cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Belize (land)
Historie
thumb|El Castillo (' 't fort'), bijnaom vaan deze Mayatempel in Xunantunich. De Maya's kaome roond 1500 v.Chr. 't gebeed in; hun civilisatie bleujde tösse 250 en 800 n.Chr. Oonder de belaankriekste archeologische vindplaotse in Belize zien Lamanai, Nim Li Punit en Xunantunich. Me sjat tot Belize in de laatklassieken tied zoe'n 400.000 inwoeners had; mier zelfs es noe. De naom Belize, in ierste instantie de naom vaan de reveer, kin koume vaan 't Mayawoord belix 'pratsjeteg (water)', of vaan de Spaonse oetspraok vaan de naom (Peter) Wallace, 'ne vreuge Sjotse kolonis in 't land.
Europeaone kaome in de zestienden iew. De Spanjole perbeerde 't land te kolonisere, meh dat mislökde gooddeils door de tegestand vaan de Maya's. In 1638 waore Ingelse en Sjotse zieruivers de ierste Angelsaksische koloniste in 't land. Oersprunkelek gebruukde ze 't inkel es sjuulplaots veur aonvalle op Spaonse sjeper, meh ummer mie begóste ze ouch 't (binne)land te kolonisere. Ze kapde dao veural hout. In d'n achtienden iew stoonte de Spanjole aon de Britte de kolonisatie vaan Belize touw, in ruil veur 't stoppe mèt kape vaan sjeper. Nog in 1798 evels perbeerde Spaanje 't land in han te kriege; de Britse vloot versloog ze evels in wat bekind is koume te stoon es de Slaag bij St. George's Caye.
Belize waor ummer e losvas mèt de Britse staot verboonde gebeed gewees, boe de koloniste gooddeils d'n deens oetmaakde. In de negentienden iew veranderde dat laankzaamaon. In 1838 sjafde 't Brits Riek de slaovernij aof; de regering verlangde tot Belize dat ouch deeg. Daoboete waore de Spaonse len vaan Midde-Amerika in de jaore 1820 en 1830 oonaofhenkelek gewore, wat veur oondudelekheid zörgde. Guatemala lag beveurbeeld 'ne claim op gans 't gebeed, dee in de iewe denao ummer weer de kop zouw opsteke. In 1862 verklaorde de Britte 't land officieel tot de kroenkolonie Brits Honduras, die oonder Jamaica góng valle.
In de jaore daarteg sloog ouch in Brits Honduras de crisis touw: de wereldwij vraog nao bouwhout stortde in. De sociaol oonras die dao-oet veurtkaom waor 't begin vaan de oonaofhenkelekheidsbeweging. De kolonisator hajde ziech dao evels neet mèt. In 1964 kraog Belize zelfbesjikking. Sinds 1940 begós Guatemala zien aw claims weer door te duie. Dit maakde d'n euvergaank nao de oonaofhenkelekheid weer lesteger. Ouch raasde in 1961 orkaan Hattie euver 't land, mèt groete verweustinge in Belize City. 't Woort beslote tot dees stad neet de hoofstad vaan 'n oonaofhenkelek Belize kós weure. In plaots daovaan stiechde me 'n nui hoofstad, Belmopan. Vaanaof 1970 zaot de regering dao. In 1973 veranderde 't land zien naom in Belize, in 1981 woort 't land oonaofhenkelek. Umtot Guatemala 't land neet erkós, bleef e klei contingent Britse tróppe hei presint. Vaanaof 1991 erkós Guatemala zie naoberland en worote diplomatieke relaties opgezat; vaanaof 1999 heet 't ziene claim weer vernuid, deeskier evels veur mer e deil vaan 't land.
Bronne
Dit artikel is gooddeils gebaseerd op 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie; wijer zien ouch bittekes euvergenome vaan en:Geography of Belize, en:List of birds of Belize, en:List of endemic species of Belize, en:List of mammals of Belize, en:List of protected areas of Belize, en:History of Belize en en:Belizean-Guatemalan territorial dispute.
Assimilatiebeleid
Frieze en Fraanstalige Voerenaere
Vermits de Frieze erkaant zeunt in de kaders van 't baovegeneumd verdrag en de Franstalige Voerenaere neet, kan Vlaandere in Voere e assimilatiebeleid veure dat vör Hollendere in Friesland verbaoje is. De Nederlands Limburgse media deunt in hön berichtgaeving evvel esof in Voere gèng autochtoon Franstalige wónne en drage daomèt bie an d'r Vlamsje assimilatiepolletiek. Ze neume daobie de gemèngde 'n grensgemèngde en neet 'n taalgrensgemèngde of facilitetegemèngde wat óp 't Belsj d'r grondwetteleke sjtatus is. E kwart van de sjtèmgerechtigde bevolking haat de Nederlandse nationaliteit en vólgt de Hollendsje media.
Sjpreukske
'n Sjpreukske of sprookje ies 'n soort sage of volksverhaol woa-in bovenatuurleke dinger gebeure al of neet mèt 'ne moraal d'r in verwèrk. Figure wie sjpoak, touvenaer, heks, trol (mythologisch figuur), woarzègker, waerwouf, auvermenneke of kabouter, fee, elfje, reuze, keuning, keuningin of geis kómme dao in veur. Ouch allersei soorte dere, die in 't verhaol mienselike eigesjappe kriege zint typisch veur dit soort verhaole. Tegwoordig versjtoon v'r ónder sjpreukskes meistal verhaole veur kinger.
Volksgeluif
Volksgeluif ies 't geluive in persone, dere of ander soorte wezes die veurkómme in sjpreukskes, volksverhaole, legendes en sages.
Veurbeelde
Literair genre:
Beuk es In de ban van de Ring, De Kronieken van Narnia en Alice in Wonderland.
50PLUS
thumb|Logo van 50PLUS 50PLUS is 'n Nederlangkse politieke partei die zich vuural besjeftig mit de belange van ouwere. De partei woeëd in 2009 ópgerich ónger d'r naam Onafhankelijke Ouderen en Kinderen Unie (OOKU). Dees partei doog neet mit aa de Twieëde Kamerverkezinge van 2010 en i d'r herfs va dat joar woeëd d'r naam verangerd noa "50PLUS", zoeëwie de partei noe heësj. Bei de Twieëde Kamerverkezinge van 2012 holde de partei twieë zedele. Seër de provinciale sjtateverkezinge van 2015 is 50PLUS verteëgeweëdig in elf va de twelf provincies. I Limburg en Noord-Broabant is de partei mit respectievelig 3,9% en 3,3% va de sjtumme get mieër verteëgeweëdig es i g'n res va Nederlank.
Fractievuurzitter Ierste Kamer is Martin van Rooijen.
Sjtankpunte
50PLUS is ee va de partei die de AOW-leëftied óp 65 joare wil haote. Anger sjtankpunte betreffe 't behaod van 't pensioensjtelsel en e nui zörgsjtelsel in 2020, oeë-i maatwirking zal weëde aafgesjaf. Wier wil zie de oetkieringe va ouwere wirknummesj behaote en de sjtaatsjood trükbringe noa maximaal 60% van 't bbp.
De Kloes (Vuch)
De Kloes (Duutsj: Die Klus) is e gehuch inne gemèndje Vöch inne Kreis Hinsberg. 't Ligk tösse De Berg (bie De Varsj) en Nuujharen in en huuertj administratief gezeen bie Hare. 't Kan gezeen waeren es 't Duutsj deil van 't Nederlandjs gehuch De Berg; bei plaatse waeren aevel gesjeie door 'nen dieke bósj saer d'n Twieëdje Werreldkrieg. De volgendje twieë straote huuere bie De Kloes: Bergsjtraot (Bergstraße) en Kloezerwaeg (Kluserweg).
De Kloes haet 'nen eige kaffee: Zur Klus.
1411
1410 - 1411 - 1412
Zeswege
Zeswege is 'ne veëdel va Heële. D'r veëdel ligk tusje De Vrank, Huske en Musjemig (aa g'ne uëverkank va d'r Kloeasterwaeg) en Sjandele in. Ze besjteet vuurnamelig oet nüjboew. Vöal sjtroaten i g'ne veëdel zint vernumt gewoare noa geologisje tiedvakker.
Twiehieregheid vaan Mestreech
Mèt de Twiehieregheid weurt de Mestreechse periode vaan 1204 tot 1794 bedoeld.
't Adagium (spreuk) vaan 't stadsbestuur waor daan ouch: Eine hier is geine hier, twie hiere zien 'ne hier.
Wie de Nederlandse stadhawwer Frederik Hendrik in 1632 Mestreech op de Spanjole veroverde, troje de Staote-Generaol vaan de Rippubliek vaan de Zeve Vereinegde Nederlen in de rechte vaan d'n hertog vaan Braobant (de keuning vaan Sjpanje waor naomelek ouch hertog vaan Braobant).
De Twiehieregheid of 't condominium bleef dus bestoon, noe mèt de Staote-Generaol en de prins-bisjop vaan Luik, zoewie o.m. F.K. de Velbrück, es de twie hiere. Aon dees situatie kaom in 1794 'n ind, wie de Franse de stad veroverde en ze vervolges tot 1814 hoofdstad vaan 't departemint Nedermaos maakde.
De Twiehieregheid is trök te vinde in 'n aontal gebouwe in Mestreech, met naome 't gotisch Dinghoes (roond 1470) en 't Hollends classicistisch Stadhoes (Pieter Post, 1662) oppe Merret.
Pyrénées-Atlantiques
thumb|Ligking van 't departement Pyrénées-Atlantiques. 't Departement Pyrénées-Atlantiques is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 64. 't Is gelaengen in 't zuudwèstelik deil van 't landj, grenzendj aan Spanje enne departemente: Landes, Gers en Hautes-Pyrénées. De houfstad is Pau.
1926
1923 - 1924 - 1925 - 1926 - 1927 - 1928 - 1929 1926 (MCMXXVI) waor e gewoen jaor wat begós op vriedag op de Gregoriaanse kalender.
Herrljunga
Demografische óntwikkeling
7,70% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Penicillien
Penicillien is ein vanne wichtigste gruup aan antibiotica. 't Is de ieëste groep die is óntdèk door Alexander Fleming in 1928 en waas 't ieëste middel det wirkdje taenge stafylokinfecties en syfilis.
't Haet de sjemische formuul R-C9H11N2O4S.
Penicillien vèltj óngere bèta-lactamgroep vanne antibiotica en vèltj de celwandj aan van bacterieje, meh veural gram-positieve bacterieje. Penicillien wuuertj allewiel min gebroek es e gevolg vanne hoeage waerstandj taengen 't antibioticum. Waerstandj taenge penicillien in bacterieje is óntstange dore aafsjeijing van 'n enzym, bèta-lactamaas, dore bacterieje die den 't antibioticum aafbraeke.
Penicillien is groeatdeils vervange gewaore door ampicillien en amoxicillien.
1930
1927 - 1928 - 1929 - 1930 - 1931 - 1932 - 1933 1930 (MCMXXX) waor e gewoen jaor wat begós op goonsdag op de Gregoriaanse kalender.
Maan vaan 't Jaor
Mahatma Gandhi
Kamala Harris
thumb|Harris' officieel portret es viceprizzedent vaan de VS ([[5 miert 2021)]] Kamala Devi Harris (sprik oet: Kemmelaa Deevie Herris; 20 oktober 1964, Oakland te Californië) is 'n Amerikaans polletika en de 49e Viceprizzedent vaan de Vereinegde Staote vaan Amerika (VS). Zie is daomèt d'n ierste vrouweleke viceprizzedent vaan de VS en de hoegs-gepositioneerde vrouw in de Amerikaanse polletieke historie. Daoneve is zie ouch d'n ierste gekläörde viceprizzedent: zie heet etnische wortele in Afrika én in Azië.
Es senator stoond zie bekind um häör veurstendersjap veur gezoondheidszörghervörminge, 't fidderaol touwstoon vaan kemp veur recreatie, vergemekeleking vaan 't verkriege vaan börgersjap veur immigrante (de zoegenaomde DREAM Act), 't verbanne vaan versjèllende waopes en 'n progressieve hervörming vaan 't belestingsysteem.
Löcke
Löcke of Lökke (Duutsj: Löcken) is e gehuch inne gemèndje Vöch, in Kreis Hinsberg in Naordrien-Wèsfale. 't Ligk bie 't plaetske Sjoeandörp en huuertj administratief gezeen toet Brónsraoj.
De veurmaoligen taorewindjmeule (aerdhóllenjer) de Löckenermeule ligk t'n naorde vanne Maarstraot en woort in 1873 opgerich en is es rwien behaje. Toet 1923 woor d'r in bedrief es aoljemeule. Saer 2006/2007 is d'r ómgeboedj toet e woeanhoes.
Straote
De volgendje straote behuuere toet Löcke:
Kvæfjord
thumb|De ligking van Kvæfjord in de pervincie Troms. Kvæfjord is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Troms in Nórwaeg. De gemeinte had 3.067 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 522,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 5,9. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1911.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,1% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Lan Xang
Lan Xang (meining: landj van e miljoen elefantje) is de naam van 'n aod keuninkriek det op zie huègdjepuntj 't gebied van 't modern Laos, 't grótste deil van naordoas-Thailandj, naordelike deiler van Cambodja en grensgebiede worónger Điện Biên Phủ in Viëtnam besloog. 't Keuninkriek Lan Xang waas ièrs e vazal van 't Khmerriek ónger de naam Sawa. Op inscripties oet dit begintiedpirk referere de luuj aan zichzelf es Thai. De meiste Laotiane betrachte Lan Xang aevel es de ièrste vorm van de moderne staot Laos.
De naam Lan Xang woort veur 't ièrs gegaove in 1353.
Matty Niël
Matty Niël (1918-1989) waas 'ne Limburgse componist en pianist. Hae sjtudeerde piano en orgel aan de conservatoria van Luuk en Amsterdam. Van 1953 toet 1964 waas Niël docent aan de mezieksjole van Heële en Zittert; van 1964 toet 1978 waas 'r docent compositie aan 't conservatorium van Mestreech. Niël componeerde meziek väör oeteinloupende intrumenteel bezèttinge. In 1965 woort aan Niël de Cultuurprijs voor Limburg toegekindj.
1412
1411 - 1412 - 1413
Heihove
Heihove is e hieël kling gehuch va de sjtad Heële. 't Litt in 't midde van e lankboewgebeed, get t'n zude van g'n Broensemerhei. T'n zude litt Palemig en d'r Euregioweëg, t'n oeëste de gemingde Lankgraaf en t'n weste Robrook. Heihove besjteet inkel oet e paar vilder mit get höaf.
Vaksinaasje
Vaksinaasje is 't inbringe van liefvraem stoffe t'r genaezing of veurkómming van 'n infectie. Meistes geit dit via 'n injectie mit 'n naolj. Döks wuuertj e zoeageneump vaccin toegedeendj det besteit oet verzwaakdje gekrenkdjeverwèkkers. 't Lief reageertj hie-op door antistoffen aan te make en zoea wuuertj 't immuun, me sprèk den euver aktieve immunisatie. Wen 't lief drek antistoffe toegedeendj krieg, sprèk me euver passieve immunisatie.
Meistes krieg emes 'n vaksinaasje wen d'r geit reize nao e wied landj of wen d'r toet 'n risicogroep behuuertj t'n tieje van 'n oetbraak van 'n gekrenkdje wie de griep. Ouch jóng kinjer waere periodiek gevaccineerdj.
Nach van 't Limburgse Leed
In 't jaor 2000 haet eine groep Venlonaere zich sterk gemak veur ein jäörliks truukkómmend dialekfestival Nach van 't Limburgse Leed mèt as doel 't publiek op ein lieëgdrempelige meneer in kontak te bringe met streektaalmeziék en ‘t Limburgse dialek. De Nach haet as doel ein gooje baom te legge veur dialekmuzikante. Dit däör de meugelikheid te gaeve um op te traeje en daodaor de muzikant en teksschrièver te prikkele um vaerder te gaon met dialekwerk.
Vaerder reik de stichting same met de Stichting Veldeke Krink Venlo idder jaor twieë prièze oèt. De Priés veur ’t Limburgse Leed geit nao eine dialekzenger, zangeres of band dae verniejend is bezig gewaes met dialekmezièk. De priès wuurt sinds 2007 aangebaoje door de Stichting O.B. De Woers. De Oeuvre-Priès van ’t Limburgs Leed geit nao eine persoeën dae zich al jaore inzet veur de dialekmezièk. De Oeuvre-Priès woort meugelik gemak door de dialekvereiniging Stichting Veldeke Krink Venlo.
In 2007 deeje haos dertig horeca-ónderneminge mei. Op verschillende podia stond ein dwarsdoorsneej van de dialekmezièk dae in Limburg te huùre is. De ritmes varieerde van rap tot chanson en de dialekte van Wanssum wiès Mestreech. De programmering waas verspreid euver de ganse nach.
De Nach van 2007 telde ruum 35 bands en artieste verdeild euver 37 lokasies. Veur ut ièrs woort de Nach in Gelaen ein waek later as de Nach in Venlo gehalde. Op tieën lokasies in de Gelaense binnestad klonk Limburgse dialek muziek.
In 2016 is de Nach op zaoterdaag 17 september 2016 in Venlo.
Externe link
Thoèshônk Nach van 't Limburgse Leed
Volkswagen Scirocco
D'r Volkswage Scirocco is inge auto mit veul dezelfde techniek wie d'r Volkswagen Golf. D'r auto hat e sjportief oesziehe durch de liege daklijn, ontworpe is e durch d'r Giorgietto Giugiaro. D'r Scirocco hat tswei modelle jehat, d'r Scirocco 1, va 1974 bis 1981 en d'r Scirocco 2, va 1981 bis 1992. De opvolger van d'r Scirocco woar d'r Volkswagen Corrado. Ì 2008 is d'r nuujje Scirocco op de beurs va Geneve jepresenteert.
Hubble-ruimtetelescoop
thumb|right|200px|De Hubble ruimtetelescoop gezeen vaanoet de spaceshuttle Discovery tijdens missie [[STS-82]] De Hubble ruimtelescoop (officieel Hubble Space Telescope of HST) is 'ne ruimtetelescoop dee op 24 aprèl 1990 door de spaceshuttle Discovery tijdens missie STS-31 in 'n baon um de Eerd is gebrach. De telescoop is nao d'n Amerikaansen astronoom Edwin Hubble geneump. De telescoop weurt gebruuk veur optische woernumminge (ziechbaar leech). Daoneve weure woernumminge in kortbij-infraroed mèt behölp vaan 'ne infraroedcamera gedoon.
Fondse veur de constructie vaan de HST woorte vrijgemaak in 1970. De Hubble zou weure gelanceerd in 1983, mer door technische probleme, budgetprobleme en de ramp mèt de spaceshuttle Challenger woort dat oetgestèld. Oeteindelek is de Hubble gelanceerd in 1990. Kort nao 't ingebruuk numme bleek tot de hoofspiegel vaan de telescoop 'n serieus aofwieking had, oontstande door 'n fout bij de constructie devaan. Allewel de spiegel de mies nauwkeureg gemaakte spiegel oets waor, kós de Hubble gein sjerpe beelde producere.
In 1993 is door astronaute tijdes missie STS-61 'ne secundaire spiegel vervaange, dee 't beeld vaan de hoofspiegel corrigeerde. Dit verholp 't probleem vaan 't sjerpstèlle. 'n Aontal aander missies (STS-82, STS-103, STS-109), verholpe aander probleme (zoewie oetgevalle gyroscope) of vervónge instruminte door betere.
In jannewarie 2004 maakde president George W. Bush bekind tot gein oonderhaajd mie aon de Hubble zouw plaotsvinde umtot d'r geld nudeg waor veur aander missies, zoewie de nui maon-missies en de missies um lui op Mars te kriege. Aandere zègke tot oonderhaajdsmissies zien gesjrap umtot me 't neet mie veileg voont um mèt de spaceshuttle nao Hubble te vlege, in 't leech vaan de ramp mèt de spaceshuttle Columbia in 2003, boenao beslote waor tot de spaceshuttles allein nog mer nao 't Internationaol ruimtestation mochte vlege, boe de meugelekheid besteit veur de tegels vaan 't hittesjèld te controlere veurtot de vlöch nao hoes weurt ingezat.
In oktober 2006 maakde de Amerikane evels bekind toch nog 'n oonderhaajdsmissie in de twiede hèlf vaan 2008 oet te goon veure. Dees missie woort oetgestèld umtot vlak deveur 'n belaankriek oonderdeil vaan Hubble kepot góng. Um ouch dit oonderdeil te kinne vervaange waor extra tied nudeg. De oonderhaajdsmissie STS-125 begós op 11 mei 2009 mèt de lancering en eindegde op 19 mei 2009 door 't trökplaotse vaan Hubble in de ruimte door de spaceshuttle Atlantis (dewijl 'nen aandere spaceshuttle standby stoond op de Eerde veur 't geval 't probleme zouw geve mèt d'n Atlantis). In dees missie woorte ouch alle zès de nikkel-waterstof-batterije vervaange. Dees batterije zien nudeg um de instruminte vaan electriciteit te veurzien es de Hubble aon de nachkant vaan de Eerd verblijf en waore nog noets vervaange. Ze waore al 13 jaor euver hunne berekende levensdoer. De nui batterije mote deveur zörge tot de Hubble nog tot minstens 2014 kin blieve functionere. Tege dee tied moot de James Webb Ruimtetelescoop (JWST) gelanceerd zien dee de Hubble zouw mote goon vervaange, allewel de JWST allein mer infraroedwoernumminge kin doen.
Brécy-Brières
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Scirocco
Scirocco kènt zieë:
1413
1412 - 1413 - 1414
PvdD
thumb|Logo PvdD De PvdD is 'n linkse Nederlandse politieke partei, ópgerich óp d'r 28e oktober 2002. Hoofthema van de partei is de besjerming van bieëste en 't milieu. Doamit is Nederlank 't ieësjte lank, woeërin 'n partei mit dit thema verteëgewoadig is in 't parlement. Waal weëd zie 'n one-issuepartei genumt, weil de partei zich vuural rich óp höar hoofthema. In 't parteiprogram va PvdD van 22 jannewaar 2003 woeëde óch sjtankpunte gepresenteerd uëver thema's wie economie, kultoer, gezónkheed, verkieër en óngerrich. Ofsjoeën de partei zag dat zie neet links en neet rechs is, weëd zie waal dök tot 't linkerdeel van 't politieke sjpectrum gereëkend. Bei de Twieëde Kamerverkezinge in 2006 holde zie twieë zedele. In 2017 sjteeg dit aantal noa vief. Óch 't ledenaantal sjtiegt de letste joare en ligk in 2020 rónk de 18.000.
Fractievuurzitter is Esther Ouwehand.
Kreef (sjtarrebild)
thumb|300px|Kieërt va 't sjtarrebild kreef. De noam Kreef (Letien: Cancer, afk.: Cnc, astronomisch teëke: ♋) verwieës noa e sjtarrebild. 't Is te vingke i de noardelige himmelkópel i de klimmink 7u53m en 9u19m en tusje de declinaasj +7º en +33º en 't is opgenoame i 't dierereem, doa 't i de ecliptik 'n boag besjtrieëk va 90° bies 120° vuurbei 't vreugjoarspunt. 't Sjtarrebild is normaal neet opvallenk, meh i de maand mieërt is 't 't bes te zeë vanaaf 21:00 i d'r avend.
De ópboew en ligking va 't sjtarebild
I aafneëminke halderheed, besjteet kreef oet de nieëgsjte sjtarre:
De kreef kinmark zich durch 't typisch umgekeërde ypsilon-vörm (y). Heibei ligke de sjtarre Altharf en Acubens aa d'r óngerkank en de Asellus Borealis en Tegmine aa d'r boavekank, dewiel Asellus Australis de sjakel vörm mit de drei zietakke. I dit sjtarebild bevinke zich boavedeen nag de sjtarrehoper Praesepe (M44) en M67.
Ligking tusje anger sjtarebilder
Aagrénzende sjtarebilder (i wieëzerzin gerangjik):
Gesjichde
De kreef weëd 3000 v. Chr. i de Eëgyptische astrologie vuur 't ieësj vermild as e sjildkróddel. De kreef die v'r noe kanne, is gebaseërd op e Greeks mythologisch verhaal uëver e Hydrant, een watermónster die de mythische figuur Hercules zów besjtrieëde. Hera, de vrów va óppergod Zeus, hat gezjwoare Hercules te doeëde, oeë-noa zie de kreef sjtuurde noa Hercules um in zien tene te kniepe mit de sjieëre. Hercules vertrapde doaróp de kreef, oeë-noa 't gesjtórve is. I reaksie hei-óp plaatsjde Hera de kreef i de kosmos óm höar eerbied te tuine.
Kreef as sjtarrebild i 't dierereem (♋)
miniatur|150px|right|De moan (luna) as heësjer va de kreef - Hans Sebald Beham, 1539
I de astrologie is kreef óch ópgenoame i 't dierereem as veerde teëke. Dat beteëkent dat lüj, die geboare zint i de periode va de kreef, zoeë tusje 22 juni en 22 juli, i de astrologie 't teëke kreef mit zich droage. Dit sjtarrebild weëd geassocierd mit 't illement water en de vrówelige, negatieve teëkens. De traditioneel heësjer is de himmelichaam de moan. Vólges de Griekse astronoom, wiskóndige en geograaf Claudius Ptolemaeus, weëd 't 1e decanaat (0-10°) beheësj durch Venus, de 2e durch Mercurius (10-20°) en de 3e durch de moan (20-30°). Dit kump uëvereen mit de persuënligsjètse i de zoeëgeneumde popastrologie, dös de populeërdere variant va astrologie die me vingk i tiedsjrifte en kraante beivuurbild. Grófwag gezeë weëd de kreef i de nieëgsjte kirnwöad umsjreëve:
Introvert, geveulig/ emotioneel, vaashawwend, inventief, loyaal, intuïtief, conservatief, leefdevól, depe geveulens, sjuutsenk, alert, doelbewös, romantisch, fantasieriek, gerich óp familie, zeëkerheed, hoezelig, óntvaankelig, trów, warm, sympathisch, patriottisch/ chauvinistisch, zórgzaam, eerlig, net, sjpaarzaam.
Referenties
Nederlangs, Pruusj en Ingelsj Wikipedia uëver; Nederlangssjproakig pazjina uëver 't sjtarrebild kreef;
Europees kampioensjap damesvoetbal 2022
't Europees kampioensjap damesvoetbal 2022 waor de 13e editie vaan 't Europees kampioensjap damesvoetbal. 't Woort gehawwe in Ingeland. 't Kampioensjap leep vaan 6 tot en mèt 31 juli. Zèstien landeteams dege mèt, boe-oonder ouch Nederland en 't Belsj. 't Gasland won de finaole door mit 2-1 vaan Duitsland te winne. Nederland, de verdeidegende kampioen, woort in de kwartfinaoles oetgesjakeld.
Oersprunkelek hej 't toernooj in 2021 mote weure gehawwe. Me besloot 't e jaor oet te stèlle door de COVID-19-pandemie, of beter: door de gevolge heivaan veur de sportkalender. In de zomer vaan 2021 woort naomelek ouch al 'n Europees kampioensjap hierevoetbal gehawwe. Umtot 't WK hierevoetbal vaan 2022 pas later in 't jaor plaotsvint, waor 't praktischer um 't toernooj door te sjuve.
Kwalificatie
In totaol sjreve ziech 48 len veur 't EK in. Ingeland, waor es gashier otomatisch geplaots waor,; de ander 47 len móste kwalificatiematche speule. De len woorte heiveur in nege poules (A-I) verdeild. De nege grópswinners (Nederland, Denemarke, Noorwege, Spaanje, Finland, Zwede, Fraankriek, 't Belsj en Duitsland) en de drei bèste nommers twie (Italië oet poule B, Iesland oet poule F en Oosteriek oet poule G) plaotsde ziech direk. De zès aandere nommers 2 späölde paorsgewijs kwalificatiematche tegenein. Zoe plaotsde ziech Rusland, Zwitserland en Noord-Ierland. Rusland woort evels op 28 fibberwarie 2022, nao de Russische invasie in de Oekraïne, gesjors; Portugal kraog de vrijgekoume plaots touwgeweze.
Veur Noord-Ierland waor 't d'n ierste kier tot 't op 't EK damesvoetbal späölde.
Stadions
't EK gebruuk tien stadions in ach stei, geconcentreerd in 't industrieel noorde en aon de zuidkös. De stadions loupe vaan de aldergroetste en mies iconische tot aon rillatief kleinekes die bij lieger speulende clubs in gebruuk zien.
Grópsfaas
Alle späöltije zien lokaol, dat wèlt zègke ein oor achter op de Nederlandsen en Belzjen tied.
Poule A
6 juli, 20.00 Ingeland 1 – 0 Oosteriek Manchester, Old Trafford Sjeidsrechter: Marta Huerta de Aza
11 juli, 20.00 Ingeland 8 – 0 Noorwege Brighton and Hove, Falmer Stadium Sjeidsrechter: Riem Hussein
15 juli, 20.00 Noord-Ierland 0 – 5 Ingeland Southampton, St. Mary's Stadium Sjeidsrechter: Esther Staubli
15 juli, 20.00 Oosteriek 1 – 0 Noorwege Brighton and Hove, Falmer Stadium Sjeidsrechter: Kateryna Monzoel
Hautes-Pyrénées
thumb|Ligking van 't departement Hautes-Pyrénées. 't Departement Hautes-Pyrénées is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 65. 't Is gelaengen in 't zuudwèstelik deil van 't landj, grenzendj aan Spanje enne departemente: Pyrénées-Atlantiques, Gers en Haute-Garonne. De houfstad is Tarbes.
Europees kampioensjap damesvoetbal 2022
Poule B
8 juli, 17.00 Spaanje 4 – 1 Finland Milton Keynes, Stadium MK Sjeidsrechter: Kateryna Monzoel
8 juli, 20.00 Duitsland 4 – 0 Denemarke Londe, Brentford Community Stadium Sjeidsrechter: Esther Staubli
12 juli, 17.00 Denemarke 1 – 0 Finland Milton Keynes, Stadium MK Sjeidsrechter: Iuliana Demetrescu
12 juli, 20.00 Duitsland 2 – 0 Spaanje Londe, Brentford Community Stadium Sjeidsrechter: Stéphanie Frappart
16 juli, 21.00 Finland 0 – 3 Duitsland Milton Keynes, Stadium MK Sjeidsrechter: Emikar Calderas Barrera
16 juli, 21.00 Denemarke 0 – 1 Spaanje Londe, Brentford Community Stadium Sjeidsrechter: Rebecca Welch
Poule C
9 juli, 17.00 Portugal 2 – 2 Zwitserland Leigh, Leigh Sports Village Sjeidsrechter: Jana Adámková
9 juli, 20.00 Nederland 1 – 1 Zwede Sheffield, Bramall Lane Sjeidsrechter: Cheryl Foster
13 juli, 21.00 Nederland 3 – 2 Portugal Leigh, Leigh Sports Village Sjeidsrechter: Ivana Martinčić
17 juli, 17.00 Zwede 5 – 0 Portugal Leigh, Leigh Sports Village Sjeidsrechter: Stéphanie Frappart
Poule D
10 juli, 17.00 Belsj 1 – 1 Iesland Manchester, Academy Stadium Sjeidsrechter: Tess Olofsson
10 juli, 20.00 Fraankriek 5 – 1 Italië Rotherdam, New York Stadium Sjeidsrechter: Rebecca Welch
14 juli, 17.00 Italië 1 – 1 Iesland Manchester, Academy Stadium Sjeidsrechter: Lina Lehtovaara
18 juli, 20.00 Italië 0 – 1 Belsj Manchester, Academy Stadium Sjeidsrechter: Ivana Martinčić
Kwartfinaoles
20 juli, 20.00 Ingeland 2 – 1 (1 – 1) Spaanje Brighton and Hove, Falmer Stadium Sjeidsrechter: Stéphanie Frappart
21 juli, 20.00 Duitsland 2 – 0 Oosteriek Londe, Brentford Community Stadium Sjeidsrechter: Rebecca Welch
22 juli, 20.00 Zwede 1 – 0 Belsj Leigh, Leigh Sports Village Sjeidsrechter: Kateryna Monzoel
23 juli, 20.00 Fraankriek 1 – 0 (0 – 0) Nederland Rotherham, New York Stadium Sjeidsrechter: Ivana Martinčić
Haaf finaoles
26 juli, 20.00 Ingeland 4 – 0 Sheffield, Bramall Lane Sjeidsrechter: Esther Staubli
27 juli, 20.00 Duitsland 2 – 1 Milton Keynes, Stadium MK Sjeidsrechter: Cheryl Foster
Finaol
31 juli, 17.00 Ingeland 2 – 1 (1 – 1) Duitsland Londe, Wembleystadion Sjeidsrechter: Kateryna Monzoel
Illyriërs
De Illyriërs zint 'n historisch Indo-Europees vouk det 't wèste van de Balkan bewoandje. Ze kaldjen 't Illyrisch. De sreek die ze bewoandje wuèrtj ouch waal Illyrië geneump.
De Dalmatische Illyriërs vestigdje zich in de brónstied in dit gebied; de Venetische Illyriërs in 't gebied rónjelóm 't hujig Venetië. In de gebiede t'n naorde van de Sava mingdje de Illyriërs zich mit de Kelte en in Thracië nome sommige Illyrische stamme de plaatsjelike gewuèntes euver.
De Illyriërs kwièkdje gewasse en verhanjeldje viè, paerd en produkte vervaerdig oet plaatsjelik gewónne kaoper en iezer. 't Laeve van de Illyriërs woort bepaoldj door krieg en Illyrische pirate woren 'n waor plaog op de Adriatische Ziè. 'ne Raod van eljere koos de leiers oet die veuraan stinge van de taalrieke Illyrische stamme.
Sómtieds wólle zölche stamhoufdje häör mach laote gelle euver anger stamme en stifdje klein keuninkriekskes die aevel e kórt laeve ware besjaore. Sómtieds migreerdje Illyrische stamme de Adriatische Ziè euver, nao Italië, wo zich 't Japygisch gebied van de Illyriërs vörmdje.
Savelsbösj
thumb|right|'n Depe gröb in de Savelsbösj Savelsbösj (Nederlands: Savelsbos) ies 'ne groate bösj van 300 ha op 't plateau in Zuud-Limburg. In de lengde vief kilomaeter en op sómmige plaatse hièl sjmaal (zoan diekke hónderd maeter). 't Betref hie 'ne hellingbösj tösje Keer, Se-Gietere (Sint Geertruid), Groeselt (Gronsveld), Moersjelt (Moerslag) en Riekelt (Rijkholt), 80 maeter bove-n 't Maasdal. Dees dörper höbbe de óntwiekkeling van de bösj bepaald. De sjtiel hellinge in de bösj maakde-n 't ónmeugelik um hie boewland en weie aan te lègke. Vanoet 't oaste loupe gröbbe en delle riechting de Maas. Dees gröbbe zint óntsjtange umdat zie rege- en doajwater aafveurde. Later gebruukde de luuj ze es verbingingswaeg, de zoageneumde hol waeg, tösje de buurtsjappe. De hudige hoofweeg tösje Groeselt en Se-Gietere ies zoane holle weeg. De bekèndste gröbbe door de bösj zint de Sjoan gröb, de Sjegkeldergröb en de Dorrewaeg. In de hellinge en in de bösj zint de terrasse te herkènne van wienboew dae al oet de Romeinse tied sjtamp. 't Gebeed vèlt ónder Sjtaatsbosbeheer. De bösj ies ónderverdeild in de Èèsjderbösj, de Riekelderbösj, de Rieseberg en de eigelike Savelsbösj.
Biotoop
thumb|right|[[Sjnièklökskes in de Savelsbösj]] Momenteel ies deze bösj 'n natuurreservaat. Veurkómmende buim zint o.m. de eik, iep, beuk, esdoorn, acacia en de kasjtanjeleboum. Zeldzaam deersoorte wie de hermelien, de bunzing, sjteinmarter of fewien, de eikelmoes. de hazelwörm en de hazelmoes. Ouch väöl vogelsoorte (70) woa-ónder de Greun sjpech, reeë en plantesoorte zint hie te zeen.
Cultuur
Bie Moersjelt liek 't geologisch monument Moersjelt, woa in vreuger tieje kalksjtein of mergel woort gewonne um land en weie te mergele (bemèste). De mergel kump hie en dao aan de oppervlak en dao zint ingeng nao de berg (groeve) in. Door de ganse bösj versjreid bevinge ziech dees mergelgroeves. Nao de Twiède waereldoorlog sjtop dizze cultuur. Sóms weure nog waal champignons geteeld in de grotte. Väöl van die ónderaardse geng sjtoont noe op insjtorte. Bekènde name zint: de Daolekamersj, de Hèl, de Beuk, 't Verkesloeëk, 't Wienkelderke en 't Mergelloeëk. Allewiel euverwintert de vleermoes in de grotte, woa 'n consjtante temperatuur ies van 10 grade Celsius.
Oet ein kiezelkoel ter plaatse woort jaorelank kiezel gegrave um te gebruke bie 't verharde van waeg.
Informatie
Bie bezeukersjcentrum De Bosjrand in Moersjelt en op informatiepanele in Ikkelder, Se-Gietere en Riekelt kènne wandelaersj ziech melle en/of informere euver wandelroutes en róndleidinge in de vuursjteinmiene o.l.v Sjtaatsbosbeheer.
Agglomeratie
'n Agglomeratie is 'n aaneinsjakeling van plaatse (stei en dörper) wovan de inweuners zich gedrage ofwen ze in ein stad woane. Det wil zègke det de beweuners woane, wirke, winkele en recreëre in versjillige deiler van de agglomeratie en zich in häör daacheliks laefpetroan väölvöljig binne de agglomeratie verplaatse. De term agglomeratie verwies veural nao de morfologische vorm van aaneingegrudje plaatse, dewiel de term stadsgewes ière verwies nao de verspreijing van de steielike laefwies, die de agglomeratie wied kan euverstiege.
In väöl vel ligk 'n agglomeratie rónjelóm 'n centraal stad: 'n metropolis. De stei en dörper sloete min of miè drek opein aan; aevel kónne ouch revere, autosnelwaeg, parke of voukshäöf daotösse ligke.
Pierre Kemp
thumb|Kemp (1924) thumb|Kemp door Hub. Levigne Pierre Kemp waor 'ne Limburgse sjriever/diechter, dae sjreef in 't Nederlands. Gebore in Mestreech op 1 december 1886 en gesjtorve in Mestreech op 21 juli 1967. In 't dageliks leve waor hae ièrsj wèrkzaam op de Société Ceramique. In 1915 ging hae ein jaor bie dagblaad De Tijd in Amsterdam lière veur lièrling-journalis. Meh hae kreeg heimweh. Van 1916 tot 1945 wèrkde hae bie de koel Laura in Eygelshoven es loanadministrateur. Op weeg nao zien werk, mèt de trein nao Eygelshoven, sjreef hae de nuèdige gediechte.
Ouch maakde Pierre Kemp teikeninge en sjilderieje. In 1975 waor d'r in 't Bonnefantemuseum 'n expositie van zien werk. 'ne Broor van häöm, Mathias Kemp waor ouch diechter/sjriever.
Pries
thumb|right|200px|Beeldsje van Pierre Kemp in 't sjtadspark van Mestreech.
Limburgse bewèrking
Op 'n selectie sages en legendes van Pierre Kemp maakde de Limburgse beeldhouwer Paul Latour leedtekste in 'n soort Maaslands dialek veur troubadour Bert Diederen, dae die es troubadour zou zinge op de LP Aud-Nuets in 1979.
Frankfurter Schule
De Frankfurter Schule is in de jaore 30 oontsjtande en wert gevurmd dör 'ne groep geaongazjeerde wetensjappers die zich inzitte väör de praktische filosofie. Ze zitte zich aaf taege de zoe-geneumde waerd-vriej objectief wetensjap van 't logisch positivisme. 't Haat neet zoeget es wie objectief kinnis. Kinnis is ummer gekleurd dör d'r achtergroond en de ideeje van d'r kinner eeges. En daobie: kinnis is laeg zoonder gebruuk van de inzichte in de praktijk, zoonder toepassing dus.
Fase 1: Oondogmatisch marxistisch.
Ze vervonge ideeje va Marx dör eege theorieje. D'r basis van 't ideejegood bleef de gedachte van de gesjiedenis es dialectische väöroetgaanksbewaeging mit es eindpunt de revolutie van de wirkluuj en de dao-op volgende ideale maatsjappiej.
Fase 2: Optimisme makt plaatsj väör pessimisme
Marxisme makt plaatsj väör nuuj maatsjappiej-theorie. Gesjiedenis wert nog ummer aanzieë es sjtrijd, mae noe zoonder väöroetzichte.
Fase 3: Lètste fase mèt Jürgen Habermas
Jürgen Habermas geluft wer in de revolutie mae neet van de wirkluuj mae van de raandgroepe wie zjwervers, werkloze en sjtudaente. Habermas oontwikkelt 'n eege maatsjappiejtheorie: de theorie van 't communicatief handele. Geïnspireert dör Max Weber boewt Habermas een theorie uvver de gesjiedenis es oontwikkeling van de rationalitèèt.
't Konsept woeërhèèd
Es ursjte gift Habermas 'n nuuj definitie an 't begrip woeërhèèd. E haat 'n methode bedach um tut 'n sociaal en 'n polletieke woeërhèèd te kaome. Dus nèèt 'n wetensjappeleke. (Zuug daoväör: bieväörbeeld Karl Popper) Woeërhèèd is neet objectief kènnis mae woeërhèèd wert gedefinieërd dör consensus. Habermas baseert z'n definitie va rationalitèèt op de zgn speech-acts.
't Haat driej vorme van sjpraakuutinge:
Alle oetsjprake motte in 'n aoëpe discussie of 'n discours zoe lang bediscussieërd werre bies 'ne consenses bereikt is. Dae consenses is da de woeërhèèd. Pas es woeërhèèd en rationalitèèt uvveraal besjtèèt kint 'n fair maatsjappiej oontsjtoeë. Dit idee ligkt och an d'r basis va Wikipedia.
Kiek ooch Cultureel antropologie
Gelderse waopes
't Ieërste waope van Gelder
thumb|'t Waope van Gelder veur 1236 't Ieërste waope van Gelder waerde al gebroek door de ieërse voog van de plaats Gelder Wichard van Pont, dae in 878 voogd waerde. 't Waope is 'n sjild van goud, belaje mit drie mispelblome van kael, geplaats twieë ein. De mispelblome slaon oppe Drakesage van Pont. Volges deze sage haw Wichard van Pont same mit zie broor Lupond 'ne draak verslage bie 'ne mispelstroek. De mispelblome zeen in 't waope kael (roead) vanwaege 't blood waat d'r vergaote mot zeen tiedens 't gevech (mispelblome zeen normaal wit van kluuer). De mispelblome zeen, zoeawaal in kael es in zilver, truuk te vinje in väöl gemèndjewaopes in 't Gelderse gebied.
't Waope mitte leeuw
thumb|'t Waope vanne [[Graafsjap Gelder van 1236-1339]] Vanaaf 1236 ginge de grave van Gelder 'n anger waope gebroeke, namelik 'n sjildj van lazoer, mit gouje blökskes bezejd, belaje mit 'ne gouje leeuw. 't Waope is geliek aan 't waope vanne Graafsjap Nassau. Of 't hie auch ech óm 'ne Nassause leeuw geit is neet bekindj. In eder gaval kan 'ne leeuw dude op 'ne persoean mit 'n hoeage millitaire rang. Meistal geit 't dan óm ne hertog. Bie persoeane die 'ne legere titel es hertog haje, waerde de blökskes gebroek. Deze Gelderse leeuw is auch truuk te vinje in väöl gemèndjewaopes.
Kleine verangering inne veertieënde ieëw
thumb|'t Waope van 't [[Hertogdom Gelder van 1339-1379]] Inne loup vanne dertieënde of veertieënde ieëw waerde 't waope get verangerd. Bie deze verangering vervele de blökskes en kreeg de leeuw 'ne döbbele stert en 'ne kroean. Waarsjienlik waas dit ter ieëre vanne 't feit det Reinoud II in 1339 toet hertog verheve waerde. 'n Anger meugelikheid is de dees verangering plaatsvónj in 1276 wie Reinoud I mit Irmgard van Limburg trouwdje en same mit häör hertog van Limburg waerde.
De Zutfese leeuw
Wie Gelder in 1543 aan Karel V kwoom, gebroekde hae veur Gelder zoeawaal de Gelderse leeuw es de Zutfese Leeuw. 't Waope vanne Graafsjap Zutfe waas 'n sjildj van zilver, belaje mit 'ne leeuw van kael, getóngd en gekroeand van goud. De leeuwe waerde zoeawaal in aafzónjerlikke sjilje es in ein sjildj gecombineerd gebroek. Deze combinatie bleef toet 1799 bestaon.
De Gulikse leeuw kump truuk
thumb|'t Waope van [[Gelderlandj]] In 't begin vanne negetieënde ieëw waerde de Gelre-Gulik combinatie gebroek veur 't waope vanne nuje provincie Gelderlandj. Ouch dees combinatie kump in väöl gemèndjewaopes veur. Sinds 10 oktoeaber 1935 haet de provincie Gelderlandj 't volgende waope: ''Gedeild: I in lazoer 'ne ómgedrejde, döbbelstertige leeuw van goud, gekroond van 'tzelfde en getóngd en genageld van kael; II in goud `ne leeuw van sabel, getóngd en genageld van kael. 't Sjildj gedèk mitte hertogelikke kroean van goud, geveurd van kael mit hermelien opgeslage. Sjildjhajers: twieë leeuwe van goud, getóngd en genageld van kael.''
1414
1413 - 1414 - 1415
Opspringe
Opspringe (Duutsj: Obspringen) is e dörp inne gemèndje Vöch, in Kreis Hinsberg in Naordrien-Wèsfale. 't Ligk tösse Löcke (Brónsraoj) en Haren in. 't Dörp is 'n aad lintjdörp det veurnamelik róndje Daalstraot (Talstraße) en inkel ziewaeg óm geboedj is gewaore. 't Dörp besjik euver 'n brandjwaer en 't jeugheim "Oase". Door Opspringe struimp de Kitschbach.
De Kattelieke Kirk Hert-van-Jezus woort van 1884 toet 1897 opgerich.
De naam van 't dörp verwies d'rnao det 't ane brónne ligk (van water).
Veur de herindeiling bie Vuch haw Opspringe zien eige gemèndje die boeten 't dörp zelf gein anger gehuchte bevadje.
Vlaondere (gewes)
Vlaondere (officieel Vlaanderen) is ein vaan de drei geweste vaan 't Bèlsj, en wel 't noordeleke, boe-in Nederlands de veurtaol is. Sins 1993 heet 't de status vaan gewes. Vlaandere claimp min of mie Brössel es hoofstad, allewel tot dat 'n eige gewes vörmp. Groete stei zien Antwerpe, Brögke, Gent, Hasselt en Leuve. 't Gewes is in vief provincies opgedeild: Wes-Vlaandere, Oos-Vlaandere, Antwerpe, Vlaoms-Braobant en Limburg. De regiering erkint, anders es die vaan Wallonië gei Limburgs of aander autochtoon minderheidstaole. Volksleed is De Vlaamse leeuw. Minister-president is anno 2011 Kris Peeters vaan de CD&V.
In 't nuujs - Kóns en cultuur
Zuug ouch:
2020
De Nederlandse muzikantj Bob Fosko (Geert Timme) sjtörf op 64-jäörige laeftied.
D'n Amerikaanse rapper Pop Smoke weurt op 20-jäörige laeftied doedgesjote.
De Nederlandsen dirizjènt, pianis en componis Reinbert de Leeuw sjtörf op 81-jäörige laeftied.
Bie de 92e Academy Awards wintj de Zuud-Koreaanse film Gisaengchung ('Parasiet') van rezjisseur Bong Joon-ho es ierste neet-Èngelstalige film oets de pries veur bèste film. Joaquin Phoenix en Renée Zellweger waere tot bèste acteur en actries oetgerope.
't Oet Zöstere aafkumstig duo Spik & Span wint de 44e editie van 't LVK mit 't nómmer Vrunj tot de allerleste runj. Dit is de veerde kieër det zie 't LVK winne.
D'n Amerikaansen acteur Kirk Douglas sjtörf op 103-jäörige laeftied.
Andy Gill, gitaris van de Britse postpunkband Gang of Four, sjtörf op 64-jäörige laeftied aan 'n ademhaolingskrenkde.
De Mestreechse voukszenger Johnny Blenco, pseudoniem van Jef Vriezelaar, sjtörf op 81-jäörige laeftied.
Bie de 62e oetreiking van de Grammy Awards sjleip Billie Eilish de pries veur bèste nujen arties, leedje van 't jaor, opname van 't jaor, album van 't jaor en bèste popsolo-oetveuring. Ouch häör broor Finneas O'Connell (häöre producer) krieg vief prieze.
De Britse kemik Terry Jones, lid van 't Monty Python-gezelsjap, sjtörf op 77-jäörige laeftied aan de gevolge van primair progressief afasie.
D'n Amerikaanse jazzsaxofonis Jimmy Heath sjtörf op 93-jäörige laeftied.
Christopher Tolkien, editeur en voltoejer van 't werk van ziene pap J.R.R. Tolkien, sjtörf op 95-jäörige laeftied.
De Nederlandsen acteur Aart Staartjes sjtörf op 81-jäörige laeftied aan de gevolge van 'n aanvaring.
De Belzjen acteur Werther Vander Sarren sjtörf op 78-jäörige laeftied.
De Nederlandsen deejay Tom Mulder sjtörf op 72-jäörige laeftied.
2019
De Belzje zenger Marc Liénart van Lidth de Jeude, baeter bekèndj es Art Sullivan, sjtörf op 69-jäörige laeftied aan alvleiskleerkanker.
De Amerikaanse actries Sue Lyon sjtörf op 73-jäörige laeftied.
De Belzje kónstenaer Henri Van Herwegen, baeter bekèndj es Panamarenko, störf op 79-jäörige laeftied.
De UNESCO haolt de vastelaovendj in Aalst vaan de Waereldèrfgoodlies, ómdet 't de getuinde sjpot te wied vèntj gaon.
D'n Amerikaanse rapper Juice Wrld sjtörf op 21-jäörige laeftied.
De Zuud-Koreaanse popzenger Cha In-ha sjtörf op 27-jäörige laeftied.
De Letsen dirizjènt Mariss Jansons sjtörf op 76-jäörige laeftied.
Pyrénées-Orientales
thumb|Ligking van 't departement Pyrénées-Orientales. 't Departement Pyrénées-Orientales is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 66. 't Is gelaengen in 't zuudwèstelik deil van 't landj, grenzendj aan Spanje en Andorra enne departemente: Aude en Ariège. De houfstad is Perpignan.
In 't nuujs - Kóns en cultuur
2019
De Zuud-Koreaanse popsjtaar Goo Hara weurt doed in häör appartemènt gevónge.
De Belzje journalis en sjriever Gaston Durnez sjtörf op 91-jäörige laeftied.
De Belzje actries Paula Sleyp sjtörf op 88-jäörige laeftied.
De Britse fotograaf Robert Freeman sjtörf op 82-jäörige laeftied.
De Mestreechse, op 't Belsj wèrkende zengeres en stripteasedanseres Zwarte Lola (Annie Heuts) störf op 90-jaorege leeftied.
De Nederlandse prizzentator Kees Driehuis sjtörf op 67-jäörige laeftied.
De Nederlandse componis Theo Verbey begeit op 60-jäörige laeftied zelfmaord.
De Nobelpries in de Literatuur weurt toegekèndj aan d'n Oesterieker Peter Handke "veur 'n invloodriek oeuvre wat mit talig vakmansjap de periferie en de gerichheid van de minsjeleke ervaring haet verkèndj." Tegeliek weurt ouch verlaat de pries veur 2018 bekèndjgemaak: dae geit nao de Poolse Olga Tokarczuk "veur 'nen beeldende vertèltrant dae mit encyclopedische passie 't euversjtaeke van grenze es 'ne vörm van laeve weergief.
De Britsen drummer Ginger Baker sjtörf op 80-jäörige laeftied.
De Amerikaanse operazengeres Jessye Norman sjtörf op 74-jäörige laeftied aan de gevolge van 'n dwerslaesie.
D'n Hongaarse sjriever György Konrad sjtörf op 86-jäörige laeftied.
D'n Amerikaanse zenger-sjriever Daniel Johnston sjtörf op 58-jäörige laeftied aan 'nen attak.
De Nederlanjer Bernard Haitink (90) dirizjeert in Luzern mit de Wiener Philharmoniker zien alderlèste konzaer.
D'n Amerikaansen acteur Peter Fonda sjtörf op 77-jäörige laeftied aan longkanker.
De Nederlandse sjriefster Laura Maaskant sjtörf op 25-jäörige laeftied aan de kanker.
De Amerikaanse sjriefster Toni Morrison sjtörf op 88-jäörige laeftied.
D'n Amerikaanse musical-producèntj Hal Prince sjtörf op 91-jäörige laeftied.
D'n Amerikaanse vlogger The King of Random (Grant Thompson) sjtörf op 38-jäörige laeftied nao 'n óngelök.
De Nederlandse cellis Anner Bijlsma sjtörf op 85-jäörige laeftied.
De Nederlandsen acteur Rutger Hauer sjtörf op 75-jäörige laeftied.
D'n Amerikaansen acteur David Hedison sjtörf op 92-jäörige laeftied.
D'n Italiaansen detectivesjriever Andrea Camillieri sjtörf op 93-jäörige laeftied.
De Italiaanse actries Valentina Cortese sjtörf op 96-jäörige laeftied.
De Braziliaanse muzikantj João Gilberto, 'ne gróndjlègker van de bossa nova, sjtörf op 88-jäörige laeftied.
D'n Emiratische mode-óntwerper Chalid al-Qasimi, ouch kroenprins van 't emiraat Sjardzjah, sjtörf daor nog ónbekènden oerzaak op 39-jäörige laeftied.
Hiphopfestival Vestiville in Lommel weurt op 't alderlèste memènt aafgeblaoze nao 'groete probleme mit de infrasjtructuur'.
D'n Amerikaanse bluesmuzikantj dr. John sjtörf op 77-jäörige laeftied aan 'nen hertaanval.
De Belsj-Franse sjriever François Weyergans sjtörf op 77-jäörige laeftied.
HBO zentj de lèste aaflievering van Game of Thrones oet.
Duncan Laurence wintj veur Nederlandj 't Eurovisie Songfestival mit 't leedje "Arcade". 't Is veur 't iers saer 1975 det dit landj 't festival wintj.
De Nederlandsen acteur Peer Mascini sjtörf op 78-jäörige laeftied.