cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Birgeler
't Birgeler is 't (Oeas-Limbörgs-)Ripuarisch-Limbörgs euvergangsdialek zoeawie det wuuertj gespraoken in Birgele en ómgaeving. In houfzaak liek 't dialek väöl op 't Wasseberger en vörmp 't 'n euvergangsdialek tösse det en 't wèsteliker-getintje dialek van Effeld. Zoea kèntj 't Birgeler neet de r-sjoewheid inne zelvendje maot wie 't Wasseberger.
Sjouw
'n Sjouw is 'n staokplaats mit daobaove 'n kap worin de rouk dae van 't vuur aafkump wuèrtj opgevange. In brei zin wuèrtj de term ouch toegepas op 'ne sjaorstein in 't algemeint. Veurdet me de sjouw haw, góng de rouk via e gaat in 't daak van d'n haerd nao boete, of via de rete tösse de daakpanne.
Döks wuèrtj de sjouw riekelik versierdj mit ornamente en waere dao veurwirpe, wie klokke of anger waerdevól dinger, opgezatte.
Täby
Täby is 'n gemèndje in Stockholms län, Zwede. De gemèndje tèltj 61.046 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 60,62 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 1.007 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
13,49% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
.as
.as és de ccTLD-code vër 't topleveldomein van Amerikaons Samoa, 'n iëverzeis gebied van de Verenigde Staote. 't Domein woëd geïntroduceerd én 1997 en hèt 'nen actieve staotus. De egelike bedoeléng vër 't domein és zaoke daaj verwaant zin aon 't iëverzeis gebied Amerikaons Samoa. Feitelik wiëd 't vër waajd auteenloeëpende zaoke gebrauk, vërnaomelik zaoke die gin verbaand hate mét Amerikaons Samoa. 'n Vürwèrd vër registratie is dat domeine niët mauge wiëne gebrauk vër pornograofisch of racistisch materiaol. Registratie gesjied op 't iëste-level, dus direct ónder ".as".
Alfred Nobel
In zie testamènt leet t'r vaslègke det vanne rente van zie kapital van zoea 32 miljoen Zweedse kroean alsjaors vief Nobelprieze móste waeren oetgereik op ziene sterfdaag; dees prieze wore bestump veur die die "'t aafgeloupe jaor 't grótste nöt veure miensjheid höbbe gadj". Hieveur haet me de Nobelstifting opgerich.
Alfred Nobel woort gebaoren es d'n derdje zoon van Immanuel Nobel in Stockholm, meh verhoesdje op jónge laeftied mit 't gezin nao Sint Petersbörg, wo zie vader e torpedobedrief begós. In 1859 woort 't bedrief euvergedragen anen twieëdje zoon Ludvig Nobel, dae 't bedrief toet e succès wós te make. Hienao tróch Alfred mit ziene pap trögk nao Zwede wo d'r zich góng toelègken op explosieve, mit naam de veilige perduksje en gebroek vas nitroglycerine in vaste vorm. Versjillige ómploeffinge die valsj gónge woren hie e gevolg van inne febrik, worónger ein in 1864 wobie ziene broor Emil naeve nag e deil luuj ómkome.
Thallium
Toepassinge
't Gäör- en smaakloeas thallium(I)sulfaat is in 't vergange väöl gebroek gewaoren es e vergif taenge ratten en insekte. Saeren ènj vannen twintjigsten ieëf is 't gebroek van thalliumverbinge neet mieë toegestangen es pesticied. Anger toepassinge zeen:
Thallium wuuertj gebroek veur supergeleiers bie hoeag temperature.
Huub Noten
Huub Noten ( gebore 1941) waor journalis, sjriever, regisseur en en theatermeker oet Mestreech. Hae wèrkde in de jaore 60 veur de KRO-radio. Daonao woort'r chef van de sjadsredactie van de gezèt De Nieuwe Limburger in Mestreech. Hae hou ouch e nuujswinkelke in de Wolfsjtraot.
Noten waor 25 jaor, van 1981 tot 2006, artistiek leider van de Mestreechter Operette Vereiniging en opriechter van 't Mestreechs Volleks Teater, dat in de loup van de jaore 'n groat aantal "lachstökke" (kluchte) zou oetveure. In 2006 naom hae hie aafsjeid es artistiek leider.
Es sjriever heel hae ziech bezig mèt "miensjelike verhaole" euver de gewone Mestreechtenaer. In dat kader sjreef hae euver de Mestreechse sjriever Fons Olterdissen 't book "Jao diech höbs us aon 't hart gelege".
Hae waor ouch de opriechter van 't reuzegilde "Gigantus", de carnavalspoep "vrouw Wielemösj" en van de Kletskriemerkesmiddag.
Op zoóndig 26 april 2009 ies Huub Noten thoes gesjtorve. Ziene liefsjpreuk waor: "Lache is 't sjoenste wat 't gief".
.at
.at és de ccTLD-code vër 't topleveldomein van 't Europees laand Oeësteraajk. 't Domein woëd geïntroduceerd én 1988 en hèt 'nen actieve staotus. De egelike bedoeléng vër 't domein és zaoke daaj verwaant zin aon 't laand Oeësteraajk. 't Hèt praktisch gin registratiebepirkinge, behaalve ónder bepaolde tweide-levels, zoë-as de subdomeine ".gv.at" en ".ac.at". Gewoeënlik registreert me zich direct ónder 't iëste-level, dus ónder 'n ege subdomein baaj ".at".
Maurizio Malvestiti
Maurizo Malvestiti (Filago, 25 augustus 1953) ies de biesjop van 't Bisdom Lodi, Italië.
Biografie
Maurizo Malvestiti woort gebore in Marne van Filago. In 1972 geit hae nao 't kleinseminarie op Bergamo, woa hae gymnasium-alfa deit. Op 11 juni 1977 weurt hae preester gewiejd.
Op 26 augustus 2014 woort Maurizo Malvestiti door Franciscus beneump es de nuje biessjop van Lodi.
Petrus
thumb|right|Petrus door [[Albrecht Dürer ]] Sint Petrus of in 't Limburgs: Sint Pieter, Sint Peter, Sint Pièter en Sint Pieëter,  ies 'ne Katholieke heilige dae eigelik Simon Bar Jona (zoon van Jona of Johannes) heesj. De naam Petrus, in 't Aramees Kefas, kreeg hae van Jezus en beteikent rots of fundament. Meistal weurt deze heilige Simon-Petrus geneump. Hae ies gebore ten noorde van 't meer van Gennezaret. Wie hae door Jezus woort gevraog um häöm te volge, woonde hae mèt zien vrouw, sjoanmam en ziene broor, Andreas, in Kafarnaüm. De twiè breursj waore vösjer en later allebei apostel.
Zien attribuut ies de sjleutel (van 't riek van de hemel).
Volges beriechte oet de 2e ièw zou Petrus ónder keizer Nero rónd 60 n. C. in Roame (Rome) de marteldoad zin gesjtorve.
Limburgse veurname, die aafgeleid zin van Sint Pièter: Pierre, Pie, Pjeter, Pièter, Piëter, Peter, Pee, Piet, Petra.
Lügde
Lügde (Nedersaksisch: Lüde) ies 'n sjtad in de Wes-Duutsje krink Kreis Lippe, in d'n deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk, wie de res van de krink, in 't Regierungsbezirk Detmold.
De op 105 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 88,64 km², op 31 december 2018 9.448 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdichte van 107 de veerkante kilometer.
Wie de res van Kreis Lippe, liegk de sjtad historisch noch in 't Rienland, noch in Wesfale. Bies de sjtiechting van 't Duutsj Riek in 1870/71 waor Lippe 'nen onaafhenkeleken dwergsjtaat mèt Detmold es houfsjtad.
Botswana
Bestuurleke indeiling
Botswana is verdeild in nege lendeleke en zes steideleke distrikte verdeild. Sommege vaan de lendeleke distrikte zien wijer verdeild in subdistrikte. De tien lendeleke zien:
De zes steideleke distrikte zien Gaborone, Francistown, Lobatse, Selebi-Pikwe, Jwaneng en Soba. Veur 2001 bestoont 't Noordwesdistrik oet de distrikte Chobe en Ngamiland.
Fysische geografie
Botswana is oongeveer zoe groet wie Madagaskar. 't Zuie vaan 't land weurt door de Kalahariweuste ingenome, die in dit land ieder 't karakter vaan 'n haafweuste dreug. In 't noorde is 't land nater (savanne); dao ligk oonder mie de Okavangodelta. 't Land is gooddeils vlaak, plateau-echteg.
Väöl vaan de bekinde savannebieste leve in Botswana in groete concentraties. Zoe vint me in 't Chobe National Park de groetste concentratie savanneolifante (Loxodonta africana) op de wereld. 't Gief ouch groete concetraties vaan de blauwe gnoe (Connochaetes taurinus). Wijer kint 't land ein vaan de groetste populaties vaan de bedreigenden Afrikaanse wèlden hoond (Lycaon pictus). Ecotoerisme is 'ne belaankrieken economische factor in 't land.
Etnische gróppe
De veurnaomste etnische gróppe vaan Botswana zien de Tswana, de Kalanga en de Böskesmaander. Blaanke make oongeveer 3% vaan de bevolking oet, Indiërs (die dèks via Zuid-Afrika, Mozambique of Mauritius, Afrikaanse len mèt väöl etnische Indiërs) oongeveer 'tzelfde. Daomèt is Botswana etnisch homogeender es zien naoberlen Namibië en Zuid-Afrika. De mieste Kalanga en Böskesmaander höbbe ziech cultureel (in taol en leefwijs) aongepas aon de Tswana; nog minder es 10.000 Böskesmaander praktizere hunne traditionele jeger-verzaomeleerslevesstijl. De regering perbeert de Böskesmaander oet hun leefgebeed te kriege en te assimilere. Sinds 2000 zien, door de economische malais dao, väöl Zimbabwane nao Botswana gekoume.
Lemgo
Lemgo (Nedersaksisch: Lemge, Lemje) ies 'n sjtad in de Wes-Duutsje krink Kreis Lippe, in d'n deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk, wie de res van de krink, in 't Regierungsbezirk Detmold.
Botswana
Taole
De algemein euverheersende volkstaol is 't Tswana (otoniem Setswana). Dit woort in 1993 al door 1.070.000 lui gesproke; dat waor toen 't euvergroet deil vaan de bevolking. Tswana is 'n Bantoetaol, die huurt tot zone S en in 't bezunder aon 't Sotho verwant is. De taol heet trouwes mie sprekers in Zuid-Afrika (veural in de Noordwesprovincie) es in Botswana zelf. Aander in Botswana gesproke Bantoetaole zien, in aofloupende volgorde vaan aontal sprekers, 't Kalanga (ing verwant aon 't Shona; tege de grens mèt Zimbabwe), 't Kgalagadi (in 't zuie, in de buurt vaan Zuid-Afrika), 't Herero (in 't distrik Ghanzi), 't Mbukushu (in 't Noordwesdistrik), 't Yeyi (Noordwesdistrik en Centraol distrik), 't Noord-Ndebele (in 't Noordoosdistrik) 't Birwa (in 't zuie, ieder e Sotho-dialek), 't Nambya (ing verwant aon 't Shona), 't Lozi (verwant aon 't Sotho en Tswana), 't Zezuru (ieder e Shona-dialek), 't Kuhane (in 't Noordwesdistrik, subdistrik Chobe; 'n taol oet zone K), 't Gciriku (in 't noordweste, tege de grens mèt Namibië) en 't Tswapong (Centraol Distrik, oostelek deil subdistrik Mahalapye; ing verwant aon 't Sotho en Tswana). De recinte immigratie vaan Zimbabwane heet 'n groete populatie Shonasprekers (typische, gein perifeer dialekte wie inheims in Botswana) binnegebrach.
Lemgo
De op 100 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 100,85 km², op 31 december 2018 40.696 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdichte van 404 de veerkante kilometer.
Botswana
Taole
De Khoisantaole zien in Botswana nog good vertegenwoordeg. De groetste is 't Naro (mèt zoe'n 10.000 sprekers in 't distrik Ghanzi); dao-op volge 't Shua (Centraol Distrik), 't Ju/'oan (Noordwesdistrik, tege Namibië aon; veural in dat land gesproke), 't !Xóõ (deile vaan Ghanzi, Kgalagadi, Zuierdistrik en Kweneng; väöl dialekte; 'n taol bekind um zien enorm aontal foneme), 't ‡Kx'au//'ein (distrik Ghanzi), 't Tsoa (Centraol Distrik en Noordoosdistrik, ouch in Zimbabwe), 't /Gwi (in 't Kweneng-distrik), 't //Gana (in 't distrik Ghanzi), 't Khwe (Noordwesdistrik), 't //Ani (in 't Noordwesdistrik, ing verwant aon 't Khwe), 't Kua (Centraol Distrik en Noordoosdistrik), 't ‡Hua (distrik Kweneng; verwant aon 't !Xóõ en oetstervend) en 't Nama (200 lui in 't distrik Kgalagadi; veural 'n taol vaan Namibië en Zuid-Afrika).
Lemgo
Wie de res van Kreis Lippe, liegk de sjtad historisch noch in 't Rienland, noch in Wesfale. Bies de sjtiechting van 't Duutsj Riek in 1870/71 waor Lippe 'nen onaafhenkeleken dwergsjtaat mèt Detmold es houfsjtad.
Botswana
Taole
De Germaanse taole zien veural oonder de blaanke bevolking vertegenwoordeg mèt 't Afrikaans (zoe'n 20.000 sprekers in 't zuie, tege de grens mèt Zuid-Afrika) en 't Ingels (mer e paar doezend ierstetaolsprekers; evels wiedverspreid es twiede taol).
Botswana erkint 't Ingels en 't Tswana es officieel taole.
Hoes Laor
't Hoes Laor (Nederlands: Laar), gelege aan de Gelaenbaek tösje Hèllebrook en Gebrook, ies in de 13e ièw ein lièn van de abdij van Rolduc. In 1262 behuèrt 't aan Gerard van Scheringen. In 1383 weurt ridder Gerard van Riètersjbaek (Gerieësjbrich) es liènhièr geneump. Diet gesjlach houw ouch 't good Hèllebrook in eigendóm. In de 17e ièw kump 't in heng van jónkhièr Reinier van Agris. 't Dan al vervalle hoes zal in de 18e ièw verdwiene. Op 'n kaart oet 1823 zint allein de grachte en de veurbörch nog te zeen. De pachhaof weurt ouch in de 18e ièw aafgebroke en vervange door de hudige nuujboew. De familie Drumme oet Wienesrao weurt in de 2e hèlf van de 19e ièw de eigenaer.
Botswana
Religie
Bij de volkstèlling gaof 70% vaan de bevolking ziech es christelek op. De mierderheid vaan die christene weurt oetgemaak door Anglicane, Methodiste en leje vaan de Vereinegde Kónkergationeel Kèrk vaan Zuielek Afrika, meh versjèllende aander genoetsjappe bestoon. 6% steit te book es volger vaan de Badimo, 'n traditioneel religie. Klein gróppe vaan moslims (5.000) en hindoes (3.000) bestoon, allebei moot me zeuke oonder de Indische bevolking. 20% gaof gein religie op.
Hoes Laor
De carrévörmige Haof Laor, euverbliefsel van 't Hoes Laor, ies gelege in de buurtsjap Laor in de gemeinte Nut in Zuud Limburg. Nao de aanlèk van de A76 liek de haof ingeklemp tösje 't sjpoor en de autobaan.
Botswana
Historie
thumb|Duitse kaart vaan Zuielek Afrika oet 1905; hei-op steit Beetsjoeanaland nog oongedeild. De Khoisan zien de oersprunkeleke bewoeners vaan Botswana, wie bove gezag leve ze nog ummertouw in groete deile vaan 't land. Tösse 200 en 500 nao Christus trokke de Bantoe 't gebeed binne; hun expansie nao zuielek Afrika waor roond 't jaor 1000 compleet. In tegestèlling tot de Khoisan, die jegers-verzaomelere waore, kóste de Bantoe landbouw en iezer. Bantoevolker leefde in losse confederaties vaan stamme. In de twiede hèlf vaan de negentienden iew kaome veur 't iers Boerekoloniste 't land vaan de Tswana in, zoewie ouch de Ndebele. De inheimse stamhoofde repe daotege de hölp vaan de (mèt de Boere rivaliserende) Britte in. Zij deilde 't gebeed vaan de Tswana, in deen tied bekind es Beetsjoeanaland, in e zuielek deil, wat es Brits Beetsjoeanaland in de Kaapkolonie woort geïncorporeerd, en 't Protectoraot Betsjoeanaland, wat sameveel mèt 't modern Botswana. 't Protectoraot woort vaanoet Kaaps groondgebeed (Mafikeng, toen es Mafeking bekind) geregeerd; dit bleef zoe tot in 1965 Gaborone woort gestiech.
'n Wijer politieke segregatie volgde in 1910, wie Zuid-Afrika oonaofhenkelek woort en 't Protectoraot Beetsjoeanaland in Britse han bleef. E plan woort opgestèld um Botswana, same mèt Basutoland (Lesotho) en Swaziland, op de langen door in Zuid-Afrika te incorporere, meh allewel tot dit lèste land dao bij herholing op aondróng, woort dit neet geïmplementeerd, zeker neet wie Zuid-Afrika in 1948 de apartheid instèlde en in 1961 oet 't Brits Gemeinebès stapde. Begin jaore zesteg góng 't land in vrei euver op oonaofhenkelekheid, die op 30 september 1966 woort touwgekind. Seretse Khama, stamhoof vaan de Ngwato, woort d'n ierste president. Sindsdeen heet 't land good en zoonder staotsgrepe gefunctioneerd en is de economie oontwikkeld tot 'ne gemiddelde levesstandaard vergeliekbaar mèt len wie Turkije en Mexico. Boete doorgoonde druugde heet 't land sinds de twiede hèlf vaan de jaore tachteg veural te make mèt 'n zwoer Aidspandemie: 24% vaan de bevolking zouw besmet zien ('t einnaohoegste percentaasj op de wereld) en de levesverwachting is mèt tientalle jaore umlieg gegaange.
Bronne
Dit artikel is gooddeils gebaseerd op (meh neet vertaold oet) 't corresponderend Ingelstaoleg artikel in dees versie, wijer op 't Duitstaoleg artikel en op en:History of Botswana.
Gilliam County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Oregon thumb|200px|Ligking vaan Gilliam County Gilliam is 'n in 1852 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Gilliam heet ziene naom te daanke aon de Douglasbuim die hei vol op greuje. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Condon.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 3.168 km² boevaan 3.119 km² land is en 49 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Gilliam County 1.915.
Genk
Genk es de twiede gruêtse sjtad èjn Belsj Limburg. Et es vöral gekant döe dir ræke miejn estôre, mit de vör de sjtad belaângrieche sjtienkoulmîêjn.
Gilliam County
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Genk
No wor Genk geplòg dör hoêg werklooshid, e gevolg van de sjlojtenge van de mîêjn ejn d'jòre '70 en '80. Genk haa zich herpak mit de hàve an d'Albertkanaal te gebrœche vör groete bedraajve, mo no Ford Genk 3000 man haa onsjlaage kome de probliêm nog ne kiä na boeve. Hoewel laank gekant as e vörbilt vör d'integraase en zin multi-kulturalitæt, begosse do miejr etniese problîêm t'onstòn onner de jögd, dör hoegere kriminalitæd en konkerrense.
Sigrèttenheljer
thumb|'ne Sigrèttenheljer. 'ne Sigrèttenheljer is 'n attribuut veur bie 't roukes det veural vanne jaore 1910 toete jaore 1970 woort gebroek. 't Waas veural in zwang bieje vrólje. Sigrèttenheljers woorte gemaak van zèlver, jaad of bakeliet. In 't piepke zaat onne filtjer wodoor de rouk minder zwaor woort.
Genk
Gènkers dialek
Et Genker dialek es verdiejld ejn drej gruupe : - Et Genker dialek sensu stricto - Et Bokriks dialek - Et Nuër-Bokriks dialek Genkerse minse hemme nò wel nowe ejnvloede gehad van zin miejnverleije. Zu had Genk eige aksènte gekriëge dèj nomòl ni ejn dees striejk vörkoeme. Zu hed Genkers nò e spesjòl plak, umda et up't gehuuër aaf onner de Benrather Linie læch se ligge. E belaangræch punt es och da van de jögd nèj zoeviël minse nog plat kalle, ma een æge semi-dialek hemme tot lieve gebraach, da vie ni onner Limburgs konne plekke, ma da wel gesjproche wor dör e groet diël van de jögd van Beringe tot Moasmechele. Et wor soms et Now Genkers genumd.
Sigrèttenheljer
't Gebroek vannen heljer waas veur oetereinloupendje praktische inj, wie 't verkómme van 't valle van as oppe kleier, 't eweghaje van rouk oete ougen en óngeren hood, 't verkómme van gael naegel, tenj of hase door nicotien, 't verkómme det 't pepier vanne sigrèt ane luppe blief plekke, 't verkeulen en verzaachte vanne rouk en 't verkómme van stökskes toebak die inne móndj terech kónne kómme.
Genk
Gènkers dialek
Inkele tiepis Genkerse veraanerenge. - K > CH : de k veraanert miejr ejn de ch dan in aaner plakke in Bels Limburg. - S* > SJ* : be ilke S as ieste letter veraanert dej in SJ (och : SCH > SJCH) - ZW > ZJW : et gebeur och be de ZW klaânk. - R > r : de r es vòk hiejl zaach œtgesprooche, bekans nèj hörbòr. - IJ > AI : em plak van op aaner plakke veraanert de IJ ni ejn IE, mo in AI (Æ). - UI > OI (Œ)
Schóttelslet
De naam is waat verwaarrend, want de vaat aafdruüge wurt ni mit 'n schottelslet gedaon, ma mit enne tiejedook. 'n Schottelslet wurt daorum ok wal, aanrechtdûkske of dweiltje genumt. Tóch hêt de naam wal betrekking op de aafwas. 't Is de vurloëper vaan d'n aafwasborstel.
Sigrèttenheljer
Mitte opkóms vanne filtjersigrèt inne jaore 1960 leep de populariteit vanne sigrèttenheljer trögk. Allewiel zuutj me sigrèttenheljers denouch bao nimmieë, al waere zie nag waal gemaak. In sómmige toebakszake kan me die nawwel vinje.
Schóttelslet
Schottelslette kunne vul bacterië bevatte âs ze neet regelmaotig gewasse waere. Eind twiejedoezendvief muk de Consumentebond bekend daat'n schottelslet in 'n studentehoês gemiddeld 7,9 miljard bacterië bevat. In 'n schottelslet beej 'n Nederlands gezin werde gemiddeld 3,1 miljoen bacterië ágetrôffe. Áale deuk bleke beej 't onderzeuk al nao iënen daag veul bacterië te bevatte. Dit hôf gên probleem te zien âs de schottelslet alliën wurt gebroekt vur 't schonmake vaan d'n aanrech. Door 't dûkske te wasse op zestig graad waere âale bacterië gedoëd.
Poetse deit me ouch mèt 'ne aafgedankde, meistal ketoene lap stof, poetslómmel geneump.
Harry Bordon
Harry Bordon (Venlo, 14 september 1921 - Amsterdam, 3 november 1980) is veurnamelik bekènd es zanger, mèr haet tiedes zien laeve völ anger baantjes gehad.
Hae woonde ónger angere in Mesjtreech en Gelaen en waas van oarsjpróng bekkesjleërling. Pès nao de Tweëde Waereldaorlog wirkde Harry es bekkesjknech en in de biej de bèkkerie beheuërende lunchroom aan de Riekswaeg in Gelaen. Hae trooj toen al mènnig maol op in de zaak. Hae woort door de Duutsjers aangeweze óm in Duutjslandj te gaon wirke, mèr ziene baas wis häöm es ónmisbaar hiejvan vrie te kriege.
Nao de aorlog genaot hae in Remscheid (Duutsjlandj) 'n muzikaal opleiding, wómit hae cabaretier woort. Hae sjreef zien eige tekste. Mèt de Gelaense Dizyband trok hae door Limburg mèt zien sketches en leedjes. Hae waas 'ne sjnelle tekssjriever, 't bekènde  'Wie sjoeën ós Limburg is'  zou tiedes de nachmès in 1949 zeen óntsjtaon. De meiste van Bordons leedjes zint in die periood gesjreve.
De zanger sjtapte euver nao 't Zuud-Nederlands Óntsjpanningsgezelsjap van Emile Feyten, dat mèt 'n revue-achtig program waekeliks oetverkochde zale trok. 't Orkes woort óngersjteund door 't Fonds voor Sociale Instellingen van de Sjtaatsmiene dat heël actief waas in 't organizere van óntsjpanning veur de doezende óngergrónjers en beambte.
Via Feyten, dae contacte hèj in Amsterdam, kaom Bordon in 1951 in de hoofsjtad terech wo hae ging optraeje es conferencier en zanger. Dao waas toen ouch Toon Hermans net aan zien carrière begoosj en hèje revues, zoa-es die van Snip en Snap, völ succes. Hae trouwde in Amsterdam mèt chansonnière Conny Renoir die al 'n kèndj haw oet 'n ieëder huwelik, Jenny Arean.
Bordons eësjte plate, Wie sjoeën en  't Kapelke van begin 1954 en kort daonao Marieke en  't Zude woorte oetgebrach door de Belsje platenmaatsjappie Omega, de opnames vónje waarsjienlik plaatsj in de sjtudio in Brussel. 't KRO-Amusementsorkes, 'ne 26-koppige groep ónger leiding van Klaas van Beeck, verzörgde de begeleiding. De plate woorte völ gedraejd biej de Limburgse Regionale Ómroop Zuid (ROZ), mèr veural in 't lanjelike program Arbeidsvitaminen mèt 't succes van Wie sjoeën ós Limburg is es gevolg.
Van de zanger zint mèr 16 leedjes op geluidsdrager bekènd. De letste jaore van zien laeve wirkde de zanger in Amsterdam.
Repertoire
Ènnige van zien leedjes zint:
Wel
Dewijl de kern vaan de reveer aofligk, ligk aon de Maos ouch e deil vaan 't dörp. Tösse die twie bebouwingsgebejer in ligk 't Kestieël Wel (in oorsproonk daartiende-iews; 't huieg gebouw stamp evels oet de zeventiende iew), allewijl in gebruuk es dependans vaan 't Emerson College oet Boston. De Sint-Vituskèrk in 't dörp bevat nog väöl interieurstökker oet 'n aw, noe verdwene kèrk oet 1320. Bij Wel steit ouch nog de Sint-Ruchuskapèl oet 1715. Te zuie vaan 't dörp strek ziech 't Nationaal Park de Maasdune oet.
Wel hoort in 't verleie bij 't Hertigdóm Gelder, wat later aon Spaanje kaom en nao d'n Tachetegjäöregen Oorlog bij Spaanje bleef. Nao de Spaonse Successieoorlog kaom 't gebeed aon Pruse; de Franse deilden 't in 1800 bij de nui gemeinte Baerge in. Vaan 1830 tot 1839 deeg 't mèt aon de Belzjen opstand. In 1894 woort 't gehöch De Loj 'n zelfstendege parochie.
Grant County (Oregon)
thumb|200px|Graofsjappe vaan Oregon thumb|200px|Ligking vaan Grant County Grant is 'n in 1864 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Grant is verneump nao prizzedent Ulysses S. Grant. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Canyon City.
Rio de Janeiro
350px|thumb|Collaasj van Rio de Janeiro. Van bove nao ónger, van links nao rechs zuut me 't beeld van Christus, [[Botofago en umgaeving, 't zakecentrum, de Niteróibrök, 't Maracanãsjtadion en Barra de Tijuca.]] Rio de Janeiro (oetsjpraak in 't Braziliaans Portugees: [ˈʁi.u dʒi ʒɐˈnejɾu]) ies de hoofsjtad van de gelieknamige sjtaot in 't zuudweste van Brazilië. De sjtad liek aan 'n baai, de Baía de Guanabara. Mèt 'n oppervlak van 1260 km² en 6.718.903 inweunersj (1 juli 2019) ies 't de twiède sjtad van Brazilië, nao São Paulo. Bies 1960 waor Rio de hoofsjtad, meh doe woort die rol euvergenómme door Brasília.
Verviers
Verviers (Waals: Vervî) ies 'n sjtad en gemeinte in de Belzje provincie Luuk. De gemeinte haet 'n oppervlak van 33,07 km² en 't aantal inweunersj ies 52.820 (1 januari 2005). Verviers ies de hoofsjtad van 't arrondissement Verviers, woa 29 gemeintes in liegke. Verviers liek aan de Vesder, neet wied van 't sjtuwmeer van Gileppe.
Rio de Janeiro
De sjtad ies bekènd vanwege de sjtrande van Copacabana, 't beeld van Jezus op de Corcovado-heuvel (de Cristo Redentor) en vanwege 't jaorliks carnaval, dat hie oetbundig weurt gevierd. In 2016 woorte hie de Olympische Sjpele georganiseerd. In de sjtad zint groate sociaal tegesjtèllinge. E groat deil van de bevolking laef in de zoagenaamde favelas of krottewieke.
Verviers
Deilgemeintes en dörper
Bie de gemeinte Verviers huère ouch de deilgemeintes
Sjtadsfuncties
De sjtad ies e regionaal verzörgingscentrum. De wolindustrie, woa Verviers al ièwe in gans Europa um bekènd sjteit, ies hie nog ummer gevestig, neve metaal- en vodingsindustrie. De sjtad haet 'n hospitaal en 'n rechbank. Verviers neump ziech Capitale wallonne de l'eau, ónder andere vanwege de kortbiegelege sjtuwdam van Gileppe en de aanwezigheid van institute wie de Société wallonne des eaux. De sjtasie van Verviers, Verviers-Central, ies 'n veurbeeld van eclectisme en e sjpoorweegknouppunt aan de lien Luuk-Aoke.
Sjtadsbeeld
Verviers haet nog 'n aantal ouw hièrehoezer. 't Sjtadhoes oet 1775 ies geboewd in classicistische sjtiel. Op 't mertplein veur 't sjtadhoes sjteit 'ne perron (1732), e symbool van vrieheid en autonomie. De 17e-ièwse kèrk Notre-Dame haet meubilair oet de barok.
Historie
De bleuj van Verviers begoes in de 17e ièw, mèt de opkóms van de textielindustrie. Aan de sjtad woort door de prins-biessjop van Luuk de titel van "gooj sjtad" (bonne ville) gegeve in 1651. Bies 't begin van de 20e ièw waor Verviers 'n hièl belangrieke industriesjtad op dit gebied; neve de wolindustrie kaome d'r ouch fabrieke veur textielmesjiene, laerloarieje en sjoonsfabrieke. In 't miedde van de 20e ièw verplaatsde de textielindustrie ziech ummer miè nao lièg-loaneleng, woadoor väöl fabrieke oet Verviers weggónge.
De tegewoordige gemeinte Verviers óntsjtóng in 1977 bie 'n gemeintelike herindeiling. De gemeinte woort doe samegevoog mèt Ensival, Heusy, Lambermont, Petit-Rechain, Stembert en deile van Theux.
Grant County (Oregon)
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 11.731 km² boevaan 11.729 km² land is en 2 km² water.
Fátima
thumb|right|260px|Fátima, Portugal thumb|right|260px|De kathedraal van binne thumb|right|260px|De basiliek van Santíssima Trindade: de nuuj geboewde kirk taege euver de aaj kirk, mit 8.600 zitplaatse Fátima is ein deilgemeinte biej Ourém in Portugal. 't Is de belangriekste bedevaartsplaats in Portugal en ein van de belangriekste van'ne heel Katholieke kirk. De Arabische Naam „Fatima“ kreeg de plaats op grondj van ein Legende, volges dees legende leet Fatima, de dochter van eine Moorse keuning – zie waas genumptj nao de dochter van'ne profeet Mohamed– in'ne twelfde iew, oet leefdje veur eine christelikke ridder, zichzellef duipe en ligktj ze in dit plaetske begrave.
Grant County (Oregon)
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Grant County 7.935.
Fátima
Geografie
't Plaetske Fátima ligktj ongeveer 130 Kilometer ten noorde van'ne Portugese Hoofsjtad Lissabon aan'ne grote waeg nao universiteitssjtad Coimbra. Fátima ligktj in 't disjtrik Santarém en heurtj bie de gemeinte Vila Nova de Ourém. De plaats haetj ein oppervlak van ongeveer 71 km² en haetj ongeveer 11.500 inwoners (2011).
Grant County (Oregon)
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Fátima
Religieus beteikenis
Fátima is ein belangriek katholiek bedevaartsaort, det, net wie Lourdes, ouch door kranke miense mit haop op genaezing bezoch weurdj.
Taege euver de aaj kathedraal Basilica Antiga waerdje in 2007 ein nuuj kirk, Basiliek van Santíssima Trindade ingezaegendj, mit 8600 ziplaatse de op drie nao grotste Katholieke kirk van'ne waereld. Tösse de twee kirke is ouch 't grotste kirkplein van'ne waereld te vinje.
Terbregge
thumb|Ligking vaan Terbregge in de gemeinte Rotterdam. Terbregge is e gehuch en 'n stadswiek vaan de Nederlandse stad Rotterdam. 't Ligk aon de linkerkant vaan 't revierke de Rotte. Terbregge huurt bij 't stadsdeil Hillegersberg en vèlt oeterein in Aajd-Terbregge, de vaan oersprunk lendeleke bebouwing aon de revier, en Nui-Terbregge, 'n nuibouwwiek. In 2012 had 't 3.435 inwoeners.
Historie
In de Vreugmodernen Tied begós me de umgeving vaan Rotterdam te vervene, zoetot de polders oonder water kaome te stoon. Terbregge bestoont daodoor oetindelek oet e paar huiskes aon 'nen diek mèt aon allebei de kante water. Ind negentienden iew woorte die pole weer druuggelag en kós ziech obbenuits landbouw oontwikkele.
Mèt de annexatie vaan Hillegersberg door Rotterdam (in 1941) kaom ouch Terbregge oonder die stad te valle. Veuriers woort hei de umgeving evels nog lendelek gelaote; nuibouw woort allein op d'n aandere Rottekant gerealiseerd. Wel kaom zuielek vaan 't gehuch in 1973 't knouppunt Terbregseplein, boe d'n A16 en d'n A20 ziech rake. In 1999 kaom aon 't aofgelege karakter 'n ind wie de Vinexwiek Nui-Terbregge gebouwd woort. Heimèt is Terbregge gans deil gewore vaan de Rotterdamse stadsbebouwing. Noordelek en oostelek vaan 't aajd gehuch gief 't evels nog 'ne kleine lendeleke buffer.
Gemeinteleke herindeiling in Nederland
thumb|300px|Gemeintegrenze vaanaof 1 jannewarie 2023. Klikke veur in detail te zien.
In Nederland zien in de negentiende, meh veural in de twintegsten iew väöl gemeinteleke herindeilinge doorgeveurd, boebij 't aontal gemeintes hendeg is verminderd. Per 1 jannewarie 2023 had Nederland 345 gemeintes, Caribisch Nederland mètgerekend.
Reies
In 't Keuninkriek vaan de Nederlen woorte in de negentienden iew gemeintes ingestèld. Dees gemeintes waore de rechsopvolgers vaan de stei, hierlekhede en ambachte oonder 't ancien régime. Vaanaof 1851, wie de Gemeintewèt in wèrking traoj, verdween 't juridisch versjèl tösse stei en dörper en kraoge alle gemeintes dezelfde bevooghede.
In sommege provincies waor dat oonwèrkbaar: veural in 't weste waore väöl gemeintes zoe klein, tot me gei functioneel bestuur op pu kós kriege. Daorum woorte gemeintes die neet mie es e klei dörpke of e gehuch umvatde, al in de negentienden iew heringedeild.
In de twintegste iew begós me nog väöl hoeger eise te stèlle aon de efficiëntie op gemeinteniveau. Vaanaof de jaore zesteg begós me systematisch touw te wèrke nao gemeintes vaan minstes 5000 inwoeners. Idee dao-achter waor 't tegegoon vaan cliëntalisme (vrundsjespolitiek) op 't platteland en 't bijein kriege vaan genóg capabel politici op gemeinteniveau. De kabinètte-Lubbers en Kok streefde nao nog groeter gemeintes, vaan zeker 25.000 inwoeners. Zeker bij de kabinètte-Kok waor decentralisatie de filosofie: 't delegere vaan rieks- en provinciewerk aon lieger euverhede. Dit stèlde hoeger eise aon de bestuurskrach vaan 'n gemeinte.
't Verzèt vaan de bevolking tege verindeilinge is altied vrij groet gewees, veural wienie klein gemeintes bij groeter stei woorte geveug. De meining vaan de bevolking woort vreuger evels gemeinelek genegeerd, ouch nao referenda. Zoe woort in 1996 'n volksraodpleging gehawwe oonder de bewoeners vaan Vleuten-De Meern euver touwveuging aon Utrech. D'n opkóms waor 83% en neet minder es 98% vaan de stummers stumde tege. Toch góng per 2001 die herindeiling door.
Heijplaat
thumb|Ligking vaan de Heijplaat in de gemeinte Rotterdam De Heijplaat is 'n stadswiek vaan de Nederlandse stad Rotterdam. Ze vèlt oonder 't stadsdeil Charlois. 't Is vaan oersprunk 'n kolonie gebouwd veur de havewèrkers, en ouch noe nog ligk ze ingeklemp tösse allemaol haves. de Heijplaat umvat 41 hectaar groond en kint zoe'n 1500 inwoeners.
Gemeinteleke herindeiling in Nederland
Reies
Pim Fortuyn naom 't stoppe vaan herindeilinge in 2002 op in zie program. Oonder invlood vaan de LPF besloot 't kabinèt-Balkenende I te stoppe mèt herindeilinge vaanoet 't Riek. Geplande sjaolvergroeting um Eindhove en in Noord-Holland góng daodoor neet door. Allewijl kump 't initiatief vaan herindeiling veural vaan gemeintes zelf of vaan de provincie. De provincie kin gemeintes nog wel ins gedwoonge herindeile. Dit gebäörde beveurbeeld in 2007 mèt Zjwame, wat neet bij Remun wouw. Rejes veur herindeiling kinne zien: te wieneg lokale bestuurskrach (kump 't mieste veur), inefficiënte indeiling vaan bebojd gebeed (beveurbeeld in 't Gooi) of oetbreiing vaan 'n groete of middelgroete stad. De discussie euver 't lèste weurt veural in de Randstad sinds jaore geveurd; vraog is daan of me veurstei wie Diemen, Rijswijk en Barendrecht al of neet bij de groeter stei moot veuge.
Heijplaat
Ligking
De Heijplaat vörmp 'n exclaaf vaan 't stadsdeil Charlois, umtot 't midde in havegebeed ligk en de haves bij geinei stadsdeil hure. De wiek ligk westelek vaan de Waalhaven en oostelek vaan de Eemhaven. Door 't grave vaan die haves is 't gebeed op 'n landtong koume te ligke; 't is euver land allein bereikbaar via de Waalhavenweg nao 't zuie. In 't noorde ligk de Nuie Maos; sjuins tegeneuver de Maos ligk 't centrum vaan Schiedam. Me kint mèt de boet (de Waterbös) nao Delfshaven, Katendrecht en wijer oostelek (veur beveurbeeld fietsers is dit de snelste verbinding nao 't centrum vaan Rotterdam). Pernis ligk hiemelsbreid twie kilometer westelek vaan de Heijplaat, meh me um 't te bereike moot me 'n väölvoud vaan deen aofstand reize.
Gemeinteleke herindeiling in Nederland
Reies
De discussie euver herindeilinge kaom weer op geng bij de vörming vaan 't kabinèt-Rutte II. In hun regeerakkoord zouw in 'n oetgebreide bestuurleke vernuiing zien veurzeen, boebij weurt gestreef nao groete gemeintes mèt minstes 100.000 inwoeners. Oetindelek kaom vaan dat plan neet väöl in hoes, al geit d'n tendens nao sjaolvergroeting - dèks vaan oonderop - door.
Heijplaat
Historie
De Heijplaat waor vaanajds 'n zandplaot, die door de iewe heer waor ingepolderd en aon 't eiland IJsselmonde waor vasgemaak. De polder en 't gehuch De Heij vele oonder de gemeinte Charlois.
Gemeinteleke herindeiling in Nederland
Bronne
Dit artikel is gedeiltelek vertaold oet 't corresponderend Nederlands Wikipedia-artikel.
Heijplaat
Historie
Roond 1900 begós de have vaan Rotterdam ziech hendeg oet te breie aon de zuidkant vaan de Maos. Ganse dörper woorte gesloop en polders vergrave veur haves en arbeierswieke. In 1902 vestegde ziech tösse twie nui haves de Rotterdamsche Droogdok Maatschappij (RDM). Dees maotsjappij wouw hei e dörp veur häör arbeiers realisere; daoveur woort in 1914 de NV Bouwmaatschappij Heyplaat opgerich. In de twinteg kaom e gans tuindörp mèt kèrke, winkele, ruim hoezer en väöl greun veerdeg. Nog mie levendegheid kraog de wiek wie hei in de jaore daarteg 't quarantainecentrum kaom. Dit complex woort ouch gebruuk veur d'n opvaank vaan juudse vlöchtelinge oet Duitsland en Oosteriek.
Nao d'n oorlog kierde 't tij veur de Heijplaat. 't Quarantainecentrum waor neet mie nujeg, en mèt de koms vaan de metro in 1968 woort de veerdeens ouch euverbojeg. 't Veer had ummer nao de Heijplaat gevare; de metro naom 'nen aandere weeg. De RDM oonderheel de veerdeens daonao tot 1983 zelf. In 1996 woort de Maotsjappij opgeluf. Mèt dit isolemint en 't verdwijne vaan de oondersteunende industrie leek de wiek tot verval veurbestump. Inderdaod woorte roond 2010 versjèllende leegstoonde hoezer aofgebroke. 't Aontal winkele nump gestiedeg aof. E deil vaan de wiek steit evels oonder besjerming es rieksmonumint.
In 2008 woort, mèt de geneumde Waterbösverbinding, de veerdeens herstèld. Me hoop de wiek mèt exposities en aander artistieke manifestaties aontrèkkelek te make. Veur versjèllende besjermde, meh leegstoonde gebouwe moot me nog 'n functie vinde.
Omaans Arabisch
't Omaans (Gespraoke) Arabisch is 'n Afro-Aziatische spraok, specifieker 'n vorm van 't Semitische Arabisch, die gekaldj wuuertj in Omaan, Kenia en Tanzania. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 853.900 luuj, wovan 720.000 in Omaan (1996) en 15.000 luuj in Kenia (1995) en haet de ISO 639-3 code acx.
De spraok wuuertj ouch Omani Arabisch of Omani Hadari Arabisch geneump. De standerd waordvolgorde is SVO.
In Omaan wuuertj de spraok veurnamelik inne bergechtige Hadjar-hoeaglenj gespraoken en in e paar kustelike gebiede.
In Tanzania woort de spraok op Zanzibar gekaldj. 't Guuef gein bekèndje modertaalspraekers mieë hie. De etnische bevölking bedruueg 195.000 luuj (1993). Dees luuj zeen waal gelitterdj in Arabisch en euverwaegendj islamitisch. De meiste spraekers zeen al generaties lang in Tanzania en kómmen oearsprunkelik oet Jemen en Omaan. De meiste gebroeke noe Swahili es ieëste spraok.
De Loj
De Loj (Nederlands Wellerlooi) is e dörp in 't zuie vaan de Nederlands-Limburgse gemeinte Baerge, aon de Maos en de rieksweeg (N271), tösse Wel en Árse. De kern had in 2009 1219 inwoeners en is daomèt de kleinste vaan de gemeinte (die Alt-Berge en Äöje neet es apaarte kerne rekent). Bij de kern De Loj huurt ouch 't Tuundörp, wat aon d'n aandere kant vaan de Maasdune kortbij de Duitse grens ligk.
Loppersum
Loppersum (Gronings: Loppersom) is e dörp in de Nederlandse gemeinte Eemsdelta (provincie Groninge), mèt op 1 jannewarie 2020 2.435 inwoeners.
De Loj
De Loj waor vaan oersprunk e gehöch wat oonder de parochie vaan Wel veel. In 1894 kraog 't zien eige kèrk. De plaots kint gein neumesweedege middestand ('n frituur en e restaurant), meh wel 'n oontwikkeld vereinegingsleve. Bij 't dörp zien e kamphoes en 'n camping (aon de Maoskant), zoewie e park mèt verkaantiehuiskes (aon de bosrand). In de zomermaonde veurt e puntsje euver de Maos nao Blitterswik. Wellerlooi ligk aon drei kante (de noord-, oos- en zuidkant) ingeslote in 't Nationaal Park De Maasdune; 'n oonderdeil heivaan is De Hamert.
Omaans Arabisch
De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a) in Omaan en Kenia; det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is; en slaopendj (9) in Tanzania; det beteikentj det de spraok deens duit es 'n herinjering aan irfgood en deil is vanne identiteit van 'n etnische gemeinsjap, mer 't guuef nemes mieë dae mieër es symbolische vaerdighejen inne spraok haet.
Loppersum
In en um Loppersum heet me väöl las vaan verzakking door gaaswinning bij Slochteren.
Tot 2021 waor Loppersum 'n zelfstendege gemeinte, die neve de hoofplaots ouch de kerne Eekwerd, Eekwerderdraai, Eenum, Fraamklap, Garrelsweer, Garsthuizen, Hoeksmeer, Honderd, Huizinge, Kolhol, Leermens, Lutjerijp, Lutjewijdwerd, Merum, Middelstum, Oosterwijtwerd, Startenhuizen, Stedum, Stork (Groninge), Toornwerd, Westeremden, Westerwijtwerd, Wirdum, Wirdumerdraai, 't Zandt, Zeerijp en Zijldijk umvatde. De mieste vaan de kerne waore extreem klein, meh Middelstum, Stedum en Wierum waore tot 1990 apaarte gemeintes. In dat jaor woort ouch e deil vaan de toen opgelufde gemeinte Kantens bij Loppersum geveug.
Wie de provincie groete fusieplanne aonkundegde, waor wel dujelek tot 't klein Loppersum neet zelfstendeg kós blieve doorgoon. In ierste instantie woort geloerd of me kós mètdoen aon de fusiegemeinte Het Hogeland; oetindelek woort evels gekoze veur 'n fusie mèt Appingedam en Delfzijl tot de gemeinte Eemsdelta.
Bree (Belsj Limburg)
Bree is 'n sjtad en gemeint in Belsj Limburg. 't Aontal inwoeners bedroog op 1 juli 2004 14.336. 't Oppervlak is 64,96 km². De gemeinte besteit oet 7 kèrne: de deilgemeinte Biek, Bree, Gêringe, Opitter en Tongerlo en de dörper 't Hasselt en Vostaert.
Extern linke
thumb|250px|left|Väörmalig Augustienerkloeëster, noe sjtadhoes
Rubicon (Belzje reveer)
miniatuur De Rubicon is 'n oondergrondse reveer in de Grotte va Remouchamps in de Belzje provincie Luuk. Ze is mèt 600 meter een van de langste oonderaardse revere in Europa. Ze oontsjprèngt ooch oonder d'r groond es 'n resurgentiebron of karstbron.
't Koolzoerhoudend water van de Rubicon haat de grotte gevörmd, dördat 't kriet zich in 't water oplosde. De reveer mond baove d'r groond oet in de Amblève. D'r dröppelsjtèè haat zich pas nao de vörming van de grotte kinne vörme. De aanwezighèèd van de Rubicon zaet ooch dat 't grotvörmingsproces nog ummer gaonde is.
In de Rubicon laeft d'r niphargus, 'n wit dörzichtige, blin garnaal, die ene bies 3,5 cm groeët is. Ze laeft va deerleke en plaantaardige voeding.
Jaore 1980
De jaore 80 of jaore '80 is de term veur 't decennium ('n periode van 10 jaor) mit 't jaortal det èndig óp '80 toet en mit 't jaortal det èndig mit '89. Bekans altied wuuertj mit de jaore '80 de periode in de twintjigste ieëw gemèndj, dus 1980 t/m 1989.
In 't nuujs - Europa
2020
't Vereinig Keuninkriek verliet es ierste zelfsjtendige sjtaot oets de Europese Unie, naodet de kezers in 2016 mit e rifferendum daotoe hauwe besjlaote.
2019
De EU gief de Britte bis 31 jannewarie 2020 oetsjtèl óm de Brexit te voltrèkke.
't Vereinig Keuninkriek en de EU bereike e nuuj Brexit-akkaord. Ómdet 't de goodkäöring van coalitiepartie DUP mis, is 't aevel ónzaeker of 't akkaord weurt aangenome.
In de mieste EU-lenj zeen Europese verkezinge. De rechs-populiste en greune winne euver 't algemein. Nederlandj, wat op 23 mei al haet gesjtump, is hie-op 'n oetzunjering.
De EU gief 't Vereinig Keuninkriek bis 31 oktober d'n tied veur de Brexit.
2018
't Europees Parlemènt nump de 'atoombómproceduur' aan taege Hongarieë. 't Parlemènt meint det premier Viktor Orbán de democratische gróndjrechte te wied haet oetgehaold.
2017
't Europees hof veur de rechte van de minsj bepaalt det de Róssische autoriteite boeteproportioneel geweldj höbbe gebroek bie 't beëindige van de giezeling in 'n sjoel in de Zuud-Róssische sjtad Beslan in 2004 door Tsjtetsjeense terroriste. Bie dit drama kwame 334 giezelaere óm 't laeve. Mier es de haaf van de doeje waore sjoelkinger.
2016
In 't Vereinig Keuninkriek ènjig e rifferendum gehawwe euver de vraog of 't landj de EU mót verlaore mit 'n klein euverwinning (51,7%) veur 't jao-kamp. De mörge tenao kunjig premier David Cameron zien aaftrejje aan.
2015
Nao 'n marathonvergaoring van 31 oer sjlete de eurolenj 'n akkaord euver nuje sjteun aan Grekelandj. Dit landj mót daoveur ingriepende hervörminge daorveure. Hiemit weurt 'ne Grexit veurkómme.
De Griekse regering kump asnog mit e pakkèt bezunigingsmaotraegele óm 't landj te hervörme. Die haop daomit de financiële sjteun van de EU en 't IMF trök te kriege.
Nao e compleet vasgeloupe euverlèk verliet de Greekse minister van financië, Jannis Varoufakis, de óngerhanjelinge euver nuuj noedlieninge. Te verwachte vilt det Grekelandj noe failliet geit.
Litouwe veurt d'n euro in. De Europese muntj vervèngk de litas.
2013
Kroatië weurt as 28e landj lid van de EU.
De EU gief Cyprus 'n noedliening van 10 mieljard euro in ruil veur zjwaor besjpaoringe. De bevolking is 't neet demit èns, veural neet ómdat sjpaorders direk mótte mitbetaole.
De Britse premier David Cameron kunjig e referendum aan euver 't vertrèk van zie landj oet de Europese Unie. Ouch wilt hae zien positie in de EU heróngerhanjele.
Jeroen Dijsselbloem, de Nederlandse minister van Financië, weurt wie verwach aangeweze es veurzitter van de Eurogroop. Hae volg de Luxemburger Claude Juncker op.
2012
De Nobelpries veur de Vrei weurt oetgereik aon de Europese Unie "óm de mier as zès decennia van biedrage aan vrei en verzeuning, democratie en minsjerechte in Europa.
Nao 'n marathonvergaojering besjlete de bevoogde ministers van de EU óm Grekelandj 'n nuuj noedliening van 130 miljard euro te gaeve; in toesj daoveur kump noe permanènt Europees toezich in Athene.
2011
Op 'nen top in Brussel weurt besjlote sjtrenger raegele aaf te sjpraeke veur 't financieel beleid van lenj, wie ouch belastinge aan de financiële sector op te lègke. David Cameron weigert in naam van 't Vereinig Keuninkriek te teikene.
Nao 'n marathonvergaoring besjlete de zaevetien lenj van de Eurozaone veur de hèlf van de Greekse sjtaotssjöld aan private partieje aaf te sjrieve, en 't EFSF-noedfónjs op te hoege nao ein biljón euro.
De Europese Unie sjtilt 'n olieboycot in taege Syrië, oet protes taege minsjerechtesjènninge door 't rezjiem.
Op 'nen top in Brussel weurt beslote tot nuuj sjteunmaotraegele veur Griekeland. Besjlote weurt ónger mie dat ouch banke gaon biedrage.
Eslandj veurt d'n euro in.
2010
Óm garantj te blieve sjtaon veur de financieel gezóndjheid van de versjillende Eurolenj, presentere de EU-lidsjtate e reddingsplan, wo-in veur 750 mieljard euro aan begroetingstekorte kèn weure gedèk. Inkel oere naodat 't plan is geprensteerd haet dit direk e positief effek op de Europese beurze.
Østre Toten
thumb|De ligking van Østre Toten in de pervincie Oppland. Østre Toten is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Oppland in Nórwaeg. De gemeinte had 14.453 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 561,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 25,8. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0528.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,5% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Kelkwörm
De kelkwörm of kelchwörm (Letien: Entoprocta; van 't Grieks entos "binne" en prooktos "anus") zeen 'n stam van bieëster die behuuere toete kampdere (Lophotrochozoa). De stam tèltj 170 weitensjappelik besjreve saorte. De meiste saorte laeven inne zieë, vasgehech aan rotse, grótter sjelpderen of sjelpe. 't Zeen hieël klein bieëster (maximaal 'nen halve centimaeter) die gewuuenlik slechs te vinje zeen door 't bestudere van hydroïedkelonies, groeate bryozoë, algen en hechorgane van alge. 't Lief besteit oet e boeatvörmig deil det de inwenjige organe bevatj (de calyx) en 'ne steel (pedunculus) womit 't deer is vasgehech. De calyx haet 'ne krans van ach toet dertig tentakele. Väöl saorte vörme kelonies.
Döks waere ze mit hydroïde verwardj, mer häör tentakele zeen diek, verzeen van trilhaore, trèkke vrie lankzaam samen en verdwiene daobie neet in 't capitulum.
De móndj ennen anus ligke binne de tentakelkrans. d'n Derm is denouch U-vörmig. Oppe tentakele staon trilhaore womit 'ne waterstruim kan waere veroearzaak dae zwevendje deilkes en klein proeaje nao de binnekantj vanne tentakele bringk, wovanoet dees nao de móndj waere gebrach.
Óngeslechtelike veurtplantjing door knoepvörming kump väöl veur. Bie kelonievörmendje saorte waeren anen óngerkantj vanne steel oetluipers gevörmp worop de knuup óntstaon. Dees oetluipers ligken oppen óngergróndj en blieve de individuë vanne kelonie mit einanger verbinje. Bieje geslechtelike veurtplantjing óntsteit 'ne vriezwummendje larf dae 'ne korten tied róndjzwump en daonao 'n gesjikdje plaats zeuk veur zich aan vas te zètte.
Gildeskål
thumb|De ligking van Gildeskål in de pervincie Nordland. Gildeskål is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Nordland in Nórwaeg. De gemeinte had 2.107 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 664,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 3,2. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1838.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 1,1% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Oerlinghausen
Oerlinghausen (Nedersaksisch: Ankhiusen) ies 'n sjtad in de Wes-Duutsje krink Kreis Lippe, in d'n deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk, wie de res van de krink, in 't Regierungsbezirk Detmold.
De op 214 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 32,69 km², op 31 december 2018 17.286 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdichte van 529 de veerkante kilometer.
Wie de res van Kreis Lippe, liegk de sjtad historisch noch in 't Rienland, noch in Wesfale. Bies de sjtiechting van 't Duutsj Riek in 1870/71 waor Lippe 'nen onaafhenkeleken dwergsjtaat mèt Detmold es houfsjtad.
Vaorsj
Vaorsj (Duutsj: Forst) is e gehuch inne Duutsje gemèndje Wasseberg, innen deilstaot Naordrien-Wèsfale. 't Ligk t'n zuje van Uleboesj, t'n wèste van Wasseberg, t'n oeaste en naordoeaste van 'n aantaal aan grindjgater, worónger de Ophovener See inne richting van Wielek, en t'n naorde van D'r Oeë.
Vaorsj ligk t'n zuje vanne Birgelerbaek en wuuertj doorkruuts dore Baalerbaek. Aan en rónjelómme Vaorsjerwaeg vanoet Wasseberg ligk 'n industrieterrein. 't Gehuch zelf is veurnamelik agrarisch van karakter.