cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Long Beach (Californië)
Demografie
390 px|thumb|left|De lochlijn vaan Long BeachVaan de bevolking is 6,3 % awwer es 65 jaor en besteit 't veur 10,3 % oet einpersoenhoeshawwes. De werkloesheid bedroog 10,2 % in 2000.
Oongeveer 45,16 % vaan de bevolking vaan Long Beach besteit oet hispanics en latino's, 14,87 % is vaan Afrikaanse oersprunk en 12,05 % vaan Aziatische oersprunk.
De stad is erg populair, wat de greuj bewijs. De stad is in de aofgeloupe 10 jaor mèt 31.000 inwoeners gegreujd. Heidoor is 't noe de 35ste stad vaan de VS, qua inwoeneraontal.
Knauppuntj Kerensheide
miniatuur|Knauppuntj Kerensheide van baove mit de situatie sinds 2012 Knauppuntj Kerensheide is e Nederlands verkeersknouppuntj veur de aansjleting van de autosjnelwaeg A2 en A76, tussje Stein en Gelaen. Kerensheide is e veurbeeld van 'n klaverturbine. In de jaore '60 van de 20e eeuw zin de eesjte deile van 't knauppunt aangelag. 't Knauppunt haet de vorm van e volledig klaverblaad gekrege in 1973. In 2011 en 2012 woort 't knauppunt oetgebreid mit 'n twae sjtroke breje fly-over veur 't verkeer vanoet Eindhove/Remunj richting Heële. In omgekiërde richting woort evenins 'n twaede riesjtrook op de besjtaonde verbindingsboog gerealiseerd. Rondom 't knauppunt is chemisch industrieterrein Chemelot gevestig.
't Knauppunt is verneump nao de wijk Kerensheide, geleage in Stein. Deze plaats is te berieke via 'ne aafrit, dae in 't knauppunt geïntegreerd is en sjlechts te numme is veur 't verkeer vanoet de richting Heële/Aoke. Automobiliste dene op 't klaverblad de richting Eindhove/Amsterdam aan te houwe, wonao zie hauverweage de bypass nao de A2 aansjleting 1a Stein kènne numme. Op de foto is de afrit te zeen in de linker ongerhoek.
Hauts-de-Seine
thumb|Ligking van 't departement Hauts-de-Seine. 't Departement Hauts-de-Seine is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 92. 't Is gelaengen in 't centraal deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Yvelines, Val-d'Oise, Essonne, Peries, Seine-Saint-Denis en Val-de-Marne. De houfstad is Nanterre.
Kardinaol
De kardinaol weerdegheid die aon preesters is veurbehawwe weurt normaliter door de Paus nao eige goodkäöring gesjonke aon geslecteerde bisjoppe of lede vaan de Roemeinse Curie ('t bestuursorgaon vaan de Paus). In prinsiep kinne alle preesters die dat wönse beneump weure. Op force vaan 't Canoniek rech ('t Vatikaons rech) motte neet-bisjoppe weure ingewied wie bisjoppe, boevaan de Paus kin aofzien. 't Kolleesj vaan Kardinaole is oonderverdeild in drei kardinaol klasse in 'n iere-orde, de veurzitter is d'n Deke (of Kardinaolsdekaon). Vaan de allewiel 228 kardinaol gief 't anno 7 jannewarie 2021 128 kardinaole die in aonmerking komme um te mage stömme in 't Kolleesj.
Hautes-Alpes
thumb|Ligking van 't departement Hautes-Alpes. 't Departement Hautes-Alpes is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 05. 't Is gelaengen in 't zuudoeaste, grenzendj aan Italië enne departemente: Alpes-de-Haute-Provence, Drôme, Isère en Savoie. De houfstad is Briançon.
Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Negentiende iew veur Christus
twintegste iew veur Christus - negentiende iew veur Christus - achtiende iew veur Christus
De negentiende iew veur Christus leep vaan 1900 v.Chr. tot en mèt 1801 v.Chr. De insegste besjavinge die noe leesbaar tekste naolete, en boe v'r dus historie vaan kinne sjrieve, waore nog ummer de Mesopotamiërs en de Egyptenere. Belaankrieke besjavinge daoneve waore de Minoërs (die toen in de vreuge paleizentied zaote), de Indusbesjaving (die toen häör lèste fase ingóng) en de Norte Chicobesjaving.
Groete gebäörtenisse
Dèks bij benaodering.
Sjeng Schalken
thumb|right|200px| Sjeng Schalken Sjeng Schalken (Wieërt, 8 september 1976) is eine veurmalige Nederlandjse proftennisser.
Carrière
Schalken is eine rechshenjigge sjpeler dae in 1994 toetrooj tot 't profcircuit. Sjportief gezeen waas 2003 zien succesvolste jaor. Hae wón in dat jaor tweë ATP-Toernoje, Rosmalen en Costa do Sauípe, en hae bereikde op 21 april 2003 mèt ein èlfde elfde plaatsj op de ATP-waereldranglies zien hoagste peziesie in zien tenniscarrière.
Zien bèste prestaties in de veer belangriekste tournoje (de grandslam tournoje) zint:
Van 1996 tot 2006 maakde hae deil oet van 't Nederlands Davis Cup-team.
Wimbledon
Op 't heilig graas van Wimbledon wis Schalken mer leefs drie keër op riej de kwartfinales te haole, namelik in 2002, 2003 en 2004.
In 2002 kaom Schalken 't kortste biej de hauve finales, mèr de doemalige nummer ein van de waereld en latere winaaer van ’t toernooj, Lleyton Hewitt, wis de Nederlander in eine thriller te op ’t nipperke te versjlaon: 6-2 6-2 6-7 1-6 7-5.
In 2003 versjloog Schalken de top-10 sjpeler Rainer Schüttler nog in de veerde runj, mer in de kwartfinales sjtude hae op Roger Federer, dae in dat jaor zien eësjte Wimbledon-titel zouw bènnesjleipe. Schalken góng mèt 6-3 6-4 6-4 óngeroet taenge de Zjwitser.
Aafsjied
Op mieërt 2007 maakde Schalken bekènd te sjtoppe mèt proftennis vanwaege lichamelikke óngemakke es de ziekte van Pfeiffer, eine hernia en ein achillespeesblessure die eine trukkeër op 't hoagste niveau ónmeugelik maakde. Hae wón gedoerende zien tenneiscarrière neuge ATP-titels in 't ènkelsjpel en zös in 't döbbelsjpel. Zien totaal verdeenste bedroog ruum 5 miljoen dollar. Sjeng Schalken is de enige speler die zijn eerste vijf ATP finales heeft gewonnen.
Privé laeve
Gedoerende zien tenniscarrière woonde hae in Monaco, allewiel woont hae in Kessenich in Belsj. Hae trouwde op 21 november 2003 mèt Ricky Pfennings en haet twee döchterkes.
Haors aan de Maas
Haors aan de Maas (ok wàl Hors of Hôrs geschreve, Horst aan de Maas in 't Nederlands) is 'n Noord-Limburgse plattelandsgemènt tösse Venroj en Venlo. Op 1 april 2016 woënde heej 41.913 minse. De gemènt Haors aan de Maas bestiët sinds 2001. Ze óntstond oet de samevoeging van de gemèntes Brokeze, Grevors en Haors. In 2010 woort de gemènt oetgebreid met de alde gemènt Zaerem en de dörper Mieëldere, Tiendere en Zwolge oet de opgeheve gemènt Mieëldere-Wânsem. 't Oppervlak bedroog veur de herindieëling van 2010 121,93 vèrkènte kilomèters. Nao de herindieëling bedraog 't oppervlak 191,92 vèrkènte kilomèters. Qua oppervlak is Haors aan de Maas daormeej de groëtste gemènt van de provincie Limburg. Door de ligging aan de Maas, hèt ze häör naam gekrege.
Dörpskèrne
De gemènt bestiët oet zestien dörpskèrne:
Popacts
Twië bekende popacts kome oet dees gemènt: Rowwen Hèze kumpt oet Amerika, De Heideroosjes oet Haors.
Lies van terroristische aansjlaeg in 2017
Dit is 'n lies van terroristische aansjlaeg die gepleeg woorte in 't jaor 2017. De lies tuint de details van de aansjlaeg. Tösse häöksjkes weure de daders van de aansjlaeg getuind die bie hön actie gedoed woorte of gewóndj zien geraak. Es 't mier es vieftig doeje of gewónje bie 'nen aansjlaag goof, weure de getalle in vètten teks getuind.
De lies tuint neet alle aansjlaeg die gepleeg woorte. In de lies weure incidente opgenaome, waobie minstens vief luuj sjtorve of e significant aantal luuj gewóndj raakde. Anger incidente mit minder sjlachoffers weure gekaoze vanwaege de geografische kórtbieheid of opmerkelikheid.
Kilo
Kilo kin beteikene:
Midde-Groninge
thumb|Ligking vaan de gemeinte Midde-Groninge in Groninge
Midde-Groninge (Nederlands: Midden-Groningen, Gronings: Midden-Grunnen) is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Groninge, mèt (in 2023) 61.573 inwoeners en 'n oppervlak vaan 295,77 km2 (daovaan 15,77 km2 water).
De gemeinte is op 1 januari 2018 oontstande oet 'n fusie tösse de aw gemeintes Hoogezand-Sappemeer, Menterwolde en Slochteren.
De hoofplaats is Hoogezand.
The Vagina Monologues
De vaginamonologen is e toneelsjtuk van de Amerikaanse sjriefster Eve Ensler oet 1996. Es väörwaerk interviewde de sjriefster hoonderde vróww. 't Sjtuk is in väöl tale vertaald en in väöl leng gesjpeld en waor 'n groeët sukses. Naodat 't sjtuk in 2006 in 't Fries gesjpäöld is, wert 't in 2008 dör TG De Bron oet Norbik in 't Limburgs brach in 'n regie van Jos Salden.
V-day
In 1998 waore dis monologe väör Ensler aanleiding öm 14 februari, ooch Valentijnsdaag, oet te rope töt d'r internationale V-day of daag taege gewaeld óp vrówwe.
Communistische Partie vanne Sovjet-Unie
De Communistische Partie vanne Sovjet-Unie (CPSU; Russisch: Коммунисти́ческая па́ртия Сове́тского Сою́за, КПСС; Verlatiens: Kommunističeskaâ partiâ Sovetskogo Soûza, KPSS; spreek oet: Kammoenistietsjeskaja Partija Sovjetskova Sajoeza) waor de Sovjetse communistische politieke partie van 1922 bies 1991. Ze heesj van 1905 bies 1911 de Sociaaldemocratische Partie van Rusland en van 1917 bies 1918 de Bolsjewistische Partie (zuug ouch: Bolsjewieke). Van 1918 bies 1922, wie de Sovjet-Unie nog neet besjtong, heesj de veurgenger van de CPSU de Russische Communistische Partie en hawwe de aafzongerlikke leng die later opginge in de Sovjet-Unie ouch aafzongerlike communistische partieë. Nao de vörming van de Sovjet-Unie in 1922 besjloot me dat d'r 'n centraal partie moos komme mèt aafzonderlik aafdeilinge veur de republieke, geleid door Lenin. Op dae meneer ontsjtong de CPSU.
De CPSU besjtong oet autonoom partieaafdeilinge die de naam droge van de betröffende regio's. Bies augustus 1991 haw de CPSU 'n monopoliepositie in de Sovjet-Unie. Dat meinde dat de CPSU de eingigste toegesjtange partie waor in dat land.
Partijleiers
Aongezien de Sovjet-Unie 'nen einpartijstaot waor, meinde dit tot de partijleier vaan de CPSU ouch automatische de leier vaan de Sovjet-Unie waor; zuug daorum ouch de oetgebreie Lies van sjtaotshuie van Róslandj en de Sovjet-Unie, die daomèt gooddeil euverein kump. Allein in de periood 1924-1928 waor dit eve aanders, wie Jozef Stalin de mach op de partij moos deile mèt Lev Kamenev en Grigoriy Zinov'ev. Dit zien evels twie politici die Stalin later zou laote oppakke en tot doed zou laote veroerdeile.
In totaol is bij 't wissele vaan de partijleiers de partijideologie drei kier groetdeils veraanerd. De CPSU begos op basis vaan 't Leninisme, 'n internationalistische variant vaan 't staotsmarxisme en communisme, opgezat door Vladimir Lenin. Mèt 't leiersjap vaan Jozef Stalin woort de ideologie veraandert door 't Stalinisme, wat nationalistischer, mie staotsgeriech en mie beïnvloojd door Realpolitik waor. Stalinisme waor daoneve ouch väöl mie in lijn mèt 't totalitairisme; individueel rechde waore dus väöl geringer oonder 't Stalinisme es oonder 't Leninisme. Bij 't leiersjap vaan Nikita Chroesjtsjov woort 't Leninisme weer geherintroduceerd en naom de CPSU, en daomèt de Sovjet-Unie, aofsjeid vaan 't Stalinisme. Vaanaof 1985, oonder leiing vaan Michail Gorbatsjov, kaome de Perestroika en Glasnost op, boemèt de partij in ierste instantie democratisering binne de partij touw begos te laote en oetindelek zelfs partijedemocratie boete de partij touwleet. Heimèt verloor de CPSU häör monopoliepositie in de Sovjet-Unie en verloor 't land feitelek ziene status es 'nen einpartijstaot. In 1991, oonder Volodymyr Ivasjko, woort de Sovjet-Unie oontboonde en woort de CPSU zelfs verbooje. De allewijl Communistische Partij vaan Rösland nömp ziechzelf häören opvolger.
Luien-Toeames
Mit 'ne Luien-Toeames wuuertj verweze nao de persoean in 'n hoeshaje dae/die op 21 december es lèste oet bèd kump. Daen daag is 't de naamdaag van de hèlge St. Toeames. Dit is d'n daag nao de langste nach van 't jaor, en ouch de kortste daag van 't jaor.
In groeate deile van Naord-Hollandj weurt e vergeliekbaar fieas geveerd, de Luilak.
Veurbeeldjzin:
Waem zal bie ós heim dit jaor weer Luien-Toeames waere?
Liturgie van de Roams-Katholieke Kèrk
Ritueel
De volgorde van de (Liturgische) gebede, lezinge, praek en 't ritueel in de kèrk weurt ouch liturgie geneump.
Missaal
'ne Missaal ies 't liturgisch book, woa-in de tekste van 't vas gedeilte en de gewoon gebede sjtoon aafgedrök. Wiejer sjtoon d'r ouch de wieselende gebede in, gezange en lezinge veur alle daag in de volgorde van 't kèrkelik jaor. Ouch alle kèrkelike fièsdaag van de heilige sjtoon d´r in vermeld.
Liturgische kleier (paramente) en verseringe
De Liturgische kleier, die gedrage were door de celebrant en assistente in de ièredeenste zint:
Arnhem
frame|right|Ligking vaan Arnhem in Gelderland Arnhem (Kleverlands: Ernem) is de hoofstad vaan de Nederlandse provincie Gelderland. Nao aontal inwoeners is 't evels mer de derde stad vaan die provincie, nao Nimwege en Apeldoorn. Op 1 januari 2005 had de stad 141.320 inwoeners. Börgemeister is (2018) Ahmed Marcouch vaan de PvdA.
Liturgie van de Roams-Katholieke Kèrk
Liturgische kleier (paramente) en verseringe
De misdener, dae assisteert bie o.a de ièredeenste, dreug 'n road of zjwart onderkleid woa-euverheen 'ne wiette superplie. Allewiel drage ze ouch dèks 'ne wiette of grieze linne/ketoene tuniek mèt singel.
Liturgische kleure
Volges traditie en in euvereinsjtumming mèt 't soort viering were de liturgische kleier in bepaalde kleure gedrage en de attibute aangekleid of verseerd:
Arnhem
Stadsfuncties
Arnhem hoesves wijer 'ne zoo, Burger's Zoo, en 'n opelochmuseum.
Stadsgeziech
thumb|right|Geziech op Arnhem vaan euver de Rijn. Arnem heet oondanks zien rieke historie wieneg historisch gebouwe. De stad leep in d'n Twieden Wereldoorlog zwoer sjaoj op. Veurnaom gebouwe, wie de Eusebiuskèrk, zien nao d'n oorlog nui gebouwd. De stad is ruim opgezat en kint relatief väöl parke.
De stad kint es einegste in Nederlans nog trolleybösse, e systeem wat in Nederland es verawwerd gelt meh door de stad Arnhem neet gaw zal weure verlaote - de bösse zien geziechsbepalend veur de stad gewore en vörme zelfs 'n toeristische attractie.
Historie
Arnhem oontstoont op 'ne rögk bij de Nederrijn, op hoeger gelege gebeed, aon de Jansbeek. In 1233 kraog de plaots stadsrechte. Me verlag de loup vaan de Rijn, zoetot Arnhem aon dee revier góng ligke en de stad in de handel mèt Holland en de Duitse len kós mètdoen. In 1500 had de stad 4000 inwoeners.
Explosief greujde de stad nao ca. 1850, veural door instroum vaan rieke lui oet de umgeving; heidoor kraog de stad de bijnaom D'n Haag vaan 't Ooste. In dezen tied zien ouch de parke aongelag.
In 1944 voont de Slaag um Arnhem plaots; bij dee slaag en 't dao-op volgende geweld woort de stad groetendeils verweus en geplunderd. Nao d'n oorlog is ze, gooddeils in moderne stiel, wie nui gebouwd.
Positiesjpèl
Positiesjpèl is 'ne term van 't sjake en 't damme.
Bie positiesjpèl gèèt 't d'r öm de bètste sjtelling te bereike. Aanvalle is in principe allèng mäögelek es-te daorväör 'ne gój basis laes mèt good positiesjpèl. Pas es-te 'n överheersende sjtelling has ópgeboewd is 't mäögelek öm d'r aanval te keze.
Positiesjpèl is ooch 'ne term in d'r voetbal.
Zafer Burnu
left|150px|thumb|Mies noordeleke punt vaan 't doonkerroed gekleurd gedeilte vaan Cyprus left|100px|thumb|Oetziech, perceis op de punt vaan Akrotiro Apostolou Andréa Zafer Burnu (Grieks alfabèt: Ακρωτήριο Αποστόλου Ανδρέα, Akrotiro Apostolou Andréa Limbörgs: Kaap vaan d'n Heilegen Andreas), miestal bekind oonder d'n Ingelse naom: Cape Apostolos Andreas) behuurt tot 't distrik Famagusta op 't noorde vaan Cyprus, dat in de praktijk geregeerd weurt door de door de EU neet erkinde staot Noord-Cyprus. De kaap steit bekind es 't mies noordelek en 't mies ooselek punt vaan 't eiland. 't Is veural oonder Brits toerisme 'n hendeg populair stökske Cyprus.
Waals Weekblad
't Waals Weekblad is 'n Nederlandstalig waeëkblad in Wallonië en wert oetgegaeve dör Ren de Ree, 'ne väörmalige Nederlandse journalist.
Boden
Boden is 'n gemèndje in Norrbottens län, Zwede. De gemèndje tèltj 28.023 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 4.043,01 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 6,9 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
5,43% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Uvulaire nasaal
d'n Uvulaire nasaal of uvulaire naasklank is 'ne mitklinker dae in väöl spraoke veurkump. Hae net get deper inne kael es de velaire nasaal. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
Kènmirke
De kènmirke vannen uvulaire nasaal zeen:
Limbörgs
In 't Limbörgs kump d'n uvulaire nasaal allein sómtieds veur es allofoon veuren alveolaire nasaal enne velaire nasaal in 'n r-gekluuerdje ómgaeving, óngere veurwaerd det 't 'ne kael-r is. In 'n stumloeas ómgaeving kan d'r zelf ouch stumloeas waeren oetgespraoken es [ɴ̊], al is dit zeldjzaam. E veurbild van allofoon gebroek vannen uvulaire nasaal is 't kórt zetske hae kan renne ['ɦɛ́:kɐɴ'ʁ̞ænə].
Juus wie bie de anger nasalen in 't Limbörgs wuuertj döks 'ne (zaachte) plosief oetgespraoke wen de nasaal wuuertj opgevolg door 'ne sibilant of fricatief.
Modum
thumb|De ligking van Modum in de pervincie Buskerud. Modum is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Buskerud in Nórwaeg. De gemeinte had 12.585 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 516,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 24,4. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0623.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,6% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Die Zeit
thumb|'t Logo van DIE ZEIT Die Zeit (óch gesjrieëve es "DIE ZEIT") is 'n Dütsje ziedóng die seër d'r 21e fibberwaar 1946 versjient. Die Zeit weëd oetgegeëve i g'n Noord-Dütsje sjtad Hamburg en de zielgroop besjteet vuural oet hoeëger ópgeleide. De ziedóng is links-liberaal va zinjatoer en sjteet bekank es kwaliteetsblad. Bekank zint de achtergrónkartikele uëver controversieel óngerwerpe, oeëbei döks versjillende meninge en auteurs aan bod kómme.
Gesjichde
In de ieësjte joare woar Die Zeit nog e kling bleëdje, mar hüj bedruëg de óplage 500.000 en weëd 't durch 1,7 miljoeën lüj geleëze. Die Zeit wirkt ummer mit e kling team van redactiechefs en oetgeëvesj. In Dütsjlank sjteet d'r zoeëgenaamde "Herausgeber" tussje de redactie en d'r oetgeëver in, mar heë is noa boete touw hieël bepalend vuur 't imago van de tsiedóng.
De hoofredacteur os Giovanni di Lorenzo.
Briek
thumb|250px|Fabrieksbriegke 'ne Briek of 'ne baksjtèè is 'ne oet lèèm gebakke lenglège sjtèè dae gebroekd wert öm muur va te boewe of de aerd mèt te besjtraote.
Veldbrandsjtein woerte mèt de hand gevörmp, gedruèg en in veldaoves gebakke. Zónnebekkersj leet me in de zón druuëge en bakke. De sjtein bleef daodoor vrie zach.
De Romeine koesse al baksjtèng mae saer hun vertrèk oet Noordwest Europa is de keuns gaans verlaore gegange. In Italië blaef me evvel mèt briegke boewe. In d'r 12de ieëw haant monikke hie 't make van baksjtèè her oetvoonde.
Escombres-et-le-Chesnois
Escombres-et-le-Chesnois ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Sedan, in 't noordoaste van de Franse Ardenne, bie de Belzje grens mèt de Welsje provincies Henegouwe (Hainaut) en Luxembörg (Province de Luxembourg, dus neet 't land Luxembörg). Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 347 luuj op 'n oppervlaak van 8,29 veerkante kilometer en daomèt goof 't 41,86 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -1,2% de jaor.
Alpes-Maritimes
thumb|Ligking van 't departement Alpes-Maritimes. 't Departement Alpes-Maritimes is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 06. 't Is gelaengen in 't zuudoeaste, grenzendj aan Italië enne departemente: Alpes-de-Haute-Provence en Var. De houfstad is Nice.
Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Santa Ana
right|thumb|250px|Locatie van Santa Ana left|thumb|150px|Merret vaan Santa Ana left|thumb|150px|Centrum vaan de wiek Anaheim Santa Ana is 'n stad in Orange County, Californië en tèlt 337.977 inwoners. 't Is heimèt de 51e stad in de VS (2000). 't Oppervlak is 70,2 km², boemèt 't de 199e stad is. Santa Ana is verneump nao de gelijknaomeg heilege vrouw. Santa Ana Metropolis (same mèt Anaheim) heet 672.349 inwoeners.
Demografie
Vaan de bevolking is 5,5 % awwer daan 65 jaor en ze besteit veur 12,7 % oet einpersoenhoeshawwes. De werkloesheid is 4,6 % (ciefers volkstelling 2000).
Tempeleers Mestreechs
Templeers Mestreechs, Mestreechs Templeers of sömpelweeg Tempeleers is 'nen term dee me gebruuk veur e bepaold Mestreechs sociolek. Ein definitie riech ziech op 't idee tot 't Mestreechs wat binne de Mestreechse Vastelaovesvereineging vaan de Tempeleers gesproke weurt väöl gebruuk maak vaan Mestreechs-Limbörgs archaïsme - 'ne vörm vaan 't Mestreechter Limbörgs wat door bekans niemes mie weurt gesproke in d'n allewijlen tied. 'n Aander definitie riech ziech op 't idee tot 't Mestreechs wat binne de Tempeleers en de 19den iewse sociëteit Momus (de veurgenger vaan de Tempeleers) weurt gesproke 'n Kort Mestreechse variant vaan de polletieke en ikkenomische elite is. In dat geval is 't Tempeleers Mestreechs e sociolek wat verboonde weurt mèt elitisme. In 't Tempeleers Mestreechs zouw de invlooj vaan 't Frans en Luiks-Waols groeter zien es in aander variante vaan 't Mestreechs. Die Franse invlooj zouw te make höbbe mèt de industriëel ben die de Mestreechter bourgeoisie mèt de Luikse bourgeoisie had.
D'n term "Tempeleers Mestreechs" heet geine taolweitesjappeleke status. Woersjijnlek riech d'n term ziech op d'n indrök tot me binne de Tempeleers dèks wäörd gebruuk die boete de Tempeleers um bekans noets mie weure gebruuk, zoewie 'ne cortèsj mèt vastelaovend - wat vaan 't Frans woord cortège kump - in plaots vaan 'nen optoch, e woord wat mie lieket op 't Nederlands woord optocht. Ouch 'nen habsjaar (vaan 't Frans woord happe-chair), in plaots vaan penningmeister (vaan 't Nederlands woord penningmeester), is e letterlek veurbeeld vaan Tempeleers Mestreechs, umtot 't e woord is wat gehanteerd weurt door de Tempeleers en daoboete wieneg.
Tempeleers Mestreechs is 'nen term dee daomèt dèks gebruuk weurt in alledaogse discussies euver Mestreechs vocabulaire. Zoe kin me 'ne cortèsj es "riechteg Mestreechs" bestömpele te opziechte vaan 'nen optoch. Mer dao tege-euver kin me stèlle tot 'ne cortèsj väöl minder gebruuk weurt door Mestreechtenere en daomèt verawwerd is, kunsmaoteg aonveult, elitair klink of - in aander wäörd - "Tempeleers Mestreechs" is.
Jan Notermans
Jan Notermans (Zitterd, 29 juli 1932) waor eine voetballer van Fortuna '54, Sittardia en ‘t Nederlands Èlftal. Zien groatste successe behaolde hae mèt Fortuna '54, wó hae onger meë sjpeelde mèt Cor van der Hart, Faas Wilkes, Bram Appel, Frans de Munck en Bart Carlier. Nao zien voetballoapbaan woort hae trainer in Duutsjland biej Arminia Hannover en Arminia Bielefeld. Zien eësjte Nederlandse club es trainer waas Go Ahead Eagles in 1974 wo onger meë Bert van Marwijk ein van zien sjpelers waar. Daonao wirkde hae biej FC Groningen, AZ '67, Helmond Sjport en Willem II. Dao beëindigde hae in 1985 zien trainersloupbaan.
Notermans sjpeelde es middevelder in de periode van Fortuna '54 tösje 1956 en 1960 25 interlands veur ‘t Nederlands Elftal en scoorde daoin tweë keër. Allewiel is hae columnist op de website van Fortuna Sittard.
Willy Dullens
thumb|Willy Dullens in 1967 Willy Dullens (Broukzittert, 29 jannewarie 1945) waor ènne Nederlandse voetballer van Sittardia en is op dit moment technisch advizeur van Fortuna Sittard.
Biografie
Willy Dullens begoosj mèt voetballe es jeugsjpeler bie Sittardia. In ‘t sezoen 1963/1964 maakde hae zien debuut in ‘t eisjte elftal en haw, mèt 18 goale, ein groat aandeil in de promotie van zien club. Het jaor daorop degradeerde de club weer mèr ein jaor later promoveerde de club weer. Dullens waas óngertösje eine belangrieke sjpeler gewore biej Sittardia en haw groat aanzeen gekrege in Nederland. In 1966 woort hae es eisjte divisiesjpeler, oetgerope tot voetballer van ‘t jaor. Johan Cruyff zei later dat Dullens technies mesjien nog waal baeter waor es haezelf. Hae woort daonaeve opgerope veur Oranje. In totaal sjpeelde hae mèr veer interlands (taege Belsj, Sjotlandj, Tsjecho-Slowakije en Denemarke).
In 2000 maakde hae ziene come back in ‘t betaald voetbal es technisch advizeur van Fortuna Sittard, ein baan die hae al langer ambieerde. Hae is mèt name betrokke bie de jeugopleiding, die erg geroemd wirt, ónger angere door de KNVB.
Haïti
Bestuurleke indeiling
Haïti is, in naovolging vaan de vreugere kolonisator Fraankriek, ingedeild in departeminte. De departeminte zien wijer verdeild in 41 arrondisseminte en 133 gemeintes. De tien departeminte (mèt hun hoofstei) zien:
Cultuur en demografie
Haïti heet 'n typisch Creoolse cultuur, neet oongewoen in de regio, mèt eleminte oet Afrikaonse, Europees en Indiaonse (Taíno) culture. De bevolkingssamestèlling is relatief homogeen, mèt 95% negers of creole en 5% mulatte en blaanke, zoe good wie allemaol mèt 'n francofoon achtergroond.
Haïti is 't groetste Franstaoleg land in de regio. De bevolking sprik 'n creooltaol die gebaseerd is op 't Frans; dees taol steit bekind es Haïtiaans of Kreyòl (ayisyen). Ze weurt sinds ind twintegsten iew väöl opgesjreve en is sinds inkel jaore neve 't Frans 'n officieel taol.
't Land is vaanaajds katholiek; 80% vaan de bevolking hingk de Roemse religie aon. Protestante make oongeveer 16% vaan de bevolking oet. Zeker de helf vaan de bevolking deit daoneve aon voodoo.
Historie
In Pre-Columbiaanse tije woort Haïti bewoend door de Taíno's, Arawakse volker op de Caribe. Hispaniola waor verdeild in vief rieke; 't modern Haïti umvat 't groetste deil vaan de aw rieke Xaragua en Marién. De naom vaan 't land kump ouch oet de taol vaan de Taíno's: Ayiti beteikent zoeväöl wie 'Bergland'. Columbus landde in Haïti op Sinterklaosaovend 1492 bij Môle Saint-Nicolas; op Keersaovend mós heer, um averij, 24 maander achterlaote in 'n neerzètting die me La Navidad neumde. In de jaore tenao boje de Indiaone hel meh tevergeefs weerstand tege de Spanjole; keuningin Anacaona, die veur de ouge vaan häör eige volk woort geëxecuteerd, weurt allewijl in Haïti es volksheldin verierd. In de ierste decennia vaan Spaonse kolonisatie storve de Indiaone zoe good wie gans oet, veural door krenkdes oet de aw wereld. De Spanjole begóste ouch mèt 't importere vaan Afrikaanse slaove.
In de zeventienden iew begóste ziec ouch Franse op 't eiland te vestege. Dèks góng 't um boekaneers (piraote), touwnummend evels ouch um gewoen koloniste. Bij de Vrei vaan Rijswijk in 1697 verdeilde de Spanjole en de Franse 't eiland Hispaniola oonderein, in Haïti of Saint-Domingue (Frans) en Santo Domingo (Spaons). De achtienden iew waor 'nen tied vaan oetgebreide slaovernij. De behandeling vaan de slaove waor zoe slech, tot e derde vaan de geïmporteerde slaove binne e jaor nao aonkóms storf.
Tösse 1915 en 1934 stoont 't eiland oonder Amerikaons bestuur. De Amerikaone baokende de grens mèt de Dominicaanse Republiek aof, meh waore neet geleef bij de bevolking um hun gewelddaodegheid. Nao 't vertrèk vaan de Amerikaone kaom in de Dominicaonse Republiek 'ne massamaord op gaank tege etnische Haïtiaone, bevole door dictator Rafel Trujillo. Dit waor 't huugdepunt in de jaorelang èrfvijandsjap tösse de bei len. In 1957 kraog Haïti zelf 'ne vergeliekbaren dictator: François Duvalier, ouch bekind es 'Papa Doc'. Heer en ziene zoon Jean-Claude Duvalier ('Baby Doc') regeerde tot 1986 't land mèt iezere voes. Zij stèlde persoensverhierleking in en maakde vaan 't land 'n heremietestaot, die ummer ermer woort. In 1986 woort Baby Doc verbanne en perbeerde me 'n democratisch bewind op te zètte. Verkezinge kaome in 1990, boebij Jean-Bertrand Aristide gekoze woort. Heer zouw later nog vaker tot president weure gekoze. 't Jaor dao-op woort heer alweer door 'ne militaire coup aofgezat, um in 1994 door de Amerikaone weer aon de mach gebrach te weure. In de jaore daonao waor 't aof en touw obbenuits oonrösteg in 't land, meh kaom 't neet mier tot militair dictature die 't land vreuger had gekind. In 2010 woort 't land door 'n eerdbeving getroffe, die veural in de hoofstad Port-au-Prince hel touwsloog.
Haïti is ein vaan de ermste len in Midde- en Zuid-Amerika en is dan ouch noets ech herstèld vaan de groete eerdbeving in 2010. Daoneve weurt 't land door corruptie, polletiek geweld en e gebrekkeg ikkenomisch klimaat besjouwd es 'ne mislökde staot (failed state). In 2021 woort de president Jovenel Moïse doedgesjote in zie hoes.
Westerkwartier
thumb|Ligking vaan de gemeinte Westerkwartier in Groninge
Westerkwartier (Gronings: Westerkertier) is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Groninge, mèt (in 2023) 64.984 inwoeners en 'n oppervlak vaan 368,87 km2 (daovaan 6,18 km2 water).
De gemeinte is op 1 januari 2019 oontstande oet 'n fusie tösse de aw gemeintes Grootegast, Leek, Marum, Zuidhorn en 't dörp Ezinge vaan de aw gemeinte Winsum.
De hoofplaats is Leek.
Achtiende iew veur Christus
negentiende iew veur Christus - achtiende iew veur Christus - zeventiende iew veur Christus De achtiende iew veur Christus leep vaan 1800 tot en mèt 1701 v.Chr. In dezen tied kump Babylon op es dominante staot in Mesopotamië, dewijl de Hittiete laankzaamaon de Mesopotamische besjaving euvernumme. In Europa breit de broonscultuur ziech oet, dewijl in India al veur 't iers iezer weurt bewèrk. In Egypte steit 't Middel-Keuninkriek in bleuj, dewijl de Indusbesjaving vervèlt. In China bleujt 'n broonstiedcultuur die me mèt de (legendarische?) Xia-dynastie associeert (meh zuug oonder).
Ziews
't Ziews is 'ne cluster vaan Nederfrankische dialekte die in 't zuidweste vaan Nederland, en wel in de provincie Zieland en op 't veurmaoleg eiland Goeree-Overflakkee (provincie Zuid-Holland) weure gesproke. De Ziewse dialekte vörme e dialekcontinuüm mèt 't Hollands nao 't noorde en mèt 't Wes-Vlaoms nao 't zuie. Mèt 't Braobants evels heet 't Ziews 'n sjerpe grens.
Naom en etymologie
Ziews es 'taol vaan de ziestrieke' kump al in de middeliewe veur, en wel bij Jacob van Maerlant, dee sjrijf:
Evenhuis zuut in Zeeus de naom veur de taol vaan de Vlaamse kös, dus neve 't eigelek Ziews ouch 't Kös-Wes-Vlaams.
Verspreiing en definitie
't Ziews is neet beperk tot Zieland en weurt ouch neet in de ganse provincie gesproke.
In 't noorde geit 't Hollands euver in 't Ziews; dit gebäört op Zuid-Hollands gebeed. Soms weure de dialekte vaan de dörper Rockanje, Oostvoorne en De Tinte, gemeinte Westvoorne, al bij 't Ziews gerekend. Winkler (1874) späölt mèt dat idee ; Evenhuis neump 't expliciet. Belaankriekste argumint veur insleting bij 't Ziews zien de vocaole vaan dees dialekte. De mieste indeilinge rekene ze evels nog bij 't Hollands. Ouch in 't Woordenboek der Zeeuwse Dialecten weure ze neet behandeld. De dialekte vaan Goeree-Overflakkee, die ouch nog in Zuid-Holland gesproke weure, valle evels in alle indeilinge in de Ziewse dialekgróp.
De zuidgrens is al zjus zoe umstreje. De dialekte oonder de Westerschelde, in Ziews-Vlaandere, numme 'n ambigu positie in. 't Woordenboek behandelt ze allemaol, meh gief al aon tot 't Land vaan Hulst (wat zoeget samevèlt mèt de gemeinte Hulst) en de zuidoosteleke grensstreek neet bij 't Ziews taolgebeed hure. Zuug veur 'n gedetailleerde besjrieving vaan dit gebeed 't artikel Oos-Vlaams. Ouch alle indeilinge vaan de 'Nederlandse' dialekte rekene dees dialekte tot 't Oos-Vlaams, of zelfs tot 't Braobants.
Blieve euver 't Land-vaan-Cadzands in 't weste en 't Land-vaan-Axels in 't midde. Boete 't Woordenboek zuut ouch Evenhuis dees dialekte es Ziews; heer merk daobij op tot (wat häöm betröf) de grens tösse 't Ziews en 't Wes-Vlaams dinkbeeldeg is. Daan en Hoppenbrouwers goon dao neet in mèt en rekene bei dialekgrope tot 't (Wes-)Vlaams. Dees indeiling berös op de klaankliere vaan de dialekte in kwestie, die nao Vlaondere wieze en minder nao de Ziewse eilen. Allein Van Ginneken maak versjèl tösse 't Land-vaan-Cadzands - wat heer al tot 't Wes-Vlaams rekent - en 't Land-vaan-Axels - wat heer es Ziews zuut. Dees indeiling is te verdeidege op grammiticaol grun: 't Land-vaan-Axels is zwoer gevörmp door de taol vaan de eilen en deit daodoor in väöl opziechte neet mèt in typische Wes-Vlaamse dialekkinmerke. Dat geit me hei-oonder ouch leze.
Erkinning en plaots in de 'Nederlandse' dialekte
In tegestèlling tot 't Fries en de oosteleke dialekgrope Nedersaksisch en Limbörgs weurt 't Ziews neet erkind oonder 't Europees Haandves veur Striektaole en Taole vaan Minderhede. 't Is roond 't jaor 2000 daoveur wel veurgedrage, meh woort, oonder aandere nao negatief advies vaan de Taalunie, door minister Johan Remkes aofgeweze: de Ziewse dialekte weure geach oonder 't Nederlands te hure. Op provinciaol niveau is 't Ziews wel e soort vaan erkind: de provincie heet 'ne striektaolfunctionair ingestèld. Anno 2010 is dit Veronique de Tier. Ouch bij Ethnologue gelt 't Ziews es 'n apaarte taol. Aongezeen ISO de taolelies vaan Ethnologue heet euvergenome, heet 't Ziews ouch 'n code in ISO 639-3: <tt>zea</tt>
De zeenswijs vaan 't Ziews es Nederlands dialek hèlt verband mèt zien taolkundege aofkóms: 't is e Wes-Nederfrankisch dialek en vèlt daomèt in de gróp die 't mieste materiaol heet gelieverd veur de standaardtaol. D'n invlood vaan 't Ziews zelf op die standaardtaol is evels klein. Neve 't Ziews hure nog 't Hollands, 't Utrechs, 't Wes- en Oos-Vlaams, 't Braobants, 't Kleverlands en 't Stadsfries bij de Wes-Nederfrankische dialekte (in de Nederlandse dialectologie ouch wel de westeleke dialekte geneump). Wie bove gezag heet 't Ziews direkte euvergeng mèt 't Hollands en 't Wes-Vlaams, dees drei grope weure (same mèt 't Stadsfries) wel Frisofrankisch geneump. De dialekte ligke op 'n Aajdfries substraot en höbbe daodoor mier Ingweeonse kinmerke es beveurbeeld 't Braobants. 't Ziews heet, aanders es 't Hollands en 't Oos-Vlaams, neet mètgedoon aon de Braobantse expansie in de late middeliewe (die veur de klaanke ij en ui zörgde); Ziews en Wes-Vlaams zien daodoor perifeer Nederlandse dialekte. 't Neet-deile vaan dees innovatie höbbe de twie gemein mèt o.m. 't Nedersaksisch, 't Kleverlands en de mieste Limbörgse dialekte.
Oonderverdeiling
frame|Ziewse dialekte, inclusief Oostvoorns. 't Ziews liet ziech wijer verdeile in 'n aontal striek-dialekte, die miestens samevalle mèt ei vreuger eiland. Binne groeter eilen (Overflakkee, Schouwen, Walcheren, Zuid-Beveland) kinne ouch belaankrieke versjèlle bestoon, die gemeinelek oos-wesgeoriënteerd zien.
Klaanklier
Euver 't algemein deile de Ziewse dialekte, entans die vaan de eilen, oongeveer dezelfde klaanklier, die op subtiel details vaanein versjèlle. 'tzelfde foneem kin in versjèllende tóngvalle trökkoume es lange vocaol, korte vocaol of diftong.
Korte vocaole
De korte a /ɑ/ steit gemeinelek op de plaotse boe ze in de standaardtaol ouch veurkump. Ze kin get mie nao veure koume. Zuug oonder veur de oersprunkeleke a veur 'n l.
De korte e is miestal haafope: /æ/. Zjus wie de Limbörgse e klink de Ziewse e dus a-echteger es de standaardnederlandse. In sommige dialekte, beveurbeeld, 't Walchers, is dat extreem 't geval: dao kin de e op (of minstes in de buurt vaan) 'n [a] of [ɐ] oetkoume.
'ne Variant vaan de korte e is geslotener, en weurt è gesjreve (zoewie in de Veldekespèlling). De twie e's kinne ouch in 't Ziews minimaolpare vörme: ende 'eend' - ènde 'ind'. Zuug oonder veur de oersprunkelek korte e veur 'n r.
De korte i /ɪ/ kump veur in de mieste posities boe ze in de standaardtaol ouch steit. Zuug de volgende klaank veur oetzunderinge. Ouch steit de korte i op plaotse boe de standaardtaol 'n u heet: pit 'pöt', ripse 'röps'. Dees oontrunding is oeraajd: ze heet Ingewoonse wortele en is nog trök te vinde in o.a. 't Fries en väöl Hollandse dialekte.
De korte ie /i/ correspondeert miestal mèt de lang ij oet de standaardtaol (Oergermaans en Middelnederlands î): kieke(n), tied. De standaardnederlandse ie is in 't Ziews in principe laank, entans in èrfwäörd (zuug ouch oonder). In (recinter) lienwäörd oet de standaardtaol is ouch de ie kort. Ouch de Nederlandse ij kin in 't Ziews laank versjijne. De /i/ kump ouch veur es correlaot vaan de Standaardnederlandse i, naomelek veur /ŋ/ (-nk, -ng-): zienge(n), rienk.
De korte o /ɔ/ kump veur op mieste plaotse boe ze in 't Standaardnederlands ouch steit. Oetzunderinge zien wäörd mèt palatalisatie (oongeveer: umlaut; daan weurt de o 'n u) en veur /ŋ/ (-nk, -ng-); zuug oonder. De [ɔ] kump op Zuid-Beveland veur es realisatie vaan de oersprunkeleke a veur 'n l: olles 'alles'.
De korte oe /u/ kump in väöl - neet alle - dialekte veur es de velaire nasaol /ŋ/ volg: joenk, doenker. Op Walcheren en in 't Land vaan Cadzand gebäört dat consequint, op Tholen, Noord- en Zuid-Beveland en in 't Land vaan Axel bij sommege wäörd. De oe oet de standaardtaol is in 't Ziews miestens laank; zuug oonder.
De korte uu /y/ is miestal 't correlaot vaan de Standaardnederlandse ui. Wijer kump ze ouch veur in de mieste wäörd boe 't Nederlands 'n uu heet. Zuug oonder veur de uu die aon de r veuraofgeit. In vief wäörd correspondeert de Ziewse uu mèt de Standaardnederlandse ij: bluve(n) 'blieve', pupe 'piep', twuvel 'twievel', vuuf/vuve 'vief/vijf' en wuuf 'wief'. In zwoer door 't Ziews gekleurd Nederlands kin dao 'n ui optrejje (vuif, wuif). De uu op dees plaotse (e geval vaan runding) heet 't Ziews gemein mèt 't Wes-Vlaams (en oonder mier 't Wes-Veluws).
Lang vocaole
In èrfwäörd kump de Nederlandse aa gemeinelek geslotener trök: /ɛ:/. Deze klaank weurt gesjreve es ae: maeke(n) 'make'. Heer kump ouch veur es realisatie vaan de aw e veur 'n r, meh weurt daan es è gesjreve: wèrke ['ʋɛ:rəkə]. In Ziews-Vlaandere kump dees bezunder realisatie vaan de aa neet veur (zuug direk oonder). Op gans Zuid-Beveland boete de stad Goes weurt de ae wijer geslote, tot [e:] of [ɪ:]: mîke(n). In sommege dörper in de gemeinte Borsele weurt de klaank nog verkort: mikke. Veur 'n i sleet ziech de aa, neet; zuug oonder.
De ao is ofwel de gerunde ofwel de oongerunde langen achterklinker: [ɒ:] of [ɑ:]. De realisatie versjèlt per dialek en per fonetische umgeving. 't Is de standaardrealisatie vaan de Algemein Nederlandse aa in Ziews-Vlaandere en in de stei Middelburg en Vlissingen. Veur 'n oersprunkeleke i is de aw â ouch 'n ao geweure: draoie(n) 'drejje', kraoie 'krej'. Dit gelt evels neet veur de i die in plaots vaan 'n d is gekoume: raeie 'raoje', oet Mnl. raeden. Vaandao: maoie(n) is 'mejje', meh maeie is 'maoj (larf)'. In inkel aander èrfwäörd kump ouch ao te stoon boe me ae zouw kinne verwachte: aor en aors 'aander' resp. 'aanders' (trouwes neve ander, wat ouch good Ziews is). Ae(r)s (zuug oonder veur de r) besteit ouch, meh beteikent 'aars'. In lienwäörd trejt noets 'n ae veur meh altied 'n ao: alteraosie, plakkaot, Arjaon 'Adriaan' ('ne väöl veurkoumende naom in Zieland). Ouch vaoder krijg gein ae; dit is e woord oet de standaardtaol (tegeneuver 't inheims vaer). Tot slot kriege de wèrkwäörd gaon, staon en slaon ouch de (sterk gerunde) ao-klaank op Goeree (sjibbolet: Gao je weig of ik slao je weig), wat evels nörges aanders op de eilen gebäört (dao gewoen gae(n), stae(n), slae(n)).
Dao zien twie soorte ees: de sjerplang ee, gesjreve eê en de weiklang ee, gesjreve ee. De spelling mèt mer eine circonflex kump vaan 't blaad Noe ; 'ne variant dee ouch väöl weurt gebruuk is êê, wat in 't Woordenboek de norm is. Euver 't algemein correspondeert de weiklang ee mèt de Limbörgse ae (of ee, in 't Mestreechs), en de sjerplang ee mèt de Limbörgse ieë/ee/ie/iè/eë of de ei(ee). Veur oetzunderinge op de lèste regel zuug oonder. De zachlang ee klink oongeveer wie in de standaardtaol, es 'n ee mèt eventueel 'ne leechte i-echtege naoslaag [ei], zoetot 't strik gezeen 'nen diftong weurt. De sjerplang ee heet, zjus wie in 't Limbörgs, versjèllende realisaties, meh euver 't algemein is 't e haos geslote hoofdeil mèt 'ne relatief geëupende naoslaag, dèks 'ne sjwa (vallenden of centrerenden diftong): [ɪə], in extreem gevalle ouch [iɐ]. Soms steit de eê op plaotse boe de standaardtaol 'n ei heet: teêle 'teil', 'ummer', zeêke(n) 'pisse' (vgl. zeiken).
De lang ie - in 't Woordenboek ie: gesjreve - nump de plaots vaan de Nederlandse ie, en wel in èrfwäörd en in aw lienwäörd. In moderner lienwäörd oet of via 't Standaardnederlands mèt 'n ie is deze klaank hei ouch kort. In de standaardtaol is de ie allein veur 'n r laank, in 't Ziews in principe neet. De lèste decennia raak dit versjèl evels in verval. In de Noe-spelling weurt 't versjèl neet weergegeve. De lang ie kin ouch mèt 'n Standaardnederlandse ij euvereinstumme, en wel veur 'ne sjwa: blie:e 'blij' (<Mnl. bli(j)de). De lang ie kin ouch mèt de Nederlandse uu correspondere, es gevolg vaan oontrunding. Dit is 't geval in de wäörd vier 'vuur', stiere(n) 'sjikke' (~Standaardtaol sturen) en kieken 'kuke'.
Zoewie tot 't twie ee-klaanke gief, kint me ouch in beginsel twie oo's, meh heibij ligk de kwestie gecompliceerder, aongezeen neet allein de etymologie, meh ouch de positie vaan de klaank in e woord (conteks) mètspäölt. 't Versjil is basaol dat tösse de sjerplang oô en de weiklang oo. De ierste geit normaal gesproke op 'n historische twieklaank trök en kump soms euverein mèt de Limbörgse ou, daan weer mèt de oeë. De realisatie vaan de oô versjèlt nao gelaank ze veur 'nen dentaol of veur 'n aander lètter steit. Veur 'nen dentaol is de oô bekans euveral 'nen haafope achtervocaol mèt naoslaag, dèks [oə], soms [uɐ] (doead). Soms is 't 'ne stijgende klaank, wò: dit kump veur in Achthuizen (gemeinte Oostflakkee), Colijnsplaat (gemeinte Noord-Beveland) en hei en dao in Ziews-Vlaandere. Op aander plaotse, wie in boôm 'boum', geit 't weer aanders. Hiel dèks is dit 'ne lange monoftong, die mier of minder ope kin zien ([ɒ:], [ɔ:]). Dit weurt soms gesjreve es oa. Dees realisatie vint me exclusief op Goeree-Overflakkee, Schouwen-Duiveland en Tholen en neve de variant mèt naoslaag (oô) op Noord- en Zuid-Beveland. In Ziews-Vlaandere huurt me allein oô. Walcheren is dao divers in. De oa kump veur in Westkapelle en Koudekerke (allebei gemeinte Veere). De res vaan 't eiland is verdeild: oostelek vaan de lijn Veere-Middelburg-Vlissingen (die plaotse inbegrepe) kint me allein de oô, westelek zeet me daoveur de oo, dus de klaank vaan de weiklang oo. Daodoor is 't contras tösse de twie oo's in westelek Walchere oondudelek. In Domburg, Oostkapelle en Aagtekerke (gemeinte Veere) is 't zelfs gans verdwene: umtot dao alle oo's veur dentaole in oô verandere, zien de twie klaanke allofone vaanein.
De Nederlandse oe, corresponderend mèt de Limbörgse oo, is in 't Ziews vaanaajds laank, oetgezunderd 't uterste ooste vaan Goeree-Overflakkee, Sint-Philipsland en oostelek Tholen. Dees verkorting sjrijf me aon Braobantsen invlood touw.
De uu is laank veur 'n r (muu:r), ouch al wie in de standaardtaol. Väöl kump de lang uu, neet veur: ze weurt dèks oontrund tot ie (zuug bove).
Diftonge
Boete de vallende diftonge eê en oô, die bove stoon besjreve, heet de Ziewse taol ouch nog e paar echte diftonge.
De ei weurt soms get ai-echteg oetgesproke (beveurbeeld [æi]). De exakte realisatie versjèlt per streek of plaots. De ij, die identiek klink mèt de ei, kump allein veur in lienwäörd oet de standaardtaol (in èrfwäörd correspondeert de Nederlandse ij mèt 'n Ziewse ie). In e paar wäörd steit nog 'n ei die trökgeit op de Aajdgermaanse ai, op plaotse boe me etymologisch gezeen 'n eê zou verwachte. Dit geit um vleis, bleik en, zjus wie in de standaardtaol, klein en eik. Dees wäörd huurt me ouch in sommege Hollandse dialekte.
Karvatsjar
thumb|De huidsjtraot van Karvatsjar Karvatsjar (Armeens: Քարվաճառ, of Kalbajar; Azerbeidzjaans: Kəlbəcər) is 'n sjtad in Azerbeidzjan. 't Is de huidplaats van 't gelieknamige dictrik Kəlbəcər. 't Sjtedje ligk op 1.584 maeter huugde en tèlt óngevier 600 inwoeëners.
Ziews
Diftonge
De ui kump ouch wieneg veur: gemeinelek steit in 't Ziews 'n uu op de plaots boe in de standaardtaol 'n ui steit. Wäörd boe de ui wel veurkump zien fluit en stuitje 'tiedsje'. (Stuutje besteit ouch; dit beteikent evels 'stutske'.)
Karvatsjar
Gesjiedenis
Karvatsjar waar zeker wies 't ing van de 18e ieëw bewoeënd gewees door etnische Armene, wie zeej woorte gedeporteerd en dao Koerde en Azerbeidzjane kwame te woeëne. 't Sjtedje woort tiedes d'n Oorlog in Nagorno-Karabach (1988-1994) veroverd door Armeense troepe vanwaege zien sjtrategische ligking tösse Armenië en de Nagorno-Karabachsen Autonomen Oblas en is saer daen tied ónger kontrol van de separatistische regering van Artsach. Tiedes de verovering van 't sjtedje in 1993 woort volges Human Rights Watch 't oorlogsrech gesjonde. Dao-ónger veel d'n exodus van Azerbeidzjane oet die regio, vergissingsaanvalle op börgers en 't neme van giezelaers.
Ziews
Consonantisme
De h besteit neet in 't Ziews; oetzundering zien de dialekte vaan Goeree-Overflakkee. Zelfs dao evels kinne de dialekte vaan de op Braobant geriechde dörper (Achthuizen, Ooltgensplaat en de katholieke gemeinsjap vaan Oude Tonge) de h neet. Zieland maak deil oet vaan e gans groet gebeed in 't zuidweste vaan 't Nederlands taolgebeed boe de h neet weurt gerealiseerd. De h kin wel weure gehuurd in lienwäörd. In 't Woordenboek en 't blaad Noe weurt op de plaots vaan de h 'nen apostrof gezat, veur de leesbaarheid (um beveurbeeld ouwe 'awwe' en  'ouwe 'hawwe', die geliek klinke, oeterin te kinne).
Karvatsjar
Gesjiedenis
Tösse 't sjtaak-'t-veure van 1994 en 't oetbreke van d'n oorlog in Hoeëg-Karabach in 2020 waor Karvatsjar de huidplaats van de Artsachse provincie Sjahoemjan.
Ziews
Consonantisme
De g weurt zwakker oetgesproke es in de standaardtaol. Toch is dit gein weike g wie in 't Braobants of Limbörgs; 't is ieder 'ne klaank dee in de riechting vaan de h geit. De perceis realisatie versjèlt per plaots of zelfs per spreker (idiolek): soms is 't nog 'n dudeleke g, soms 'n zuver h. Dit verhaol geit neet op veur Goeree-Overflakkee: 'n zwakke g zouw dao verwarring sjöppe mèt de 'echte' h (die dao gewoen besteit). In dialektekste weurt de g dèks es <h> gespèld; zoewel 't Woordenboek es 't blaad Noe doen dat evels neet.
D'n oetgaank en weurt gans mèt n oetgesproke, meh neet euveral boe ze in de Nederlandse sjrieftaol steit. In 't groetste deil vaan 't taolgebeed is de situatie zoe: in 't miervoud vaan substantieve huurt me de n wel, in wèrkwäördsvörm neet, oetgezunderd de speciaolen infinitief (zuug oonder bij grammair). In 't ooste vaan Zuid-Beveland weurt de n in alle gevalle oetgesproke; bovedeen is de n dao, wie in 't Nedersaksisch, syllabedragend (zittn veur zitte(n), werkng veur werke(n)). De n weurt gaaroet neet oetgesproke in 't ooste vaan Goeree-Overflakkee, sinds d'n twintegsten iew in 't ooste vaan Tholen (allebei oonder invlood vaan 't Braobants) en in de stei Middelburg en Vlissingen (oonder invlood vaan 't Hollands).