cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
In 't nuujs - Naord-Amerika
2018
Bie bósbrenj in Californië kómme 74 luuj óm 't laeve, dewiel zeker doezend luuj es vermis gelle. 't Sjtedje Paradise weurt volledig verweus.
Bie 'n sjeetpartie in 'n nachclub inne Amerikaanse sjtad Thousand Oaks valle 12 doeje.
Bie tösjetiedse verkezinge veur 't Congres pakke de Democrate de mierderheid in 't Hoes vaan Aafgevaerdigde, dewiel in de Senaat de Rippeblikeinse Partie häör mierderheid zjus oetboewt.
'ne Man äöpent 't vuur bie 'n synagoog in Pittsburgh. Èlf luuj kómme óm.
Nao 'n waek van bómme gerich aan democratische kopsjtökker en anger progressief Amerikane arresteert de pelissie 'ne 56-jäörigen inwoener van Florida.
D'n Amerikaanse presidentj Donald Trump zaet 't nucleair waopevedraag mit Róslandj op, ómdet dit lèste landj 't al jaore zoew sjènne.
D'n Amerikaanse kemik Bill Cosby weurt veroerdeild tot teen jaor gevangenissjtraof, wovan zeve jaor veurwaerdelik, óm 't drogere en misbroeke van vrouwluuj.
De Sjpaanse golfster Celia Barquín weurt vermaord gevónje in Ames (Iowa).
D'n Amerikaanse senator en vreugere presindentskandidaat John McCain sjtörf op 81-jäörige laeftied.
De VS trèkke zich truuk oet de VN-minsjerechteraod.
De Hawaïaanse völkaan Kilauea bers oet, naodet 'r al e paar waeke verhoeg actief waor.
Inne Canadese sjtad Toronto riet 'ne 25-jaorige man mèt e böske in op vootgangers. Hiebie kómme teen luuj óm 't laeve, viefteen luuj rake gewóndj. Me geit neet oet van e terroristisch motief. D'n daeder is inmiddels opgepak.
In Canada veróngelök 'n bös mèt ieshockeysjpeulers. Viefteen luuj kómme óm 't laeve.
Bie 'n sjeetpartie op Marjory Stoneman Douglas High School in Parkland, Florida, valle 17 doeje.
2017
Bie 'nen brandj in 't New Yorkse sjtadsdeil The Bronx kómme twelf luuj óm 't laeve.
't Amerikaanse Hoeggerechshof geit völlig akkoord mit 't nuuj inreisverbod van president Donald Trump.
D'n Amerikaanse massamaordenaer en sekteleier Charles Manson sjtörf op 83-jäörige laeftied.
Bie 'n sjeetpartie in 'n kèrk in 't Texaanse Sutherland valle 26 doeje.
Bie netuurbrenj innen Amerikaanse sjtaat Californië valle mier es daartig doeje.
Bie e countryfestival in Las Vegas äöpent 'ne sjerpsjötter 't vuur op 't pebliek. Hiebie valle mie es 50 doeje en hóngerde gewónje; dit maak 't tot de sjlimste sjeetpartie oet de historie van 't landj.
Orkaan Maria rich op Dominica enorm verweustinge aan en raos op volle krach aaf op Puerto Rico.
Irma, 'nen orkaan van de viefde (zjwaorste) categorie en 'nen drök van mer 914 mB, kump aan landj en veroerzaak ónger mie op Sint Maarten en Anguilla versjrikkelike sjaoj. De daog denao raos ze euver de Maagde-eilenj, Puerto Rico, Cuba en Florida, wo ze aafzjwaak tot 'ne tropische sjtörm.
Orkaan Harvey kump aan landj in Texas. Hae zörg dao veur teentalle doeje en enorm materieel sjaoj.
De gouvernäör van d'n Amerikaanse sjtaat Virginia roop de noedtoesjtandj oet nao gewelddadige proteste tösse extreem-rechse en antifascistische demonstrante in Charlottesville. De extreemrechse demonstrante protestere taege 't plan óm 't sjtandbeeldj van 'ne zujelike ginneraal oet d'n börgerkrieg van 1861-'65 eweg te hale. Bie twie incidente kómme drie luuj óm 't laeve. Eine pelissiehelikopter mit twie inzittende crashte en ein 39-jaorige vrouw kwam óm 't laeve toen 'nen auto in de demonstrerende menigte reed. Mier es 38 anger luuj rake gewóndj, waovan vief ernsjtig.
James Comey, de vreugeren directeur van de FBI, getuug veur de Senaat euver inminging van Róslandj in de Amerikaanse politiek.
Bie 'n sjteetpartie in de Californische plaats Fresno kómme drie luuj óm 't laeve.
Neugetien luuj rake gewóndj in 'n sjeetpartie in de Amerikaanse sjtad Columbus.
De zörgwet van Barack Obama weurt toch neet vervange door de Republikeinse "American Health Care Act". In 't Hoes van Aafgevaardigde goof 't namelik gein mierderheid veur det letste veursjtel.
Bie 'n sjeetpartie in 'n moskee in de Canadese sjtad Quebec kómme zès luuj óm 't laeve. Ach angere rake gewóndj. De verdachte is 'nen extreemrechse sjtudent.
Mette Frederiksen
Mette Frederiksen (Aalborg, 19 november 1977) is 'n Deens politica die allewijl de (27e) Premier vaan Denemarke sinds juni 2019 is en de partijleier vaan de Sociaoldemocrate (Denemarke) sinds juni 2015. Zie is de twiede vrouw die premier vaan Denemarke is en de jongste premier vaan 't land oets.
In 't nuujs - Naord-Amerika
2017
D'n Amerikaanse president Donald Trump taekent 'n decreet mit es gevólg det veur börgers oet zeve euverwiegend islamitische lenj e inreisverbód nao de VS gèldj.
Mette Frederiksen
Boete häör kortstondeg wèrk es 'ne Vakboondleier (2000-2001) is Frederiksen inkel wèrkzaom gewees in de polletiek. Zie waor alleriers verkoze in de Folketing ('t Deens parlemint) in 2001 boe ze de amt vaan Kopehage reprizzentierde. Naotot de Sociaoldemocrate de verkiezinge vaan 2011 wonne, woort zie Minister vaan Wèrkgelegeheid oonder premier Helle Thorning-Schmidt, d'n ierste vrouweleke premier vaan Denemarke. Zie woort gepromoveerd tot Minister vaan Zjustitie in 2014. Nao 't groet verlees vaan de Sociaoldemocrate in 2015 stapde Throning-Schmidt op en won Frederiksen de leiersjapsverkiezinge um häör te vervaange, boedoor ze d'n officiele leier vaan de oppositie woort.
In 't nuujs - Naord-Amerika
2017
Op 't Capitool in Washington D.C. weurt Donald Trump geïnaugureerd es 45e president van de Vereinigde Sjtaote van Amerika.
Mette Frederiksen
Frederiksen leide häör partij nao 'n groete euverwinning in 2019 hand in hand mèt aander linkse en centrum-linkse partije boemèt häör Sociaoldemocrate 'n mierderheid koste vörme. Zie woort premier op 27 juni datzelfde jaor en woort beëideg door Keuningin Margrethe II.
In 't nuujs - Naord-Amerika
2017
Bie 'n sjeetpartie op de lóchhave Fort Lauderdale in d'n Amerikaanse sjtaat Florida valle vief doeje en ach gewónje. D'n daoder is 'ne 26-jäörigen Irak-veteraan.
Mette Frederiksen
Frederiksen is 'ne groete tegestender vaan prostitutie en sprook al in 2002 de wöns oet um prosititie te verbeje op force vaan 't model in Iesland, Noorwege en Zwede. Ze is, integendeil tot väöl vaan häör sociaoldemocratische collega's in de EU, negatief euver migratie - wat zie dèks besjrijf es "liberaole massa-migratie". Dees hawwing vaan häör verstèrkde tijes de Europese migrantecrisis vaanaof 2015 - get wat heet mètgeholpe in häör populariteit bij Dene die normaliter op extreemrechs zawwe stömme. In 'n recent biografie sjreef ze: "Veur miech is 't ummertouw klaorder gewore tot de pries vaan ongerigguleerde globalisering, massa-migratie en vrij beweging veur wèrk betaold weurt door de lieger klasses".
In 't nuujs - Naord-Amerika
2016
D'n Amerikaansen astronaut en politicus John Glenn sjtörf op 95-jäörige laeftied.
De Rippublikeinse kandidaat Donald Trump weurt tot presidentj van de Vereinigde Sjtaote gekoze, baove zien Democratische rivaal Hillary Clinton.
China en de Vereinigde Sjtaote ratificere 't Klimaatverdraag van Paries.
Bie e protes taege pelitiegeweld sjut 'ne sjloepsjötter vief agente doed. Hae deeg dit oet protes taege de väöl doeje die de pelitie ónger zjwarte Amerikane maak.
Presidentj Barack Obama begintj aan e driedaags sjtaotsbezeuk in Cuba. Hae is d'n iersten Amerikaanse presidentj dae dat deit saer de revolutie van 1959.
De actries en gewaeze presidentsvrouw Nancy Reagan sjtörf op 94-jäörige laeftied.
Joaquín Guzmán, veurman van 't Mexicaans Sinaloa-drugskartel, weurt zès maond nao zien óntsjnapping gearresteerd.
2015
Nao maonjelang óngerhanjelinge sjlut Iran 'n akkaord mit de internationaal gemeinsjap. Dit akkaord mót de óntwikkeling van kernwaopes in 't landj ónmeugelik make; in ruil waere de economische sancties opgeluf.
D'n Hoeggerechshaof van de VS verklaort alle beperkende wètte op 't homohoewelik óngeljig.
D'n Tsjeteensen terroris Dzjochar Tsarnajev weurt tot d'n doedsjtraaf veroerdeild óm zien betrokkeheid bie d'n aansjlaag op de marathon van Boston in 2013.
Op 'n anti-islambiejeinkóms in Garland (Texas), wo ouch Geert Wilders sjprik, vèntj 'n sjeetpartie plaats wobie 'nen doeje vilt. Islamitische Sjtaot zal d'n aansjlaag later opeise.
Hillary Clinton maak formeel häör kandidatuur veur de presidentsverkezinge van 2016 bekèndj.
Barack Obama en Raúl Castro óntmote zich op de Pan-Amerikaansen Top. Dit is de ierste formeel recontre tösje de leiers van de Vereinigde Sjtaote en Cuba saer de Cubaanse Rivvolutie van 1959.
'ne Sjötter sjöt aan de Universiteit van North Carolina drie verwante moslimsjtudente doed. Of d'n daojer 'n ideologisch motief hauw, is neet dudelik.
2014
De Vereinigde Sjtaote en Cuba kunjige aan hun betrèkkinge te normalisere.
'nen Terroris sjöt in Ottawa 'ne soldaat doed en dringk 't parlemènt binne, wonao hae zelf weurt denaergesjote.
D'n Amerikaansen Hoeggerichshaof besjluut alle zakes euver de gróndjwèttelikheid van 't homohoewelik ónbehanjeld te laote. Hiemit blieve oerdeile van lieger tribbenale, die soms 'ne sjtaot verpliechde 't in te veure, euverèndj.
In Ferguson, 'n veursjtad van St. Louis, weurt d'n achteenjäörige zjwarte jóng Michael Brown doedgesjote. Dit maak de waeke dao-op groete en deils gewelddaojige proteste los.
2013
'nen Óngewoen sjterken tornado tröf d'n Amerikaanse sjtaot Oklahoma. Dit haet tientalle doeje en enorm materiaal sjaoj tot gevolg.
Aan de finish van de Marathon van Boston weurt 'ne bomaansjlaag geplaeg, wobie drie doeje valle.
Ómdat 't Congres gein akkaord kin vènje veur de sjtaotssjöld trök te dringe, trejt in de VS de 'belastingaafgróndj' in wirking: zjwaor besjpaoringe en nuuj belastinge. De Senaat nump aevel dezelfde nach nog e plan aan wat de gevolge beperk kan hawwe. 't Hoes van Aafgevaerdigde sjtump de nach tenao ouch veur.
2012
Op 'n basissjaol in Newtown, Connecticut, vèntj 'n sjeetpartie plaats. Hiebie valle tientalle doeje, veural kènjer.
De zittenden Democratische presidentj Barack Obama wintj de verkezinge van ziene Rippeblikeinse rivaal Mitt Romney.
De orkaan Sandy raak de Amerikaanse oeskös, woe-ónger de sjtad New York, hel. 't Is oetzunderlik tot 'ne zoe zjwoere sjtörm die regio bereik.
D'n Oesteriekse parachutesjpringer Felix Baumgartner geit as ierste minsj in vrieje val daor de geluidsmoer door van 39 kilometer huugde baove New Mexico oet 'ne ballón te sjpringe.
In Aurora (bie Denver, Colorado) waere bie de premièr van de nuuj Batmanfilm The dark knight rises twelf luuj doedgesjote daor 'ne sjötter mit gaasmaske en kogelvrieje zjilee.
D'n Amerikaansen hoeggerichshaof verklaort de zörgwèt, e paradepaerdje van presindentj Barack Obama, gróndjwèttig.
2011
De jury ach Conrad Murray, de liefdokter van Michael Jackson, sjöljig aan dem zienen doed twie jaor geleie.
De kredietsjatter Standard & Poor's verlieg veur 't iers de kredietwaerdigheid van de Vereinigde Sjtaote, van AAA nao AA+. De ummer oploupende sjtaotssjöld, de politiek óneinigheid dao-euver en de ummer dorende economische crisis zouwe de aaflossing ónzaeker make.
't Amerikaans Congrès käört e besjpaoringsplan en 'n ophoeging van 't zgn. sjöljeplafóng good. Hiedoor weurt 'n acute crisis róndj euverheidsbetalinge veurkómme. Zoewel ónger progressief Democrate as ónger conservatief Republikeine gief 't bezjwaore.
Dominique Strauss-Kahn, veurzitter van 't IMF, weurt in New York gearresteerd op verdènking van aanranjing en poging tot verkrachting.
De Democratische aafgevaerdigde Gabrielle Giffords weurt in Tucson, Arizona, naergesjote. D'n daojer weurt gearresteerd; of 't 'n politieke maord betröf is nog neet dudelek.
2010
D'n Amerikaanse Senaat sjtump in mit e wètsveursjtil wat 'n èndj zal make aan 't verbod op homoseksuele in 't laeger.
Klókkelujerswebsite Wikileaks begèntj mit 't publicere van 250.000 gelaekde diplomatieke telex-berichte.
De lèste Amerikaanse militaire op gevechsmissie verlaote Irak.
Op de klokkelujerswebsite Wikileaks versjiene mier as 90.000 documènte van 't Amerikaans laeger mit pienlike details euver d'n oorlog in Afghanistan.
't Olielaek in de Golf van Mexico, wat al drie maond veur irnstige vervoeling zörgde, weurt gedich.
In de Golf vaan Mexico oontplof e booreiland. 't Leek in de bojem zörg de weke dao-op veur ein vaan de groetste olierampe oet de historie.
President Barack Obama óngertaekentj 'n wèt die hervörming van 't gezóndjheidssjtèlsel mót bringe. Dees wèt waor tiejens zien verkezingscampagne e sjtekpaerdje van Obama.
2008
Barack Obama verkaoze töt presidaent van de VS.
Tidaholm
Tidaholm is 'n gemèndje in Västra Götalands län, Zwede. De gemèndje tèltj 12.601 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 520,33 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 24,4 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
6,82% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Zuud-Korea
Zuid-Korea, officieel de Rippubliek Korea (Koreaans 대한민국, Daehan Minguk) is e land in Oos-Azië wat 't zuidelek deil vaan 't sjiereiland Korea besleit. 't Land grens in 't noorde aon Noord-Korea en is wijer aon drei kante door zie umgeve. Hoofstad is Seoul, ander groete stei (mèt d'n officiële status vaan metropool) zien Busan, Daegu, Incheon, Gwangju, Daejeon en Ulsan.
't Motto is 널리 인간세상을 이롭게 하라 (홍익인간).
Bestuurleke indeiling
De hoofstad (teukbyeolsi) Seoul en de zes ander metropole (gwangyeoksi, zuug bove bij de inleiing) vörme eige bestuurleke einhede, die oonaofhenkelek zien vaan de nege provincies (do) boe-oet de res vaan 't land besteit. De provincies zien:
Historie
Korea bestoont tot 't ind vaan d'n Twiede Wereldoorlog es ei land; zuug daoveur Korea.
Nao de Japanse capitulatie verdeilde de Vereinegde State en de USSR 't land in twie stökker; de Sovjetlegers zouwe tot aon de 38e breidegraad marsjere en in 't gebeed ten zuie daovaan zouwe de Amerikane hun bezèttingsmach vestege. In 1948 woorte twie regeringe, 'n communistische en 'n vrijemerretregering, in 't zadel gezat. In juni 1950 kaom 't tot 'nen oorlog, de Koreaansen Oorlog. Nao aonvenkeleke successe vaan de communiste (die gesteund woorte neet allein door de USSR, meh ouch door Volksrippebliek Sjina) kaome de Zuidkoreane trök, aongevöld mèt legers oet Europese len, boeoonder Nederland en 't Belsj. Oeteindelek woort in 1953 e staak-'t-vure aofgeslote, wat de facto 't ind vaan d'n oorlog beteikende, al is de vrei tösse de bei len noets geteikend.
In de jaore daonao kaom Zuid-Korea oonder 'n autocratisch bewind, wat iers nog ikkenomisch bij Noord-Korea achterleep, meh vaanaof de late jaore zesteg dit land inhaolde en 'n ikkenomische groetmach ("tieger") woort. Nao 'ne coup in 1980 kaome sociaal oonröste op geng, die oeteindelek leide tot de inveuring vaan de democratie in 't land. De prizzedent Kim Dae-Jung, dee vaan 1998 tot 2002 in functie waor, brach mèt de Zonnesjijnpolletiek de doej mèt naoberland Noord-Korea op geng, meh slaagde neet in echte touwnadering, ouch al umtot ziene Noord-Koreaanse collega Kim Jong Il weineg tot niks touwgaof en -gief. Heer woort bij zien aoftrejje in 2002 opgevolg door de get rechlijnegere Roh Moo-Hyun, dee zien zonnesjijnpolletiek neet veurtzat.
Graviton
E graviton is 'n hypothetisch elementair deilke det de zwaordjekraf euverbringk.
Veur de zwaordjekraf te kónne veroarzake mótte gravitone ummer aantrèkke en noatj aafstoate (went zwaordjekraf stuètj ouch noatj aaf), mótte ze euver ederen aafstandj aantrèkke (went zwaordjekraf is universeel) en mótte ze gein massa höbbe (went zwaordjekraf haet 'n ónbepirkdje reikwiedje).
Gravitone zówwe zoa de laeg ruumdje in 't hièlal innumme en meugelik ouch verantjwuèrdelik kinne zeen veur de duuster materie. Tót noe aan zint gravitone aevel neet waorgenómme. De stringtheorie of snaortheorie veurspèltj waal häör bestaon.
Servo-Kroatisch
Servo-kroatisch is de naom vaan de taol vaan veurmaolig Joegoslavië.
Otto Bauer
Wiel hae 'ne Marxis waor, haw hae Groatduutsj-nationalistisch gedachtegood en waor hae expliciet teleurgesjtèld dat Duutsjland en Oasteriek nao 't Verdraag van Versailles verbaoje woorte óm te moge vereinige es ei land. Hae sjtilde in zien oeuvre euver 't socialisme dat nationalisme nuèdeg ies veur 'n linkse rivvelutie. Hae erkinde daobie dat dit zou beteikene dat leng "ummer minder op einander gaon lieke" en dat de rivvelutie daodoor neet in de ganse waereld op 'tzelfde moment zal plaatsjvinge (get wat tege dinkwieze van klassieke Marxiste ingeit).
Servo-Kroatisch
Diz taal is noe de taal van Kroatië, Bosnië-Hercegovina, Servië en Montenegro. Saer de verzelfsjtendeging van diz leng is d'r 'ne polletiek geïnspireerde tendaens (èè laand=èng taal=èè volk) um versjille tussje 't Servisch, Kroatisch en Bosnisch oet te vergroeëte oeëdör dis tale ummer mieë vanèè geunt versjille.
't Sweeltje
't Sweeltje  is e netuurgebied t'n naordoeaste van Mofert. 't Is 'n eigendóm vanne Stifting 't Limburgs Landjsjap. 't Vörmp 'n óngerdeil van 't Vlaotbaekdaal.
Otto Bauer
Allewaal hae tegesjtander waor van Nazisme waor hae veursjtander van de Anschluss tusje Oasteriek en Nazi-Duutsjland in 1938. Drie maonde later sjtórf hae in Paries.
Servo-Kroatisch
Evels blieve al de variante oonderein te verstoon, boete mesjiens einege Kroatische dialekte (meh veur de Kroatische standaardtaol gelt dat neet). De taol weurt meistal in Latiens sjrif gesjreve, de Serve gebroeke evels dèks 't Cyrillisch sjrif.
Land-vaan-Cadzands
frame|De Ziewse dialekte in breie zin. Land-vaan-Cadzands is nommer 12 op de kaart. Land-vaan-Cadzands is de naom veur 't dialek gesproke in 't weste vaan Ziews-Vlaondere, in 't zoegeneump Land vaan Cadzand. 't Areaol vaan dit dialek vèlt same mèt de gemeinte Sluis plus 't stedsje Biervliet in de gemeinte Terneuzen. Ouch 't dialek vaan Maldegem in 't Belsj kin op taolkundege grun debij weure getrokke. Wijer gief 't in de Braziliaanse staot Espírito Santo 'n kolonie sprekers vaan dit dialek. 't Land-vaan-Cadzands weurt zoewel tot 't Ziews es tot 't Wes-Vlaoms gerekend.
Intern versjèlle
Binnen 't gebeed zien dujeleke versjèlle te hure, al kinne de bewoeners vaan de streek ziech zoonder väöl meujte verstoon. Es aofwiekend weurt dèks 't dialek vaan Eede geneump, wat versjoend bleef vaan Ziewsen invlood en boe ziech d'n euvergaank nao 't Oos-Vlaoms al deit veule. Volgens Johan Winkler spraok me in Heille 'tzelfde dialek; volgens aandere huurt ouch Sint Kruis daobij. 'n Oonderzeuk oet 2004 geit in dat lèste neet mèt en liet 't dialek vaan Heille oonbehandeld. Winkler rekent 't Eedes trouwes zelfverzekerd tot 't Oos-Vlaoms; later oonderzeuke, boe-oonder 't Woordenboek der Zeeuwse Dialecten, zien neet mèt häöm mètgegaange (veur inhajdeleke arguminte zuug oonder).
Binne de res vaan 't gebeed kin me e versjèl make tösse de dörper Cadzand, Nieuwvliet, Groede, Breskens, Retranchement en Zuidzande, boe 't Ziews vaan bove de Westerschelde dujelek vaan invlood is gewees, en de res vaan 't gebeed, boe me deen invlood minder veult. Oostburg en Schoondijke zouwe daobij euvergaanksdialekte zien.
't Braziliaans Ziews is sinds zien oontstoon sterk geëvolueerd, veural door intens taolcontak mèt 't lokaol wiedverbreid Oos-Pommers. De kinmerke vaan dit dialek zalle hei wijer neet weure behandeld.
Klaanklier
De Middelnederlandse ae klink ummer wie 'nen ope achterklinker ao, ouch wienie ze veur 'n -r steit: maokn, baord. Dit steit in groete tegestèlling tot de Ziewse dialekte, die dao gemeinelek 'nen haafope veurklinker ae höbbe. Wienie 'n Standaardnederlandse aa veur -r evels op 'n etymologische -e- trökgeit, klink hei wel 'nen ae: aerde.
Wie in gans Ziews-Vlaondere euverheers de binnelandse vörm af. Op de Ziewse eilen (en in deile vaan Wes-Vlaondere) is dat dèks genoeg d'n Ingweoonse vörm of.
De korte a- veur 'n -l hèlt ziene klaank, dewijl dat op de Ziewse eilen miestens ao- of o- weurt: valle. Hei-in versjèlt 't Land-vaan-Cadzands ouch vaan 't Land-vaan-Axels, wat vaolle kint.
De sjerplang ee en oo versjijne soms es vallende diftonge: Djì 'Eede', Schwòndieke 'Schoondijke'. In de kösdörper huurt me dat neet of minder.
Wie in gans 't Ziews en Wes-Vlaoms zien de Middelnederlandse ii en uu monoftonge gebleve. Winkler evels gief veur Eede en Heille nog 'n ai op veur de Standaardnederlandse ij en oi veur standaard ui. 't Woordenboek der Zeeuwse Dialecten geit hei neet in mèt, meh heet ouch veur Eede, Heille en Sint-Kruis gein informante (entans: de plaotse stoon in 't book neet geneump). 't Kortbij Maldegem weurt op dialekkaarte evels consequent in 't monoftongerend gebeed ingeteikend.
De typisch Wes-Vlaomse veraandering vaan ou nao [u] heet ziech aon de Nederlandse kant vaan de grens neet doorgezat. In 't Land vaan Cadzand zeet me dus euveral koud in plaots vaan koed. Dit gelt ouch veur Maldegem.
Perceis 'tzelfde kin weure gezag vaan de combinatie uur. Aon de Nederlandse kant vaan de grens en in Maldegem klink die 'tzelfde wie in de Standaardtaol (zuur 'zoer'), dewijl in Wes-Vlaondere de vocaol weurt geopend (zeur).
De korte -o- veur 'ne velaire nasaol verandert in 't gemein in 'n korte -oe-: joenk, toenge. Vaan Waterlandkerkje en IJzendijke is bekind tot 't dao neet consequent gebäört meh in sommege wäörd wel veurkump.
Wie in e groet deil Ziews-Vlaondere, bekaans gans Wes-Vlaondere en e groet deil vaan Oos-Vlaondere weurt d'n oetgaank -en 'ingeslók' tot lèttergreepdragende nasaol.
De -r- vèlt oet wienie 'n -s drachter kump. Dit is vrij algemein op de Ziewse eilen, in 't Wes-Vlaams en ouch in 't Land vaan Hulst.
De cluster sch- klink oongeveer wie in de standaardtaol (zij 't get weiker), dus neet wie sjh- wie in 't Wes-Vlaoms algemein is.
De w is in Ziews-Vlaondere nog algemein bilabiaol (oe-echteg, wie in 't Limbörgs), dewijl op de Ziewse eilen de labiodentaol w zier sterk euverheers.
Grammair
't Persoenelek veurnaomwoord veur de twiede persoen miervoud is gie; 'ne vörm dee me in 't Ziews nörges aanders huurt. D'n objeksvörm is joe, mèt oetzundering vaan Maldegem en meugelek Eede boe me 't Oos-Vlaoms ui kint.
't Sweeltje
Inne jaore tachetig toet innen einentwintjigsten ieëf is me begós mitte ieëste faas veure ómvörme van 't Sweeltje. De naoljbós woorte oetgedóndj en geleielik ómgevörmp nao 'ne gemingdje bós. Wiejer haet me graaf aangelaag veur 'ne gesjikdje biotoeap te make veure groeate pimpernel ('ne daagroewvogel) en haet me baekherstèl oetgeveurdj bie 't Vlaot dore baek weer te laote meandere.
In 't jaor 2000 woorte de netuurgebiede die in 't bezit wore vanne destiedse gemèndje Amb Mofert verkóch aan 't Limburgs Landjsjap. 't Sweeltje is 'nen druuege bósaanplantj en besteit gooddeils oet naoldjbós van veurnamelik graoven den op stoefduun, dae onnag inkel heirestantje bevatj. Plaatselik greuje jóng roew birke, liesterbaeren en zomereiken innen óngergreuj. Langs 't Vlaot is 't vöchtiger en dao ligke wei- en huilenjer die door gerich mejbehieër versjräöle. 't Graaslandj wuuertj hie extensief gebroek en mer èns op 't jaor gemejdj. Hiedoor óntwikkeltj zich hie lankzemaan 'ne riekdóm aan plantjesaorte (biodiversiteit).
De stoefduunreem worop 't Sweeltje ligk is oete veurlitsten iestied. De zenjetige baom is voorerm en druueg. Daoveur haet me 't gebied neet óntgónne, went de landjboew leverdje hie te min op. Veur wins oete gróndj te haole góng me euver op bósboew.
Toete avifauna behuuere gaelgors en boumpieper, veural langs de bósrandj. Doordet hie väöl graof denne veurkómme, kómmen ouch vogelsaorte veur die zich specialiseren in dennebus, wie de kuifmaes.
Oeastelik, kortbie Postert, haet 't Limburgs Landjsjap onna'n aantaal aan veurmaolige agrarische percelen in 't bezitj, die waere versjräöldj. Dao vindj me sómtieds onna de keuninginnepaasj en oppe groeate pimpernel kump 't maasblawtje veur. Aansloetendj aan 't Sweeltje bevindj zich in 't oeaste de Munningsbós, wo spechte veurkómme. De grens tösse dees twieë netuurgebiede wuuertj gevörmp door 't Vlaot; dae is hie hieël deep ingesnejen inne ómgaeving. De baek vörmp e laefgebied veur alderhenj aan algemènder vèssaorten en amfibieje, wie de broene kwekkert. Wiejerdoor nao 't oeaste langs de baek ligke nag inkel graaslenjer die toet ane begin vannen einentwintjigsten ieëf zeen ómgevörmp van intensief agrarisch landjsjap nao extensief vieëhaje mit versjräölingsbehieër. Dit haet veural veure insektepopulaasje 'ne positieven invlood.
"'t Sweeltje" is ouch de naam veur 't boetezwumbaad det in 't gebied ligk. Dit aop water trèk väöl sjaeldaezen aan.
Land-vaan-Cadzands
Grammair
In 't Land vaan Cadzand weurt, wie in gans Ziews-Vlaondere, 't voltoejd deilwoord mèt ge- gevörmp.
De typisch Vlaomse reduplicatie vaan veurnaomwäörd (Da zegge'k-ik toch!), dee op de Ziewse eilen en in 't Land vaan Axel oontbrik, weurt in 't Land-vaan-Cadzands ouch gehuurd, meh neet euveral eve dèks. Allein in Eede huurt me ze zjus zoe dèks wie euver de grens. Aon de kös en in Aardenburg en Sint Kruis oontbrik 't gooddeils, dewijl me 't in Sluis, Oostburg en Schoondijke wel rillatief dèks huurt.
Dialekbehaajd
Wie me roond 1990 oonderzeuk deeg nao 't behaajd vaan 't Ziews, stoont 't Land-vaan-Cadzands veurop. In väöl dörper waor 't dialek de gewoen spreektaol bij de bulk vaan de bevolking, ouch nog bij de joongere. Echte oetsjeters waore Hoofdplaat, Breskens en Schoondijke. Get minder leef 't dialek in Cadzand, boe 't toerisme ziech deit gelde. In Eede woene intösse väöl Belzje, die nao me maag aonnumme veur e groet deil hun eige Oos- en Wes-Vlaomse dialekte höbbe mètgenome.
De Braziliaanse variant is intösse aon 't oetsterve en gooddeils beperk tot de aw ginneratie. De bevolking geit euver op Oos-Pommers en/of Portugees.
Cultivatie
't Land-vaan-Cadzands weurt neet bezunder väöl opgesjreve of in meziek gebruuk. 'ne Min of mie bekinde muzikant is blueszenger en -gitaris Ries de Vuyst oet Oostburg. Heer woort nao jaore vaan optrejje in veural zien eige regio (en euver de grens in 't Belsj) in de jaore '10 provinciaol bekind wie heer twie kier 't concours Zing Zeeuws! won. Ouch zenger Piet Brakman oet Groede haolde bekindheid mèt zien leedsjes, die evels veur e groet deil in 't Nederlands of Ingels zien.
Haëmet-Achel
Haëmet-Achel (Hollese naam: Hamont-Achel) is een stad en gemeint in Bèlsj Limburg. De stad haet mie es 13.500 inwoener. Ze bestuit oet twie deilgemeinte, Achel en Haëmet.
Berg
Berg kènt zin:
Megadivers land
400px|thumb|De zevetien len die door Conservation International es 'megadivers' zien aongemerk. Megadivers land is de naom veur e zevetien-tal len wat door de natuurbehajdsorganisatie Conservation International aongeweze es land mèt 'n oongewoen groet deil vaan de Eerdse biodiversiteit. De zeventien len herberge same mier es de hèlf vaan 't aontal soorte op Eerd en höbbe edert aofzunderlek e groet aontal endemische soorte. 't Geit euver 't algemein um groete len, in de trope of subtrope, en soms mèt 'n lang historische aofzundering (zuug ouch eilandfauna). De zevetien len woorte in 1998 aongeweze.
Gein inkel Europees land vèlt oonder de megadiverse len.
Iserlohn
Iserlohn (Nedersaksisch: Iserlauhn, middeliews Nederdiets: Eisenwald) is e Wesfaals stedsje in de krink (Kreis) Märkischer Kreis, Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 125,49 km² en 93.537 inwoeners (31 dec. 2015) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 745 de veerkante kilometer.
Hoeëg Ven
't Hoeëg Ven (Duutsj: Hohes Venn; Fraans: Hautes Fagnes) vormt d'r övergaank tösje de Ardenne en d'r Eifel en is e natuurreservaat in noordoostelek Belsj plus e sjtökske aangrenzend Duutsjland. 't Gebied liekt in 't Natuurpark Hoeëg Ven-Eifel en is oongeveer 4500 ha. groeët. Zoewie d'r naam al zaet, besjteet e groeët deel van d'r regio oet hoeëgven-aafzèttinge. E deel daovan is nog actief, wat wilt zègke dat d'r nog ömmer venvorming óptraejt.
Besjrieving
't Gebied kenmerkt zich dör väöl neersjlaag, gemiddeld 1500 bies 1700 mm. per jaor. Dör 'n aantal sjtuwmere in 't gebied wert dit water gebroekd es dreenkwater en vör sjtroomópwekking. 't Laandsjap besjteet oet hoeëgven, hèj, voedselörm wèjje, wèjje en väöl beusj. In en öm de versjpreid liegkende dörpkes zeunt karakteristieke boerderieje te veende. Sommige hoezer en boerderieje zeunt ömgaeve dör karakteristieke metershoeëg beukehage, die besjerming beje taege weend en raege. Väörbeelde hievan zeunt te veende in oonder mieë Sourbrodt (Belsj) en Kalterherberg (Duutsjland).
Haansberg
Haansberg is 'n wiek in de gemeinte en plaats Broensem in oastelik Nederlands Limburg. De veurmalige mienkolonie bie Treëbik mèt ruum 600 hoezer oet 1913-1918, nao 'n óntwerp van Johannes Leliman, is vanaaf 22 januari 2009 besjermp dörpsgezich.
Hoeëg Ven
Besjrieving
Dör 't gebied löpt ooch de Vennbahn, 'n inmiddels gesjlaoëte sjpoorlien óp de grens van Belsj en Duutsjlaand die vreuger Aoke mèt 't Luxemburg verboond.
Flora
In 't hoeëgvengebied zeunt kenmerkende hèj- en venplante te veende, zoewie struikheide, dopheide en veenmos, orchideeje, gentiane, zonnedauw, veenbes en veenpluus.
Es gevolg van sjtikstofdepositie en oontwatering, zeunt daonaeve lichte berkebeusje en 't pijpestrootje ópgekaome. De Japanse duizendknoop (Fallopia japonica) is d'r 'ne woekerende invasieve saoërt.
Versjprèjde kenmerkende plaante
(Nederlandse name)
Fauna
Biezoondere dere zeunt oonder aandere
Toerisme
In 't gebied zeunt talrieke wandelroutes oetgezat, deels geasfalteerd en deels över de vör 't hoeëgvenmilieu kenmerkende hote vlonderpade. 't Hoeëg Ven is ingedeeld in zones: De zones zeunt ingesjtèld naogelang de aanwezigheed van zeldzaam dere en plante.
In d'r weenter is 't Hoeëg Ven bedèkt mèt sjnieë en d'r werre diverse langlaufloipes oetgezat. In 't vreugjaor en d'r zaomer besjteet ooch a; raeégent 't väöl dèk brandgevaar.
D'r zeunt twieë 'natuurcentra' (bezeukerscentra) in 't gebied: Natuurcentrum Haus Ternell in Eupe van de Duutsjtalige Gemeensjap van Belsj, en Natuurparkcentrum Botrange in Robertville van de provincie Luuk.
Burkina Faso
Burkina Faso (République de Burkina Faso) is e land in westelek Afrika, aon de rand vaan de Sahelzone, grenzend aon Mali, Niger, Benin, Togo, Ghana en de Ivoorkös. Hoofstad is Ouagadougou. Burkina Faso, wat tot 1984 bekind stoont es Opper-Volta, is hendeg erm, meh heet sinds de jaore negeteg door de touwgenome politieke stabiliteit zien situatie wel get zien verbetere.
Demografie
De bevolking vaan Burkina Faso weurt gevörmp door twie etnische hoofgrópe: de Voltaërs en de Mande. Vaan de Voltaërs gief 't wiedoet de mieste: zie umvatte o.m. de Mossi, die de hèlf vaan de bevolking oetmake. Mie es de hèlf vaan de bevolking is islamitisch en zoeget 22% hingk 't christendom aon, wat 'n erfenis is vaan 't Frans bewind. Väöl moslims en christene praktisere ouch animistische tradisies.
Christene woene veural in 't centrum vaan 't land, wijl moslims de mierderheid vörme in de rest vaan 't land.
De bevolking huurt tot de ermste vaan de wereld een heet bezunder te lije oonder AIDS, druugde en islamitisch terrorisme.
Historie
Burkina Faso woort in vreuger tije oonder mie door de Dogon bewoend. In de vieftiende en zestienden iew trokke ze eweg ten gunste vaan de Voltaïsche volker. In deen tied maakde 't land deil oet vaan 't Songhairiek. Daonao veel dit riek oeterein en kaom op 't groondgebeed vaan Burkina Faso 't Keuninkriek Ugadugu. Dit kaom in 1896 oonder Frans protectoraot. In 1904 woort 't gans gebeed bij Frans Wes-Afrika ingelief. Nao nog e paor grensveranderinge woort 't land in 1947 'n aofzunderleke kolonie, die in 1958 otonoom woort en in 1960 volledege oonaofhenkelekheid verkraog. Sinds deen tied waor 't land ummer weer 't toneel vaan militair regimes en coups. Van 1980 tot 1987 woort 't land bestuurt door premier Thomas Sankara, dee 'n ambitieus sociaalikkenomisch program lanceerde mèt 'ne sterke marxistische en anti-imperialistische insteek. In 1987 kaom door 'ne coup de president Blaise Compaoré aon de mach. Dee sjreef begin jaore negeteg verkezinge oet en veurde oonder aander de merretikkenomie in. Ouch heer veurde 'n autoritair koers, meh kaom in 2014 ten val.
Huronmaer
thumb|'t Huronmaer mitte veer anger Groeate Maere. 't Huronmaer (Ingels: Lake Huron) is ei vanne vief Groeate Maeren in 't naorde vanne Vereinigdje Staote en 't zuje van Canada, det dore Straot van Mackinac in verbinjing steit mit 't Michiganmaer. 't Ligk tösse Zuudwès-Ontario (in Canada) en oeastelik Michigan. 't Haet de op ei nao grótste oppervlakdje vanne Groeate Maere.
In 't maer ligk 't eilandj Manitoulin; mit 'n oppervlakdje van 2.766 km² is 't 't grótste eilandj in e maer oppe werreld. 't Eilandj sjèdj 't houfvolume van 't Huronmaer in 't zuje vanne smaaldere maerstriep in 't naorde, waat North Channel wuuert geneump, en ouch de groeate golf Georgian Bay in 't naordoeaste.
't Maer wuuert in 't wèste verbónje mit 't Michiganmaer dore Straot van Mackinac, dae zoea 8 km breid is en 37 m deep; de sjeijing tösse dees twieë maere wuuert gevörmp door 't Óngersjiereilandj van Michigan (Lower Peninsula of Michigan). De maere waeren ons samegenómmen es Lake Michigan-Huron. De grótsten instroum van 't Huronmaer is de St. Marys River, 'n reveer van 119,9 km lank waat wuuert gevoord door 't Baovemaer en wovan de volstenjige lingdje de grens vörmp tösse Canada enne Vereinigdje Staote. De grótsten oetstroum is de St. Clair, waat ouch 'n grensreveer is, die oetmundj in 't St. Clairmaer.
Kwame Nkrumah
thumb|Kwame Nkrumah. Kwame Nkrumah, eigentlik Francis Nwia Kofie Kwame Nkru-mah (21 september 1909 in Nkroful; 27 april 1972 in Boekares) waas 'ne staotsman oet Ghana.
Nkrumah studeerdje tieën jaor inne Vereinigdje Staote. Op 6 mieërt 1957 woort t'r de politische veurman vannen ieëste zwartafrikaanse staot, die nao d'n Twieëdje Werreldkrieg oet 'n kolonie óntstange waar: Ghana. Kwame Nkrumah haw 'n vrouw oet Egypte, Fathia Helen Ritzk. Hae woor de gróndjlègker van 't panafricanisme. Hae maakdje van zie landj 'n dictatuur nao communistisch veurbild. In 1966 woort t'r gedwónge veur nao 't boetelandj gaon. Ghana haet nag ummer perblieëmen op 't gebied van bestuur, wersjienlik vanwaenge dem.
Nesodden
thumb|De ligking van Nesodden in de pervincie Akershus. Nesodden is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Akershus in Nórwaeg. De gemeinte had 16.541 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 60,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 275,7. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0216.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 7,8% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Oganesson
Ununoctium is d'n tiedelike naam van 'n hypothetisch sjemisch element mit es symboal Uuo en 't periodiek nómmer 118. In juni 2016 kraog 't elemint de naom Oganesson (symbool Og), nao de Russische wetensjapper Joeri Oganessian. 't Is zier bezunder tot 'n elemint nao 'ne nog levende mins weurt geneump. De naom moot nog geformaliseerd weure; dao-euver weurt in november 2016 gestump.
Ununoctium daan wel oganesson vèlt in gróp 18 vaan 't periodiek systeem. Alle lieger eleminte vaan dees gróp zien edelgaze. Toch höbbe kernfysici gooj grun um aon te numme dat oganesson geinen edelgaas is: relativistische effecte zouwe make tot 't väöls te reactief is um daotouw gerekend te weure. Toch heet me veur dit elemint 'ne naom op -on veurgestèld, in lijn mèt de aander eleminte oet dezelfde grop.
Thailand
Thailand (Prathet Thai, ราชอาณาจักรไทย) ies e land in Zuudoas-Azië. 't Grens aan Laos, Cambodja, Myanmar, Maleisië en aan de Andamanse Ziè en de Golf van Thailand. Thailand ies e keuninkriek. Me neump Thailand ouch waal Siam, wat tot 1949 ouch de officiële naam waor.
Bestuurlike indeiling
Thailand ies ónderverdeild in 76 changwat (provincies). Dees zint weer ónderverdeild in 795 Amphoe (distrikte), 81 King Amphoe (sub-distrikte) en 50 distrikte van Bangkok (khet). De sub-distrikte zint ónderverdeild in 7254 "gemeintes" (Tambon), die weer ónderverdeild zint in 69.307 dörper (moo baan).
Tale
De officieel taal ies 't Thai, de modertaal van óngevaer 90% van de bevolking. Neve 't officieel sjtandaard-Thai besjtoont nog väöl dialekte. 't Thai weurt gesjreve in 'n eige alfabet.
Historie
De gesjiedenis van Thailand begint mèt 't keuninkriek Sukhothai in 1238. In 't miedde van de 14e ièw ontsjtong 't groater keuninkriek Ayutthaya.
Thailand ies 't enige land in Zuudoas-Azië dat neet door 'n Europees land gekoloniseerd woort.
In 1932 waor d'r ein tamelijk geweldloos sjtaatsgreep woadoor 't land veranderde van 'n absolute monarchie in 'n parlementair monarchie. In 1939 veranderde me de naam van Siam in Thailand; dit woort definitief in 1949, naodat 't land nao de Twiède Waereldoorlog ziene ouwe naam houw gedrage. In de Twiède Waereldoorlog moos 't land ónder druk van Japan 'n verdraag sjlete mèt dat land. In 1942 en 1943 woort de Doajesjpoorlien aangelag (bekènd van de Brök euver de rivier de Kwai). Deze sjpoorlien woort in opdrach van Japan aangelag. Bie de boew sjtorve óngevaer 100.000 Thaise en Indonesische arbeidersj en óngevaer 16.000 westerse kriegsgevangene.
Saer 1946 ies Rama IX keuning. Vanaaf de jaore 80 haet Thailand ziech tot 'n democratie óntwiekkeld.
Op 26 december 2004 woort de weskus van Thailand getroffe door 'ne tsunami, naodat 'n zièbeving in de Indische Oceaan houw plaatsjgevonge. Hiebie vele in Thailand miè es 4000 doaje.
Link
Thailand info
Zheng He
Zheng He (zg. 1371 - zg. 1435) waas 'ne Sjinese eunuch-admiraal dae bekèndj steitj veur det d'r in 1405 'nen hieël groeate vlaot van 62 jonken en mieër es 100 kleinder buuet lèdje, mit gans biejein zoeaget 28.000 aan bemanning, nao Calicut in Zuud-Indië. Bie later expedities, tösse 1407 en 1433, deej d'r fieërtig lenj langse Indische Oceaan aan, toet inne Roeaj Zieë enne Swahilistej anen Afrikaanse oeaskös. Recènt óngerzeuk wies aevel oet det de Sjineze nag väöl wiejer gónge.
In 1421 vertróg op bevael vanne Mingkeizer Zhu Di oppernuuj 'ne vlaot ónger leijing van Zheng He. Noe mit 't ènj veure werreld in kaart te bringe. De vlaot splitsdje zich in veer eskaders die allemaol e deil vanne opdrach oetveurdje.
Volges 'n controversieel theorie van Gavin Menzies gónge ze róndje Kaap en bereikdje ze Amerika, zevetig jaor veur Christoffel Columbus, en vore ze róndje werreld, einen ieëf veur Ferdinand Magelhãen. Ouch zówwe ze Antarctica en Australië óntdèk höbbe. Aevel guuef 't slechs weinig historici die dees theorie aanhange.
Meh doe de oetgedóndje reste vanne vlaot twieë jaor later trögkkome waas Sjina verangerdj: 't landj waas in zichzelf gekieërdj en sting aan 't begin van 'n ieëvelang zelfgekaoze isolement. De sjeper vergónge vanne rot en kaarten en anger bewiesmatterjaal woorten op bevael van hoeagerhandj verrinneweerdj. Sómmige documente bleve waal bewaardj of vónje mesjiens de waeg nao 't wèste.
Door e verbod vanne Ming-dynastie waas inkel ieëven e verbod oppe sjeepvaart op India; nao inkel decennia woort dit verbod aevel ingetróg. Sjina bleef toet 't begin vanne neugetieëndjen ieëf 'n wichtige hanjelsmeugendjheid mit hanjel op Indonesië, India en Afrika.
Oldenzaal
frame|Ligking vaan Oldenzaal in Euverijssel Oldenzaal (Twents: Ollenzel, Oldnzel) is 'n stad en gemeinte in de Nederlandse provincie Euverijssel, in Twente, mèt 'n oppervlak vaan 21,98 km2 (daovaan 0,39 km2 water) en (per 1 april 2016) 32.075 inwoeners. Binne de gemeintegrenze ligke gein ander kerne.
Cultuur
left|thumb|De Sinte-Plechelmusbasiliek in Oldenzaal In 't katholiek Oldenzaal besteit en (veur 't noorde) oetgebreide vastelaovendstraditie. Ouch regionaol folkloristische gebruke wie kloetsjete en midwinterhorebloze weure hei väöl gepractiseerd. E belangriek monumint is de Sinte-Plechelmuskèrk (zuug heineve), die deils in romaanse stijl gebouwd is en oet de twelfde iew stamp.
Gedraag
Gedraag verwies nao de hanjelingen of antjwäörd van e veurwerp of 'n organisme, gewuuenlik mit betrèkking toete ómgaeving. 't Gedraag kan bewós of ónbewós (instink), äöpelik of heimelik en vriewillig of ónvriewillig zeen. Gedraag wuuertj gekónterleerdj door 't endocrienesysteem en 't zieënstèlsel. De ingewikkeldjheid van 't gedraag van 'n organisme is verwantj mitte ignewikkeldjheid van zie zieënstèlsel. Euver 't algemein höbbe de organisme mit kómplekse zieënstèlsele 'n grótter capaciteit veur nuuj reacties te lieëren en zoea häör gedraag aan te passe.
't Gedraag van luuj (en anger organisme of zelfs mechanisme) vèltj binnen 'ne wejjer van algemein gedraag (normaal), óngebroekelik gedraag (zunjerling), aanvaardbaar gedraag en ónaanvaardbaar gedraag. Acceptatie van gedraag wuuertj geëvalueerdj mit betrèkking toet sociaal normen en zeen door versjillige middele van sociaal kóntraol geregeldj. Studies die zich besjeftige mit gedraag van luuj en bieëster zeen psychologie, ethologie, gedraagsecologie en sociobiologie.
Zweeds hierevoetbalèlftal
't Zweeds hierevoetbalèlftal späölt veur Zwede op internationaol voetbalmatche. De prestaties höbbe door de jaore heer gewisseld, meh gelèt op zie klein aontal inwoeners is Zwede e zier succesvol voetballand. De groetste successe woorte behaold op de Wereldkampioensjappe. 't Zweeds voetbal weurt gereguleerd door de Svenska Fotbollförbundet (SvFF).
Historie
thumb|'t Zweeds team wat in 1958 twiede woort, veur 't begin vaan de finaal tege Brazilië. 't Èlftal vaan Zwede woort in 1908 veur 't iers opgestèld. D'n ierste match waor tege Noorwege en woort mèt 11-3 gewonne. Op de Olympische Speule in Londe later dat jaor waor Zwede neet zoe succesvol: 't verloor mèt 12-1 vaan Groet-Brittannië. Veer jaor later, wie de Speule in eige land waore, góng 't al neet beter. Pas bij de Speule vaan 1924 (in Paries) haolde ze 'n broonze medaje. Oetindelek wis Zwede in 1948 (Londe) wel goud te hole en in 1952 (in Helsinki) nog ins broons. In deen tied begóste ze Denemarke, tot daan touw 't bèste Scandinavisch voetballand, ummer mie te euvervleugele.
In 1934 deeg Zwede veur 't iers mèt aon 't WK. Hun ierste succes in dit toernooj waor 'n daarde plaots in 1950. In 1958 waor 't WK in Zwede zelf. Hei verpópzakde ze de ganse wereld door in de haaf finaal Wes-Duitsland te versloon. Oetindelek waor Brazilië, mèt oonder mie de joonge Pelé, väöls te sterk (5-2).
Nao 1958 lepe de prestaties trök. In de jaore zèsteg wiste de Zwede ziech neet veur WK's te plaotse, in de jaore zeventeg kaom 't (mèt oetzundering vaan 1974) dèks neet door de grópsfaas. Ouch in de jaore tachteg presteerde 't team wieneg. 't Europees kampioensjap bleef evegood boete bereik. In 1992 waor 't EK evels in eige land. Hei wis Zwede de haaf finale te hole. Op 't WK vaan 1994 kraog dit e vervolg, wie Zwede de daarde plaots haole (nao e verlees tege Brazilië en wins op Bulgarije). Dit succes had Zwede veural te daanke aon 'ne good scorenden aonval: neet minder es 15 gole scoorde ze door 't toernooj heer.
Roeëzegaard
Roeëzegaard (Nederlands: Rozengaard) is 'n wiek in de gemeinte en plaats Broensem in oastelik Nederlands Limburg. Same mèt Huizerveld lik hie de veurmalige mienkolonie mèt 37 versjillende hoestypes, oet 1920, nao 'n óntwerp van Jan Stuyt. Ze is vanaaf 22 januari 2009 besjermp dörpsgezich.
Zweeds hierevoetbalèlftal
Historie
Dit succes heet Zwede neet mie kinne herhole. Op diverse WK's waore ze aofwezeg, en dèks kaome ze neet wijer es de achste finales.
Lies vaan werke vaan Karlheinz Stockhausen
D'n Duitse componis Karlheinz Stockhausen veurzaog zien werke, aanders es väöl aander modern componiste, vaan opusnommers, meh deeg dat volges e gans eige systeem. Aon d'n eine kant stoont heer drop tot de nommering vaan zien werke chronologisch bleef. Daorum kraoge jäögwerke die heer iers verworp meh later (dèks in umgewèrkde vörm) weer accepteerde noets e hoeg nommer meh woorte ze mèt 'ne breuk aongegeve. 'tzelfde gelt veur bewèrkinge daan wel aander versies vaan 'tzelfde werk: in plaots vaan lètters (a, b etc.) kraoge die 'ne breuk nao 't oersprunkelek nommer. Aon d'n aandere kant deilde heer groete werke op in versjèllende oetgave, zoetot neet allein de zeve versjèllende deile meh ouch losse akte en soms zelfs scènes vaan Licht hun eige nommer kraoge.
De diverse bij Stockhausen zienen doed nog neet gepubliceerde deile vaan Klang höbbe ouch e nommer gekraoge, zoetot de lies noe euver de hoonderd opusnommers kump. Tèlt me alle los oetveurbaar deilwerke en versjèllende versies, daan kump me aon 376 stökker. Neet genommerd meh wel gepubleceerd zien de cadenze die Stockhausen sjreef veur versjèllende klassieke soloconcerte.
Nommer 47-80: Licht
Stockhausen heel ziech tösse 1977 en 2003 allein bezeg mèt de zevedaogsen operacyclus Licht, dee euver versjèllende opusnommers verdeild is. De cyclus is neet lineair vaan maondag nao zondag gecomponeerd; de nommers tuine dat ouch.
Nommer 48-50: Donnerstag aus Licht
Donnerstag aus Licht: Opera in drei akte, 'ne groet en 'n aofsjeid veur 14 muzikaol 'acteurs' (3 solostumme, 8 solo-instrumintaliste, 3 solodaanser), koer, orkes en geluidsban.
Nommer 51-54: Samstag aus Licht
Samstag aus Licht: Opera in eine groet en veer scènes veur 13 soliste (1 solostum, 10 solo-instrumentaliste, 2 solodansers), hermenieorkes, ballèt of mime / mannekoer mèt örgel.
Totaol door 185', gecomponeerd tösse 1981 en 1983, premièr: 25 mei 1984 in Milaan.
Nommer 55-59: Montag aus Licht
Montag aus Licht: Opera in drei akte, 'ne groet en 'n aofsjeid veur 21 soliste (14 solostumme, 6 solo-instruminte, 1 acteur), koer (op band of live), 21 actrices (allein in treatraol oetveuring), kinderkoer, meidskeskoer, modern orkes (3 tósjeniste, 1 slaagwèrker, geluidsband)
Totaol door 278', gecomponeerd 1984–88, premièr 7 mei 1988, Milaan.