomelek gegeve en contingent, dát zörg veur 't minseleke verhajdinge. In 1936 maak ze in Fraankriek kinnes mèt - toen 'ne kommenis - Heinrich Blücher, mèt wee zie later zaw trouwe. Via häöm begos zie Karl Marx, Vladimir Lenin en Leon Trotskiy te leze, discereerde ze mèt Blücher, Walter Benjamin en de pa vaan Daniel Marc Cohn-Bendit en begos zie zoe häör polletieke kinnes te vörme. Aongekomme in de VS sjokeerde zie gans 't land in 1960, wie zie ziech mèngde mèt de börgerrechtebeweginge vaan deen tied en in 't in 1961 door häör gesjreve verslaag vaan 't proces contra Adolf Eichmann. Zie waor toen al bekind veur häör Origins of Totalitarianism, boe-in zie Stalinisme vergeleek mèt Nazisme. Zie woort dao bekritiseerd um häör wieneg kinnes euver communisme, en zie begos daorum aon 'n studie vaan Marxisme in 1952. Dit rizzelteerde in 'n triologie: Human Condition (1958, euver de definitie vaan arbeid), Between Past and Future (1961, historiografische veroonderstèllinge vaan 't Marxisme) en On Revolution (1963, euver de rivvelutionair tredisie in Europa die oetindelek rizzelteerde in communistisch totalitarisme). Naotot Arendt hiemelde, woort zie begrave neve häöre maan, Blücher.
Venom
Venom is de naam van:
Echte vinke
Echte vinke huère bie de orde van Fringillidae.
Daobie huère Vinke, sieskes, kruusbekke en gorze.
Tsakonisch
't Tsakonisch is 'n zöstertaol vaan 't Grieks die in e klein gebeed in Griekeland nog door minstes 300 lui gesproke weurt. De mieste vaan dees lui zien sjiepers. Aanders es Grieks en al zien dialekte is Tsakonisch neet vaan de (Ionische) Koinè, meh vaan 't Dorisch dialek aofkomsteg. Sins de Griekse oonaofhenkelekheid is Staanderdgrieks de veurtaol gewore en begós 't Tsakonisch sprekers te verlere. De taol zal woersjijnelek in de einentwintegste iew oetsterve.
Pornografie
Pornografie, ouch verkortj toet porno, is inne brèdste ómsjrieving de expliciete veurstèlling van 't miensjelik lief of seks mit 't doel de kieker seksueel te stimulere.
Pornografie haet väöl eweg vanne erotica, waat kóns van erotische aerd is, mer 't houfdoel neet is luuj seksueel te stimulere, meh kóns op zich 't doel is. Pornografie is veural inne decennia nao 1970 óntwikkeldj toet 'n ganse industrie dore versjiening van videobeeljer en later de opkóms van internet, waat pornografie in 't bereik van hieël väöl luuj gebrach haet. 'nen Angere factor vanne oplaeving vanne productie en verspreijing van pornomatterjaal is det de samelaeving 'n verdraagzamer hajing gekregen haet taenge de verspreijing en 't bezit daovan, waat sameging mit 'n versoeppeling vanne wètgaeving.
Juus wie erotica kump pornografie veur in versjillendje vörm. Dit zowaal kwa draegers, wie tiedssjrifter, foto's, beeldjhouwwerke, animatie, sjiljeringe, klankopname, video's enzowiejer, es seksueel veurkeure, heteroseksueel, homoseksueel, laeftied, hoedskluuer, enzowiejer, es ouch fetisjisme (bdsm, laer).
Binne bepaoldje religieus struiminge hieërs aafkeur veur pornografie, veural ómdet 't gezeen wuuert es 'n euvertraejing van 't huwelik. Ouch binnen 't feminisme guuef 't taengestenjers, die vinje det pornografie vrouwlje objectiveert.
Uden
Uden (Braobants: Uje) is 'n plaots en veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, mèt zoeget 36.000 inwoeners. De gemeinte Uden, boe ouch de dörper Odiliapeel en Volkel oonder vele, is in 2022 opgegaange in de nui gemeinte Maashorst, boe Uden de hoofplaots vaan woort.
Stadsfuncties
Uden is in zekere zin 't verzörgingscentrum in Noordoos-Braobant, al is 't sterk in concurrentie mèt de primair centra Nimwege, Den Bosch en Eindhove. Logistiek deit 't daoveur oonder, umtot Uden neet mèt d'n trein te bereike is; de veurnaomste touwgaanksweeg is d'n A50. Bij Uden ligk de Vleegbasis Volkel, e belaangriek militair vleegveld. In Uden is nog ummer e kloester gevesteg vaan de Orde vaan 't Heileg Kruus. In de planne veur Ruimteleke Ordening is väöl aondach veur de oontwikkeling vaan 'n steideleke regio Uden-Veghel-Boekel.
Stadsgeziech
left|thumb|Eclectische Pieterskèrk in Uden Es aajd dörp heet Uden neet väöl aw monumentaol gebouwe. De aw gotische Pieterskèrk woort in 1886 bij 'ne brand zwoer versjendeleerd en denao aofgebroke, boenao me 'n nui Pierskèrk in eclectische stiel bouwde (zuug nevestoonde foto). Ander bezeenswierdeghede zien de abdij Maria Refugie en 't natuurgebeed De Maashorst.
Historie
Wie väöl plaotse in Noord-Braobant waor Uden al in prehistorische tije bewoend. Uden duuk in de vreug Middeliewe op es Uot, in 1190 es Uthen. Dees lèste vermelding kump veur in 'n acte vaan de graof vaan Zutphen, dee de hierlekheid Uden erkint. Dees hierlekheid bleef tot 1324 zelfstendeg; in dat jaor woort ze bij 't Land vaan Ravenstein gevoog, wat in 1397 weer Kleefs gebeed woort. Dees situatie doort e paar iewe, tot in 1629 't gebeed in de Neuberger Palts kump. Mèt de Vrei vaan Munster in 1648 blijf de aw Hierlekheid Ravestein in boetelendse han; de State-Generaol kriege hei gein zègkesjap en de abdij vaan de Kruusbroeders maag blieve bestoon. Pas in 1805 weurt door 't Frans bewind de hierlekheid bij de Nederlen gevoog. Vaanaof 1815 maak Uden deil oet vaan de provincie Noord-Braobant. In d'n Ierste Wereldoorlog is in Uden e vlöchtelingekamp veur Belzje gevesteg. Nao d'n Twiede Wereldoorlog weurt Uden es greujkern avant-la-lettre aongeweze en bereik 't zienen huiegen umvaank. Heidoor verdwijnt de keerseteelt, die decennia- of wel iewelaank de Udense economie gedomineerd heet. In 2022 weurt Uden mèt Landerd samegeveug tot de nui gemeinte Maashorst.
Ham-les-Moines
Ham-les-Moines, neet te verwarre mèt Ham-sur-Meuse, ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 371 luuj op 'n oppervlaak van 3,12 veerkante kilometer en daomèt goof 118,9 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -0,66% de jaor.
Joshua Bassett
thumb|200px|Joshua Bassett (2022) Joshua Taylor Bassett (gebore in Californië 22 december 2000) ies 'ne Amerikaanse acteur en zenger.
Jacques Ewalds
Jacques Ewalds (Venlo, 28 fibberwarie 1940) is 'ne veurmaolige Nederlandjse volleybalinternational. Hae nóm eine keër deil aan de Olympische Sjpele mèr wón biej die gelaegeheid gein medajje.
Jacques Ewalds beheuërde tot 't eësjte Nederlandjse volleybalteam dat in 1964 woort oetgezónje nao de Olympische Sjpele in Tokio wó volleybal same mèt judo woort geïntroduceerd es Olympische sjport. Nederlandj werd biej dees zomesjpele achtste van de tieën deilnummende lènj.
New Hampshire
thumb|right|125px|Veendel vaan New Hampshire thumb|right|500px|New Hampshire en de res vaan Amerika New Hampshire (soms Nui Hampshire geneump) is ein vaan de staote vaan de VS en behuurt tot de regio Nui Ingeland. De standaardaofkorting veur de "Granite State", zoewie de bijnaom lojd, is NH. De hoofstad is Concord.
Geografie
New Hampshire heet 'n oppervlak vaan 24.239 km² (4,1% water), en heet 1.299.500 inwoeners (53,20/km²). 't Hoegste punt vaan New Hampshire is Mount Washington (1917 m). De staot ligk in de Eastern-tiedzone.
New Hampshire grens in 't noorde aon Canada, in 't weste aon Vermont, in het ooste aon Maine en in 't zuie aon Massachusetts.
New Hampshire heet e werm landklimaat, en is 't bèste te vergelieke mèt 't klimaat vaan Noorwege.
Historie
't Gebeed wat noe de staot New Hampshire hèt, woort al in 1623 gekoloniseerd, slechs drei jaor nao tot de Pilgrims in Massachusetts waore geland. 't Is geneump nao 't Ingelse graofsjap Hampshire County.
Söderköping
Söderköping is 'n gemèndje in Östergötlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 14.053 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 677,92 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 20,7 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
4,62% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Wognum
Wognum (Westfries: Woggem) is e dörp in de Noord-Hollandse gemeinte Medemblik, in Wesfriesland.
Tot 1 januari 2007 waor Wognum 'n apaarte gemeinte mèt (1 augustus 2006) 8206 inwoeners en 'n oppervlak vaan 21,42 km2 (daovaan 0,05 km2 water). Binne de gemeinte Wognum laoge wijer nog de dörper Nibbixwoud, Wijzend en Zwaagdijk-West.
Historie
Wognum moot roond 't jaor 900 oontstande zien. In 980 weurt ze veur 't iers geneump, es Wokgunge. In 1063 weurt vaan 'n kepel gesproke, op de plaots boe noe de dörpskèrk steit. Vaan 1392 tot 1426 had Wognum stadsrechte; die woorte dus herrope, wat in Nederland 'n unicum is. In 't vervolg heelte de bewoeners ziech veural mèt vèsvangs, later mèt landbouw bezeg. In 1979 woort de gemeinte Nibbixwoud aon Wognum touwgeveug. Op 1 januari 2007 woort Wognum mèt Noorder-Koggenland bij Medemblik geveug.
Modave
Modave ies 'n gemeinte en 'n plaetske in 't arrondissement Hoei, in de provincie Luuk op 't Belsj. De gemeinte tèlt ca 3500 inweunersj.
Kerne
Outrelouxhe, Strée en Vierset-Barse. De veurmalige gehuchte Pont-de-Bonne en Petit-Modave zint ónbewoond. De hoezer zint ónteigend en aafgebroke umdat ze in 'n waterwingebied sjtinge.
In 't plaetske Modave sjtoon hoezer in grieze natuur- en helsjtein. De rivier de Hyoux sjtruimp langszie.
1755
1752 - 1753 - 1754 - 1755 - 1756 - 1757 - 1758 1755 (MDCCLV) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne goonsdag op de Gregoriaanse kalender.
Clavier
Clavier ies 'n gemeinte en dörp in 't arrondissement Hoei, in de provincie Luuk op 't Belsj. Dao wone rónd de 4000 luuj. 't Plaetske ies gelege in de Condroz.
Hawaï
130px|thumb|Veendel van Hawaï thumb|right|500px|Hawaï en de res van'ne Verenigde Sjtaote
Hawaï of Hawaii (Ingels: Hawaii, Hawaiïaans: Hawai'i) is de fieftigste sjtaot van'ne Verenigde Sjtaote van Amerika. De hoofsjtad is Honolulu. De sjtaot teltj 1.262.840 inwoners (2004). De sjtandaardafkorting veur Hawaï is HI. Hawaï ligktj ongeveer 4.000 km van 't Amerikaans vastelandj. In totaal heure d'r 137 eilendjes mit ein totaal oppervlak van 16.634 km² biej Hawaï, de meiste zeen neet bewoondj.
Geografie
Geografisch heurdj Hawaï neet biej 't Amerikaans Continent mer es deil van Polynesië is 't biej 't continent Australië of baeter Oceanië ingedeildj.
Eilenj
thumb|left|320px|De Hawaïaanse Eilenj De sjtaot besjtuitj wie gezag oet 137 vulkanische eilenj in 't midde van'ne Sjtil Oceaan, wovan de belangriekste waere gevormpdj door de Hawaïaanse eilenj, ein archipel mit 19 eilenj. D'r zeen 8 grote eilenj; van wes nao oos:
Vulkane
De eilenj zeen aafgezeen van de karaalriffe allemaol ontsjtange door vulkanische activiteit van'ne aarde. Ze ligke op ein zogenaamdje hotspot, wo magma vanoet 't binneste van'ne aarde es lava nao boete kumptj. De vulkane van'ne Hawaï eilenj zeen de grootste vulkane ter waereld. De Mauna Kea (witte berg) ligktj daobiej mit 4.205 maeter baove de zeesjpegel en de basis ligktj 6.400 maeter onger water, det wiltj dus zegke det d'r eigelik 10.605 maeter hoog is, hoger dus es de Mount Everest, tenminste es se absoluut höbs gemaete. De maar weinig legere Mauna Loa (lange berg) is qua volume de meis massieve berg op'pe waereld, hae is zo zjwaor det d'r de heel Pacifische plaat deformeerdj. Nog 30 km verder nao 't ooste, ver onger 't zeeoppervlak, werktj eine nuuje vulkaan, Loihi, aan'ne opboew van ein nuuj eilandj det euver 10.000 jaor baove 't water oet zal komme.
Riviere en maere
thumb|upright|Akaka Falls in'nebuurt van [[Hilo op Hawaï]] 't Drinkwater weurdj oet artesische bronne gewonne. De langste rivier is de Kaukonahua op 't eilandj Oahu. 't Grootste natuurlikke maer is 't Halulu maer, op Niihau mit ein oppervlakte van 3,48 km².
Klimaat
't Waer op Hawaï is vriejwaal constant en d'r zeen ouch weinig temperatuurversjille. Dit weurdj veural veroorzaaktj door de altied aanwezige noordoostelikke passaatwindj. Daorom heers d'r aan'ne loefziej van'ne eilenj ein tropisch, vochtig, klimaat, en aan'ne leiziej van'ne eilenj ein tropisch, dreug, klimaat. In Hawaï ongersjeije zich mer twee seizoene, zomer en wintjer. De zomer begintj in mei en eindigtj in oktober en weurdj ouch 't Kau genumpdj. De wintjer begintj in november en eindigtj in april. Det seizoen weurdj ouch 't Ho'oilo genumpdj. De daagtemperature in'ne zomer zeen rondj 29 °C. In'ne winter is de gemiddeldje temperatuur 26 °C. De nachtemperatuur bedrage respectievelik gemiddeldj 19 °C en 15 °C.
Veurdet miense de eilenj ontdekdje
Doordet Hawaï de meis aafgelaege eilandjgroep ter waereld is, goof 't dao veurdet de eerste miense voot aan landj zatte gein landjzoogdiere, mit oetzonjering van vlaermoeze. Ouch ware d'r gein landjreptiele, amfibieje en zeutwaterdeere. Väöl saorte höbbe zich in diverse nuuj saorte opgesjplitsj, en omdet de eilenj zo moeilik te bereike zeen zeen d'r ouch ein deil ekologische gate. 't Gevolg waas det d'r op Hawaï ein hoog aandeil endemische saorte haetj.
200px|thumb|Hawaïaanse honingkroeper
Invloed van miense
Door de invloed van'ne oorsjpronkelikke Polynesiërs sjtorve meer es de helf van'ne hiej oorsjpronkelik laevendje veugel oet. Daobie ware inkele saorte wie de Moa-Nalos, die die grootse plantjeaeters van Hawaï ware, en die ein zelfdje ekologische ruumte opvuldje wie de reuzesjildjpadde (Cylindraspis) van'ne Maskarene, den Seychelle, Aldabra en'ne Galápagoseilenj innome..
Ouch brachte ze landjboewgewasse en -deere mit en daomit ouch de sjadelikke (bieveurbeeldj: moeze en ratte). Dees neet inheemse saorte haaje toet gevolg det de inheemse saorte oetsjtorve. Biesonjer väöl sjaaj brachte verwiljerde hunj en ratte aan. De inheemse veugel waerdje geveltj door de mitgesjleipdje vogelmalaria, en de mögke brachte die weer euver.
Zeedere
Terwiel 't veur de landjdeere moejelik waas om Hawaï te bereike waas det veur de zeedeere gemekkelik, en daorom zeen d'r biej de koraalriffe veur Hawaï ouch de veur die riffe normaal deere te bewonjere.
Gesjiedenis
Ofsjoon woeurdj aangenomme det de eilenj meugelik door de Sjpanjaarde al in'ne 16e eeuw gezeen zeen, is James Cook de offisjele Europese 'ontdekker' van'ne eilenj, die hae de Sandwich Islands (Sandwicheilenj) duipdje. thumb|Waope van 't keuninkriek Hawaii
Onger invloed van'ne contacte mit de Europeane verenigdje keuning Kamehameha I alle veurhaer döks ongerling vijandige eilenj toet ein keuninkriek. De Hawaïaanse keuninge veurdje ein politiek van gasvrieheid veur vraemdelinge, wobiej zie aevel biejveurbeeldj de Ingelse taege de Amerikane oetsjpeeldje. Zo wis 't eilanderiek ondanks zien sjtrategische ligking 't grootste deil van'ne 19e eeuw ein onaafhankelikke sjtaot te blieve. In 1893 pleegdje ein aantal Amerikaanse sokkerplantjers eine sjtaotsgreep, plaatsdje keuningin Liliuokalani onger arres en äöpendje de deur veur de Amerikaanse inlieving in 1893. De aanval op Pearl Harbor (op 't eilandj O'ahu) op 7 december 1941 door het keizerlik leger van Japan haaj toet gevolg det de Verenigde Sjtaote zich ginge minge in'ne Tweede Waereldoorlog. 't Gebied bleef Amerikaans territorium toet 1959. Inmiddels waas de oorsjpronkelikke bevolking ein klein minderheid op eige eilenj gewore en besjloot de bevolking ein sjtaot van'ne VS te waere, waat den ouch gebeurdje op 21 augustus 1959.
Sjlechs ein van'ne eilenj, Ni'ihau, haetj nog ein oorsjpronkelik karakter; 't is helemaol privébezit en is neet veur boetesjtäönders toegankelik, tenziej op uitneudiging.
Bronne
Dit artikel is gebaseerdj op 't artikel op'pe Duitse, Hollandse en Ingelse Wikipedia.
Kaboel
Kaboel (Pasjtoe: کابل, kābol) is de hoofsjtad van Afghanistan. In 2015 houw de sjtad mieë es 3,6 miljoen iwuënesj. In 1979, vuur d'r ival van de Sovjet-Unie, waore dat nog get mieë es 910.000. Urbanisatie maak de sjtad ee va de sjnels gruiende sjteëj i g'n ganse welt. Meugelig is de sjtad 3.500 joare aod. In 't verleie loog de sjtad aa g'n sjtrategische Ziederoute, en woar 't knooppunt tussje versjillende angere handelsroutes i g'n regio. Kaboel ligk semlig hoeëg: 1.791 meter boave zieë. 't Is umgeëve durch de berg van 't Hindukoesj.
Kaboel is seër 't ing va d'r achtiende ieëw hoofsjtad van 't lank. In d'r nuëgetiende ieëw bezatte de Britte de sjtad en deler van Afghanistan, meh 't is Groeët-Brittannië noeëts gelök 't lank ech te kolonisere. In 1979 vóng de ival va de Sovjet-Unie sjtat. De Sovjet-tróppe trókke zich in 1988 wier trük. I de joare '90 verwikkelde 't lank zich in 'nen börgerkreeg, oeëbei vöal lüj óm 't leëve koame. In 1996 nam de islamitische terreurorganisatie Taliban de sjtad uëver, meh in 2001, noa de aansjleëg van 11 september 2001 óp de Twin Towers in New York, woeëd de Taliban durch 'n Amerikaansje coalitie oet de sjtad gedreëve. Seër deë tied is 't nog ummer kreeg, en vinge regelmieësig bómaansjleëg sjtat.
Le Châtelet-sur-Sormonne
Le Châtelet-sur-Sormonne ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 162 inweunersj, die Castel-Sormonnais (mannelik) en Castel-Sormonnaises (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 9,85 km2 groat. Dao woonde dus zoan 16 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Rocroi, wat waer deil oetmaak van 't arrendissement van Charleville-Mézières.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Europese Centraol Baank
De Europese Centraol Baank of ECB (Duits: Europäische Zentralbank, Ingels: European Central Bank, Frans: Banque centrale européenne) is 'n in Frankfurt am Main gelege orgaon vaan de Europese Unie (EU) wat ziech bezeghèlt mèt de gezameleke weerde vaan de Eurozone, naomelek d'n euro. Negetien len hure bij de ECB en hun nationaol baanke stoon officieel oonder de autoriteit vaan de ECB. Dees 19 len zien Belsj, Duitsland, Esland, Finland, Fraankriek, Griekeland, Ierland, Italie, Letland, Litouwe, Luxembörg, Malta, Nederland, Oosteriek, Portugal, Slowakije, Slovenië en Cyprus. Ze woort opgeriech op 1 juni 1998 op basis vaan 't in 1992 oonderteikend Verdraag vaan Mestreech. In 2012 waor zie zoe'n 38 mieljard euro weerd. D'n ierste president vaan de ECB waor Wim Duisenberg.
EVV
EVV, voloet (Nederlands) Echter Voetbal Vereniging, is 'n amateurvoetbalclub oet 't stedsje Ech. Sinds jaore späölt ze bij de amateurs op 't hoegste niveau.
Europese Centraol Baank
Vaan 2011 bis 2019 waor Mario Draghi häöre president, dee bekènd kaom te staon in media en polletiek es "de redder vaan d'n Euro" (saviour of the Euro). Zien strategie tijes de Eurocrisis waor, in zien eige wäörd, um d'n Euro te redde en um 't eve welke moyen door veur neudeg is: "We are prepared to do whatever it takes to prevent the Euro from falling". Sinds 2019 is Christine Lagarde d'n ierste vrouweleke president vaan de Baank. Draghi woort twie jaor later, in 2021, premier vaan Italië. Zien opdrach woort um de ikkenomische stimuli vaanoet de EU efficiënt te implimentere in de Italiaonse ikkenemie. Zien ben mèt de ECB bleve daodoor hendeg sterk.
EVV
Historie
De historie vaan de club begint in 1908 mèt de opriechting vaan EVV Sparta. Dees club góng evels in 1925 failliet. 't Jaor dao-op beslote ze veur de club obbenuits op te riechte. Dit gebäörde in 't vreuger Oranjehotel aon de Joadesjtraot. Zien ierste wèdstried späölde EVV op 24 oktober 1926. 1926 gelt daomèt es opriechtingsjaor. In dees jaore haolde de club versjèllende klein prieskes, wie de Baron de Vexela Coupe in 1940.
Mèt de wins vaan de Ierste Klas regio zuid in 2004 promoveerde de club nao de Zondag Hoofklas B; daomèt stoont 't veur 't iers in zien historie in de hoegste amateurcompetitie. Ouch in de hoofklas indegde de club miestal hoeg (evels noets es ierste). Bij de opriechting vaan de Topklas in 2010 - twie competities, boe allein de bèste clubs oet de zes hoofklasse mochte speule - kaom EVV in de Topklas zondag. De bèste prestaties waore de viefde plaots in 2013 en 2014. In 2016 haolde de club evels mer 'n tegevallende èlfde plaots. Heidoor kós ze neet promovere nao de semi-professioneel Twiede Devisie, meh kump ze in de Daarde Devisie oet.
Bron
Dit artikel is gebaseerd op, en gedeiltelek vrij vertaold oet, 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Louis Feuillade
Louis Feuillade (19 fibberwarie 1873 in Lunel, Hérault - 26 fibberwarie, 1925 in Nice, Alpes-Maritimes) waor 'ne Franse regisseur vaan de geluidloeze film. Heer is veural bekind vaan ziene film Les Vampires oet 1915. Deze film doort mie es 7 aor en is daorum bijnao altied vertoend es miniserie.
Debuut
Koumentere oet 'n makeleersfemilie in Languedocse wiene, teunt de jonge Louis vreug 'ne gaoj veur literatuur. Heer sjreef väöl kemedie, buunstökker en drama's, en publiceerde gediechte in de lokaal gezètte. In de lokaal media stoond heer bekind oonder de naom Le Torero, d'n deureveger, wat heer in ziene vrijen tied waor. Heer sjreef 'ne feuilleton genaomp Mémoires d'un toreador français, dee pas in 1995 woort gepubliceerd.
In 1898, nao d'n doed vaan zien awwers, leet heer 't femiliebedrief achter in de hen vaan zien breurs en góng aof nao Paries, boe heer journalis woort veur de daogelekse La Croix. Hier riechte mèt ziene vrund Étienne Arnaud 'n club op veur amateursdeurevege, Le Tori-Club Parisien, boe heer de buun- én literatuursjriever, mer dus ouch deureveger vaan hobby, André Heuzé, tegekoum. Via häöm kaom Feuillade terech in de cinema. .
In september 1903 riechte heer e satirisch weekblaad, La Tomate, op, boevaan 't bestoon neet langer es drei maonde doorde. Heer wèrkde daonao bij Soleil (1904), wat 'n monarchistisch tendentie had. 't Gelökde häöm e paar buunstökker te speule, zoewie Le Clos in 1905. In datzelfde jaor presenteerde heer e paar scenario's in Gaumont, e bedrief wat vaan origine ziech manoeuvreerde nao de fotografie, mer later filmambities oontwikkelde. Vaanaof 1906 regisseerde heer es assistent veur versjèllende regisseurs die wèrkde veur Gaumont. Get klein films zien deils bewaord gebleve. Daonao woort heer gans verantweurdelek veur zien films, boeveur heer ummertouw de scenarios sjreef, mèt inkel oetzunderinge dao. Zienen ierste persoeneleke film waor C'est papa qui prend la purge (1907). In 1907 vertrèkde gooi vriendin en artistic director Alice Guy nao Berlien. Heer nom e bedrief in de creatief aofdeiling euver wat de ambitie had te concurrere mèt Pathé. Heer maak mie es 820 korte films, vaan bekans eder genre. In 1914 krijg heer in gans Europa naom mèt 'nen documentaire euver deurevegers in Spanje. Zien groete bekindheid leet evels op ziech wachte bis 1916, wie heer Les Vampires maakde. Dee film bleef in de twie dao-op aanderhaaf decennium de groetse productie in de wereldcinema.
Zien filmtechniek inspireerde de cinemathriller en heer waor groet inspiratie veur oondermie Fritz Lang en Alfred Hitchcock. Heer hiemelde op de leeftied vaan 52 op 26 fibberwarie 1925 in Nice, nao 'n boekvliesoontsteking, inkel daog nao 't voltoeie vaan Le Stigmate. Heer woort bezörg in Saint-Gérard in Lunel.
Tegele
thumb|400px|Tegelen vanoet 't Maasveld met links de Martinuskerk Tegele (Tegelen in 't Nederlands) is 'n groeët dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Venlo, veural in de industrie en religie belangriek. Wies 2001 waar 't 'n zelfsjtendege gemeinte.
Lies van börgemeistersj van Gäöl
Gäöl waor tot 1982 'n zelfstendege gemeinte, die de volgende börgemeistersj haet gehad: