cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Julia (koel)
Oontstoon
Al vaanaof 1899 woort, westelek vaan 't dörp Egelze, de Laura aongelag. Bij 't bore vaan de sjachte stuitde me evels al gaw op zwoer probleme: de Veldbeet (Feldbiss), 'n waterhawwende steuring, bleek dweers door de concessie heer te loupe. Daorum besloot me wijer nao 't ooste 'nen aandere kojl aon te lègke. In 1922 woort mèt 't baore begós. De bouw kraog de naom Julia, nao de vrouw vaan Albert Thys (d'n oersprunkeleke geldsjeter, daan wie zien vrouw al jaore doed). Deze naom woort gegeve nao analogie vaan de Laura, oersprunkelek geneump nao de vrouw respectievelek 't zöster vaan de twie ierste concessiehawwers.
Georg Friedrich Händel
Werk
Händel is 'nen typischen exponint vaan de late barok. Heer woort groetgebrach in de Duits-contrapuntische traditie, meh wie de mieste vaan zien generatie raakden heer nao zien lierjaore Italiaans georiënteerd. Allewel tot dat - vaanzelfsprekend - 't dudelekste te hure vèlt in zien opera's, is dit ouch veur de res vaan zie werk e kinmerk. Hei-in maak heer e belaankriek versjèl mèt Bach: aanders es dee sjrijf Händel in 'nen helderen en relatief sumpele stijl boerin de dreiklaank euverhiers. Dit nump neet eweg tot Händel polyfoon vörm wie de fuga good behiers.
Julia (koel)
Oontstoon
In 1923 koch de maotsjappij nog 'n concessie op, de Eendracht, dee noordelek vaan aw laog. Dit veld woort mèt de concessie vaan Laura en Vereeniging vereineg en zouw ouch vaanoet de Julia weure geëxploiteerd.
In vergelieking mèt de Laura laoge bij de Julia de kole hendeg deep. De dèklaog waor 217 meter dik en de ierste twie verdepinge (zijgeng) kaome op 303 en 365 meter. Later volgde nog ein op 540 meter.
Georg Friedrich Händel
Werk
Händel sjreef in e groet aontal vocaal en instrumintaal genres. Neet alle segminte vaan zie werk weure allewijl nog väöl oetgeveurd.
Julia (koel)
Productie
In 1926 kaome de ierste kole nao bove. De productie kaom väöl snelder op gaank es bij de zösterkojl. Dit had ouch te make mèt 't väöl moderner materieel vaan de Julia. In de Laura wèrkde de koompele in 't begin nog mèt bikkele en mijnpony's, in de Julia woorte al direk elektrische treinkes gebruuk veur de kole aof te veure. De productie sjoot umhoeg vaan 42.300 ton in 1926 euver 191.000 in 1928 nao 701.600 ton in 1930. Daomèt waor de Julia al eve productief es de Laura. Oetindelek zouw de Julia 31.963.000 ton bedrage. De concessie woort in 1952 nog oetgebreid tot euver de grens, boe me e stök land vaan 264 hectaar mèt de naom Vorwarts Erweiterung opkoch.
Wie de Laura lieverde de Julia veural magerkole.
Georg Friedrich Händel
Opera's
Händel sjreef mie es veerteg opera's, allemaol in de stijl vaan d'n opera seria (in deen tied dèks ouch dramma per musica geheite): 'nen opera in 't Italiaans in drei akte, mèt 'n intrige wat euver de klassieke mythologie of klassieke historie geit. Neve (druug) recitatief en aria kump 't recitativo accompagnato 'nen inkele kier veur, veural um sterke emotioneel bewogeheid oet te drökke. 't Operakoer kump in 't begin allein es slotkoer veur, meh in zien lèste opera's krijg 't mier plaots. De ouvertuur is bij Händel neet Italiaans meh Frans: drei deile laankzaam - snel - laankzaam.
Oratoria
Mèt 't Ingels(taoleg) oratorium creëerde Händel e gans nui genre: 't oratorium waor teväöre oonbekind in Ingeland. Wie bove gezag waor de stof euverwiegend aon 't Aajd Testamint oontliend. Bij de Messiah is dit neet 't geval; hei oontbrik 'n echte handeling zelfs gans. Muzikaal pas evels ouch de Messiah good in 't ganse vaan Händel zien oratoria. De vörm deen heer daoveur gebruuk is in groete liene 't gereemde vaan d'n Italiaanse opera meh mèt inhaajd dee aon inheimse Ingelse vörm deit dinke wie anthem, masque en play. De stökker weure, um hun bezètting, in 't theater oetgeveurd, meh zoonder enscenering. 't Koer krijg neet allein (hiel) väöl muziek, meh nump zelf deil aon de handeling en vertèlling.
Sigrid Kaag
thumb|Kaag in 2018 Sigrid Agnes Maria Kaag (Rijswijk, 2 november 1961) is 'n Nederlandse diplomaot en politica vaan D66. Ze is vicepremier en minister van Financieje in 't Kabbinèt Rutte-IV. Ze waor minister vaan Boetelandsen Handel en Oontikkelingshölp in 't Kabbinèt Rutte-III. Daoveur heet Kaag allein 'n portefeuille, gein ministerie, oonder ziech. Vaan 2013 bis 2014 waor zie Speciaol Gezant vaan de Vereinegde Naties in Syrië, boe zie 'n succesvol oontwaopeningsmissie leide mèt es doel de sjemische waopes vaan de Syrische regering vaan Bashar al-Assad te vernetege. Neve häör ministersjap waor zie ouch vaan 13 fibberwarie bis 7 miert 2018 ad interim (of woernummend) minister vaan Boetelandse Zake. Zie moos tijdelek dat ministersjap euvernumme, umtot Halbe Zijlstra nao e sjendaol oontslaag naom es Minister vaan Boetelandse Zake. Heinao naom Stef Blok dat ministersjap euver vaan Kaag. Dat is zoe gegaange, umtot de VVD 'ne minister op dee pos waor belaof, en Kaag lid is vaan D66.
Kaag raakde al gaw populair bij häören achterban. Veur de Twiede Kamerverkezinge vaan 2021 woort ze tot liestrèkker verkoze. Mèt de slogan Tijd voor nieuw leiderschap solliciteerde ze mèt naodrök nao 't ierste-ministersjap. De verkezingsoetslaag waor evels neet zoe groet wie verwach, en 't lökde häör neet de gewunste centrumlinkse coalitie te make.
Georg Friedrich Händel
Andere gewijde muziek
Händel heet in Duitsland, Italië en Ingeland klein en groeter muziekwerke veur geistelek gebruuk gesjreve. In Duitsland waore dat Lutheraanse, in Italië Roemse en in Ingeland anglicaanse werke. De bekindste zien zien Te Deums, wie 't Utrechter Te Deum en 't Dettingen-Te Deum. Roond de iewwisseling zörgde e nui oontdèk Gloria oet Händel zienen Italiaansen tied veur 'n klein sensatie. Wijer zien väöl hymnes, cantate en psame bekind.
Sigrid Kaag
Kaag is 'ne polyglot, zie sprik zès taole vloeiend: Nederlands, Ingels, Frans, Spaons, Duits en Arabisch. Häören ech mèt 'ne vreugere Palestijnsen ambassadäör en Fatah-politicus in Zwitserland, boemèt zie veer kinder heet, zörgde veur haat in veural rechspopulistische kring. Oetgerekend woort tot ze op sociaol media eder kerteer e haatberiech kraog. Dèks brachte de haters häör in verband mèt extremistische complottheorieë.
Georg Friedrich Händel
Concerte
Händel sjreef zoewel concerti grossi es soloconcerte. In 1734 woorte zes concerti grossi gepubliceerd es Opus 3, in 1740 volgde zelfs twelf oonder Opus 6. 't Geit hei um werke nao 't veurbeeld vaan Corelli, in dèks zes deile veur striekers en continuo, mèt dialoge tösse 't concertino en 't striekorkes.
Ouch veur 't soloconcert riechde Händel ziech op Corelli: heer naom dee ziene concertvörm mèt veer deile laankzaam - snel - laankzaam - snel euver (en neet de dreideilege vörm vaan Vivaldi, dee Bach en alle componiste in aanderhaaf iew daonao gebruukde). Bezunder zien veural de örgelconcerte: mèt 't gebruuk vaan 't örgel es soloinstrumint etgeneuver 'n orkes is Händel same mèt Bach (dee klavecimbelconcerte sjreef) eine vaan de vaojers vaan 't klaveerconcert.
Orkessuites
Händel zien drei Water music-suites (boevaan in eder geval de ierste twie oet 1717 zien) en 't laat werk Music for the royal fireworks oet 1749 weure allewijl nog väól gehuurd. 't Geit hei um dans-suites veur gebruuk in de ope loch. Um dee reje gebruukde me e groet, miervoudeg bezèt orkes; authentieke bronne spreke vaan wel viefteg maander.
Kamermuziek
Händel sjreef zoewel solosonnates (veur twie partije: solo-instrumint en bas) es triosonnates (veur twie melodie-instruminte en baspartij), euverwegend in Italiaanse stijl (de sonnaat is vaan oersprunk 'nen Italiaanse vörm). Oonder de solo-sonnate is Händel zien ajds bewoerd wèrk, de hobosonnaat in Bes-groet, HWV 357. Neve de hobo sjreef Händel sonnates veur vioel, viola da gamba, dweersfluit en blokfluit. De bas is ummer d'n traditionele barokke basso continuo. De werke weure incidenteel nog gespäöld.
Julia (koel)
Ind
De bovegebouwe vaan de Julia woorte al gaw gesloop, mèt oetzundering vaan de zoezjus (in 1965) gebouwde energiecentrale. Die bleef nog tot 1985 in gebruuk. 't Terrein vaan de Julia is industriegebeed gebleve.
Bron
Veur dit artikel is gebruuk gemaak van 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, zoewie vaan dit blaad.
Georg Friedrich Händel
Klaveermuziek
't Aontal bewaorde klaveerwerke vaan Händel - euverwiegend veur klavecimbel gemeind - löp in de hoonderde. 't Bekindste zien zien suites, mèt naome de ach groete suites (oetgegeve 1720) en de nege groete suites (oetgegeve 1733). Dees werke weure väöl gespäöld, neet in 't minste in 't klaveeroonderwies. Sommege suites bestoon gans en gaar oet chaconnes. Boete de suites zien ouch de fuga's en talloes homofoon klaveerwerke veur didactisch gebruuk gemeind; e paar höbbe zelf de naom lesson. Aander werke draoge de naom sonnaat, allewel tot ze eindeileg zien; dit herinnert aon de klaveersonnate vaan Domenico Scarlatti (die trouwes väöl vaan zien werke essercisi neumde, parallel aon de lessons vaan Händel). De losse werke weure neet zoe väöl mie gespäöld.
Invlood
't Ingels inheims muziekleve verkierde de ganse achtiende iew in 'n liegconjunctuur. D'n invlood vaan Händel op Ingelse componiste vaan zienen tied waor daan ouch hendeg groet. Händel zienen invlood boete Ingeland is neet op alle vlakker eve groet. In väöl opziechte in Händel 'n indpunt, eine vaan de leste vertegenwoordegers vaan de barok. Zien opera's raakde kort nao zienen doed vaan 't rippertoir um pas in de twintegste iew heroontdèk te weure. Ouch zien sonnates en concerti grossi waore väöls te awwerwèts um de rococo-generatie nao häöm te kinne inspirere. 't Örgelconcert waor moderner, al is hun rol bij de oontwikkeling van 't klaveerconcert woersjienelek neet al te groet gewees (me moot daobij ieder dinke aon Bach, dee zien zäöns 't genre oppakde en oonder mie Mozart zouwe inspirere). Groeten invlood heet veural Händel zien oratorium gehad. Op 't memint tot Händel nao Ingeland góng bestoont dao nog gein oratoriumtraditie; wie Händel storf waor dit land ieder 't eineg land wat zoe'n traditie had. 't Zien Händel zien oratoria ouch gewees, die Joseph Haydn inspireerde um op hoege leeftied - roond zie zevetegste jaor - Die Schöpfung en Die Jahreszeiten te sjrieve. Mozart bestudeerde de muziek vaan Händel oetveureg, veural naotot 'r ind jaore 1780 door baron Van Swieten mèt väöl barokmuziek in aonraking gekoume waor. Heer sjreef e paar werke in Händel ziene stijl en herarrangeerde de Messiah en e paar andere vaan Händel zien werke. De Mozart-versie vaan de Messiah waor tot op hoonderd jaor trök hendeg populair. Ouch zien musicologe invlood vaan Händel in beveurbeeld Mozart zie requiem. Beethoven prees 't in zien ouge oonnaovolgbaar vermoge vaan Händel um mèt wieneg middele väöl effek te sortere. Mendelssohn holp versjèllende vaan Händel zien oratoria aon hun premièr en sjreef, zoe good wie Schumann, zelf ouch oratoria, die in de negentiende iew oongekind populair bleve.
Oetgaove
De catalogisering vaan Händel zie werk is problematisch. Wie bij alle barokcomponiste is väöl vaan zie werk neet bij leve in drök versjene, zoetot väöl verlore is gegaange. Vaan manuscripte neet in Händel zie handsjrif die aon Händel weure touwgesjreve steit de authenticiteit dèks neet vas: 't kaom vreuger väöl veur tot e werk vaan 'nen obscure componis bij 'ne groete meister woort oondergesjove. Stijlanalyse is daan dèks de einege oplossing. Wijer bestoon Händel zien werke dèks in mieder versjèllende versies veur versjèllende bezèttinge.
Door Händel zien groete populariteit begós me al in de achtiende iew aon de oetgaof vaan zien complete werke. D'n Ingelsmaan Samuel Arnold kraog dit werk door geldgebrek evels neet veerdeg: in 't bezunder de opera's oontbreke in ziene catalogus. Completer waor 't werk vaan Friedrich Chrysander vaanaof 1858, veur de Deutscher Händel-Verein. Zien complete oetgaof besleit 94 ben. Musicoloog Max Seiffert veugde in 1902 e paar ben mèt aonvöllinge touw.
Aon 'n nui musicologisch verantwoorde oetgaof begós me in 1955 in de DDR. Dees Hallische Händel-Ausgabe bevat kritische aonteikeninge en weurt groondeg musicologisch geredigeerd. 't Werk moot tege 2023 veerdeg zien. In 't kader vaan dees oetgaof versjeen in 1978 de Händels Werke Verzeichnis (HWV).
Bronne
Dit artikel is gooddeils gebaseerd op 't corresponderend Duits Wikipedia-artikel.
Theo van Gogh (regisseur)
Theo van Gogh (23 juli 1957 - 2 november 2004) waor 'ne Nederlandse regisseur, televisiemeker en columnis.
Van Gogh woort gebore in D'n Haag. Hae sjtudeerde korte tied rechte in Amsterdam, meh sjtopde veurtiedig mèt dees sjtudie. Hae melde ziech e twiè kièr aan bie de Nederlandse Filmacademie, meh woort neet toegelaote. In 1982 maakde hae es autodidak zien debuut es filmregisseur mèt de film Luger. Veur zien films Blind Date (1996) en In het belang van de staat (1997) wón hae e Gouwe Kauf. Van Goghs films waore meistal low-budgetproducties; naodat films wie 06 en Blind Date succesvol bleke, waore producente èvvel miè geïnterseerd um geld in zien films te sjteke. Vanaaf de jaore tachtig waor Van Gogh ouch in versjillende films te zeen es acteur, presenteerde hae televisieprogramma's en sjreef (dèks controversieel) columns veur tiedsjriefte. Ouch publiceerde hae 'n aantal beuk.
Van Gogh sjtong in Nederland bekènd es "enfant terrible". Hae deeg dèkser provocerende utinge in de media; ouch de multicultureel sameleving en de Islam woorte, saer de jaore neugetig, door häöm nogal ins bekritiseerd. Van Gogh waor lid van 't Republikeins Genootsjap en bie de verkezinge veur de Twiède Kamer in 2003 sjtumde hae op VVD-politica Ayaan Hirsi Ali. Same mèt häör maakde hae ouch ein van zien lètste films, Submission, euver 't verband tösje bepaalde interpretaties van de Koran en vrouwemieshandeling. Naodat deze film woort oetgezónde in 't televisieprogramma Zomergasten, woorte zoawaal Van Gogh es Hirsi Ali mèt d'n doad bedreig.
Op 2 november 2004 woort Van Gogh vermaord in de Amsterdamse Linneaussjtraot. Van Gogh woort getroffe door 8 keugel, woanao ziene kael doorgesjneje woort en de dader mèt e mets 'ne ope breef in zie lichaam vasmaakde. De maordenaer waor Mohammed Bouyeri, 'ne 26-jaorige Amsterdammer mèt zoawaal de Marokkaanse es de Nederlandse nationaliteit. Bouyeri woort gearresteerd en op 26 juli 2005 woort hae veroordeild tot leveslang gevangenissjtraof. Oet de breef dae op Van Goghs lichaam woort achtergelaote, en 'ne aafsjeidsbreef dae Bouyeri bie ziech droog, bliek dat hae oet radicaal-islamistische euverwaeginge haet gehandeld.
Kroanlies
Tiedes de Italiaanse renaissance woorte kroanlieste völvöldig toegepas op consoles. In de 19de eëuw woort de liesgevel heël populair, de kroanlies is dan meistal neet meë oetgeveurd in zandjstein mèr in hout es gäöt.
Gabriel Fahrenheit
Daniel Gabriel Fahrenheit (24 mei 1686 - 16 september 1736) waas 'nen Duutsje netuurkóndige, dae veural bekindj is door 't make vanne Fahrenheitsjaol veure temperatuur.
Fahrenheit woort gebaoren in Danzig. Dore vreug doead van zien eljers mós t'r 't bedriefslaeven in. Zien intres in netuurweitesjappe zörgdje daoveur det t'r zien studie trögk oppakdje en dao-in góng experimentere. Zien vörsjinge brachten 'm in Amsterdam wo d'r laezinge goof op 't gebied vanne sjemie. In 1724 woort t'r e lid vanne Royal Society.
Fahrenheit óntwikkeldje persieze thermomaeters. Zien Fahrenheitsjaol waas in Europa euveral in gebroek toette inveuring vanne Celsiussjaol. d'n Insigste plaats wo de sjaol van Fahrenhaet (naeven e deil anger neet-SI-einheje) nag wied-verbrèdj gebroek wuuert is de Vereinigdje Staote.
Laarbeek
thumb|Ligking vaan Laarbeek in Noord-Braobant Laarbeek is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, aon de rand vaan 't Pieëlland, mèt 55,86 km2 aon oppervlekde (daovaan 0,21 km2 water) en 'n inwoeneraontal vaan 21.791 per 1 januari 2006. De gemeinte Laarbeek besteit oet de dörper Aarle-Rixtel, Beek en Donk, Lieshout en Mariahout en is op 1 januari 1997 oontstoon oet sametrèkking vaan de gemeintes Aarle-Rixtel, Beek en Donk en Lieshout.
Tysfjord
thumb|De ligking van Tysfjord in de pervincie Nordland. Tysfjord is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Nordland in Nórwaeg. De gemeinte had 2.118 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.462,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 1,4. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1850.
Caïro
thumb|Oetziech euver Caïro. Caïro (Arabisch القاهرة‎ al-Qāhirah, Koptisch ⲕⲁϩⲓⲣⲏ Kahire; in de volksmoond مصر Maṣr, lètterlek Egypte) is de hoofstad vaan Egypte. De stad ligk aon de basis vaan de Nijldelta en heet neet minder es 10 mieljoen inwoeners; in de veurstei woene nog ins zoeväöl lui. Caïro is heimèt 't politiek, economisch, cultureel en intellectueel midde vaan gans 't land. De stad woort in 969 gestiech es fort bij de al bestaonde stad Foestaat. Foestaat en Caïro woorte de residentie vaan 't Fatimidekalifaot en greujde daodoor snel. Oet dezen tied stamp nog d'n Al-Azjarmoskee, nog ummertouw e beeldbepaolend monumint. Nao 't oetereinvalle vaan 't kalifaot waor Caïro nog deil, dèks hoofstad, vaan versjèllende staote en greujden 't oet tot de groetste stad in d'n islamitische wereld. In 1517 evels woort Egypte oonder de voot gelope door 't Osmaans Riek en raakde Caïro zien centraol positie kwiet aon Constantinopel. Wie 't centraol gezag vaan de sultan begós te verdwijne, bleujde ze op oonder de ummer oonaofhenkeleker oonderkeuning. Ouch oonder Brits koloniaol bewind en es hoofstad vaan 't oonaofhenkelek Egypte greujde de stad door.
Gabbeh
Gabbeh is 'ne film oet 1996.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan dramafilms, mystery (mysterie), romantiek.
De film woort geregisseerd door Mohsen Makhmalbaf en heet 'nen doer vaan 75 menute.
Leviticus
Samevatting
God reveleert Mozes de regele veur offers, en wel brandoffers, graanoffers, vree-offers, zuveringsoffers en herstèloffers (1 t/m 7). Dees regele zien veural veur preesters, meh ouch veur gewoen börgers gemeind. Daan weure Aäron en zien zäöns es preester gewijd (8) en stèlt Mozes d'n offerdeens in (9), boebij God liet zien wie ing zien veursjrifte genome mote weure (10). Dan lègk God oet welke bieste zuver en oonzuver zien (11), en wienie zoeget veur lui gelt (12 t/m 15). In sjapiter 16 lègk God de rituele veur de Groete Verzeundaag (Jom Kippoer) oet.
Hoofstökker 17 t/m 26 bestoon oet regele veur 't volk. Blood is leveskrach, daorum mote geslachte bieste iers oetbloje ietot ze gegete kinne weure (17). D'n Hier verbeet inces, homoseksualiteit en zoöfilie (18) en predik gulheid, oonpartijdegheid en ierlekheid (19). Sjapiter 20 herhaolt nog ins väöl vaan de veursjrifte. Preesters kriege extra streng regele opgelag (21), meh mage wel vaan de heilege offergave ete (22). In 23 weure de fiesdage gegeve. Blasfemie moot gestraf weure mèt steineging (24). De Hier stèlt e sabbatsjaor en jubeljaor in (25) en verbeet de Joede nog ins aofgodsbeelde te make (26). Tenslotte zèt Heer oeterein wie me door offers geloftes kin aofkoupe (27).
Randaberg
thumb|De ligking van Randaberg in de pervincie Rogaland. Randaberg is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Rogaland in Nórwaeg. De gemeinte had 9.304 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 24,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 387,7. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1127.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,6% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Kofi Annan
thumb|right|Kofi Annan Kofi Atta Annan (Kumasi, 8 april 1938 – 18 augustus 2018) waor 'ne Ghanese diplomaat en de vreugere secretaris-generaal van de Vereinigde Naties. Ban Ki-Moon naom die positie vaan 'm euver in 2006.
Annan woort gebore in Kumasi, in d'n tied dat Ghana een Britse kolonie waor. Zien familie behuèrt tot de elite van 't land. Annan sjtudeerde economie en management aan de universiteite van Kumasi, Minnesota en Genève.
Hae begoes zien carrière bie de Waereldgezóndheidsorganisatie (WHO) in 1962. Tösje 1974 en 1976 wèrkde hae es directeur toerisme in Ghana, woanao hae weer truukkièrde bie de VN en in versjillende functies wèrkde. In 1993 en 1994 waor hae verantwoordelik veur vrae-operaties. Sommige critici sjtèlle häöm deils verantwoordelik veur de volkemaord in Rwanda in 1994, woa hae te passief op gereageerd zou höbbe.
In 1996 woort hae beneump tot secretaris-generaal van de VN, es opvolger van Boutros Boutros-Ghali. Hae begoes mètein e programma mèt vernujinge binne de VN.
In 1998 óndernaom Annan 'n umsjtreje missie nao Irak, woa hae 'n compromis sjloot mèt de dictator Saddam Hussein euver wape-inspecties. Hiemèt kièrde hae ziech eupelik tege de wunsje van de Vereinigde Sjtate.
In april 2001 maakde hae 'n 5-punteplan bekènd um de AIDS-epidemie te besjtrieje. Annan zuut dees epidemie es 'n perseunlike prioriteit in zien functie es secretaris-generaal. In december van dat jaor kreeg hae same mèt de ganse VN de Nobelpries veur de vrae, vanwege hun insjpanninge veur 'ne beter georganiseerde waereld mèt miè vrae. In 2002 begoes Annan aan 'ne twiède termien es secretaris-generaal.
In 2004 raakde Annans zoon verwiekkeld in e sjandaal rónd sjteekpenninge gerelateerd aan 't VN-plan Olie veur voding in Irak.
Op 31 december 2006 eindigde Annans ambsperiode. Hae woort opgevolg door de Zuud-Koreaan Ban Ki-moon. Nao zien aaftrejje deeg hae nog dèks diplomatiek werk veur de VN. Hae sjtorf in 2018 op tachetigjäörige laeftied in zien hoes in Zjwitserland.
Halogeen
De halogene (IUPAC-groepsnómmer 17, vreuger bekèndj es VIIa) oet 't periodiek systeem höbben es kènmirk det häör butelste sjil zeve elektrone bevatj. De elemente inne halogeengroep zeen: fluor, chloar, broam, joad en astaat. Deze litste is sterk radioaktief en haet 'ne kórten halveringstied.
Ómdet ze slechs ein elektron hoven op te numme veure aedelgaasconfiguratie te bereike höbbe ze 't oxidatiegetaal -1. Halogene zeen den ouch de sterkste oxidatore *elektronacceptore(. Veural de lichste in dees groep (fluor) is uters reaktief.
Ómdet waterstof nao 't opnumme van ein elektron 'n gans-gevöldje butelste sjil krieg, wuèrtj dit element sómtieds ouch es halogeen betrach. Vanwaege de anger neet-halogenide eigesjappe is 't aevel officieel gein halogeen.
De naam halogeen kump van 't Grieks hals, det "zawt" mèntj. Inderdaad vörme de halogene mekkelik (good in water oplosbaar) zawte mit väöl metale. 't Bekèndjste veurbild hievan is óngetwieveldj natriumchloried, ofwaal keukezawt. In 'n reactie van 'n halogeen mit waterstof óntsteit HX, det e zawt is. Wie wiejer me nao ónger geit inne groep is 't gevörmdje zoer HX sterker.
Kleinen eecheltenrek
De kleinen eecheltenrek (Letien: Echinops telfairi) is 'n saort aan zougdere vanne tenrekfemielje. 't Is de ènsigste saort van 't geslech Echinops. De saort is inheimsj op Madagaskar en zie netuurlik laefgebied besteit oet subtroeapische en troeapische druueg busj, struukgebieden en lieëglandjgraasgebieden en druueg savanne.
De kleinen eecheltenrek is e klein, diek-geboedj bieësjke det väöl eweghaet vannen eechel. De stert is kórt, de lidmaoten enne snoet zeen van gemiddeldje lingdje enne oeare zeen prominent. De ganse rögk is bedèk mit sjerpe stekele. De kläör is gewuuenlik vaalgaeltsig, meh sómmige bieëster zeen bao wit en anger bao zwart. De kop-lieflingdje is 13 toet 17 cm en 't bieës waog zoeaget 200 g.
De kleinen eecheltenrek ras zich euverdaag ónger 'ne boumstam of in 'nen haole boum; ouchal zeen buim hieël erg oetgewejdj in 't netuurlik gebied. Mit werm waer sluuep 't bieësjke in 'n oetgerèkdje posiesje; angesters ras 't zich gans opgeroldj. 't Duit aan torpor inne wintjer. Ze veuje zich veurnamelik mit insekte, mer ouch klein gewerveldje. Gebrukelik doon ze det allein, behauve de mam mit zien jónge.
Amateurvoetbal
Amateurvoetbal is voetbal gespäöld door lui die dit neet beroopsmaoteg doen, in tegestèlling tot betaold voetbal of profvoetbal. De term is zinvol gewore naotot ziech mèt en mèt betaolde voetbalclubs oontwikkelde - in Ingeland al roond 1900, op 't Europees vasteland nao d'n Twiede Wereldoorlog. Umtot amateurs allein hunne vrijen tied aon traine en speule kinne besteie, höbbe ze minder sjans um hun talente te oontwikkele. Daoboete struime allewijl de groetste voetbaltalente wel door nao 't profvoetbal. Heidoor steit 't amateurvoetbal op e minder hoeg sportief niveau es 't profvoetbal. Soms speule binne profclubs speulers op amateurbasis. Wienie 'n voetbalclub 'ne speuler in deiltied betaolt, sprik me vaan 'ne semi-prof.
't Niveau vaan amateurteams versjèlt sterk. In de mieste voetballen gief 't oetgebreide competities, verdeild in versjèllende divisies (zoegeneumde voetbalpiramide). In de hoeger divisies weurt 't voetballe zier serieus genome, weurt väöl getraind, semi-professioneel begeleid en premie oetbetaold aon speulers. Zoe'n clubs höbbe 'n begroeting vaan hoonderddoezende of zelfs mieljoene euro's (wat in de buurt vaan 'n klein profclub kump) en 'n eige stadion um de groeten aonhaank (soms doezende lui) kwiet te kinne. Clubs oet lieger divisies höbbe gein stadion (soms ein tribune) en zien väöl minder professioneel opgezat. Wijer höbbe amateurclubs altied wel reserve-èlftalle, die in apaarte competities speule ('ne vörm vaan breiddesport), en versjèllende jäögteams. Zeker de lieger amateurclubs zien in hoeg maote aofhenkelek vaan vrijwèllegers - dèks de voetballende leie of hun femilie - die de speulers mote traine, sjeids- of grensrechter mote zien of 't materiaol behiere. Amateurvoetbal weurt neet ummer op lendelek niveau gespäöld; euver 't algemein zien de lieger devisies beperk tot ein regio. Dit kump umtot echte amateurs minder tied höbbe um te reize, meh veural umtot op de lieger niveaus mie clubs zien, die neet per se gans 't land door hove te trèkke um ziech mèt gelieke te mete.
Maandervoetbal
In Nederland gief 't op dit memint ach niveaus amateurvoetbal. Typisch veur Nederland is de sjeiing tösse zaoterdag- en zondagvoetbal, boebij de ierste vörm is gestiech veur orthodox-protestantse clubs die neet op zondag wouwe speule. Allein in de hoegste amateurdevisie, de Twiede Devisie, speule zaoterdag- en zoondagclubs doorein. Dao-oonder gief 't twie Daarde Devisies (ein veur de zaoterdag, ein veur de zondag), dao-oonder veer Hoofklasse (twie veur de zaoterdag, twie veur de zondag) en daan de Ierste t/m de Vijfde klasse, die beperk zien tot ein vaan de zès KNVB-distrikte. Limbörgse clubs koume oet in distrik Zuid II; in dit distrik gief 't allein zondagvoetbal.
Op 't Belsj gief 't ouch twie klasse profvoetbal mèt dao-oonder amateurvoetbal. Vreuger woort de hoegste amateurdevisie de Daarde Klas geneump. Sinds 't sezoen 2016/17 is de nomenclatuur aanders. De twie profdevisies heite Ierste Klas A en B, um sponsorreies bekind es Jupiler League resp. Proximus League. Dao-oonder steit de Ierste Klas amateurs, 'n lendeleke competitie mèt 16 clubs. Dao weer oonder zien de Twiede en Daarde Klas amateurs, die zien opgesplits in drei resp. veer regionaol competities. Dao nog weer oonder is 't voetbal provinciaol georganiseerd, volgens de nege aw provincies vaan 't vreuger unitair Belsj.
Vrouwevoetbal
In 't vrouwevoetbal goon minder groete bedraoge um; in väöl len is daorum al 't vrouwevoetbal nog amateurvoetbal. Zoe neet in Nederland, boe sinds 2007 'n Ieredevisie veur vrouwlui besteit. Hei-in speule veural teams vaan kapitaolkrachtege profclubs. Gans aanders is dat bij de amateurs: de mechtegste clubs mèt vrouweaofdeiling höbbe ziech väölal dao-in gespecialiseerd en zien es maanderclub vaan väöl minder beteikenis. Recordmeister is SV Saestum oet Zeist; de bèste club oet Limbörg is Fortuna '54. Me späölt bij de amateurs op veer niveaus, vaan Topklas euver Hoofklas en Ierste Klas t/m de Twiede Klas. Vrouwevoetbal weurt in Nederland sinds 1955 in competitieverband gespäöld, meh heet pas de lèste jaore aondach weite te trèkke.
Nederland en Belsj dege vaan 2012 tot 2015 same in de BeNe Women's League, meh in 't sezoen 2015/16 is die neet vaan start gegaange. Sindsdeen is 't hoegste niveau in 't Belsj weer wie vreuger de Ierste Klas. Dao-oonder gief 't nog 'n Twiede en Daarde Klas. De sport weurt rillatief kort, sinds 1971, in officieel competitieverband gedoon.
Aiseau-Presles
thumb|Locatie van Aiseau-Presles in Henegouwe. Aiseau-Presles is 'n gemèngde in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Charleroi. Op 'n oppervlakde va 22,19 km² wonne 10.863 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 490 minse per km².
17 november
17 november is de 321ste daag van 't jaor (322ste daag in ein sjrikkeljaor) in de Gregoriaanse kalender. Nog 44 daag pes 't eindj van 't jaor.
Gebore
thumb|right|150px|Joost van den Vondel, gabaore op 17 november 1587. thumb|right|150px|Lodewijk XVIII gebaore op 17 november 1755.
Gesjtorve
thumb|right|150px| Auguste Rodin, gesjtorve op17 november 1917.
Fargo
Fargo is 'ne film oet 1996.
Donaumonarchie
thumb|Greuj vaan 't Habsburgs gebeed in Midde-Europa. Zuug legenda veur verklaoring. thumb|'t Lèste waope vaan de Donaumonarchie, gedrage vaan 1915 tot 1918. Heraldisch rechs (veur de beziener links) zuut me de waopes vaan de Oosteriekse riekshèlf, links (veur de beziener rechs) die vaan de Hongaarse. 't Kleinder sjèld in 't midde is 't waope vaan d'n aartshertog. De Donaumonarchie, ouch wel bekind es Habsburgmonarchie, Dóbbelmonarchie, Oosteriek-Hongarije of Keizerriek Oosteriek (de terme wissele in gebrukelekheid nao gelaank 't tiedvak boe me vaan sprik) waor 'ne staot in Midde- en Zuidoos-Europa dee vaan de late middeliewe tot 1918 door 't Hoes Habsburg woort geregeerd. Tot dit land hoorte de facto ouch de Habsburgse len boete dit gebeed, in 't bezunder de Oosteriekse Nederlen in d'n achtienden iew.
Fargo
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan misdrieffilms, thriller.
Donaumonarchie
Diverse Europese staote kaome, deils door geweld meh veural door vererving, mèt en mèt in Habsburgse han. Dit culmineerde in keizer Sjarel V, dee in de zèstienden iew e wereldriek regeerde. Nao zien aoftrejje splitsde ziech de Habsburgse erflen in e Spaons en 'n Oosterieks gebeed. De Oosteriekse Habsbörgers waore neve aartshertoge vaan Oosteriek ouch oonder mie nog hertoge vaan Stiermarke, hertoge vaan Karinthië, graove vaan Tirol, keuninge vaan Hongarije en de Boheme. Door de aonveurende rol die de Habsburgers in 't Heileg Roems Riek hadde, woorte ze wie vaanzelf tot keizer vaan dat riek gekoze; zoedoende hadde ze de facto ouch die positie erfelek in han. In 1804 kroende ziech Frans II tot keizer vaan Oosteriek; twie jaor later woort 't Heileg Roems Riek officieel opgeluf en waore de Habsburgse len formeel vereineg oonder eine keizer. 't Keizerriek waor ein vaan de euverwinners in de Napoleontische Oorloge en kós groete veurspood tot 't in 1866 door Pruses woort verslage. Op dees nederlaog volgde 'nen opstand in Hongarije, wat ziech dreigde aof te sjeie. Oetindelek woort de kwestie opgelos door d'n Ausgleich vaan 1867, boe-in Hongarije wiedgoonde otonomie kraog. Nationalisme in de aander, neet zoe otonoom kroenlan maakde de einheid vaan 't riek evels permanent oonzeker. Naotot de Donaumonarchie d'n Ierste Wereldoorlog verloor, veel 't land finaol oeterein.
Fargo
De film woort geregisseerd door Joel Coen en Ethan Coen en heet 'nen doer vaan 98 menute.
Daniëlswaerd
De Daniëlswaerd is ein gebied mit 'n ingewikkelde vergangenheidj, gelege langs de Maas in de Nederlandse provincie Limburg, ten zuidweste van 't gehuch Illekaove. 't Sjiltegebied lik in de tegewoordige gemeinte Zitterd-Gelaen. 't Is in hunderde jaore neet verangerdj Maasgebiedj mit krum dieke en Maasloup en det kens se zeen aan de natuur. De haof zouw saer de late middelièwe es verdedigingswerk langs de Maas van 't toenmalig hertogdom Gulik - woa Zöstere en Zitterd bie hoorte, - door de Duitse Orde gesjtich zin.
't Is dus van awtshaer gebiedj van de "kruutshieare" van de Groeat Commanderiej van Alden Biesen oet 't Belsj-Lembörgse Bilze, die dao 'ne haof hawwe. Dae haof is in de loup van de 19de ièw langzaam vervalle en in de Twiède Waereldoorlog zin de lètste reste vernieldj. Hievan zeen nog sjtein te vendje. Van de ieaste familie, familie Lamberichs, later Lambrechts, hubbe 't twie naozate töt Twiede Kamer lid gebrach. J.J. Lamberechts waor een jaor senator en veurde dao eenmaol 't waoërd.
De Daniëlswaerd zouw mit de untginning van de graendj, in 't raam van 't "Grensmaasplan" verdwiene.
Koupenhage
Koupenhage (Deens: København) is de houfstad van Denemark. In 2011 talj de gemèndje Koupenhage 548.443 inwoeaners, womit 't de grótste gemèndje van Denemark is. Koupenhage is wiejer de centraal stad in 't versteielik gebied Hovedstadsområdet mit 1.230.728 inwoeaners, óngevieër ei viefdje vanne gans bevölking van Denemarke. De metropool Groeat-Koupenhage tèltj 1.967.727 inwoeaners.
De stad woort gestif inne Middelieëven en woort aan 't ènj van daen tied de houfstad van Denemark. De naam Koupenhage geitj trögk op Købmandshavn, det "koupmanshave" mèntj. De benaming "koupmanshave" is aevel gein accuraat ómsjrieving vanne stad: Koupenhagen is gein havestad mieër en ouch de industrie is gooddeils vertróch. Allewiel is Koupenhage veurnamelik 'n deenstestad. Op 't Letien is de naam vanne stad Hafnia, 'ne naam dae in 1923 ouch aan 't sjemisch element hafnium woort verbónje.
Wèrkwaord
't Wèrkwaord wuuertj ouch waal verb genömp. 't Is e waord det in väöl tale same mit 't óngerwerp en eventueel 'n veurwerp de basis vörmp van 'ne zin. Wèrkwäörd drökken 'n hanjeling (doon, goeaje), toestandj (zeen, staon, drieve) of 'n gebäörtenis (störve, gliensje) oet. Wèrkwäörd kinne vervoog waere nao tied, aspek, persoean en aantal, mer in väöl tale is det neet (mieë) 't geval.
Saorte
D'r zeen drie saorte wèrkwäörd:
Koppelwèrkwaord
D'r zeen 9 koppelverbe: zeen, waere, blieve, sjiene, lieke, blieke, tunke, heite en veurkómme. 'n Koppelwèrkwaord verbindj twieë deil in 'ne zin. Veurbeildj: Ich en Jan is in principe 'tzelfdje, dös is d'r sprake van e koppelwèrkwaord.
Koppelwèrkwäörd bringen ömmer 'ne nominatief mit. Zuuch dit Ieslandjs veurbeildj:
Hölpwèrkwaord
'n Hölpwèrkwaord is 'n wèrkwaord det eweg kin waere gelaote bie zinsreductie wiele de hanjeling of toestandj mit betrèkking toet 't objek 't zelfdje blief. Veurbeildj: In beide gevalle wuuertj (of waerdje) de handj gezeen.
Goudsberg
thumb|250px|Vanaaf de [[Sjaatsberg ziech op de Goudsberg, Valkeberg en De Hièk]]. De Goudsberg ies 'n huègde of 'ne berg bie Valkeberg, gelege tösje 't veurmalig gehuch Sint-Pièter en Walem aan de zuudkant en 't, in 'n del van de Hièkerbeek gelege,  lintdörp De Hièk aan de weskant. Aan de voot van, of euver, de Goudsberg zou in de Romeinse tied de Via Belgica geloupe höbbe. De weeg door 't dal hèt "Sint-Pièterpaad" en de hoger gelege weeg van Sint Pièter nao Walem hèt "Sjteinsjtraot". Dae lètste naam wies op 'ne historische weeg. In 'n bösjke zint reste gevónge van 'n Romeins geboew, me dink hie aan 'ne wachtore. Aan de voot van de berg liek 't good Euverhem, 'n groate carréboerderie.
Centraal-Limburgs
Centraal-Limbörgs is 't Limbörgs hoofdialek wat gesproke weurt langs de Belsj-Nederlands-Limbörgse grens, grof-eweg tösse de Panninger Linie, de Panninger Seitenlinie en de doe-gijlijn. Oonder mie 't Wieërts, 't Genks, 't Mestreechs en 't Tungers weure detouw gerekend.
Aofgrenzing
In 't ooste weurt de grens gevörmp door de Panninger Linie, de grens tösse slaon, speie, stein (weste) en sjlaon, sjpeie, sjtein (ooste). De wesgrens, de Panninger Seitenlinie, is de grens tösse sjoeën (ooste) en schoeën (weste). Schoën zègke ze ouch in Wieërt en umstreke; toch weurt dit wel tot 't Centraal-Limbörgs gerekend. In 't noorde, bove Wieërt, is de doe-gijlijn de grens: dich weurt ouch, al is 't daan beperk, in Wieërt gebruuk.
Intern variatie
De doe-gijlijn en de Panninger Seitenlinie kruse ziech, dat gief al intern variatie. Ouch op aander punte zien dao versjèlle. In 't binneland vaan Belsj Limburg (e paar kilometer vaan de Maoskant aof), beveurbeeld in Bree, Genk en Bilze, kinne ze complete oontrunding vaan veurklinkers (sleutel > sletel). Mouillering is in 't noorde alumtegewoordeg, in 't midde aon de Maoskant vrij algemein en in 't zuie aofwezeg. Ouch opvallend is tot de oppositie sleiptoen-stoettoen oets bestoont meh weer verdwene is in de gemeintes Ni-jwieërt, Wieërt (gooddeils), Riems en Eisde. In e paar plaotse in 't zuie kump (d)jzieë veur, veur geer of doe (ó.a. stad Tóngere).
Wijer oonderverdeiling
't WLD verdeilt 't Wes-Limbörgs wijer in, en wel in de volgende gróppe:
Selinunt
Selinunt of Selinus (Italiaans: Selinunte, Aadgrieks: Σελινούς "Selinous") is 'n aaj stad op 't eilandj Sicilië. 't Is de Griekse stad die 't meiste nao 't wèste loog ane zuudkus van Sicilië. Ze loog óngevieër tachetig kilomaeter t'n wèste van Akragas (Agrigento). Róndj 650 v.Chr. woort ze gestif door e gruupke aan koloniste oet Megara Hyblaea, volges de euverleivering aangeveurdj door 'ne zeker Pammilus, en dank ziene naam ane wilj siljerie (Apium graveolens L., in 't Grieks σέλινον), 'n plantj die väöl veurkoom inne ómgaeving en ouch oppe muntje vanne stad woort aafgebild.
Gesjiechte
Tiejes de ieëste 150 jaor van zie bestaon raakdje de stad döks betróch bie kónflikte, zowaal mit ziene naordelike naober Segesta es mit Carthago. Inne Slaag bie Himera (in 480 v.Chr.) sting Selinunt nag, es ènsigste Griekse stad, ane kantj van Carthago, meh toch woort ze in 409 v.Chr. verinneweerdj dore Carthagers. E deil vanne 25.000 inwoeaners woort doe es 'ne slaaf verkóch en tródsdet de stadsmoere kórt dao-op woorten herboedj bleef de historische rol van Selinunt oetgespeeldj. Naodet 't in 250 v.Chr. oppernuuds dore Carthager woort aangevalle, bleef 't es 'n beteikeniserm plaats doorbestaon.
Opgravinge
De antieke stad kós pas inne zèstieëndjen ieëf woorte geïdentificeerdj. Opgravinge saeren ènj vanne neugetieëndjen ieëf höbbe ónger anger wichtige reste van zès groeate Dorische tempels aan 't leech gebrach, daterendj vanne zeuvendjen toete viefdjen ieëf veur Christus. 'n Aantaal aan metope hievan zeen kónshistorisch gezeen hieël waersvól en bevinje zich noe in 't Museo Nazionale Archeologico van Palermo. Veural de zoeageneumdje Tempel E oet zoeaget 460 v.Chr., meugelik gewiedj ane gaodin Hera, is innen twintjigsten ieëf deils gerestaureerdj gewaoren en maak groeaten indrök.
Zurich
Zurich kan nao versjillende plaatse verwieze:
Schnapsnaze
C.V. De Schnapsnaze is d'r vastelaovendsverein va Ville, òpgerich in 1955.
"Sjnaps" is 'ne alcoholische drank en "naze" betekent: neuzen.
In 't carnavalsseizoen organiseert d'r Ìlleveraod activiteite zoewie de groeëte zitting mit de proclamatie van d'r groeëte prins, d`r optoch, de jeugzitting mit deproclamatie van d'r klinge prins en de Ladies Night ì Bergzicht.
KNVB
thumb|De speulersbös vaan 't [[Nederlands hierevoetbalèlftal|Nederlands èlftal mèt 't (veurmaoleg) KNVB-logo.]] De KNVB (voloet Koninklijke Nederlandse Voetbalbond) is 'ne sportboond dee 't voetbal in Nederland regelt. De boond hèlt ziech ouch bezeg mèt strandvoetbal, zaolvoetbal en voetbal in de breidde (amateurvoetbal, vrouwevoetbal, jäögvoetbal, seniorevoetbal en gehandicapdevoetbal). De KNVB woort, nog es NVB, in 1889 opgeriech op initiatief vaan Pim Mulier en sloot ziech in 1904 bij de FIFA aon. D'n huiege veurzitter is Michael van Praag; secretair-generaol Bert van Oostveen is evels veur 't daogeleks bestuur verantwäördelek. De boond heet zien residentie in Zeist.
Landerd
Landerd is 'n veurmaolege gemeinte in 't noordooste vaan de Nederlandse provincie Noord-Braobant, kortbij Oss. Ze woort op 1 jannewarie 1994 gevörmp oet de aw gemeintes Zeeland en Schaijk; es daarde kern laog binne de gemeinte 't dörp Reek. De functie vaan hoofplaots waor euver de twie groetste dörper verdeild: de raod vergaoderde in Schaijk, meh 't klantcontak en de ambtenerij zaote in Zeeland. De gemeinte had zoeget 15.000 inwoeners, waor zoeget 70 km² groet en had e rillatief lendelek karakter. Op 1 jannewarie 2022 góng Landerd op in de nui fusiegemeinte Maashorst.
Törf
Törf is gedruueg veen det es brandjstof kan waere gebroek.
't Gebroek van veen es brandjstof is hieël aad. De Romein Plinius d'n Ajere besjreef in Naturalis Historia det de Chauke van dratsj bel drejdjen en die es brandjstof gebroekdje. Wie inne Middelieëve de bevölking bleef greujen en 't hout ummer sjaarser woort, koom törf op groeate sjaol es brandjstof in gebroek. Neet allein veur hoesgebroek, mer ouch dore ambachsluuj en bie industrieel activiteite. Inne morige veengebiede hawwen aafgestórve plantje nao hóngerdje jaoren 'ne maetersdieke veenlaog gevörmp die me kós ewegstaeken of kós opbagkere veur 't vervolges naer te lègken op lègkakkers veur te druuege. d'n Törf woort daonao mit platbaomsjeper, deils langs speciaal aangelagdje kenale, nao de gebroekers gevare. Törf aafkómstig oet hoeagveen was in 't algemein van baeter kwaliteit es törf oet lieëgveen.
Pieël
In Zuudoeas-Nederlandj loog 't wichtigste veengebied inne Pieël, oppe grens van Naord-Braobantj en Limbörg. In dit gebied vónj zoeageneumdje klotwinning vanoete boerekoele plaats vanaaf de Middelieëve. Dees vervening leverdje brandjstof veur eige gebroek, mer e deil woort ouch veure mert geproduceerdj. Groeatsjaolige törfwinning vónj plaats vanaaf 1853 dore Maotsjappie Helenaveen. De vervening góng door toet 1984, doe de litste activiteiten inne Deurnese Pieël woorte gestaak.
Jura (geologie)
't Jura is 'n periood inne geologie (en e systeem inne stratigrafie) die doerdje van óngevieër 201,3 toet 145,0 miljoen jaor trögk (Ma). 't Jura is de twieëdje en middelste periood van 't era Mesozoïcum. 't Völg op 't Trias en wuuertj door 't Kriet.
In 't Jura waas 't opbraeke van 't supercontinent Pangea in vólle geng. 't Naordelik deil vanne Atlantischen Oceaan äöpendje zich. 't Waas 'n werm periood worin ieskep oppe poealen óntbroke. 't Zieëspegel sting weltwied vrie hoeag, veural ane begin van 't tiedvak. 't Jura waas (same mit 't dao-op volgendje Kriet) de bleujperiood vanne dinosauriërs, ouch óntstinge de ieëste veugel.
Diksmuide (arrendissement)
't Arrendissement Diksmuide is ein vanne ach besteurleke arrendissemente van de provincie Wes-Vlaondere. 't Arrendissement haet 'n oppervlak van 362,42 km² en haw op 1 juli 2005 48.329 inwoener.
't Bestuit oet de gemeinte:
Campanië
Campanieê (Italiaons: Campania) is 'n regio in Zuid-Italië die in 't noordwesten grens aon Latium, in 't noorde aon Molise, in 't noordooste aon Apulië, in 't oosten aon Basilicata en in 't weste aon de Tyrreense Zie.
De naom vaan de regio is rechstreeks vaan 't Latien aofgeleid, de Romeine neumpde de regio naomelek Campania felix, wat gelökkeg land(schap) beteikent.
Vlag van Belsj Limburg
thumb|right|250px De vlag van Belsj Limburg hernump 'n deil van 't waope van Belsj Limburg: 'ne roeje liew op e wit veldj mèt 'n hertsjild in de kleure van 't graafsjap Loeën.
Heraldische ómsjrieving
Wit mèt 'ne döbbelstertige liew in kael (roed), gekroend, geklauwdj en getóngdj. 't Hertsjild is gedwarsbalkt van tieën stökke gael en roed.
Historie
In 1837 zeen de waopes van de Belsje provincies vasgelag. Veur Limburg woor doe 't waope van 't aud hertigdóm Limburg gekoze en det bleef ouch 't waope veur Belsj Limburg nao de splitsing mèt Nederlands Limburg in 1839. 'n Vlag is noets vasgelag, mer geweunlik woor e deil van 't waope aafgebeeldj: 'ne roeje liew zónger sjild, op e wit veldj.
't Dekreet van 21 december 1994 lag alle provincies en gemeinte in Belsj op e waope en 'n vlag te keze. In 1996 koos de provincieraod van Belsj Limburg e noew waope volges de regels van 't dekreet. Es ieste offesjeel vlag is doe e deil van det noew waope gekoze.
Ultraviolet
Ultraviolet (aafgekórt es uv, ouch waal ultraviolette straoling, black light of uv-leech geneump) is elektromagnetische straoling juus boeten 't deil van 't spectrum det mit 't mienselik ouch waor te nummen is (leech). De golflingdje van ultravioletstraoling ligk tösse de 10 en 400 nanomaeter, dus "veurbie 't violet", det ouch de litterlike beteikenis is van "ultraviolet". Doordet ultraviolet leech 'n kórter golflingdje haet es zichbaar leech is 't innerzjierieker; 't kan zelfs 't ionisatiepotentiaal van organische molecule bereiken en daomit sjemische reacties in geng zètte. Det is ouch de raeje det 'n euvermaot aan uv-straoling sjajelik is veur väöl organisme (ouch de miens).
In verbandj mitte effèkte van ultraviolet leech oppe miens en 't miljeu wuuertj óngersjeid gemaak tösse uv A, uv B en uv C. Uv A is ultravioletstraoling mit 'n golflingdje tösse zoeaget 315 en 400 nm (lang golve). Uv B haet 'n golflingdje tösse 280 en 315 nm. Uv C haet 'n golflingdje tösse 100 en 280 nm (kortgolvige straoling). Straoling mit 'n golflingdje tösse zoeaget 10 en 100 nm neump me extreem ultraviolet (EUV of XUV). Dees straoling dringk neet wied door innen atmosfeer.
Pingstelnakel
thumb|Pingstelnakele. Pingstelnakel, pinksternakel of pastinaak (Pastinaca sativa subsp. sativa) is 'n plantj oete sjermbloomsfemielje (Apiaceae). De plantj is e zoeaget 20 cm lank wortelgewasj mit 'ne zeuten, aniesechtige smaak en 'n kraemsige kluuer. Dore lingdje vanne paolroot is de greundje neet gesjik veur te waere verboedj op kleigrunj. De pingstelnakel wuuertj meistes gezejdj inne twieëdje helf van april. Bie ieëre zejje geit de plantj al in 't ieëste jaor bleuje. Tródsdet de pingstelnakel al inne zomer kan waere geougs wuuertj t'r meistes betrach es 'n wintjergreundje. Döks wach me mit roeaje toet 'n kaaj periood is gewaes, wovan me zaet det 't de smaak good duit. Ougste kan me de ganse wintjer door doon, ómdet de root neet kepót vruus inne gróndj.
Ultraviolet
Ultravioletstraoling is in 1801 óntdèk gewaore door Johann Wilhelm Ritter doe d'r mit zilverchloried wirkdje. Ultravioletstraoling luuet zilverchloried snel van kluuer verangere.
Pingstelnakel
left|thumb|'n Pingstelnakelplantj.
De pingstelnakel kump ouch veur in 't wildj en bleutj es 'n twieëjäörige plantj van julie toet september mit 'nen 60 toet 90 lange stengel in e gaelsig sjerm. De 4 toet 8 mm lang en 3 toet 6 mm brei, leechbroen vröch is 'n dóbbel doepvröch. De wilje pingstelnakel kump in Nederlandj en op 't Belsj veur in waeggrave, uterwaerd, op dieken en ouch op aope plaatsen inne dune. Me vindj 'm dökker op plaatse wo brandjnetele greuje.
Gesjiechte
De pingstelnakel kump oearsprunkelik oet 't Middellandjs Zieëgebied. De plantj waas al bekandj bieje aaj Grieken enne Romeine. De plantj waas oearsprunkelik aeve groeat wie 'n gewuuen moer. Biejen trèk nao 't naorde nome de Romeinse soldaote de pingstelnakel mit. Inne kajer gebiede bleek det de pingstelnakel väöl grótter woort. Veure introduksje vannen aerpel woor de pingstelnakel in Wès-Europa ei van 't wichtigste vouksaetes.
Bereijing
De pingstelnakel kan me kaoken of staove, mer hae wuuertj owwel raw gaete. Wiejer kan me de pingstelnakel bakken innen aove, mer ouch friture, wodoor d'r juus wie sjieps geit smake. Es smaakverfiender wuuertj t'r ouch toegepas in sóp.
Ouch kan me de pingstelnakel verstampe toet moos. Vanoet 't pingstelnakelmoos is 't hujig moeremoos óntstange.
Užhorod
Užhorod (Oekraïens: Ужгород, Hóngaars: Ungvár, Slowaaks: Užhorod, oetspraok: [ˈuʐɦorod], oezjhórród) is 'n stad in 't zuudwèste van Oekraïne en de höidstad van 't oblas Transkarpatië (Zakarpatska oblast). De stad lègk aan beide kenj van de reveer de Už (Oezj), drèk aan de grens mit Slowakije. De stad haet 'n etnisch zieër gemingdje bevólking. In de 20sten ieëw waerdje de stad achtereinvólges vanoet Boedapes, Praag, Moskow en Kieëf bestuurdj. Užhorod haet 117.317 inwoeaners (2001).
Bevólking
In 1870 ware de verhajinge es vólg: 11.793 inwoeaners, wovan 7575 Hóngare, 1651 Pruse, 1965 Slowake en 450 Roethieëne (Oekraïners).