cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nicolas Poussin
thumb|right|180px|Zelfportrèt Nicolas Poussin (juni 1594, 19 november 1665) waor 'ne Franse sjilder. Hae ies de belangriekste vertegewoordiger van 't Frans classicisme in de 17e ièw. In zie werk kómme de deugde helderheid, logica en orde tot uting. Ziene invlood op de Franse kuns ies groat. Ouch twintigste ièwse sjilders wie Paul Cézanne woorte door häöm beïnvlood. Väöl van zien werke zint te zeen in 't Louvre.
Biografie
thumb|right|Les Bergers d'Arcadie of Et in Arcadia ego, ca. 1638-1640 Poussin woort gebore in de buurt van 't plaetske Les Andelys, dat tegewoordig in 't departement Eure in Normandië liek. Hae ging in de lièr in versjillende ateliers. In daen tied veranderde de Franse kunswaereld; 't oud systeem van ateliers mèt lièrlinge woort geleijelik aan vervange door academies. Poussin ies noats nao 'n academie gegange.
Vanaaf 1624 wèrkde hae in Roame, woa 'r onder besjerming sjtong van kardinaal Barberini, 'ne kunsverzamelaer en mecenas. In 1629 trouwde hae mèt Anna Maria Dughet.
In 1640 vroogte Lodewiek XIII en Kardinaal Richelieu häöm um truuk te kómme nao Frankriek um veur de keuning te sjildere. In 1642 ging 'r weer truuk nao Roame, woa 'r sjilderieje mèt mythologische thema's ging make.
Poussin sjtorf in Roame op 19 november 1665.
Gopal Balakrishnan
Gopal Balakrishnan (27 fibberwarie 1966, New Delhi) is 'nen Indiase polletieke wetensjapper, historicus en filosoof. Heer studeerde Europese intellectueel historie en historische sociologie op de UCLA in Los Angeles. Heer sjrijf oonder aandere euver d'n aard vaan 't nationalisme en kolonialisme en de filosofie vaan Carl Schmitt.
In 2017 woort Balakrishnan door versjèllende lui besjöldeg vaan aonranding en sjraomeuversjreiend gedraag. 't Oonderzeuk nao dees besjöldeginge begós in 2017 en woorte beweze in september 2019. Boenao heer woort oontslage vaan de UCSC in Santa Cruz en vaan de redactie vaan de New Left Review.
Elfdaals
't Elfdaals (eige naam: övdalsk of övdalską; Zweeds: älvdalska) is 'n spraokvariëteit vanne Noordgermaanse spraoke die wuuertj gekaldj door óngevieër 2.500 luuj, terdiesjeneel in 't Zweeds dörpke Älvdalen (Övdaln), det ligk in 't zuudoeastelik deil vanne gelieknamige gemèndje inne pervinsje Dalarna.
Klinkers
Boete de monoftónge hiebaove guuef 't nag 'n lang lies aan gediftóngeerdje en getriftóngeerdje klinkers. Vaste diftóngen en triftónge zeen: "uä", "uo", "yö", "ie", "öe", "åy", "au", "ai" en "iuä". Wiejer guuef 't nag get incidenteel diftónge die óntstaon door waordverbuginge, wie "io", "oe" en "ou". Al dees dif- en triftóngen höbben ouch genasaliseerdje variante.
Nasalisering kump veur oet historische raejene, wie "gǫs" /gũ:s/ gaws oet 't Oergermaans *gans. Anger nasalering kump veur oet 'n -n die achter de betróchte klinker steit; in dit val wuuertj geinen ogonek gesjreve, went dit is 'nen universele regel. In sómmige vel wuuertj aevel 'ne klinker genasaliseerdj door 'ne nasaal die veuraafgeit; e veurbild is "snįuä" /sn̥ĩɥæ̃:/ snieë. In weer anger vel speeltj toevalligheid of waordgeliekenis 'n rol (vouksetymologie).
Mitklinkers
In taengestèlling toete meiste Zweedse dialekte, vörme de kómbinaasjes /rd/, /rl/, /rs/ en /rt/ gein retroflexe; de [r] wuuertj hie dus gans geroldj oetgespraoke. Dit huuertj me veural good in Orsa; anger plaatse neige noe toch nao assimilering ónger invlood van 't Standerdzweeds.
Grammair
't Elfdaals haet väöl mieë vanne morfologie van 't Aadnoors bewaardj es 't standerd Zweeds. Zoea waere de wirkwäörd nag verveug nao persoean en getaal en höbbe de zelfstenjige naamwäörd nag naamvalsverbuginge.
Sjrif
't Elfdaals kèntj de volgendje litters inne Åkerberg-spèlling (óm technische raejene kan 't zeen det bepaoldje streepkes neet tegooj bieje litter staon).
Boete de Åkerberg-spèlling guuef 't nag anger ortografieje. Hie-ónger is 'n tabel mitte versjille.
Waopes vaan Noord-Braobant
De Nederlandse provincie Noord-Braobant heet 'n aajd waope mèt zien wortele in 't huieg Belsj. Ouch kint de provincie e rillatief groet aontal gemeintes en väöl vreuger gemeintes, de aldermieste ouch mèt hun eige waope. Daoneve kint Noord-Braobant nao Friesland ouch 't groetste aontal dörpswaopes. Dees paasj gief 'n euverziech vaan de versjèllende waopes die in Noord-Braobant gelle en golle, plus e paar veurgestèlde waopes die noets höbbe gegolle.
Soorte waopes
't Ierste wat opvèlt aon de Braobantse waopes is 'n rillatief einvörmegheid. Wie in Limbörg höbbe veural in de Meierij (Oos-Braobant) väöl gemeintes 't zegel vaan hun sjepebaank euvergepak; miestal waor dat 'nen heilege. Umtot zegele gein kleure drage, zien zoe'n waopes bekans ummer in riekskleure verdeild: veld vaan lazuur (blauw), figuur vaan goud, dus wie in 't waope vaan Nederland. Versjèllende populair heilege (Sint-Maarten, Sint-Joris, Sint-Caecilia, Sint-Laurens, Sint-Jan, Sinterklaos etc.) zien, dèks wel mie es eine kier, in de provincie te vinde. De mieste vaan die gemeintes zien intösse opgeheve en sommege höbbe 't waope mèt d'n heilege vervaange door 't hierlekheidswaope oet 't ancien regime, meh noe nog zien zoe'n waopes in gebruuk bij de gemeintes Gilze en Rijen (Pieter), Goirle (Jan; allein d'n aofgehakde kop), Uden ('t ruuster vaan Sint-Laurens) en Valkenswaard (Sinterklaos).
Ouch väöl waopes zoonder heilege en mèt aw heraldische veurstèllinge drage riekskleure. Dit beteikent miestens tot de gemeinte in kwestie 'n kleurloes teikening opsjikde, zoonder besjrieving vaan kleure ouch. Dit sjijnt in Noord-Braobant evels oongewoen dèks te zien gebeurd. Dèks heet 'n gemeinte dit later gecorrigeerd (zuug beveurbeeld de twie versies vaan 't Aarle-Rixtels waope). Allewijl drage veural nog sumpel, waopes riekskleure (beveurbeeld 't sprekend waope vaan Son en Breugel, boe de riekskleure hiel good passe). 'nen Inkele kier koume de riekskleure umgekierd veur (Udenhout, welk waope sumpel-eweg gebaseerd is op 't Nederlands riekswaope).
'nen Aanderen trend is tot väöl gemeintewaopes de symbole vaan hun historische regio's drage. Noord-Braobant kaom pas laat in de middeliewe oonder bestuur vaan d'n hertog vaan Braobant en de geannexeerde liene hele 'n groete zelfstendegheid. 't Waope vaan 't Markiezaot herkint me beveurbeeld bij Rucphen en Woensdrecht, 't waope vaan de Baronie - drei andreaskruiskes - bij oonder mie Zevenbergen en Breda zelf (en bij Willemstad in combinatie mèt 't Markiezaot; wijer ouch in Zuid-Holland, es symbool vaan de hiere vaan Strijen), 't sjèld vaan 'tland vaan Altena - twie vèsse - bij Woudrichem en talloes opgelufde gemeintes, in 't Land vaan Heusden (boe-oonder Heusden zelf) vint me e raad es figuur, merlètte vint me in 't noordooste, bij De Graaf, Kuuk en Zammek en in 't zuidooste vint me de drei heures vaan 't graofsjap Häör, die ouch op talloes Limbörgse waopes figurere.
Provinciewaope
400px|Waope vaan Noord-Braobant De provincie Noord-Braobant dreug 't volgend waope:
Dit is in weze 't aajd waope vaan 't Hertogdom Braobant en es zoedaoneg 't ajdste provinciewaope vaan Nederland. 't Oontstoont ind twelfden iew, in d'n tied tot Braobant nog bekind stoont es 't Graofsjap Leuve. Midde daartienden iew valle veur 't iers mèt zekerheid de kleure sabel en goud te oontdèkke, d'n iew dao-op weure de negel en tong keel gekleurd. Dit waope bleef, jeh zelfs mèt hertogskroen, ouch in gebruuk veur Staots-Braobant, 't deil vaan 't hertogdom wat nao 1648 es Generaliteitsland oonder de Rippubliek kaom. Ouch in e groet deil vaan de Fransen tied bleef 't waope in gebruuk (vaan 1795 tot 1798 wel mèt 'ne lauwerkrans). Ouch in 't Keuninkriek heel me 't waope aon. Bij Keuninklek Besluut vaan 15 juli 1920 woorte de twie Braobantse liewe es sjèldhawwers touwgeveug.
Gemeintewaopes
Opmerking: De gemeinte Drimmelen dreug gei waope. Ouch Altena heet nog gein eige waope.
Dörpswaopes
Noord-Braobant kint e vrij groet aontal dörpswaopes. Soms höbbe veurmaolege gemeintes ouch e dörpswaope; dat wèlt daan zègke tot 't waope nao de annexatie (al of neet officieel) is veranderd.
Rerum Novarum
Rerum Novarum (Över nuuj zakes) is 'ne in 1891 dör Paus Leo XIII gesjraeve encycliek. D'r encycliek hèlt zich bezig mèt de situatie van de arbeidsklasse en formuleert in de vörm van 'n aantal oetgangspeunte d'r sociale lieër van de Rooms-katholieke Kèrk.
Oetgangspeunte van d'r pauseleke encycliek waore 'ne rechtvaardege loeën, 't recht op egendóm en solidariteet mèt de zjwakkere. Es instrumaente öm dès doelsjtellinge nao te sjtraeve, waoërte zoewal överheedsingriepe es de vorming van vakboonde vör 't örsj geneumd. Vör d'r Rerum Novarum moege de wèrkluuj zich van de kèrk neet organisere öm mach achter hön belange te zètte.
In z'n oeteenzètting över överheed, industrie en arbeid leidt Leo XIII de Kèrk 't industrieel tiedperk binne. Ziene pleidooi vör vakorganisaties waor neet allèng 'n vernuinng binne de kèrk, mae ooch daoboete. Leo's encycliek bevat 'ne kritiek taegenöver oongebreideld kapitalisme en veroordeelt tegeliekertied 't marxistisch socialisme, 't historisch determinisme en 't dialectisch materialisme. Zieng voäörgesjtèlde samewèrking tösje arbeid en kapitaal insjpireerde töt de vörming van vakboonde en onder mieë versjillende vorme van corporatisme.
Rerum Novarum gèft de contouren van 'n sociaal katholieke lieër, mae is gee systeem. 't Gèft antwaoërd óp concrete situaties. Later encyclieke vólgde en probeerde ooch nuuj oontwikkelinge 'n plaatsj te gaeve binnen d'r sociaal katholieke lieër, dae nog ömer óp d'r Rerum Novarum väörtboewt: Naeve encyclieke makt de Kèrk ooch gebroek van anderee vorme, zoewie pauseleke breve en toesjprake, oeëin óp d'r sociale toesjtaand wert ingegange:
H.A. Poels hów väöl laestigheed mèt de integraliste die dèzze encycliek verwórpe. D'r Belzje preester Adolf Daens sjteunde óp dèze encycliek öm de sjlechte werkömsjtandighede in zie land in de 19e ieëw te besjtrijde, wat zów leide töt de oprichting van de Christene Volkspartiej in 1893. Hein Mergelsberg waor d'r örsjte väörzitter van d'r örsjte Belzje christeleke vakboond.
De christeleke vakbewaeging besjoewt d'r Rerum Novarum es häö groondwèt. 't Feest van Rerum Novarum wert geveerd óp Hieëmelvaartsdaag en wert bezieë es d'r taegenhanger van de socialistische 1 mei-veringe, terwiel paus Pius XII d'r 1e mei sjpeciaal haat toegewijd an ´Seent Jozef Werkman´.
Saoedi-Arabië
Saoedi-Arabië (Arabisch:المملكة العربية السعودية) is e land in 't Midde-Ooste wat 't groetste deil vaan 't Sjiereiland Arabië besleit, en toesland is vaan Mekka, de heilege stad vaan d'n Islam. Hoofstad is Ar-Riyâd, ander stei zien Medînah, Jiddah en Ad-Dammâm. 't Land grens aon Jordanië, Irak, Koeweit, Katar, de Vereinegde Arabische Emirate, Oman en Jeme.
Historie
Roond 1750 verboond de sjeik Muhammad bin Saûd ziech mèt islamitisch geisteleke Muhammad Abdu l-Wahhab, en stiechde in 't binneland vaan Arabië 'ne staot, die euver de koumende 150 jaor zouw oetgreuje tot e gebeed vaan de Roej Zie tot de Perzische Golf. In 1902 vereuverde Abdulazizu l-Saûd Ar-Riyâd, boe heer zien residentie vestegde. Dao-op volgde tot 1927 'n aontal vereuveringe op aander sjeikdomme, allewel tot 't gebeed nog ummertouw oonder de vlag vaan 't Vereineg Keuninkriek stoont. Dit land erkinde in 1927 Saoedi-Arabië es oonaofhenkelek land. In 2005 storf keuning Fahd bin Abdul Aziz, nao al e paar jaor ieder 't regere aon ziene zoon te höbbe euvergelaote.
De oontdekking vaan olie in 1938 brach enormen ikkenomische veurspood.
Parksjtad Limburg
De Parksjtadgemeintes wèrke same op versjillende gebejer, bieveurbeeld infrastructuur, arbeidsmert, woningboew, bedriefsterreine, vitalisering van 't platteland en maatsjappelike opvank. Ouch houp me door same te wèrke miè invlood te kriege bie de Nederlandse regering en binne Europa.
't Parksjtad Limburg Stadion, woa Roda JC zien thoeswedsjtriede sjpeelt, ies geneump nao de Parksjtad.
Haute-Savoie
thumb|Ligking van 't departement Haute-Savoie. 't Departement Haute-Savoie is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 74. 't Is gelaengen in 't zuudoeastelik deil van 't landj, grenzendj aan Italië en Zwitserlandj enne departemente: Savoie en Ain. De houfstad is Annecy.
Niger (reveer)
De Niger is de wichtigste reveer van Wès-Afrika mit 'n lingdje van óngevieër 4160 kilomaeter. De reveer löp in 'n half-maonvorm door Guinee, Mali, Niger, Benin en Nigerië. De reveer móndj oet via 'ne groeaten delta inne Golf van Guinee. De Niger is de op twieë nao langste reveer in Afrika. Allein de Niel enne Kongo zeen langer.
Loup vanne reveer
De Niger haet 'nen hieël óngebroekelike loup, namelik inne vorm van 'n half maon. Deze loup heel Europese geografe mieër es twieë millennia bezig. De reveer óntspringk óngevieër 250 kilomaeter t'n oeaste vannen Atlantischen Oceaan inne Guinee, meh löp in plaats van wèswers in naordoeastelike richting vanne kös aaf de Sahara in. De reveer maak den 'ne baog door Mali, drejtj vervolges sjerp nao rechs en móndj in Nigerië inne Golf van Guinee oet.
De vraemdje loup is wersjienlik toet standj gekómme doordet de Niger besteitj oet twieë ajer revere die zeen samegeveug gewaore. De Baove-Niger vanne brón langs de hanjelsstad Timboektoe toet ane bóch inne reveer móndje oeatj oet in e noe neet mieë bestäöndj maer. d'n Ónger-Niger begós inne häöele kórtbie det maer en struimdje nao 't zuje nao de Golf van Guinee. Doe de Sahara tösse 4000 en 1000 v.Chr. opdruuegdje verangerdje de twieë revere häöre koers en raakdje mitein verbónje. Dees theorie wuuertj algemein geaccepteerdj, meh door sómmige geografe betwösj.
Benedict Anderson
Benedict Richard O'Gorman Anderson, meistes bekind es Benedict Anderson (26 augustus 1936, Kunming te Yunnan, China - 13 december 2015, Batu te Oos-Java, Indonesië) waor 'ne Chinees-Brits-Ierse polletieke weitesjapper en historicus dee veur 't groetse gedeilte vaan zie leve heet geleef en lesgegeve in de Vereinegde Staote. Anderson is 't meis bekind door zie book Imagined Communities oet 1983, boe-in heer de orizjien vaan 't nationalisme bestudeerd. Wijers waor heer gespecialiseerd in de polletiek vaan Zuidoos-Azië en sprook heer 'n hendeg hoeg aontal taole oet dee regio, boe-oonder Indonesisch, Javanees, Thai en Tagalog. Daoneve sprook heer ouch väöl Indo-Europese taole, wie 't Frans en Duits.
Anderson besjreef in Imagined Communities wat nationalisme percies meint en welke faktore d'r veur hadde geholpe tot 't nationalisme binne drei iewer tied (vaan de laten 18e iew bis allewijl) neet allein 'n dominante polletieke ideologie zou weure, mer in prinsiep de meis universalistisch geaccepteerde ideologie. Anderson diffinieerde 'n natie es 'n "geïmagineerde polletieke gemeinsjap die geïmagineerd is as zoewel inherent gelimiteerd wie soverein". "Geïmagineerd" meint op force vaan häöm evels neet tot 't neet besteit. De mins is in Andersons wäörd bekwaom um zelf-bedachte konsepte um te zètte in get wat materieel tasbaar kin weure (bezej weurt realiteit).
Wat nationalisme zoe interessant maak op force vaan Anderson is neet allein zoe dominant is in de allewijl wereld, mer tot 't eigelek gaaroet gein bekinde filosofe achter ziech heet stoon. 't Liberalisme en Marxisme höbbe de force vaan 't nationalisme oondersjat volges Anderson. 't Gief op force vaan Anderson drei paradoxe roontelum 't nationalisme:
Walrams genootschap
Koninklijk Walrams genootschap ies 'n muziekvereiniging in Valkeberg, die besjteit oet 'n aafdeiling mannezank (koar) en 'n aafdeiling hermenie.
Koar
De zank van Walram woort opgeriech in 1863 door "Meister" Smeets.
Hermenie
Onder de aafdeiling hermenie huère: de hermenie, de drumband en de jeughermenie (saer 2015 lièrlingeorkes).
In 2000, 2002, 2007 én 2012 woort de aafdeiling hermenie Limburgs kampioen. In 2001, 2003 én 2008 woort de aafdeiling hermenie landskampioen.
De dirigent ies Jos Paffen.
Lebensraum
thumb|Friedrich Ratzel Lebensraum is e Dütsj woad dat oersjprunkelig alling in de biologie woeëd gebroek um d'r habitat van 'n deer- of plantesoart aan te geëve. In de sociaal wetesjappe weëd doamit 'n ruumde gemind, die door 'n groop miensje weëd bewoeënd. In 't Derde Riek óngergóng 't begrip beteëkenisverangering en begós 't synoniem te sjtoa vuur de genocide op Joede en Sjlavische volkere in Oeës-Europa. 't Begrip is doarum vuural in de sociaal wetesjappe belane. In de biologie weëd 't evvel nog waal gebroek.
Dütsje óntwikkeling
In 1901 pasde d'r Dütsje sociaal geograaf Friedrich Ratzel dit begrip touw i zing vakgebeed. In deë tied leëfde i Pruses hieël sjterk de gedachte dat 't es nui lank d'r wedloop met anger koloniaal mogendhede houw verloare. Nationalistische grópperinge pleitde d'rvuur um de geopolitieke positie van Dütsjlank te verbeëtere durch militair ingriepe in Oeës-Europa. In d'r Ieësjte Weltkreeg woar dit weliswoer gee kreegsziel, mar nationaliste blokkeerde jieëker vreësregeling die Pruses neet zoeën machspositie zouw ópleëvere.
Interbellum
Noa d'r Ieësjte Weltkreeg woeëd d'r wunsj noa mieë Lebensraum groeëter wie oeëts durch ermood en de sjlechte economische situatie. Dütsjlank hat al zing kolonies verloare, woar verplich tot gigantische hersjtelbetalinge en e deel van de zjwoar industrie woar durch de Entente bezat (Saarland en 't Ruhrgebeed). 't Begrip koam óch al vuur in 't book Mein Kampf van Adolf Hitler. De economische ópleëving in de twintiger jaore maakde 't sjtreëve get minder actueel, mar d'r buësjcrash en de Groeëte Depressie in 1929 brach verangering en sjtortde 't lank i chaos.
Propaganda en terreur brachde de nationaal-socialiste in 1933 aan de mach. 't Lank woar evvel nog te zjwak um 'ne agressiekreeg noa 't oeëste te uëverwege. Hitler veurde doarum mit nationaal middele e program van economische sjtimulering oet. 't Erfolg doava brach Dütsjlank evvel ópnuits in 'n crisissituatie. D'r leëvessjtandaard van d'r Pruse arbeider sjteeg en doadurch sjtege óch de loeënkoste. D'r export sjtagneerde, de betalingsbalans versjlechterde en d'r vuurraad boetelandse valuta woeëd lieëg: me kós es gevolg heiva ging grónksjtoffe mieë ikope.
Um te vuurkómme dat de situatie nog sjlummer woeëd, begós Hitler 'n agressief boetelandpolitiek te veure. Binnelands zouw dit de aandach van de economische probleme aafleide en d'r militaire druk óp noaberleng kós de geopolitieke positie van Dütsjlank verbeëtere. Hitler vörderde dat Dütsjlank oane heffinge grónksjtoffe oet angermans kolonië moch kope. Doadurch leep heë waal risico, want 'ne kreeg kós echte rizzeltate ópleëvere, mar Dütsjlank woar militair nog ummer te zjwak.
Twieëde Weltkreeg
Hitler besjloot in 1941 mit d'r Blitzkrieg Lebensraum i Pole en i g'n vuurmalige Sovjet-Unie te veroavere (Operatie Barbarossa). Angesj es in d'r Ieësjte Weltkreeg woar kolonisatie van Oeës-Europa noe waal e wiechtig doel. 't Sjtreëve woar um van Dütsjlank 'n supermach en 'n Arisch riek te make, dat zich tot aan d'r Oeral en de Sjwatte Zieë zouw mótte oetsjtrekke. De plane mislukde, weil 't Dütsje leger vuur Moskou kós weëde gesjtop. De joedse en communistische elites woeëde in de bezatde gebede mit doezende tegeliek vermoard en e groeët deel van de lüj in Charkov en Leningrad verhungerde. In dele va Pole en Wes-Oekraïne woeëde al gegende durch Pruse gekoloniseerd, mer de mieëtste kolonisatieprojekte woare amateuristisch ópgezat gewoare en mislukde döks.
Anger leng
Ouch fascistisch Italië ónger Mussolini en Japan houwe Lebenraum-plane. 't Versjil mit de plane va Nazi-Dütsjlank woar evvel dat dees leng gebede uëverzieë houwe en hei wole oetbreie.
1805
1802 - 1803 - 1804 - 1805 - 1806 - 1807 – 1808 1805 waor e gewoen jaor wat begós op 'nen dinsdag op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|right|150px| Thomas Jefferson, tweëde president van de VS. thumb|left|150px|Sjlaag biej Trafalgar thumb|right|200px|Sjlaag biej Austerlitz
Geosjemie
De sjemie achter geologische percèssen is de houfzaak vanne geosjemie. Det kan beveurbeildj de metamorfoospercèsse betreffe die plaatshöbbe wen aerdlaoge deep inne gróndj terechkómmen en dao te maken höbbe mit oetzunjerlik hoeag temperaturen en drök. Daobie vervörmp 't matterjaal zich en óntstaon ouch nuuj minerale. Hiedoor guuef 't väöl raakvlake mitte mineralogie, de kristallografie enne vastestófsjemie.
1805
Gebore
thumb|right|150px|Hans Christian Andersen, gebaore op 2 april 1805.
Gesjtorve
thumb|right|150px|Friedrich Schiller, gesjtprve op 9 mei 1805.
Iris (mythologie)
thumb|[[Morpheus (mythologie)|Morpheus en Iris, e sjiljerie van Pierre-Narcisse Guérin (1811)]] Iris (aafgelèdj van εἴρω "vertèlle"; Letien: Arcis) is 'n godin inne Griekse mythologie. Zie guldj es de boeadsjapper vanne gaojen en ouch de personificaasje vanne raengebaog; wen zie namelik nuuts vannen hemel nao de aerd bringk versjientj volges de mythologie de brögk es 'ne raengebaog.
Iris zów 'n dochter vanne zieëgaod Thaumas ennen oceanide Elektra zeen. Det woort gedach ómdet de raengebaog leek op te stiegen oete zieë vanoet Grieks perspectief.
Ze wuuert döks aangeduudj es "mitte gólje vleugele", ómdet zie snel zów zeen.
Einentwintegste iew
De einentwintegsten iew vaan de westerse (christeleke) jaortèlling löp vaan 2001 tot 2100 en is de huidege iew boe-in v'r noe leve.
Nannestad
thumb|De ligking van Nannestad in de pervincie Akershus. Nannestad is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Akershus in Nórwaeg. De gemeinte had 10.321 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 340,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 30,4. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0238.
Hengelo
frame|Ligking vaan Hengelo in Euverijssel Hengelo (Twents: Hengel) is 'n plaots (versteidelek dörp) en gemeinte in de Nederlandse provincie Euverijssel, in Twente, mèt 'n oppervlak vaan 61,78 km2 (daovaan 0,72 km2 water) en (1 april 2016) 80.990 inwoeners. Neve de hoofplaots umvat de gemeinte nog 't kèrkdörp Beckum en de naobersjappe Oele en Woolde.
Historie
Hengelo oontstoont roond d'n Hoof (te) Hengelo, die huurde bij de naobersjap Woolde, en de bijgelege kepel. In de zestiende iew bouwde Frederick vaan Twickel hei zie Hoes Hengelo. Dit woort in 1821 gesloop. Bij 't stiechte vaan de gemeinte Hengelo in 1802 waor de plaots nog neet mie es e boeredörp vaan hoonderd boerehäöf en daagloenershuiskes. De plaots greujt enorm mèt de koms vaan de textielindustrie, en, vaanaof 1859, de machinebouw (Stork). Door 't strategisch belaank vaan de industriestad bombardeerde de geallieerde de stad mie es eine kier. In 1944 woort 't centrum haos hielemaol eweggevaog. Dit bombardemint en de slopershamer höbbe wieneg euvergelaote vaan de negentiende-iewse stad. Ei vaan de wienege euvergebleve gebouwe is de Lambertuskèrk oet 1890. Wel 't opvallendste gebouw is 't nui raodhoes, mèt d'n hoegen torie. In 1992 stortde 'ne F-16 vaan de Vleegbasis Twente neer op de nuibouwwiek de Hasseler Es. In de jaore negeteg kaom mie es eine kier de discussie op euver 'n fusie tösse Enschede, Hengelo en Borne. De bevolking is dao in groete mierderheid tege; um die rei zien zoe'n planne weer in de ieskas gezat.
Seine-Maritime
thumb|Ligking van 't departement Seine-Maritime. 't Departement Seine-Maritime is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 76. 't Is gelaengen in 't naordelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Somme, Oise en Eure. De houfstad is Rouen.
Toebak
Toebak is e perduk aafkómstig vanne blajer vanne toebaksplantj Nicotiana tabacum, det es genótsmiddel wuuertj gerouk, gekawdj (gepruump) en gesnaove.
De toebaksplantj is 'n einjäörige plantj, die in 't algemein op groeate plantaasjes wuuertj verboedj. Det verboewe neump me de toebaksteelt.
Roukbaar vörm van toebak zeen shag, sigarette, sigaren en pieptoebak; veur 't snoeve wuuertj toebak toet snoeftoebak gemaolen en veur te kawwen es proemtoebak verkóch. Wiedeweg de meisten toebak wuuertj aevel es sigarette geconsumeerdj. Ènj neugentieëndjen ieëf en begin twintjigsten ieëf waas 't prumen en snoeve van toebak de populairste vorm van toebaksbroek inne wèsterse werreld.
't Rouke van toebak kan verslavendj wirken en is óngezóndj. Zoea kan 't ónger anger lóngkanker en hert- en vaatgekrenkdje veroearzake. Daoveur is in väöl lenjer 'n streng regelgaeving rónjelóm toebak opgezatte, veur 't gebroek te óntmeujige.
Neubourger meule
thumb|250px| De Neubourger meule in Gulpe De Neubourger Meule, ouch waal Meule van Roex geneump nao de eigenaer, is ’n middesjlaagmeule gelaege aan de randj van Gulpe. De naam Neubourger Meule is aafgeleid van 't in de naobiejheid gelaege kesjteël Neubourg. 't Waterraad krit zien water via 'n meuletak van 't sjnelsjtroamende revierke de Gulp.
Historie
De gesjiedenis van de meule geit trök tot 1712 toen de meule mèt goodköring van de heër van Neubourg en Gulpe woort geboewd es pepiermeule door Cornelis Hollman oet Mesjtreech, 'ne aafsjtammeling oet 'n Duutsje femilie van pepierfabrikante. D'r woorte, mèt 'n óngerbraeking van 1809-1816 pès 1840 lómpe vermale en van de pulp woort handjmatig pepier gesjöp. In 1845 woort de meule aangekoch door de toenmalige kesjteëlheër van Neubourg, graaf Oscar Franz Michiel Marchant d’Ansembourg. In 1853 kroog de graaf toesjtömming van de Provincie óm de meule te verboewe van pepiermeule tot graanmeule. 't Male van graan woort pès toe gedaon in de aw Neubourger meule gelaege biej 't kesjteël. Naodat de ómboew tot graanmeule klaor waas woort 't male van graan verplaatsj nao dees meule en woort de meule bie 't kesjteël gesjloop. De ómgeboewde meule hèj 'n houte waterraad mèt 'ne middellien van 5,12 m en 'n breite van 1,54 m. In 1885 woort dit raad vervange door ’n raad mèt 'ne middellien van 1,64 m en een breite van 1,36 m. In 1905 woort de meule door brandj verrinneweert, 't waterraad bleef aevel gesjpaard. In 1907 woort de meule gemoderniseerd en woort 'n turbine mèt ’n iezere gangwerk in gebruuk genómme en in 1930 woort d'r nog 'ne electromotor biegeplaatsj dae woort gebruuk es de waterkrach van de Gulp te wènsje euverleet. In 1952 woort de meule verkoch aan de gebreurs Roex, wóvan de veurvajere al meë es 'n eëuw es pachters de meule bedreve.
Restauratie
In 1985/86 woort de meule gerestaureerd wobiej de in 1905 geplaatsjde turbineaandrieving weer woort verwiejerd en vervange door 't oarsjprónkelike waterraad. Dit is mèt 'ne middellien van 7,14 m. en 'n breite van 1,20 m allewiel 't groatste waterraad van Nederland.
't Meulehoes is sins 4 juni 1992 ingerich es restaurant annex pannekokehoes.
Ockelbo
Ockelbo is 'n gemèndje in Gävleborgs län, Zwede. De gemèndje tèltj 6.038 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.069,59 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 5,6 luuj de km².
Inne gemèndje ligk de plaats Åmot.
Demografische óntwikkeling
3,94% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Kèrmes
thumb|300px|right|[[Brónk|Processie op kèrmeszóndig in Houtem - Sint-Gerlach]] Kèrmes ies 'n jaorliks truukkièrend fiès in dörp of sjtad. 't Woord ies aafgeleid van kèrkmès, dat Heilige Mès in de kèrk beteikent. Dees mès weurt dan opgedrage es herinnering aan de wiejing en/of sjterfdaag van de petroanheilige van 'n kèrk. Dèks weurt kèrmes gehoute ter ière van Sacramentsdaag of nao de brónk.
Gesjiedenis
't Gebruuk geit truuk nao tempelwiejing van de Juudde of ouch nao 't leechfiès, dat in november vèlt en dat 8 daag doert. Bie de kerstening van de Germaanse bevolking woorte op las van paus Gregorius de Groate (ca 600), de heidense tempele (fana) óntruump. Vervolges woort d'r 'n altaor mèt 't gebeinte van 'ne martelaer in geplaats. Ziene sjterfdaag daag moos eder jaor gevierd weure. In de katholieke kèrk woort 't fiès in de tied van Constantien de Groate gebrukelik, alhoewaal in sumpele opzat. Aanvankelik waor kèr(k)mès de geleze Heilige Mès bie de inwiejing van 'n kèrk. Saer de 9e ièw ies 't ouch de herdinkingsdaag van de kèrkwiejing of de namesdaag van de petroanheilige. De jaorlikse, fièstelike herdinkingsmès woort aangevöld mèt 'n groat fiès. In nog later tied krieg de waereldlike viering sóms de euverhand. Op väöl plaatse haet kèrmes dan nieks miè te make mèt de oarsjprónkelike bedoeling. Neve de fièstelikhede woort ouch handel gedreve en rech gesjproke. Dat gebeurde meistal op 't kèrkhof. Um diverse rae ginge zoawaal katholieke kèrk es de sjtaat ziech verzètte tege dees al te väöl veurkómmende kèrmesse. In sómmige plaatse waal 7 kièr per jaor. In Limburg woorte in 1777 reigelsj aafgekóndigd door de Generaal Sjtate. Die hele in dat in de Leng van Overmaze alle kèrmesse op de 1e zóndig nao Sint Maarten (11 november) mooste weure gevierd. 't Fiès moch neet langer doere es 3 daag. Me neumde dit de Hollandse kèrmes.
Kèrmes
thumb|300px|right|Kèrmes en winterland in [[Mestreech op de Vriethof]] De meiste kèrmèsse zint de jaorlikse verjäördaag van de parochiesjtiechting bie de inwiejing van de de kèrk door de biesjop of op de namesdaag (sjterfdaag) van de petroanheilige van de parochiekèrk. De kèrmes besjteit oet twiè daag. De 1e daag, de zóndig, beginnend mèt de hoagmès, woanao de brónk oettrèk en 2e kèrmesdaag, de maondig. Gemeinlik höbbe de luuj (en de sjoale) dan vrie. In die twiè daag weurt van al georganiseerd tot volksvermaak: muziek en danse, de sjötterie sjuut de vogel aaf of lanceert kamersjeut. Wiejer weure fancy-fair en veursjtèllinge georganiseerd. Muziek kump van 'n drièjörgel. In later jaore sjteit 't plein vol mèt kèrmes-attracties. De bekèndste zint: drièjmeule, sjlingercarroussel, ruupsj, sjpoakhoes, boetsuitekes, sjeettent, tuike trèk-kraom, vösjkraom, sjloekkraom, vleegmesjienekes.
Zomerkèrmes en winterkèrmes
Dao ies sjpraoke van zomerkèrmes en winterkèrmes. Allein bie de zomerkèrmes trèk d'r 'n processie oet en sjtoon d'r kèrmesattracties. Op wintermerte, kaersjmerte en ander festiviteite weurt waal dèks gebruuk gemaak van sómmige van dees attracties.
In hoes en gemeinsjap
thumb|right|300px|Lödderkesvla en toert De familie nuèdig familie van boete 't dörp oet. Dao weure vla's gebakke, kouw sjotel en bruèdsjes gemaak. In 'n wei weurt 'ne zjwiek ('ne houte dansvloer) gelag en dao op weurt gedanst. Later weurt 't danse nao patronate en groater café's verplaats. Tot in de jaore 50 van de 20e ièw waor kèrmes 't enigste fiès op 't dörp. Väöl pare lièrde ziech kènne bie dees gelegenhede.
Bónte kèrmes
't Woord kèrmes weurt ouch toegepas bie väöl drökte, kabaal en leve. 'ne Bónte kèrmes weurt bv. gezag es emes gekleid ies mèt allerlei bónte kleure bie-ein of es 'n interieur väöl bónte elemente bevat.
Trivia
Kèrmes in de hèl of de duvele höbbe kèrmes wilt zègke, dat 't regent en de zón sjient tegeliek. Kèrmes zónder vla beteikent: ruzie höbbe of ze gepiezzeld ('n pak sjlaag) kriege.
1 jannewarie
1 jannewarie is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n iersten daag vaan e jaor; in e gewoen jaor koume daan nog 364 daog, in e sjrikkeljaor nog 365. Op 1 jannewarie veurt me de Nuijaorsdaag, in de Roems-Kathelieke Kèrk is dit 't octaaf vaan Keersemes en 't hoegfies vaan Maria modergaods. In Cuba en Soedan is 't de nationaole fiesdaag.
De Nuijaorsdaag is de gebrukeleksten daag um geplande veraanderinge in te laote goon; dit verklaort de väölheid aon officieel nuits dezen daag. In stambeuk vaan diverse biesterasse nump me veur 't gemak ummer 1 jannewarie es geboortedatum aon; e bies oet 2010 is in gans 2018 veur praktische doele dus ach jaor aajd.
Omont
Omont ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 81 luuj op 'n oppervlaak van 17,96 veerkante kilometer en daomèt goof 4.510 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +0,63% de jaor.
Iekboson
'n Iekboson (ouch waal 'ns op 't Ingels aangeduudj mit gaugeboson) is e boson det fóngeertj es d'n drager van ein van de fóndamenteel netuurkrafte. Elementair deilkes ube krafte oet op einanger door de oetwusjeling van iekbosone.
In 't standerdmodel kómme drie beweze tupe aan iekbosone veur: de fotone (veur de lektromagneetkraf), de W- en Z-bosone (veur de zwake kaenkraf) en de gluone (veur de sterke kaenkraf). Wiejer guèf 't de nag neet aangetuèndje graviton, dae verantjwuèrdelik zów mótte zeen veur de zwaordjekraf.
Russisch
't Russisch is 'n Oos-Slavische taol en vaan alle Slavische taole de meist gesproke. Nao aontal sprekers is 't de veurnaomste taol in Rusland en Wit-Rusland en de twiede taol in de Oekraïne; wijer gief 't in alle aw Sowjetrepublieke groete minderhede vaan Russische mojertaolsprekers. 160 miljoen lui höbbe 't Russisch es mojertaol, 280 miljoen kinne de taol spreke en verstoon. 'n Zustertaol vaan 't Russisch is 't Wit-Russisch; ouch mèt 't Oekraïens is 't ing verwant. 't Russisch weurt in 't Cyrillisch sjrif gesjreve. Russisch is ouch ein vaan de zes offesjeel taole vaan de VN.
De taol
Tot in de achtiende iew woort 't Kèrkslavisch in Rusland es cultuurtaol gebruuk. De modern Russische sjrieftaol, en ouch de dialekte vaan Moskou en Sint-Petersburg zien dao hendeg door beïnvloed. De taol heet eine naomval minder es 't Kèrkslavisch: 't heet 'rs zes, die ouch in de spreektaol nog volop leve. 't Werkwoord is, wie in de meiste aander Slavische taole, dèks 'n twie-einheid vaan de imperfectief en de perfectief.
In 't volgend veurbeeld weurt bij de oetspraok de "y" gebruuk in plaots vaan de "j" bij "je", "ja", "joe", etc. Dit um neet de verwarring te veroorzake bij wäörd wie шесть. Veer sjrieve dan sjyest umtot de "ye" nao de "sj" kump en 't te verwarrend d'r oet zuut es me sjjest opsjrijf. 't Accent op de klinkers toent aon op welke lèttergreep de naodrök ligk.
Me zuut dus versjèllende Indo-Europese verbande tösse de twie taole, wie два en три. Aander Russische wäörd zien gaaroet neet wie op 't Limbörgs, wie один en восемь. 't Woord ноль is evel e lienwoord.
Russische literatuur
De Russische literatuur steit bekind es ein vaan de belaankriekste canons in de Westerse en Europese literatuur. De volgende sjrijvers weure gezeen es pioniers vaan de Russische literatuur:
De Hièkerbeek
thumb|right|Detail van de kaart van [[Jacob van Deventer oet 1550 mèt ónderaan Sint-Pièter en loupend nao 't noorde: de Hièkerbeekweeg riechting De Hièk ]] De Hièkerbeek (Nederlands: De Hekerbeek) ies 'n buurtsjap in Valkeberg in de gemeinte Valkeberg aan de Geul in Nederlands Limburg. Ze ies gelege ten noorde van de krusing Sint-Pièter en achter 't sjpoorviaduc in 't dal van en op 'n helling aan de gelieknamige beek.
Gesjiedenis
Op de landkaart, geteikend door Jacob van Deventer in 1550 sjteit de Hièkerbeekweeg geteikend es 'ne belangrieke verbingingsweeg riechting Klumme en Heerle. Dao liegke nog gein hoezer langs, allein op de driesjprunk in De Hièk bevinge ziech 'n paar hoezer. De Hièkerbeekweeg, de Hièkerbeeksjtraot, de Herkenbrokerweeg en de Goudsberg zint de oudste sjtraote. In 1952 kómme dao de St. Jozefsjtraot en de St. Nicolaassjtraot bie. De Goudsberg löp riechting 't gehuch Walem en hèt dao Sjteinsjtraot.
Woonbuurt
In de jaore 90 van de 20ste ièw weurt 'n woonwiek geboewd op 't veurmalig land van Kenge van Sint-Pièter. De volgende sjtraote óntsjtoon dan: de Barbarasjtraot, de Sillebeeksjtraot en de Greungrachsjtraot. Sillebeek ies de naam van 't lètste sjtökske (verborge) Hièkerbeek, dat in Valkeberg in de rivier de Geul oetmondt.
De buurtvereiniging Hièkerbeek ies opgeriech in de jaore 50 van de 20ste ièw.
Nissedal
thumb|De ligking van Nissedal in de pervincie Telemark. Nissedal is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Telemark in Nórwaeg. De gemeinte had 1.407 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 901,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 1,6. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 0830.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,3% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Syntaxis
Syntaxis (oet 't Grieks: συν - same en ταξις - volgorde) of zinslieër ies 'ne term oet de taalkunde, woamèt, naeve de fonologie en de morfologie, 't driede onderdeil van de grammatica bedoeld weurt. De syntaxis besjtudeert de opboew en de sjtructuur van zinne of woordgroepe nao hun beteikenis.
De syntaxis hèlt ziech demèt bezig wie versjillende weurd (zelfsjtendige naamweurd, wèrkweurd, bievooglike naamweurd enz.) were samegevoog tot deilzinne en oeteindelik tot zinne.
Me kènt op dees meneer ouch de syntaxis van 'n programmeer- of 'n ander formeel taal besjrieve.
Linus Torvalds
thumb|Linus Torvalds Linus Benedict Torvalds (28 december 1969) ies 'ne Finse informaticus. Hae ies bekènd es de oetvinger van de Linux-kernel.
Linus Torvalds woort gebore in Helsinki. Hae sjtamp oet de Zjweedssjprekende minderheid van Finland, meh woont in de Vereinigde Sjtaote.
Torvalds ies verantwoordelik veur de Linux-kernel en brach daomèt de vriej-softwarebewaeging veur 't ièrsj ónder de aandach van e groater publiek. In 1991 kondigde hae zien Free minix-like kernel aan. Die kernel waor 'n aanvulling op 't GNU-projek, dat nog gein kernel houw - daoveur waor indertied, en ies nog ummer de Hurd kernel geplend.
Minder es 5 procent van de tegewoordige code van de Linux-kernel ies van Torvalds, meh hae weurt nog ummer gezeen es degene dae 't bèste kèn besjliesse welke code waal of neet in Linux terechkump. Op dees meneer kènt me veurkómme dat d'r 'ne nuje tak van de Linux-kernel weurt versjpreid; juridisch gezeen zou dit waal meugelik zin, want Linux vèlt ónder de GPL.
De Linux-kernel ies mer e klein deil van 'n GNU/Linux-distributie, meh 't ies e hièl belangriek deil. GNU/Linux waor 't ièrsjte vriej besjturingssysteem veur de PC.
Linus zuut Linux es 'n hobby; tot juni 2003 houw hae 'n full-time baan bie Transmeta en vanaaf daen datum bie OSDL. Waarsjienlik wèrkde hae bij Transmeta aan 'ne compiler veur 'ne nuje processor, meh hae moch ouch ónder wèrktied aan Linux wèrke.
Linus vong 't neet erg um gesjlote software te sjrieve bie Transmeta. De rae dat Linux ónder de GPL vèlt ies umdat dees licentie en de ope óntwiekkelmethode 't bèste resultaat geve veur de software. Veur Linus geit 't in de ièrsjte plaats um de techniek en vriej besjiekbaarheid ies veur häöm allein 'n methode um de software te verbetere. Hae behuèrt hiemèt tot de pragmatische open source-bewaeging en neet tot de vriej software-bewaeging (mèt name ónder leijing van Richard Stallman en 't GNU-projek), woa 't veural um de vriejheid geit.
Linus ies verhuus van zie geboorteland Finland nao Silicon Valley, um bie Transmeta te kènne wèrke. Same mèt zien vrouw Tove Monni haet 'r drie kinger. Tegewoordig wèrk Linus bie ODSL (Open Source Development Lab). Dat ies 'n waereldwiej organisatie die es doel haet um de greuj van Linux, veural in 't bedriefsleve, te bevordere. Hie kènt Linus officieel hónderd procent van ziene tied bezig zin mèt de ontwikkeling van de Linux-kernel.
Hardenberg
frame|Ligking vaan Hardenberg in Euverijssel Hardenberg (Zuid-Drents: Haddenbarg,  'n Harnbarg,  'n Arnbarg) is e stedsje en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Euverijssel, tege de grens mèt Duitsland (Nedersakse) en Drente aon, mèt 'n oppervlak vaan 317,24 km2 (daovaan 4,37 km2 water) en (1 april 2016) 59.796 inwoeners. De hoofplaots heet good 18.000 inwoeners. Daoneve kint de gemeinte nog de dörper, gehuchter en naobersjappe Ane, Anerveen, Anevelde, Balkbrug, Bergentheim, Brucht, Bruchterveld, Collendoorn, Dedemsvaart, Den Velde, Diffelen, Gramsbergen, De Haandrik, Heemse, Heemserveen, Holtheme, Holthone, Hoogenweg, Kloosterhaar, Loozen, Lutten, Mariënberg, De Meene, Oud Avereest, Radewijk, Rheeze, Rheezerveen, Schuinesloot, Sibculo, Slagharen en Venebrugge.
E deil vaan Hardenberg - 't noorde vaan de gemeinte - ligk in de Veenkolonië. In Hardenberg is de Gereformeerde kèrk vrijgemaak, op aander plaoste miestal 'n splinterkèrk, bezoonder good vertegewoordeg.
Historie
De historie vaan Hardenberg begint mèt de neerzètting Nijenstede, neet wied vaan 't later Hardenberg. Neve dit pläötske kaom 't bisjoppelek kestiel de Herdenberch. Door veurdorende conflicte mèt de hiere vaan Coevorden leet d'n Utreise bisjop in de daartiende iew 't kestiel oontmantele. De vesting krijg in 1362 stadsrechte vaan bisjop Jan van Arkel. Hardenberg zal zien economische en militaire beteikenis neet laank hawwe: in 1497 verweus 'ne brand de ganse stad en in 1518 liet de bisjop de vesting oontmantele. Ouch in 1708 brande Hardenberg aof. Naodeen bouwde me 't weer op mèt steine hoezer. Tot in de twintegste iew waor de plaots hiel agrarisch. Daonao kaom get industrie op. Tösse 1818 en 1942 waor de gemeinte gesplits in Ambt Hardenberg en Stad Hardenberg. In 2001 woorte de gemeintes Avereest en Gramsbergen aon Hardenberg touwgevoog.
Hof van Twente
frame|Ligking vaan d'n Hof van Twente in Euverijssel Hof van Twente (Twents: Hof van Tweante) is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Euverijssel, in Twente, tege de grens mèt Gelderland aon, mèt 'n oppervlak vaan 215,44 km2 (daovaan 2,26 km2 water) en (per 1 april 2016) 34.890 inwoeners. De gemeinte umvat de kerne Achterhoek, Azelo, Bentelo, Delden, Deldenerbroek, Deldeneresch, Diepenheim, Elsen, Elsenerbroek, Goor, Hengevelde, Herike, Kerspel Goor, Markelo, Markelosebroek, Markvelde, Pothoek, Stokkum, Stokkumerbroek, Wiene en Zeldam. 't Raodhoes steit in Goor.
De gemeinte Hof van Twente oontstoont in 2001 oet 'n fusie tösse de gemeintes Ambt Delden, Diepenheim, Goor, Markelo en Stad Delden.
Gich
Gich is 'n pienlike reumatische óntstaeking gekènmirk door gekristalliseerdj urienzoer in e gewrich. In 't werm blood los urienzoer mekkelik op, meh bie 'n te hoeag kóncentraasje hievan kan dit zoer neerslaon inne vorm klein naoljvörmige kristalle. In 'n betrèkkelik kaaj ómgaeving, wie de henj en de veut, beurtj dit 't snelste. In 60% vanne vel is 't basisgewrich vanne groeate tieën aangedaon. In dergelieke vel wuuertj gich owwel podagra geneump. Anger plaatse wo gich snel óntsteit zeen de gewrichte vanne veurvoot, d'n inkel, 't kneen, de pols enne vingere. Gewuuenlik wuuertj slechs ei gewrich aangetas door gich (monoarticulair), meh bie 't ajer waere truf gich meistes mieë gewrichte (polyarticulair).
Gich lèdj toet 'n dök snel-opkómmendje haevige óntstaekingsreaksje mit roeadheid, zwölling, väöl pien en wurmdje. Patiënte waere 's nachs inèns wakker vanne pien en kónne döks koum loupe. Boeten inne tieëne kan neerslaag van uraat ouch op anger plaatsen óntstaon, wie inne vingeren of inne oearsjelp.
Risicofactore van gich zeen:
Kapel
'n kapel kèn zin:
Maarten
thumb|300px| Houte beeld van Sint Maarten in de Martinuskèrk in Viele Sint Maarten, Sintermeerte, Sintermerte, Sinter Maerte of Martinus ies 'ne heilige oet de 4e ièw. In Nederland en Belsj ies hae populair vanwege 'n volks- of kingerfiès, dat gehoute weurt op ziene sjterfdaag 11 november. In zien leve waor hae biesjop van Tours (Frankriek). Hae ies oegerope tot nationale heilige van Frankriek. 700 plaatse höbbe häöm es petroanheilige: in Belsj 400; in Nederland. In Gäöl, Viele en Houthem bevinge ziech kèrke gewiejd aan Sint Maarten. In Houthem haet de sjötterie en in Viele haet de harmonie häöm es petroanheilige.
Veurname
Veurname, die aafgeleid zin van deze heilige: Martin, Teng, Mart, Maarten, Tinus (veur jónges) en Maartje, Martine, Tien, Tiny (veur maedsjes)
Leve en legende
Es hae 19 ies weurt 'r duveloetdriever. 'n Tiedsje laef 'r es kloezenaer op 't eiland Gallinaria bie Genua en bie Poitiers in (Frankriek) sjtiech 'r 'n kloaster.
In 371 weurt Martinus tot biesjop van Tours gekoze. Umdat hae ziech neet waerdig genoeg veult veur diet ambt, versjtop 'r ziech in 'n gauzehok. Es de luuj nao häöm goon zeuke, beginne de gauze es wille te sjpektakele en zoa weurt de sjoelplek gevónge en weurt 'r toch tot biesjop gewiejd.
Es biesjop zèt 'r ziech in veur de versjpreiing van 't Christendom. Hae sjtiech kèrke en rónd 375 de abdij van Marmoutier. In 397 sjtörf Martinus, 80 jaor oud. Op 11 november weurt 'r begrave in de basiliek van Tours. Martinus haet ouch 'n paar wóndere verriech.
Attribute
Martinus weurt aafgebeeld es 'ne Romein in harnas. Daobie geuf 'r de hèlf van zien cape aan 'ne bedelaer. Ouch weurt 'r veurgesjtèld es 'ne biesjop mèt 'ne bedelaer aan zien veut. Gauze of zjwane weure dèks bie häöm aafgebeeld.
Sint Maartensfiès
Op 11 november trèkke euveral in Limburg fakkeloptochte of lampionoptochte en were d'r Sint Maartensvure óntsjtoke. Zoan lampion kèn gemaak zin van 'n oetgeholde kroat van karton, papier, blik. In anger deile van Nederland, in 't bezónger Noord-Holland, trèkke de kinger langs de deur mit leedsjes.
Allewel de trèk langs de deure noe veural bedoeld is um sjlók op te hole, kómme zoan gebroeke voort oet ouwer gebroeke woa erm luuj bie de rieke op de deur klópde veur óm aete te bedele. Me hoopde dat de rieke in de geis van Sint-Maarten in hunne euvervlood zouwe deile. In deze tied van 't jaor houwe luuj 't dèks bezónger meujelik.
Kingerversjke
Sinter Meertes veugelke Haet ’n knal road keugelke (petsjke) En ’n blauw sjteertsje Hoepsa Sinter Meerte
Sintermertes Veugelke (Traditionele Venlose versie)
Sintermertes veugelke, haet ein roëd keugelke En ein blauw stertje, hoepsa Sintermerte Vandaag is Sintermerte, morge Sinterkrökke Dan kômme die gooije herte, die hadde zoe gaer ein stökske 'n Höltje of ein törfke in Sintermertes' körfke Hout hout hout en 's winters is 't koud Hoera, hoera, wat hebbe die boere ein laeve Hoera, hoera, wat hebbe die boere ein pret! En Mieke de Woep zoot op de stoep en leet d'r eine vleege Mieke de Woep zoot op de stoep en leet d'r eine gaon! Hoera, hoera, wat hebbe die boere ein laeve Hoera, hoera, wat hebbe die boere ein pret.......
D'r bestaon nog 2 regels die apart gezónge waere, te weite: 'Sintermerte kan neet kômme want dae haet eine krômme poët, En dao meug hae neet met loupe anders geit daen erme doëd!'
Sintermerte (Venloos, geschreve door Frans Boermans)
D'r waas enne kiër ennen brave soldaot, dae zoot hiël hoëg te paerd Dae sneej ziene mantel midde op de straot, in twiëje met zien zwaerd En hae goof de helf aan den erme man, dae had 't zoë kald want hae razelde d'r van Zônder jas, zônder haemp ocherm Maar toen hatte 't weer lekker werm:
WEEJ GAON SINTERMERTE VIERE MET ÔS LUCHJE IN DE HAND WEEJ GAON SINTERMERTE IËRE STAEK DEN TROSHOUP MAAR IN BRAND.
Toen leet hae zich duipe daen brave soldaot, det woort einen heilige man Dae liërde de minse och doot toch gen kwaod, want die makde d'r ein pötje van Sintermerte is ôzze stadspetroën, dae baove nôw baejt veur 't stedje wao ik woën En hae is ôzze kindervrind Hae struijt lekker grei veur eder kind:
Weej hebbe gewierks en weej hebbe getros al waat maar demp en brandt En gluif maar det det vuël zweit ós haet gekos en blaore in de hand En det deje weej veur dae stadspetroën, dae'n heilige vrind van det stedje wao ik woën Maar 't wierkse is nôw gedaon Miene wierkspot is oétgegaon:
Wierkspot
In de periode veuraafgaond aan 11 november (Sinter Merte) mak de jeugd eine wierkspot van ein laeg conserveblik waoaan eine slinger van ièzerdraod wuuërt gemak. In d'n baom waere waat gater geprik. Dit neump me eine wierkspot. In de wierkspot wuuërt waat pepeer, takke en (vuuël) blajer gedaon, waovan ein veurke wuuërt gemak. Door d'n wierkspot flink rónd te dreije blief 't veurke good brande en krieg se vuuël rouk. Door 't rónddreije make de kinder moeije roukspore. Dit wuuërt wierkse geneump. In de wierkspot waere ouk waal kastanjes of petatte gepoef.
Gied Jaspars
Gied Jaspars (Groonsvaeld, 6 juli 1939 – Amsterdam, 14 februari 1996) waor 'ne Nederlands televisiemaker.