cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zelem
Historie
Zelem weurt in 1114 veur 't iers geneump es Salechem, wat me es zaoleg heim kin verklaore. De hierlekheid Zelem huurde bij 't graofsjap Loeën, wat vaanaof 1336 weer deil vaan 't prinsbisdom Luik waor. De hiere vaan Diest waore vaan de twelfden iew tot 1472 ouch hiere vaan Zelem. Daonao had 't geslach Nassau de hierlekheid tot de Hollandse stadhawwer 't in 1649 aon ziene secretair, d'n diechter Constantijn Huyghens, in lien gaof. Heer en zien naozaote hele de hierlekheid tot aon de Franse revolutie. In de zeventienden iew verploatsde ziech 't dörpscentrum nao 't noorde.
Nao de inlieving bij Fraankriek kaom Zelem bij 't departemint vaan de Nedermaos, sinds 1815 in de Vereinegde Nederlen bij de provincie Limbörg. Door de kóms vaan 'n statie aon de lijn Leuve-Hasselt in 1865 kós 't dörp oetgreuje tot 'n industrieplaots. De wieke Hei en Tuinwijk kaome noe debij. Op 1 januari 1977 woort Zelem aon de stad Haole touwgeveug.
Functies
Bij Zelem steit 'n instèlling veur kinder (Sint-Vincentiusinternaot). Vreuger woort dees instèlling door de nonne geleid. 't Internaot waor beröch um zie hel rezjiem en um misbruuksjendaole die begin 2011 nao boete kaome.
Anton Webern
Anton Webern (tot 1919 von Webern; Wene, 3 december 1883 - Mittersill (Salzburg), 15 september 1945) waor 'nen Oosteriekse componis, dirizjènt en musicoloog. Heer weurt mèt ziene liermeister Arnold Schönberg en ziene mètlierling Alban Berg tot de Twiede Weense Sjaol gerekend. Webern, lid vaan 'n Oosterieks adellek geslach en zoon vaan 'ne mijnbouwinzjenieur, lierde es keend piano en cello speule. Roond 1900 sjreef heer zien ierste composities. Vaan 1902 tot 1906 studeerden 'r meziekwetensjap in Wene (aofgestudeerd op 't werk vaan Heinrich Isaac), vaan 1904 tot 1908 compositie bij Arnold Schönberg. Ouch nao zien studie bleve de twie (mèt ouch Alban Berg) samewèrke. Es Schönberg in de jaore dao-op d'n atonale meziek oontwikkelt, geit Webern dao-in mèt. Bekinder weurt heer evels es dirizjènt, e beroop wat häöm in versjèllende deile vaan Midde-Europa bringk. Ind jaore 1920 geit heer euver op de twelftoensmeziek vaan ziene liermeister, welk princiep ziene stijl ingriepend verandert. Ziene meziek blijf evels oongehuurd, zeker es ze nao d'n Anschluss sumpel-eweg weurt verboje. Kort nao 't ind vaan d'n Twiede Wereldoorlog weurt heer bij oongelök door 'nen Amerikaanse soldaot doedgesjote. De groete erkinning kump vaanaof 1951, es de Sjaol vaan Darmstadt mèt ziene strenge, ing gereguleerde meziek geit dwepe.
Maer (Nederlands Limburg)
thumb|250px|Kesjtieël va Maer Maer (Nederlands: Mheer) is e dörp in de gemeente Èèsjde-Mergraote op 't plateau i Zuud Limburg an de Belzje grens. Pies 1982 waor Maer 'n zelfsjtendige gemeente. Daonao huërde 't pies 2011 bie de gemeente Mergraote. In 't dörp woëne in 2012 960 luuj. D'r naam kump va 't Middel-Nederlandse ma(e)rsch (moerasland).
Waope
Maer kraog pas op 28 juni 1967 vaan d'n Hoege Raod vaan Adel e waope touwgekind, wat ziech zoe liet umsjrieve:
't Waope is samegestèld oet de waopes vaan veer aw femilies: Van Mere (I), Van Liebeek (II), Van Imstenraedt (III) en Von Loh (IV).
Historische inwoenertalle
(v1830=100)
Greun: Gemeinte Maer Blauw: Provincie Limbörg
Strandj
E strandj is 'ne strook aan landj langs e water, meistes 'ne pool en geine struim (zieë, oceaan, maer, grindjgaat), dae rilletief vlaak is. E strandj löp nao 't water haer ómlieëg en geit euver inne baom van 't water; landjinwers löp 't strandj dus get ómhoeag.
Väöl strenj bestaon veurnamelik oet zandj, meh sómtieds ouch oet kezele of sjelpe. Sómmige strenj bestaon oet vólkanisch zandj en zeen zwart van kluuer. E strandj is weinig of gares neet begreudj, al greuje op roewige strenj, wie op Sjiermonnikoug, lokaal waal get zaltlevendje plantje en get helmgraas. Sómtieds waeren ouch eventueel aanwaezige dune toet 't strandj geraekendj. 'ne Kösstrook dae oet vaster matterjaal besteit, wie rotse, of is begreudj, wuuertj döks gewuuen 'ne waterkantj geneump.
E strandj langs 'n zieë of 'nen oceaan löp (deils) ónger water wen 't vloodtiej kump.
Strenj vörme de ieëste lien van kösverdeidiging taenge euverstruiminge en störm en zeen daodoor wichtig veure instandjhajing vanne kösstreke. Wiejer waere strenj väöl gebroek door bieëster es èsplaats en door luuj es recreatieplaats, veur aangespeuldje dinger te vinje (jutte) en veur ecologisch en biologisch óngerzeuk.
Staol
Staol is 'n legering die besteitj oet iezer en kaolstof. De term staol wuuertj mit naam gebroek veur iezerlegeringe mit 'n zoeadanig bepirk kaolstofgehaldje (tupisch minder es 1,9%) of gehaldje aan toeveuginge wie chroeam, det ze werm vervörmp kónne waere. Hie-in óngersjèdj staol zich van beveurbeildj geetiezer, det e hoger kaolstofgehaldje haet.
't Guuef väöl versjillige legeringe mit dees twieë elemente, meistes ouch mit anger bestandjsdeile; väöl saorten aan staol bestaon dus. Dore groeate kuues en zien gooj bewirkbaarheid is 't e väöl-gebroek constructiematterjaal. 't Kaolstof wuuertj gebroek veur 'n hoeag trèksterkdje en helheid te verkiege.
Weltwied wuuertj jäörliks óngevieër 900 miljoen tón aan staol geproduceerdj.
Diplomatie
Diplomatie (van 't Aadgrieks: δίπλωμα, "'n aafspraok make mit anger lenj") is de kónde enne praktiek van óngerhanjelinge veure tösse vertaengewuuerdigers van staote. Gebroekelik verwies 't nao de internationaal diplomatie, 't haje van internationaal verbenj middels tössekóms van professioneel diplomaoten aangäöndje zake wie vraej, hanjel, krieg, economie, cultuur, miljeu en miensjerechte. Internationaal verdrage zeen normaliter óngerhanjeldj gewaore door diplomaote veurdet die óngerstäöndj waere door lenjelike politiekers. In 'n informeel of sociaal meining is diplomatie 't gebroek van taktiek veur strategisch veurdeil te behaolen of waerziedsj acceptabel oplossinge veur e gedeildj perblieëm te vinje; beveurbeildj door 'n verklaoring op 'n neet-confrontationeel of 'n belaefdje meneer te verwäörde.
De sjoealse disciplien vanne diplomatiek (of oearkóndelieër), die geitj euvere bestudering van aaj documente, óntlieëntj de naam vanne zelvendje brón es "diplomatie", meh de modern beteikenis versjiltj behuuerlik vanne diplomatie zelf.
D'r Piepert
thumb|left|275px|In 't dal van de [[Ezerbaek ]] D'r Piepert (Nederlands: Piepert) is 'n buurtsjap van Ees in 't Zuud-Limburgse heuvelland in de gemeinte Gulpe-Wittem. Óngevaer 5 ouw hoezer en carréboerderieje liegke, vrie geïsoleerd, westelik van Ees in 't dal van de Ezerbaek, die ziech hie door de heuvele krunkelt. Neve 't oud gedeilte sjtoon 10 recenter hoezer. D'r Piepert haet ca 35 inweunersj.
Hie bevingk ziech 't waterwingebeed Roadborn mèt haol waeg, deunehègke en grave tösje en in de velder en weie. Ouch borrele hie talrieke brónne. 't Milioanelientsje passeert hie door 'n oetgegrave depe gröb.
Bart De Wever
thumb|Bart De Wever in 2014 Bart De Wever (Mortsel, provincie Antwerpe, 21 december 1970) is 'ne Belzje historicus en politicus veur de N-VA. Sinds 2013 is 'r börgemeister vaan Antwerpe.
Algemein en wetensjappelek werk
Bart De Wever kump oet 'n familie vaan flamingante; ziene pa waor actief in de Volksunie. Wie zie broor Bruno, wat later professor woort in Gent, studeerde heer historie, aon de Universiteit vaan Leuve. Dao wèrkden 'r ouch e tiedsje es wetensjappelek mètwèrker aon de Nieuwe Encyclopedie van de Vlaomse Beweging. Zien conservatief en nationalistische ideeë kadert 'r dèks in in de filosofie vaan Edmund Burke en aander expertise oet zien studietied (zoe steit 'r bekind um 't gebruuk vaan Latiense citaote). In september 2010 nog gaof 'r es gasdocent colleesj politicologie aon de universiteit vaan Gent.
Nao 2004 woort De Wever laankzaamaon bekind in Vlaondere en gans 't Belsj. In 2009 (en daonao nog ins begin 2011) had 'r e media-optrejje in 't VRT-program De slimste mens ter wereld, wat häöm väöl publiciteit opleverde.
De Wever is sinds jaore same mèt Veerle Hegge, mèt ween 'r veer kinder heet en op 12 januari 2008 trojde.
Politieke cartooniste spotte dèks mèt zien euvergewiech (wat heer vaanaof 2011 mèt e crashdieet verloor), cynisme, mèl arrogantie en köpsegheid, meh sjèldere häöm miestal wel es intelligent aof.
Politieke loupbaon veur 2010
Vaan joonksaof al bij de VU, deeg 'r in 1994 op 23-jaorege leeftied mèt aon de Antwerpse gemeinteraodsverkezinge, in 'n liesverbinding mèt de CPV (allewijl CD&V). In 1996 woort 'r veur 't iers gekoze, in de distriksraod vaan Berchem. In 2004 maakden 'r d'n euverstap nao de gewesteleke politiek: heer kaom in 't Vlaoms parlemint en woort, es einege kandidaot, gekoze tot veurzitter vaan de N-VA, es opvolger vaan Geert Bourgeois.
't Kartel (liesverbinding) mèt CD&V kaom in 2006 kort tot 'n ind wie De Wever de populis Jean-Marie Dedecker wouw binnehole. Umtot de christen-democrate dat neet wouwe, mós heer Dedecker weer boetezètte. Dee begós dao-op zien eige partij, Lijst Dedecker. Mèt CD&V deeg N-VA toen mèt aon de federaol verkezinge vaan 2007, zoonder in de regering (Leterme II) te stappe. Bij de Vlaamse verkezinge vaan 2009 góng de partij (intösse zoonder CD&V) vaan 6 nao 16 zetele, mèt väöl persoenleke veurkeurstumme veur Bart De Wever.
Vaanaof 2010
Wie in 2010 de regering-Leterme II veel euver 't keesdistrik Breusel-Halle-Vilvoorde, kaom Bart De Wever mèt zie Vlaoms-nationalistisch gedachtegood sterk op. Ouch al door de massaol media-aondach haolde zien partij bij de verkezinge vaan 13 juni neet minder es 31,7 percint vaan de Vlaomse stumme (19,6 op federaol niveau). Heer haolde väöl stumme eweg bij Vlaams Belang, Lijst Dedecker (wat zoe good wie verdween) en CD&V.
Probleem waor evels tot de stumme bij de Franstaolege nao d'n andere kant waore doorgesloge: dao waor de PS vaan Elio Di Rupo de groetste. Keuning Albèr II oonderkós dit, wie ouch De Wever en Di Rupo zelf, en lag hun versjèllende take in han. De Wever woort op 17 juni beneump tot informateur. Dees aonstèlling waor nog vrij succesvol. Daonao deeg De Wever gewoen es veurzitter vaan de N-VA mèt aon gesprekke mèt zes aander partije, oonder leiing vaan preformateur Di Rupo, tot wat oetindelek de regering-Di Rupo moot weure.
In 'n later fase woort heer beneump tot keuninkleke verdudeleker (Frans: clarificateur royal), in welke kwaliteit heer de posities vaan de zeve partije op e rijke mós zètte. De nota-De Wever, de compromisteks dee dao-oet veurkaom, woort door de Franstaolege aofgeweze. Begin januari 2011 wees heer zelf 'n soortgelieke nota vaan bemiddeleer Johan Vande Lanotte aof. Heer stèlde veur tot heer, same mèt Di Rupo, allein aon 'n concep-akkoord zouw wèrke. De keuning stèlde daonao op 11 januari es compromis oonderhandelinge in boe Vande Lanotte, De Wever en Di Rupo mèt ze dreie aon zouwe deilnumme. Dit plan góng neet door; oetindelek woort De Wever oppositieleier tege de regering-Di Rupo.
Op 21 aprèl 2012 maakde De Wever bekind tot heer ziech kandidaot zouw stèlle veur 't börgemeistersjap vaan Antwerpe. De lokaol verkezinge vaan 14 oktober vaan dat jaor leverde de ganse N-VA 'n groete euverwinning op, meh zeker De Wever persoenlek, dee mèt zien Antwerpse lies 38% vaan de stumme haolde. Op 9 december slote N-VA, CD&V en Open VLD in Antwerpe 'n akkoord; De Wever is per jannewarie 2013 börgemeister.
Controverses
De Vlaomse beweging in 't algemein weurt dèkser mèt extreem-rechs geassocieerd, boevaan De Wever (en de ganse N-VA) ziech distantieert. Tegestanders vaan De Wever bringe häöm dao soms wel mèt in verband. Dit weurt neet allein door Franstaolege gedoon, meh ouch door 't Vlaams Belang, die wèlle aontuine tot De Wever ziech oonterech vaan hun zouw distantiëre. Zoe stoont 'r in 1996 same op de foto mèt Jean Marie Le Pen, de Franse extreem-rechse politicus, dee in 'n debatclub 'n lezing kaom geve. Ouch waor 'r op de begraffenis vaan e Vlaams Belang-kopstök. (In 2011 herhaolde heer dit door op de begraffenis vaan Marie-Rose Morel te koume.)
Sinds 2008 meh veural sinds 2010 krijg de maan väöl doedsbedreiginge, zoetot heer moot weure beveileg.
Bij zien eerste peersconferentie es informateur maakden 'r de fout gei verslaag in 't Frans veur te bereide. Wie me häöm denao vroog, vertaolden 'r zien teks veur de voes eweg in 't Frans.
In december 2010 gaof 'r 'n interview aon 't Duits opinieblaad Der Spiegel, boe-in heer zien standpunte oetlag. Sommege formuleringe stuitde de Franstaolege hendeg tege de boors.
Bron
Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel dees versie.
Aan 't Brook
Aan 't Brook (Nederlandjs: Aan het Broek) is e klei gehuch in Nederlandjs Limbörg inne gemèndje Roerdale, kórtbie Vlórp. Mit Aan 't Brook mèntj me de beboewing tösje Vlórp enne Ètsberg, vanaaf de retónde toet anen Ètsberg; tösje retónde enne Roer hètj 't Tösje de Brögke.
De völgendje waeg vallen ónger 't gehuch: Boenderswaeg, Brookwaeg, Krukkumwaeg, Klifsbergwaeg (deilsj), Slekwaeg (deilsj) en Brögkelderwaeg (deilsj).
Snavelbieës
thumb|e snavelbieës in 't wildj 't Snavelbieës (Nederlandjs: vogelbekdier, Letien: Ornithorhynchys anatinus) is e zuigbieës det veurkump in Oeas-Australië en op Tasmanië. 't Is 't insigste geslech oete femielje vanne snavelbieëster (Ornithorhynchidae) enne óngerorde snavelbieësechtige (Platypoda); waal zeen nag anger fossiel saorte bekindj.
Same mitte veer aomezeikeechele (Tachyglossidae) behuuert 't bieës toete orde vanne cloacabieëster (Monotremata), die wiejer allein oetgestórve bieëstesaorten ómvatj. Wie de naam zaet höbbe dees bieëster 'ne cloaca; 't zeen de insigste zuigbieëster die eier ligke.
Wie 't ieëste opgezatje bieës anen inj vanne achtieëndje ieëw aankwaam in 't wèste, mèndje e deil luuj det 't 'n vervalsing waas det bestóng oet liefdeiler van versjillendje bieëster die aanein wore geplek.
Torsby
Torsby is 'n gemèndje in enne houfstad van Värmlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 12.957 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 4.188,65 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 3,1 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
7,57% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Lies vaan graofsjappe in Arizona
De Amerikaanse staot Arizona is oonderverdeild in 15 graofsjappe.
400px|right|thumb|Graofsjappe vaan Arizona
Mariaroa
Mariaroa (Nederlandjs: Mariarade) is 'n wiek van Gebrook inne gemèndje Haerle. De wiek is óntstangen oet 't veurmaolig gehuch Kouveroa, tösse Gebroek en Awstroa, wo veure mienwirkers vanne Staotsmien Emma ane begin vannen twintjigsten ieëf 'n nuuj woonwiek woort geboedj.
Antoing
thumb|Locatie van Antoing in Henegouwe. Antoing is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Doornik. Op 'n oppervlakde va 31,13 km² wonne 7.744 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 249 minse per km².
2019
Gebäörtenisse
thumb|Naruhito bij zien troensbestijging. Heer volgde ziene pa Akihito op es keizer vaan Japan.
thumb|Massaproteste in Hong Kong (hei in juni) leide oetindelek tot 't intrèkke vaan de Oetlieveringswèt mèt China.
Sport
thumb|150px|Olivia Colman, Oscar veur Bèste Actries.
Persoen vaan 't Jaor
Greta Thunberg
Gestorve
thumb|150px|Etienne Vermeersch (gestorve 18 jannewarie) thumb|150px|Karl Lagerfeld (gestorve 19 fibberwarie) thumb|Scott Walker (gestorve 25 miert) thumb|150px|Groethertog Jean vaan Luxembörg (gestorve 23 aprèl) thumb|150px|Doris Day (gestorve 13 mei) thumb|150px|Mohammes Morsi (gestorve 17 juni) thumb|150px|Rutger Hauer (gestorve 19 juli) thumb|150px|Toni Morrison (gestorve 5 augustus) thumb|150px|Robert Mugabe (gestorve 6 september) thumb|150px|Ella Vogelaar (gestorve 7 oktober) thumb|150px|Mariss Jansons (gestorve 1 december)
Benrather Linie
De Benrather Linie is 'n hiel belangrieke isoglosse, die algemein gezeen weurt es de grens tösse 't Nederduits en 't Middelduits taolgebeed. 't Hoofkinmerk is, tot alle wäörd die in 't Hollands 't petroen laange vocaal + k höbbe, ten zuie vaan dae lien trökkoume mèt 't petroen laange of korte vocaal + ch. Zoe weurt make tot mache.
De grens maak ouch 't versjèl oet tösse 't Limburgs en 't Ripuarisch, en kump nog zjus door Nederlands Limburg. Heerle ligk aon de noordkant, Kerkraoj aon de zuidkant.
De Hols
De Hols (Nederlandjs: Holst) is e klei gehuch in Nederlandjs Limbörg inne gemèndje Roerdale, tösse Póstert, Vloearep en Berg. De beboewing ligke geconcentreerdj ane volgendje waeg: Holsterwaeg, Strekelswaeg, Holsterkampwaeg, Paolderwaeg, Bergerwaeg, Nujen Holsterwaeg, Kloetewaeg, Holsterbrookwaeg, Zwarteberg en Moorselwaeg.
Hunnekem
Hunnekem (Nederlands Hunnecum) is e gehuch, gelaege op 't plateau, behurend bie de gemeinte Baekdale in Zuud-Limburg mèt ongevier 80 inwoeënesj. ’t Besjteit oet ‘n 30 boerderieje en hoezer. D'r naam Hunnecom kumt van woning-verblijf (heëm) van de persoon Hun. 't Suffix 'um' betekent heem of heëm De oudste vorm zou Hunningahem zin gewaes.
Monumente
Dao ligke e paar monumentaal gesjlaote boerderieje, zoeë-es: In 1938 woert d'r riekswaeg verbreid, doe kaom e gedeilte van 't gehuch aan 'ne ventwaeg te ligke. D'r haof van de families Somers-Erven en later Somers-Pinckaerts (Hunnekem 15) woert vanwaege die aanpassing aafgebraoke.
Op 'n huuëgde aan d'r doergaonswaeëg bevingt zich de windmuuële va Hunnekem, geboewd in 1882. 't Is ein va de wieënige windmuuëles va Zuud-Limburg naeëve die op De berg (Ubachsberg), op Kelment (Kelmond), in Groesjelt (Gronsveld), in De Uëverhieëk (Overheek), op 't Gastes(Wolfshuis-Gasthuis) en i Oeësjbik (Oirsbeek).
Reveer
thumb|250px|De Maas in Mestreech mèt Seent-Servaosbrögk 'n Reveer is 'ne min of mieë natuurleke watersjtroom dae mètstens langer is en mieë water verveurd es 'n baeëk. V'r oondersjèjje oceanische revere die in 'n zieë of 'n oceaan oetmonde, en continentaal revere die in 'n meer, 'n moeras of 'n woestijn eindige.
Eeder reveer liegkt in 'n sjtroomgebied. Dat is 't totale omringende gebied oeëbinne al 't övertollige water via die èng reveer wert aafgeveurd. De sjèj tösje twieeë sjtroomgebiede wert de watersjèjjing geneumd. De bepaling van d'r leenker- en d'r rechteroever van 'n reveer gebeurt vanaaf de bron (in de richting van de sjtroming) van de reveer gezieë.
Langste revere
Volgens väöl deskundige is de Niel met zijn 6650 km de langste reveer op de waelt. In eeder geval is 't de langste reveer van Afrika. De Amazone is 6437 km laank, de Blauw Reveer 6380 km, de Missouri/Mississippi 5970 km, de Ob 5410 km, de Gael Reveer 4830 km, de Kongo 4630 km, de Lena 4400 km, de Amoer 4350 km, de Mekong 4345 km en de Jenisej 4102 km.
Van de revere die dör de Nederlande sjtrome is d'r Rien de langste met zijn 1320 km. Op de waeltranglies bezèt ze 'n gedeelde 111de plaatsj. De twiede reveer is de Maas met 900 km en daonao volge de Sjelde met 350 km en de IJzer met 78 km.
Echternach (kanton)
Echternach is ein vaan de twelf kanton in Luxemburg. De hoofplaots is Echternach.
Geografie
Echternach heet 'n oppervlak vaan 185,54 km², en is daomèt 't 10e kanton in Luxemburg. 't Grens aon de kantons Grevenmacher, Diekirch en Mersch.
Demografie
Volges de census vaan 2014 heet Echternach 'n inwoeneraontal vaan 17.477, en 'n deechde vaan 94,2/km². Heimèt is Kanton Echternach 't 8e kanton.
Gemeintes
't Kanton is oonderverdeild in 7 gemeintes:
Balsfjord
thumb|De ligking van Balsfjord in de pervincie Troms. Balsfjord is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Troms in Nórwaeg. De gemeinte had 5.569 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.493,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 3,7. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 1933.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,1% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Sjaopebok (starebeeld)
thumb|right|Kaart vaan 't starebeeld Ram Sjaopebok (Aries, aofgekort Ari) (in 't Nederlands Ram) is e starebeeld aon de noordeleke hiemelkoepel. De ecliptica löp door dit starebeeld, en dus is 't 'n oonderdeil vaan de dierereem. De zon steit in dit starebeeld vaan 19 aprèl tot 14 mei.
Limburgse Successieaorlog
De Limburgse Successieaorlog waas 'n serie van conflicte tösje Brabant en Gelre die plaatsjvónje tösje 1283 en 1288.
De aanleiding veur de Limburgse successieaorlog waas 't euverlieje in 1280 van zoawaal hertog Walram IV van 't Hertogdóm Limburg, 'ne broor van Adolf IV van Berg, es ouch zien dochter Irmgard van Limburg in 1283. Walram IV hèj gein mannelike naokómmelinge en ouch zien dochter hèj gein naokómmelinge. De hertog Jan I van Brabant maakde na de doad van Irmgard van Limburg (1282) aansjpraak op 't Hertogdom Limburg óm oetbreiding van Gelre zoa völ meugelik taenge te gaon. In 1283 kaom 't tot ein gevech tösje Gelre en Brabant.
Sjaopebok (starebeeld)
Stare
(in volgorde vaan aofnummende helderheid)
Limburgse Successieaorlog
Aan de sjtried woort deilgenómme door, 't Graafsjap Gelre, 't Graafsjap Luxemburg en 't Keur-Kölle aan de eine kantj en 't Hertogdóm Brabant, 't Graafsjap Loon van Arnold V en de Vrieje Riekssjtadt Kölle aan de angere kantj.
Sjaopebok (starebeeld)
Wienie 't bèste te zien
Op 't noordelek haafroond is Sjaopebok te observere vaanaof september tot fibberwarie.
Bujelwouf
thumb|De bujelwouf. De (Tasmaanse) bujelwouf of Tasmaansen tieger (Letien: Thylacinus cynocephalus) is 'n oetgestórve deersaort waat veurkwaamp op Australië en Tasmanië, waat vèltj óngere bujelbieëster. 't Bieës stórf ieës oet op Australië dore kóms vannen dingo, en oetèntjelik róndj 1936 ouch op Tasmanië dore jach.
Limburgse Successieaorlog
Nao de Sjlaag bie Woeringe in 1288, dae ’t eindj van de Limburgse Successieaorlog zouw zeen en woort gewónne door hertog Jan I van Brabant, kaom 't Hertogdóm Limburg in 't bezit van de hertog van Brabant.
Bujelwouf
De kop vanne bujelwouf haet väöl eweg van dae van hóndjechtige, waat ouch zörg veure beneuming "wouf". 't Bieës is aevel neet biezunjer nej verwantj aan wölf. De euvereinkumsten in 't uterlik zeen 't gevolg van convergente evolutie in e saortgeliek niche; de bujelwouf noom op Australië en Tasmanië de plaats in waat in Naord-Amerika, Europa en Azië gevöldj wuuert dore grieze wouf.
De alternatief beneuming "tieger" is 'n verwiezing nao de struipen euvere rögk, die deendje es kammeflaasj inne bus. De bujelwouf haw 'ne lange stert, wo dees struipen ouch alikszins euver doorlepe. In taengestèlling toette anger bujelbieëster op Australië wore de veur- en achterpuuet aeve lank.
1954
1951 - 1952 - 1953 - 1954 - 1955 - 1956 - 1957 1954 (MCMLIV) waor e gewoen jaor wat op vriedag begós op de Gregoriaanse kalender.
Maan vaan 't Jaor
John Foster Dulles
Meziek
De volgende platen waere grote hits:
Gebore
thumb|right|150px|John Travolta, gebaore op 18 fibberwarie 1954. thumb|right|150px|Angela Merkel, gebaore op 17 juli 1954. thumb|right|150px|Bernard Hinault, gebaore op 14 november 1954.
Gesjtorve
thumb|right|150px|Henri Matisse, gesjtorve op 3 november 1954.
Brunehaut
thumb|Locatie va Brunehaut in Henegouwe. Brunehaut is 'n gemèngde in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Doornik. Op 'n oppervlakde va 46,11 km² wonne 8.069 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 175 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|'t Gemèngdehoes va Brunehaut i Bléharies. Bléharies (gemèngdehoes), Guignies, Hollain, Jollain-Merlin, Wez-Velvain, Lesdain, Laplaigne, Rongy en Howardries.
Frank Boeijen
thumb|Frank Boeijen Franciscus Johannes Maria (Frank) Boeijen (Nimwege, 27 november 1957) is 'ne Nimweegse, Nederlandstaolege popzenger. Zien groetste successe haolde heer in de jaore tachteg, es veurmaan vaan de Frank Boeijen Groep.
Bezètting Frank Boeijen Groep
De Frank Boeijen Groep bestoont oet
Biografie
Boeijen woort gebore es joonkste in e Nijmeegs gezin vaan tien kinder. Zien breurs brachte häöm al vreug in aonraking mèt muziek vaan Bob Dylan en Neil Young, artieste die Boeijen later es invlode zouw neume. Op sjaol moch heer dèks veurzinge.
Nao zien sjaol begós heer gediechter en popmuziek te sjrieve. Aonvenkelek deeg heer dat lèste in 't Ingels, meh op aonraoje vaan Amerikaanse muzikante die heer trof begós in zien eige taol te zinge. In 1977 kump 'r in contak mèt Wout Pennings, mèt wee heer datzelfde jaor nog zien debuutplaat Frank Boeijen en Woutje Pennings opnump. 't Werk weurt neet opgemerk tot in 1978 plaotemaotsjappij CNR ziech demèt bemeujt: oonder rezjie vaan Rob de Nijs weurt de plaots, es Boeijen & Pennings en mèt veer nui leedsjes, obbenuits opgenome. De plaat weurt gei commercieel succes meh kump wel oonder de aondach vaan popleefhöbbers en krijg oonder aandere 'n recensie in OOR.
In 1979 hèlt Pennings demèt op. Same mèt de euvergebleve podiummuzikante (die Boeijen en Pennings bij concerte begeleide) en de nuie gitaris Wil Theunissen riech Boeijen in 1980 de Frank Boeijen Groep op. Hunnen debuutsingle vaan 't jaor dao-op, Verjaardagsfeest, weurt geplug door deejay Frits Spits en haolt de tipparaad. De naomloes debuutelpee datzelfde jaor deit evels niks. Nao nog twie kier tipparaad kump daan in mei 1983 d'n ierste hit: Linda. Wat hitsucces betröf steit de Frank Boeijen Groep in dees daog hendeg in de sjeem vaan de ander Nederlandstaolege bands Doe Maar en Het Goede Doel. Dat verandert in 1984: es 't dat jaor weer minder geit mèt de Nederlandstaolege popmuziek (dit is 't jaor boerin Doe Maar oeterein geit) haolt de Frank Boeijen Groep ziene groetste hit oets: Zwart wit. Dit protesleed tege 'ne racistische moord haolt de veerde plaots. 't Jaor dao-op, es 't nog väöl slechter geit in de Nederpop, kump Kronenburg park (euver 't Kronenburgerpark in 't Nijmeegs stadscentrum) op nómmer twelf. 't Zal 'ne klassieker weure die nog dèks op compilaties versjijnt en oonveranderlek op Boeijen zien concerte gespäöld weurt. Ouch in de res vaan de jaore tachteg is de Frank Boeijen Groep 'ne constante factor: edersjaor kump ein album oet, wat ummer in de albumparaad kump, en haos edersjaor ouch weurt wel 'ne (kleinen) hit gescoord. Later in de jaore tachteg stap de groop euver vaan de fieslocaties nao 't theater (op dat memint 'n unicum in Nederland), um oetindelek op allebei de locaties te goon speule. In 1991 meint Boeijen tot in artistiek opziech de rek droet is en hef heer de Frank Boeijen Groep op. Heer geit solo wijer. 't Leste optrejje is op 30 miert 1991 in Almere.
Datzelfde jaor nog kump heer mèt zien ierste nui album Wilde bloemen, boeveur heer 'ne nuie (begeleidings)band geformeerd heet. 't Ritme vaan ei nui album per jaor hèlt 'r neet vol, meh aon inspiratie liek 't 'm neet te oontbreke. De albums blieve de hitlieste steivas hole, wat evels neet vaan de singles kin weure gezag. Heer wèrk herhaoldelek same mèt de mies oetereinloupende artieste, boe-oonder Stef Bos, Henny Vrienten (vaan Doe Maar), Yasmine, Paskal Jakobsen (vaan Bløf) en Daniël Lohues (vaan Skik). Ouch liet heer touwnummend invlode oet wereldmuziek in zie werk touw. Slaagwèrker Norman Bonink verliet de band in 2001 um veur Bløf te goon drumme. In 2007 manifesteert heer ziech veur 't iers naodrökkelek es diechter, door de publicatie vaan 't book 36,9°C (boevaan de tekste op muziek zien gezat en es cd mèt de naom Fim do mundo bij 't book gelieverd zit). In 2008 kump 'ne theatertour mèt Henny Vrienten en Henk Hofstede (vaan The Nits), die ziech veur eine kier tot 'ne gelegeheidsband "Boeijen Hofstede Vrienten" vereinege en de cd Aardige jongens oetbringe.
Stijl
Frank Boeijen neump ziechzelf 't leefste singer-songwriter. Es belaankriekste inspiratie neump heer folkrockers vaan roond 1970 wie Bob Dylan, Neil Young, Leonard Cohen en Van Morisson. Door aandere is zien stijl ouch dèkser mèt Boudewijn de Groot en Herman van Veen vergeleke; soms weurt gesproke vaan "pop-chanson". Toch bevat ziene muziek, door 't gebruuk vaan de synthesizer en daovaan in 't verlèngde 't trökgriepe op de new wave, ouch invloede oet de mainstreampop vaan de jaore tachteg.
Boeijen heet door zoewel zien tekste es ziene muziek veural positief reacties oonder critici gewek. Trökkierende kritiek is evels tot heer slech articuleert en tot zien tekste te vaag zouwe zien.
Albums
Noteringe in de Nederlandse en eventueel Belzje albumparades
Singles
Tot en mèt 1990 es Frank Boeijen Groep. Hitnoteringe in de Nederlandse Top 40 en de Vlaomse Ultratop 50 en zien veurgengers
De Borg
De Borg (Nederlandjs: Borg) is e gehuch in Nederlandjs Limbörg inne gemèndje Roerdale ane grens mit Pruses. 't Huuerdje vreuger bieje gemèndje Postert. De Borg ligk kórtbie tösse Postert en Kerke. De Borg besteitj oet slechs e paar häöf.
Strand (Rogaland)
thumb|De ligking van Strand in de pervincie Rogaland. Strand is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Rogaland in Nórwaeg. De gemeinte had 10.566 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 214,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 49,4. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1130.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Borg
Borg kan verwieze nao:
Helenaveen
thumb|right|De Helenavaart tösse Helenaveen en Griendsveen Helenaveen is e dörp in hoeëgveengebied van de Pieël, gelaege in zuudoeëste van de gemeinte Deurne in de provincie Noord-Braobant, taege de grens mit de provincie Limburg. 't Dörp telt óngevier 900 inwoeëners. Helenaveen woort in 1853 gestich door de Bossche arsjitek Jan van de Griendt en hae verneumde 't dörp nao zien vrouw Helena Panis. Same mit zienen broor Nicolaas van de Griendt en G.W.J. Carp oet Arnhem koch hae 610 ha veengrónd, dae heej dreej tot zeve maeter diek waas. Törfwinning waas dan ouk wies in de zevetiger jaore van d'n twintigsten ieëw de wiechtigste ikkenomische activiteit in dees contreie. De zwarten törf woort via de Helenavaart aafgeveurd nao de Noordervaart. De produksie van törfstruisel waas 'nen andere wiechtigen bedriefstak.
De bevolking is gooddeils aafkomstig oet Drenthe en Euveriessel. Daodoor guuef 't zoeëwaal 'n protestantse es 'n katholieke kerk in dit dörp en woeëne dao nog altied vuuel luuj mit neet-Braobantse achtername. 't Plat van Helenaveen is aevel van Braobantse signatuur. In oktoeëber 1944 woort 't dörp opgeschrik door 'n kerkrazzia. Huuj is de plaats e gerdeneersdörp en haet ze 'n beschermp dörpsgezich. Helenaveen en 't Limburgse naoberdörp Griendsveen zien de insigste veenkolonië in Zuud-Nederland.
Lefka Ori
De Lefka Ori (Nuigrieks alfabet: Λευκά Όρη, Limbörgs: Wit berg), ouch bekind es  Madares, zien berg in 't weste vaan Kreta. 't Gief daarteg toppe in de Lefka Ori die bove de 2000 meter oetsteke, boevaan Pachnes mèt zien 2452 m d'n hoegste is. Lengte vaan de berg zien daarteg kilometer, de breite twinteg. Allein de Idè is 'ne get hoegere berg in Kreta, al sjeelt 't meh e paar meters.
Ganges
thumb|220px|Sjträömgebeed van de Ganges thumb|220px|De Ganges bie Varanasi thumb|220px|Baejende man in de Ganges De Ganges (of Ganga) is 'n groeëte en belangrieke reveer op 't Indisch Subcontinent, die weltwied bekind is ómdat zien water in 't hindoeïsme es heilig en ritueel reinigend waert besjouwd. Ze is óngevaer 2510 kilomiëter lang en sjträömt in oeëstelike richting doer 't noorde van India en doer Bangladesh, van de gletsjers in d'r zuudwestelike Himalaya pès de mónding in de Golf va Bengale.
De belangriekste zierevere van de Ganges zint de Yamuna, de Karnali, de Son en de Gandak. Ze sjträömt langsj versjeie sjtae, zoeëwie Kanpur, Allahabad, Benares en Patna. Same mit de Brahmaputra vormt de Ganges ènne van de groeëtste delta's van de welt.
Laop
Nao 'ne laop van 200 kilomiëter doer d'r Himalaya bereikt de reveer bie de baevaartplaatsj Haridwar de dichbevolkde Indus-Gangesvlakde, 'ne breije reifel tösje d'r Himalaya in 't noorde en de Vindyaberg in 't zuje. Bie Haridwar waert mit 'ne dam 'n dael van 't water ómgeleid via 't Gangeskanaal, dat aagelag is vuur 'ne kórte waeëg te gaeve nao de parallel laopende Yamuna, die pas 800 kilomiëter oeësteliker mit de Ganges samekump.
Bie de sjtad Allahabad kómme de Ganges en de Yamuna same. Dit punt is bekind es d'r Sangam en is 'n heilige plaatsj in 't hindoeïsme.
I Bangladesh verdaelt de Ganges zich in e groeët aantal erm. D'r belangriekste erm is de Padma, die samekump mit de Brahmaputra. Same vorme ze 'ne delta va 44.000 km². D'r deltagrónd is bezónger vröchbaar, woeë o.m. ries en thieë op waeëre verboewd. In 't zuje van dizze delta ligke de Sundarbans, 'n enorm sjtèlsel va watere en zómpe dat bedekt is mit sjtroekgewas en zómpbusj.
Hindoeïsme
In 't hindoeïsme waert de Ganges es 'n godin besjouwd. Geläövige die zich wesje in de reveer, wisse op die maneer hun zung oet. Jaorliks trèkke miljoeëne hindoes nao de sjtae langsj de Ganges vuur hun zieël te reinige doer zich te wesje in de reveer. Sómmige hindoes völle aoch flesje mit 't reveerwater, die ze da mit nao haem numme vuur mit te baeje.
Ecologie
De Ganges is aen van de mieës vervoelde reveren op de welt. Dees vervoeling waert vuural veroerzaakt doer miensjelik aafval, mer aoch doerdat daagliks 350 doeëje in de Ganges waeëre gesjmieëte. Doer in de reveer te bieje kint me richtig krank waeëre. Toch bieje jaorliks miljoeëne pilgrims in 't water. Langsj de Ganges woeëne aoch mieë es 400 miljoeën luuj.
De vervoeling bedreigt de fauna in de reveer. D'r zjwumme twieë dolfiensaoërte in de Ganges: d'r Gangesdolfien en d'r Indische dolfien. Wiejer gieëft 't nog d'r Gangesgaviaal en 'ne zeutwaterhaai.
Älempt
thumb|Laag van Älempt i ge krink Vieëse thumb|[[Haus Elmpt (kesjtieël)|Hoes Elmp ]] Älempt (Duutsj: Elmpt; Nederlands-Limburgse dialekte mieëtstes: Elmp, oane -t) is e dörp i g'n gemingde Niederkrüchten, dat geleëge is i kreis Vieëse, i ge weste va g'ne Dütsje Bondssjtaat Noardrien-Wesfale. 't Ligk dierek aa g'n grens mit Nederlands Limburg bei ge nationaal park d'r Meinweëg. Noa 't weste touw ligk tussje de dörper en g'n grens 't Elmpter Wald, dat óngerdeel is va de Maasterasse. Elmp weëd óntsjlete durch de autobaan A52. Bis e paar joare trük woar bei Elmp 't eng va de autobaan, meh nu geet ze tot aa g'n grens bei Remung, oeë d'r weëg wiergeet es N280. Dierek noardelig van Elmpt ligk ge gehuch Overhetfeld. Get noardeliger sjtruimt óch de Zjwalm. 't Óp 29 bis 75 meter hoeëg ligkend dörpke hat ing protestantse en ing katholieke kirk, gezeëgend aa St. Laurentius.
Gesjichde
Vanaaf d'r twelfde ieëw woar Elmp grónkgebeed va de Here van Elmp. Dees adellig gesjlach woar sjterk verbónge mit 't aoder gesjlach Brempt. 't Aode wape va d'r Elmpter adel woar óch 't wape va g'n gelieknamige gemingde, die bis de gemindelige herideling van 1 jannewaar 1975 nog ing zelfsjtandige gemingde woar. Dees adellige machhöbbesj houwe bis 1794, toen de Franzuëse 't Rienland en Limburg bezatte, de mach i dit gebeed. Óp 18 mei 1815 koam Elmp aa d'r Dütsje kuëning Friedrich Wilhelm III, wie 't ganse Rienland en de Nederrien.
Twieëde Weltkreeg-noe
I d'r Twieëde Weltkreeg woeëde veertieën manlüj oet Remung doeëdgesjoate durch Dütsje soldate, weil zie dwangarbeid houwe geweigerd. Noa d'r krieëg veel Elmp ónger Brits bezattingsgebeed en woeëd i 1953 't RAF Brüggen ópgerich, dat bis 15 mei 2001 die functie houw. De letste Britse vleegmesjinger woeëde in 2008 trükgebrach noa 't moderlank. De vleegbasis deent noe as terrein vuur 'n zjweëfvleegclub. De barakke woare vanaaf december 2015 bis juni 2016 noeëdópvanglocaties vuur 2.500 vlöchtelinge. D'r noa zint de barakke nog vuur vunnef joare besjikbaar vuur noeëdópvang. Zoeëwaal de gemingde Niederkrüchten esóch de bondssjtaat Noardrien-Wesfale zint verantwoadelig vuur dit projek.
Referenties
Dit artikel baseert zich óp 't corresponderende artikel óp de Dütsje Wikipedia.
25 augustus
Heiligedaag van Genesius van Arles, Genesius van Rome en Lodewiek de Heilige
De Heibloom
De Heibloom (Nederlands Heibloem) is e dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Leudaal, aon de weeg vaan Rogkel nao Mael, mèt oongeveer 800 inwoeners. 't Is de noordelekste plaots vaan de gemeinte.
De Heibloom is nog mer e joonk dörp. Iewelaank bestoont de groond oet moerasechteg bosgebeed (bosriek is de umgeving noh ummertouw). In 1852 vestegde ziech hei de Konkergatie vaan de Broeders vaan Slevruiwke vaan Zeve Smarte, op 't terrein Widdonck. Oet hun instèlling kaom de jäögopvaank voort die dao nog ummertouw steit. Um hun kloester oontstoont laankzaamaon 'n nederzètting, die in 1947 groet genoog gevoonte woort veur 'n parochiekèrk. In 1998 woort 't dörp algemein bekind es de woenplaots vaan 't vermoord keend Nicky Verstappen. Veur häöm en aander geweldsslachoffers steit op de Heibloom sinds 2000 e monumint. 't Leedsje Vlinder vaan Rowwen Hèze geit dao-euver; De Heibloom kump dao-in veur es 'n Dörp det 'n geheim bewaart. Tot 1993 veel 't dörp oonder de gemeinte Rogkel, tenao hoort 't tot 2007 bij Rogkel en Naer.
Paraguay
Paraguay (officieel (Spaons) República del Paraguay, (Guaraní) Tetã Paraguái) is 'ne binnestaot in Zuid-Amerika, grenzend aon (mèt de klok mèt, beginnend in 't noorde) Bolivia, Brazilië en Argentinië. Hoofstad is Asunción, aander stei zien Ciudad del Este, San Lorenzo, Luque en Capiatá. De mieste inwoeners zien mestieze. Bezunder aon Paraguay is tot de groetste inheimse taol, 't Guaraní, neet allein door de inheimse bevolking weurt gesproke, meh ouch door de mestieze en zelfs de (mieste) blaanke.
Bestuurleke indeiling
Paraguay is verdeild in 17 departeminte en ei distrik, 't hoofsteidelek distrik Asunción. De departeminte en 't distrik zien de volgende:
Fysische geografie
Paraguay, e land bekans zoe groet wie Duitsland en de Benelux same, weurt doorsnooje door de Paraguay-reveer, die 't land in twie stökker deilt. 't Noordwestelek deil (dèks Gran Chaco geneump), wat de departeminte Alto Paraguay, Boquerón en Presidente Hayes umspant, is dunbevolk en zwaak glooiend: 't kump nörges hoeger es 300 meter (gemiddeld zoe'n 125 meter). Nao 't ooste touw, boe de Paraguayreveer struimp, löp 't aof. 't Hoeggelege deil is druug (Chaco Seco), dewijl 't lieger deil mie moerasechteg is (Chaco Húmedo); hei vint me wetlands wie 't Estero Patiño en de Pantanal, op de grens mèt Bolivia en Brazilië. Wijer is dit deil vaan 't land veural 't domein vaan pampa's; de oersprunkeleke vegetatie die me hei en dao nog zuut is tropisch druug bos. 't Zuidoostelek deil, ouch wel de Paraneña, is geaccidenteerder; hei ligk d'n hoegste berg vaan 't land, de Cerro Peró, op 842 meter. De heuvele loupe nao twie kante aof, in de riechting vaan de Paraguay en in de riechting vaan de Paraná.
Raciaol en etnische gróppe
De börgerleke stand en volkstèllinge vaan Paraguay make gein oondersjeid nao ras of etniciteit. Veur 'n etnische verdeiling is dus aongeweze op sociologisch oonderzeuk en dergeleke. Volges Mexicaans oonderzeuk is zoe'n 74,5% vaan de bevolking mesties (vaan gemingk blaank en Indiaans blood), 20% blaank, 3,5% mulat (vaan gemingk blaank en zwart blood) en 1,5% Indiaon. Volges de CIA is evels wel 95% vaan de bevolking mesties. Natuurlek zien zoe'n getalle aofhenkelek vaan 't aondeil Indiaans en blaank blood wat me moot höbbe um mesties te zien. In cultureel opziech (sprekers vaan 't Guaraní, zuug direk oonder) liekent 95% realistisch. De Indiaone, sprekers vaan aander Amerindische taole of aander Guaraní-dialekte, zien mèt versjèllende klein gemeinsjappe in 't land. Aofgaond op taolverwantsjap kin me oetgoon vaan zoe'n 20 volker, de mieste daovaan Indiaone.
Taole
Paraguay erkint twie taole, 't Spaons en 't Guaraní. De ierste, de taol vaan d'n awwe kolonisator, is 'n prestiesjtaol, veural gebruuk in officieel domeine wie de politiek, 't oonderwies, de media, 't bedriefsleve en de clerus. 't Is evels gein groete volkstaol: veur 2000 woorte mer 187.000 ierstetaolsprekers gemeld, en daan nog veural in Asunción. De aander officieel taol, 't Guaraní, is daorentege de taol vaan 'n groete mierderheid vaan de bevolking; allein al 90% in Asunción. In de bove geneumde prestigieus bereike steit 't gebruuk vaan 't Guaraní nog wel achter op dat vaan 't Spaons, al is 't zeker aonwezeg. 't Dialek vaan Asunción, Jopará, is gelardeerd mèt Spaonse wäörd (codeswitching), officieel Guaraní en dialekte vaan 't land zien minder verspaons.
De inheimse bevolking vaan Paraguay sprik (ouch) aander taole, meh die zien marginaol aonwezeg; vaan väöl taole is bekind tot de sprekers ze opgeve veur 't Guaraní. Ouch weure ze veural in dunbevolk gebeed gesproke. Alleriers gief 't nog sterk aofwiekende Guaraní-dialekte, die sommege (wie Ethnologue) al apaarte taole zouwe neume. Dao-oonder zien Mbyá en Ava. Vaan dee lèste variant weurt gerapporteerd tot de sprekers op 't eigelek Guaraní euvergoon. Get wijer verwant, meh nog ummertouw deil vaan de Tupi-Guaranítaole, zien oonder mie Pai Tavytera en Ñandeva. 'n Aander femilie zien de Mascoiaanse taole, boe-oonder 't Enxet (ouch Lengua geneump) en 't Sanapaná. 't Nivaclé huurt, mèt nog get kleinder taole, tot de Mataco-Guaicurutaole. 't Ayoreo heet e hiel groet verbreiingsgebeed meh neet väöl sprekers; same mèt 't ouch neet bezunder väöl gesproke Chamacoco huurt 't bij de Zamucoaanse taole.
Neve 't Spaons weurt nog 'n Europees taol in Paraguay gesproke: 't Plautdietsch, 't Nederduits dialek vaan de mennonitische diaspora. Dees gemeinsjap gebruuk ouch Hoegduits.
Religie
Bij de volkstèlling in 2002 waor 89,6% vaan de bevolking katholiek, 6,2% evangelisch, 1,1% aanders christelek (boe-oonder de zjus geneumde Mennoniete) en 0,6% aonhenger vaan 'n traditioneel inheimse religie.
Rukker
Rukker is e gehuch i g'n gemingde Heële. 't Gehuch litt i g'ne veëdel Heëlebaan en hat 'n ege bushalte.
Paraguay
Historie
In Pre-Columbiaanse tije trokke versjèllende Amerindische volker 't groondgebeed vaan 't later Paraguay in. De Guaraní's en aander inheimse volker hadde 'n semi-nomadische levesstijl. De naom Paraguay, oersprunkelek de naom vaan de reveer, kump oet 't Guaraní en liet ziech lètterlek vertaole es 'reveer vaan de väöl waters'; de eigeleke beteikenis daovaan is oondudelek. Aon 't begin vaan de zestienden iew kaome Spaonse oontdèkkers 't land binne. Eine vaan hun, Juan de Salazar de Espinosa, stiechde op 15 augustus 1537 Asunción, wat dus is geneump nao Maria Hemelvaart. Vaanaof zien stiechting tot in 1767, wie de Spaonse keuning de Jezuïete oetzat, waor de stad e centrum vaan de missie in 't binneland vaan Zuid-Amerika. Ouch waor de stad deil vaan 'n Spaonse provincie, die deil oetmaakde vaan 't Oonderkeuninkriek Peru en later (vaanaof 1776) vaan 't Oonderkeuninkriek Río de la Plata.
Begin negentienden iew begós in versjèllende len in de regio de strijd veur oonaofhenkelekheid. In Argentinië waor in 1810 'nen opstand begós, dee euversloog nao Paraguay. Op 15 mei 1811 lökden 't de opstandelinge in Asunción veur de Spanjole te verdrieve. De volgende decennia zaot 't land in 'ne losse band mèt Argentinië, tot Paraguay ziech in 1842 formeel vaan dat land losmaakde. Vaan 1864 voch Paraguay tege Brazilië, Argentinië en Uruguay d'n Oorlog vaan de Dreivöldege Alliantie. In dezen oongelieken strijd verloor Paraguay, boete stökker land die aon Brazilië en Argentinië móste weure aofgestande, minstens twiedaarde vaan zien manneleke bevolking; volges sommege sjattinge nog e stök mier. In de jaore 1930 voch 't land obbenuits 'ne bleujetegen oorlog, deeskier tege Bolivia. Dezen oorlog góng um de Gran Chaco, wat Bolivia ouch opeisde en boe me meinde väöl olie te kinne vinde. Dezen oorlog won Paraguay wel.
In de ierste haaf vaan d'n twintegsten iew waor Paraguay e stereotiep Zuid-Amerikaans land mèt d'n eine nao d'n aandere staotsgreep: tösse 1904 en 1954 heet 't land neet minder es 31 presidente gehad. Vaanaof 1954 evels kaom 't land in politieke stabiliteit, wie Alfredo Stroessner, vaan de conservatief Coloradopartij aon de mach kaom. Neet minder es 35 jaor regeerde heer Paraguay es dictator. Dit brach economische veurspood in eint vaan de ermste len op 't continent, meh zörgde veural veur minserechtesjenninge op groete sjaol. Begin 1989 zat zien eige legermach oonder generaol Andrés Eodrígues häöm aof. 't Leger zörgde veur 'nen euvergaank nao democratie, wat in 1992 mèt 'n nui groondwèt woort geïmplementeerd. Sindsdeen bleef de Coloradopartij aon de mach, tot in 2008 de linksen ex-bisjop Fernando Lugo tot president woort gekoze.
Bronne
''Dit artikel is in hoofzaak gebaseerd op 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, in dees dees versie; deile vaan de historie-paragraaf zouwe es vrij vertaolinge daovaan kinne gelle. Wijer is dit artikel ouch gebaseerd op en:Geography of Paraguay en en:Spanish colonization of the Americas.''
9 juni
9 juni is de 160ste daag van |t jaor (161ste daag in een sjrikkeljaor) in de Gregoriaanse kalender. Nog 205 daag pès |t eindj van |t jaor.
Gebäörtenisse
thumb|right|Lodewijk XIV, trouwt in 1660 Maria-Theresia van Sjpanje
Gebore
thumb|Bertha von Suttner gebaore op 9 juni 1843
Gesjtorve
150px|thumb|Charles Dickens gesjtorve 9 juni 1870
Mendocino County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Californië thumb|200px|Ligking vaan Mendocino Mendocino is 'n in 1850 gestiech graofsjap in Californië, VS. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Ukiah.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaol oppervlak vaan 3437 km² (1327 mijl²) boevaan 3405 km² (1315 mijl²) land is en 32 km² (12 mijl²) of 0,93% water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 8/km² (20/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 26.453 dat bestoont oet:
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
19 november
Heiligedaag van Mechthildis van Hackeborn
Nationale fièsdaag in Monaco
Vreuger waor dit ouch de heiligedaag van Elisabeth van Thüringen, meh saer 't Twiède Vaticaans Concilie weurt deze gevierd op 17 november.
Isotoop
'nen Isotoop (vaan Grieks isos 'geliek' en topos 'plaots'; 't idee is tot twie versjèllende atome op einzelfde plaots in 't periodiek systeem stoon) is edere vaan de meugeleke atoomkerne boe-oet e sjemisch elemint kin bestoon. Concreet höbbe twie isotope vaan ei sjemisch elemint e geliek aontal protone meh e versjèllend aontal neutrone. Dit maak tot de twie isotope al-evel verwante meh dudelek versjèllende eigesjappe höbbe, veural in gewiech (zuug ouch atoomgewiech). Hiel dèks zien zeldzaam of sjeerse isotope ouch radioactief. Väöl zien zelfs extreem radioactief en koume daan ouch neet in de natuur veur (of allein es vervalprodukte). Neet alle eleminte höbbe evels mer einen euverheersenden isotoop. Zoe besteit loed vaan nature oet oongeveer de hèlf loed-208, get minder es e kwart loed-206 en -207 en nog ins ei percint loed-204. Isotope weure, wienie nujeg, genoteerd mèt e superieur cieferke veur 't sjemisch symbool. Dit cieferke gief 't aontal baryone (protone + neutrone) aon: 3He, 14C, 235U. Twie waterstofisotope höbbe hunnen eige naom en zelf hun eige symbool: waterstof-2 (2H) steit bekind es deuterium (D), waterstof-3 (3H) hèt ouch wel tritium (T). De oontdèkking vaan isotope steit op naom vaan Frederick Soddy, dee dao in 1913 de radioactiviteit vaan bepaolde op ziech neet-radioactief stoffe verklaorde. J.J. Thomson oontdèkde datzelfde jaor nog tot 'n elemint ouch twie stabiel isotope kin höbbe.
Celles
thumb|Locatie va Celles in Henegouwe. Celles of Celles-lez-Tournai is 'n gemèngde in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Doornik. Op 'n oppervlakde va 67,14 km² wonne 5.591 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 83 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|De kèrk va Celles. Schalafie (Escanaffles), Molenbaix, Popuelles, Pottes en Velaines.
Louis Paul Boon
thumb|right Lodewijk Paul Aalbrecht Boon ofwel Paul Boon (15 miert 1912, Aals - 10 mei 1979, Erembodegem) is 'ne Nederlandstaolege sjriever oet Belsj, dee actief is in 't sjrieversjap sinds 1953. De sjriever is bekind um wèrke wie De Kapellekensbaan, Zomer te Ter-Muren en Menuet.
Oeuvre
Hei volg 'n lies vaan beuk vaan de sjriever in de originele Nederlandse taol.