cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frans Schleiden
In 1965 sjrieft Cor Bertrand in 't tiedsjrif Veldeke (nr.218) dat 't gemingdebesjtuur van Haeële wijle pasjtoeër F. Schleiden oonlangs ieërde dör 'n sjtraot in de sjtadswieëk Mäöleberg nao 'm te neume. De Schleidenstraat liekt in de buurt van sjtraote geneumd nao ander sjrievers, zoewie Hendrik van Veldeke, Jacob van Maerlant en Guido Gezelle.
Baryon
E baryon is e subatomair deilke det besteit oet drie quarks; bekandje veurbiljer hievan zint e proton en e neutron.
Baryone versjille van de mesone die bestaont oet eine quark en 'nen antiquark. De baryone en de mesone vörme same de femielje van de hadrone, 'n vergaoring van deilkes die oet quarks bestaont (loos quarks lieke neet veur te kómme). Baryone zint fermione en vóldoont aan 't oetsloetingsprincipe van Pauli. Mesone daotaenge zint bosone.
Aangezeen baryone zint opgeboedj oet quarks numme ze deil aan de sterke kaenkraf, in taengestèlling tót leptone, die neet oet quarks bestaont. De bekandjste baryone zint de protone en de neutrone, die same 't grótste deil van de massa van de zichbaar materie in 't hièlal vörme, dewiel elektrone, de angere wichtige kómponentj van atoame, leptone zint. Eder baryon haet e corresponderendj antideilke, wobie de quarks sumpelewaeg zint vervange door häör antiquarks. E proton besteit beveurbeildj oet twiè upquarks en einen downquark en 't antideilke, antiproton, besteit oet twieë antiupquarks en einen antidownquark.
Hylte
Hylte is 'n gemèndje in Hallands län, Zwede. De gemèndje tèltj 10.370 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 951,14 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 10,9 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
12,98% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Meule van Otten
thumb|250px|De Meule van Otten De Meule van Otten is gelaege aan 'ne meuletak van de Gäöl in 't Limburgse dörp Wielder, gemeinte Gulpe-Wittem. 't Is ein van de wènnige watermeules in Nederland mèt 'n döbbel waterraad.
Verval en wederopboew
In de jaore dertig van de twintigste eëuw raakde de meulenaersweuning zjwaor besjadig door 'ne extreem hoage watersjtand van de Gäöl, veroarzaak door 'ne raegerieke wèntjer. De meule raakde hienao in verval en 't hersjtèl zouw pas in 1961 plaatsjvènje. Kesjteël, meule en boerderie bleve pès 1949 't eigedóm van de naozate van de femilie Massen. De meule en boerderie woorte verkoch aan de femilie Otten, saer wirt de meule "Meule van Otten" geneump. Otten begoosj te experimentere mèt 't opwèkke van electriciteit door middel van waterkrach en hae sjlaagde d'r zelfs in óm de boerderie mèt de door de meule opgewekde sjtroam van electriciteit te veurzeen. In 1981 woort nao 'n ómvangrieke restauratie gesjtart mèt 'n proof óm de meule es kleinsjalige electriciteitscentrale in te sjakele. De meule levert gemiddeld 18 kWh, wovan ein deil wirt gebroek veur 't complex en ein anger deil kent waere geleverd aan 't electriciteitsnèt. Dit project waas 'n proefproject veur kleinsjalige energieopwèkking dat door de PLEM woort gesubsidieerd.
Allewiel zint de sjtèl en sjure ómgeboewd tot vakantieappartemente.
Brón, externe links
]
Valle
Valle is 'n bewaeging ónger invlood vanne zwaordjekrach. 't Wuuertj döks gevolg door 'n boetsjing mitte gróndj. Es dit ónbedoeldj gebeurtj is spraok van 'n óngeval of óngelök wobie 'ne miens of e veurwirp litsel of sjaaj kan oploupe, zowaal in 't val det de miens of 't veurwirp vèltj of es get op 'ne miens of e veurwirp vèltj.
Bie meugelik gevaor veur valle kan 'n zekering 't gevaor verkleine.
Ómvallen is 't kantjelendj valle van 'ne miens of e veurwirp det ieës steit. Es 't 'nen aopen hajer van 'n vleujstof is vleujtj 't d'roet.
University College London
thumb|right|’t Hoofgebouw vaan UCL
University College London (aofgekort es UCL ) is 'n openbare oonderzeuksuniversiteit gevèsteg in Londen, Ingeland, Vereineg Keuninkriek. 't Is zoewel ‘t groetste es aajdste college vaan de fidderaole Universiteit vaan Londen (UofL). UCL is gestiech in 1826 en daomèt d’n ierste universiteit in Londen en de ierste universiteit in Ingeland dee vaanaof aonvaank gaaroets sikkelier is gewees; studènte heet touwegelaote oongeach relizjieuse achtergrond; en vrouwe op geliekeleke voot mèt manne heet touwgelaote. Jäörlekse klasseminte vaan universiteite plaotse UCL zeer hoeg, mèt aofwisselende posities in de top 10. Allewel UCL, wie gezag, oonderdeil is van de fidderale Universiteit vaan Londen bringk zie sinds 2008 al häör diplome oet oonder eige naom in plaots vaan dee vaan UofL.
UCL is oonderverdeild in 10 faculteite, boe-in zoe’n 100 departeminte en (oonderzeuks-)institute bestoon. De campus is väörnaomelek gevèsteg in d’n wijk Bloomsbury (oonderdeil vaan de Londense deelgeimeinte Camden), meh UCL heet faculteite zoewel in aandere deile vaan Londen es Adelaide, Australië. Ouch heet UCL 'n academisch kraankehoes aon zich verboonde, geneump University College Hospital.
Bron
Dit artikel is euvergenomme vaan de Ingels- en Nederlandstaolege corresponderende versies.
Salvatorberg
Salvatorberg is 'n väörmalig kloeëster in Aoke. In 996 waoërt d'r 'n Benedictijner vrowwekloeëster gesjticht. In 1147 waoërt 't uvvergenaome dör Cisterciënzerinne, die in 1220 d'r Abdij Burtscheid uvvernome van de Benediktijner orde en d'r 'n adelek Damensjtift va makde. D'r Abdij va Hocht wert in 1220 geneumd es 'n dochter-abdij va Abdij Salvatorberg es Damensjtift.
New Brunswick
thumb|De ligking van New Brunswick in Canada. New Brunswick is 'n pervinsje in 't oeaste van Canada mit 'n oppervlakdje van 72.908 km². Inne pervinsje wone róndj de 750.000 luuj (2016). De houfstad is Fredirecton. New Brunswick is de insigste Canadese pervinsje die offesjeel twieëtalig Frans en Ingels is.
San Marino
San Marino is 'n klein rippebliek umrink door Italiaans groondgebeed. 't Land is drei kier zoe klein es Liechtenstein en zes kier zoe klein es Andorra. 't Is in trèk es belastingparadies en weurt ouch dèks es curiositeit en um 't pittoresk stadsmidde door toeriste bezoch.
New Brunswick
Geografisch is d'n hoogsten toep inne pervinsje Mount Carleton op 820 m. Inne Fundybej, waat New Brunswick sjèdj vanne pervinsje Novia Scotia, haet twieë kieër d'n daag de grótste getiejebewaeging oppe werreld plaats; 't versjil tössen eb en vlood is hie gemiddeldj 16 maeter. Twieë groeate maeren inne pervinsje zeen Grand Lake en Lake Magaguadavic. Wichtige plaatsen inne pervinsje zeen Bathurst, Campbellton, Dieppe, Edmundston, Miramichi, Moncton en Woodstock.
San Marino
Bestuurleke indeiling
San Marino is ingedeild in nege gemeintes (castelli of börchte). Eder börch is e historisch stedsje. De indeiling stamp nog oet de middeliewe.
New Brunswick
De pervinsje is verneump gewore nao 't aad Duutsj hertogdóm Brunswiek (Braunschweig).
San Marino
Taol
Italiaans is hiel dominant. 't Plaotselek dialek vèlt oonder de Emiliaans-Romagnoolse gróp.
Historie
San Marino claimp de ajdste rippebliek vaan de wereld te zien en de ajdste staot vaan Europa. Volgens de euverlevering woort 't land in 301 gestiech door St.-Marinus. In 't Middelieuwse Italië, wat in hiel väöl versjèllende groeter en kleiner stäötsjes verdeild waor, bleef 't langen tied oonbedreig door groete naobers. Napoleon erkinde in 1797 't stäötsje en lijfde 't neet bij Frankriek of ein vaan zien satellietstaote in. Op 't Congres vaan Wene in 1815 erkinde alle deilneumers 't.
In 1848 woort in San Marino es ierste land op de wereld gratis krankezörg ingeveurd. In 1897 woort e tractaat mèt 't inmiddels gevörmde Italië geslote. De constitutie vaan 1925 lag vas tot San Marino 'n parlemintair democratie is. In 1930 kaom oonder drök vaan Italië de fascistische partij aon de mach. In 1943 woort 't land door de Pruse bezat, en in 1944, nao liechte bombardeminte, bevrijd door de Britte.
Sjtriethagermeule
thumb|250px| De Sjtriethagermeule De Sjtriethagermeule is 'n middesjlaag watermeule die oarsjprónkelik óngerdeil oetmaak van 't park en 't good van 't kesjteël Sjtriethage in de Nederlandse gemeinte Lankgraaf. 't Waterraad wirt aangedreve door water oet de sjtuwviever biej ’t kesjteël. De viever wirt op zien beurt gevoed door de Sjtriethagerbaek.
De meule
De meule is geboewd in 1617 es kaoremeule en ómsjtreeks 1700 herboewd in de hujige vörm. De meule maalde pès 't midde van de 19e eëuw mèt 'n houte baovesjlaagraad. Dit woort, naodat de meule in 1950 es gevolg van de optraejende mienverzakkinge, bie 'n groatsjeepse restauratie in 1989 vervange door 't hujige middesjlaagraad mèt 'ne middellien van 5,1 m.
Historie
De historie van de meule is altied nèj verbónje gewaes mèt 't kesjteël Sjtriethage. Op 't eindj van de 18e eëuw kaom Sjtriethage door vererving in 't bezit van Frans van Collenbach door zien huwelik mèt Maria Theresia von Clotz. De femilie von Clotz waas saer 1700 in 't bezit van 't landjgood Sjtriethage. Naodat Sjtriethage 'n aantal keëre van eigenaer wisselde, kaom 't in 1899 in bezit van Friederich Honigmann, eigenaer van de Oranje Nassau Miene in Limburg. Vanaaf 1924 tot 1985 woort de meule gepach door de femilie Spijkers. De lètste meulenaer waas Joseph Spijkers. In 1982 ging 't eigedóm euver nao de nuuj gevörmde gemeinte Lankgraaf, wonao 't oetentelik in bezit kaom van de Limburgse Monumenten Stichting.
Werreldbank
De Werreldbank (International Bank for Reconstruction and Development; IBRD of BIRD) is 'n internationaal organisaasje, die juus wie 't Internationaal Monetair Fonds (IMF), nao d'n Twieëdje Weltkrieg woort opgerich (27 dieëtsember 1945) in 't kader van 't Marshall-plan. Tiejes de Kaje Krieg financierdje die óntwikkelingsperjèkte veur te veurkómme det erm gebieden inne invloodsfeer van 't communisme zówwe kómme.
De bank is 'n autonoom óngerdeil vanne Vereinigdje Naties. In taengestèlling toete VN höbben inne Werreldbank allein G8-lenj zègkesjap.
Bieje Werreldbank haet Nederlandj gein PV. De Nederlandjse belange bieje Werreldbank enne Europese Bank veur Heropboew en Óntwikkeling (EBRD) in Washington waere behertig via 'ne speciale liaison-officer oppe Nederlandjse Ambassaad in Washington.
Henri Matisse
thumb|right|Henri Matisse in 1933 Henri Matisse ies 'ne kunssjilder oet de 20e ièw. Hae houw de Franse nationaliteit, woort gebore in Le Cateau-Cambrésis op 31 december 1869 en sjtorf in Nice op 3 november 1954.
Aanvankelik sjtudeerde hae rechte en wèrkde in de advocatuur. Es hobbie naom hae teikenlèsse. Zien talent tuènde ziech eigelik pas ech, wie hae vanwege 'n blindedermoperatie moos röste en hae van zien mam 'n doas mèt verf cadeau kreeg. Diet woort zien kièrpunt. Tiedens zien kunstenaersjleve woonde hae aafwiesselend in Paries en in Nice.
Kunssjilder
thumb|right|Woonhoes aan de Place Charles Felix in Nice In 1890 maak hae zien ièrsjte sjilderie, hae sjeit oet mèt wèrke es advocaat en geit bie Gustave Moreau in de lièr. Ouch maak hae väöl kopieë van ouw meistersj in 't Louvre in Paries. De sjtiel van 't impressionisme lièrt hae kènne via de sjilder en verzamelaer John Russel. Dees sjtiel pas 'r toe tot ongevaer 1900. Daonao begint 't werk ummer groater en egaler kleurvlakke te kriege. Geld moet'r bieverdene door 't decorere van 't Grand Palais. In 1904 vingk zien 1e tentoansjtèlling plaats bie Vollard in Paries. In datzelfde jaor logeert'r ouch bie de kunssjilder Paul Signac in Saint-Tropez. Zien sjtiel óntwiekkelt ziech tot neo-impressionistisch. Kènmerk ies o.a. de toepassing van de pointilles, of puntsjes. Bekènd veurbeeld ies Luxe, calme et volupté, de titel kump van 'n gediech van Baudelaire. Dizze techniek zal'r neet lang toepasse. Hae geit kort daonao sjildere mèt breij penseelsjtreke en in sjterke, fel kleure. Ouch de kunssjildersj Albert Marquet, André Derain en Maurice de Vlaminck sjildere op dees meneer. Louis Vauxcelles betitelt de groep in de Gil Blas es de fauves (wil dere). Dizze expressionistische sjtiel weurt zoadoonde fauvisme geneump. Dat ies later ein van de kènmerke van Matisse gewore: colorist van 't zuverste water.
Decoraties, óntwerpe en papiers découpés
Veur de Russische verzamelaer Sergej Scukin maak hae rónd 1912 de decoratief sjilderinge De dans en de muziek. Allein hoofkleure wie road, greun en blauw weure toegepas. Rónd deze tied weurt hae ouch beïnvlood door de islamitische kuns es 'r reize óndernump nao Marokko. 't Gebruuk van perspectief en de driedimensie raak dan op de achtergrónd. Reigelmaotig vinge tentoansjtèllinge plaats. In de jaore 30 maak hae de moersjilderinge La Danse veur 't museum in Merion (Pennsylvania) en nao 1946 zal hae ziech toelègke op 't make van papiers découpés (oetgeknipde figure). Dit eigelik vanwege krenkde en lichamelike beperking. Ouch maak hae decor- en kostuumóntwerpe, o.a. veur 't Russisch ballet in Monte Carlo.
Kapel in Vence en musea
thumb|300px|left|Ingank van 't museum Matisse in Nice-Cimiez In 1950 decoreert hae de Dominicaner kapel Notre Dame de Rosaire in Vence (Provence) mèt moersjilderinge, glaas-in-load-vènstere en op de moer 'n tegeltableau van de petroanheilige St. Dominicus. Veur de liturgie óntwurp 'r de kazuifele en ander kleijer. 't Leechsjpel door de vènstere tuènt de opvattinge van Matisse euver kleurexpressie en lienveuring in de ruumde.
In alle belangrieke musea mèt impressionistische en expressionistische kuns ies werk van Matisse te vinge.
Zoawaal de geboorteplaats, Le Cateau-Cambrésis, es zien lètste woonplaats, Nice-Cimiez, höbbe ein eige Matisse-museum.
Bóngerd
thumb|300px|Bóngerd in [['s-Gravenvoeren mèt 'ne sjtereppelkesboum]] 'ne Bóngerd ies 'ne tuin of gaard, dae beplant ies mèt buim, die soorte fruit, neut, olieve e.d. oplevere. Alhoewaal droeve neet aan buim greuje, kalle v'r toch van 'ne wiegerd of wiengaard.
Kweek
thumb|300px|'ne Hoagstamboum mèt plöklödder in [[Sjei ]] 't Geit meistal um 'n gekweekde soort boum. Veredelde soorte were ge-ent op 'ne gewone óndersjtam. De buim were dèks besjpote mèt 'n gewasbesjermingsmiedel um aantasting door insecte tege te goon. Veur besjtuving were bieje gebruuk. Imkersj plaatse biejekaste bie 't te besjtuve perceel.
Bóngerde sjtinge dèks op 't land tösje de groate riviere in de Betuwe en in de Maasvallei in Zuud-Limburg b.v. rónd Gronsveld. Väöl boerderieje houwe 'n eige hoeswei of 'ne eige bóngerd um fruit te kweke, veural appele, paere, proeme en kaersje.
Hoagsjtam
In vreuger jaore sjtinge in de hoeswei of bóngerd dèks allein hoagsjtambuim. Oet economische ougpunt, um miè vröchte te kriege én um mekkeliker te kènne plökke gebruukde me lever liègsjtambuim. Door beter sjnoeiwerk geve de buim ouch miè opbrings.
Es in 't veurjaor de bóngerde in bleuj sjtoon geuf dat 'n prachtig aanziech. 't Land sjteit dan in de bloesem. De wei ónder de hoagsjtambóngerd weurt gebruuk um viè, zoa-es keu, sjäöp en paerd te laote graze.
't IKL (Sjtiechting Insjtandhouding van Klein Landsjapselemente) subsidieert de aanplant van hoagsjtam en van deunehègke in Zuud-Limburg en geuf daoneve sjnoeicursusse.
appelegaard
'ne Bóngerd mèt ein of mièrder soorte appele. In Zuud-Limburg vreuger dèks es hoagsjtamboum. Veural in de buurt van Gronsveld.
Bekènde Limburgse appelrasse zint: Sjterappel, Eijsdener Klumpke, Goudrenèt, Limburgse Bellefleur.
Ander bekènde appelsoorte zint: Golden Delicious, Granny Smith, Cox d'orange, Elstar, Jona Gold.
paeregaard
'ne Bóngerd mèt paerebuim.
'n Bekènde Limburgs paererasse zint de Herfspaer van Gäöl, de Legipont en de Conference.
proemegaard
"ne Gaard mèt proemebuim
Bekènde Limburgse of Nederlandse soorte zint: Ringelaot (Reine Claude) (klein rónd en liechgreun), (Reine) Victoria (lankwerpig road-geel), Opaal (roadblauw), Jubileum (ovaal paars) en de Bleu de Belsj (Blauw proem).
kaersjegaard
'ne Gaard mèt kaersjebuim
Bekènde soorte zint: morel (zoer), meikaersj en Hedelfinger (zeute soorte)
perzikgaard
Óndanks dat de perzik, in 't plat ouch: peers,peetsj en pluusproem, aan 'ne boum greujt, sjtoon dees buim ouch waal in 'n "plantage". Diet fruit weurt gekweek in wermer sjtreke. Limburgse soorte: brinjol of merketón
aplekouwegaard
Óndanks dat aplekouwe (abrikoos) aan 'ne boum greuje, zaet me ouch waal aplekouwe-plantage. Diet fruit weurt gekweek in werm sjtreke. 2 Nederlandse rasse zint: de Tros Oranje en de Bredase mèt 'n get groater vröch. De boum ies winterhard.
notegaard
'ne Bóngerd mèt notebuim. Bèkend ies de boumnoot of dieke noot (walnoot).
oliefgaard
'ne Gaard mèt oliefbuim. Deze aanplant kump miè veur in de zudelike leng in de Provence (Frankriek), Sjpanje en Italië e.d. Um zoaväöl meugelik zón te vange sjtoon de buim dèks op terrasse in 'n helling.
Plantage
Beplantinge mèt sjtruuk woa-aan vröchte of besse gekweek were heisje plantages. Zoa-es aarbeieplantages en bosbesseplantages. Of framboze-, bromele- en zjwarte besse-aanplant.
1815
1812 - 1813 - 1814 - 1815 - 1816 - 1817 – 1818 1815 (MDCCCXV) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne zoondag op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|right|250px|De mörge nao de sjlaag biej Waterloo
Gebore
thumb|right|150px|Ada Lovelace
Schalksmühle
Schalksmühle (Nedersaksisch: Schalksmüehle) is 'n Wesfaalse gemeinte in de krink (Kreis) Märkischer Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 250 km² en 10.528 inwoeners (31 dec. 2015) heet ze 'n bevolkingsdeechte vaan 38,09 de veerkante kilometer.
De op 250 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel vieftien oortsdeile (dörpe die behure bis de gemeinte).
Kanon
'ne Kanon (mit de klemtoon op de eerste littergreep) is 'n gesjtructureerde hymne det weurt gebroek in 'n aantal oosters-orthodoxe deenste. 't Besjteit oet nege odes, soms lofgezange of leedjes, aafhenkelik van de euverzètting, gebaseerd op 't Biebels Canticum.
De tekste van de Byzantiense kanones wore neet gans oorsjprunkelike creaties, mer samesjtèllinge van archetype frase. Ouch de melodieje wore neet gans oorsjprunkelik.
Sécheval
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 561 luuj op 'n oppervlaak van 13,79 veerkante kilometer en daomèt goof 't 40,68 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +0,22% de jaor.
Nova Scotia
thumb|De ligking van Nova Scotia in Canada. Nova Scotia is 'n pervinsje in 't oeaste van Canada mit 'n oppervlakdje van 55.283 km². Inne pervinsje wone róndj de 975.000 luuj (2020). De houfstad is Halifax. Op Prins Edwardeilandj nao is Nova Scotia de klènste pervinsje van 't landj.
't Vastelandj van Nova Scotia is e sjiereilandj, ómringk doren Atlantischen Oceaan mit e deil bochten en munjinge. 't Oeastelikste puntj van det sjiereilandj is Cape Canso. Cape Bretoneilandj, e groeat eilandj te naordoeaste van 't vastelandj, maak ouch e deil oet vanne pervinsje, same mit Sable-eilandj, e klei, meh beröch eilandj veur 't groeat aantal aan sjeepwrakke, zón 175 km óngere zuudkus.
Nètmaag
De nètmaag (Letien: reticulum) is d'n twieëdje vanne veer mage van herkawwers. Deze maag wuuertj zoea geneump, ómdet de wandj van deze maag op e vèsnèt liek. De nètmaag vörmp e gehieël mitte pens. Inne nètmaag ligke zowaal d'n ingank vanne sloekderm es d'n oetgank nao de bookmaag. De nètmaag is e wichtig orgaan veur 't verveur van 't voor inne veurmage. Door zich te óntspanne zuug de nètmaag klein voordeilkes aan, dewiel bie 'n sametrèkking voordeilkes en vleujstof via de bookmaagäöpening waeren aafgeveurdj of oppernuuj euver 't voor inne pens wuuertj gegaote. De nètmaag speeltj ouch 'n rol bie 't vörme van 'nen herkawbolus, dae via d'n ingank vanne sloekderm dao-in wuuertj trögkgeduujdj. De sloekderm verveurtj d'n herkawbolus daonao nao de móndjhaolte wo 't voor oppernuuj gedoerendje zoeaget 1 menuut wuuertj gekawdj.
Nova Scotia
In 't uterste naordoeaste, op Cape Bretoneilandj, ligk de haveplaats North Sydney; dao zeen ouch de wichtige vaerverbinjinge mit Newfoundland.
Neofelis
Neofelis e geslech van katechtige die veurkómmen in Zuudoeas-Azië. 't Geslech ómvatj twieë saorte, wovan wuuertj aangenómme det die veur zoea ei miljoen jaor trögk oeterein zeen gegange.
Neofelis kump veur van Nepal en Sikkim in 't wèste toet Zuud-Sjina en Hainan wiejer nao 't oeaste, en zuudwers nao Burma, Annam, Maleisië, Soematra, Java en Borneo. Zie kómme veural väöl in ónaangetas troeapisch raengewaad, meh wiek owwels oet nao anger laefgebiede, wie in bus wo houtkap plaatshaet en graas- en stroeklandj. Inne heuvels vanne Himalaya vindj me ze toet op 'n huuegdje van 1.450 maeter.
De bei kattesaorte waere bedreig door óntbussing, mer ouch guldj hanjelsstruiperie es 'n bedreiging veure exemplare die in 't wildj veurkómme. Me verhanjeltj huje, klawwen en tenj es versieringen en kleier, enne knäök en 't vleis van Neofelis guldj es 'n vervanging veure tieger in traditioneel Aziatische genaeskóns. Ouch haoltj me bieëster oet 't wildj veur die te verhanjelen es heimbieëster. Veural in Indonesië, Burma en Viëtnam waere de bieëster väöl verhanjeldj.
Indeiling
Neofelis wuuert wiejer es volg ingedeildj:
Dominique Ingres
thumb|left|Zelfportrèt Dominique Ingres (29 augustus 1780 - 14 januari 1867) waor 'ne Franse sjilder. Hae ies de belangriekste vertegewoordiger van 't Frans classicisme in de 19e ièw. In zie werk kómme de deugde helderheid, logica en orde tot uting. Ziene invlood op de Franse kuns ies groat. Ouch twintigste ièwse sjilders wie Pablo Picasso woorte door häöm beïnvlood. Väöl van zien werke zint te zeen in 't Louvre en Montauban. thumb|
Douzy
Douzy ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groat Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 2.188 inweunersj, die Douzynois (mannelik) en Douzynoises (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 20,2 km2 groat. Dao woonde dus zoan 108 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Carignan, wat waer deil oetmaak van 't arrendissement van Sedan. Wier liegk 't op 'n huègte van 153-291 meter.
Knón
E knón is e stök gesjöt det e projectiel in 'n bekans rechte baan op 't doel kan aafsjete. 't Mieëvaad van knón is knóns. 't Knón is róndj 1450 oetgevónje gewaoren in Italië. Dees óntwikkeling koom doere oetvinjing van pólver in Sjina, det door óntdèkkingsreizigers nao Europa woort mitgenómme. Politisch gezeen haet de oetvinjing van 't knón 'n wichtige beteikenis gadj: forte en vestinge wore nao de inveuring van 't knón gein veilige sjoelplaatse mieë veur ridders en lokaal hieërsjers. 't Knón haet daomit ouch biegedragen aan 't ènj vanne middelieëve in Europa.
Douzy
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Knón
E knón besteit oet 'n sjeetbuus, 'n óngerstèl (affuit) en richmiddele. E knón is 'ne vuurmóndj: 't projectiel wuuertj aafgesjaote middels kroet det mót waeren óntstaoke. Aafhenkelik vanne meneer worop 't knón wuuertj gelaje sprèk me van veurlajers of van achterlajers. De ajer knóns zeen veurlajers; pas róndjen ènj vanne neugentieëndjen ieëf waas me in staot veur e sloetmechanisme anen achterkantj vanne sjeetbuus te make det in staot waas de krafte te doorstaon die optraeje tiejes 't aafvure.
Douzy
Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Knón
Knóns zeen inne loup vannen tied in väöl oetveuringe vervaerdig gewaore, zowaal veuren aanval es veure verdaejiging. Aafhenkelik van 't doel woveur 't knón is óntworpe kan de sjeetbuus ane binnekantj gled zeen of getróch. In 't litste val is de luip verzeen van greuf die 't projectiel ómme as doon drejje, wodoor de baan die 't projectiel aaflègk veurspèlbaarder wuuertj.
Es projectiele broek me ónger anger zwaor metale böl, haol projectiele mit 'n explosief lajing, sjrapnel (vergeliekbaar mit haachel).
Verwantj aan 't knón is de houwitser.
Naomval
'ne Naomval (lienvertaoling vaan 't Latiens casus 'val', wat zelf weer kump vaan 't Aajdgrieks ptosis) is de eigesjap vaan e woord um vaan vörm te verandere naomaote de grammaticaol functie aanders weurt. Versjèllende flecterende en agglutinerende taole höbbe naomvalle; laank neet allemaol evels. De verandering griep dèks plaots op 't hoofwoord (head marking), meh in sommege taole exclusief of veural op de bijhurende wäörd (dependent marking), dèks genoog op allebei. 't Aontal naomvalle kin oetereinloupe vaan 2 tot tientalle; dit lèste is allein op agglutinerende basis meugelek.
Versjèl tösse subjek en objek
't Veurnaomste versjèl wat 'ne naomval kin make is 't versjèl tösse d'n agent (deginnege dee de handeling deit) en 't objek (deginnege dee of datginnege wat de handeling oondergeit). Mèt twie versjèllende naomvalle kin me in zinne wie De pa hojt 't keend oetdrökke of 't noe de pa of 't keend is dee hojt. Zinne boe-in dit versjèl vaan belaank is neump me euvergenkeleke zinne: die höbbe neve e subjek/agent (oonderwerp) ouch e direk objek (lijend veurwerp). Sommege zinne höbbe allein e subjek, beveurbeeld De pa en 't keend loupe nao sjaol. Dao is dat versjèl neet nujeg.
In sommege taole gief 't eine naomval veur 't subjek en eine veur 't direk objek. Me neump ze nominatief en accusatief. 't Subjek steit daan altied in de nominatief. 't Limbörgs is in weze zoe'n taol: In de zinne Heer löp op straot en Heer hojt häöm kump de nominatief heer in allebei de plaots vaan 't oonderwerp, en deit heer deens veur 't veurwerp. Zoe'n taole neump me nominatief taole. Aander taole evels höbbe eine naomval veur 't direk objek en veur 't subjek vaan ooneuvergenkeleke zinne same, d'n absolutief, en eine veur allein d'n agent (dus 't subjek in euvergenkeleke zinne), d'n ergatief. Zoe'n taole heite ergatief taole. In 't Limbörgs zouw me daan spreke vaan Häöm löp op straot en Heer hojt häöm. Wie oonnatuurlek dit ouch maag euverkoume, hiel väöl gans oonverwante taole oet alle heuk vaan de wereld höbbe dit systeem, wie 't Baskisch, 't Georgisch en 't Tagalog.
Johann Carl Fuhlrott
thumb|J.C. Fuhlrott Johann Carl Fuhlrott (Leinefelde, 31 december 1803 – Elberfeld, 17 oktober 1877) waor 'ne Duutsje wetensjapper dae dör de oontdèkking van d'r Neanderthaler bekaand waoërt es ènge van de groondliegkers van de paleoantropologie.
Fuhlrott sjtudeerde wiskunde en natuurwetensjappe an de Universitèèt va Bonn en waoërt daornao lieërer an 't gymnasium in Elberfeld. In 1856 kreeg e 'n aantal knäöek oet 'n sjtèègroeve in Mettmann te zieë oeëvan de veenders veroondersjtèlde dat dis aafkomstèg wieëre van 'ne baer. Fuhlrott constateerde evvel dat 't öm hieël ow miensjeleke knäöek góng, mae nogal versjilde van de gewoeën miensjeleke överbliefsele. E leet de knäöek an Hermann Schaaffhausen, d'r patholoog-anatoom van de Universitèèt va Bonn zieë. In 1857 makde ze hön oontdèkking publiekelek bekaand oeëbie ze sjtèlde 'n aod miensjelek ras gevoonde te ha, d'r Neanderthaler. Aangezieë dat neet sjtrookde mèt 't gangbare (biebelse) waeltbeeld en Charles Darwins waerk över evolutie nog neet gepubliceerd waor doorde 't lang väördat hön oontdekking erkaand waoërt.
Naomval
Versjèl tösse subjek en objek
De Indogermaanse taole markere ouch 't indirek objek (mètwèrkend veurwerp), en wel mèt d'n datief. In aander taolgróppe kump die naomval neet veur: wat veer indirek objek neume, zuut me dao ieder es 'n bijwoordeleke bepaoling.
Johann Carl Fuhlrott
Externe links
{{DEFAULTSORT:Fuhlrott, Johann Carl]]
Naomval
Locatief naomvalle
Neve dees naomvalle gief 't ouch nog versjèllende aander naomvalle die de plaots en/of beweging vaan 'n objek aongeve. De locatief zelf gief aon tot 'n objek örges op of in is, d'n directief of allatief gief 'n beweging nao get touw aon, d'n ablatief steit zjus veur de beweging vaan get aof. Sommege taole höbbe die naomvalle indeloes oetgesplits en daomèt veurzètsele gans euverbojeg gemaak.
Aander naomvalle
De genitief weurt gebruuk um bezit vaan 't subjek aon te geve. D'n instrumentalis gief 't veurwerp aon boemèt de handeling gebeurt. De vocatief is d'n aonspreekvörm, dee soms neet es 'nen echte naomval weurt gezien.
Alternatieve
Locatief naomvalle, zoewie ouch genitief, datief en instrumentalis, weure algemein umzeild door 't gebruuk vaan veurzètsele. In versjèllende aander taole (in 't bezunder de Indogermaanse) bestoon wel naomvalle, meh wèt me hun aontal door 't gebruuk vaan veurzètsele te beperke.
Aust-Agder
thumb|De ligking van de pervincie Aust-Agder in Nórwaeg. Aust-Agder (Oos-Agder) is 'n pervincie (fylke) van Nórwaeg. 't Vèlt ónger 't landjsdeil Sørlandet. In 2007 had 't 104.759 inweuners en e gebied van 9.211 km². De houfsjtad is Arendal.
Naomval
Alternatieve
In versjèllende taole zien de naomvalle veur 't begrip vaan 'n teks feitelek euverbojeg, meh bestoon ze nog ummertouw.
Aust-Agder
De pervincie is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
Naomval
Indogermaanse taole
In 't Proto-Indogermaans had me allezeleve ach naomvalle: nominatief, genitief, datief, accusatief, vocatief, ablatief, locatief en instrumentalis (in hun traditioneel volgorde). Spore vaan ergatief en versjèllende aander locatief naomvalle zien te vinde in 't Hittitisch en de Baltische taole; 't is de vraog in wievere die höbbe bestande in de groondtaol. Väöl daovaan is in de dochter- en kleindochtertaole verlore gegaange; dèks is 't naomvalsoondersjeid beperk tot persoenleke veurnaomwoord (zoewie in de mieste Limbörgse dialekte). Dit is deil vaan 'nen algemeinen trend in dees taolgróp: de taole weure analytisch in plaots vaan synthetisch. Dit geit evels laank neet veur alle taole op; veural de Slavische en Baltische taole höbbe de mieste flectie in stand gehawwe.
Aust-Agder
Gemeintes
Viefteen gemeintes ligken in Aust-Agder:
Naomval
Albanees
't Albanees, eineg in zien gróp, heet officieel zès naomvalle, dezelfde wie 't Latien: nominatief, genitief, datief, accusatief, vocatief en ablatief. Väölal valle de vörm evels same; twie vörm veur ei woord is gein oetzundering. Bepaolde dialekte höbbe ouch nog 'ne locatief.
Anatolische taole
De Anatolische taole wie 't Hittitisch zien bezunder umtot ze ouch 'nen allatief höbbe, dee 'n beweging nao get touw aongief. In de mieste Indogermaanse taole weurt die betrèkking oetgedrök door d'n accusatief. Dao steit tegeneuver tot de locatief mèt d'n datief samevèlt. Opvallend is ouch de rudimintair presintie vaan 'nen ergatief.
De Anatolische taole zien al millennia oetgestorve; modern dochtertaole höbbe ze dus neet.
Armeens
't Oos-Armeens, wat in de huiege rippubliek Armenië weurt gesproke en boe de standaardtaol op is gebaseerd, heet zeve vaan de ach oersprunkeleke naomvalle behawwe: allein de vocatief is verdwene. 't Wes-Armeens, wat veural nog weurt gesproke in d'n Armeensen diaspora, is väöl minder vörmeriek en heet feitelek nog mer veer naomvalle.
Germaanse taole
't Germaans heet 'n langer sjriftraditie; runesjrifte goon trök tot 't begin vaan de jaortèlling en umvaankrieke tekste gief 't vaanaof de veerden iew. Zoe liet ziech 't Oergermaans vrij good reconstruere. 't Moot zès naomvalle höbbe gehad: nominatief, genitief, datief, accusatief, vocatief en instrumentalis. 't Compleetste vint me dit systeem trök in 't Aajdingels, meh zelfs dao is d'n instrumentalis al aon 't verdwijne: heer vèlt gooddeils same mèt d'n datief. In 't Gotisch (euver 't algemein de mies awwerwètse Germaanse taol) is d'n instrumentalis allein oet rudiminte bekind, veur 't Aajdhoegduits gelt 'tzelfde. 't Gotisch heet nog wel 'ne vocatief, die 't Aajdhoegduits en ouch 't Aajdnoors höbbe verlore. Ouch Aajdnederfrankisch, Aajdsaksisch en Aajdfries höbbe veer naomvalle.
In de middelperiodes (hoeg en late middeliewe) hawwe de Germaanse taole hun naomvalle. Middelnederlands en Middelhoegduits höbbe nog veer naomvalle, Middelingels drei (al verdwijne die wel tege de veertienden iew). 't Fries en de Noordse taole höbbe gein middelfase.
Vaan de modern taole höbbe 't Ieslands en 't Duits veer naomvalle bewoerd; 't Faeröers ouch gooddeils, al is de genitief dao sterk in verval. Datzèlfde gelt ouch veur väöl Duitse dialekte. Hendeg conservatief Zweedse dialekte kinne ouch nog naomvalle.
Limbörgs
Vaan de Limbörgse dialekte make de oosteleke, veural op Duitse bojem gesproke vörm nog dèks versjèl in naomval. D'n datief is dao algemein in gebruuk, d'n accusatief dèks ouch. Ouch in dialekte op Nederlandse groond, laanks de Duitse grens, weurt volgens de dialekkaarte bij manneleke wäörd versjèl gemaak tösse aon d'n eine kant de nominatief en aon d'n aandere kant d'n datief-accusatief. Zoe'ne samegevalle res-naomval neump me casus obliquus. Me zeet dao vaanajds Dae miensj is neet te vertroewe, meh Daen miensj kèn ich nog van vreuger. Ouch weurt versjèl gemaak tösse wae en waem. 't Liek evels sterk trop tot dit oondersjeid hel aon 't verdwijne is.
Wie 't Standaardnederlands en väöl Nederlandse dialekte (boe 't Limbörgs euver 't algemein touw weurt gerekend) koume in 't Limbörgs versteinde oetdrökkinge mèt naomvalsvörm veur, zoewel in de genitief (in gaodsnaom, staags) es in d'n datief (oeterwaeg).
Grieks
Allewel tot 't Myceens Grieks wel zoe'n zeve naomvalle sjijnt te höbbe gehad - door 't oondudelek karakter vaan hun sjrif wèt me dat neet zeker - vèlt 't Aajdgrieks, zelfs d'n archaïsche vörm vaan Homerus, al direk op umtot 't 'mer' vief naomvalle heet, minder woersjijnelek es alle aander Indogermaanse taol die 't toen gaof. De locatief naomvalle zien gans verdwene, hun functie weurt door de genitief, datief en accusatief vervöld. Vaan belaank is tot de Griekse retorici beginne mèt 't besjrieve vaan de grammair, dus ouch de naomvalle; dit is weer vaan belaank veur de aander westerse taole.
't Modern Grieks heet veer vaan de vief naomvalle behawwe: genitief en datief zien samegevalle.
Indo-Arische taole
't Sanskriet, en daan in 't bezunder 't Vedisch, heet laank es ultiem veurbeeld veur de indogermanistiek gedeend; me zaog 't es de mies awwerwètse taol vaan de femilie. De ach naomvalle oet de oertaol zien hei in vol glorie te herkinne. Ouch de Prakriete, wie 't Pali, bewoere die ach naomvalle nog. Pas daonao zien ze goon verdwijne. 't Hindoestani beveurbeeld kint nog mer drei naomvalle: de casus directus (nominatief en accusatief), de casus obliquus en de vocatief. Me kin 't ouch zoonder vocatief analysere. Sommege taole höbbe gaaroet gein naomvalle (beveurbeeld Bhojpuri), aander weer mie ('t Bengali en Kashmiri höbbe beveurbeeld nog veer naomvalle, 't conservatief Singalees kump in de buurt vaan ach naomvalle). In sommege taole zuut me 'n neiging tot ergativiteit.
Iraanse taole
't Avestisch had alle ach de Indogermaanse naomvalle; 't Aajdperzisch had 'rs zeve (instrumentalis en ablatief vele dao same). Al in 't Middelperzisch waor 't aontal naomvalle beperk tot twie (directus en obliquus). In 't Nuiperzisch zien alle naomvalle verdwene, al is in dees taol intösse 'ne nuien accusatief oontstande. Gans aanders is dat in 't Ossetisch (wat, in tegestèlling tot 't Perzisch, aofstamp vaan 't Avestisch en neet vaan 't Aajd- en Middelperzisch); die taol heet nege naomvalle, woersjijnelek deils geërf en deils (oonder invlood vaan de Kaukasische taole?) nui gevörmp. Me kint de nominatief, genitief, datief, directief, ablatief, inessief, adessief, equatief en comitatief.
Italische en Romaanse taole
De Italische taole hadde zeve naomvalle; vaan de ach oet de Indogermaanse groondtaol verdween allein d'n instrumentalis, dee mèt d'n ablatief sameveel. 't Aajdlatien had die naomvalle vaanajds ouch, meh door 't verdwijne vaan de de -d in d'n ablatief gong deze mèt de locatief samevalle. Deze lèste naomval is rudimentiar aonwezeg in 't Klassiek Latien, en weurt in rijkes op sjaol neet gelierd (me liert tot de taol zès naomvalle heet).
In 't Vulgair Latien gónge, door klaankveranderinge, de naomvalsoetgeng samevalle en verdwene de versjèlle. Dèks gaof 't e systeem vaan twie naomvalle: nominatief-accusatief aon d'n eine kant en genitief-datief aon d'n aandere, wie noe nog in 't Roemeens. Dit is de insegste levende Romaanse taol mèt naomvalle. 't Aajdfrans had evels nog laank 'n aander versjèl: aon d'n eine kant de nominatief (bekind es cas sujet), aon d'n aandere de casus obliquus (cas régime, gebaseerd op d'n accusatief meh mèt de functie vaan alle aander naomvalle same). In 't modern Italiaons is de genitief es rudimint trök te vinde in achternaome op -i.
Keltische taole
't Proto-Keltisch moot gans 't systeem mèt ach naomvalle höbbe bewoerd; in 't Gallisch (zeve naomvalle) en 't Primitief Iers is dao nog väöl vaan euver. Sterker nog: de verbuiging liekent sterk op wat me ziech bij 't oersprunkelek systeem veurstèlt. In de modern Keltische taole is dit totaol aanders. Al bij 't Aajdiers zien de oetgeng compleet oonherkinbaar. Dees taol heet nog wel vief naomvalle. Wie gebrukelek bij de modern Keltische taole kin d'n oetgaank ouch in 't volgend woord goon zitte: de ierste lètter vaan 't volgend woord verandert es deil vaan de naomvalsoetgaank. Ouch 't modern Iers en Sjots Gaelic höbbe naomvalle: 't Iers veer, 't Sjots drei.
Slavische taole
De Slavische taole kinmerke ziech door 'n groete continuïteit op grammaticaol gebeed. De rieke en gecompliceerde flectie vaan de taol vèlt direk op, en deit veur westerse studente awwerwèts aon. In 't Aajdkèrkslavisch gaof 't zeve naomvalle: nominatief, genitief, datief, accusatief, vocatief, instrumentalis en locatief. Versjèllende taole höbbe ze allemaol behawwe; aandere (wie 't Russisch) höbbe allein de vocatief aofgesjaf. Groete oetzunderinge zien 't Bulgaars en 't Macedonisch; allein hei zien de naomvalle zoe good wie verdwene.
Umtot al in 't Aajdkèrkslavisch d'n accusatief dèks gein apaarte vörm had, gebruke de Slavische taole bij levende wezes dèks de genitief veur d'n accusatief.
Afro-Aziatische taole
De Afro-Aziatische taole hadde vaanajds allezeleve gein naomvalle; me dink tot twie vaan zien gróppe oonaofhenkelek vaanein naomvalle höbbe oontwikkeld.
Berbertaole
De Berbertaole höbbe 't Afroaziatisch fenomeen vaan de status gebruuk um de grammaticaol functie mèt oet te drökke. Zoe zien feitelek twie naomvalle oontstande, die ergatief zien georganiseerd: de status absolutus wèrk es absolutief, de status annexus is 'nen ergatief.
Semitische taole
De Semitische taole höbbe vaanajds drei naomvalle, die in westerse grammaire nominatief, genitief en accusatief weure geneump. Ze kinmerke ziech door de oetgeng -u, -i respectievelek -a. Dit systeem is bekind oet 't Akkadisch, 't Oegaritisch en 't Klassiek Arabisch. Veur 't allerajdste Hebreeuws (of liever Kanaänitisch) moot 'tzelfde höbbe gegolle. De aander Semitische taole, wie 't Biebels Hebreeuws, 't Aramees en alle modern Arabische dialekte höbbe dit systeem oonderhaand verlore, al kint 't Amhaars nog wel reste vaan d'n accusatief. In d'n dualis en 't gezoond miervoud (zuug Semitische taole) valle genitief en accusatief same, in de Wes-Semitische taole is dat ouch 't geval bij sommege aander wäörd (diptote).
Mongoolse taole
't Mongools heet ach naomvalle: nominatief, genitief, datief, accusatief, ablatief, instrumentalis, comitatief en directionalis. Umtot de Mongoolse taole, aanders es de Indogermaanse of de Afro-Aziatische, agglutinerend zien, weure de naomvalle oetgedrök door achterveugsele die me, dèks mèt vocaolhermenie, achter de stam plek. Heidoor besteit in dees taole geinen trend um de naomvalle aof te daanke.
Toengoestische taole
Ouch de Toengoestische taole kinne agglutinerende naomvalle. 't Mantsjoe heet 'rs zès: nominatief, accusatief, genitief-instrumentalis, datief-locatief, ablatief en prolatief ('ne naomval mèt 'n functie die liekent op d'n ablatief). Umtot 't 'n agglutinerende taol betröf, gief 't mier suffices die functie oetdrökke, al weure die neet dèks gebruuk. Die kin me ouch es naomvalle analysere.
Turkse taole
Turkse taole höbbe zès of zeve naomvalle. In 't Turks kint me de nominatief, genitief, accusatief, directief, locatief en ablatief. De functies vaan de naomvalle correspondere neet gans mèt wat me in de Indogermaanse taole gewoen is; soms kump me aander naome tege. In 't Toevaans gief 't nog eine naomval mie: de functie vaan d'n directief in 't Turks weurt dao verdeild door d'n datief en d'n allatief.
Finse taole
De Finse taole höbbe allemaol väöl naomvalle en stoon dao ouch um bekind. Neet in 't minste gelt dit veur 't Fins zelf, wat 'rs vieftien tèlt: nominatief, genitief, accusatief, partitief; inessief (aonwezeg in 'n objek/ruimte), elatief (oet 'n objek/ruimte), illatief ('n objek/ruimte binne vaan boete oet); adessief (op/bij 'n objek), ablatief, allatief; essief (in de kwaliteit vaan get), translatief (in de riechting vaan get abstraks); instructief (mèt 'n objek), abessief (zoonder 'n objek), comitatief (same mèt 'n objek). Sommege dialekte höbbe nog 'ne zestiende naomval, d'n exessief (eweg bvaan de kwaliteit vaan get; tegedeil vaan de translatief). In 't Estisch tèlt koelek minder naomvalle: veertien. De Samische (Lapse) taole doen 't mèt minder vörm: 't Noord-Samisch tèlt zès of zeve naomvalle, 't Zuid-Samisch ach, sommege aander zösters nog nege.
't Estisch en 't Skoltsamisch zien oongewoen in dees taolfemilie, umtot ze ziech vaan 'n agglutinerende tot 'n flecterende taol oontwikkele.
Oegrische taole
't Hongaars kint zeker naomvalle, meh wieväöl is umstrejje. Neve bekinde naomvalle wie d'n accusatief gief 't tientalle suffices die de plaots innumme vaan veurzètsele in beveurbeeld 't Limbörgs. Sommege analysere dees betrèkkinge es naomvalle, aandere doen dat evels neet. De wijer zösterkes vaan 't Hongaars die aon de Ob weure gesproke (Chanty, Mansi etc.) kinne ouch zoe'n typologie.
Kaukasische taole
Nao de meining vaan taolkundege valle de Kaukasische taole oeterein in Noordwes-Kaukasische taole, Noordoos-Kaukasische taole en Zuid-Kaukasische taole; de gróppe sjijne neet verwant te zien. Alledrei zien ze evels gecompliceerd en agglutinerend opgebouwd. In de Noordwes-Kaukasische taole kint me mer e paar naomvalle (twie in 't Abchazisch); 't zwoertepunt ligk in die taole op 't werkwoord. In de Noordoos-Kaukasische taole is dit neet 't geval. Dees taole kinne zoe al ach grammaticaol naomvalle, en daobij nog ins tientalle locatief betrèkkinge achterveugsel (die veer mèt veurzètsele zouwe umsjrieve), die sommege neet en aandere wel es naomvalle analysere. Hei-in zien ze vergeliekbaar mèt 't Hongaars (zuug bove), meh dèks zien ze väöl vörmerieker. 't Tsez of Dido oet Dagestan kint wel 64 naomvalle. Ouch 't Tsjetsjeens haolt e groet aontal. De Zuid-Kaukasische taole zien relatief besjeie: 't Georgisch, de hooftaol vaan dees gróp, kint zeve naomvalle. 'n Bezunderheid is tot de taol gedeiltelek nominatief, gedeiltelek ergatief is georganiseerd.
Kunstaole
'n Minderheid vaan de kunstaole heet ouch naomvalle.
Hölptaole
Oetgerekend de drei klassieke hölptaole, die de groetsten historischen aonhaank haolde, kinne wel naomvalsversjèl. 't Volapük, sterk synthetisch opgezat, heet veer naomvalle (nominatief, genitief, datief en accusatief). 't Analytischer Esperanto heet toch nog twie naomvalle: nominatief en accusatief. De sjöpper vaan dees taol (L.L. Zamenhof) wouw zoe de syntaxis vaan zien taol flexibel late. 't Ido, 'n dochtertaol vaan 't Esperanto, naom d'n accusatief euver meh maakde ze facultatief.
De modern hölptaol Slovianski, gebaseerd op de Slavische taole, heet zès naomvalle. Dit kump door de sterk naturalistische filosofie vaan de mekers: 't moot zoe väöl meugelek wie 'n echte Slavische taol oetzien.
Aander kunstaole
Bij taole die veur 'n artistiek of conceptueel doel zien gemaak is de begriepelekheid neet vaan primair belaank. Es de sjöpper dat wèlt, kin heer rösteg naomvalle in zien taole doen. 't Quenya, de bekinde èlfetaol vaan Tolkien, heet nege of tien naomvalle; dees taol is daan ouch gebaseerd op 't Fins. E recinter veurbeeld is 't Na'vi de taol vaan de minsechtege aliens oet Avatar, boe-in 't in minsetaole zeldzaom dreideileg systeem veurkump (zuug bove).
Artistieke, naturalistische taole kinne ouch naomvalle höbbe es hun oontwerp dat vereis. 't Wenedyk, gebaseerd op 't Vulgair Latien mèt e fictief Slavisch substraot, heet beveurbeeld drei naomvalle (nominatief-accusatief, genitief en datief).
Queensland
Queensland is 'n deilstaot in Australië. De staot is genumd naor Koningin Victoria, de monarch t'n tieëje vaan de vestiging vaan de vurmaalige kolonie. De hoofstad en groeëtste stad vaan Queensland is Brisbane, de stad laet in 't zuudoeëste.
Queensland waas orspronkelijk 'n Britse kroonkolonie dae in 1859 ontstond nao de aafscheiding vaan Nieuw-Zuud-Wales.
Klimaot
't Nordelikke gedeilte vaan de staot is tropisch, 't wuurd gescheie door de Steinbokskieërkring. Het zuuje is subtropisch.
Geografie
Queensland grens in 't oeëste aan 't Nordelik Territorium, in 't zuuje aan Victoria en in 't zuudoeëste aan Zuud-Australië. De staot is in oppervlak de op ein nao groeëtste en in bevolking de op twieë nao groeëtste vaan Australië. Groeëte stede zien Brisbane, de hoofstad, maar ók Gold Coast (454.436 inw.), Sunshine Coast (250.000 inw.), Townsville (165.059 inw.), Cairns (128.284 inw.), Toowoomba (119.133 inw.), Rockhampton (76.729 inw.), Mackay (72.847 inw.), Hervey Bay (52.230 inw.) en Bundaberg (50.540 inw.) zien groeëte stede.
Brisbane
Brisbane is de hoofstad van Queensland, 't is teves ók de groeëtste stad, d'r woeëne 1.676.389 lui terwil d'r in de ganze staot Queensland mar 4.053.444 woeëne. De stad startte orspronkelik as strafkolonie (de Moreton Bay), waor criminele waore vasgehalde die opniej de fout ingingen terwil ze in Nieuw-Zuud-Wales hun straf oétzoote. De stad haet in 1988 ók de Wereldtentoenstelling gehalde.
Somme (verdudeliking)
Somme kan verwieze nao:
Jean Meijntz
Jean Meijntz (Gelaen, 27 september 1946), is eine Limburgse autoriteit op carnavalsgebeed. Hae sjrief ouch verhaole en vastelaovesleedjes. In Limburg geneet hae groate bekèndheid door zien väöle insjpanninge die hae deeg en deit veur de Limburgse vastelaovend.
Biografie
In 1992 is Jean de initiatiefnummer en organistor - mèt hölp van 't Kreatief Centrum in Gelaen - van de cursus Bütteredner. De cursus woort gegaeve in 't wiekcentrum Het Plenkhoes in Gelaen Zuid wo Jean in die daag de beheërder waas.
Jean nóm diverse maole deil aan 't Gelaens Vastelaovesleedjes Konkoer. Hae sjreef en zóng väölal zien eige leedjes, wovan 't bekèndste Klein cafèke in 1994 op de CD Gelaen Alaaf is versjene. Ouch stóng hae mèt ein zekere regelmaot zelf in de buut óm 't Gelaense sjtadslaeve op de hak te numme.
Jean promeveerde aan de in 1995 opgerichde Limburgse Narre-universiteit in Mesjtreech, de NUL en beheuërde daodoor es prefesser tot ein biejzunjer gezelsjap cultuurdragesj van de vastelaovend.
Ouch waas hae ónger angere besjtuurslid van de LVKA (Limburgse Vereniging van Karnavals Artiesten) en maakde hae radio-oetzendinge veur de regionale zender L1 euver carnavalsmusea in Europa. Dees lètste activiteit deeg häöm besjloete zien bevènjinge vas te lègke in ein book, namelik Vastelaovend in een museum. Hiejin geuf hae ein enorme hoeväölheid aan infermatie die hae vergaarde in de 20 musea die hae bezoch tiedes zien zeuktochte door Europa.
Vanwaege zien bekèndheid sjpruk hae nog ummer regelmaotig veur de regionale radiozenders, mèr is hae ouch regelmaotig te beloestere biej de lanjelike radio zenders.