cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hert
Ligking
't Hert haet 'nen asymmetrische vorm (en dus neet wie e geteikendj hertje: ♥) en ligk in de thoraxhäöldje, zoeaget midden achter 't bórsbein, in 't mediastinum (de ruumdje tösse de twieë lónge). 't Hert ligk get mieër ane linkse kantj es ane rechse kantj van 't bórsbein; 't stèk zoea twieë centimaeter oet nao rechs. Inne linkse lóng daointaenge zörg 't hert veur 'n depe indeuking. 't Hert kan waere gezeen es 'n saort van keigel. d'n Toep daovan wuuertj d'n apex geneump en 't gróndjvlaak de basis.
Nitra
Nitra is 'n sjtad in Slowakije. De Duitse naam is Neutra enne Hongaarse naam is Nyitra. Nitra haet ongeveer 85 000 inwoners.
Manon Fokke
Manon Fokke (gebore in Vriezenveen, in de allewijl gemeinte vaan Twenterand - op 16 jannewarie 1976) is 'n Nederlands-Limbörgse polletieka. Vaan 2006 tot 2012 waor gemeinteraodslid vaan PvdA Mestreech in de Mestreechse Gemeinteraod. Vaan 2012 tot 2017 waor zie kamerlid veur PvdA Nederland. Sinds miert 2018 is zie weer PvdA-raodslid in Mestreech, noe es fractieveurzitter en liestrèkster vaan die partij.
Fokke hojsde bis häör negentiende jaor in Twente. In de late negenteger jaore verhojsde zie nao Mestreech.
Fokke is zier kritisch op 't allewijl Kolleesj ('t stadsbestuur). Zie stèlde in 2021 tot 't Kolleesj "vaan incident bis incident hóbbelt", boebij de börger koelek inspraok heet. Fokke stèlde tot 't OZB - belasting veur (hoes)eigenere wat me aon de gemeinte betaolt - umhoeg zou motte gaon "um de financieel perbleme oet te kriege". Ouch zou de gemeinte motte stoppe extern advisäörs en mètwerkers te stoppe. De koste daovaan woorte in 2021 op zoe'n 18 mieljoon euro de jaor gesjat.
Lotharinge (Karolingisch Midderiek)
Lotharinge, 't Midderiek of Midde-Francië (Latien: Francia Media of regnum quondam Hlotharii ) waor e deel van 't Karolingische riek dat an Lotharius I (†855) veel nao d'r doeëd van z'ne vader Lodewijk de Vrome († 840). De rieksdeling vón ze besjlaag bie 't Verdraag van Verdun (843). Lotharius waoërt teves keizer över 't gaanse Karolingische riek.
Territorium
Lotharinge omvatte ruw eweg de vólgende gebiede (van allewiel):
Tale en religie
De tale die in Lotharinge gekald waoërte waore Frankisch, Aodfraans, Occitaans, Arpitaans, Aodhoeëgduutsj, Aodsaksisch, Aoddfries.De religies die aa gehange waoërte waore 't Christendom en Germaans heidendom.
Deling in 855
Bie 't överlijde van Lotharius in 855 waoërt mèt 't Verdraag van Prüm Lotharinge nao 't Salische gewoeënderech verdeeld oonder z'n zone.
Èng
Karel sjtórf in 863 zoonder naozate, oeënao zie gebied waoërt verdeeld tösje z'n breurs Lotharius II en Lodewijk II. Naodat Lotharius II in 869 sjtórf, waoërte z'n bezittinge bie 't Verdraag va Èèsde (870) verdeeld tösje z'n noonke, Lodewijk d'r Duutsjer van Oost-Francië en Karel d'r Kale van West-Francië. Hiemèt kieëm 'n èng an 't Koninkriek Lotharinge en waoërt d'r basis gelach vör 't Fraankriek en Duutsjlaand van allewiel.
Lodewijk II sjtórf in 876 zoonder wèttige naozate, z'n bezittinge gónge nao Karloman van Oost-Francië, d'r zoon van Lodewijk d'r Duutsjer. Dör 't Verdraag van Ribemont (880) kieëm vervólges gaans Lotharinge bie Oost-Francië es 't Hertogdom Lotharinge.
Meziek vaan Griekeland
De Meziek vaan Griekeland is de verzamelnaom veur meziek dee gemaak weurt in Griekeland. Daomèt meint me dus neet meziek op 't Grieks, dee me Griekstaolege meziek neump. Meziek oet Griekeland in 'n aander taol (vreuger meistens Russisch en Spaons, allewijl dèks Ingels) vèlt dus ouch oonder de meziek vaan Griekeland. De meziek vaan Griekeland vilt oonder de Meziek vaan Europa.
Aajdheid
't Is neet bekind wie aajd de meziek vaan Griekeland is. Wel is bekind tot Griekeland ein vaan de ierste len, volges sommege weitesjappers 't ierste land, wat de Europese volksmeziek introduceert. In de Griekse aajdheid, vaanaof 2000 veur Christus, woorte twie genres oondersjeije in Griekeland: de relizjiemeziek en de straotmeziek. De straotmeziek woort oetindelek de basis veur de gaanse volksmeziek oet de Balkan en veur de gaanse Slaovische volksmeziek. De relizjiemeziek woort de basis veur de gaanse Europese kèrkmeziek later, dewijl 't ouch veur de res vaan de historie 'ne stempel zouw zètte op de Romaonse volksmeziek en in kleiner maote op de Germaonse volksmeziek.
Middeliewe
In de vieftienden iew oontstoond de Dimotika in Griekeland, dat op dat momint oonder 't Ottomaons Riek, wat noe Törkije is, behuurde. 't Is daan ouch neet gek tot Dimotika neve de Aajdgriekse invlood ouch hendeg väöl heet te daanke aon de Meziek vaan Törkije en de Mohammedaonse kèrkmeziek. De Dimotika zouw later obbenuits weure oontdèk door Wes-Europese componiste in de twintegsten iew, wie 't populair woort te expirimente mèt klassieke meziek en Europese volksmeziek. Dimotika is dus eigelek Griekse volksmeziek mèt liechte oosterse invlood. Op de Ionische Eilen oontstoond in de zestienden iew evels 'nen extremere vörm vaan Dimotika. Dit neump me Nisiótika. Simpel gezach is dit eigelek ieder oosterse volksmeziek mèt Griekse invlood, in plaots vaan Griekse meziek mèt oosterse invlood. Allewel Dimotika allein nog mer ech door intellectuele weurt beluusterd is Nisiótika nog ummer traditie op de Ionische Eilen.
Veuroorlogse modernen tied
In de twintegsten iew veur d'n oorlog veranderde väöl veur de meziek vaan Griekeland. Dit kaom veural door 't ind vaan 't Ottomaons Riek, boedoor 'n ind kaom aon de groete Törksen invlood op de Griekse meziek, en de koms vaan Britse mach. Veural de haves vaan de Griekse weskös, zoewie Patras krege väöl te make mèt Ingelse matroze. De Ingelse lui waore in deen tied al in de ban vaan de Noord-Amerikaanse blues. Door 't samegoon vaan Griekse volksmeziek en Noord-Amerikaanse blues oontstoond e nui genre: Rembetika. Nog ummertouw is Rembetika in bepaolde maote populair.
Naooorlogse modernen tied
Nao d'n Twiede Wereldoorlog kaom de Rembetika in aonraking mèt de blaanke filmmeziek vaan de Vereinegde Staote. Heidoor oontstoond e nui genre, genaomp: Éntekhno Maria Farantouri. In de Jaore 50 waor dit genre hendeg populair in Griekeland. 't Had ouch väöl invlood vaan de Rock-'n'-Roll. Toch had Griekeland väöl minder invlood vaan boete Europa es de mieste Europese len. Dit kaom oonder aandere door de geïsoleerde dictatuur vaan 't land. Nao de Jaore 70 begos dat te verandere, wie Griekeland 'n democratie woort. Aon 't begin vaan d'n twintigsten iew kaome "zwarte genres" wie hip-hop en reggae op. 't Greuiend aontal Afrikaone in Griekeland verstèrkte dat. Me heet noe väöl mie artieste die op 't ierste geziech "on-Griekse meziek" make es vreuger. Allewel d'r ouch väöl hip-hop besteit die Griekse folklore es beat gebruke en sommege reggae, wie die vaan Locomondo ziech basseerd op Rembetika, steit de mieste hip-hop en reggae hendeg wiet vaan de originele Griekse meziek aof en is 't eigenlek de taol die ze binde. Daomèt is dit pas de ierste periode in de Griekse historie boe de samehaank vaan genres nog meuilek te vinde is. In tegestèlling tot de mieste Europeane is dat bij de Grieke dus pas laat in beweging gekomme.
Hannogne-Saint-Rémy
Hannogne-Saint-Rémy ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
Vaggeryd
Vaggeryd is 'n gemèndje in Jönköpings län, Zwede. De gemèndje tèltj 12.786 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 828,96 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 15,4 luuj de km².
Hannogne-Saint-Rémy
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Rethel, in 't zuudweste van de Franse Ardenne.
Vaggeryd
Demografische óntwikkeling
12,22% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Hannogne-Saint-Rémy
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 112 luuj op 'n oppervlaak van 18,09 veerkante kilometer en daomèt goof 't 6,191 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +0,45% de jaor.
Meziek vaan Griekeland
Griekeland op 't Eurovisie Songfestival
Sins 1974 deit Griekeland mèt aon 't Eurovisie Songfestival. 't Weurt al vaanaof 't begin oetgezoonde door ERT. Ze höbbe tot noe tou eine kier gewonne, naomelek in Oekraïne, 2005 mèt de nómmer My Number One (Limbörgs: Miene Nómmer Ein) vaan Elena Paparizou. Heidoor presenteerde Griekeland 't festival in 2006. In dit jaor kaom de Grieksen deilnömmer evels op de negende plaots. In 2001, 2004 en 2008 kaom Griekeland op de daarde plaots terech. De Grieke stömme traditioneel gezeen meistens op Cyprus en de Cypriote bijnao altied op Griekeland. Dit kump hoegswoersjijnlek door de taol: beij len spreke Nuigrieks. Ouch de hendeg vrundsjappeleke relatie die beij len mèt mekaar höbbe kin 'n rol höbbe gespäöld. Boete Cyprus stumme dèks aander Balkanstaote op Griekeland (zoewie Roemenië en Albanië), dewijl de Grieke zelf miestal op Wes-Europese len stumme (zoewie Spaanje en Fraankriek). Opvallend is Duitsland dat op nómmer 5 vaan de len die 't mies op de Grieke höbbe gestump kómme te staon. Woersjijnlek kump dit oonder aandere door 't groet aontal Grieke dat woent in Duitsland. Tot 1998 waore alle leedjes op 't festival op 't Grieks gezónge. Nao twie jaor neet door de audities te zien gekomme woort beslote in 2001 veur 'nen twietaolege nómmer te keze: op 't Griek en 't Ingels. Vaanaof 2002 waore zelfs al leedjes, op dee van 2010 nao, volleijeg op 't Ingels gesproke.
Artieste
Hei-oonder 'n lies mèt belaankrieke Griekse artieste oet de twintigsten en einentwintegsten iew. Neve de naom vaan de arties steit de periood boe in heer/zie bekind waor/is en 't genre vaan de arties.
Docetisme
In 't Christendom is Docetisme (van 't Griekse δοκέω dokeō, lieke of sjiene) 't geleuf dat Jezus' fysiek lichaam 'n illusie waor, zoewie ooch z'n kruutseging; wat wilt zègke dat 't allèng d'r óp laeëk dat Jezus e fysiek lichaam how en fysiek sjtórf. In werkelekheed waor e evvel incorporaal, 'ne zuvere gees en koes fysiek gaar neet sjterve. De mètste christeleke theologe besjoewe docetisme es 'n verdaoling.
Valkebergse zedezaak
De Valkebergse zedezaak is e gerechtelek dossier mèt zienen oarsjpróng in Valkeberg. In oktober 2014 woort óntdèk dat e zèstienjaoreg maedsje in e Valkebergs hotel geprostitueerd woort. 'ne 21-jäörige 'loverboy', Armin A., koes direk gearresteerd were. Later ónderzeuk riechde ziech op de klante, die en masse woorte gevónge. Ouch al door zienen umvank haolde de zake tege de souteneur en de klante landelek 't nuujs.
Begin
In september 2014 raakde e meidske, in de media oonder de sjuilnaom Kimberly bekind, vermis. Häör awwers meinde al direk tot hun dochter woort geprostitueerd en tot Armin A. drachter zaot. Naotot de pelitie ze neet kós vinde, sjakelde de pa op 10 oktober 'ne privédetective in. Later dee maond veel de pelitie Hotel Botterweck in Valkeberg binne. In 'n aonpaolend appartemint, wat me veur langeren tied kós aofhure, troffe ze e meidske vaan 16 wat seks had mèt 'ne volwasse maan. De souteneur zaot zjus op de plee en kós astrein weure gearresteerd. Via dee zienen tillefoon voont me diverse klante. Volgens de politie waore in tien daog zoe'n viefteg maanslui es klant op de kamer gewees; e getal wat later umhoeg woort bijgestèld tot tachteg. Oonder hun waore ouch Belzje en Pruse. Tege sommege vaan de verdachte woort forensisch oonderzeuk ingestèld: in de hotèlkamer stoont 'nen drekbak vol gebruukde condome, boe-oet DNA-spore kóste weure gehaold. 't Oonderzeuk kaom in jannewarie 2015, drei maond nao d'n inval, nao boete.
Volgens de media kaome zoewel 't meidske es de loverboy oet Heerle.
Gerechteleke situatie
In Nederland liek de grens van seksueel mièrderjaoregheid bie zèstien jaor. Seksueel contak mèt insjtumming ies dus bove deze laeftied neet verboje. Prostitutie maog èvvel neet es de prostitué ónder de achtièn ies. Me kint dao es klant 'n sjtraof van veer jaor veur kriege, of 'n boete in de veerde categorie (Art. 248b WvS). Souteneur Armin A. woort door versjeie media umsjreve es loverboy, wat zouw beteikene dat hae 't maedsje haet misleid en daonao in de prostitutie haet gedwónge. Dit vèlt ónder miensjehandel; de sjtraof hieveur kin tot tièn jaor oploupe.
Zaak tege Armin A.
Volgens d'n avvekaot kaom 't initiatief veur de betaolde seks vaan 't meidske zelf; ze zouw dat in eder geval in ierste instantie höbbe verklaord. De pa spraok dat tege: "Mien dochter is neet ein of aander fluit." Ouch vaan 'n aander meidske kaom de besjöldeging tot A. häör geprostitueerd hej; ze hej evels oet angs nog gein aongifte gedoon. Daobij had de maan e krimmeneel verleie; heer had vief jaor ieder al in jäöggevaangenis 't Keerpunt in Keer gezete.
Oetindelek kaom 't OM wel tot de conclusie tot A. 't meidske neet gedwoonge had; de aonklach woort daorum beperk tot 't aonzètte tot prostitutie vaan 'n minderjaorege. De eis woort op 18 juni 2015 vasgestèld op drei jaor gevaangenis, boevaan zès maond veurweerdelek; daobovenop zouw 'ne preuftied vaan drei jaore weure opgelag. Twie weke later, op 2 juli, woort häöm oetindelek twie jaor oonveurweerdelek en 'n sjaojvergeujing vaan 2500 euro opgelag. De straof waor oonveurweerdelek, umtot 'nen iedere preuftied nog leep. In de zaak woort gein hoeger beroop aongeteikend.
In fibberwarie 2016 kaom A., naotot heer twiedaarde vaan zien straof had oetgezete, veurweerdelek vrij. In juni woort heer weer opgepak umtot heer zienen inkelband had gesaboteerd en zie gebeedsverbood had gesjonne. Heer kraog daoveur 30 daog gevaangenis, die heer in veurarres al had oetgezete.
Zaak tege klante
Umtot in 't verleie waor gebleke tot 't aonpakke vaan loverboys allein hun klante neet stop, besloot 't Opebaar Ministerie in Mestreech doelbewös veur de horeluipers aon de sjanpaol te zètte. D'n officeer vaan zjustitie zag dao lètterlek euver: "Dat kin gevolge höbbe veur hun houwelek of relatie, dat maak m'ch neet oet. Ze höbbe veur geld seks gehad mèt 'n minderjaorege, dat is straofbaar. Iech gaon ze neet helpe veur dat geheim te hawwe." Wie later 't hoeger beroop deende, betreurde d'n hoofofficeer die wäörd, umtot ze de zaak oonnujeg groet hejje gemaak. Zoe hadde twie verdachte oonder deen drök zelfmaord gepleeg.
Vaan de oongeveer tachteg verdachte woorte 'rs 61 gehuurd. 't OM besloot oetindelek 29 maander te vervolge. Op 9 juli 2015, ein week nao de oetspraok tege Armin A., begós 't perces tege de klante. De ierste zès kraoge straofe vaan zès maond tot ei jaor tege ziech geëis; hunnen avvekaot eisde vrijspraok. De aander klante woorte in de daog daonao veurgeleid. Eine vaan hun waor hölpverliener bij Jäögzörg gewees, perceis in 'n instèlling veur loverboys, en hej Armin A. mèt Kimberley in contak gebrach.
Op 23 juli woorte de ierste twelf verdachte veroerdeild. De mieste kraoge rillatief mel straofe: taakstraofe mèt minimaol gevaangenisstraofe debij. De rechter rekende d'n hölpverliener zien misstappe zwoerder aon: dee mós zès maond de cel in, boevaan drei veurweerdelek. Wijer oetspraoke volgde de weke daonao. Heibij woorte twie verdachte vrijgesproke; de mieste aandere kraoge weer taakstraofe. De lèste twie kaome pas ind 2015 veur de rechter.
Ervaring
Ervaring of Experiëntie is kènnis ha van d'r gebroekeleke gaank van de zakes, verkraege dör observatie en betrókkenheed bie bepaalde processe of toesjtande. 't Begrip "ervaring" is bekaans synoniem mét "inzich", "know how" en "wète". 'ne Persoeën mèt 'n aanzienleke ervaring óp e bepaald gebied wert wal 'ne "expert" geneumd, en zieng ervaring "expertise". 't Is de basis van 't empirisme en 't positivisme.
Valkebergse zedezaak
Zaak tege klante
Bekaans direk nao de ierste oetspraok besloot 't OM in hoeger beroop te goon, en wel in 27 vaan de 29 zake. 't Hoeger beroop in Den Bosch begós ind 2016. De officeer eisde weer celstraofe. Oetindelek handhaafde de Gerechshoof de mieste straofe: veer keer vrijspraok, 23 kier taakstraof. Es verliechtende umstandegheid veurde me aon tot de klante neet expres nao e minderjaoreg meidske op zeuk waore gegaange.
Hei-op góng 't OM begin 2017 in cassatie. Zès specifieke zake waorte aon d'n Hoege Raod veurgelag. De Raod deeg op 20 fibberwarie 2018 oetspraok en beheel de taakstraofe.
Stumhöbbendje retroflexe plosief
De stumhöbbendje retroflexe plosief of stumhöbbendje retroflexe ploefklank is 'ne mitklinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
Kènmirke
Kènmirke vanne stumhöbbendje retroflexe plosief zeen:
Limbörgs
In 't Limbörgs kump de stumhöbbendje retroflexe plosief neet veur.
Hauteville
Hauteville ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Rethel, in 't zuudweste van de Franse Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 117 luuj op 'n oppervlaak van 5,61 veerkante kilometer en daomèt goof 't 20,86 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +3% de jaor.
Zieë-eechele
De zieë-eechele of zieëstekelverk(sk)es (Letien: Echinoidea) vörmen 'n klas aan óngewirveldje stekelhujige. Meis zeen zie zoeaget böl-, hert- en sjiefvörmig. De móndj bevindj zich anen óngerkantj van 't lief. Zieë-eechele zeen bedèk mit stekelkes en knuubbelkes en höbben e hel skelèt det deentj es e pantser; de stekelkes kónne zie waege mit e kogelgewerf en broeke zie veur veuroet te kómmen of veur zich in te grave. Tösse de stekelkes zeen korte pedicellariae die dene veure verdaejiging en 't zuvermake vanne hoed.
Zieë-echele laeve meis oppe baom vanne zieë. De meiste saorte laeve van plantjaerdig voor of detritus (aafval), mer e klei deil aan saorte laef owwel van deerlik voor. Häör aete bringe zie nao de móndj mitte buusveutjes enne stekelkes; d'n anus bevindj zich ane baovekantj van 't lief.
Zieë-echele zeen twieëgeslechtelik, meh de menkes en vruiwkes zeen meis neet op 't uterlik aaf te óngersjeie. De eikes waeren in 't aope water bevröch.
Stumhöbbendjen alveolaire plosief
De stumhöbbendjen alveolaire plosief of stumhöbbendje alveolair ploefklank is 'ne mitklinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is. De stumhöbbendjen alveolaire plosief haet feitelik veer variantje (zuuch bie kènmirke).
Kènmirke
Kènmirke vanne stumhöbbendjen alveolaire plosief zeen:
Limbörgs
In 't Limbörgs kump de stumhöbbendjen alveolaire plosief väöl veur, in alle dialekte. Door auslautverhärtung kump t'r aevel noeatj veur anen ènj van wäörd, behauve wen die drek waeren opgevolg door e waord det aanvèngk mit 'ne klinker.
De próntje oetspraok vanne alveolaire plosieve varieertj van spraeker toet spraeker. Euver 't algemein geldj det t'r denti-alveolair of waor alveolair wuuertj oetgespraoke. De pósalveolairen oetspraok geldj allein allofoon veur 'n sj of zj, wie in badzje [bɑḏʒə]. Zowaal apicaal es laminaal  oetspraoke kómme veur. In 't Mofers euverhieërsje de apicaal oetspraoke, behauve wen d'r 'nen alveolaire nasaal opvolg; den is t'r meistes laminaal door assimilaasje mit daen nasaal, dae meistes laminaal wuuertj oetgespraoke.
Anen ènj van e waord en in 'ne stumloeaze kónteks kan de stumhöbbendjen alveolaire plosief de stumloeazen alveolaire plosief es allofoon höbbe door auslautverhärtung; wen 't waord wuuertj gevolg door 'n anger waord det aanvèngk mit 'ne klinker, den geldj det t'r waal stumhöbbendj is.
J.R.R. Tolkien
John Ronald Reuel Tolkien (Bloemfontein, 3 januari 1892 - Londe 2 september 1972) waor 'ne Britse filoloog en sjriever vaan fantasy-romans. Zien merites ligke dao-in, tot heer, door absoluut te excellere, in e zjanre wat door critici neet es literatuur weurt gezeen toch werke wis te sjaope die algemein gewaardeerd weure en die me dèks bij oetzundering toch tot de literatuur rekent. Zien beuk The Hobbit, The Lord of the Rings en The Silmarillion weure hiel väöl geleze en de figure oet zien fantasiewereld zien begrippe gewore in de daogelekse spreektaol.
Biografie
Tolkien woort in 1892 in de Oranje-Vrijstaot, daan nog zelfstendeg, gebore, es zoon vaan Arthur Tolkien en Mabel Tolkien-Suffield. Heer had ei broor. Mèt drei jaor góng heer nao Ingeland veur e femiliebezeuk; wie ziene vaajer in Zuid-Afrika storf bleve ze dao evels. Al vreug begós zien moojer häöm en zie broor privéles te geve, ouch in Latien, wat Tolkiens levelings"vak" woort.
In 1904 storf zien ma en es wees woort heer oondergebrach in 't katheliek Birmingham Oratory. In zien puberteit begós heer 'n groete interesse veur kuns te oontwikkele en lierde heer väöl taole, boe-oonder Fins, wat de veurnaomste inspiratiebron zouw weure veur de elfetaol Quenya. Heer raakde verwikkeld in 'n romantische leefde veur Edith Bratt, die zien inspiratie waor veur de elf Lúthien en boemèt heer in 1916 trouwde. Ze zouwe veer kinder kriege. In 1915 studeerde heer aof aon de Universiteit van Oxford; in 1915 en 1916 voch heer in d'n Ierste Wereldoorlog, o.a. in 't beröchde gevech in de Slaag aon de Somme.
In 1937 bouwde heer um de väöl kunstaole die heer bedach had 'n fantasiewereld en 'n verhaol: The Hobbit. 't Verhaol waor oorspronkelek veur zien kinder bedoeld, meh wie heer 't oetgaof, bleek 't nog mie gepas veur volwassene. Zienen oetgever vroog daan ouch um e vervolg. De perfectionistische Tolkien werkde dat vervolg ummer wijer oet, tot de doezend pazjena's tellende roman The Lord of the Rings in 1954 en 1955 in drei deile woort oetgegeve.
In de jaore zesteg woorte de beuk immens populair, veural oonder studente, en Tolkien werkde intösse aon verklaorende gesjrifte euver de taole en historie vaan 't land. Ouch sjreef heer 'nen daarde roman euver 't land: The Silmarillion. Dit is gei vervolg op The Lord of the Rings meh speult väöl ieder. Heer leet 't book bij zienen doed oonaofgemaak achter; ziene zoon Christopher Tolkien maakde 't aof.
Overhalla
thumb|De ligking van Overhalla in de pervincie Nord-Trøndelag. Overhalla is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Trøndelag in Nórwaeg. De gemeinte had 3.493 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 730,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 4,8. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1744.
Veur de fusionering tösse Nord- en Sør-Trøndelag beheurde dees gemeinte toet Nord-Trøndelag.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 1,1% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Stekelhujige
thumb|'ne Zieë-eechel. De stekelhujige (Letien: Echinodermata) vörmen 'ne stam van chordabieëster dae behuuert toet de nuujmunjige (Deuterostomia). Alle stekelhujige laeven inne zieë, vanaaf de kös toet inne deepste deiler vannen oceaan; de volwassen exemplare veural op of inne zieëbaom. Doordet zie de zaatbalans in häör lief neet kónne regele, vindj me die neet trögk in water mit e leger zaatgehaldje. De bieëster duke veuren ieësten op in 't Cambrium. Kènmirkendj is de radiair symmetrie van 't lief vanne volwasse bieëster (döks viefsterrig, meh det guldj neet veur alle saorte).
Taxonomie
De stekelhujige waeren óngerverdeildj in veer óngerstamme, wovan 's drie nag laeve:
1837
1834 - 1835 - 1836 - 1837 - 1838 - 1839 – 1840 1837 (MDCCCXXXVII) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne zoondag op de Gregoriaanse kalender.
Gebore
150px|thumb|Touch the Clouds gebaore 6 jannewarie 1837.
1888
1885 - 1886 - 1887 - 1888 - 1889 - 1890 - 1891 1888 (MDCCCLXXXVIII) waor e sjrikkeljaor wat begós op 'ne zoondag op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|right|150px| John Boyd Dunlop in 1888 patent op de lóchbandj
Gebore
thumb|150px| [[Gerrit Rietveld gebaore in 1888]] thumb|150px| [[Adriaan Roland Holst gebaore in 1888]]
Gesjtórve
thumb|right|150px| San Giovanni Bosco (Don Bosco), gesjtórve in 1888
Hoofstèl
E hoofstèl liek op e halster, mèt dit versjèl tot e halster allein gemaak is veur 't peerd aon mèt te numme. E halster heet daorum gein teugele en gei bit, al kin me wel e touw draon vasmake. Hoofstèlle kinne trouwens ouch gebruuk weure um peerd aon mèt te veure; de teugele gebruuk me daan es leibaand.
Types
Nao gelaank de twie versjèllende rijtradities die in de westerse wereld dominere, Ingels rije en westernrije, gief 't ouch twie hooftypes hoofstèlle, 't Ingels hoofstèl en 't westerhoofstèl. 't Westernhoofstèl versjèlt vaan 't Ingels (wat euveregens in diverse types oonder te verdeile vèlt) doortot 't de neusreem mis, meh ouch doortot 't opziechteg verseerd kin zien (zij 't neet zoezier wie 't zaol of de ruterkleier). De lèste jaore is hei en dao 't bitloes rije opgekoume. Hei rijt me dus mèt hoofstèlle zoonder bit. Me nump aon tot dit 't peerd väöl irritatie sjeelt ('t heet jummers niks in zie moond), meh zjus umtot bij traditioneel rijstijle de teugelhölpe veural via 't bit aonkoume, maak dit 't lesteger veur 't peerd get dudelek te make.
Functie
Wie gezag communiceert de ruter via de teugele mèt 't peerd. Alderiers um riechting aon te geve. Trèk me aon de linkerteugel, daan zal 't peerd wie vaanzelf nao links loere en umgekierd ('t is in dat geval nao links/rechs gestèld). Wienie 't peerd 'n bepaolde riechting op wèlt höbbe, gebruuk me miestal 'n combinatie vaan bein- en teugelhölp: de diagonaol hölp. Weurt 't trèkke aon de linkerteugel gecombineerd mèt 't aonduie of trampe in de rechterzij, daan vat 't peerd dat op es 'n opdrach um nao links te goon (en vice versa). Lateraol hölpe (bein en teugel tegeliek aon dezelfde kant) höbbe 'n aander functie. Es me die (good) gief, zal 't peerd rechoet blieve loupe meh wel stèlling geve nao de mèt d'n teugel gevraogde kant. Dit is van belaank bij gecompleceerder figure wie groete volte, wieke of sjouwerbinnewaarts.
Es me stèlling vaan e peerd vreug, is 't hiel belaankriek um allebei de teugele te gebruke. Zoewiezoe mote de teugele in d'n Ingelse rijstijl ummer strak blieve (tot 't memint tot 't peerd rös gegönd weurt en 't oet maag drave/stappe, 't zoegeneump 'langen teugel geve'). Es me stèlling nao rechs vreug door aon de rechterteugel te trèkke en me liet oonderwijl de linkerteugel slap ("los") haange, daan krijg 't peerd links väöl mie ruimte en zal 't zjus nao links goon kieke. Dit veurkump me door de linkerteugel vas te blieve hawwe zoonder 'm aon te trèkke. Dit weurt begrenze vaan de linkerkant geneump.
't Aandert wat me mèt de teugele kin doen is 't peerd aofremme ("in toum hawwe", "gebreideld"). Me trèk daoveur kort aon allebei de teugele. Dit weurt 'n ophaajding geneump. Dit moot me combinere mèt 'n dudeleke zithölp.
Nad Tatrou sa blýska
De teks van 't volksleed is te vinje oppe Sjlowaakse Wikisource.
'n Rappe vertaling vanne irste twee couplette is te vinje oppe Nederlandse Wikipedia.
Sjeiel
miniatuur|Sjeiel 3D 't Sjeiel of de sjedel is e gehieël van versjillige beinderstructure die samen 't deil van 't skelèt vörme det vorm guuef ane kop van 'ne miens of e deer. 't Sjeiel besteitj oet twieë deil: de mandibula (óngerkaak) en 't cranium. De veurnaamste functie van 't sjeiel is besjurming bi-jjen aan 't herre.
Miensjelik sjeiel
't Miensjelik sjeiel besteitj oet twieë-en-twintjig beinder en is 't oetgebrèdjste deil van 't skelèt.
Naeve dees twieë-en-twintjig beinder bevinje zich inne haws 't tóngbein, en in bei oeare de drie gehuuerbeinder: hamer, aanbild en stiegbeugel.
Sómtieds waere langs de sjeielnäöj extra beinderstructure gevónje: naodbeinder (Wormiaanse beinderstructuren).
Klómmel
Klómmel is ein Limburgs woord veur ein waardeloos dènk, get wat neet good functioneert of neet good wirk. Verwante Limburgse weurd zint pröl (Nederlands prul) en hoddel.
Etymologie
’t Woord klómmel is aafgeleid van ’t Duutsj-Rienlandjse Klummel, dat sjteit veur versjlete kleijing (lómmel), dat weer verwandj is mèt ’t Middelhoagduutsj Lump (Nederlands lomp).
’t Wirkwoord dat biej klómmel heuërt is klómmele, synoniem mèt hoddele. Es emes neet good bezig is wirt waal gesjpraoke van geklómmel, synoniem mèt gehoddel. Emes dae neet good bezig is, werk aaflevert dat neet good is, wirt eine klómmelaer geneump, synoniem mèt hoddelaer.
Hóddel es aofval
't Aajdgood, d'n hóddel of d'n aofval kin ouch verwieze nao oonwinselek of oonbruukbaar mattriaol op 't Mestreechs. Aajdgood is umtrint welk substantie wat eweggegoeid is nao 't primair gebruuk, of wat weurt gezeen wie 'n kring (ouch e woord wat get meint wat gein weerde heet), defek is en neet mie bruukbaar is.
Veurbeelde zien gemeintelek aofval, hoeshawwelek aofval, aofvalwater (wie rioolwater) en radioaktief aofval.
Herpy-l'Arlésienne
Herpy-l'Arlésienne ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Rethel, in 't zuudweste van de Franse Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 205 luuj op 'n oppervlaak van 10,64 veerkante kilometer en daomèt goof 't 19,27 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +1,3% de jaor.
Trøgstad
thumb|De ligking van Trøgstad in de pervincie Østfold. Trøgstad is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Østfold in Nórwaeg. De gemeinte had 5.013 inweuners in 2016 en 'n oppervlakde van 204,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 24,6. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0122.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,6% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Jan Peumans
thumb|Jan Peumans Jan Peter Peumans (Mestreech, 6 januari 1951) is 'ne vlamsjgezinde politicus oet de provincie Belsj Limburg. Aafkomstig oet 'n Vlamsj-nationalistische familie, waor e al joonk lid van de Volksunie. E zaetelde vör die partiej in d'r Limburgse provincieraod en is saer 2004 Vlamsj parlemaentslid vör de Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA). Van 2007 tot 2009 waor e N-VA-fractievoorzitter in het Vlamsj Parlemaent. In 2009 waoërt e de Väörzitter van 't Vlamsj Parlemaent.
Peumans is in 't Mestreechter hospitaal gebaore mèt 'ne keizersjnèt mae is gebaore Belsj en haat ömmer óp 't Belsj gewònd. Z'n moder waor aafkomstig oet de buurt van Sjènne en e kleekeend van d'r sjtichter van de Alfa beer broeweriej in Töl.
E sjtudeerde an de universiteet va Leuve vör socioloog en wèrkde aanvankelek in 't VJV in Hieër-Mestreech en later e jaor of 10 bie ambulante geestelijke gezondheidszorg in Sittard. In 1991 waoërt e directeur Marketing en Strategie bie de Vlamsje Verveursmaatsjappiej De Lijn, oeë e saer 2004 mèt politiek verlof is. Vanoet dis ervaring is e d'r mobiliteitssjpecialist in de partiej. E is ooch väörzitter van de Vlamsje Sjtichting Verkeerskunde.
In 't Vlamsj parlemaent volgt e o.a. kritisch 't dossier van de Oosterweelverbinding.
In 2009 waoërt e nao de verkiezinge van 2009 väörzitter van 't Vlaams Parlemaent in ópvólging van Marleen Vanderpoorten.
Eric Snoeck
Eric Snoeck (D'r Eriek Sjnook), geboare ee 1973 ee Jömelech (Belsj), èès d'r Commissaire général a.i. va de Police fédérale op 't Belsj seens 2023.
Sjtudies
Va 1985 pies 1991, sjtudeerde-n-e een d'r Collège Notre-Dame ee Jömelech. Ee 1995 behaolde-n-e e Licentiaat ee Geografie an de Universitèèt va Luuk. Ee 2005 behoalde-n-e ene Executive Master ee Public management op de Solvay Business School ee Breuselt. D'r Sjnook kènt voof taale, Hoeëduutsj, Plattduutsj, Fraans, good Flamsj en Engelsj.
Vereniginslève
D’r Sjnook woar secrétaire adjoint va de Société Géographique va Luuk va 1997 pies 1998
Frans hierevoetbalèlftal
thumb|'t Frans èlftal löp 't veld op, same mèt 't Nederlands, veur 'n grópswèdstrijd op 't [[Europees kampioensjap hierevoetbal|EK vaan 2008. Fraankriek zouw de wèdstrijd mèt 4-1 verlere.]] 't Frans hierevoetbalèltal, bijgenaomp Les Bleus ('de blauwe') is e voetbalteam wat Fraankriek vertrejt op internationaol wèdstrije. 't Weurt gereguleerd door de Féderation française de football (FFF). In juni 2016 steit 't team 17e op de wereldraanklies; 't heet ouch ierste gestande. Fraankriek is e groet voetballand, meh de groetste successe heet 't land rillatief recint behaold.
Žilina
Žilina is 'n stad in Slowakije. De Pruse naam is Sillein enne Hóngaarse naam is Zsolna. Žilina haet ongeveer 85.000 inwoeaners en is daomit de viefdje stad van 't landj. 't Lègk in 't noeardjwèste van 't landj aan de reveer de Váh.
Hector Berlioz
Berlioz wuuertj besjoewdj es de veurnaamste vertaengewuuerdiger vanne Franse romantiek. Hae woort gezeen es 'nen hieël kóndigen orkestrator en gebroekdje döks nuuj instrumènter in zien, meistes ómvangrieke, orkèsbezèttinge. Hae permitteerdje zich 'n groeate vormvrieheid en introduceerdje 't Leitmotiv (bie dem: idée fixe) inne meziek. Berlioz geldj es de vader vanne pergrammameziek: meziek dae e boetemuzikaal óngerwirp oetbildj.
Al dees aspèkte kómme toet oetdrökking in zie bekèndjste wirk, de Symphonie Fantastique (Épisode de la vie d'un artiste) oet 1830.
Berlioz waas 'ne groeate bewónjerieër van Ludwig van Beethoven en William Shakespeare. Van versjillige wirke van Shakespeare maakdje d'r opera's.
Inkel bekèndje wirke van Berlioz zeen:
Maria Alexandrovna Oeljanova
Maria Alexandrovna Oeljanova, gebaore es Maria Alexandrovna Blank óp 6 maart 1835 in Kokouchkino en gesjtórve óp 27 juli 1916 in Sint Petersburg waor de moder van Vladimir Lenin, d'r bolschevistische revolutionaire leider en sjtichter van de Sovjet-Unie.
In 1838 sjtórf häör moder en häöre vader trówde mèt zie sjonzeuster, Ekaterina von Essen. Same golle ze 'n laandhoes in Kazan en verhuusde de familie nao dao.
Oeljanova kreeg lès anhoes en lieërde Duutsj, Fraans en Ingelsj zoewie ooch Russische en westerse literatuur. In 1863 doog ze 'n exame vör oonderwiezeres.
Oeljanova euverlaefde väöl tragedies en oongelukke in häör gezin: häöre maan sjtórf in 1886, häöre zoon Aleksandr waoërt geexecuteerd in 1887, häör dóchter Olga sjtorf in 1891 en de herhaolde arrestaties en exils van de aander keender Vladimir, Anna, Dmitri and Maria.
Ze zów twieë kieër Vladimir Lenin oontmoete in 't boetelaand (in Frankriek in d'r zaomer van 1902 en Stockholm in d'r herfst van 1910)
Maria Blank sjtórf in juli 1916 en waoërt óp d'r Sint-Petersburger Wolkowo-Kérkhóf begrave.
Houdilcourt
Houdilcourt ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Rethel, in 't zuudweste van de Franse Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 131 luuj op 'n oppervlaak van 11,3 veerkante kilometer en daomèt goof 't 11,59 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -2,3% de jaor.
Roald Amundsen
Roald Engelbert Gravning Amundsen (Hvidsten, bij Oslo, 16 juli 1882 - Noordzie, 18 juni 1928) waor 'ne Noorse exploreur vaan poolgebiede. Heer is vaandaog d'n daag veural bekind um 't es ierste bereike vaan de geografische Zuidpool op 14 december 1911.
Roald Amundsen woort gebore es telg vaan 'n veurnaom Noorse sjeepveertfemilie. Nao 'n neet aofgemaakde medicijnestudie besloot heer exploreur te weure. Vaan 1897 tot 1899 naom heer deil aon de Bèlsje expeditie van Adrien de Gerlache nao 't Zuidpoolgebeed. In 1903 leide heer zelf 'n expeditie, en wel door 't Noordwestelek Poolkenaal. In 1905 trok heer door Alaska, boe heer de gewuundes en euverlevingsmethodes vaan de Eskimo-bevölking bestudeerde.
Dit alles doog heer es veurbereiing veur 'n expeditie nao de geografische Noordpool; wie heer evels huurde tot Robert Peary en Frederick Cook (dee heer nog kinde vaan de Bèlsje expeditie) de Noordpool bereik hadde besloot heer, zoonder dat bekind te make, nao de zuidpool te trèkke, boe ouch Robert Falcon Scott opaon góng. Heer leet dat de bemanning pas ter huugde vaan Madeira wete; ederein góng akkoord. Op 14 januari 1911 bereikde heer de Iessjol van Ross. Op inkel plaotse roond de 80° Z.B. leet heer depots achter; mèt veer men bereikde heer op 14 december de Zuidpool, boe ze e bereech achterlete veur Scott, dee pas eine maond later aonkaom. In miert 1912 kaom heer wier boete Antarctica, boe heer vaanaof zie sjip kós telegrafere. Zoewel op de heen- es op d'n trökweeg had heer good wier en weineg tegeslaag.
In 1918 perbeerde heer - ummezus - 't Noordoestelek Poolkenaal te vinde. In 1925 lökde 't häöm, mèt zienen Italiaanse collega Umberto Noblie mèt 'ne zeppelin de Noordpool euver te steke. Heer storf in 1928 wie heer mèt e vleegmesjien perbeerde Nobile, dee z'ne zeppelin eve daoveur neergestort waor, te redde. 't Mesjien stortde zelf nier; zie liek is noets gevoonde.
Henrik Ibsen
thumb|Henrik Ibsen Henrik Johan Ibsen (Skien, 20 mieërt 1828 - Kristiania, 23 mei 1906) waas 'nen hieël invloodrieke Noorsen tenieëlsjriever en dichter dae gooddeils verantjwuuerdelik waas veure opkóms van 't modern realistisch drama.
Hae was van 1851 toet 1857 de rezjissäör van 't theater in Bergen en van 1864 toet 1891 d'n dirrektuuer van 't Norske Theater in Oslo. Hae is veural bekandj veur 't tenieëlstök Peer Gynt oet 1867 mit meziek van Edvard Grieg, worin 't thema waorheid en leuge 'n rol speeltj. Kinmirkendj aan dit stök is 't lang monoloog wobie 't verhaol van Peer zien belaevenissen inne berg ummer sterker te gluive wuuert.
Anger tenieëlstökker van Ibsen zeen Brand (1866), Samfundets Støtter (1877), Nora of e póppenhoes (1879), Gengangere (1881) en Hedda Gabler (1890)
Schiermonnikoogs
't Schiermonnikoogs is 't Fries dialek vaan 't Nederlands eiland Schiermonnikoog (provincie Friesland). 't Weurt algemein gezeen es e dialek vaan 't Westerlauwers Fries ('t Fries wat in Nederland weurt gesproke); daovaan is 't daan, same mèt 't Hindeloopers en 't Wes- en Oos-Terschellings, eint vaan de sterks aofwiekende dialekte. De taol weurt nog mer door 'n klein gróp eilanders gesproke.
Oonderzeuk en plaots binne 't Fries
Ouch professioneler wèrkende oonderzeukers nao Winkler höbbe ziech euver de positie vaan 't Schiermonnikoogs geboge. Bepaolde Westerlauwerse innovaties, wie de vörm ta 'touw, tot' en sa 'zoe', zien op 't eiland neet doorgeveurd en to respectievelek so gebleve. Wijer is 't vocabulair hei en dao get oosteleker (zuug oonder), meh dat kin ouch good aon Groningsen invlood weure touwgesjreve. In eder geval is 't Schiermonnikoogs wel ins door leke, beveurbeeld door Jan en Annie Romein, veur e Gronings dialek gehawwe.
Klaanklier
De dudelekste versjèlle vint me in de klaanklier. E subtiel versjèl woort heibove al geneump, op nog väöl aander punte heet 't Schiermonnikoogs de Aajdfriese klaanke fundamenteel aanders oontwikkeld es de dialekte vaan de vaste wal. Dees versjèlle make 't bezunder lesteg veur Frieze vaan de vaste wal um 't eilander dialek te volge.
Vocaole
't Schiermonnikoogs is wie mie Nederlandse en Friese dialekte extreem riek aon subtiel versjèllende klaanke, boe-oonder ouch väöl diftonge. Triftonge kint 't dialek evels neet, in tegestèlling tot bepaolde tongvalle vaan de vaste wal. In plaots vaan Standaardfries moai 'sjoen' zeet me hei meui.
Wie 't lèste veurbeeld al aongief, kump in 't Schiermonnikoogs umlaut op de lang o veur, of beter gezag: spontaan palatalisatie, want in tegestèlling tot echten umlaut heet 't versjijnsel geinen trèkker nujeg. Dit kump in väöl mie dialekte veur. Rigoureuzer is de palatalisatie vaan de oe, die euveral úe is gewore.
Consonante
Wie de vocaole beie ouch de Schiermonnikoogse consonante minder meugeleke combinaties es de Standaardfriese. Clusters vaan 't typ CCV (twie consonante en daan eine vocaol) gief 't in 't Fries 50, in 't Schiermonnikoogs mer 31.
't Schiermonnikoogs is, neve 't Amelands, eint vaan de lètste dialekte boevaan sommege sprekers de -d en -b aon e woordind stumhöbbend oetspreke (dus ouch ech es [d] en [b]). Heidoor weurt versjèl gemaak tösse kob 'kokmiew' en kop. Vreuger waor dat wijer verbreid; roond 1900 moot 't ouch in 't Fries vaan de vaste wal nog te hure zien gewees.
De cluster sk- weurt op Schiermonnikoog (wie op Terschelling meh aanders es op 't Fries vasteland) gerealiseerd es sch-: schip 'sjeep'. Oongetwiefeld is dit e gevolg vaan zuieleken invlood.
Wie in alle Friese dialekte kin de r gemekelek ewegvalle es ze door 'nen aandere consonant weurt gevolg. In 't Schiermonnikoogs heet dat soms wel 'n palatalisatie tot effek: woord, in 't Fries woard (oetgesproke es woad), is hei wês.
't Eilander dialek heet (weer wie op Terschelling) soms tsj- boe 't Standaardfries ts- heet (tsjies 'kies' in plaots vaan tsiis).
Vörmlier
Bezunder veur 't Fries is tot me op Schiermonnikoog nog versjèl tösse manneleke en vrouweleke wäörd maak, boe dat op de vaste wal en de aander wadde-eilen (wie in 't Hollands) is verdwene. Dit versjèl kump trök in de aonwiezende veurnaomwäörd en in de adjectieve. De aonwiezende veurnaomwäörd veur kortbij zien woonderlek genóg dezelfde wie in 't Limbörgs: deze auto, dees fyts (fyts is in dit dialek dus vrouwelek), dit ben ('keend'). Veur wiedaof zeet me: die auto, jò fyts, dat ben. Bij adjectieve weurt, wie in 't Nederlands meh aanders es in de mieste soorte Limbörgs, versjèl tösse sterke en zwake verbuiging gemaak. In allebei is versjèl tösse mannelek en vrouwelek te oontdèkke:
De miervoudsvörming is in 't Schiermonnikoogs e stök complexer es in 't Standaardfries. Zjus wie in 't Limbörgs bepaole de woordgeslachter wat veur miervoud e woord krijg. Manneleke en oonzijege wäörd krijge e miervoud op -en of -s, vrouweleke e miervoud op -e. Oetzunderinge koume evels bij alle geslachte veur.
Uniek in Nederland (en Vlaondere) is tot 't Schiermonnikoogs gein verkleinwäörd kint. 'Menneke' weurt gewoen lytje man. Inkel in e paar versteinde vörm of lienwäörd oet aander dialekte koume nog verkleinwäörd veur, zoonder verkleinende beteikenis evels: mutjen 'tant' petjen 'patsj'.
De werkwäörd vaan 't Schiermonnikoogs versjèlle neet wezelek vaan die oet 't Standaardfries. Ouch hei kint me sterke en zwake werkwäörd, mèt de lèste verdeild in twie klasse (op -e en op -je). 't Opvallendste is d'n oetgaank -ste veur de twiede persoen inkelvoud: falle - do falste, werke - do werkeste tege Standaardfries falst en wurkest.
Vocabulair
't Vocabulair vaan 't Schiermonnikoogs liekent väöl op dat vaan 't Standaardfries. 'n Awwerwèts woord wie hos 'peerd', wat me op Terschelling huurt, kin me op Schiermonnikoog neet: dao is 't hynjer, wat euvereinkump mèt hynder oet de standaardtaol. E belaankriek versjèl is wel swiin veur 'kuusj'. Alle Friese (en Stadsfriese) dialekte höbbe heiveur barch of variaties. 't Woord swiin wijs op Groningsen invlood.
Conservatie en cultivatie
Winkler rapporteert in 1874 nog tot 't dialek door de ganse eilander bevolking weurt gesproke. Wel zien de sprekers twietaoleg mèt 't Nederlands, um mèt lui vaan boete te kinne praote. Allewijl is de situatie totaol aanders: alle bronne zègke tot 't dialek mèt oetsterve weurt bedreig. Nog mer wieneg lui en nog väöl minder joongere zouwe 't spreke. In 2002 woort gemeld tot 't nog 'in inkel gezinne aon kinder woort doorgegeve.' In 2008 woort hei specifiek oonderzeuk nao gedoon; dees studie heel 't aontal sprekers op 60. Nog twie tieners zouwe in de taol weure opgetrokke. Sinds de jaore 1970 weure op 't eiland cursusse aongeboje; de eilanders spreke evels dèks gei dialek tege lui die zoe'n cursusse höbbe gedoon. Es oerzake veur 't verval weure de koms vaan 'n zievaartsjaol en 't massatoerisme geneump.
Veur 't klein dialek wat 't is heet 't Schiermonnikoogs 'n groete literatuur. Versjèllende eilanders höbbe gediechte drin gesjreve; aandere maakde verhaole of vertaolde aanderstaolege literatuur. Zoe'n tekste weure väöl gebruuk bij de geneumde dialekcursusse en zien gebundeld in 't Schiermonnikeiger Lôzbúek. In 2010 woort op 't eiland de Taalroute geëupend: e paad in de duine laanks steine boe-op versjèllende Schiermonnikoogse gediechter stoon.
In 2002 zien twie dictionaire versjene: eine vaan de cursusleister op 't eiland en eine vaan de Fryske Akademy.
Sjtröch
thumb|275px|right|Sjtröch 2005 Sjtröch (Nederlands: Strucht) is e gehuch in de gemeinte Valkeberg in Zuud Limburg. Sjtröch lik aan d'r provinciale waeg tösje Oud-Valkeberg en Sjin op Geul en weurt tegewoordig dèks besjouwd es 'n ónderdeil va Sjin.
In 1383 woort Sjtröch verhaeve tot 'n eige hièrlikheid. D'r hièr va Kesjtièl Sjaloen neumde zich hièr va Sjtröch. Bis 1795 waor Sjtröch 'n hièrlikheid. Ónder Napoleon kaom Sjtröch bie 't kanton Valkeberg, meh vanaaf 1800 woort 't 'n zelfsjtendige gemeinte. Op 1 januari 1878 huèrt 't gehuch bie de gemeinte Sjin op Geul, die later opgeit in de gemeinte Valkeberg aan de Geul.
Värnamo
Värnamo is 'n gemèndje in Jönköpings län, Zwede. De gemèndje tèltj 32.796 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.222,75 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 26,8 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
14,66% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
1467
1466 - 1467 - 1468
Røyrvik
thumb|De ligking van Røyrvik in de pervincie Nord-Trøndelag. Røyrvik is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Trøndelag in Nórwaeg. De gemeinte had 544 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.587,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 0,3. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1739.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,6% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Grietenij
'n Greetenij waas 'ne vuurlouper van 'n gemeinde, in 't biezoonjer in Freeslanjd. In 1851 zin alle greetenijen ein op ein umgezat in gemeindes. D't oeëtdrukking "op zien elfendartigs" kump woarsjienlik van de Freese elf steej en de dartig greetenije. Ouch Gröninge kós einige greetenije.
Abraham
Abraham (Hibrieëfs: Avraam; Arabisch: Ibrahim) is eine vanne aartsvaders en wuuertj gezeen es de stamvader van versjillige völker en groeperinge, veur jude en bepaoldje Arabische völker inne litterlike zin, wie veur kristenen inne euverdrachtelike zin. Hae wuuertj inne Biebel (Genesis) enne Koraan geneump.
Volges de Tenach (en ouch de Biebel) wóndje Abram in Ur in Babylonië, zie gebaordjelandj, Abram waas getroedj mit Sarai. Ze hawwe gein kinjer gekrege, ómdet zie ónvröchbaar waas.
Abram haw van God te huuere gekrege det t'r zie gebaordjelandj mós verlaote: "Gank nao 't landj det Ich dich wies". Abram dieëj dit; hae vetróch mit zien femielje en deensknichte nao Haran. Dao kreeg t'r 'nen twieëdjen oproop van God, wonao d'r mit zien hoeshaje (zoeaget doezjendj luuj) e róndjtrèkkendj bestaon haet gelèdj.
Ómdet Abram gein kinjer kós kriege bie zien vrouw, goof Sarai 'm ein van zien slavinne, Hagar. Van dem kreeg t'r de zoon Ismaël.
Later in zie laeve versjeen God veur Abram en zag: "Ich zal mit dich e verbóndj aangaon en dich hieël väöl naokómmelinge gaeve. En doe zöls de stamvader waere van väöl völker. Daoveur hèts doe neet langer Abram, mer Abraham. En dien vrouw hètj neet langer Sarai, meh Sara. En Ich zal 'm vröchbaar make." En Sra goof 'm de zoon Isaak.
Sara woort 127 jaor en stórf in Kirjat-Arba, ouch waal Hebron geheite, in Kanaän (noe Israël en Palestina).
Later troedje Abraham oppernuuj, mit Ketura. Van dem kreeg t'r zès zone: Zimran, Joksan, Medan, Midjan, Jisbak en Suach.
Abraham woort 175 jaor. Hae is begrave gewaore door zien zone Isaak en Ismaël.