cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Noord-Ierland
Noord-Ierland kraog zien eigen identiteit in de zeventienden iew, wie de Britse keuninge 't gebeed dege kolonisere mèt (veural protestantse) Ingelse en Sjotte. Wie Ierland ziech in 't begin vaan d'n twintegsten iew aofsjeide vaan 't Vereineg Keuninkriek, beslote in 1921 zès county's (graofsjappe) tot ze bij de Unie wouwe blieve. Bij de stiechting vaan de Ierse Vrijstaot 't jaor dao-op gebäörde dat ouch, hendeg tege de zin vaan de groete kathelieke minderheid. Intern spanninge veurde in de jaore zèsteg oetindelek tot The Troubles, e laankdoreg conflik tösse de bei etno-religieus gemeinsjappe, boebij väöl maorde en aonsleeg woorte gepleeg en mie es 3000 lui d'n doed voonte. 't Geweld woort in 1998 mèt 't Gojevriedagakkoord beïndeg. In 2007 kraog Noord-Ierland zien ieder opgelufde regionaol parlemint en regering trök.
Beugele
Beugele is 'n volkssjport oet Limburg (Nederland) en Noord-Brabant en ein van de awste balsjporte van Nederland.
Gesjiedenis
In 't bisjdóm Luuk is al in 1344 sjprake van 't beugelsjpel en ouch in ’t Limburgse Thorn en in Haarlem is in daen tied al sjprake ’n saortgeliek sjpel. In 1390 sjónk Hertog Albrecht in Haarlem 'n sjtök gróndj óm d'r ein beugelbaan op aan te lègke. In de archieve van Deventer sjtóng in 1432 vermeld dat d'r woort gebeugeld aan de over van de Iessel. Ein van de eësjte aafbeeldinge dateert oet 1600, ein sjilderie van Pieter Brueghel de Jonge toant 't beugelsjpel tiedes de St. Joriskirmes. Ouch is d'r 'n penteikening oet 1611 van Augustus von Mayerburg dae 't beugelsjpel toant veur 't palies van de ambassadeurs in Moskou. Ein houtsjniejwerk in 't St. Anna-altaar in Kempen (Duutsjlandj) beeld tweë beugelende kènjer oet.
Meugelik waas ’t beugele in 't begin 'n sjpel dat allein mèr waas veurbehouwe aan de adel. Al sjnel (1483, verordening in Deventer) woort ’t aevel door 't geweune volk euvergenómme en greujde 't oet tot ein echte volkssjport. Mèr ouch biej de adel bleef ’t populair. Zoa waas d'r ouch ein beugelbaan biej 't palies Het Loo en in [[1661] was d'r sprake van een beugelbaan veur de ambassades in Moskou.
Tot aan de Tweëde Waereldaorlog tróf me veural in Limburg en Brabant in jeder dörp nog ein of tweë beugelbane aan. Dit ware meëredeils neet-euverdekde bane, in de buurt van herberge, wo me oetsjlutend veur de óntsjpanning beugelde, of wo me toernoje sjpeelde óm sjènke en woosjte es pries. In 1933 woort de eësjte euverkoepelende organisatie, de Midde-Limburgse Beugel Bóndj opgerich dae zörgde veur ’n wiejere óntwikkeling van de sjport. In 1967 woort de Nederlandse Beugel Bóndj opgerich dae ouch aansjluting vónj biej de Nederlandse Sjportfederatie. D'r woorte noe competitiewedsjtrieje gesjpeeld.
’t Is en blif ein volkssjpel, dat heuërt biej Brabant, Nederlands en Belsj Limburg.
Kreis Euskirchen
thumb|250px thumb|250px Kreis Euskirchen is 'ne krink (Kreis) in 't zuidweste vaan Noordrien-Wesfale (Duutsland). 't Grens in 't weste aon Liège, 't Arrondissement Verviers. Allewel grenzenterende aon Liège, vilt 't nimmie oonder de Euregio Maos-Rien, boe Mestreech de-facto de hoofzetel vaan druug. Dit Rienlands distrik ligk in 't Regierungsbezirk Köln, de hoofplaots (de stad mèt de Verwaltungssitz) is Euskirchen. Behurende bis eine vaan de 31 kring in Noordrien-Wesfale (de 23 stei zoonder krink weure neet mètgetèld), heet 't 'n oppervlak vaan 1.248,73 km², 'n inwoenertal vaan 187.437 en 'n bevolkingsdeechte vaan 150 de veerkante km (volgens de census op 13 dec 2013. Edere Noordriens-Wesfaalse krink weurt geriegierd door 'n landraod (Landrat) in de hoofplaots. In Euskirchen weurt 'n dialek gesproke dat oonder 't Ripuarisch vilt, mer oondersjeijt ziech dudelek vaan de Aokse invloojzone door häör väöle Roemaonse lienwäörd die 't heet gekrege door de dominerende Waolse dialekte vaan Liège. Dit "Euskirchener" dialek weurt 't Aphaovener genömp.
Nepal
Nepal (Nepalees: नेपाल) is 'n republiek ingeklemp tösse China en India, in 't Himalaya-gebergte. 't Land heet 'n relatief groete bevolking. Hoofstad is Kathmandu, 'n ander stad is Patan. Wijer is de bevolking veural in dörper geconcentreerd, en wel in 't zuie vaan 't land, aongezeen 't noorde oet hoeggebergte besteit. D'n top vaan de Mount Everest ligk op de grens mèt Sjina.
Bestuurleke indeiling
Nepal is verdeild in 14 zones (anchal).
Demografie
Nepal is 'n multi-cultureel en multi-etnisch land. De veurnaomste etnisch indeiling kin gemaak weure op basis vaan taolverwantsjap. De veurnaomste taol is 't Nepalees, 'n Indo-Europese taol die door zoen 49% vaan de bevolking gesproke en door e good deil vaan de res verstande weurt. De twiede groetste taol is 't Maithili (12%); daonao koume 't Bhojpuri, Tharu en Tamang. Me tref in Nepal veurnaomelek 't hindoeïsme aon, dewijl 'n minderheid 't boeddhisme praktiseert en 'n nog kleiner minderheid d'n islam. De inheimse religie is 't Kirant, wat hei en dao nog beoefent weurt.
Historie
Dewijl de Kirant ziech al vreug in Nepal vestegde is 't land zeker vaanaof de zesde iew veur Christus oonder Indiasen invlood, zoewel politiek es cultureel, gewees. Zoe regeerde keizer Asoka euver 't gebeed en woort Boeddha hei gebore. Sins oongeveer 900 regeerde hei lokaal veldhiere, die ziech oonderein bevochte tot in 1768 Prithvi Narayan Sjah Kathmandu vereuverde en keuning vaan gans Nepal woort. Vaan 1814 tot 1816 kaom Nepal in oorlog mèt de Britte; wie de lèste d'n oorlog wónne mós Nepal Sikkim en Tarai aofstoon. Later kraog Nepal Tarai weer trök. Nepal bleef noe tot 1948 e Brits protectoraot. In 1846 pleegde Jung Bahadur Rana 'n staotsgreep en zètde de Sjah-dynastie aof. Pas in 1951 kraog Nepal weer 'ne keuning, dee door de nui staot India aongestèld woort. Oonder keuning Birendra (1972-2001) raakde Nepal in 'n iezere greep, die pas roond 1990 weer verslapde. Evels oontstoont in deen tied 'n rebellebeweging vaan maoïste, boemèt 'ne lange börgeroorlog geveurd woort. In 2001 voont in Kathamndu e keuningsdrama plaots boebij kroenprins Dipendra de keuning en e deil vaan zien familie doedsjoot. Daonao sjoot heer ziechzelf door de kop. Birendra zie broor Gyanendra besteeg d'n troen.
Op 28 december 2007 stumde 'n euvergroete mierderheid in 't Nepalees parlemint veur aofsjaffing vaan de monarchie. De Nepalese Groondwètgevende Vergadering besloot op 28 mei 2008 dees wèt officieel in wèrking te stèlle, woemèt 't Keuninkriek Nepal is euvergegaange in de Democratische Federaal Republiek Nepal. Op 11 juni 2008 verliet Gyanendra 't keuninklek pelies, boenao op 15 juni de nationale vlag woort gehese en 't pelies 'n museum woort. De democratie brach evels mie bureaucratie en corruptie. In 2015 kaom 'n nui Groondwèt tot stand, meh ouch die kós neet op brei steun rekene, want sommege etnische gróppe in 't vlake zuie veulde ziech daodoor achtergestèld ten opziechte vaan de bergbewoeners.
Libische Zieë
De Libische Zieë (Grieks: Λιβυκόν πέλαγος; Arabisch: البحر الليبي‎; Latien: Libycum Mare) is 't zudelik stök van de Middellandse Zieë, det tösse Griekse eilande Kythira, Kreta en Karpathos in 't noorde en de de Libische kös in 't zuje leejt. In taegestelling tot de noordelik gelaege Egeïsche Zieë ligge heej mer wienig eilendjes. 't Groeëtste eiland is Djerba, aan de kös van Tunesië. 't Groeëtste aan de Griekse ziej is Gavdos. Ander eilendsjes zien Gavdopoula, Koufonisi en Chrysi. Zie ligge allemaol geliek ónder Kreta. Oeëstelik van dees eilendsjes is de Levantiense Zieë. In 't noorde grens de zieë aan de Ionische Zieë en in 't weste aan de Straot van Messina.
De zieë is hendig kalder es de Levantiense Zieë. Det kump door de euverhiersende deepdestruiminge. Aan de Libische kös leejt de Golf van Sirte, det de vörm van ennen hep oét 't land haet.
10 jannewarie
10 jannewarie is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n tienden daag vaan 't jaor; in e gewoen jaor koume daan nog 355 daog, in e sjrikkeljaor nog 356.
Kreis Gütersloh
thumb|150px|Ligking vaan Gütersloh thumb|150px Kreis Gütersloh is 'ne krink (Kreis) in 't noorde vaan Noordrien-Wesfale (Duutsland). Dit Wesfaals distrik ligk in 't Regierungsbezirk Detmold, de hoofplaots (de stad mèt de Verwaltungssitz) is Gütersloh. Behurende bis eine vaan de 31 kring in Noordrien-Wesfale (de 23 stei zoonder krink weure neet mètgetèld), heet 't 'n oppervlak vaan 969,21 km², 'n inwoenertal vaan 352.334 en 'n bevolkingsdeechte vaan 364 de veerkante km (volgens de census op 13 dec 2013). Edere Noordriens-Wesfaalse krink weurt geriegierd door 'ne landraod (Landrat) in de hoofplaots. In Gütersloh weurt 'n dialek gesproke dat oonder 't Nedersaksisch vilt.
D'r Bulkemsbróch
thumb|300px|Beboewing  van [[kundersjtein aan de Raffelsbergerwaeg. Op dees krusing sjteit 'n waegkruus en  'n pómphuuske]] D'r Bulkemsbróch (Nederlands: Bulkemsbroek) ies 'n buurtsjap van Zumpelveld in Zuud Limburg. Bróch (brook of broek) in de naam beteikent moerassig land. In 't gehuch wone 30 luuj.
Bezeenswaerdig
Aan de meulebaek van de Ezerbaek (Eyserbeek) lik de Bulkemsmeule, 'n veurmalige watermeule en koremeule oet 1850, opgetrokke in kundersjtein. Hie bevingk zich 'ne groate wiejer in de beemde. De baek sjtruimp langs 't brook woa-in groate peul ligke. In de buurt sjteit 'n waterzuveringsinstallatie.
1966
1963 - 1964 - 1965 - 1966 - 1967 - 1968 - 1969 1966 (MCMLXVI) waor e gewoen jaor wat begós op zaoterdag op de Gregoriaanse kalender.
Nobelprieze
"for the discovery and development of optical methods for studying Hertzian resonances in atoms"
Gesjtorve
thumb|right|150px|Peter Debeye, gesjtórve op 2 november 1966. thumb|right|150px|Walt Disney, gesjtórve op 15 december 1966.
Meziek
De volgende albums kaome o.a. in dit jaor oet:
De volgende platen waere Top 3-hits in de Veronica Top 40:
Bónnesóp
Bónnesóp is 'n maoltiedsóp die in d'r gaanse Euregio Maas-Rien wert gaeëte. 't Is e typisch weentergerech dat dèk mèt d'r bouillon van e sjeenkske wert gemakt. 't Haat twieë variaante: de broen en de witte bónnesóp. 'n 70 Jaor gelaeje waoërt de noon nog 'sj middegs gaeëte en oot me in d'r weenter al aoves bónne- of aertesóp.
Proteïne
Proteïne of eiwitte vörme 'n grote klasse van biologische molecule, die besjtaon oet polymeer kittinge van aminozoere. De aminozoere in dees kittinge zeen verbónje door peptideverbinjinge. Polypeptide besjtaon oet 'n lang kittinge van aminozoere die mitein zeen verbónje. Pas wen polypeptide nag èns ruumdelik waere opgevaje door interacties tösse de atome van de aminozoere, sjprèk me van 'n proteïne.
Organisme perducere eiwitte mit versjillende functies, wie boewsjtoffe, enzyme, aafwaersjtoffe. Veur organisme zeen eiwitte in häör voor essentieel. Eiwitte zitte in hoger concentraties ónger angere in peulvröchte, vleiswaar, geveugelde, eier, vis, zuvel en note.
Cernion
Cernion ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 57 inweunersj, die Cernionnais (mannelik) en Cernionnaises (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 6,58 km2 groat. Dao woonde dus zoan 8,7 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Signy-l'Abbaye, wat waer deil oetmaak van 't arrondissemint van Charleville-Mézières.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Nordmaling
Nordmaling is 'n gemèndje in Västerbottens län, Zwede. De gemèndje tèltj 7.424 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.238,66 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 6 luuj de km².
Mès
Mès kan verwieze nao
Nordmaling
Demografische óntwikkeling
3,91% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Averøy
thumb|De ligking van Averøy in de pervincie Møre og Romsdal. Averøy is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Møre og Romsdal in Nórwaeg. De gemeinte had 5.360 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 174,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 30,8. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1554.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,5% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Aokersjtraot
Aokersjtraot (Nederlangs: Akerstraat) is 'n sjtroat, e eërmoalig gehuch en allewiel 'ne buët va Heële. 't Ligk tusje 't centrum va Heële en g'ne veëdel Ungesj Kaumer in. 't Zudelig deel weëd óch waal Aokerbaan genömt.
Brandjsjtof
'n Brandjsjtof is e materiaal waat verbrend of verangerd kan waere óm energie of wurmde te verkriege of e veurwerp te doon bewaege. 'n Brandjsjtof geuf energie aaf door 'n chemische reactie te óngergaon, zowie tiedes verbrenning of 'n kernreactie, wie kernsjplitsing of kernsjmulting. 'n Wichtige eigesjap van 'n gooj brandjsjtof is det ze energie allein vriegeuf es det neudig is en det op zón meneer duit det dees energie good beheerd kin waere en ómgezat in mechanisch wirk. Veurbilde van brandjsjtoffe zeen benzien, aerdgaas, aerdaolie en törf.
Alle laevesvörm die zeen gebaseerd op kaolsjtof, van de kleinste micro-organisme tot diere en luuj, zeen aafhenkelik van brandjsjtof in de vorm van voedsel es energiebrón. De celle óngergaon chemische processe die door enzyme waere óngersteund veur de energie in 't aete óm te zitte en zo 't laeve te óngerhaje. Dees chemische reacties sjtaon bekènd es metabolisme. Luuj make ouch van 'n grote versjeienheid aan technieke gebroek veur energie in brandjsjtof óm te zitte nao nöttige (broekbaar) energie. 't Gebroek van dees energie wusselt van de wurmde veur kaokdoelinj tot de opwekking van elektriciteit en 'n aandrieve van anger mechanieke.
Geusseltpark
't Geusseltpark is 'n gebeed in 't noorde vaan Mestreech, en ligk in 't Vrouweveld en gedeiltelek in Amby. 't Park ligk kortbij d'n A2. Wijer gief 't dao stadion De Geusselt, 't voetbalstadion vaan MVV, e sportterrein, 'ne groete vijver en 't Kestiel De Geusselt. 't Gebeed boe-in 't park ligk zal in d'n touwkoms väöl verandere. 't Gebeed weurt oontwikkelt es woen- en wèrkgebeed. Zoe zalle 'r e nui zwumbad, 't United World College en woeninge koume. Ouch d'n A2 zal verandere; d'r geit 'ne tunnel koume en daobij gief 't nuie greunstrook (Greune Luiper) en 'n verbinding nao de landgeujerzone. 't Moot 'n veurnaomelek greun gebeed goon weure.
Flora (Nórwaeg)
thumb|De ligking van Flora in de pervincie Sogn og Fjordane. Flora is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Sogn og Fjordane in Nórwaeg. De gemeinte had 11.410 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 693,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 16,5. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 1401.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 6,6% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Landingde
'n Landingde of ismus is 'ne smalle strook land dee twie groeter landmassa's verbindt. De Grieke introduceerde 't woord ismus (isthmus), wat hals beteikent, en gebruukde 't in 't biezunder veur de Landingde vaan Korinthe. Daoneve zien de bekinde landingdes die vaan Panama en Suez, die alletwie twie continente mètein verbinde. Door al dees drei landingdes loupe al eve bekinde kanale.
S'n Jansert
Saint-Jean-Sart, in 't Norbiks S'n Jansert is 'n dörp van de gemèngde Aubel in de provincie Luuk op 't Belsj en liegkt tössje Voere, Aubel en Val Dieu, in 't Laand va Herf taege 'ne sjtijle, op 't zuide gerichde helling, aa. D'r wonne ongeveer 500 luuj. An d'r voot van d'r helling sjtreumt de Bel die bie Val Dieu in de Berwien oetmondt.
Landingde
Dèkser kump veur tot 'n landingde 'n sjiereiland mèt 't vasteland verbindt, of twie deile vaan 'n eiland mètein.
In väöl definities weurt gestèld tot 'n landingde aon beis kante door zieë begrens moot zien, mer de Karelische Landingde, die de Finse Golf vaan 't Ladogameer sjeit, bewies tot 'n meer die rol ouch kin vervölle.
S'n Jansert
Al in d'r 17de ieëw verenderde in dit dörp de besjtuurstaal in 't Fraans. De parochie is gewiejd an Johannes d'r Deuper. De mèsse waoërte in dae tied gedoeë dör de kannunike va S'n Maeëte, die ooch de mèsse in S'n Pieëter en in Sjlennich dege.
Landingde
't Tegeneuvergestèlde vaan 'n landingde is de väöl dèkser veurkoumende ziestraot of zie-ingde.
Inslaagkrater
Oontstoon
thumb|Meteorietinslaag naogedoon in e laboratorium (vertraag). Diverse heineve besjreve percesse kin me hei aon 't werk zien. Objekte in 't Zonnestèlsel drejje in hun eige baone en rake ziech oonderein miestal neet. Echte planete höbbe daobij genoog zwuurtekrach um de baon vaan planetoïde aof te buige. Toch geit 't soms fout en raak e projectiel - miestal e kleineke - e groeter liechaam. Wienie dat liechaam 'nen atmosfeer heet, zal 't door vrieving mèt de loch al ietot 't de groond raak gleujeteg heit weure. Kleinder brokke verbranne daan (vallende staar). Raak 't de bojem deils of gans wel, daan sprik me vaan 'ne meteoriet.
Is de meteoriet groet genóg, daan zörg de combinatie vaan de enorm snelheid, groet gewiech en oppervlaak vaan de botsing veur 'n hitte-oontwikkeling: de groete kinetische energie weurt umgezat in 'n wermte die genóg is um de groond en 't projectiel te doen smèlte. Wat daan gebäört is oongeveer 'tzelfde es wienie 'ne regedröppel in 't water vèlt: iers geit 't oppervlaak door d'n hoegen drök nao oonder, daan kump aon de rand en in 't midde weer get vleujstof op. Umtot de umgevingstemperatuur evels väöl lieger is, zal de vleujende groond gaw weer stolle. Zoe raak 't 'droppel'-perces lètterlek bevrore in 't momint en blieve de umhoeggekoume deile es berg stoon.
E deil vaan de groond vluig bij inslaag vaan de meteoriet eweg. Dit materiaol verspreit ziech wie steinslaag euver de umgeving. Umtot ouch dit oonder hoeg snelheid gebäört, kinne groeter brokke daovaan zelf ouch weer veur inslaagkraters zörge.
Vergoon
Wie gezag höbbe sommege werelde 'n atmosfeer, die de vörming vaan klein kraters veurkump. Dat is evels neet de insegste reie boeveur d'n eine wereld mie kraters kint es d'n aandere. Ze vergoon ouch door de mieljoene jaore heer door erosie. 'n Atmosfeer beteikent ouch tot 'n hiemelliechaam weer kint. Rege en wind doen berg, en dus ouch kraters, aofsliete. Leve, zeker miecelleg leve, kin ouch vaan groeten invlood zien. En zelfs op werelde zoonder atmosfeer valle kraters nao mieljarde jaore lankzaam in, al waor 't mer doortot nui kraters dao-euverheen koume. Zoe höbbe de nuiste kraters op de Maon dèks nog 'nen dudeleke straolekrans, dewijl die vaan veer mieljard jaor aajd hunne middepiek dèks al kwiet zien.
Wijer kinne kraters verdwijne door geologische factore. Eerdsjókke, meh veural völkanisme wisse ze oet. Zoe vint me in de maonzieë väöl minder kraters es op 't hoegland, wat neet door lava is euverspeuld. Op Mars zuut me get vergeliekbaars: de kraters ligke in groete mierderheid op 't hoeger gelege zuielek haafroond.
Eerd
thumb|De Krater vaan Arizona (Meteor Crater of Barringer Crater geneump). De Eerd is gein gooj plaots um nao kraters te zeuke. De planeet heet 'n vrij diechte atmosfeer, vleujbaar water op 't oppervlak en in de vörm vaan rege, wind en hoeg oontwikkeld leve. Dit alles zal kraters binne inkel mieljoene jaore oetwisse, kleinekes zelfs binne doezende jaore (aofhenkelek vaan d'n oondergroond). De Wabarkraters in Saoedi-Arabië zien mer e paar hoonderd jaor aajd. De Meteorietkrater vaan Arizona, 1,2 kilometer groet, weurt gedateerd op 49.000 jaor. De Chicxulubkrater in Mexico, good 65 mieljoen jaor aajd, is lesteg es krater te herkinne meh is vaan groet belaank umtot me häöm in verband bringk mèt de Kriet-Paleogeengrens ('t oetsterve vaan de dinosaurusse diverse aander groete taxa). In totaol erkint d'n Earth Impact Database (EID) 190 inslaagkraters. Vaan diverse aander locaties weurt nog oonderzoch of ze mèt meteoriete te make höbbe.
Maon
thumb|Deil vaan de maon, mèt Tycho in 't midde. De staolekrans is good te zien, wie ouch e groet aontal aander kraters. De Maon zit vol mèt kraters. Me kin ze in alle aofmetinge vinde, d'n eine soms bovenop d'n aandere. Dit kump doortot de maon geinen atmosfeer heet: eder steineke kin de bojem bereike en insloon. De groetste maonkraters zien al deils mèt 't bloet oug te zien en aanders mèt 'ne gewoene verekieker. Mèt 't bloet oug zuut me beveurbeeld, veural bij vol maon, de straolekrans roontelum Tycho, 'ne 86 kilometer groete, rillatief nuie krater kortbij de zuidpool. De bèsten tied um kraters te zien is evels roond haaf maon: daan kriege de kraters roond d'n terminator (daag-nachgrens) 'nen dudeleke sjeem.
In de maonzieë gief 't wie gezag minder kraters. Dit kump doortot lavastruim vaanoet de maonmantel de lieggelege deile vaan de bojem höbbe verveers. De maon is al e paar mieljard jaor neet mie geologisch actief, meh umtot de mieste groete insleeg vreug in de historie vaan 't Zonnestèlsel waore, is 't versjèl toch significant.
Sinds de oetvinding vaan de telescoop höbbe astronome ze oetgebreid in kaart gebrach. Kraters op de maon heite nao wetensjappers (dèks, meh neet allein, astronome) of soms nao oontdèkkingsreizegers.
Mercurius
Mercurius liek in väöl opziechte op de maon: 'r heet geinen atmosfeer en zit ouch oonder de kraters. Ouch hei zien sommege kraters oetgewis door 'ne vörm vaan völkanisme in e wied verleie; dit völkanisme waor evels minder wiedverbreid es op de Maon. Mariner 10 brach al väöl kraters in beeld, meh MESSENGER maakde 'nen topografischen atlas vaan de ganse planeet. Kraters op Mercurius heite nao bekinde sjrievers, beeldende kunstenere en componiste oet diverse culture.
Venus
thumb|Alcott, 'ne krater op Venus. Aanders es Mercurius heet Venus wel 'nen atmosfeer, 'nen hendeg dikke zelfs (93 MPa, 90 atmosfeer). De mieste meteore make geine sjijn vaan kans um de groond te hole. Es gevolg daovaan vint me op Venus allein groete kraters. Die hawwen 't wel hiel laank oet, umtot op Venus neet zoe väöl erosie is. De rege (vaan solferzoer) verdamp ietot 'r de groond raak, zoetot erosie allein vaan de wind moot koume. Wel kint Venus völkaone; sommege daovaan höbbe 'n oongewoen uterlek boedoor me ze veur inslaagkraters zouw kinne aonzien. Kraters op Venus heite nao bekinde vrouwlui (de groeter) of drage vrouweleke veurnaome oet diverse culture (de kleinder).
Mars
thumb|'Burns', 'ne klif in de krater Endurance, gesjote door 't ruimtetuig [[Opportunity.]] Mars heet 'nen ielen atmosfeer, dee groete projectiele neet snel zal tegehawwe. Veur drei mieljard jaor waor d'n atmosfeer zwuurder en heet 't hei ouch struimend water gegeve. De rege dee toen is gevalle is evels neet genog gewees veur 't zwoer bekraterd landsjap op 't zuielek haafroond te egalisere. Op 't noordelek haafroond, wat väöl lieger ligk, vint me die kraters neet. Dit kump door de diverse groete völkaone die de planeet kint, en die in eder geval tot e paar mieljoen jaor trök nog actief waore.
Kraters op Mars drage drei soorte naome. Astronome kóste in de negentienden iew de groetste al zien ligke en meinde tot 't plateaus waore. Die kraters woorte nao len op Eerd geneump, mèt de touwveuging planitia, en höbbe die naome gehawwe. Middelgroete heite nao bekinde wetensjappers of sjrievers, dèks sciencefictionsjrievers. Kleinekes, de groete mierderheid, heite nao stei en dörper euver de ganse wereld. Sommege kraters drage nog hun veurluipege naome, dèks dee vaan e sjeep boemèt oontdèkkingsreize zien gedoon.
Ceres
Ceres zit wie bekaans alle asteroïde vol mèt kraters. Ze heet 'rs evels neet zoeväöl wie verwach; dit wijs trop tot ouch Ceres vreuger geologisch actief waor. Intrèssant is de krater Occator, boe me diverse liechte vlekke kin vinde. Dit zien woersjijnelek zaajtaofzèttinge. De kraters op Ceres zien oetgebreid in kaart gebrach door 't Dawn-projek; ze zien geneump nao ougs- en plantegod(inn)e vaan euver de ganse wereld.
Maone vaan Jupiter
thumb|'t Oppervlak vaan Callisto is zoe zwoer bekraterd tot edere nuie krater 'nen awwe oetwis. De maone vaan Jupiter versjèlle zier in maote vaan bekraterdheid. Io heet gaaroet gein inslaagkraters. Dit kump umtot dees maon extreem geologisch actief is, mèt völkaone die constant solfer spuite en zoe 't oppervlak vernuie. Op Europa vint me 'rs mer e paar; mesjiens is de koors vaan wateries neet kaajd genóg en weurt ze noe en daan vernuid door umsmelting. De kraters op Europa höbbe naome oet de Keltische mythologie gekrege.
Callisto tot slot zit ech oonder de kraters; 't oppervlaak liekent dao noets te zien verveers. D'n eine kump dao bovenop d'n aandere; 't oppervlak zit zoe vol tot edere nuie krater 'nen awwe zal oetwisse. Kraters op Callisto heite nao godhede vaan Arctische volker.
Maone vaan Saturnus
De aander maone vaan Saturnus höbbe väöl mie kraters. 't Neume weerd is veural Mimas. Hei vint me 'nen enorme krater, Herschel, dee 139 kilometer mèt, dewijl Mimas zelf koelek 400 kilometer in doorsnei is. Mimas heet d'n inslaag dee Herschel veroerzaakde woersjijnelek mer zjus euverleef.
Pluto
De New Horizons-missie vaan 2015 brach opmerkelek wieneg inslaagkraters op Pluto aon 't leech. In 't geologisch aajd Cthulhu-bergland zien 'rs nog wel get te vinde, meh Sputnik Planitia zuut compleet gladgetrokke oet. Umtot 't in d'n ielen atmosfeer vaan Pluto koelek weer gief, moot de dwergplaneet geologisch actief zien, of recent nog zien gewees. Inderdaod heet me hei ouch diverse völkaon-mun kinne zien.
Op Pluto zien groetste maon, Charon, vint me get mie inslaagkraters, veural op 't noordelek haafroond. Wat mèt 't zuie is gebeurd tot dao sjijns de kraters zien oetgewis, is nog neet dudelek. Kraters op Charon zien geneump nao personnages oet sciencefiction- en fantasyverhaole, in lijn mèt de ganse naomgeving veur Pluto en Charon.
Mariënwaard
Mariënwaard is e buurtsjap in 't noordooste vaan Mestreech. 't Ligk in de wiek Nazareth en maak oonderdeil oet vaan de Landgoederezone Mestreech-Meerse. In 't buurtsjap ligke 'n aontal landgoedere die dao veurnaomelek in de negentienden iew zien gebouwd, zoewie: kestiel Mariënwaard (La Grande Suisse), villa Kanjel (La Petite Suisse) en hoes Kruisdonk.
Kómzaod
Kómzaod is ein woord oet de waereld van de doevemèlkesj, sjpeciaal oet de ómgaeving Zittert-Gelaen. 't Woord sjteit veur zaod dat gebruuk wirt óm de doeve, es ze truk kómme van ein wedvluch, op ’t doevehok te lokke óm ’t rinkske van zien peuëtje te haole en 't dan zoa sjnel wie meugelik in de klok te kriege. Sómmige luuj sjraeke ouch waal van lokzaod.
Sacramento Stad
125px|thumb|right|Locatie vaan Sacramento StadSacramento Stad (Ingels: Sacramento City, ouch soms Sacramento geneump, mer dat kin ouch nao 't graofsjap verwieze) is de aon de Sacramento gelege hoofstad vaan Californië, en tèlt 2.042.283 inwoeners. Ouch is 't de hoofplaots vaan 't gelieknaomeg graofsjap Sacramento County.
Kómzaod
Allewiel gebeurt ’t registrere elektronisch mèt eine chiprink of combirink óm de poat van de doef, dae biej aankóms ein signaal geuf aan de antenne van de elektronische doeveklok.
Sacramento Stad
Demografie
200 px|thumb|left|De lochlijn vaan Sacramento StadVaan de bevolking is 9,3 % awwer es 65 jaor en ze besteit veur 13,3 % oet einpersoenshoeshouwes. De werkeloesheid bedroog 10,6 % in 2000.
De stad is erg populair, wat de greuj bewies: de stad is in de aofgeloupe 10 jaor mèt 42.000 inwoeners gegreujd. Heidoor is 't noe de zevende stad vaan de VS, qua inwoenertal.
CouchSurfing
CouchSurfing (CS) is inne online hospitality service. Opgerich in 2003, zint er sins juli 2008 mië as 600.000 lede in 231 leng, woevan 'n groet deil vriej accommodatie en hulp bie 't reize versjaf. Lidmaatsjap is gratis. Registratie is vuur luuj die interesse höbbe om luuj van uver de ganse wèlt te hosten of om same te reize.
Gaste en hosts betale einanger neet, al is 't waal normaal om vuur telefoen en soms vuur aete te betale. Nao 't bezeuk kins e commentaar op de site achterlaote euver diene gast of host. Zoe functioneert CS ouch as 'n netwerk.
't Doel van 't projek is om in de naobie toekoms mië as ein miljoen lede te höbbe.
Vergeliekbaar initiatieve zint Hospitality Club, Pasporta Servo en Servas Open Doors.
Deenste wie CouchSurfing zint neet euveral legaal. Op 't Belsj kinne beveurbeeld boetes weure opgelag aan wae zónger vergönning vraemde óntvingk.
De Kloes (Belsj)
thumb|250px|Heremietekèrk in La Clouse La Clouse, in 't platt A gen kloes, is e geheuch va Aubel in de provééns Luuk op 't Belsj. 't Liegkt zuud-oostelek va Aubel en grenst a g'ne Blieberig en an Kapel.
Tiedens d'r Twèdde Waeltkreeg waoërt La Clouse es mèts westelek gelaege dörp ingeliefd bie Duutsjlaand, zjuus wie ooch de huidège gemèngde Plombières. Aubel zèllef waor zjuus wie Voere bezat gebied.
La Clouse is ooch d'r naam van 'n bekaant restaurant in dit geheuch. Oach de ambachtelèke sjroeëpmakeriej Nyssen is hie te vinge.
Lysekil
Lysekil is 'n gemèndje in Västra Götalands län, Zwede. De gemèndje tèltj 14.680 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 209,93 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 69,9 luuj de km².
Koargebed
'n Koargebed ies bie de katholieke 't gezamelik gebed of zank, oetgeveurd door geistelike, monnike, kannunike, broedersj, moniale, zuustersj, nonne of ander religieuze. In kloastersj ies 't 'n dageliks truukkièrende activiteit, die plaatsvingk op 't koar, veur in de kèrk. Dees ruumde ies dèks aafgesjlote door 'n koarhèk of doksaal. In kloaster- en kapittelkèrke sjtoon koarbanke langs beids kante van 't (preester)koar. De zietplaatse zint sóms ónderling gesjeie door ermleuninge. Sóms höbbe ze 'n misericorde (sjteune aan de ónderkant van de bank).
De ónderdeile van 't koargebed zint gebónge aan 'ne bepaald tied van d'n daag en van de nach, woa-op zie weure geleze. De tekste weure daorum getieje (getijden) geneump.
Achter of opzie in de kèrk, meistal op 'n verdeping kort bie d'n örgel, bevingk ziech ouch 'n koar of oksaal. Op dees plaats weurt door 't kèrkkoar of ander koar gezónge bie de versjillende vieringe.
Aokerbaan
Aokerbaan (Nederlangs: Akerbaan) vormt 't zudelig deel va de buurt Aokersjtraot i Heële. 't Noardelig deel sjteet deels (vuurnamelig rungelum d'r Bekkerweëg) óch bekank as De Bek. Same make dees wieër deel oet va d'r veëdel Aarveld-Bekkerveld.
Baljoene
Etymologie
't Woord is waarsjienlik aafgeleijd van baljuw. De baljuw haw vreuger de rechsjpraak in sjtreke wo eine hertog of eine keuning heësjde. Biej zoa 'n rechsjpraak ging 't dèks neet al te vrundjelik aan toe, doordat de baljuw väöl sjreëuwde en sjólj.
Chagny
Chagny ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 183 inweunersj. Ze ies 13,35 km2 groat. Dao woonde dus zoan 14 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Charleville-Mézières, wat waer deil oetmaak van 't arrondissemint van Charleville-Mézières. Wier liegk 't op 'n huègte van 177-267 meter.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Germania Inferior
thumb|250px|Germania Inferior in 't [[Romeins Riek.]] Germania Inferior (Ónger-Germanieë) waas ein provins van 't Romeins Riek.
De provins waer gelaege in 't hujige Zuud-Nederland, Oêsj-Belsj en Pruses links van de Rien en had as hoofdstad Colonia Agrippinensis (Kölle). Anger belangrieke plaatse ware Bonna (Bonn), Colonia Ulpia Traiana (Sante), Noviomagus (Nimwege) en Trajectum (ad Rhenum) (Utrei), in Belsj Limburg Atuatuca Tungrorum (Tongere) en in Nederlands Limburg Trajectum ad Mosam (Mestreech) en in Coriovallum (Heële).
De bewoëners van dees gebiede kwame veur 't ieërs in aanraking met de Romeine tiedes de Gallische Oorlog van Julius Caesar. Vanaaf zoeëget 50 v.Chr. woorde heej de ieërste Romeinse plaatse gestich. Germania makde toen nag deil oet van de provins Gallia Belgica. In 't jaor 17 woort Germania door keizer Tiberius verdeild in twieë militaire grensgeweste, nag ummer ónger Gallia Belgica. In 't jaor 90 maakde keizer Domitianus d'r twieë volsjtendige provinses van: Germania Inferior (Ónger-Germanieë) en Germania Superior (Baove-Germanieë). De provinses bleve besjtoan tot 406.
Sacramento (revier)
250px|right|thumb|Sacramento en zien umgeving De Sacramento is langste revier vaan Californië, en de op ein nao langste binne de VS. Heer oontsprink naobij de Shasta Berg in 't kösgebergte en struimp daan 615 km nao 't zuie door de California Central Valley ('n regio vaan Californië), tösse de Pacific Coast Range en de Sierra Nevada. Stei wie San Francisco en Sacramento Stad (die verneump is nao de revier) ligke aon de Sacramento. Aander populair bijnaome zien American River en de Feather.
Busjehoêze
thumb|300px|Boerderie in Busjehoêze Busjehoêze (Nederlands: Bosschenhuizen) ies 'n buurtsjap van Zumpelveld in Zuud Limburg. 't Gehuch ies gelege tösje Zumpelveld en Dringsele (Trintelen). In de buurt liek de Klingeleberg (195 maeter hoag). Aan De Ling sjteit 'n kapel, gewiejd aan 't Heilig Hart, geboewd in Kundersjtein in 1958. Hie bevinge ziech mièrder häöf en hoezer geboewd van deze natuursjtein. De sjtein ies aafkómstig van de groeve De Pötberg, die tösje Kunder en Benzerao liek.
Vervaeling
Vervaeling is e-n ónaangenaam gevuuel van lösteloeasheid, ónversjilligheid, óngeïnterseerdj zeen, hangerigheid, grènzendj aan èrgernis.
Oorzake
Vervaeling treudj óp es al dinger die leuk en interessant zeen óm te doon neet kinne óf neet moge en me dóch geine zin haet óm nieks te doon. Vervaeling kin 't gevólg zeen van e gebrek aan stimulasie óf van prikkels die es saai, eintoeanig óf herhaolinksgezindj waere ervare.
Trivia
Tolstoi sjrief in Anna Karenina "Vervaeling is 't verlange nao verlanges".
Lixhe
thumb|250px|De sjtuw va Lixhe thumb|250px|Aod gemèngdehoes Lixhe is 'n welsj dörp dat in de gemèngde Visé in de provincie Luuk op 't Belsj liegkt. Lixhe liegkt in 't Maasdal en is bekaand es plaatsj oeë zich de cemaentfabrieke van de CBR bevinge. Zjuus wie de ENCI vèlt ooch dis fabriek oonder 't Heidelberg concern. Ooch de sjtuw va Lixhe in de Maas vèlt op in 't laandsjap.
Eigael
't Eigael of d'n eidojer is 't binnelste, gael deil van 't ei. De dojer vörmp 't voor van e zich óntwikkeldj embryo. d'n Dojer is verantjweurdelik veur óngeveer e derde van 't gewich van 'n hinne-ei.
Samesjtèlling van 'n hinne-ei
't Eigael bevat versjillende belangrieke (voedings)sjtoffe, per 100 gram:
'nen Eidojer bevat óngeveer 1455 kilojoule; 't eiwit óngeveer 208 kilojoule per 100 gram.
Eiwit (ei)
Eiwit is 'n helder vleujsjtof die in vogeleier zit. 't Is 't cytoplasma van 't ei. 't Besjteit houfzakelik oet opgelosde proteïne (veural ovalbumine) in water. De primair functies zeen d'n eidojer te besjurme en extra aete te versjtrèkke veur de greuj van 't embryonaal kuke; de proteïne höbbe 'n hoog voedingswaerd. In taengesjtèlling tót d'n eidojer bevat 't weinig vèt.
Eiwit weurt döks in de keuke gebroek. 't Weurt väöl gesjeie van d'n dojer bie 't kaoke. De naam dank eiwit aan de kleur die 't krieg es 't weurt verhit. Bie gebroek van ónverhitte perdukte mit eiwit besjteit de kans op 'n salmonellabesjmètting.
Eiwit kèn tót sjoem waere geklop. Den zal al 't gereidsjap vètvrie mótte zeen. E klein sjnufke zalt of wiensjtein hölp óm 't eiwit good sjtief te kriege en 't deent den es basis veur sjoemgebak, sjuumkes, sjpekskes, negerzoene en Haagse bluf.
Mögke
Mögke zeen vlegendje insekten oete orde twieëvläögelige (Diptera) enne óngerorde mögke (Nematocera). Sómmige saorte lieke qua uterlik mieër op vlege, spinnen of zómmervlegen es op anger mögkesaorte.
Capellen (kanton)
Capellen is ein vaan de twelf kanton in Luxemburg. De hoofplaots is Capellen.
Mögke
'n Mögk is einveljig bekeken 'n primitieve versie van 'n vleeg en haet e klein, dun en fragiel lief, zès dun puuet, meistes twieë vaerechtige antèns womit hieël good gäör waorgenómme kan waeren en 'ne kleine kop mit döks 'n zichbaar zuugsnoet. 't Guuef waal saorte die get grótter waere, meh dees höbben ummer 'ne lankwirpige boew en meistes sprieterige puuet. Sómmige mögke, wie knutte, höbben aevel 'ne vleegechtigere boew, en waeren ouch waal zandjvlege geneump. Alle mögke höbbe 'n zuugsnoet, meh wiedeweg de meiste saorte kónne dao neet mit biete. De mögke die waal kónne biete behuuere toet versjillige femieljes, wovan die vanne staekmögke (Culicidae) óngetwiefeldj de bekèndjste is. Saorten oet dees femielje zeen ónger anger de malariamögke (Anopheles) die bieje miens indirek verantjwäördelik zeen veur mieër es e miljoean doeaj luuj de jaor. Ouch anger mögke kónne veur euverlas zörgen al kónne die neet biete, wie de lankpoeatmögke wovan de lerve graas aantaste, motmögke, die massaal kónnen opduke bie 'n gesprónge riolering en roewmögke die in hieël groeate zwerme kónne veurkómme die 't verkieër kónne hinjere. Daobaove bringk 't trille vanne vläögele vanne mögken e zoemendj geluid veurt, det door luuj döks es hinjerlik wuuertj ervare.
Mögke laeve van plantjesappe wie nectar en zeen vrie ónopvallendje insekte. De twieë vläögele waeren in rös achtere rögk gevajen en 't echels paar puuet is bie väöl saorte langer en stèk in rös nao achter. Dit duitj 'n mögk veur eventueel aanstörmendje vieënj waor te numme; inplaats dees te zeen veultj de mögk de lóchverstuuering mitte achterpuuet en vluueg snel eweg bie gevaor.
Capellen (kanton)
Geografie
Capellen heet 'n oppervlak vaan 199,71 km², en is daomèt 't 9e kanton in Luxemburg. 't Grens aon de kantons Redange, Mersch, Luxemburg en Esch-sur-Alzette.
Demografie
Volges de census vaan 2014 heet Capellen 'n inwoeneraontal vaan 43.607, en 'n deechde vaan 218,4/km². Heimèt is Kanton Capellen 't 3e kanton.
Gemeintes
't Kanton is oonderverdeild in 8 gemeintes:
Eide (Møre og Romsdal)
thumb|De ligking van Eide in de pervincie Møre og Romsdal. Eide is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Møre og Romsdal in Nórwaeg. De gemeinte had 3.342 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 152,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 22. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,8% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Hochsauerlandkreis
thumb|150px thumb|thumb|150px De Hochsauerlandkreis, Kreis Hochsauerland of sömpelweeg Hochsauerland (Limbörgs ouch Hoegsauerland) is 'ne krink (Kreis) in 't ooste vaan Noordrien-Wesfale (Duutsland), grenzend aon de staot Hesse. Dit Sauerlands distrik ligk in 't Regierungsbezirk Arnsberg, de hoofplaots (de stad mèt de Verwaltungssitz) is Meschede. Behurende bis eine vaan de 31 kring in Noordrien-Wesfale (de 23 stei zoonder krink weure neet mètgetèld), heet 't 'n oppervlak vaan 1.960,17 km², 'n inwoenertal vaan 261.999 en 'n bevolkingsdeechte vaan 134 de veerkante km (volgens de census op 13 dec 2013). Edere Noordriens-Wesfaalse krink weurt geriegierd door 'ne landraod (Landrat) in de hoofplaots. In Hoegsauerland weurt 'n dialek gesproke dat oonder 't Nedersaksisch vilt. De krink ligk in 't dal vaan de Ruhr; in 't ooste vaan de Hochsauerlandkreis hilt de revier op te betstoon.
De Hoegsauerlandse steij zien:
De Hoegsauerlandse gemeintes zien:
Esch-sur-Alzette (kanton)
Esch-sur-Alzette is ein vaan de twelf kanton in Luxemburg. De hoofplaots is Esch-sur-Alzette.
Geografie
Esch-sur-Alzette heet 'n oppervlak vaan 242,77 km², en is daomèt 't 4e kanton in Luxemburg. 't Grens aon de kantons Remich, Luxemburg en Capellen.
Demografie
Volges de census vaan 2014 heet Esch-sur-Alzette 'n inwoeneraontal vaan 160.960, en 'n deechde vaan 663/km². Heimèt is Kanton Esch-sur-Alzette 't groetste kanton vaan Luxemburg.
Gemeintes
't Kanton is oonderverdeild in 14 gemeintes:
College Kallen
't Kallen College waor 'n Fraanstalig oonderwiesinsjtituut in Zitterd dat in 1830 ópgericht waoërt dör Johannes Andreas Kallen. De lèsse waoërte gegaeve in 't kloeëster an d'r owwe maert.
Dörpelmaag
De herkóms is oet Zitterd. Es de meid of de pótsvrouw aan de veurkantj van ’t hoes de sjtoep of de dörpel deeg pótse, dan kaome d'r waal èns wat luuj langs wo ze dan mèt aan de kal raakde. Es ze dan wat te dèks en te lang bleef moele, dan woort ze waal sjpottend, door anger luuj die langs kaome of door häöre baas of bazin dörpelmaag geneump.
Mèt de Vastelaovend loupe in de Zittesje optoch dèks dörpelmage mit.
Iesbein
thumb|Iesbein biej 't verke thumb|Gepaekeld iesbein, gekaok mèt [[zoermoos]] thumb|Gepaekeld iesbein thumb|Gegrilde Stelze oet Oasteriek (gebakke Schweinshaxe)
Iesbein is 'n vleisjgerech gemaak oet 'n deil van 'ne verkespoat, in 't biezunjer 't deil tösje 't knee- of ellebaoggewrich en 't vootwortelgewrich, ouch waal hieltjes geneump. Mèt name 't deil van de achterpoat is 't beste, ómdat dat wat vleizjiger is.
Herkóms
Iesbein is veural in Duutsjlandj, Oasteriek en Zjwitserlandj ein erg populair gerech, mèr ouch in Limburg wirt 't väöl klaorgemaak. 't Limburgse iesbein is dan ouch aafgeleid van de Duutsje benaming Eisbein. Anger Duutsje benaminge zint Hachse, Hechse, Haxe, Haspel, Hämmche, Bötel of Knöchla. In Oasteriek wirt gesjpraoke van Stelze, in Beiere van Schweinshaxe en in Zwjitserlandj van Gnagi.
De meneer van bereije van 't bein is regionaal nogal versjillend, mèr d'r zint tweë hoofvariante: terwiel 't in Noord-Duutsjlandj en Limburg meistal veurgepaekelt wirt en dan gekaok, wirt 't in Zuud-Duutsjlandj, Tsjechië en Oasteriek in de regel óngepaekelt in de aove gebraoje of gegrildj, wodoor de zjwoerd in ein weike koosj verangert.
Meistal wirt iesbein veur deftige, ènvoudige gerechte gebruuk. In Berlien biejveurbeeld wirt 't gekaok mèt ertepuree, in Franken es Kraut und Knöchla mèt zoermoos en aerpelpuree of broad. In Limburg is dit lètste recept ouch ingeburgerd en wirt iesbein ouch waal in ertesop gekaok en opgedeend.
Veur de Oasteriekse bereijing van "Stelze" wirt 't iesbein dèks in ein knofloak-kummelkoaksel veurgekoak, wonao 't in de aove of op de grill kump, pès de hoet knusperig is. Stelze wirt traditioneel mèt mosterd, mierikswortel en in azien ingelagde greunte geserveert.
Gezellig feëskes en vereinigingsbiejeinkómste waere dèks gehawte ónger 't genot van aete bereit mèt iesbein. In Limburg wirt iesbein dèks biej feëskes opgedeend wo väöl alcoholiese dranke waere genuttig, biejveurbeeld biej vastelaovesfeëskes.
Etymologie
't Limburgse iesbein is uteraard aafgeleid van 't Duutsje Eisbein. Veur de herkóms van 't woord Eisbein geuf 't versjillende verklaoringe. Volges de meis verbreide volksetymologie, is 't aafgeleid van 't Noorse woord islegg ("is"= Eis en "legg"= Bein), eine sjaats gemaak oet 't sjeenbein van 'ne verkespoat. Meë waarsjienlik is dat 't woord is aafgeleid van 't awt-hoagduutsje woord īsbēn, ein awt woord oet 't vakjargon van jagers en medici dat sjteit veur 't Latiense woord ischia (Grieks: ischíon), dat heupbein beteikent en dat geleidelikaan de beteikenis haet gekrege van 't óngerbein (van ein verke).
Trivia
Zuug: De geboorte van de Iesbeinprins
Geveul
E geveul is e fysiek gewaar waeëre van de persoonleke betekenis ofwaal de intuïtie van 'n bepaalde extern of intern oontsjtande ervaring, die me bewust óp 'n bepaalde meneer waardeert of m.a.w. interpreteert. D'r mentale aafsjtaand tösje geveul en gedrag is langer es d'r aafsjtaand tösje emotie en gedrag. 't Gedrag vanoet e geveul is secundair en gereflecteerd; 't gedrag vanoet 'n emotie is primair en oongereflecteert.
Óch vervaeling is e geveul.
Chalandry-Elaire
Chalandry-Elaire ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 689 inweunersj, die Chalairois (mannelik) en Chalairoises (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 5,18 km2 groat. Dao woonde dus zoan 133 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Nouvion-sur-Meuse, wat waer deil oetmaak van 't arrondissemint van Charleville-Mézières. Wier liegk 't op 'n huègte van 145-220 meter.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Kreis Höxter
thumb|150px|Ligking in Duutsland thumb|200px|Gemeintes in Höxter Kreis Höxter is 'ne krink (Kreis) in 't ooste vaan Noordrien-Wesfale (Duutsland). Dit Wesfaals distrik ligk in 't Regierungsbezirk Detmold, de hoofplaots (de stad mèt de Verwaltungssitz) is Höxter. Behurende bis eine vaan de 31 kring in Noordrien-Wesfale (de 23 stei zoonder krink weure neet mètgetèld), heet 't 'n oppervlak vaan 1.201,42 km², 'n inwoenertal vaan 142.788 en 'n bevolkingsdeechte vaan 119 de veerkante km (volgens de census op 13 dec 2013). Edere Noordriens-Wesfaalse krink weurt geriegierd door 'ne landraod (Landrat) in de hoofplaots. In Höxter weurt Nedersaksisch gesproke.
De stei die in Höxter ligke zien:
Førde (Sogn og Fjordane)
thumb|De ligking van Førde in de pervincie Sogn og Fjordane. Førde is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Sogn og Fjordane in Nórwaeg. De gemeinte had 11.327 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 590,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 19,2. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 1432.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Zandj
Zandj is zaach, hel, los en körrelig matterjaal en ein van de meis-veurkómmendje netuurlike stoffe oppe aerd. Zandj besteit oet hièl klein stökskes aan stein, de zandjkörrelkes, die in gruèdje variëre tösse 63 micromaeter en 2 millimaeter. Es de körrelkes klènder zint es 63 micromaeter den hètj 't silt; körrelkes grótter es 2 millimaeter neump me grindj.
Zandj kump meistes veur es sediment, waat wil zègke det zandj is verveurdj door water of windj. Zoa zeen van zandj dune, strenj, weusdjes en revere óntstange. De körrelkes zint meistes aafbraakmatterjaal van gesteindje, meh kónne ouch van organische aafkóms zeen, wie bie sjelpe of koraal.
Maasdal
In beperkte zin gebroekt me d'r naam Maasdal es benaming väör 't huidige landsjapstype langs de Maas, dat zich kenmaerkt dör vlakke vruchbare vaelder.
Sint-Joeas
Sint-Joeas of Sint-Joas (Nederlands Sint-Joost) is ein dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Ech-Zöstere, in 't noorde van de gemeinte, mit op 1 januari 2005 1595 inwoners. De plaats liktj in 'n greun omgaeving en weurtj door relatief väöl kènjer bewoantj.
Sint-Joeas is óntsjtange róndjom 't veurmalig kloaster gewiedj aan deze heilige. Oorsjpronkelik sjtóng hie 't Caulietekloaster, waat later wèarde aafgebroke mer wovan de kloasterhoaf, 't Rieksmonument, nog te zeen is.
In de zèstieënde iew weuarde ein nuuj Begaardekloaster daoveur in de plaats geboewdj. De kloasterkèrk woor tot 1748 nog gebroek veur de mès te leaze, mer daonao aafgebraoke, zoea good wie ein kepelke gewiedj aan Sint-Joezep. Op dees plaats boewdje men in 2002 'n kapèl veur de Heilege Theresia. In 1945 wuuerde 't dörp bie gevechte tösse de Britse en Duitse armees bekans hieëlemoal verwoesj. Nao d'n oorlog weuarde 't herboewdj. Tot 1989 loog Sint-Joeas in twieë gemeintes: in Brach (Brachterziej) en Ech. Daonao huuerde 't door 'n grenscorrectie gans bie Ech, tot die gemeintje in 2003 opgóng in de nuu gemeintje Ech-Zöstere.
Bie Sint-Joeas lik 't verkieërsplein 't Ei van Sint-Joeas, dat de aansloeting vörmptj van de A2 op de N271.
Zank
Miense kónne gans allein zinge (solo) of same mit anger luuj (in e koear). Sómmige bieëster, wie veugel en walvèsse zingen ouch. Wen me gei wäörd oetsprèk dewiel me de stum mit geslaote luppe gebroek, duit me neurië.
Norsjö
Demografische óntwikkeling
3,41% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).