cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paul Chambille de Beaumont
Leve
Paul Chambille de Beaumont woort gebore in Mestreech op 11 oktober 1889 es ‘Paulus Carolus Chambille’. Heer kaom veurt oet ’n veuraonstaonde brouwersfemilie. In 1917 trojde heer mèt Virgenie de Beaumont (1891-1979). Nao deen tied is heer ziech “Chambille de Beaumont” goon neume. Same kraoge zie drei döchter en ‘ne zoon, Hais Chambille (1921-2002).
Chambille waor vaan 1933 tot 1958 directeur vaan beerbrouwerij 'De Leeuw' in Valkeberg. Heer loodsde ’t bedrief door de lestige daarteger jaore, de oorlogsjaore, en d'n tied vaan de wederopbouw. Daoneve waor heer praeses vaan de 'Mastreechter famfaar Sint Joezep', mèt-opriechter vaan vastelaovendsvereiniging 'De Tempeleers' en bekind veur zien compassie mèt de chariteit. Chambille is gestorve op 6 jannewarie 1968 te Mestreech.
Werk
Chambille kin mèt rech ‘ne ‘volksdiechter’ geneump weure. Heer sjreef gediechskes en leedsjes zoonder literair prittentie. De reie um zien ierste beukskes oet te geve, waor daan ouch neet zien ambitie um es sjrijver bekind te weure, meh um cent op te haole veur de chariteit.
In zie vreuge werk vint me veurnaomelek leedtekste op bestaonde wijs en gediechte euver actueel oonderwerpe. Es veurbeeld vaan ’t ierste e stökske oet de mestreechsen teks dee heer maakde op ’t Limburgs volksleed:
“Boe me ouch e täölke sprik Vol van geistigheid. Boe et hertsje euverlöp Vaan verdraagzaamheid. Boe me trouw blijf aon zien stad, Aon taol van peer en meer. Dao is et Vaderland Vaan de Mastreechteneer.”
(oet: P.C.d.B. (1927). Mastreechter versjes en leedsjes.)
Dit stökske liet ouch geliek e geleef oonderwerp van Chambille zien: de leefde veur Mestreech. Actueel oonderwerpe boe Chambille euver sjreef, waore oonder aandere ’t veurnumme um de Aw Brögk aof te breke, ’t aofbreke vaan d’n awwe pisbak op de Merret, e bezeuk vaan de keuningin aon Mestreech en ’t feit tot “Den Theater” woort herneump tot “Schouwburg”. Oet dit lèste gediech kump ’t volgend fragmint:
“Weer get nuits, Mastreechteneere! Den Theater heet gedoon; Es geer Opera’s wèlt loere, Moot geer nao de Schouwburg goon.
Neet entrée mie des artistes Die benaoming maak uuch sjeel Kunstenmakers, grappenmakers Naar den toegang tot toneel.”
Es me ’t later werk vaan Chambille leus, vèlt op tot zien gediechte get oorspronkeleker en get besjouwender weure. Ouch bedeent heer ziech van mie versjèllende veersvörm en rijmsjema’s.
Waardering
Chambille’s werk woort door zien tiedgenote al geapprècieerd. In zien blomlezing 'Mestreechter Spraok, doe zeute taol' oet 1933 gaof H.J.E. Endepols häöm e pläötske in ’t hoofstök ‘Jónk Leech’, allewel tot op dat momint nog mèr eine bundel veerskes waor versjene. Wie Chambille in 1956 beneump woort tot ‘Ierebörger van Mestreech’, sjreef Vic Reinders e gediech euver häöm:
(oet: Vic Reinders (1962). Mestreechter veerskes.)
Ouch nao zienen doed in 1968 woort Chambille neet vergete. In väöl vaan de blomlezinge oet de Limburgse en Mestreechse literatuur die vanaof de jaore zeveteg zien versjene, is zie werk opgenome (zuug veur ’n euverziech de bibliografie hei-oonder). Mèt naome zien leedtekste zien nog bij väöl lui bekind.
De hoonderdste geboortedaag van Chambille woort in 1989 op initiatief vaan Veldeke-krink Mestreech herdach mèt ‘n biejeinkoms op Fort Sint Pieter.
Bibliografie
’t Groetste gedeilte vaan ‘t werk vaan Chambille is oetgegeve in ’n aontal beukskes met gediechte en leedsjes:
Neve ’t lieske hei bove zien versjèllende gediechte gepubliceerd in ’t tiedsjrift ‘Veldeke’. Ouch inkel proza-werke zien dao trök te vinde. Werk vaan Chambille is ouch opgenome in ’n aontal blomlezinge, boe-oonder:
Boete zie werk in ’t dialek, sjreef Chambille e beukske in ’t Nederlands, getiteld De bierfabricatie in de eerste jaren van de 20-ste eeuw te Maastricht (Maastricht, 1961).
1435
1434 - 1435 - 1436
Arthur Honegger
Leve
thumb|left|Arthur Honegger op e breefke van 20 Zjwitserse frang Arthur Oscar Honegger woort gebore in Le Havre. Zien ouwersj waore van Zjwitserse aafkoms. Ziene pap waor importeur van koffie. Honegger lièrde al vreug vioal sjpele en hae begoes al jónk te componere. In 1909 begoes 'r mèt ein sjtudie vioal en muziektheorie aan 't conservatorium in Zürich. In 1911 góng hae weer truuk nao Frankriek um wiejer te sjtudere in Paries, bie onder andere Charles Widor en Vincent d'Indy. In 1918 waor hae klaor mèt zien sjtudie en sjreef 'r 't ballet Le dit des jeux du monde, dat besjouwd weurt es zien ièrsjte karakteristieke compositie. Wie 'r 28 waor woort Honegger waereldberoemp mèt 't oratorium Le Roi David.
In de periode tösje de waereldoorloge waor Honegger hièl productief; hae sjreef onder andere neuge ballette en drie opera's. De opera Jeanne d'Arc au bûcher oet 1935 weurt gezeen es ein van zien bèste werke.
Honegger haet ziech altied verbonge geveuld mèt Zjwitserland, meh wie de Twiède Waereldoorlog oetbraok en de Nazi's Frankriek binnevele, koes hae neet weg oet Paries. Hae góng door mèt componere, meh me dènk dat 'r erg depressief raakde door de oorlog. Hae sjreef èvvel tösje 1940 en ziene doad in 1955 nog ènkel symfonieë (nummer 2 t/m 5), die nog vrie dèks were gesjpeeld.
Groupe des Six
Hoewaal Honegger lid waor van de Groupe des Six, zint zien werke neet zoa sjpeels en sumpel van karakter es die van de ander lede van deze groep. Honegger waor ouch neet tege 't romanticisme van Richard Wagner en Richard Strauss, meh de ander groepslede waal. Op latere laeftied woort hae zelfs beïnvloed door 't werk van Wagner en Strauss.
Bebop
Bebop is 'ne jazzstijl. Wie de swingraazj euver waor en 't groet publiek ziech mier op songs góng riechte, hadde sommege getalenteerde muzikante genóg vaan de conformistische conventies in de meziek, en gónge die conventies verbreke of teminste sterk oprekke, in klein combo's boe edere speuler solis kós zien. Zoe oontstoont de bebop, mèt hiel sterke harmonische oetbreiing, hoeg tempo's, en wieneg melodieus, wèl solo's. Hei had de jazz definitief 't niveau vaan kunsmeziek gehaold. Groondlègkers waore Charlie Parker, Dizzy Gillespie en Thelonius Monk. Bebop is nog altied ein vaan de populairste jazzstijle, en is doamèt nog lang neet oetgestorve.
Rubicon (Italiaanse reveer)
thumb|250px|Locatie van de Rubicon in Italië De Rubicon is 'n grensreveer tösje Latium, dat in d'r Romeinse tied dör d'r Senaat waoërt besjtuurd, en de Romeinse provincie Gallia Cisalpina, in Noordoost-Italië, oetmondend in de Adriatische Zieë bie Ravenna.
Hogeboesj
Hogeboesj of Hoonboesj (Duutsj: Hohenbusch) is e gehuch inne gemèndje Gangelt in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale, mit zoeaget 40 inwoeaners. 't Ligk tösse de Nieërboesj, de NAVO-basis (richting Nieërsjtraot), Neuteveren (richting Tevere), Sjilvendj, Grotenrath en Broenssem in.
Rubicon (Italiaanse reveer)
In de Romeinse wèt waor vasgelag dat 'ne generaal mèt 'n sjtaond leger de Rubicon neet moeg övversjtaeëke; bliekbaar waoërt dit te bedreigend geach vör de politieke machhöbbers. De reveer waoërt bekaand wie Julius Caesar en z'n legioene in 49 v.Chr. de reveer zuidwaarts övversjtoke nao de verovering van Gallië, oeëmèt d'r braoëk mèt d'r Senaat 'n feit waor, wat dörchgoeë mèt 'ne sjtaotsgreep oonvermijdelek maakde. Caesar sjpraok hiebie de illustere wäörd Alea iacta est (Latien: d'r teerling is geworpe).
Hogeboesj
Hogeboesj behuuerdje same mit Gangelt, Hastelder, Keverberg, Kritsraoj, Mindergangelt, Nieërboesj, Sjta en Vintele toete oearsprunkelike gemèndje Gangelt.
Rubicon (Italiaanse reveer)
Hieoet greujde 't gezèkde "De Rubicon övversjtaeëke" oeëmèt me bedoelt: Dat gèèt te wied, mae ooch op 'n cruciaal momaent 'ne daod sjtèlle, en daomèt in d'r praktijk 'n doeëdgezjwaege woeërhèèd an 't lich brènge, die daodör dör gènge oeëts nog betwist kan werre. Es get nog neet övver de Rubicon is, wèlt dat zègke dat nog gèng partiej te wied gegange is en dat 'n akkaoërd nog mäögelek is.
Bistrița
Bistriţa (oetspraok: ['bis.tri.tsa], 'biestrietsa, Pruus: Bistritz of Nösen, Hongaars: Beszterce) is de höidstad van de provincie Bistriţa-Năsăud in Roemenië en haet 'n bevólking van 70.493 luuj (2012). De stad lègk aan de Bistriţa reveer. Bie de gemèndje huuere ouch de dörper Ghinda, Sărata, Sigmir, Slătiniţa, Unirea en Viişoara.
Bevólking
Volges de lèste vólkstelling oet 2002 wóndje d'r 81.259 in de stad Bistriţa en daomit is 't de óp 29 nao grótste plaats van Roemenië. De etnische verdeiling waar es volg:
Achumawi (spraok)
't Achumawi of Achomawi is 'n Palaihnihaanse spraok die gekaldj wuuertj in 't naordwèste van Californië inne Vereinigdje Staote. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 10 luuj (2007) oet 'n etnische bevolking van 1.000. De spraok haet de ISO 639-3 code acv.
'nen Alternatieve naam is Pit(t) River. Oearsprunkelik goof 't neuge dialekte. Alle spraekers die nag euver zeen kalle de spraok meh deils of höbben allein passieve kènnis. Dees spraekers zeen allemaol ajer vólwassene.
Zowaal Achumawi es Atsugewi zeen irfgoodspraoke vanne Pit-Riverstam.
1434
1431 - 1432 - 1433 - 1434 - 1435 - 1436 - 1437 1434 (MCDXXXIV) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne vriedag op de Juliaanse kalender.
15 april
Heiligedaag van de Zalige Pater Damiaan
Lies van continente en lenj
Hei volg 'n lies vaan continente en de len die dao-op ligke.
Antarctica
Land Världsgeografi
1436
1435 - 1436 - 1437
Piet Berghs
Piet Berghs, Elsloo 1948, is 'ne beeldhouwer en wont in Gelaen. Z'n waerk is abstract mae laevendèg. E gebroekt versjèjje materiale, zoewie blowwe sjtèè, marmer, èkehoot, broons, kaoëper, ooch dèk in èèn waerk.
Exposities
Berghs exposeerde väöl in Limburg, in de res van Nederland, zoewie o.m. in Amsterdam of Vlissinge, en in 't boetelaand, Belsj, Duutsjland, Ingeland, Fraankriek of Italië.
Ruge waegbrei
Ruge waegbrei (Plantago media) is 'n plantjesaort oete waegbreifemielje (Plantaginaceae). In Nederlandj is dees saort vrie zeldjzaam en sterk trögkgevalle. De plantj greutj op temmelik druueg, grazige plaatse, wie weilenj, dieken en grave. De plantj haet 'n veurkäör veur kalkhajendje gróndj. De saort geliek oppe rup (Plantago major), mer haet betrèkkelik toebehaordje blajer, die daodoor griezig greun van kluuer zeen.
De blajer zeen elliptisch of get lankwirpig. Ze loupe smaal aaf in 'ne korte blaadsteel. 't Blaadrozèt ligk meistes kort oppe gróndj.
De bloomskroean is witsig. De maeldräöj drage leechpaarse helmknuup. De aorstele zeen langer es de blajer. De blome zeen alikszins reuketig, woropaan insekte kómme. De plantj haet aevel allein stuufmael en geine nekter. Naeve de bestuving via insekte, vindj ouch windjbestuving plaats, wie bieje ganse res vanne waegbreifemielje ouch veurkump. De bleujperiood löp van mei toet augustus.
De ruge waegbrei druueg 'n doeasvröch die normaliter veer zäödjes bevatj.
1437
1436 - 1437 - 1438
21 mei
Heiligedaag van Sjarel de Mazenod
Paula Fernandes
Paula Fernandes de Souza (Sete Lagoas, gebore 28 augustus 1984) is 'ne Braziliaanse singer-songwriter en muzikant.
Atsugewi
't Atsugewi is 'n oetgestórve Palaihnihaanse spraok die gekaldj wuuertj in 't naordoeaste van Californië inne Vereinigdje Staote. De spraok haet de ISO 639-3 code atw.
Dao zeen gein spraekers bekèndj die 't Atsugewi nag es moderspraok höbbe saer 1998. De etnische bevolking is 200 luuj (1977), 't gans Achuwamivouk haet 1.350 leje (2000).
De ethnische bevolkingsgroep haet op 't memènt gein revitalisatieperjèkte opgezatj (2007).
't Atsugewi is de irfgoodspraok van twieë vanne èlf stamme vanne Pit-Riverstam.
De spraokstatus veur dees spraok is slaopendj (9); det beteikentj det de spraok deens duit es 'n herinjering aan irfgood en deil is vanne identiteit van 'n etnische gemeinsjap, mer 't guuef nemes mieë dae mieër es symbolische vaerdighejen inne spraok haet.
Il-62 Classic
thumb|right|'ne IL-62M van Air Korio De IL-62 is 't eerste Russische vleegtuug mit ein intercontinentaal vleegbereik. 't Vleegtuug liektj sjterk op'pe Britse VC-10 van Vickers. Allebei de toesjtelle höbbe de motors neet aan'ne vleugels hange wodoor 't vleegtuug minder lochweersjtandj haetj en dus sjneller kan vleege.
De Gesjiedenis
In januari 1963 waerdje begos mit 't teste en certificere van'ne IL-62 Classic. Veer jaor later, op 10 meert 1967, waas de eerste Classic in 't netwerk van Aeroflot opgenomme. D'r waerdje van'ne Il-62 versjillendje versies ontworpe. De belangriekste versie waas de IL-62MK. Dit type haaj nuuj motorgondels en eine extra brandjsjtoftank in'ne sjtert wodoor ein groter vleegbereik waerdje gecreëerdj. De cockpit van'ne IL-62 waas destieds vriej modern. De cockpit waerdje meerdere kere verbaeterdj maar bleef plaats beeje aan vief persone: piloot, copiloot, navigator, marconist en baordwerktuigkundige.
Technische gegaeves Il-62M
Lengte: 53,12 m.
Breidte: 43,2 m.
Heugte: 12,35 m.
Kruutssjnelheid: 900 km/u
Vleegbereik: 8000 km.
16 april
16 aprèl is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 106en daag vaan e gewoen jaor en d'n 107e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 259 daog. In de Roems-Kathelieke Kèrk is dit d'n Heiligedaag vaan Bernadette Soubirous.
1796
1793 - 1794 - 1795 - 1796 - 1797 - 1798 - 1799
Oezbekistan
Oezbekistan is e land is Centraol-Azië, gedeiltelek in steppeland, um de revier de Amoe-Darja. De hoofstad is Tasjkent; ander stei zien Samarkand, Boechara en Noekoes. 't Land grens aon Kazachstan, Kirgizië, Tadzjikistan, Afghanistan en Turkmenistan.
1796
Gebäörtenisse
thumb|259px|De Eësjte Nationaal Vergadering
Oezbekistan
Bestuurleke indeiling
Oesbekistan is ingedeild in twelf provincies en ein otonoom rippebliek: Karakalpakstan. Daobij vörmp de stad Tasjkent 'n eige distrik. De 12 provincies (vilojatlar, inkelvoud vilojati) zien:
Demografie
Oezbekistan is e land mèt 'n veural agrarische bevolking. Oondanks de steppe, die e good deil vaan 't land besleit, is Oezbekistan diechter bevolk es welk aander land in de regio ouch. 't Groetste deil vaan de bevolking is etnisch Oezbeeks, dewijl Tadzjieke, die 't land sinds doezende jaore bewoene, 'n minderheid vaan 15% vörme. Ouch leve d'r kleinder minderhede vaan Karakalpakke, Kazache en Tatare, en immigrantegemeintes vaan Russe en Koreane. 88% vaan de bevolking is moslim, ouch 't Russisch-orthodox christendom is vertegewoordeg. De officieel taol is 't Oezbeeks, meh veural de stei in 't ooste zien wiedgoond gerussificeerd.
Historie
Oezbekistan, Transoxianië of (deils) Bactrië geneump in de aajdheid waor deil vaan 't Perzisch Riek, en wel veur de groete expansie vaan de Perzische keuninge begós. De bewoeners vaan toen waore Perzischtaoleg en zien noe es minderheid vertegewoordeg es de Tadzjieke (zuug bove). In 327 v.Chr. vereuverde Alexander de Groete 't gebeed, boe heer zwoeren tegestand oondervoont en mèt Roxanne, zien levelingsvrouw, trojde. In de achste iew woort 't gebeed door de Arabere ingenome, die dao ouch d'n islam brachte, en 'nen iew later kós de inheimse Perzische dynastie vaan de Samanide dao de mach euvernumme. De Perzische cultuur bleujde dao weer op tot 1220, wie Dzjengis Khan 't land vereuverde. In zie spoor kaome de Oezbeke 't land binne. De veertiende iew zaog d'n opkoms vaan Timoer Lenk, 'ne prins dee de Mongole verdreef en versjèllende campanjes tege de Arabiere en de Turke veurde. Heer sloot ouch e verband mèt de Europese vorste en zoe heet 'r helpe veurkoume tot Europa door de Turke euverheers woort. Heer vestegde zien residentie in Samarkand, wat noe nog väöl monuminte oet deen tied heet. Later brökkelde dit riek get aof en kaome klein moslim-stäötsjes op die sterk oonder Perzischen invlood stoonte.
In 1865 begós mèt de Russische vereuvering vaan Tasjkent e tiedperk vaan Russische euverheersing, al doorden 't nog inkel jaore ietot alle stäötsjes waore oonderworpe. In 1876 woort 't Chanaot vaan Kokand oontboonde en stoont 't gans gebeed oonder Russische control. In 1924 woort Oezbekistan binne de USSR 'n eige rippebliek. In de Sovjettied woort de landbouw, veural ketoen en graon, sterk gestimmeleerd, mèt water oet de Syr-Darja en kunsmes. Jaorelaank euvervleujeteg gebruuk daovaan heet detouw geleid tot 't Aralmeer gooddeils verdruug is en väöl vaan de landbouwbojem vergifteg. In 1991 maakde Oezbekistan ziech los oet de USSR, allewel tot 't nationalisme neet sterk aonwezeg waor in dit land. Wie in de naoberlen pakde de leismaan vaan de oonaofhenkelekheidskamp, Islam Karimov, al snel de mach mèt gemanipuleerde verkezinge. Heer heet sinsdeen 'n nationalistische politiek geveurd en väöl vaan de Russe zien nao Rusland geëmigreerd. In de jaore negeteg woorte versjeie aonsleeg gepleeg op Karimov, en in mei 2005 oontstoont nog eineg verzèt, wat evels door 't groet en good getrained leger gaw oonderdrök woort. In 2016 storf Karimov; door de sterk gecentraliseerde en op de persoen vaan de president geriechde machsstructure in 't land zien väöl lui benajd tot dit machsvacuüm in 't land veur oonras kin zörge.
1795
1792 - 1793 - 1794 - 1795 - 1796 - 1797 – 1798 1795 (MDCCXCV) waor e gewoen jaor wat begós op 'nen donderdag op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|right|200px|Mèt de derde Poolse deiling verdwient dat landj veurluipig van de landjkaart.
Gesjtorve
thumb|right|150px|Lodewijk XVII van Frankriek, gesjtorve op 8 mieërt 1795.
Peloponnesos
't Gief twie geografische terme in Griekeland die de naom Peloponnesos drage.
1438
1437 - 1438 - 1439
Euverijssel
Euverijssel (Nederlands Overijssel, Nedersaksisch Oaveriesel) is 'n provincie vaan Nederland. Vreuger waor 't bekind es 't Euverstiech: 't deil vaan 't bisdom Utrei wat euver d'n IJssel laog. De hoofstad vaan de provincie is Zwolle. Euverijssel grens aon Friesland, Drente, Duutsland, Gelderland en Flevoland.
Gemeintes
Euverijssel heet sins 1 januari 2005 25 gemeintes.
In dees provincie zien neet euverdreve väöl gemeintes samegeveug. Dat kump doortot de verdeiling vaan 't Euversteich altied al groetsjaoleg waor. In 1818 woorte zelfs nog e paar gemeintes geplits, mèt naome stei die ambte in de umgeving hadde. Die splitsinge maakde me later weer oongedoon ('t lèste in 2001, bij Amb en Stad Delden). De einege groete herindeilinge voonte plaots in 1973 (Kop vaan Euverijssel) en 2001 (ganse provincie). Nog altied in euverweging is 'n fusie tösse Enschede, Hengelo en Borne.
Zuug veur 'n euverziech Lies vaan geweze gemeintes in Euverijssel.
Aongrenzende distrikte
Euverijssel grens aon de volgende distrikte (Nederlandse provincies en Duitse distrikte)
Fiji
Bestuurleke indeiling
Aofgezeen vaan 't eiland Rotuma, wat de status vaan oonderhuregheid (dependency) heet - dit hèlt otonomie in - is Fiji verdeild in veer divisies (divisions) die wijer zien verdeild in veertien provincies. De perceis indeiling is zoe:
Fysische geografie
Fiji is oongeveer haaf zoe groet wie Nederland en 't Belsj; allewel tot 't dus e klei land is (152e op de lies vaan zelfstendege len, nao Slovenië en veur Koeweit), is 't nog eint vaan de groeter len in de Stèl Zuidzie. Dit relatief groet oppervlaak kump veural op rekening vaan de twie hoofeilen Viti Levu en Vanua Levu. In totaol tèlt 't land 332 eilen, boevaan 'rs 106 bewoend zien. Dees eilen ligke bijein in 'nen arjsipel, mèt oetzundering vaan de oonderhuregheid Rotuma, die 220 ziemijl noordelek vaan de hoofgróp ligk, en 't oonbewoend atol Ceva-i-Ra, wat wied nao 't zuie ligk. Väöl eilen, toch zeker de twie groete, zien bergechteg; hoegsten top is d'n Tomanivi op Viti Levu, dee 1324 meter mèt. 't Land heet e tropisch zieklimaot, mèt wieneg variatie 't jaor door, meh e bitteke hoeger temperature en zwoerdere regeval in de zoemer vaan 't zuielek haafroond.
Levende natuur
thumb|De [[Fijipappegejamandine (Erythrura pealii), ein vaan de endemische vogelsoorte vaan Fiji]] De fauna vaan Fiji is 'nen typischen eilandfauna: relatief erm in soorte, gein aander zoogdiere es vleermuis en relatief väöl endemische soorte. Endemisch in (en op) Fiji zien oonder mie de gekampde Fijileguaon (Brachylophus vitiensis), de Fijislang (Ogmodon vitianus), en de Fijigroondkwakker (Platymantis vitianus) en Fijiboumkwakker (Platymantis vitiensis), zoewie versjèllende veugel. Ouch Rotuma kint zeker einen inheimse vogel: de karmozijndwerghoningeter (Myzomela chermesina).
Cultuur en demografie
De inheimse bevolking vaan Fiji weurt gezeen es Melanesisch, wat e bitteke 'ne perrepluterm is veur e groet aontal nogal versjèllende eilandvolker in 't zuidweste vaan de Zuidzie. De cultuur vaan Rotuma is sterk Polynesisch beïnvleujd. De inheimse taole zien dudelek aonein verwant en hure bij de Austronesische taole. E groet deil vaan de bevolking is evels vaan Zuid-Aziatische aofkóms (zoegeneumde Indo-Fijiërs). Sinds die es arbeiers nao Fiji kaome heet 't spanninge gegeve tösse de inheimse en Indische bewoeners: de ierste wèlle hun taol en cultuur behawwe, de aandere eise gelieke rechte en cultureel erkinning op. In 't land is 't demoniem Fijiaons (Ingels: Fijian) bij wèt gerizzerveerd veur etnische Fijiërs, dewijl veur lui mèt de Fijiaanse nationaliteit d'n term Fiji nationals weurt gebruuk.
Etnische gróppe
Etnische Fijiërs wie bove besjreve make zoe'n 54,3% vaan de bevolking oet. Oondaanks tot ze minstens twie versjèllende taole spreke (zuug oonder), weure ze es ei volk gezeen. De Rotumaone evels, die 1,2% vaan de bevolking zien (en gooddeils boete Rotuma woene), weure wel es 'n aander bevolkingsgróp gezeen: oondaanks ing taolkundege ban mèt Fiji is hun materieel cultuur ieder Polynesisch. Indo-Fijiaone zien mèt 38,1% de twiede gróp. Hun aondeil is in de lèste decennia get gesloonke. De res vaan de bevolking weurt oetgemaak door blaanke, Aziaote en aander Stèl-Zuidziebewoeners.
Taole
De taolsituatie in Fiji is, oondaanks 't groet aontal eilen, relatief euverziechtelek. Ethnologue hèlt 't aontal taole op tien, dewijl sommege daovaan ouch es dialekte kinne gelle. De inheimse taole vaan Fiji hure tot de Centraol-Pacifische taole, die (wie bove gezag) 'n gróp vaan Austronesische taole zien. 't Gief in Fiji twie gróppe: de Oos-Fijitaole en de Wes-Fiji-Rotumataole. Bij de ierste gróp huurt de nationaol taol, 't Fijiaans, en get kleinder täölkes, 't Gonedau, 't Lauaans en 't Lomaiviti, die dèks ouch es Fijiaonse dialekte weure gezeen, meh vaan de (standaard)taol zoeväöl aofwieke tot ze neet noedzakelek oonderein te verstoon zien. 't Fijiaons heet nog aander dialekte die dat wel zien; 't dialek vaan 't eiland Bau steit 't kortste bij de standaardtaol. 't Wes-Fijiaans is de twiede inheimse taol; ouch zij heet e dialek wat Ethnologue veur 'n apaarte taol hèlt: 't Namosi-Naitasiri-Serua. Ouch 't Rotumaans steit taolkundeg gezeen bezunder kortbij 't Wes-Fijiaons, meh heet väöl Polynesische lienwäörd, wat häör e gans eige karakter gief. De Polynesische taole, die in Fiji neet inheims weure gesproke, zien trouwes de derde gróp vaan de Centraol-Pacifische taole. Vaanajds meint me tot ze 't ingste verwant zien aon 't Oos-Fijiaons, recinte oonderzeukers dinke tot zjus 't Wes-Fijiaons korter debij steit.
'Vreem', ingebörgerde taole in Fiji zien 't Gilbertees (Kiribati), 't Ingels en 't Fiji Hindoestani. Dees lèste taol weurt dèks e Hindi-dialek geneump. 't Baseert zien evels veural op Awadhi en Bhojpuri, en umtot die ouch wel es apaarte taole weure gezeen (in tegestèlling tot 't Khariboli, boe-op Standaard-Hind(oestan)i is gebaseerd), gelt 'tzelfde veur 't Fiji-Hindoestani (vergeliek 't Sarnami Hindoestani in Suriname).
Religie
De inheimse Fijiaone zien euver 't algemein christelek, dewijl de Indo-Fijiaone hun eige religies höbbe mètgenome. Dit lievert de volgende religieus samestèlling op: 64,5% christene (daovaan 34,6%pt. methodiste, 9,1%pt. roems-kathelieke, 5,7%pt. Assembly of God ['n pinkstergemeinte], 3,9%pt. zevendendaagsadventiste, 0,8% anglicaone en 10,4% aandere), 27,9% hindoes, 6,3% moslims, 0,3% sikhs, 0,3% aanders en 0,7% neet-religieus.
Historie
D'n ierste blaanke die de eilen aondeeg waor d'n Hollender Abel Tasman, dee dao in 1643 op zien oontdèkkingsreis nao 't Zuidland laankskaom. Later kaome ouch de Britte aon, meh de bewoeners hadde 'n groete vechlus en dege aon kannibalisme, wat potentieel koloniste wegheel. Kaptein Cook lierde ind achtienden iew de Fijiërs kinne door hun vrunteleker noordernaobers de Tongaone. 't Is ouch de verawwerde Tongaanse vörm vaan de landsnaom die me in 't weste is goon gebruke (Viti > Fiji, spreek oet 'Fietsjie'; modern Tongaans Fisi). Vaanaof begin negentienden iew kaom veurziechtege kolonisatie op gaank; boete de missie waor de Europese presintie veural geriech op de handel in sandelhout en ziekomkommers. Later woorte ouch versjèllende landbouwplante wie sókkerreet ingeveurd. In dezen iew vereinegde ouch 'n inheims stanhoof, ratu Seru Epenisa Cakobau vaan 't eiland Bau, um gans Fiji in ei riek te vereinege. Heur neumde ziech 'keuning vaan Fiji', 'nen titel dee heer in 1874, wie 't land bij 't Vereineg Keuninkriek woort ingelief, mós euverdoen aon keuningin Victoria. E gevolg vaan de massaol immigratie vaan blaanke waor 't verspreie vaan besmetteleke krenkdes oonder de 'naïef' eilandpopulatie; in de jaore 1870 storf zoe e daarde vaan alle Fijiërs aon de mazele. Op de plantages kaome väöl Indiase contrakarbeiers te wèrke, zoeväöl tot hun aontal op 't ind bekans zoe groet waor wie dat vaan de inheimse.
In 1970 woort Fiji oonaofhenkelek, iers nog es democratisch commonwealth realm mèt de Britse keuning(in) aon 't hoof, meh nao twie staotsgrepe in 1987 es republiek (de Britse keuningin heel wel d'n titel 'opperhoof' en versjijnt nog ummertouw op munte). Dees coups kaome door proteste vaan de klein Fijiaonse miederheid, die voont tot de regering te väöl door de Indo-Fijiërs gedomineerd waor. Ouch in 2000 en 2006 voont coups plaots, en in 2009 waor 't land nao 'ne constitutionele crisis weer kort debij.
Bronne
Dit artikel is hoofzakelek gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Palaihnihaanse spraoke
De Palaihnihaanse spraoke vörmen 'n femielje mit twieë leje die gespraoke waeren in 't naordoeaste vanne Amerikaanse staot Californië, wovan eint oetgestórven is en 't angert zieër bedreig is.
De Palaihnihaanse spraoke zeen 'n óngerdeil vanne ómstri-jje Hokanhypothees.
Indeiling
Hie-ónger volg de indeiling van 't Palaihnihaans :
1998
1995 - 1996 - 1997 - 1998 - 1999 - 2000 - 2001 1998 (MCMXCVIII) waor e gewoen jaor wat begós mit dónderdag op de Gregoriaanse kalender. 't Goldj es Internationaal Jaor van de Oceane. In de Westerse astrologie waor 't e Jaor van de Twillinge.
Gebäörtenisse
jannewarie
fibberwarie
miert
april
mei
Maan vaan 't Jaor
Bill Clinton (twiede kier) en Kenneth Starr
Carapax
'ne Carapax is inne zoölogie 'n anger waord veur e sjildj bie versjillige deergruup:
Christine Fernandes
Christine Fernandes Alves (Chicago, 1 miert 1968) is 'n Braziliaanse actrice.
Lies van sjilders
Dit is 'n lies mit kunssjiljers geranksjik op alfabet.
Marjon Lambriks
Marjon Lambriks ies 'n mezzo-sopraan, die gebore ies in Valkeberg in 1949. Ze waor getrouwd mèt Arthur Oostwegel. Ze höbbe ein dochter. In 1991 ies hae gesjtorve. Marjon Lambriks woont in Monaco en ies getrouwd mèt Leon Lombaert.
Opleiding
Nao 'n opleiding veur apothekersassistente, sjtudeerde ze zank aan 't conservatorium van Mestreech en daonao bie Paula Lindberg in Amsterdam.
Naodat ze in 1970 'n concours in Antwerpe gewonne houw, ging ze nao Salzburg wiejer sjtudere. Dao kreeg ze de "pries van de sjtad Salzburg". Achtereinvolgens waor zie verbónge aan de "Wiener Kammeroper" (1971), aan de "Volksopera van Wene" (1972) en aan de "Opera van Wuppertal" (1974). Daoneve houw ze gasoptraejes bie de 'Festspielen' van Bregenz en Salzburg (1975), in (1976) in Zurich en in Nederland.
In 1978 woort zie óngersjeije mèt de Orde van de Gulden Humor, 'ne pries van de gezamelike Limburgse carnavalsvereiniginge.
In 't naojaor van 2009 naom ze aafsjeid van 't muziektheater.
Marino Keulen
Marino Ghislainus Keulen (24 oktober 1963) is 'ne Vlamsje politicus vör de VLD.
Biografie
In 1995 kieëm Keulen 't Vlamsj parlemaent binne. Nao 'n hersjikking van de Vlamsje regering in 2003 noom-e d'r ministersfakkel över van Guy Vanhengel. Wonne, Media en Sjport zeunt dan z'n bevoegdhede.
Nao de verkezinge van 2004 moeg-e in taegensjtèlling töt ziene VLD-collega Patricia Ceysens z'n aanwezigheed in de Vlamsje regering verlenge. Binnenlandse Zake, Wonne en Inburgering behure töt z'ne portefeuille.
In 2005 waoërt Marino Keulen verkaoze töt d'r mèts sexy Vlamsje politicus ooëts dör 'n Durex-enquête.
VN bezörgd över de Wooncode
In maart 2008 sjprèkt de VN zich oet över de Vlamsje wooncode in 't sociaal huisvestingsbeleid van minister Keulen. Dis code laet 'ne taaltest op an potentieël bewoners en verplicht hön Nederlands te lieëre es ze dat neet kènne, wille ze in aanmerking kaome vör 'n woning. De motivatie va Keule:
Speelpleinwerking allèng vör kinger die Nederlands kènne flöt Keule truuk
Eind maart nèmt 'n Vlamsje jeugdvereniging in häör statute op dat kènger, die mèt wille doeë an de speelpleinwerking tiedens de vakaans, Nederlands motte kènne öm veilighèèdsraejes. Keule zaet dat alle keender motte kènne mètdoeë an jeugdaktivitète en eist dat die statute verenderd werre.
Maltaas
Maltaas (alfa-glucosidase) is 'n enzym det de disacharied maltsókker aafbrèk middels hydrolyse in twiè molecule alfa- glucoas. Maltsókker reageertj hiebie mit e watermolecuul. 't Wuèrtj in alderhenj saorte aan organisme gevónje. van plantje toet bacterieje en gis toet miense. 't Enzym speeltj ónger anger 'n rol in 't aafbraeke van zètmael, det zich aafspeeltj innen dónnen derm.
1439
1438 - 1439 - 1440
Ho Chi Minhstad
Ho Chi Minhstad of Saigon is 'n stad in Vietnam, in 't uterste zuie vaan de gelieknaomege staot. 't Is de groetste stad vaan 't land en ein vaan de groetste stei ter wereld, mèt 7,1 miljoen lui in de stad zelf en 9 miljoen inwoeners in de conurbatie. Ouch is de stad e veuraonstaond cultureel, ikkenomisch en polletiek centrum.
De stad Ho Chi Minh is oonderverdeild in 19 börge (quận). Lochhave Tan Son Nhat (ICAO: VVTS, IATA: SGN) is ein van de grotere vleegveldjer vaan Viëtnam en lèk in Ho Chi Minhstad.
Rock-'n-roll
Rock-'n-roll (ouch wel voloet rock and roll) is de naom vaan 'ne meziek- en 'ne dansstijl dee in de jaore 1950-60 in Amerika opkaom.
De meziek
Es meziekstijl is 't 'ne stijl in de popmeziek boe-in väölal gebruuk weurt gemaak vaan zaank (dèks mierstummig), elektrische gitare, saxofoon (in de beginjaore) en drumstèl.
E kinmerkend facèt is de sterke afterbeat (op de twiede en veerde tèl in e 4/4-maot). 't Combineert invlode oet boogiewoogie, jazz, r&b, folk, gospel, country en blues.
De naom
Me geit devaan oet tot de Amerikaanse diskjockey Alan Freed deginnige waor dee d'n term rock-'n-roll veur 't iers gebruukte in zien radioprogram um de nuie mezieksoort aon te duie. Heer oontliende de naom aon 't nómmer "My Baby Rocks Me with a Steady Roll". De naom woort in eder geval in 1947 al gebruuk en mós al in de jaore '20 zien opgedoke in de 'slang' vaan de zwarte Amerikane: de term stóng toen veur de geslachtsdaod.
't Begin
right|200px|thumb|[[Elvis Presley, 't symbool vaan de rock-'n-roll]] De ierste rock-'n-rollnómmere weure opgenome door zwarte artieste zoe wie Chuck Berry. Euver 't algemein woort Rocket 88 ('nen oto) vaan Jackie Brenston and his Delta Cats, opgenome op 3 miert 1951, besjouwt es de ierste echte rock-'n-rollplaat. De nómmer steit op naom vaan Jackie Brenston, mer Ike Turner is de werkeleke componis en mèt zien band The Kings of Rhythm ouch de werkeleke oetveurende. De bekindste arties oet de Rock-'n-Roll woar natuurlek Elvis Presley.
Ind
De rock-'n-rollperiode indigde in Amerika umstreeks 1959. De veur deen tied ruige rock-'n-roll verdween in de VS en d'r waor oonder aandere door d'n invlood vaan d'n tv (American Bandstand) behoefte aon nette, good oetzeende en blaanke zengers, zoe wie Pat Boone en Tab Hunter. De meziekindustrie späölde in op dees vraog mèt zengers wie Bobby Nelson, Bobby Goldsboro, Bobby Rydell, Bobby Vee en Bobby Vinton. In Californië braoke de surfbands door, zoe wie Jan and Dean, en natuurlek de Beach Boys, die dèks Chuck Berry-gitaarintro's in de leedsjes binnensmokkelde. Oonder drök vaan de commercie woort de rock-'n-roll braver en aongepas veur e breier publiek.
Rock-'n-roll in Limburg
Rock-'n-Roll is in Limburg opmerkelek populair gewore. Janse Bagge Bend heet väöl meziek geïnspireerd op de zoegenaomde Rock & Rool. Aander bekinde Limburgs-taolige Rok & Rool nómmers zien:
Bioinformatica
De bioinformatica is ein relatief nuuj richting in de weitensjap, die zich bezig hult mit 't toepasse van informatica technieke in de biologie, zoeës d'r naam eigelik al aangeuf. Bioinformatica besjteit es apart vakgebied noe zoeën klein twintig jaor, mer is waal hiel breid: 't löp van vuursjpelle van de sjtruktuur en funsie van eiwitte en DNA (dènk bevuurbeeld aan 't vuursjpelle van de kans datse kanker kins kriege, of waorum bie de eine miensj un genaeësmiddel baeëter wirkt dan bie iëmes angesj) tot "text mining" (de kompjoeter lieëre om nuuj kènnis oet de weitensjappelikke literatuur te haole).
Zoeës gezag is 't vak hieël breid: 't uëverlapt dan ouch neet allein mit informatica en biologie, mer ouch mit sjeikunde, wiskunde (mit name de sjtatistiek), en de medische weitensjap.
Goes
frame|Ligking vaan Goes in Zieland Goes is 'n stad en gemeinte in de Nederlandse provincie Zieland, in 't weste vaan 't veurmaoleg eiland Zuid-Beveland. De gemeinte heet 'n oppervlak vaan 102,13 km2, woevaan 39,40 km2 water, en had per 1 juni 2005 36.762 inwoeners. Behave de stad Goes heet de gemeinte nog de kèrne Eindewege, 's-Heer Arendskerke, 's-Heer Hendrikskinderen, Kattendijke, Kloetinge, Oud-Sabbinge, Wilhelminadorp en Wolphaartsdijk. De stad heet de A58 en de Ziewse Lien es veurnaomste verkiersaodere; heidoor is de stad sterk mèt Middelburg en Vlissinge verboonde.
Stadsfuncties
Goes is de einege plaots vaan steidelek karakter op Zuid-Beveland, en deit daodoor deens es plaotselek verzörgingscentrum, en soms zelfs es provinciaol verzörgingscentrum, wie in de psychiatrie. Veur deensverleining en leechte industrie is Goes aontrèkkeleker es Middelburg of Vlissinge, vaanwege de get kortere reistied nao de Randstad.
Noord-Beveland
thumb|Ligking vaan Noord-Beveland in Zieland Noord-Beveland is e veurmaoleg eiland en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Zieland, mèt 'n oppervlak vaan 91,97 km2 (boevaan 34,81 km2 water) en 'n aontal inwoeners vaan 7227 per 1 juni 2005. De gemeinte heet de kèrne Colijnsplaat, Geersdijk, Kamperland, Kats, Kortgene en Wissekerke.
Goes
Stadsgeziech
Goes heet euver 't algemeint väöl monuminte bewaord. 't Bekindste is de Maria-Magdalenakèrk oet 1423; oet dezelfden tied stamp ouch 't stadhoes aon de merret. De historische haves zien ouch 't bezien wel weerd. 't Stadsgeziech weurt sinds 1957 gedómmeneerd door 'n zendmas vaan de NOZEMA, die eve boete de stad steit.
Noord-Beveland
Ligking, landsjap, infrastructuur
Noord-Beveland ligk t'n ooste vaan de Noordzie, ten zuie en weste vaan de Oostersjelde en ten zuie vaan 't Veers Meer, bestoont oet 't Veers Gat ten zuidweste en de Zandkreek ten zuidooste. 't Eiland is in 't Deltaplan mèt Walchere verboonde door de Veersegatdam, mèt Zuid-Beveland door de Zandkreekdam en mèt Sjouwe-Duiveland door de Störmvloodkiering Oostersjelde en de Zielandbrögk. 't Gans eiland ligk eine meter bove N.A.P..
Goes
Historie
Goes weurt in 976 veur 't iers geneump, es Curtagosum, "korte Goos"; Goos is heibij wel oorsprunkelek de naom vaan de kreek boe 't dörp um oontstoont. De plaots greujde lankzaamaon oet door de handel via e kanaal nao de Zandkreek en kraog waorsjijnlik in 1405 stadsrechte. Nao de euverstruiming vaan Reimerswael waor Goes de eineg euvergebleve stad op Zuid-Beveland, en oontwikkelde 't ziech naovenant.
Noord-Beveland
Ligking, landsjap, infrastructuur
Bekaans gans de groond vaan Noord-Beveland is veur conventionelen akerbouw in gebruuk. Aon 't Veers Meer weurt väöl aon toerisme gedoon. De N255 doorsnijt 't eiland.
Historie
In de Roemeinsen tied waor bij Colijnsplaat 'n handelsplaots, Ganuenta geneump; in de jaore zeveteg vaan de twintegste iew heet me dao votiefstein veur de gaodin Nehalennia gevoonte. Nao de Roemeinsen tied begós 't gebeed oonder te loupe en raakden 't oontvolk. Vaanaof de achste iew vestegde ziech weer lui op de zandplaote, die vaanaof 1014 bediek woorte. Dit perces woort in 1134 voltoejd. In 1100 woort de ierste kèrk gebouwd.
In de res vaan de Middeliewe greujde 't aontal neerzèttinge op 't eiland, tot in 1530 en 1532 twie störmvleuj aon 't gans eiland 'n ind maakde. Pas vaanaof 1598 begós me 't eiland obbenuits in te poldere, te beginne mèt Colijnsplaat en Kats, daonao in 1652 Wissekerke, in 1668 Geersdijk en in 1684 Kamperland.
In 1995 woorte de daan nog twie gemeintes Kortgene en Wissekerke samegevoog tot de gemeinte Noord-Beveland.
Voorpost
Voorpost is 'n Vlamsje volksnationalistische organisatie. Allewiel haat 't ooch óp 't Hóllendsj 'n afdeling. Voorpost viseert e Dietsland, 'n politieke entitèet die alle Nederlandstalige gebiede in Europa wilt verenige in ène sjtaot. Voorpost haat ooch 'n afdeling in Zuid-Afrika, Die Dietse Federatie, die verboonde is mèt de Hóllendsje afdeling. Voorpost zaet ooch aanhengers te ha in Fraans Vlaandere.
'n Aander sjläöëtelitem in de Voorposts politieke identiteet is 't bewaeze verbaand mèt d'r prominaente Holocaust oontkènner Siegfried Verbeke. D'r Vlaams Blok ideoloog Roeland Raes en Vlaams Belang politici wie Luc Vermeulen zeunt lid van de Voorpost. De organisatie wert dör sommige aanzieë es 'n väörtzètting van de VMO of Vlaamse Militanten Orde, die in 1983 óp 't Belsj boete de wèt geplaatsjt waoërt es privee militie.
Demonstratie Mestreech
Óp 1 maart 2009 heel de Voorpost in Mestreech 'n demonstratie taege de Hollendsje drugswètgaeving en de coffeeshops in 'n poging öm via dae waeëg aanhang te mobilisere väör ooch de baovesjtaonde ideeje. De driejhoonderd maan sjterke ME sjlaagde d'r in öm de orde in Mestreech, oeë koopzondag waor, te beware. Went de Voorpost in 't aoëpenbaar manifesteert, haat dat mètstens töt gevolg dat 't Anti Fascistisch Froont 'n taegedemonstratie organiseert in de ègeste plaatsj. Kóste van de ordehandhaving wieëre vólges burgemeester Gerd Leers 250.000 bies 300.000 Euro. Óp 2 maart kondigt Leers aan dat e demonstraties van extreem groeperinge in Mestreech wilt goeë verbeje, zoonder evvel 'n raming te gaeve van de proceskooste die dat mèt zich mètbrèngt. Demonstratierech is e groondwèttelek rech.
Peloponnesos (periferie)
270px|right|thumb|Periferieë in Griekeland: 1.[[Attika, 2.Centraol-Griekeland, 3.Centraol-Macedonië, 4.Kreta, 5.Oos-Macedonië en Thracië, 6.Epirus, 7.Ionische Eilen, 8.Noord-Egeïsche Eilen, 9.Peloponnesos, 10.Zuid-Egeïsche Eilen, 11.Thessalië, 12.Wes-Griekeland, 13.Wes-Macedonië]] Peloponnesos (mèt de klemtoen op d'n daarde lèttergreep, dös Pelopónnesos, Grieks: Πελοπόννησος, Peloponnisos) is 'n periferie (vergeliekbaar mèt de regio's in Fraankriek) in Griekeland.
Demografie
Volges de census vaan 2011 heet de Peloponnesos 'n inwoeneraontal vaan 577.903, en 'n deechde vaan 37/km². Peloponnesos heet 'n extreme krimp achter de rögk in 't aofgelaope decennium. In 2001 goof 't nog 638.942 Peloponnesossers. De hoofstad is Tripolis.
Departeminte
De periferie is oonderverdeild in 5 departeminte (nomos):
Aminozoer
'n Aminozoer is algemein 'n organische verbinjing die zowaal 'n carboxygroep (-COOH) es 'n aminogroep (-NH2) bevat. Meistal waere in de biochemie mit aminozoere sjpecefiek α-aminozoere gemènd. Bie dees saort verbinjinge sjtaon de carboxygroep en de aminogroep op 'tzelfde (meistal chiraal) kaolsjtofatoom. α-aminozoere zeen de boewsjtein van peptide, polypeptide en proteïne (eiwitte). Daonaeve dene sómmige aminozoere es precursor in de biosynthese van anger amine, wie de versjillende catecholamine die oet tyrosine waere bereid.
In de netuur tröf me ruum tachtig versjillende aminozoere aan. In mienselike eiwitte kómme twintjig versjillende aminozoere veur. Dees waere de fundamenteel aminozoere geneump. Bie de sjpiesvertaering waere de aminozoere ónger invlood van enzyme oet de eiwitte vriegemaak. Oet de vriegekómme aminozoere kan 't organisme zien eige sjpecefieke eiwitte weer opboewe. 't Organisme kan 'n aantal aminozoere zelf synthetisere; anger aevel neet. Dees litste mótte in 't aete aanwaezig zeen. Me neump dees de essentieel aminozoere. Vólwasse luuj höbbe ach van dees neudig: lysine, tryptofaan, fenylalanine, leucine, isoleucine, threonine, methionine en valine.
Vincent van Gogh
thumb|right|150px|Zelfportrèt (1888) Vincent van Gogh (Zundert, 30 mièrt 1853 - Auvers-sur-Oise, 29 juli 1890) waor 'ne Nederlandse kunssjilder. Hae ies noe ein van de bekèndste Nederlandse sjilders, hoewaal d'r tiejes zien leve mer twiè sjilderieë woorte verkoch.
Van Goghs vreug sjilderieë zint oetbeeldinge van 't boereleve in somber kleure. 't Bekèndste werk oet daen tied ies "De aardappeleters" oet 1885. In 1886 vertrok Van Gogh nao Paries, woa hae kènnismaakde mèt 't impressionisme. Hae woonde dao bie ziene broor Theo, dae kunshandelaer waor. In 1888 góng hae wone in Arles, in 't zuje van Frankriek. Hie begoes hae te sjildere mèt väöl fel kleure. Van Gogh woonde in Arles 'ne tied same mèt Paul Gauguin, meh al gauw krege zie ruzie. Bie eine hoagoploupende ruzie sjneej Vincent zien eige oar aaf. Van Gogh houw groate psychische probleme en woort daoveur opgenomme in 'n insjtèlling in Saint-Rémy-de-Provence. In 1890 vertrok hae oet de kliniek öm in Auvers-sur-Oise bie Paries te goon wone. Op 27 juli 1890 sjoot Van Gogh ziechzelf in de boorsj. Hae sjtorf twiè daag later.
Oman
Oman (officieel: Sultanaot vaan Oman; Arabisch: سلطنة عُمان‎‎, Salṭanat ʻUmān) is e land in 't ooste vaan Arabië, aon de Indische Oceaan en de Perzische Golf. 't Besteit oet 'ne bès vröchbare streek land aon de kös en weuste in 't binneland. 't Land grens aon de Vereinegde Arabische Emirate, Saoedi-Arabië en Jeme. De hoofstad is Muskat, wijer zien wieneg stei vaan groeten umvaank. De economie is veural aofhenkelek vaan olie, en, plaotselek, vaan vèsserij.
Bestuurleke indeiling
Oman is verdeild in ach regio's, mintaqah geneump. Die zien weer in kleiner districte opgedeild, die wilayât heite.
Demografie
Allewel tot Oman e normaal Arabisch land liek, is de bevolking diverser. Alleriers zien boete de regulier Arabiere ouch Zuid-Arabiere inheims, die ziech aon hun taol, 't Zuidarabisch, laote herkinne (al is ze bekans oetgestorve). In Dhofar leef e Semitisch volk wat gein Arabisch sprik. 't Aajdste volk evels zien de Beloetsje, die vaan Perzischen oorsprunk zien. Hun taol weurt nog ummer väöl gesproke.
85% van de bevolking is islamitisch, en de mieste lui hange d'n Ibaditischen islam aon. Oman is 't insegs land op de wereld boe die struiming in de mierderheid is. 'n Minderheid is soennitisch. 't Gief ouch 'n kleine sjiitische en 'n christeleke minderheid vaan 6,5%. Wijer gief 't 'n rilletief groete hindoeïstische minderheid vaan 5,5%. Alle neet-moslims zien boetelendse arbeiders.
1797
1794 - 1795 - 1796 - 1797 - 1798 - 1799 - 1800
Oman
Minserechte
Oman is wijer 't land, boe de slaovernij es letste is aofgesjaf: in 1970. De naokoumelinge vaan slaove höbbe evels nog ummer te make mèt discriminatie. Versjèllende vörme vaan tortuur zien in gebruuk en ouch de doedstraof weurt oetgeveurd.
1797
Gebore
thumb|right|130px|Heinrich Heine, gebaore op 13 december 1797.
Oman
Historie
In 1508 naome de Portugeze de havestad Muskat in. Die beheelte ze tot in 1659 de Osmaanse Törke 't gans land innaome. Wie de Törkse mach nao 1700 evels gebroke waor lökden 't 'ne lokale sjeik, Ahmad bin Saîd, in 1741 't land te bevrije. Vaan häöm stamp d'n huidege sultan aof. In de negetiende iew breide de sultan zien bezittinge oet tot zelfs in Zanzibar; heer mós ze evels later weer aofstoon, en in 1891 kaom Oman oonder Brits protectoraat.
1797
Gesjtorve
thumb|right|130px|De Baron van Münchhausen, gesjtórve op 22 fibberwarie 1797.
Oman
Historie
In 1970 zat prins Qabûs bin Saîd ziene pa, sultan Saîd ibn Taimur as-Saîd, aof, um in 1971 de oonaofhenkelekheid te verklaore. Sinsdeen heet 'r 't land e bitteke gemoderniseerd, vaan e parlemint veurzeen en Amerikaanse legerbases touwgelaote.
Moderator
'ne Moderator (van 't latiense moderati dat matige betekent) haet es taak um 'n discussie, 'n debat of 'n gesjprek in gooj bane te leie. Hae kèn vraoge sjtèlle, emes 't woord geve of wegpakke of eventueel toehuèrdersj bie de discussie betrèkke. Hae ies dan 'n soort gesjpreksleider.
Hulst (gemeinte)
thumb|Ligking vaan Hulst in Zieland Hulst is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Zieland, in 't ooste vaan de landstreik Ziews-Vlaondere, geneump nao de hoofplaots. De gemeinte had per 1 juni 2005 27.959 inwoeners. Behave 't stedsje Hulst heet de gemeinte de kèrne Absdale, Clinge, Emmadorp, Graauw, Heikant, Hengstdijk, 't Jagertje/Schuddebeurs, Kapellebrug, Kloosterzande, Kruispolder, Kuitaart, Lamswaarde, Nieuw-Namen, Ossenisse, Paal, Sint Jansteen, Terhole, Vogelwaarde, Walsoorden en Zandberg. De gemeinte löp gooddeils gliek mèt 't aajd Land vaan Hulst, 'n streik die ziech door taol ('nen Oos-Vlaomse variant) en religie (katholicisme) sterk vaan de res vaan Zieland oondersjeit. Binne de gemeintegrenze ligk 't Verdroonke Land vaan Saeftinghe, e zómpeg natuurgebeed aon de Westersjelde. Binne inkel kilometers aofstand ligk Antwerpe; de havewerke vaan die stad reike zelfs tot aon de landsgrenze.
De Ruiver
De Ruiver (Nederlands: Reuver) is de groeëtste kern van de gemeinte Bezel in Nederlands Limburg. Ouch is hie 't gemeintehoes gevestig. De plaats ligk tösse de Maas en de grens met Duitsland, ten noorde van Remunj en ten zuide van Venlo. De Ruiver haet 6.377 inweunersj (31 december 2010). ) De kern Óffebek wuuërt officieel bie de Ruiver geraekend.
Moderator
Internet
De term moderator weurt ouch gebruuk veur emes, dae op Internet bepaalde privileges haet, die hae kèn gebruke en toepasse um 'n forum, mailinglies en websites netjes te houte of 'n discussie te leie. Um die taak good te kènne doon, höbbe moderatorsj dèks rechte um beriechte en aanvöllinge van gebrukersj aan te passe, te corrigere of weg te goaje.
Moderatorsj were geach ziech aan bepaalde reigelsj te houwe zoawie zie ouch moete kieke of ander gebrukersj dat doon (o.a. de Nettiquette). Deit 'r dat neet, dan kèn bie de sysop, systeembeheerder of nètwerkbeheerder 'n klach were ingedeend.
De Ruiver
De kerk van Ruiver is gewiejd aan de heilige Lambertus. Ze waerde tösse 1878 en 1880 gebouwd in neogotische sjtiel nao 'n ontwerp van de arsjitek Johannes Kayser. De driebeukige kruutsbasiliek mèt trapgaevels is geïnsjpireerd op de Noord-Duutse baksteingotiek. In de kerk bevinje zich 'n paar beelde oet de 15e en de 16e ieëw. De Lambertuskerk is 'n rieksmonument.
Moderator
Vereiniginge
'ne Moderator waor ónder katholieke sjtudentevereiniginge en ander vereiniginge zoa-es Gidse, Verkennersj of Scouting, 'ne geistelike, dae door de kèrk (religie) waor aangeweze um 't katholiek gehalte van de vereiniging te bewake. Nao 1968 woort dit moderatorsjap aafgesjaf.
De Ruiver
Ten oeëste van Ruiver lik de buurtsjap Ronkenstein, det 'n besjermp dörpsgezich is.
Moderator
Vereiniginge
Internet forum
De Ruiver
Ruiver haet sinds 1865 'n sjtasie aan de sjpaorlien Venlo - Remunj. 't Sjtasiegebouw is van 't type SS 5e klasse.