cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aeëpkesorchis
De plaant kan 20-40 cm hoeëg waeëre. De glanzende blajjer zeunt oongevlekt. D'r sjtengel is kaentig. De plaant bleujt haove mei, oeëbie de baovenste blome 't örsjte ópgeunt. De bloom is lichtroze bies lila.
Ecologie
D'r aeëpkesorchis keumt vör es sjaemplaant in d'r Euregio Maas-Rien óp kalkhoudende groond en, ömdat de plaant vroosgeveulig is, mèt name in busjrande óp hellinge die nao 't zuide gekieërd zeunt. 't Microklimaat óp die plaatsje keumt euvereen mèt 't subtropisch klimaat, d'r sjtrieëk oeë die plaante normaal vörkaome.
16 oktober
Heiligedaag van Hedwig
Tillefonie
Tillefonie (Grieks: τήλε (tèle), "wied", en φωνή (phónè), "geluid") is e telecommunicatiesysteem veur gesprekke tösse persoeane die zich boete gehuuerbereik van einanger bevinje. Hieveur höbben alle gesprekspartners 'nen tillefoean nuuedig en mót tösse die toestèllen 'n verbinjing zeen. Die verbinjing kan 'n direkte draodverbinjing zeen, beveurbeildj veur 'nen einveljigen hoestillefoean, mer allewiel zeen de meiste tillefoeans aangeslaoten op 't weltwied netwirk van tillefoeancentrales en zeen väöl verbinjing draodloos, wie bie d'n hendie.
Jèrriais
thumb|Op 't vleegveld vaan Jersey weurt me in de taol vaan 't eiland welkom gehete. 't Jèrriais is 't Normandisch dialek vaan Jersey, eint vaan de Kenaaleilen. Door iewe vaan rillatief isolatie versjèlt 't dudelek vaan aander Normandische dialekte, ouch die kortbij weure gesproke. 't Ings verwant is 't Serquiais, gesproke op 't eiland Sark; dit kump umtot de bevolking dao aofstamp vaan koloniste oet Jersey.
't Jèrriais woort tot deep in d'n twintegsten iew algemein gesproke op Jersey, meh is sinds d'n Twiede Wereldoorlog sterk in verval geraak. Allewijl sprik nog mer e hemfelke lui 't es ierste taol; dit zien bekaans allemaol awwer lui en hun aontalle dale eder jaor. E groeter aontal lui sprik 't es twiede taol of kin 't verstoon.
Historie
Wie alle Oïl-taole stamp 't Jèrriais aof vaan 't Vulgair Latien. In middeliewe oontwikkelde de Aajdfranse dialekte ziech tot de striektaole die me noe nog kint. In deen tied moot 't Jèrriais neet bezunder väöl vaan 't Normandisch op 't vasteland höbbe versjèld.
D'n umslaag begós in d'n daartienden iew, wie de eilen politiek loskaome vaan Normandië. De keuning vaan Ingeland, tot daan touw in personeel unie mèt Normandië, heel 't rech opde Kenaaleilen. In de iewe die volgde bleve de eilenders wel väöl mèt 't kortbij Normandië handele, meh oonderhele ouch ban mèt Ingeland.
De status quo bleef behawwe tot in de negentienden iew, wie taolkundege prins Louis-Lucien Bonaparte merkde tot de taol achteroetgóng. De groetste concurrent waor in ierste instantie 't Standaardfrans, wat hei op sjaol woort gelierd en boe de officieel communicatie in verleep. Pas later naom 't belaank vaan 't Ingels touw, oonder mie door de vesteging vaan rieke Ingelse op 't eiland. Roond 't midde vaan d'n twintegsten iew had de ganse volwasse bevolking kinnes vaan 't Ingels.
De lèste klap waor de Pruse bezètting vaan 't eiland in d'n Twiede Wereldoorlog. In d'n oorlog zelf kaom de taol vaan pas es geheimtaol die de bezètters en hun eventueel Franse tolke neet verstoonte, meh daonao woorte de ban mèt 't moojerland hendeg aongehaold. Zoe woort Ingels ouch in informeel situaties de dominante taol. Daan nog góng 't verval geleidelek: nog in de jaore zeventeg woorte kinder op sjaol ingesjreve die eintaoleg Jèrriais waore.
Allewijl leef 't Jèrriais veural es twiede taol, in opsjrifte en bij folkloristische eveneminte. 't Is beveurbeeld (sinds 2010) te vinde op de baankbreefkes vaan 't Jersey-poond. Toch steit de taol wezelek beter deveur es 't naoberdialek Guernésiais. Volgens de volkstèlling vaan 2011 gaof 't nog 1.900 moojertaolsprekers. 'n Oonderzeuk oet 2012 wees oet tot nog 18% get vaan de taol kós spreke. Vaan de lui bove de 65 spraok 7% vleujend Jèrriais. Get mie es e kwart kós 't verstoon, 32% kós 't leze.
Klaanklier
Jèrriais deilt 'n aontal eigesjappe mèt aander Normandische dialekte. Belaankriek is tot de aw Latiense /k/ veur 'n /a/ bewoerd is gebleve (en neet is veraanderd in /tʃ͡/ daan wel /ʃ/): tegeneuver 't Frans chat steit Jèrriais cat. Veur de aw /g/ gelt 'tzelfde: gardîn 'hoof' tegeneuver Frans jardin. De grens vaan dat versjijnsel, de Ligne Joret, löp dweers door Normandië heer. Eve typisch veur 't (Noord-)Normandisch is de oontwikkeling vaan /k/ nao ch veur historische /e/ en /i/: chent 'hoonderd' tegeneuver Frans cent.
Later in de taolhistorie heet 't Jèrriais nog 'n twiede runde vaan palatalisatie doorgeveurd. Wäörd die in de middeliewe nog /ke, ki/ en /ge, gi/ hadde, höbbe dit veraanderd in /tʃ͡e, tʃ͡i/ en /d͡ʒe, d͡ʒi/: guide 'gids' woort dgide. In 't Jèrriais is dees veraandering productief gebleve wienie ze midde in e woord optreujt: 't Ingels werkwoord to cook 'koke', wat pas recint woort oontliend, is in dees taol coutchi.
Gans opvallend, en veural gans eige aon 't Jèrriais, is tot de /r/ tösse twie klinkers veraandert in /ð/, op z'ch Ingels gesjreve wie th: bathi 'vaat' (tegeneuver Frans barril), méthe 'moojer'.
In tegestèlling tot 't Frans is de lengde vaan 'n klaank fonemisch in 't Jèrriais. Verlengde klinkers weure gemeinelek mèt 'n accent circonflexe aongegeve; bij de vörming vaan miervoude evels mèt 'n -s (zuug oonder). Ouch consonante kinne weure verlengk. Dat gebäört in bepaolde werkwoordsvörm (beveurbeeld j'pâl'lai 'iech zal spreke').
Grammatica
In de werkwäörd valle diverse dinger op, die 't Jèrriais in 't gemein mèt aander Normandische dialekte deilt. De passé défini, oetgestorve in de Standaardfranse spreektaol en allein in de formeel sjrieftaol behawwe, leef in 't Jèrriais nog (j'pâlis 'iech spraok op e zeker memint' tegeneuver j'pâlais 'iech praotde 'nen tiedlaank', j' ai pâlé 'iech höb gesproke' en j'tais à pâler 'iech waor aon 't praote'). Bij de touwkoumenden tied kump de verlenging vaan de stamconsonant kieke (zuug bove). Dit is ouch 't geval bij 't zoegeneump gerundium, 'ne vörm dee wel zienen tegenhenger in 't Frans kint meh in 't Jèrrais väöl mie weurt gebruuk: pâl'lie '’t praote'.
Miervoud weurt dèks gevörmp door verlenging vaan de klinker. Dat weurt daan neet oetgesjreve: cat [ka] - cats [ka:].
Vocabulair
Wie alle Normandische dialekte heet 't Jèrriais väöl wäörd oet 't Aajdnoords geliend, en wie alle dialekte vaan de Kenaaleilen kint 't ouch wie laanger wie mie Ingelse wäörd. In vergelieking mèt 't Guernésiais vèlt evels de groeteren invlood vaan 't Standaardfrans op. Jersey ligk korter bij de Franse kös en Guernsey en de Franse taol heet häör prestiesj hei laanger bewoerd. Inheimse wäörd wie canchon en lichon zien vervaange door respectievelek chanson en léçon (in 't Frans leçon, wat de klaankwètte vaan 't Jèrriais neet touwlaote). Hardé 'joonk' is verdwene veur garçon. Allewijl perbeert me 't gebruuk vaan Standaardfranse lienwäörd te beperke: es alle twie de vörm nog in gebruuk zien, priffereert me d'n inheimse. Zoe sjrijf me liever hielle 'olie' in plaots vaan huile.
Subdialekte
Allewel tot 't 'n klein taol is, gesproke in e dito gebeed, is 't Jèrriais intern ouch neet homogeen. In Saint Ouen, op 't weste vaan 't eiland, weurt dèks de /z/ in 't midde vaan e woord (örges aanders treujt ze ouch koelek op) ouch wie 'n [ð] oetgesproke. Tegeneuver gewoen Jèrriais maîson 'hoes' steit daan maiethon. Dit versjijnsel treujt ouch op in wäörd die in liaison weure oetgesproke en dus fonetisch gezeen ei woord vörme: outh êtes 'diech bis / geer ziet' tegeneuver ous êtes. Me vint dit veural oonder de ajdste sprekers.
Bron
Dit artikel baseert ziech op 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, in dees versie.
Rierank
Rierank ies de Limburgse volksnaam veur drie plante : Ze höbbe mètein gemein, dat zie rieje mèt ranke door en euver ander plante, sjtruuk en buim.
Zittert
thumb|250px|Mert van Zitterd thumb|250px|Odaflat (achterziej) 2011 thumb|250px|Begienehofsjtraot Zitterd (Nederlands: Sittard) is 'n sjtad in de gemeinte Zitterd-Gelaen in Hollesj Limburg, 'n gemeinte die in 2001 gevörmp is bie 'n samevouging van de gemeintes Zitterd en Gelaen. 't Aantal inweunesj waar 38.865 op 1 jannewari 2004. Euver de sjriefwies van de Limburgse naam besjteit verdeildheid; op de plaatsnaamsjildjes aan de sjtadsgrenze sjteit Zitterd, de plaatsnamelies van dialekvereiniging Veldeke geuf Zittert. 'ne Bienaam veur jónges oet Zitterd is sjnaak en veur ein maedje is 't mechelke.
Historie
De sjtad Zitterd mot irges in d'n Karolingische tied (700-1100) gesjticht zeen. De eesjte vermelling van Zitterd dateert oet 1157. De plaatsj wurt hie vermeld es Siter (van 't Authoochduutsje sîte), wat waarsjienlèk e vröchbaar sjtök gróndj tösje de Gelaenbeek (keutelebaek) en de Roaj Beek waar. 't Gebiet waar doe ewels al väöl langer bewoond; róntj 5300 v. Chr höbbe zich hie de bandkeramiekers gevestigd.
In 1839, bie de verdeiling van 't aud Limburg in 'n Belzje en 'n Nederlandse previns, kwaam Zitterd definitief bie Nederland.
Óngerwies en cultuur
Zitterd is ouch ummer 'n centrum van óngerwies en sjpiritualiteit gewaes. Väöl religieuze insjtëlinge höbbe zich hie gevestigd. 't Geuf 'ne kapittel en versjiedene kloasters. 't Middelbaar óngerwies wurt noch ummer sómtieds gegaeve door Jezuïeten en Franciscanen, 't hoocher óngerwies door Dominicanen en Ursulinen. De groetste middelbaar sjool is de Trevianum Scholengroep, wat ouch dèks 't Trevianum genuimp wurt. Dees sjool is in 1998 ontsjtaon oet 'n fusie tössje 't Serviam Sittard en 't College Sittard.
De Hogeschool Zuyd haet 'n HEAO-aafdeiling  in Zitterd. 't Geuf ouch 'n grote vestiging van Fontys Hogescholen.
Dialek
't Dialek van Zitterd is 't Zittesj.
Sjtadsbeeld
De bekèndste bezeenswaerdigheje in Zitterd zeen de Sint-Petruskirk in maasgotiek oet d'n èlfden eeuw, mit ziene 80 maeter hoge tore en 50 klokke. Binne sjteit 'ne rococopraeksjtool oet 1774, dae gemaak is in Mesjtreich. De Sint-Michielskirk is in baroksjtiel opgetrokke. In 't awd centrum, mit es centrum de Mert, zeen nog enkel ouw penj, sommige in vakwerk, te vènje, mer 't grootste deil is saer de jaore 50 van de twintigste eeuw gans gerenoveerd. De O.L. Vrouw van 't Heilig Hart is 'n neogotische kirk, die óntworpe woort door Johannes Kayser. Dees kirk woort es eesjte Nederlandse kirk tot Basilica Minor verheve.
Aan de randj van de sjtad ligk 't bedrieveterrein Fortuna, mit 't voetbalsjtadion van Fortuna Sittard.
Bekènde luuj in Zitterd gebaore
= Zefke Mols, ein bekend sjtadsfiguur (1874 - 1955) =
1786
1783 - 1784 - 1785 - 1786 - 1787 - 1788 - 1789
Gebäörtenisse
thumb|150px|Herman Willem Daendels
Cornisch
thumb|'ne Pub in [[Penzance mèt Cornisch op de gevel. Zoe'n opsjrifte kinne op väöl plaotse in Cornwall, zeker in 't weste, weure gezeen.]] 't Cornisch of Cornish (inheimse naom Kernowek, in awwer spellinge Kernewek of Kernuack) is de Keltische taol die vaanajds in 't Ingels graofsjap Cornwall gesproke woort. De taol is 't ingste verwant aon 't Bretons en (in minder maote) 't Welsh Ze is in d'n achtienden iew oetgestorve meh in de twintegste iew nui leve ingebloze. De Britse euverheid erkint de Cornische taol oonder sjapiter II vaan 't Europees Handves veur Minderheidstaole.
Historie
thumb|'t Laankzaam verdwijne vaan de Cornische taol oet Cornwall. Wie häör zöstertaole stamp 't Cornisch aof vaan 't Brits, de Keltische taol die in de ajdheid in Groet-Brittannië of groete deile daovaan woort gesproke. Bij d'n inval vaan de Angelsakse weke de Kelte, veur zoewied neet geassimileerd, oet nao Armorica (wat daovaandan Bretagne góng heite) en nao de westeleke oetheuk vaan 't eiland: Cumbrië, Wales en Cornwall. Op dat memint mote de veer taole - neve Welsh, Cornisch en Bretons waor de veerde taol Cumbrisch, wat later in de middeliewe verdween - nog sterk opein geleke höbbe en ieder dialekte vaanein zien gewees. Cornisch en Bretons zouwe nog tot deep in de middeliewe oonderling verstoonbaar blieve.
Ouch nao de oonderwerping vaan Cornwall door Wessex (roond 800) bleef de taol in gebruuk. Oostelek vaan d'n Tamar woort Ingels de veurtaol (graofsjap Devon), westelek daovaan bleef 't Keltisch in gebruuk. Dees situatie bleef oonveraanderd tot 't ind vaan d'n daartienden iew. In deen tied begós Cornwall vreidzaam te veringelse, wat 'n laankzaam versjuiving vaan de taolgrens tot gevolg had. Groete deile vaan 't graofsjap bleve evels de facto eintaoleg: oet de late middeliewe zien oetgebreide literair werke euvergelieverd, veural buunwerke.
Nao 1500 góng 't verval helder. In 1549 lag 't Ingels Liegerhoes aon alle kèrke 't Book of Common Prayer op, mèt gezaange in 't Ingels die de Latiense liturgie móste vervaange. In Cornwall, boe väöl lui gein Ingels kóste of wouwe spreke, lokde dat verzat oet. Dit verzat woort hel oonderdrök en de Ingelse taol woort in gans Cornwall doorgeduid. 'n Bijkoumende rei veur 't verval waor tot de band mèt Bretagne gooddeils verbroke waor.
Al in de zeventienden iew, wie de taol ziech had trökgetrokke tot in 't weste vaan Cornwall, merkde sommege op dat 't Ingels väöl mie woort gesproke en beter woort verstande es 't Cornisch. Wienie de taol oetstorf is neet dudelek. In häören tied woort Dolly Penthreat, 'n inwoenster vaan 't dörpke Mousehole die in 1777 storf, es de lèste mojertaolspreekster gezeen. Es twiede taol neven 't Ingels leefden 't evels laanger door. Zoeget t'rzelfdertied, en in 'tzelfde dörp, wis eine William Bodinar de taol oet de moond vaan Cornische vèssers te liere. Zelfs in de late negentienden iew gaof 't nog lui die get devaan wiste. Oet de moond vaan John Davey, 'ne boer oet Zennor, wis me in deen tied nog e veerske op te teikene. Zelfs in d'n twintegsten iew gebruukde sommege nog Cornische wäörd en oetdrökkinge - meugelek gaof 't ouch toen nog lui die drin kóste conversere.
't Greujend Keltisch nationalisme in zjus dezen tied reep in väöl Cornishmen 't verlange op um de taol te liere. Henry Jenner publiceerde in 1904 e handbook veur 't Cornisch. Heer had ziech daoveur gebaseerd op diverse aw tekste. Dees publicatie zuut me dèks es 't begin vaan de Cornische heropleving. Diverse werke volgde in de loup vaan d'n twintegsten iew. Zeker vaanaof 1980 begóste ummer mie lui 't Cornisch ouch weer es spreektaol te gebruke. Dit leide wel tot discussies euver de te gebruke vörm. Vaanajds hadde de revivaliste gebruuk gemaak vaan 't Unified Cornish wat Robert Morton Nance vaanaof 1929 had oontwikkeld. Ken George waor dao neet gans tevrei mèt en oontworp in 1986 't Kernewek Kemmyn. Roond dezelfden tied kaom Richard Gendall mèt 't Kernuack Nowedga, 'ne vörm dee ziech in tegestèlling tot de veurege neet op 't Middelcornisch meh op 't laat-Cornisch vaan de zeventienden en achtienden iew baseert.
In 2002 kraog de taol erkinning vaan de Britse euverheid oonder 't Europees Handves veur Minderheidstaole. Mèt dees erkinning woort wel dudelek wie groet 't probleem vaan de oonderling strijege standaarde waore. Me naom in 2008 daorum 'ne nuie vörm aon, de Standard Written Form of Furv Skrifys Savonek. De mieste oteurs höbbe hun eige spellingsveurkäöre laote valle veur deze nuie standaard.
Intösse heet de taol e hemfelke sprekers, verspreid euver gans Cornwall meh get talrieker in 't weste vaan 't graofsjap boe de taol noets gans weg is gewees. Me sjat tot 't in 2015 zoe'n 300 à 400 mojertaolsprekers gaof, bekaans allemaol kinder, en zoe'n 300 à 600 vleujende twiedetaolsprekers. E groeter aontal, oongeveer 3.000 lui, kin mètkoume in sumpel gesprekke. Zoewel veur de nui generatie mojertaolsprekers es veur de lui die 't Cornisch later liere weurt väöl gedoon. Diverse literair werke zien vertaold, loupend vaan Kuifje tot aon de Biebel. De Cornische Biebel oet 2011 is nog oet 't Ingels vertaold; intösse löp e perjek um 'm gans oet de groondteks te vertaole. Ouch orzjineel literatuur versjijnt weer. Daoneve weurt ouch popmeziek in 't Cornisch gemaak, veural door Gwenno.
Kinmerke
't Cornisch deilt väöl mèt 't Welsh en nog mie mèt 't Bretons. De taol maak gebruuk vaan de typisch Keltische mutaties. 't Werkwoord kin oetgebreid weure vervoog, 't zelfstandeg naomwoord evels kin allein nao getal weure verboge en kint gein naomvalle. 't Gief e bepaold lidwoord an; 'n oonbepaold lidwoord oontbrik. 't Adjectief kump nao 't zelfstandeg naomwoord.
Versjèlle mèt 't Welsh lieke talriek, meh dat kump ouch door de oetereinloupende spellinge die de twie taole gebruke. Negeert me die, daan vèlt oonder mie op:
E versjèl mèt 't Bretons is tot 't Cornisch de klaanke dh en th heet gehawwe.
Corsicaans
't Corsicaans is 'n Oos-Roemaanse taol die op 't Fraans eilaand Corsica gesproke weurt, zoewie op Noord-Sardinië en op 't Toscaanse vastelaand. Dèks weurt sumpelweeg denao verweze es 'n dialek vaan 't Italiaans; vaanoet Fraans perspectief is 't evels 'n aparte taol. De Corsicaanse nationaliste streve nao 't einveure vaan 't Corsicaans es officieel taol.
Externe link
Wikipedia op z'ch Corsicaans
Essonne (verdudeliking)
Essonne  kan verwieze nao:
Frits van der Zander
Frits Van der Zander ies ‘ne Limburgse beeldend kunstenaer, dae gebore ies in Sjinveld op 8 december 1947. Hae sjtudeerde aan de Sjtadsacademie veur toegepasde kunste en aan de Jan van Eyckacademie in Mestreech. In 1975 woonde 'r in de Provence mèt ’n reisbeurs van ’t ministerie van Cultuur; In 1978 en 1980 verbleef drie maond in ‘t "Maison Jaune" (Murs) van de Van Goghsjtiechting in Arles Tot 1985 woonde en wèrkde hae in Mestreech. Daonao in Hoes Gurtsenich in Vroenhof (Houtem).
Sjtiel
Sjtiel: expressionistisch abstract, sóms picturaal, mèt ‘n eige visie op de veranderende natuur in tuine, veural ziene eige tuin in Hoes Gurtsenich. ’t Weze weer van de versjieningsvörm weurt weergegeve; de kleur, de nuances en sjakeringe, de umtrèk, de massa, de contoure, liene, vlakke en punte.
Serie Genius Loci
'n motto: De intuïtie heeft de duur van de beweging tot motief - H. Bergson
Saer 1985 wèrk Frits van der Zander aan zien serie Genius Loci - 'de geis van de plek'. De serie is gelocaliseerd en gelimiteerd door zien hoes, ’n gedeilte van Hoes Gurtsenich. In diet kader waor d’r ’n aantal exposities: de serie Genius Loci I tot en mèt IV, o.a. bie Galerie Wolfs, Wiek (vanaaf 1989), bie Museum Van Bommel Van Dam, Venlo 1998 en bie Musée d'Art Moderne et Contemporaine, Luuk 1998 en in de Oude kerk, [Amsterdam ouch in 1998. In 1994 versjeen de monografie 'Frits van der Zander / schilder' mèt teks van Ben van Melick (Isbn 9080264113). Saer 2000 wèrk ‘r aan 'Genius Loci 7' mèt es wèrktitel 'Bruit de Fond'. In september 2004 waor hievan ’n tentoansjtèlling bie Galerie Wolfs in Wiek, Mestreech.
Göle
D'r göle is 'n vuurmalig valuta in 't lank Nederlank tusje de (sjpieër) middelieëwe en 't joar 2002. Op 1 januari 2002 woeëd d'r euro de wettige valuta. De umwisselverhaoting tusje d'r göle en d'r euro is 2,20371 göle per euro, dös 45 eurocente per göle. D'r göle w(o)eëd oetgedrök mit 't valutateëke ƒ, meh i sjrif woeëd 't dökker óch aafgekót mit: fl. I de zudelige Nederleng woar d'r göle i Luxemburg bis 1839 de wettige valuta, en in 't Belsj bis 1832. I de vuurmalige kolonieë uëverzieë, wie Suriname en de Nederlandse Antille, woar d'r göle respectievelig bis 1962 en 1940 de valuta.
Termoorsj
thumb|250px|right|Haof mèt kruus in Termoorsj Termoorsj (plaatselik d'r Moeësj?) ies 'n buurtsjap van Ransdaal in de gemeinte Voelender in Zuud Limburg. 't Besjteit oet 10 häöf en hoezer mèt ca 30 inweunersj. Vanoet Ransdel sjteit vlak veur Termoorsj 'n houte waegkruus mèt 'n opsjrief (anno 2005) in 't dialek: Dee hie ten Hiëmel kiek, dink aan mich. Aan ein van de boerderieje hingk nóg 'n houte waegkruus. De nederzètting bevingk ziech aan de waeg riechting Krawbich. Hie liek ein van de hoagste brögke van Nederland euver 't sjpoor.
De Karosseer
De Karosseer is de nuie naom vaan 't veurmaolig woenwagelekamp Vinkeslaag, of  't Kamp wie 't in Mestreech geneump woort. 't Woort in 1975 opgeriech. Gaw greujde 't kamp boedoor d'r väöl mie woenwagele kaome te stoon es oets bedoeld waor. Op 't terrein waore ouch in ierste instantie sloopbedrieve gevesteg. Later koum dao d'n handel in twiedehands oto's bij: 't woort de belaankriekste plaots in twiedehandsotohandel in Europa. 't Terrein woort evels steeds voller en vervojlder. Daorum begós de gemeinte Mestreech in 2002 mèt 'n herstructurering. De naom woort in 2007 gewijzeg in De Karosseer um 'ne nuie start te make. Op dit momint (de sanering begós in 2004) zien alle bewoeners die niks mèt otohandel te make höbbe verhuis nao aander kempkes verspreid euver de stad.
In 't verleie is 't kamp versjèllende kiere in opspraak gewees. Bij groete invalle in 2003 en 2004 woorte versjèllende hennepplantages aongetroffe. Ouch zouwe de bewoeners väöl minder inkomstebelasting ('t verliegde tarief) betaole. Later bleek dit evels neet hielemaol woer, 't betrof mer e deil vaan de bewoeners en bij aandere waor de reie tot ze neet genóg aoftrèkposte hadde.
't Huieg bedrieveterrein heet 'n oppervlak vaan 95.000 m² mèt plaots veur 60 otobedrieve.
Zandjwaegbrei
Zandjwaegbrei (Plantago arenaria) is 'n einjäörige plantj die behuuertj toete waegbreifemielje (Plantaginaceae).
De saort kump oearsprunkelik oet Zuudwès-Azië en kump saer zoeaget 1900 veur in Nederlandj.
De plantj wuuertj 10 toet 50 cm hoeag. De blome bleuje van junie toet inne herfs; ze waere bestaove dore windj. De vröch is 'n doeasvröch.
Zandjwaegbrei greutj op nate, zenjetige en ruderaal plaatse die aetesriek zeen.
Båstad
Båstad is 'n gemèndje in Skåne län, Zwede. De gemèndje tèltj 14.175 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 218,36 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 64,9 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
7,63% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
25 juni
25 juni is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 176en daag vaan e gewoen jaor en d'n 177e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 189 daog. 25 juni is de nationaole fiesdaag vaan Slovenië, Kroatië en Mozambique.
Kalkwèj
thumb|200px|D'r [[apeorchis]] 'n Kalkwèj is 'n besjermd klèè laandsjapselemaent in 't Mergelland, 't Laand va Herf en d'r Belzje Voersjtrieëk. Boete dis driej gebiede keumt dit landsjapselemaent in Nederland en Belsj neet väör. Op dis hellinge gedèjje wiengaarde good.
Kalkwèjje zeunt wèjje, die óp de hellinge liegke ter huuëgde van de krietlaog en neet bemès maoge, mae waal begraasd mótte, waeëre. Op die meneer kriet me 'ne äörme groond dae zurgt väör 'n unieke biodiversitèèt, de groeëtste versjèjjenhèèd an wil plaante, blome en dere in 'ne Europese biotoop. Op de op 't zuide gerichde, sjtijl hellinge van de a-symmetrische, in d'r lètste iestied oontsjtande, dale vint me 'n sub-tropisch microklimaat en plaante en dere die op die plaatsje hun mèts noordeleke grens haant. Zoewie orchideje, marjolein mae och de wiengaardsjlek die kalkriek voedsel nuëdeg haat um 't hoes te boewe. Och d'r rieraank is 'n plaant die aafhankelek is va kriet in d'r groond, zjuus wie d'r haof-parasiet, d'r hamsj.
Dolberg
thumb|250px|right|Haof in Dolberg Dolberg ies 'n buurtsjap van Klumme, in de gemeinte Voelender op 't plateau in Zuud Limburg.
De bewoning liek aan de doadloupende waeg Dolberg. Op 't ing hingk 'n houte kruus aan 'n hoesmoer. Dao bevinge ziech 'n paar häöf, woavan eine van mergel. Op de sjplietsing mèt de Waalheimerwaeg, riechting Walem, sjteit 'n houte waegkruus. In Dolberg wone 60 luuj in ca 20 hoezer.
Tösje Klumme en Dolberg ies Romeins aardewerk opgegrave oet 'n graaf.
Lieg-Kâsjtert
Lieg-Kâsjtert (Nederlands: Laag-Caestert) is 'n buurtsjap van Èèsjde ien de gemejnte Èèsjde-Mergraote, ten zujde van Mesjtreech. De naom is vreuger aog gesjrieëve es Laag-Caster, Caustert, en Castert. De bebowwing is gelège rongd de Sjtèègsjtraot en de plaots oe de Voor de Maas iensjtruimpt. Ien 2003 woende d'r 115 luj. Ien de buurt sjtruimpt aog de Berwien (Berwinne) op 't Belsj.
Gaan
right|thumb|350px|Klöskes gaan Gaan wert gemakd dör vaezele te sjpinne.
Gaan broekt me väör:
Gaan kan gemakd werre van versjèjje types vaezele, zoewie katoen, vlas, wol, ziej en synthetische vaezele.
István Sándorfi
István Sándorfi (in Frankriek: Étienne Sandorfi, gebaoren óp 12 juni, 1948, in Boedapes, Hóngarië, gestórven óp 26 december, 2007, in Paries, Frankrijk) woor 'ne Hóngaarse sjiljer. Hae begós mit teikene wie d'r ach jaor aad woor, óp zien viefdje sjiljerdje d'r al mit aolieverf. In de jaore '70 van de vörge ieëw gebroekdje d'r zichzelf es e model, went hae kós t'r neet taenge det anger luuj nao 'm keken es t'r zie wèrk dij.
Kundersjtein
thumb|255px|left|Kèrk van [[Ranzel|Ransdel van architect Peutz ]] thumb|right|Bokhaof in Krawbich geboewd van Kunder sjtein Kundersjtein ies 'n soort kalksjtein dae gevónge weurt bie Kunder in de gemeinte Voelender in Zuud Limburg. De sjtein haet 't uterlik van mergel, dae get zudeliker in 't Mergelland gedolve weurt. De kundersjtein haet 'ne ónreigelmaotige en hellere sjtructuur en ies neet te zaege zoawie mergel. Bie 't boewe, dat al in de Romeinse tied woort toegepas, weurt de gevónge of gekapde vörm enigszins rech aafgekap. De moere höbbe, in vergelieking mèt de gesjaafde en gezaegde mergelblök, 'n roew oppervalk. In Craubeek neume ze deze sjtein de Krawberger.
Kalkoves
't Aafval wat euverbleef nao 't (be)kappe van deze natuursjtein woort in sjachoves verbrand tot metsel- en plaosterkalk. Mèt de zachte woort 't land bemès ('t zgn: mergele). 't Kalkbrenne gebeurde tot 1965.
Woa sjtoon de geboewe van kunsdersjtein
thumb|right|[[Kloaster in Hölsberg in Kundersjtein geboewd]] Op de groate doorgaonde weeg van Klumme (door Kunder) nao Heële liek 'n aantal häöf en hoezer geboewd in Kundersjtein. Ouch in de buurdörper: in Krawbich, in Ransdel en op 't plateau op Walem, op 't plateau op Ubachsberg, Mingersberg, Trintele, Bösjehoêze, Zumpelveld, Eys en Colmont zint väöl (ouw) häöf, hoezer en kèrke (of gedeiltes daovan) geboewd van deze sjtein. Ouch in Mestreech zint 'n paar geboewe daovan opgetrokke, zoe wie de St. Theresiakèrk in de wiek Biesland.
Tabernakel
'n Tabernakel (in de Katholieke Kerk) ies 'n riek verseerd brandwerend keske (kluuske) op ’t hoofaltaor of zie-altaor. De ciborie woa-in ziech ’t Heilig Sacrament, de geconsacreerde hostie, bevingk, weurt hie in bewaard. Binne ’t kèrkgeboew nump ’t tabernakel de plaats in van de woonplaats van de aanwezige Jezus Christus in de gedaante van broad. (hostie). Vlakbie hingk ummer 'n godslamp.
Sabbat
thumb Sabbat ies binne de Juudse gemeinsjap, de 7e daag van de Juudse week. 't Ies 'ne rösdaag, gewiejd aan de verièring van God. Hae doert van vriedigaovend zónsóndergank tot zaoterdigaovend duusternis. De gemeinsjap tref ziech dan in de synagoge, woa weurt veurgeleze, gezónge en gepraek. Veurgeleze weurt 'r oet de Sjrief of Oud Testament.
De oudste christelike gemeinte haet op Juudse meneer de sabbat gevierd, meh langzamerhand woort bie hun de sabbat (es rösdaag en daag van samekóms) verdrónge door de 1e daag van de week, de zóndig. Op dezen daag zou, volges de evangelies, Jezus oet de doad zin verreze.
17 oktober
Heiligedaag van Ignatius van Antiochië en van Margaretha Maria Alacoque
Godslamp
'n Godslamp ies in Katholieke Kèrk ’n meistal sjoan verseerd lempke, dat hingk in de buurt van ’t tabernakel, zoa-lang dao-in 't heilig sacrament, de geconsacreerde hostie aanwezig ies. Zónder ónderbreking brent 't leech op plantaardige olie of biejewas.
't Poelveld
Poelveld (Nederlands: Het Poelveld) is 'n buurtsjap van Èèsjde ien de gemejnte Èèsjde-Mergraote, ten zujde van Mesjtreech. Awwer naome zien: In den Poel en In den Pael. Poelveld is de jongsjte woonwiek van de gemejnte. 't Is gelège te oêsjte van Breusj, oe 't eigelik ummer bie huurde. De buurt huurt noe bie de parochie Mariadörp. Ien Poelveld ligge 500 hoezer. Vanwege de fruitteelt draoge de sjtraote naome van (aw) fruitsoerte. 't Sjpoer van Mesjtreech nao Lùk (Belsj) löpt langs dis wiek.
Synagoog
'n Synagoge ies 'n geboew, woa de Juudse gemeinsjap same kump veur hun godsdeensvieringe. Diet gebeurt op de sabbat. Dezen daag fungeert es rösdaag veur de Juudse gemeinsjap en doert van vriedigaovend tot zaoterdigaovend. D'n daag ies gewiejd aan verièring van God. In de synagoge weurt veurgeleze, gezónge en gepraek. In de tegewoordige tied weurt 'r ouch lès gegeve en daorum weurt 't op z'n Jiddisch ouch sjoel geneump. Qua inriechting liekent de synagoge op de tempel in Jeruzalem. Rech tegeneuver d'n ingank bevingk ziech de ark, de bewaarplaats van de thorarolle. De bima ies 'n podium woa de lezenaer of katheder sjteit woa sjtökker oet de Sjrief (Oud Testament) weure veurgeleze en zake ónderweze. Vrouwe en manne ziette, sjuus wie in de tempel, gesjeie.
Leiderdorp
Bezeensweerdeg is 't zoegenaomp Oude Dorp, 'n nuibouwwiek oet begin twintegste iew mèt oonder mier oontwerpe vaan Willem Dudok en J.J.P. Oud.
Historie
In de Roemeinsen tied laog bij 't modern Leiderdorp e castellum ('n legerplaots). De modern neerzètting Leiderdorp stamp waorsjijnlik oet de vreug Middeliewe; arsjeologisch werk heet aongetuind tot in deen tied al primitief dieke woorte aongelag die 't gebeed tege euverstruiminge besjèrmde. Leiderdorp oontleint ziene naom aon de term leithon, wat in 't allerajds Holland eder vaan de drei distrikte waor die 't graofsjap had. De modern stad Leie bestoont nog neet; die oontwikkelde ziech later pas um de plaotseleke börch. Wie 't huieg Leie groeter woort es de aw plaots Leithon mós de leste ziech es oondersjeid Leiderdorp goon neume.
In de Middeliewe woorte roond Leiderdorp väöl kestiele gebouwd. De vesteging vaan 'n Augustijnekloester waor hiel belangriek veur de oontwikkeling vaan 't dörp. Intösse annexeerde 't greujend Leie ummer mie land vaan 't ambach Leiderdorp. Mèt d'n Opstaand vaan tijdens d'n Tachetegjäöregen Oorlog woort 't kloester oontboonde en 't gebouw aofgegeve aon jónker Arent van Dorp. Tijens 't Belag vaan Leie (1574) hoolt 't Spaons bevel zien domicilie in Leiderdorp, totdat de polders um de stad door de Geuze oonder water woorte gezat. In 1597 kraog Leie 't rech 't ambachsbestuur vaan Leiderdorp te beneume, wat 't ambach feitelek bezit vaan de stad maakde. Dees situatie doorde tot de Fransen tied. In de twintegste iew greujde Leiderdorp oet tot veurstad vaan Leie.
Faeröers
't Faeröers (inheims Føroyskt) is 'n Noord-Germaanse taol die op d'n archipel vaan de Faeröer gesproke weurt. De taol heet op de eilen zelf zoe 45.000 sprekers en op 't Deense vasteland nog zoe 21.000. De taol is ing verwant aon 't Noors (veural de Wes-Noorse dialekte) meh gans bezunder aon 't Ieslands, boe 't väöl archaïsmes mèt deilt. De spèlling vaan 't Faeröers is archaïserend, neet in de lèste plaots umtot eder eilaand zien eige dialek heet, wat 'n gemoderniseerde einheidsspèlling verhindert.
Historie
De Noormanne waore neet de ierste bewoeners vaan de eilen. In de iewe veur de Noordse expansie woort 't eiland al diverse kiere bewoend, me nump aon door Iere en Sjotte. Hun Aajdiers heet mer beperkde spore in de taol naogelaote. Vaanaof 825 koume Noormanne oet Noorwege d'n arsjipel kolonisere. Zij naome hun taol, 't Aajdnoords, mèt.
Rieraank (Bosrank)
thumb|300px|D'r rieraank. D'r Rieraank is 'ne Limburgse volksnaam vör Bosrank (Clematis vitalba). Ooch aander plante werre wal Rierank geneumd, zoewie Heggerank (Bryonia dioica) en Piespötteke of Haagwinde, (Calystegia sepium'').
Faeröers
Historie
Vaanaof dat memint begóste de eilen hun eige dialek(te) te oontwikkele. E groet deil vaan de middeliewe moot 't Faeröers nog good te verstoon zien gewees veur sprekers vaan verwante taole: Noors, Ieslands, Norn en Greunlands Noords. De spelling woort soms wel op taolveraanderinge aongepas, meh laank neet altied. Eus kinnes vaan 't middeliews Faeröers is daorum beperk.
Nao de Rifformatie (1536 op 't vasteland, 1538 op de Faeröer) naom de positie vaan 't Deens sterk touw. 't Gebruuk vaan 't Faeröers op sjrif woort noe verboje. De koumende drei iewe woort 't koelek opgesjreve. De wienege kiere tot e fragmint vaan de taol wel op pepier woort gezat, gebäörde dat quasi-fonetisch in 'n op 't Deens gebaseerde spelling. Dit gief us e bitteke inziech in de oontwikkeling vaan de taol in deen tied.
Rieraank (Bosrank)
Rieraank is 'n vaste wil klimplaant oet de familie van de ranonkelechtige. 't Is de ènnige Europese lianeplaant. De sjtengel kan bies zès meter diek waeëre en d'r rieraank kan 'n huuëgde va 30 meter hoeëg berieke. Ze keumt in Nederland en Belsj vöral väör in 't Mergelland, d'r Voersjtrieëk en 't Laand va Herf. De plaant is geboonde an d'r kriet.
Kènmaerke
De blome versjprèjje 'ne oonaangename geur en haant 'ne dörchsjnit va 2 cm. De an waersjziej veeltige blomdèkblajjer zeunt greun an d'r boete- en wit an d'r binnekaant.
Djibouti
Djiboeti of Djibouti (officieel (Arabisch) جمهورية جيبوتي; (Frans) République de Djibouti) is e land in oostelek Afrika. 't Ligk ten weste vaan de Roej Zie en grens in 't weste en zuie aon Ethiopië, in 't noorde aon Eritrea en in 't zuidooste aon Somalië. Daobij ligk Jeme 20 kilometer oet de kös. Hoofstad is Djibouti-stad, boe de mierderheid vaan de bevolking woent. Oondanks ziene geringen umvaank kint 't land groete huugdeversjèlle: 't liegste punt is de spiegel vaan 't Assalmeer (155 meter oonder zieniveau), 't hoegste punt is de Moussa Ali-berg (2028 m.).
Faeröers
Historie
In 1854 publiceerde d'n inheimsen dominee Venceslaus Ulricus Hammershaimb 'n spelling vaan zien moojertaol, gebaseerd op 't Aajdnoords. Dit leet de vrijheid tösse diverse oetspraokvariante die in diverse dialekte bestoonte, en versterkde de culturele band mèt Iesland, wat op dat memint 'n periood vaan sterk nationalisme doormaakde. 'n Alternatief systeem vaan taolkundege Jakob Jakobsen, wat fonetischer vaan aard waor, voont geinen ingaank.
Rieraank (Bosrank)
Kènmaerke
De plaant bleujt in plume va juni bies augustus.
't Blad is bleekgreun en eenkel gevaerd. D'r zeunt 3 bies 9 gesjteelde blaedsjes, die hartvörmig of èèjroond zeunt. D'r raand kan gaaf of gekarteld zieë.
Faeröers
Historie
In d'n twintegsten iew woort de taol officieel erkind. Zoe woort 't de taol vaan 't lieger oonderwies (sinds 1937) en de kèrk (1938), en woort ze bij 't instèlle vaan otonomie in 1948 tot 'nationaol taol' verklaord. Tot laank nao d'n Twiede Wereldoorlog bleef 't Deens in de media evels de gebrukelekste taol. Allewijl is dao 'n ind aon gekoume: Deens vèlt op de Faeröer mer wieneg mie te hure. 't Deens is wel nog de taol vaan de hoeger klasse vaan 't oonderwies.
Rieraank (Bosrank)
Kènmaerke
D'r rieraank drègt lang behäörde dopvruchjes mèt èèn bies 4 cm lang pluumkes.
Djibouti
Demografie
De twie veurnaomste etnische grópe zien de Issa (Somaliërs) en de Afar, good veur 60 resp. 35 procent. De res weurt veural door Europeane, Arabiere en Ethiopiërs oetgemaak. Bei grópe zien sterk geïslamiseerd en leve traditioneel in oonvrei mètein.
Faeröers
Grammair
De Faeröerse grammair rappeleert in väöl opziechte aon de Ieslandse. Zoe heet ouch dees taol nog veer naomvalle, die zoewel mèt es zoonder aongehech lidwoord kinne veurkoume. De taol heet 't verbuigingssysteem vaan 't Aajdnoords gooddeils behawwe. Ouch 't werkwoord is vörmeriek. Toch gief 't hei ouch e belaankriek versjèl mèt zoewel Ieslands es Aajdnoords: 't Faeröers werkwoord heet väöl minder vörm, oonder mie door 't samevalle vaan ierste, twiede en daarde persoen miervoud (einheidsmiervoud).
Rieraank (Bosrank)
Kènmaerke
't Sap is giftig dör protoanemonine.
De klassieker
Gesjiedenis
In 1921 promoveerde Feyenoord nao de hoogste klasse van 't Nederlandse voetbal. In 't seizoen daonao volgdje de eerste wedsjtried taege Ajax, det al langer op 't hoogste niveau sjpeeldje en toen al 2 keer landskampioen waas gewaes. Rondj de eerste wedsjtried in 1921 waas geliek väöl te doon. De wedsjtried eindigdje in 2-3, maar nao protes van Feyenoord is de oetsjlaag offisjeel vasgesjteldj op 2-2. Op 5 meert 1922 waerdje de klassieker de eerste keer gewonne, 't waas Ajax det mit 2-0 thoes won. De enige keer det 't 0-0 bleef in alle Klassiekers toet noe toe waas op 28 oktober 1978. De honderdste Klassieker, op 5 fibberwarie 2006 waerdje mit 3-2 door Feyenoord gewonne. Tösse de twee clubs is altied rivaliteit gewaes, die waarsjienlik kumptj door de rivaliteit en versjille tösse Rotterdam en Amsterdam, de twee grootste sjtaej van Nederlandj.
Djibouti
Historie
Allewel tot Djiboeti in 't verleie door diverse volker bewoend moot zien, leve de Issa en de Afar al sinds minseheugenis op Djiboetiaanse bojem. Doortot Egypte, Nubië en Arabië zoe kortbij ligke kaome dees volker väöl mèt de besjaoving in aonraking, boevaan ze daan ouch väöl euvernaome. Zoe gónge ze al hiel snel op d'n islam euver.
Faeröers
Klaanklier
De veraanderinge in de klinkers zien oetgebreid. Wie in 't Ieslands zuut me hei 'n neiging um aon d'n eine kant klinkers same te veuge, en aon d'n aandere kant klinkers die vreuger allein e lengdeversjèl hadde, noe ouch e versjèl in kwaliteit te geve. I en y zien samegevalle in /i/, í en ý vele in ierste instantie zjus weer same in /y:/. De ǫ góng samevalle mèt de ø. E en æ vele al vreug same, zoe good wie hun lang variante. In de Nuien Tied oontwikkelde ziech gestiedegaon diverse dialektische versjèlle, die veural noord-zuidgeoriënteerd zien.
De klassieker
Supportersrelle
Sins de jaore zevetig zeen d'r väöl relle gewaes tösse de supporters vanne twee clubs. De bekindste is de sjlaag biej Beverwijk op 23 meert 1997, wobiej Carlo Picornie om 't laeve kwaam. Es reaksie op de supportersoorloge tösse de twee groepe supporters waerdj vanaaf 2005 de Klassieker zônger bezeukendje supporters gesjpeeldj, al gaon d'r sjteeds meer sjtumme op om toch weer toesjouwers vanne bezeukendje partie toe te laote toet de Klassieker. Meistal richtj 't geweldj zich op supporters vanne taegepartiej, mer in 2004 waerdje op Sjportpark De Toekoms, biej eine wedsjtried vanne belofte elftalle, sjpelers van jong-Feyenoord (o.a. Robin van Persie) aangevalle door Ajax-hooligans. Sinds toen waere de wedsjtrieje van leger elftalle (miniklassiekers) gesjpeeldj in Sjtadion Woudestein (Excelsior) en inne Amsterdam ArenA.
Djibouti
Historie
In de negentienden iew woort 't gebeed door Ethiopië behiers, meh door versjèllende Europees expedities en de eupening vaan 't Suezkenaal in 1869 naom op de Roejzieköste de invlood vaan de Europeane touw. In 1884 en 1885 woorte e paar gebejer vereuverd, die de Franse vereinegde in 't Protectoraot Frans Somaliland. In 1897 lagte de Franse en de keizer vaan Ethiopië de grenze vas. In datzelfde jaor begós d'n aonlag vaan 'ne spoorweeg vaan Djibouti nao Addis Abeba.
In d'n Twiede Wereldoorlog stoont Djibouti in 't begin aon de kaant vaan 't Frankriek vaan Vichy, meh ind 1942 woort 't door de Britte bezat. Nao d'n oorlog begóste, zjus wie in aander kolonies, discussies euver oonaofhenkelekheid en ander statusse. In 1967 woort de naom veranderd in Territoire français des Afars et des Issas. In 1977 koos de bevolking in e referendum veur de oonaofhenkelekheid.
De klassieker
Bronne
Dit artikel is gebaseerdj op 't Hollandse artikel
Altaor
thumb|right|Altaor in de kèrk van [[Amay]] 't Altaor ies in de Katholieke kèrk 'n sjteine of houte taofel woa-aan de Eucharistie of Heilige Mès weurt gevierd door de preester of veurgenger. Van te veure ies 't muibelsjtök door de biesjop gewiejd. Veur 't 2e Vaticaans concilie sjting de preester mèt de rök nao de luuj toe aan 'n altaor, dat meistal 'n hoage opboew houw, verseerd mèt altaarkaste, beeldegroepe of 'n retabel. In 't miedde bevingk ziech 't tabernakel. Dit hoofaltaor sjteit op 't koar. Op 't altaor liek 'ne altaordwaal, 'n liene taofellake woa-op 't altaorkruus sjteit. Allewiel sjteit de veurgenger achter 'n taofel mèt 't geziech nao de luuj toe es'r de mès opdreug.
'n Zie-altaor sjteit in 'n ziekapel, die ziech meistal in 'n ziebeuk of achterin de kèrk bevingk. Zoan zie-altaor-kapel ies gewiejd aan 'ne bepaolde heilige.
Tóngere
Tóngere (officieel Tongeren) és een stàd én een gëmeintë én Bélgisch-Lïmbürg én de hoofplàk van 't arrondissëmènt mét dëzélfdë nôom én lik tën zuidë van Hassëlt en tën westë van Mëstrïch. Tóngërë és een klein stàd mèt bëkàns 30.000 énwôonërs én zê és dê àtstë stàd van Bélgiek. Tóngërë lik op dë grens van Dreuch en Vochtïg Haspëgouw.
Stadsfuncties
't Limburgs Hof van Assisë of hët trïbbënôol steut én Tóngërë. Tóngërë és ouk dë zètël van zowôol 't gerèchtërlëk as 't bestuurlëk arrôndissëmént. Sins dë jùore sèstich hèt zich iet of wat éndëstrie én dë stad gevéstich. Veul énwonërs wérkë én Laaik of Brússëlt. Mét zain mèërt én as stad mét veul sjuò'lë és Tóngërë ë rézjëonôol céntrëm. Van grotë beteikënis és 't Gallo-Romeins Museum. Allë zeevë juòr geit dë Krónéngsprëssèssë aut. Dë volgëndë keer es én 2023.
Stadsgeziech
thumb|left|150px|Slevrouwebasiliek In Tóngërë stèit dë Slïvvroubasëlïk, mèt stómpë tuôn, dè dë bénnëstad dómmënièrt. Nauwër és dë barokkë Sintsjan-d'n-Duipër. Verdër vént zjie dó restaantë van aa müur, nie ëllein van dë middëleewsë (in de veurm van tyùn), mè ouk van dë Romeinsë moer stún nog stúkkë rèëch. Tóngërë hèt ën aat bëgainëf, mèt 'n vrüg-gotische kèrk én renaissancehùskës. Fél Bëkaant és hët standbeild van Ambiorix.
Historie
Tóngërë és prëbôbël dë adstë stàd van Bélgiek; zë wös én dën aa taid 't bestuurlëk céntrëm van dë Tóngere, gëlègë ôn dë heirwèeg Bavai-Kjúllë, en hoet én 't Latain Atuatuca Tungrorum. Sint Sërvôos wôs bisjöp van Tóngërë én doomèt dë ièstë bisjöp én dë Nedërlaan. Rond 390 wuônt dë stad vërnielt dúr dë Salischë Frankë, en én 450 nog éns dúr dë Hunnë. En dë Middëleewë wôs 't 'n veurnômë handëlsstad en ein van dë Goei Stèjë van 't Prinsbisdom Laaik. Dë lôokë-éndëstrie blaajdë haai ouk,jús wai én Eupë én al wôs 't nie zoveul waai én Brabant. Tôt 1831 wôs dó gein échtë bëhüftë ôn ënë stàdsdrùkkër. Dë stad wôs régëlmuôtich 't toneel van ôrlôch en wuônt dodúr ién heur groei bëlémmërd. Tot 1794 beheurdë dë stad tot 't Prinsbisdöm. En 1971 wuônt dë stad mèt 'n ôntäl plattëlandsgëmeintës autgëbreid.
Stadsdrùkkër
In 1829 kôom dë ieustë stàdsdrùkkër én Tóngërë. Jan Billen, Alkënèr, bléef énkël twee juòr én verhaaisdë nuo Hàssëlt. Een bïtsjë tërnuò deug dë Frànsmàn Allognier ën drùkkërai én Tóngërë uòpë én drùkdë ein vàn de ieustë wèekbleur 'La Vedette du Limbourg'.
Essonne
thumb|Ligking van 't departement Essonne. 't Departement Essonne is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 91. 't Is gelaengen in 't centraal-naordelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Yvelines, Hauts-de-Seine, Val-de-Marne, Seine-et-Marne, Loiret en Eure-et-Loir. De houfstad is Évry.
Toepolev Tu-134
thumb|right|Tu-134 De Tupolev Tu-134 (NAVO codenaam: Crusty) is ein tweemotorig vleegtuug det oet dezelfdje tied es de BAC-1-11, de Fokker F28 Fellowship en de DC-9 kumptj. Net es biej de DC-9, vleege d'r ouch van de Tu-134 nog hongerde vleegtuuge rondj. De Tu-134 is ein vleegtuug veur korte en middellange aafsjtandj en waas bedoeldj om de Tu-104 en de Tu-124 te vervange. Väöl ongerdeile van'ne "Crusty" waare aafkomstig oet de anger twee typen wodoor ongerhaad mekkelikker waerdje gemaaktj.
De gesjiedenis
De eerste Tu-134 waas in 1962 klaor maar de serieboew begos pas veer jaor later. Nog ein jaor later waerdje 't eerste serietoesjtel aan 't Russische Aeroflot aafgeleverdj. Tupolev boewdje versjillendje versies mit ein versjil in capaciteit en vleegbereik. Zo booj het basismodel plaats aan ongeveer 70 passageers. Later versies haaje eine verlingdje romp en booje aan ruum 80 passageers plaats. De Crusty is, net es väöl anger Russische vleegtuuge, ein vleegtuug det kan operere van sjlechte en onverharde bane. Dit is te zeen aan 't lanjingsgesjtel det oet teen wiele besjtuitj (twee hoofdgesjtelle mit eeder veer wiele, en twee naaswiele). Doordet 't vleegtuug väöl wiele haetj, kan d'r op väöl plaatse waere gelandj, get waat neet 't geval is biej de Westerse vleegtuuge.
Technische gegaeves Tu-134
Lengte: 35 m.
Breidte: 28,99 m.
Heugte: 9,01 m.
Kruutssjnelheid: 900 km/u
Vleegbereik: 3070 km.
Flahstraß
thumb|Zich op Flahstraß. Flahstraß is e plaatsjke dat noardoeëstelig va g'n sjtad Jellekerke i d'r Dütsjen bóndssjtaat Noardrien-Wesfale ligk. D'r woeëne 149 lüj (sjtank: 30-11-2012). 't Gehuch is geleëge i ge daal va de reveer d'r Wurm, en doamit ligk 't plaatsjke lieëger as de umgeëving (tusje d'r 54 en 60 meter boave zieënivo). 't Gehuch is vernumt noa de Flahstraß zelf, die uëver e lingte van 550 meter durch de plaatsj lup. De ieësjte vermeldinge va de plaatsj woare aan 't begin va d'r achtieënden ieëw as Flahenstraß.
't Gehuch is wieër bekank geweësj um de vöale muëles deë neëve d'r Wurm sjtange (i totaal 53). I de vruëge joare '70 woeëd d'r Wurm i de direkte umgeëving van 't gehuch rechgetrokke um de lokale bevólking te sjütse teënge hoeëgwater. Vuur de muëles en de natoerlige waarde van 't reveerke woar de kanalisering e perbleem. Recent meandert 't reveerke plaatsjelig wier.
Orchidee
Naamgaeving
D'r naam 'orchidee' is aafgeleid van Orchis. D'r Griekse filosoof Theophrastus waor in 300 v.Chr. d'r örsjte dae 't gesjlach besjraef. D'r naam Orchis (όρχις) haat mäögelek betrèkking óp d'r dubbele wórtelknol: 't Griekse 'orchis' betekent ooch teelbal.
Modeplaant
In 't örsjte decenium van d'r 21ste ieëw is de plaant in Europa 'n echte modeplaant waoëre die vör e paar Euro överaal te kriege is. Ieëder waor 't 'n plaant die me allèng in speciaal blomezake koes kriege en da mètstens allèng de bloom, die óp 'n speciaal meneer verpakt waor zoedat ze langer good blaef.
Euregio Maas-Rien
In d'r Euregio kaome in 't weeld zieëker 40 saoërte orchideje vör, zoewie d'r aeëpkesorchis, 't soldäötsje of d'r hieël zeldzame purperorchis. 't Haat evvel gènge anvance öm die plaante oet te plaante en in d'r ège móstem of binne in 'ne pót te zitte. Da geunt ze namelek al flót kapot.
Aonsleeg vaan 11 september 2001
thumb|'n Fotomontage vaan de aonsleeg vaan 11 september 2001 Op 11 september 2001 weure e aontal aonsleeg gepleeg op de Twin Towers in New York en 't Pentagon in Arlington County, Virginia. Bij dees aonsleeg valle bekans 3.000 börgerdoeje.
Officieel lezing
De officieel lezing is tot al-Qaeda, 'n terroristische groepering die geleid weurt door Osama bin Laden de aonsleeg heet gepleeg. Op dee mörge weure veer vleegmasjienes gekaap door 19 manslui die verboonde zien aon al-Qaeda. In eder team vaan kapers zaot 'ne getrainde piloot. Twie vleegmasjienes vlege in de Twin Towers vaan het World Trade Center in New York City, eint in edere tore. Alle twie de tores valle binne twie oor inein. De piloot vaan het daarde vleegmasjien stort neer in het Pentagon in Arlington County, Virginia. Passageers en bemanning vaan het veerde vleegmasjien perbere de kóntrol vaan het vleegmesjien trök te kriege; het vleegmasjien stort neer in e veld bij Shanksville in Somerset County, Pennsylvania. Boete de 19 kapers weurt vasgesteld tot 2973 lui doed zien en 24 lui vermis tot op de daag vaan vendaog.
Reakties
Es gevolg vaan de aonsleeg is de euverheid vaan de Vereinegde State van Amerika 'nen oorlog tege 't terrorisme begós. Es ierste höbbe ze, same met 'n 'coalitie' vaan aander len, de Taliban-regering vaan Afghanistan aofgezat umtot dat 't land waor boe al-Qaeda zien trainingskampe zouw höbbe en boe Osama bin Laden zouw verblieve.
D'n oorlog in Irak is volges de euverheid van de V.S. ouch e gevolg vaan de aonsleeg vaan 11 september.
1787
Gebäörtenisse
thumb|260px|'t Pruusjes leger trèk Amsterdam bènne.
Owl City
Owl City (Limburgs: Uilestad) is 'n popduo oet Minnesota. De gróp is sinds 2007 actief, en besteit oet Adam Young en Breanne Duren. De meziek is Ingelstaoleg.
Hit
In 2009 scoorde ze in Europa 'n nómmer 1 hit in de Nederlandsen Top 40, naomelek: Fireflies.
Bourgogne-Franche-Comté
Bourgogne-Franche-Comté is d'r naam van ing regio i Frankriek. De regio besjteet seër 1 januari 2016, toen de vuurmalige regio's Bourgondië en Franche-Comté woeëde samegeveug. D'r naam is op 28 september 2016 vasgesjteld durch  d'r Road va Sjtate.