cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stumloeazen dentale fricatief
Limbörgs
In 't Limbörgs kump de stumloeazen dentale fricatief gewuuenlik neet veur. Waal höbbe sómmige luuj 'ne slis, wobie me de stumloeazen alveolaire sibilant zoea oetsprèk. Ouch kump t'r bie sómmige spraekers waal 'ns veur bie Ingelse lieënwäörd; al wuuertj t'r dore meiste vervange dore stumloeazen alveolaire plosief.
Anneke Ubaghs-Cobbenhagen
Anneke Ubaghs-Cobbenhagen (1903 - 1975) waor ein diechteres en sjriefster oet Valkeberg. Zie publiceerde gediechte in 't Valkebergs en eine roman, De Heuvelhoeve, in 't Nederlands. Ubaghs-Cobbenhagen publiceerde in versjillende tiedsjriefte, wie Veldeke, Het land van Valkenburg en Geulrand. Ouch woorte gediechte van häör opgenómme in de Valkebergse bloomlezing Rierank. Häöre diechbundel Noe wol iech dat iech sjild're koes versjeen in 1972.
In 1967 waor zie ein van de initiatiefnummersj veur de opriechting van de Veldeke-krink Valkeberg. Van deze krink waor zie jaorelank secretaris.
In 1977, twiè jaor nao häöre doad, woort e portrèt van häör en van häöre levesgezel van de lètste jaore, Karel Dorren, in de Valkebergse Gemeintegrot ónthuld, gemaak door de grotteikenaer Albert Widdershoven.
sjtäölke
"dan kump de kou mèt wind en règesjtörme en biet ziech in de aerd en klauwt ziech vas meh wat liek ingebèd ónder 't louver haet van diet alles neet de minste las"
oet e Sjprenkse hoop, Noe wol iech dat iech sjildere koes 1972
Kesjteël Lemieësj
Kesjteël Lemieësj of kesjteël Gen Hoes is gelaege in 't gelieknamige dörp Lemieësj dat deil oetmaak van de Nederlands Limburgse gemeinte Vaols.
Besjrieving van 't kesjteël
't Kesjteël ómvat 'n heërehoes en 'n kesjteëlboerderie. Ze zint geboewd op de plaatsj wo de Hermansbaek in de Selzerbaek oetmóndj en de boerderie haet ouch 'n watermeule mèt de naam Kesjteëlmeule. 't awtste deil van 't hoes is 'n veerkantje waterbörch mèt 'ne traptaore, allebei oet de 15e eëuw en geboewd op de fundamente van 'ne veurganger oet de 12e eëuw, wovan de kelders en de tóngewelve zint euvergebleve. In 1640 woort 't kesjteël aan de zuudkantj oetgebreid mèt drie sjmaal vleugels óm 'n klein bènneplaatsj. De meis zudelike vleugel haet 'n aope arcade op Toscaanse zule. De L-vörmige neerhof sjtamt oet 1677 't gein bliek oet de aanwezige jaorankers. De paort mèt doorgank is oet 1683. 't Zudelike deil van den haof mèt de rónje hooktaore woorte, zoa-es door een wèndjvaan op de taoresjpits aangeduud, in 1774 aangeboewd. In deze vleugel is de watermeule ingerich. Oet dezelfde tied zint de toegangspaort in Lodewijk XVI-sjtiel en de baogbrök nao 't hoes.
Op 't terrein bevundj zich 'n taorevörmig monement, ouch in Lodewijk XVI-sjtiel en ter eëre van ein van de vreugere eigenaere, Freiherr van Pelser Berensberg, dae in 1891 euverleej. Wiejer is d'r 'n monementale fontein oet 1729.
Gesjiedenis en beweuners
't Kesjteël woort veur 't eësj vermèld in 1219 es 'n klein versjterkte waterbörch mèt gróndjheërlike rechte. 't Kesjteël zou al eërder in 't begin van de 11e eëuw höbbe besjtaon en geboewd zin door de Beierse graaf Katelo, 'ne aangetrouwde naef van de Duutsje keizer Hendrik III. Katelo sjónk 't kesjteël aan de Domheëre van Aoke. Later woort 't eigedom van Winandus van Limurs, dae zich de heër van Lemiers neumde. Hae boewde aan 't eindj van de 12e eëuw 'n nuuj börch die aevel later tiedes de groate Limburgse Successie-aorlog woort verinneweerd. De naozate van de heëre van Lemiers ware Gerardus en Wilhelm van Lemiers, zie boewde daona weer 'n nuuj kesjteël op dezelfde plek. In de loup van de 14e eëuw stórf de femilie Lemiers aan de mannelike kantj oet. 'n Dochter trouwde mèt 'ne zekere Van Ophem, zoadat 't kesjteël en de lanjerieje in zien hènj kaome.
'n Dochter oet dit huwelik, Gertrud Van Ophem, trouwde mèt Herman Van Eys, 'n lid van de beruchte femilie van 't naobie gelaege kesjteël van Eys, 't hujige Kesjteël Goedenraad. Dees Gertrud waas daegene die 't in verval geraakde Sint Catharinakapelke in Lemiers leet opknappe, dat van 'n loejklok leet veurzeen en 'n aantal wandjsjilderinge leet aanbrènge. De klok dreug allewiel nog ummer häöre naam. De heëre van Eys maakde 't óngertösje zoa bóntj, ónger angere mèt 't ónrechmatig heffe van tol op de doorgaonde hanjelswaeg in de nabieheid van Eys, dat de hertog van Brabant, ónger wae zien gezag zie vole, ingreep en hun kesjteël in Eys mèt de gróndj geliek maakde en de femilie verjoog. Herman van Eys zaot aevel, door zien huwelik mèt Gertud, veilig op Lemiers en bleef gesjpaard van de toorn van de hertog.
In 't begin van de 17e eëuw kaom 't kesjteël Lemiers in hènj George Von Stücker-Hochstetter, dae raadsman waas van de Aokese sjepebank. Hae leet 't kesjteël modernisere en oetbreije mè de drie vleugele aan de zuudkantj en mèt de kesjteëlhaof. Ouch leet hae 't Sint Catharianakappelke weer opnuuj opknappe.
De volgende eigenaer van 't kesjteël waas Johann Wilhelm Brewer Von Fürth telg oet 'n adelike femilie in Zuud-Limburg. Hae verwórf 't kesjteël door zien huwelik mèt Adelheid Von Stücker, de dochter en ènnigste kènj van George Von Stücker. Toen dees dochter kènjerloos sjtórf, erfde Von Fürth 't kesjteël en alle lanjerieje. Caspar Von Fürth, 'ne kleinzoon van Brewer Von Fürth, vestigde 'n beerbroewerie in de kesjteëlhaof. Dae zien ènnigste dochter trouwde mèt de adelike Duutsje baron Von Pelser Berensberg. Nao verloup van tied kaom 't kesjteël laeg te sjtaon toen 't echpaar urges angèsj ging wone.
't Heje
Nao de Tweide Waereldaorlog woort 't hoes, zoa-es völ anger Duutsj bezit in Nederland, geconfisqueerd en verkoch aan de kunshanjelaer jónkheër O.M. Hofland Fürst oet Amsterdam. Vervolges kaom 't in bezit van E.J.A.J. Jongen.
Taengewoordig zint d'r 'n aantal kantoare in 't kesjteël gevestigd. In 't heërehoes woont taengewoordig 'n femilie genaamp Alberts.
In 't nuujs - Midde-Oeste
2020
Sultan Qaboes van Oman sjtörf op 79-jäörige laeftied. Hae haet 't landj vieftig jaor geregeerd en weurt opgevolg door de 65-jäörigen Haitham.
D'n Iraanse ginneraal Qasem Soleimani kump op 62-jäörige laeftied óm in 'n actie van de Amerikaanse lochmach. Heer vaor in e konvooj bie 't vleegveld van Baghdad.
2019
Ridouan T., groete naom in d'n Amsterdamse 'mocromafia' en de miesgezochde krimmeneel vaan Nederland, weurt in Dubai gearresteerd.
Aboe Bakr al-Baghdadi, de veurman van terreurbewaeging IS, kump in Syrië óm bie 'n actie van Amerikaanse commando's.
In Israël zeen veur d'n twiede kier in e jaor parlemèntsverkezinge, naodet de ierste neet tot de vörming van 'n regering leide.
'nen Aanval mit drones op twie olie-insjtallaties in de Saoedische provincie Boegjah lègk e groet deil van de Saoedische olieproductie sjtil.
De zittende premier Benjamin Netanyahu wintj de verkezinge in Israël. Zien Likoedpartie krieg zjus get mie sjtumme es de Blauwwitte Partie van Benny Gantz.
De Syrische Democratische Tróppe melle de val van Baghoez, de lèste plaatsj die nog in han van IS waor. Hiemit is zelf oetgerope kalifaat van de terreurgróp definitief gevalle.
Kórtbie de Syrische sjtad Raqqa, 't veurmalige bolwirk van terreurorgenisasie IS, weurt e massagraaf mit 3.500 lichame gevónde.
Paus Franciscus bezeuk de Vereinigde Arabische Emirate. Hae is daomit d'n ierste paus oets dae nao 't Arabisch Sjiereilandj geit.
2018
't Vaarverbod veur vrouwluuj in Saoedi-Arabië weurt opgeluf.
Tóng
De tóng is 'n orgaan inne móndj det 'n wichtige rol speeltj bie 't spraeke, kawwen en slikke, de smaak en 't zuver maken en haje van 't gebeet.
De tóng besteit veurnamelik oet spiere. Dore extrinsieke spiere wuuertj de tóng verbónje mitte óngerkaak, 't tóngbein (veuraan inne kael) enne sjeielbasis; dees spiere kónne de posiesje vanne tóng inne móndj verangere. De spiere vanne tóng zelf, de intrinsieke spiere, zörge veure vormverangeringe. Gans biejein kan de tóng zoea behölpes ach versjillige spieren op en aaf waere bewaoge. Doordet de tóng ane veurkantj vrieligk, is 't 't bewaegelikste orgaan van 't lief.
In 't nuujs - Midde-Oeste
2018
Presidentj Donald Trump verplaatsj de Amerikaanse ambassaad in Israël van Tel Aviv nao Jeruzalem. Dees verplatsjing is henjig controversieel, ómdet Jeruzalem volgens 't internationaal rech neet gans bie Israël huurt. Bie proteste oppe grens tösje de Gazasjtrook en Israël kómme 58 Palestiene óm 't laeve, mier es 2.700 zien gewóndj geraak.
De westerse coalitie veurt 'n aantal bómbardeminte op Syrische regeringsdoele oet, es vergeljing veur de gifgaasaanval dae 't rezjiem ieder taege zien eige börgers deeg.
Bie gevechte tösse Palestiene en Israelische soldate oppe grens vanne Gazasjtrook zien zeker vief demonstrante gedoed, 365 luuj raakde gewóndj.
In Iran sjtort e vleegmesjien op waeg van Teheran nao Yasuj denaer. Alle 66 inzittende kómme óm.
Törkieë begint 'n offensief in de Naord-Syrische provincie Afrin, óm de separatistische Koerdische YPG te verdrieve.
2017
De Irakese premier Haider al-Abadi verklaort det d'n aorlog taege IS in zien landj is aafgelope. De terreurbewaeging zouw gein controle mier höbbe euver Irakees gróndjgebeed.
D'n Amerikaanse president Donald Trump erkèntj Jeruzalem es óngedeilde huidsjtad van Israel. Dit leide tot groete proteste inne Arabische waereld.
De veurmalige president van Jeme, Ali Abdullah Saleh, weurt vermaord door Houthi-rebelle.
Inne Egyptische kösplaats Arish weure bie 'n moskee bómme tot óntploffing gebrach. Op det moment waor 't vriedaagmiddaaggebed ane gang. Luuj, die de moskee kóste óntvlöchte, woorte naergesjote. D'n aansjlaag is opgeëis door Islamitische Sjtaot en waor gerich op soefi's.
Op de grens tösse Iran en Irak vèntj 'nen aerdsjöddel plaats mit 'n krach van 7,3 op de MM-sjaol. Daobie valle zaeker viefhónjerd doeje.
De Syrische Democratische Tróppe vereuvere de leste verzatshaerde in Raqqah. Hiemit höbbe ze IS zien (veurmaolige) huidsjtad gans ingenome.
't Iraaks laeger vereuvert Kirkoek op de Koerde, die 't ieder van IS hadde gepak.
De regering van Iraaks Koerdistan hilt e rifferendum euver ónaafhenkelikheid.
De sjtrategische Naord-Irakese sjtad Tel Afar weurt heraoverd op Islamitische Sjtaot.
In 't Israelische Haifa sjtörf holocausteuverlaevende Yisrael Kristal op 113-jäörige laeftied es aadste man oppe waereld.
De Irakese sjtad Mosoel weurt heraoverd op terreurorgenisasie Islamitische Sjtaot.
't Irakese laeger begintj aan 't lètste óngerdeil van 't offensief in de binnesjtad van Mosoel. De historische wiek is 't lètste bolwerk van IS.
In Teheran vènje twelf luuj d'n doed bie geliektiejige aansjlaeg taegen 't Iraans parlemènt en 't mausoleum veur Ruholla Chomeini. 'nen Drieden aansjlaag weurt veurkómme. IS eis de aansjlaeg op.
De Syrische oppositie begintj aan 'nen aanval op Raqqah, de hoofsjtad en eint van de lèste bolwerke van IS.
Diverse Arabische lenj verbreke hun benj mit Qatar ómdat dit landj terroristische gróppe zouw óngersjteune en benj zouw óngerhauwe mit Iran.
In 'n veursjtad van Aleppo weurt 'nen aansjlaag op e böskonvooj geplaeg. Volgens de sjtaotsmedia is dit 't werk van terroriste.
In Jeruzalem woort 'nen Britse sjtudent doedgesjtaoke. D'n daoder is 'ne Palestien mit psychische perbleme en woort opgepak.
Israël bómbardeert versjillende posities van terreurorgenesasie Hezbollah in Syrië. Anger bómbardemente weure op de hoofsjtad Damascus oetgeveurd.
In de Irakese sjtad Tikrit kómme 26 luuj óm bie 'ne zelfmaordaansjlaag.
't Syrische leger haet vólges de Russische minister van Defensie Segej Sjojgoe de sjtad Palmyra truukveraoverd op IS.
Bie 'nen bómaansjlaag op 'n Sjiitische wiek in de Irakese hoofsjtad Bagdad kómme 48 luuj óm 't laeve. De aansjlaag is ópgeëis door d'n Islamitische Sjtaot.
Op 't Egyptische sjiereilandj Sinaï kómme ach luuj óm bie 'ne zelfmaordaansjlaag.
Bie 'nen bómaansjlaag in Sadr City, 't noordoestelike deil van de Irakese hoofsjtad Bagdad, valle 32 doeje.
2016
Bie 'nen bómaansjlaag in Bagdad, Irak, valle 25 doeje en vieftig gewónje.
E Róssisch vleegmesjien op de vlöch van Sotsji nao Syrië veróngeluk en sjtort denaer in de Zjwarte Zie. Hiebie kómme 92 luuj óm 't laeve, wao-ónger 64 van 't waereldbereumde Aleksandrovkoar.
De Koerdisch-Arabische alliantie (YPG) begintj mit 'n offensief taege ar-Raqqah, de residentie van 't IS-kalifaat.
Shimon Peres, de gewaeze presidentj van Israel, sjtörf op 93-jäörige laeftied.
't Iraaks laeger pak de sjtad Falloedzjah, saer 2014 in henj van IS, trök.
In Syrië geit e besjtandj tösje de Syrische regering en de oppositie in. Islamitische Sjtaot is hie neet bie betrokke.
In Genève beginne daor de VN geleide besjpraekinge tösse 't Syrisch bewèndj en de oppositie.
Saoedi-Arabië executeert 47 veroerdeilde veur terrorisme. Veural de executie van de sjiitische geistelike Nimr al-Nimr wèk groete proteste op, ómdet ze volgens taegesjtanjers politiek gemotiveerd is.
2015
Koerdische militante (pesjmerga) pakke de sjtad Sindzjar trök op IS.
E Russisch passageersvleegmesjien sjtort denaer in de Egyptische Sinaïweuste. Alle 224 inzittende kómme óm. IS claimp 't mesjien te höbbe denaergehaold.
Rösland vilt Irak en Syrië binne in samewèrking mèt Iran en de Assad-regiering; zie vechte daorum ouch neet allein tege d'n Islamitische Staot, mer ouch tege rebelle.
Bie de jäörliksen hadzj in Mina bie Mekka brik paniek oet, wat in de minsjemassa zörg veur minstes 1.100 doeje.
Militante vaan Islamitische Staot (IS) verwoeste d'n iewenawwen tempel vaan Baal Shamin, dae op de Waereldirfgoodlies vaan UNESCO stoont, in de Syrische rewienestad Palmyra.
Nao maonjelang óngerhanjelinge sjlut Iran 'n akkaord mit de internationaal gemeinsjap. Dit akkaord mót de óntwikkeling van kernwaopes in 't landj ónmeugelik make; in ruil waere de economische sancties opgeluf.
Op 't sjtrand van Sousse in Tunesië, op e Frans febrik en in 'n sjiitische moskee in Koeweit waere óngevaer geliektiejig terroristische aansjlaeg geplaeg. D'n aansjlaag in Tunesië weurt de kómmenden daag opgeëis daor Islamitische Sjtaot.
Bie de parlemèntsverkezinge in Israël wènne de rechse partieje, in 't bezunder de Likoedpartiej van de zittende premier Benjamin Netanyahu.
Keuning Abdoellah bin Abdoelaziz as-Sa'oed van Saoedi-Arabië sjtörf op 90-jäörige laeftied. Hae weurt opgevolg daor zie haufbroor Salman bin Abdoelaziz as-Saoed.
2014
D'n Amerikaanse presidentj Barack Obama prizzenteert in 'n kemissie veur de Amerikaanse tv zien aanvalsplan taege IS. Hieveur zal hae ouch baove Syrisch gróndjgebeed bombardemènte oetveure.
Op Egyptisch initiatief sjlete Israël en Hamas e lankdoerig besjtandj, wat 'n èndj mót make aan de recènte kreeg in de Gazasjtroek.
Ónger zjwaoren drök trejt Noeri al-Maliki aaf as premier van Irak. De hujege börgeroorlog mit de extremistische Islamitische Sjtaot weurt deils zien autoritair hèlding verwete.
Sjtriejers van 't Islamitisch Fróntj van Irak en de Levantj (ISIS) pakke de Iraakse sjtad Mosoel. Einen daag later vilt ouch Tikrit.
D'n Israëlischen ex-militair en ex-politicus Ariel Sharon sjtörf op 85-jäörige laeftied. Hae laog al ach jaor in coma.
2013
Hassan Rohani weurt tot de nuje presidèntj van Iran gekaoze. Van alle door de geiselike toegelaote kandidate gelt hae as de mies progressieve.
2012
Presidentj Mahmoed Abbas van de Palestiense Autoriteit deit e succesvol verzeuk óm Palestina bie de Vereinigde Naties te doon erkinne as woernummerssjtaot.
Bie 'nen aanslaag in Damascus kómme de Syrische minister en óngerminister van defensie óm; dae lèste is president Assad ziene zjwaoger.
De Palestiense Autoriteit deit 't liek van Yasser Arafat oetgrave naodat aonwiezinge zien gevónge dat hae is vergiftig.
In San'a', de hoofsjtad van Jeme, weurt aan de veuraovendj van de nationale fiesdaag 'ne zelfmaordaansjlaag geplaeg. Hiebie valle zaeker 96 doeje en väöl gewónje.
In Iran weure parlemèntsverkezinge gehawwe. 't Liekent drop dat de ultraconservatieve van ayatollah Chamenei wènne ten kóste van de partiej van presidentj Mahmoed Ahmedinedjad. Ómdat de hervörmers zeen boetesjpael gezat, waere dees verkezinge in de westerse waereld as ónierlik gezeen.
2011
De president van Jeme, Ali Abdoellah Salih, is in ar-Rijaad um dao dan toch 't verdraag te óngerteikene womit hae aafsjtandj deit van de mach.
Sultan bin Abdoelaziez as-Sa'oed, kroenprins vaan Saoedi-Arabië en broor van keuning Abdoellah, sjtörf op 83-jäörige laeftied.
De Nobelpries in de vrei geit nao de Liberiaanse Ellen Johnson-Sirleaf (presidentin van dat landj) en Leymah Gbowee zoewie nao de Jemenitische Tawakkul Karman, óm hunne sjtried veur vrouwerechte.
De Syrische regering begèntj 'n offensief taege Hama, 'nen haerd van verzèt taege presidèntj Basjar al-Assad.
Nao massaal proteste ouch in Jeme kunjig presidentj Ali Saleh aan zich neet herkeesbaar te sjtille en de mach neet aan ziene zaon euver te drage.
Keuning Abdoellah II van Jordanië óntsjleit zien regering nao daag van sjtraotproteste.
2010
Bie Haifa in Israël brèk 'ne bósbrandj oet dae e paar daag zal dore en versjillende doeje zal eise.
Ónger ospicië van Barack Obama begènne Israël (in de persoen van premier Benjamin Netanjahu) en de Palestiene (i.c. presidint Mahmoed Abbas) saer jaore weer aan vreidesbesjpraekinge.
De lèste Amerikaanse militaire op gevechsmissie verlaote Irak.
De Israëlische marien euvervèlt e konvooi van zes sjeper mit hölpgeujer op waeg nao de Gazasjtroek. Daobie valle zeker 10 doeje.
2009
In Iran waere presidentsverkezinge gehawwe, die door de zittende president Mahmoed Ahmadinedjad waere gewonne. De oppositie ónger kandidaat Mir-Hoessein Moessavi besjöldig de machhöbbers van fraud.
Israël sjtaakt 't vure in d'r Gazesjtrook en trèkt zich truuk, noe wie 't polletiek machtsvacuüm in de VS aafgelope is.
Nao 'n waek van lochaanvalle trèk 't Israëlisch laeger de Gazasjtroek in óm 't regerend Hamas aaf te zètte.
Toewen óngerónjen achterklinker
Kènmirke
Kènmirke vannen toewen óngerónjen achterklinker zeen:
Limbörgs
In 't Limbörgs kump d'n toewen óngerónjen achterklinker neet veur.
Westside (Los Angeles)
Los Feliz is 'n distrik vaan Los Angeles, Californië. Aongezeen 't in 't weste vaan Los Angeles ligk weurt 't in de volksmoond ouch wel West-Los Angeles geneump. Westside steit bekint es 't distrik veur de rieke lui.
Wieke
Alle districte in Los Angeles höbbe wieke, zoe ouch Westside.
Trivia
[{Categorie:Districte in Los Angeles]]
Kemps
't Kemps of 't Gebrooks is 'ne variant van 't Remunjs det in de Remunjse wiek De Kemp gesproke wordt.
Gesjiedenis
Oorsprankelek is 't Kemps de taal van Gebrook, 'n veurmaoleg dirp ten zuide van Remunj. Din De Kemp gebuut worde, bleef 't Gebrooks grotedeils behawte. Endanks dit goof 't veul invlood oet 't Remunjs en is de taal 'n butje verbesterd.
Marija Gabriel
Mariya Ivanova Gabriel (20 mei 1979, Goce Delčev; Cyrillisch: Мария Иванова Габриел) is 'n Bölgaorse politica en lid vaan de partij GERB (Börgers veur Europese Oontwikkeling vaan Bölgarije). Dees partij is weer lid vaan de Europese Volkspartij (EVP) (zjus wie de Nederlandse CDA, de Vlaomse CD&V, de Duitse CDU en de Waolse CDH).
Gabriel waor verkoze tot Europarlemintariër in 2009. In 't Europees Parlemint haolde zie 'n zetel veur de Europese Volkspartij es GERB-lid. Op 19 jannewarie 2012 woort zie verkoze tot Eurocommissaris veur de EVP in de rechte vaan vrouwlui en genders. Op 19 oktober dat jaor woort zie viceprizzedent vaan de vrouwlui-aofdeiling vaan EVP. In juni 2013 woort zie verkoze tot Europarlemintariër vaan 't jaor in de categorie “Gender Equality”. Nao de recommendatie vaan Catherine Ashton, viceprizzedent vaan de Europese Kemissie in deen tied, woort Mariya Gabriel genommeneerd in november 2011 es Chef vaan de observatiemissie vaan de prizzedentiële verkiezinge vaan Congo. Zie is allewijl de Bölgaorse eurocommissaris in de Europese Kemissie, en nom dit euver vaan Kristalina Georgieva naotot zie op 10 mei 2017 woort genomineerd door Bölgaorse premier Bojko Borisov. Zie maak dei loet vaan de Juncker Kemissie, oonder leiing vaan de Luxembörger Jean-Claude Juncker. Ze is eurocommissaris vaan Digitaole Ikkenemie en Sameleving. Ze naom dit euver vaan d’n Es Andrus Ansip.
Experimint vaan Griffith
thumb|250px|right|Experimint vaan Griffith boedoor 't 'transformatie principe' oontdèk woort in de [[pneumokok bacterie.]]
Gingelom
Gingelom es 'n dörp en gemente in Belgisj Limburg. De gemente hei mier dan 7.500 inwoeners.
Experimint vaan Griffith
Griffith gebruukde twie stamme vaan Pneumokokke, 'n type III-S (smooth, glad) en 'n type II-R (rough, groof) stam, en infecteerde dao muis mèt. De III-S stam umhult ziechzelf mèt 'n polysacharide capsule wat 'm besjermp tege 't immuunsysteem van de gashier, resulterend in de doed vaan de gashier, dewijl de II-R stam gein besjermende capsule heet en verslage weurt door 't immuunsysteem vaan de gashier.
Gingelom
Gingelom es de geborteplék van den ieste Regent van Belgije, baron Surlet de Chokier.
Experimint vaan Griffith
In 't experimint woorte bacterië vaan de III-S stam doed gemaak via hitte, en de reste devaan woorte touwgeveug aon de II-R stam bacterië. Dewijl eder apaart de muis niks kós doen, waor de kombinatie wel in staot um de gashier doed te make. Griffith waor ouch in staot zoewel levende II-R stamme es levende III-S stamme vaan pneumokokke te isolere oet 't blood vaan de doej muis. Griffith concludeerde tot 't type II-R "getransformeerd" waor in de duujeleke III-S stam door 'n "transformatie principe" wat op ein of aander meneer deil woar vaan de doej III-S stam bacterie.
Allewijl wete v'r tot 't "transformatie principe" wat Griffith observeerde 't DNA vaan de III-S stam bacterie waor. Dewijl de bacterie doed waor gemaak, had 't DNA 't verhittingsproces euverleef en waor 't opgenome in de II-R stam bacterie. 't III-S stam DNA bevat de gene die de besjermende polysacharide capsule vörmp. Oetgerös mèt dees gene waore de II-R stam bacterië noe besjermp tege 't immuunsysteem vaan de gashier en kóste de gashier doed make. De exacte aard vaan 't transformatie principe (DNA) is bevestig in de experiminte die door Avery, McLeod en McCarty en door Hershey en Chase zien gedoon.
Wervik
Wervik (Frans: Wervicq; Picardisch: Wervi) is 'n stad in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, in 't arrondissemint Ieper, aon de Leie en de grens mèt Fraankriek. De gemeinte is 43,61 km² groet en had op 1 januari 2010 18.134 inwoeners.
Deilgemeintes
Wervik heet twie deilgemeintes. Wervik zelf heet ouch nog e dörp binne zien grenze. De hoofgemeinte had op 31 december 2006 11.194 inwoeners.
Voeres
Ee Voere broekt me 'ne klaank dae in de algemene Veldekespelling neet vörzieë ès: Tùssje "däör" en "zeut" sjtèèt "Tèùve" - mae went 't mót : "Teuve", neet "Täöve", Tùssje "plaog" en "ploog",  "gròòf'" (grove) Tùssje "waeg" en "vleeg",  "gèèt'" (geit)
Bieste
300px|thumb|'n Variëteit aon diverse bieste. Me zuut: [[Roej stekelstaar (Protoreaster linckii); Spoons (soort oonbekind); Dwerginkvès (Sepiola atlantica); Oerkwal (Aurelia aurita); Groete pantermot (Hypercompe scribonia); Ambergele ziedoezendpoet (Alitta succinea); Doupvoontsjelp (Tridacna squamosa); Tieger (Panthera tigris); Polycarpa aurata; Beerdierke (Echincsus sp.; soort oonbekind); Mosdierke (soort oonbekind); Tiegermureen (Enchelycore anatina); Grieze zwumkrab (Liocarcinus vernalis); Corynosoma wegeneri; Blauwe merkof (Cyanocitta cristata); Springspin (soort oonbekind); Pseudoceros dimidiatus; Hoofiezerwörm (soort oonbekind).]] De bieste (ouch wel d(i)ere; wetensjappelek Latien Animalia) zien de lede vaan 't diereriek, eint vaan de rieke boe-in de modern biologie organismes indeilt. Ze vörme de bès gedocumenteerde hoofgróp vaan organismes. 't Aontal bekinde levende biestesoorte ligk wied euver 't mieljoen; mie es de hèlf daovaan zien insekte. Versjèllende soorte, mesjiens mieljoene, wachte nog op besjrieving. Daomèt euvertrèffe de bieste, veur zoewied bekind, alle rieke sterk in diversiteit.
Fossiel bieste kint me vaanaof 't Ediacarium; dinkelek zien ze awwer. De groete diversiteit aon bieste kaom pas vaanaof 't Cambrium tot uting (in de zoegeneumde Cambrische explosie); de mieste stamme zien in dit tiedperk oontstande. Vaanaof 't Siluur begóste de bieste 't land te kolonisere.
Kinmerke
Bieste zien eukaryote organisme die zuurstof inaoseme en koledioxied oetaoseme, en hun celle höbbe neve 'ne celkern nog e celmembraan meh gein celwand en gein bladgreunkorrele (in tegestèlling tot plante).
De bieste zien relatief ing verwant aon de käöme zoewie aon inkel aander kleinder rieke wie de amoebes. Soms weure die ouch wel tot de bieste gerekend, meh dat gebäörde veural vreuger, umtot amoebes zelfs wijer vaan de bieste aofstoon es käöme, en me dus evolutionair gezeen daan ouch die tot de bieste zouw mote rekene.
E dier kin ziechzelf bewege of weurt 't door zien umgeving vaan de ein nao de aander plaots bewoge (zij 't sommege allein in bepaolde stadia, zoetot ze e groet deil vaan hun leve toch op plante liekene); zoe kin e dier väöl gemekeleker aon veujing koume es 'n plant of 'n käöm, en aon predatore oontsnappe. Bieste zien naomelek heterotroof: ze hole de koolstof boe ze oet zien opgebouwd neet oet de loch meh door vaan aander bronne te ete (normaal gezeen levende wezes). Dit ete vertere ze miestal in 'n liechaamshaolte. E wijer kinmerk vaan de mieste bieste is tot 't embryo ziech in 'n vreug fase vaan e massief klumpke tot e hool belke vörmp (blastula).
Indeiling
't Diereriek weurt (wel) zoe ingedeild:
RIEK DIERE
Dees indeiling is neet oonumstrejje; väöl details zien bij liegoontwikkelde bieste neet gemekelek te bestudere, ouch al umtot ze koelek fossiele vörme. Recint genetisch oonderzeuk heet mie leech op de zaak geworpe. Zoe blieke versjèllende vaan de bove opgeneumde taxa neet monofyletisch meh parafyletisch.
Ginkgo
thumb|right|Ginkgo biloba [[Doornik (Belsj).|250px]] thumb|250px|Vruchte
Bieste
Indeiling
Gans oonzeker is de positie vaan de Orthonectida en de Rhombozoa, die heibove es ierste twie stamme vaan de Bilateria zien ingedeild. Dees bieste weure same Mesozoa geneump, 'n (neet-cladistische) gróp vaan parasitair wörmechtege bieskes. Dit zien hendeg sumpel bieste, woersjijnelek 'gedegenereerde' Metazoa, meh hun aofstamming is oonbekind. Vreuger woorte ze es evolutionaire tössestap nao de Metazoa gezeen; die zienswijs is noe evels neet mie actueel.
Ginkgo
'ne Ginkgo biloba is 'ne boom dae ooch al in 't Perm vörkieëm en is noe 'n levend fossiel. D'r boom is aower es de dinosaurusse. Op 't domein van 't wiengood va kesjtieël Genoels-Eldere sjtèèt 'n aod exemplaar va zieëker 20 meter hoeëg. In 't park va Mestreech sjtèèt bie d'r Zjwitserse sjtèè ooch 'n owwe Ginkgo biloba. Óp 23 juni 2015 is d'r Ginkgo bilabo bie de baerekoel in dit park gesjplaeëte en d'r daag d'r óp geroojd. D'r moderboom van d'r örsjte sjtèèt in de tuin van de verpleegkliniek Clevarie an de Polvertorenstraat en is in d'r Fraanse tied, dus roond 1800, dör e lid van d'r Conseil de l'arondissement de Maestricht, G.J. Colpin, mètgebrach oet Japan. Entmateriaal daovan is över de gaanse waelt versjprèjd.
D'r boom
D'r ginkgo kènt vrowwelèke wie manneleke exemplare. Waeltwied zeunt d'r mieë manneleke Ginkgobeum. Dit keumt ömdat d'r miensj selectief manneleke beum aa-plaant: de (vrowweleke) vruchte versjprèjje namelek 'ne oonaangename geur. 't Versjil tössje de twieë gesjlachte is allèng te zieë es d'r boom in bleuj sjtèèt. D'r boom greujt oonregelmaotèg en kegelvörmig, en wert circa 40 meter hoeëg. In Nederland en Belsj werre kweekvorme gebruukd oeë-dör d'r boom dèk neet zoe hoeëg wert.
De vruch
De 'vruchte' van d'r ginkgo zeunt botanisch bezieë de zaode. Dördat de zaodhoed vleesjèg is, lieke 't vruchte. De zaode zeunt abrikoosvormig mèt 'ne zilvere gloed (vandao d'r naam Ginkgo: gin = zilver; kyo = abrikoos). Es de zaode in 't naojaor op d'r groond valle, begint de vleesjège zaodhoed te rotte oeëdör d'r butaanzoer vriekeumt, wat ruukt wie ranzige botter. D'r inhoud van de zaode wert in China en Japan besjoewd es delicatesse, oeë-aan tal va heilzame wèrkinge werre toegesjraeve. De sjors van d'r ginkgo is relatief good besjtaand taege vuur. Ooch haat d'r boom 'ne natuurlèke weersjtaand taege kraenkdes, lochvervuiling, en radioactief straoling.
Classificatie
thumb|250px|Ginkgoblaar D'r ginkgo zit qua uterlek tössje 'ne naoldboom en 'n loofboom in; 't is gèng van de twieë. D'r ginkgo sjtamt oet 'ne tied wie de naolde van de naoldbeum zich nog neet opgerold howwe. De plant behuurt namelèk tot 'n aparte orde van naaktzadige, die tiedens 't mesozoïcum (248 tot 65 mln. jaor gelaeje) va groeëte betekenis waor, mae noe op één saoërt nao is uitgesjtorve.
D'r gesjlachtsnaam van 't ènnige övergeblaeve saoërt, Ginkgo biloba , keumt van 't Chinese Ginkyo, wat betekent zilvere abrikoos. 't Waoërd biloba betekent twieë lobbe en verwiest nao de vorm van de blajjer.
Versjpreiding
Tiedens 't Tertiair koom d'r ginkgo över vriewal 't gaanse noordelèke haofroond vör. Tiedens os jaortèlling waor d'r boom an 't oetsjterve. Waarschienlek is d'r boom roond 800 same mèt 't boeddhisme oet China nao Japan övverkaome. Dao waoërd d'r boom bie taempels gekweekt, wat d'r bijnaam taempelboom oplieëverde. thumb|250px|[[Fossiele aafdruk va blaar van d`r Ginkgo biloba]]
In 1730 is d'r ginkgo nao Europa gebrach en in 1784 nao Amerika. D'r Ginkgoboom keumt in 't weeld allèng nog vör in 't berglaandsjap van de provincie Chekiang (in 't ooste van China). D'r warsjienlek aodste en diekste Europese boom sjtèèt in 't Vlamsj-Brabantse Geetbets, dae roond 1730 geplaant zow zieë. In Utrech sjtèèt ooch 'ne gingko dae in 1730 geplaant zow zieë, mae waarsjienlèker is dat dizze roond 1760 is geplaant, ömdat in 1787 wert vermeld dat d'r boom op dat momaent 4 m hoeëg waor. D'r is ooch 'ne gingko in 't Oost-Vlamsje Aalst en ooch in Harderwijk sjtèèt 'ne ginkgo. 't Verhaol gèèt dat d'r belangrieke Zjweedse plantkundige Linnaeus d'r boom in Harderwijk haat geplaant roond 1735. Linnaeus is d'r groondlègger van de moderne classificatie va plaante en dere. E haolde in 1735 z'ne academische graad an de Universitèèt va Harderwijk. D'r boom makde oonderdèèl oet van d'r universitèètstuin en waoërd gebroekd öm oonderzeuk te doeë nao de genaeskundige wèrking d'r van. In d'r Kruidtuin va Leuve sjtèèt ooch 'ne Ginkgo.
Ginkgolides
thumb|[[Sjemie|Sjemiesje sjtructuur van ginkgolides]] In d'r Ginkgo kaome ginkgolides vör. Dit zeunt biologisch actief terpenoïde lactone. 't Is 'n diterpenoïde dat 'n skelet haat van 20-koolstofatome en gesynthetiseerd wert oet geranylgeranyl pyrofosfaat.
Genaeskundige krach
Al doezende jaore werre in China de zaode van d'r ginkgo gebroekd bie probleme bie 't aome, blaos- en neerprobleme, probleme mèt 't vertaere, gehuurverlees en ander kwaole. De blajjer werre gebroekd öm de bloodciculaasje te verbaeëtere, geheugeverlees, hoedkraenkdes en angste.
Rendeux
thumb|Locatie va Rendeux in Luxemburg. Rendeux is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Marche-en-Famenne. Op 'n oppervlakde va 68,83 km² wonne 2.523 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 37 minse per km².
Ginkgo
Etalage-bèèn
In 1992 publiceerde J. Kleijnen en P. Knipschild in The Lancet över dis plaant. Ze analyseerde 55 onderzeuke nao 't effect van Ginkgo biloba bie Etalagebeen en zogenoemde 'cerebrale insufficiëntie', 'n syndroom dat geassocieerd wert mèt beginnende dementie. In 54 van dis trials wert 'n positief effect van 't middel gezieë, mae de mètste oonderzeuke vertuuëne ernstige methodologische tekortkaominge. Sjlechts tien onderzeuke krege 't predicaat 'good'. In Nederland wert ginkgo op recept vörgesjraeve vör etalagebeen.
Rendeux
Aander kerne
left|thumb|'t Kesjtieël va Rendeux. Beffe, Hodister en Marcourt.
Ginkgo
Mestreechs oonderzeuk
't Dagblad Het Parool van 18 maart 1999 meldde dat in de volgende waeëk d'r Mestreechse epidemioloog M. van Dongen zow promovere op 'n oonderzeuk nao de wèrking van Ginkgo biloba. Z'n conclusie: d'r is gèèn bewies dat de zogenaamde 'geheugepil' wèrkzaam is. Aander oonderzeuke kalle dit wer taege. Vöral in de homeopathie geleuft me in de rol van dit kroed in de behandeling en preventie van laeftiedsgeboonde klachte. D'r Ginkgoboom wert da gebroekd taege probleme mèt d'r bloodsömloop.
Aander toepassinge
't Blad van d'r ginkgo wert ooch gebroekd in cosmetica (hoedproducte, shampoo), es insecticide en es mès.
Symboliek
In 't Verre Oosten is d'r ginkgo 'n vörwaerp va verieëring ömdat 't 'n vormgaeving van 't Yin en Yang zow zieë. In Japan wert d'r boom es 'ne god verieërd. D'r ginkgo sjtèèt symbool vör oonverenderlèkhèèd, haoëp, leefde, toverkrach, tiedlooshèèd en 'n laank laeve.
D'r Ginkgo in de literatuur
Väöl kunstenaers zeunt geïnspireerd dör d'r Ginkgoboom. 't Waor d'r lievelingsboom van Goethe. E Haat d'r eenkele hoonderde opgekweekd en geplaand. Ooch sjreef e d'r in 1815 op 66 jaorige laeftied 'n sonnet över. In 1819 versjeen 't in sein Verzameling West-östlicher Diwan. 't Gedich is an Goethes later leefde, Marianne von Willemer, gewèjd en sjtèlt 't Ginkgoblad op groond van z'n vörm vör es zinnebeeld van de vreundsjap.
D'r breef mèt 't gedich, oeë Goethe twieë ginkgoblajjer bie deeg, is huuj te zieë in 't Goethe-Museum in Düsseldorf.
Gènkers
't Gènker is 'n Centroal-Limbèrgs dialek van Genk. Allewoal et nog besteet, wiert et nog krie gesproeëke: dè jing kallen geen Genker mier, da's al laank gewète, moa zelfs de auwe mense kallen et viel minder.
't Genker kenmerkt zich dier z'n kerakteristieke toeënhoeëgte; wei alle Centroal-Limburgse dialekte is 't Genker dus een toeëntoal. Wiejer kènmirk 't Genkers zich door óntrunjing.
Rotestek
'ne Rotestek, wortelstek of rizoom (rhizoma) is 'nen óngergrundjse, meistes horizontaal-loupendje, waal of neet opgezwólle stengel. 't Ènj vanne rotestek buug döks weer ómhoeag op en vörmp zoea 'n nuuj plantj.
Döks is 't lestig te zeen of 't zich 'ne rotestek of 'ne root betruf. Reut höbben aevel noeatj knuip of blajer. Rotestekker höbben ummer knuip mit of sónger blajer. Es gein blajer d'raan zitte, zeen de blaadlienteikes nag waal zichbaar. Op edere knoup vanne rotestek kan 'n nuuj plantj waere gevörmp. Bie 't in stökker braeke kónne zoea väöl nuuj plantjen óntstaon. Saorte mit rotestekker wie pert (Elytrigia repens), brandjnetel en wilje gaer of wildjmaere (Aegopodium podagraria) waere sómwiel betrach es hieël lestig eweg te kriegen ónkroed.
Hoeske
'n Hoeske of hoesje is e dón doorzichtig of óndoorzichtig ómhulsel veur perdukte. Hoeze waere gebroek t'r besjurming, decoratie en veur dudelik te make waat de inhaad vanne hoes is. Bekèndj zeen de platehoes enne cd-hoes. Dees kónne weer verdeildj waeren in albumhoeze en singelhoeze.
Nijke
't Nijke (Nederlandjs: Nijken) is e klein gehuch bie Rogkel inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk t'n naorde van Rogkel. In 't naorde wuuertj 't Nijke begrens door Asbrook en Sjaopsbrögk (Hei), in 't oeaste door De Sjans, in 't zuje door Sjtrubbe en Hook en in 't wèste door e stök bós richting Hei.
't Nijke ligk t'n wèste vanne Rogkelsebaek en besleitj slechs ein straot.
't Poermenneke
't Poermenneke is e bronze bèld op et mèrtplein in Nerpelt. Zoewals gewuunlek droait alles in Nerpelt rond de Dommel, dus oech dees. Het stelt e menneke vuur dè oant visse is in de Dommel mej een pareplu en wurmkes. Et bèld is èvenals et meisgebroekte oanknopingspunt om es af te spreike mé wè vriende. Et schoeëne bèld is een creoatie van de kunstenoar Lou Boonmans. Het stut er al sins 1990.
Get Out
Get Out is 'ne film oet 2017.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan horror, mystery (mysterie), thriller.
De film woort geregisseerd door Jordan Peele en heet 'nen doer vaan 104 menute.
Tenneville
thumb|Locatie va Tenneville in Luxemburg. Tenneville is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Marche-en-Famenne. Op 'n oppervlakde va 91,81 km² wonne 2.770 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 30 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|'ne Sjtèèwaeg in de gemèngde Tenneville. Champlon en Erneuville.
Chordabieste
Chordabieste (Chordata Haeckel 1874) ) zien 'ne stam dee alle bieste behèlt mèt 'n chorda dorsalis; dat is rögkegraot, of bij oetbreiing wervelkolom. De mieste soorte hure bij de Gewervelde bieste. De Chordabieste zien in 't vreug Cambrium oontstande. Dees oer-Chordata vörmde d'n ierste stap op weeg nao de groete en hoeg oontwikkelde Gewervelde bieste, die sinds hoonderde mieljoene jaore versjèllende ecosysteme dominere. Ze bestoon oet drei oonderstamme:
Toewe gerónje centrale klinker
d'n Toewe gerónje centrale klinker of gerónje geslaote middeklinker is 'ne klinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
Kènmirke
Kènmirke vannen toewe gerónje centrale klinker zeen:
Limbörgs
In 't Limbörgs kump d'n toewe gerónje centrale klinker veur inne meiste dialekte. In väöl dialekte haet deze klinker 'n, lichtelik, palataliserendje wirking en kan d'r baeter waeren ómsjreven es lichtelik geróndj inplaats gans [ʉ̜].
Bieje stoeattoean wuuertj de vernejjing op 't lits in Midde-Limbörgse dialekte zoea toe det me de klank den zów kónnen analyseren es 'n opeinvolging van 'ne klinker en 'nen approximant, wie [ʉ̀ẅ].
d'n Toewe gerónje centrale klinker wusjeltj döks aaf mitte gelabialiseerdje pospalatalen approximant:, wie in duet:. Anen ènj van wäörd die ènjigen op 'n uu-klank kan d'r wiejer, wen 't waord wuuertj benaodrök, zelfs waere naogegange door 'ne stumloeaze palatale fricatief: Gaef mich noe 't menu!.
In 't Mestreechs haet de lang versie mit stoeattoean van deze klinker 'n diftongeringspercès mitgemaak nao [œy̆], wodoor wäörd wie sjuve en  't vruus zeen versjaove nao sjuive en  't vruis. Dit fenomeen neump me owwel de Mestreechse braeking.
De klank wuuertj in sómmige dialekte mieë nao veur oetgespraoke, dus mieë richting 'nen toewe gerónje veurklinker.
Edmund Hillary
Edmund Hillary (20 juli 1919, Auckland - 11 jannewarie 2008, Auckland) waas 'ne Nuuj-Zeelandjse bergbeklummer dae op 29 mei 1953 same mit de Nepalese Sherpa Tenzing Norgay d'n eerste waas dae d'n toep van de Mount Everest haet bereik.
Nao zien aktieve klumkarriaer vèstigde Hillary zienen aandach op de miljeuaspèkte róndjóm de klumsjport en de probleme van de Nepalese bevölking.
Wilshire (Los Angeles)
Wilshire is e distrik vaan Los Angeles, Californië. 't Distrik is erg populair oonder de studente, aongezeen me 't sjiek vind um dao oet te goon.
Wieke
Alle districte in Los Angeles höbbe wieke, zoe ouch Wilshire.
Umm Kulthum
Umm Kulthum (Arabisch: أم كلثوم, in 't Frans ouch bekandj es Oum Kalsoum) (Tamayya z-Zahira, Dakhliyya, 4 mei 1904 (??) - Caïro, 3 fibberwarie 1975) was 'n Egyptische zengerin en muzikantje.
Umm Kulthum is de beroempste en meis-geleefdje zengerin oeten Arabische waereld. Kulthum trooj op in 't ganse Midden-Oaste, in Frankriek en inne Vereinigdje State. Zelfs fièrtig jaor nao ziene sterfdaag verkoupe zien albums nag ummer baeter es die van waem denouch inne Arabische spraok. Umm Kulthum zien zangstiel en veural zien vól en depe stum waere door väöl luuj geïmiteerdj.
Umm Kulthum geldj es eine vanne wichtigste reprizzentantje vannen Arabische meziek innen twintjigsten ièw.
Eureka County
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 10.826 km² boevaan 10.815 km² land is en 11 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Eureka County 1.651.
Kroatische Ónaafhankeligsheedskrieëg
Aalup en verlup va d'r krieëg
Aa 't engd va de joare tachentig en begin joare neëgentig va d'n twintigsten ieëw woare i de mieëste deelsjtoate va d'r toenmoalige Socialistische Rippebliek Joegoslavië nasjonaal partieë aa de mach gekuëme. De toenmoalig Servische lieëder Slobodan Milošević (toendertied president va Joegoslavië), wilde vaweëge ikkenomische belange de riekere deelsjtoate behawwe, woeë Kroatië toe behuërde.
Ing gruëte mieëderheid va de etnische Kroate sjtimde vuur de ónaafhankeligheed va Kroatië. Etnische Serve deë zich vuurnamelig bedrieëgd veulden durch de opkóms va nasjonalistisch Kroatische winse, sjtichden i 't oeëste va 't hudige Kroatië en teëge de grénsj mit Bosnië de ónaafhankelige Servische Krajina-Rippebliek. In dees gebeed wónden en wóne huutsjedaag nog sjteets vuurnamelig etnische Serve. 't Gebeed hat teëves e egene leger.
Lós va de kózetrasiekampe woeëde dös óch etnische zuveringe gepleëg. De gruëtste moardpartieëe vónge i de ómgeëving va Vukovar plaatsj, woeë ónger bei e krankehoes. Mieërdere zuveringe vónge vervólgens plaatsj i d'r Kroatische sjtreek Slavonië.
I jannewarie 1992 zint d'r planne gemaak vuur vrede en e engd va d'r krieëg. Óp 15 jannewarie 1992 hat de Europese Unie Kroatië officieël erkengd. D'r JNA ('t Joegoslavische leger) trök zich truuk oet Kroatië en d'r Krajina. De Vereenigde Naties begub i fibrewarrie '92 inne vredemaach, d'r UNPROFOR. De Servische (paramilitaire) aawezigheed i Krajina blief, net wieë de zuveringe. 1992 blief militair gezieë e röstig joar. I 1993 begub de Kroatische teëgeavalle óp de Servische paramiliteëre (gruëte operasies as operatie Maslenica en Medak Pocket). I 1994 bezètte de Krajina-legers de autosjnelweëg va Zagreb noa Beograd i Servië. D'r sjtad Zagreb woar teëves agevalle durch Servische raketbesjieëting, wat lieëde tót zeëve doeëde. Belangriek sjtriedtoneel woar de sjtad Bihać i Bosnië (zieë: Sjlaach óm Bihać). Óch i Bosnië woar 't krieëg, en tusje de Kroatische en de Bosnische krèèg woar geen fundementeel versjil of geografisj aafsjtange.
I 't joar 1995 woeëde de Servische trópe truukgedrónge durch 't Kroatische leger. De Kroate pleëgde op hön beurt óch etnische zuveringe op Serve. Óngeveër 200.000 Serve woeëde verjaag, 85.000 Kroate (deë tót 1994 zint gezuverd durch de Serve) bevólkde de Krajina obbenütsj. Óch zint d'r moarde gepleëg durch de Kroatische trópe.
Verlieze
thumb|'n Krieëgsmonement i de ómgeëving va d'r sjtad Vukovar. I totaal lupe de sjattinge va de doeëde durch de krieëgshandelinge va 10.000 tót 20.000, woeë bei getalle va rónk de 20.000 't mieëst aannimelig zing. 't Gief óch doeëdetèllinge deë verieëre va óngeveër 19.500 doeëde tót maksimaal 24.277 doeëde totaal. 't Totaal aatal vlöchteling ligk rónk de 500.000; vöal vlöchtelinge, dèks de Kroatische, zint truukgekeëd. Aa de Servische kank zing va de óngeveër 300.000 vlöchtelinge 120.000 truukgekeëd. De Kroatische rigiering góf beinoa 2.000 vermiste aa. D'r zing óch vöal auw gebowwe verweusjt, wieë 't bereumde kesjtieël Eltz bei Vukovar.
Noa d'r krieëg
Ing internasjonaal réchbank i D'n Haag behankelt de zake deë gerejleteët zing tót etnische zuveringe en massamoarde durch zowè Servische en Kroatische milities. Aa de Servische kant krieëg de vuurmalige president vn d'r Krajina-Rippebliek Milan Martić 35 joar gevangnissjtraf vuur 't gruëtsjoalig orgenisere va etnische zuveringe en massamoarde óp Kroate. Aa de Kroatische kank kreëg ginneroal Ante Gotovina mit 24 joar de hoeëgste gevangnissjtraf vuur 't doeëde va zeëker 150 etnische Serve noa de Kroatische aavalle i d't zeumer va 1995.
Neuchteren derm
De neuchteren derm of 't jejunum (medisch: intestinum jejunum) is 't middelste deil van d'n dónnen derm.
De neuchteren derm dank ziene naam aan 't feit det wen emes doad is, dit deil van d'n derm laeg, en dus neuchter, is.
Dezen derm wuèrtj veuraafgegange door d'n twellefvingerigen derm of 't duodenum en geit euver in de krónkelderm, 't ileum.
In de neuchteren derm en de krónkelderm vindj 't grótste deil van de vertaering en de opnaam van voorbestandjsdeiler plaats. De passaasj van 't aetes door de neuchteren derm en de krónkelderm doertj ein à twiè oer. 't Zoer, vleujbaar-gemaakdje aetes vanoet de maag wuèrtj in d'n twellefvingerigen derm mit 't basisch natriumwaterstofcarbonaat oet de alvleiskleer ómgezatte in e neutraal tót lich-basisch (pH 7-9) vleujbaar mingsel. Inne neuchteren derm waere vervölges vriewaal aete voorstoffe aan de vleujstof ónttróch, mit behölp van enzyme in 't dermsaap.
Jarvis Island
Jarvis is 'nen Oceanischen atol in de zujelike Groten Oceaan en is 'n óngerdeil van Polynesië. Sjtaatkundig gezeen maak 't e deil oet van de Vereinigde Sjtate. De oppervlakde is 4,5 km² en 't hoogste puntj ligk op 7 maeter.
't Atol maak e deil oet van de Line-eilenj wotoe ouch de anger Amerikaanse territoria Kingmanrif en de Palmyra-atol beheure. De res van de Line-eilenj is 'n óngerdeil van 't zujeliker gelaege landj Kiribati.
Asbrook
Asbrook (Nederlandjs: Asbroek) is e gehuch bie Rogkel inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk t'n naorde van Rogkel, richting De Heibloom. In 't naorde wuuertj Asbrook begrens door Karreveld, in 't oeaste door Sjaopsbrögk (Hei), Sjans en 't Nijke, in 't zuje door Sjtrubbe en in 't wèste door Hei.
Asbrook ligk t'n zuje vanne Vissersjteert en t'n wèste vanne Rogkelsebaek. 't Bósgebied t'n zuje van Asbrook hoot vreuger de Asbrokerhei.
Moskou
right|thumb|Waope vaan Moskou Moskou (Rössisch: Москва́, spreek oet: Mask-VA) is de hoofstad vaan Rusland, en had in 2015 12,2 mieljoen inwoeners. De stad is daomèt de groetste stad vaan Europa. Ze ligk aon de Moskwa-revier (of 'Moskva'), boe de stad ouch häöre naom aon oontlient. M
oskou is bekind vaan 'n aontal Russisch-orthodoxe kèrke mèt gouwe koepele, de St.-Basiliuskathedraal, 't Kremlin en 't Roed Plein.