cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Asperge
Traditie
’t Aspergeseizoen, de tied dat asperges friesj gegolle en gegete kènne were, löp traditioneel van ongevaer 10 april tot 24 juni. Daonao maoge de asperges van de kouwe grónd, neet miè verkoch were.
Asperges op z'n Limburgs
thumb|right|Gekookde asperges met [[aerappele en Hollandaisesaus]] Op z’n Limburgs ete v’r asperges gekook, euverdèk mèt ’n roumsuiske (Mouseline- of Hollandaisesaus) mèt peterselie, en gegarneerd mèt gekook ei en gekookde sjink. 'n Combinatie mèt zalm of ander soorte vösj ies ouch hièl sjmakelik.
1825
Gebore
thumb|right|150px|Johann Strauss jr., gebaore op 25 oktober 1825.
Gesjtorve
thumb|150px|Antonio Salieri, gasjtorve 7 mei 1825.
Birobidžan
Birobidžan (Roessisj: Биробиджан, Bierabiedzján, Jiddisj: ביראָבידזשאַן, Bierobiedsjan) is de houfsjtad en 'n jemingde i d'r autonome oblas Jüdisje Autonome Oblas tse oste va Roesland, evvel mar 0,5% is Jüd. De plaatsj houw hüj (2010) 75.413 i-woeënere. Ze houw i de jesjiechte 'n bevölkeroeng va 77.250 i 2002 en 83.667 i de Sovjet tsied (1989). De plaatsj is 169.38 km2 jroeës dus mach dat i 2010 ing sjtad mèt 445 i-woeënere de km2. Ze is de wichtigste sjtad i d'r betsierk. Tsesame mit de anjer dörper i d'r betsierk houw ze i 2010 ing bevölkeroeng va 87.320. Doa-oave ligkt 't, veur Roessisje terme, óch nit wied va Chabarovsk (187 km) en Blagovesjtsjensk (516 km). Ze ligk 8.181 km va Moskou, 8.642 km va Sint Petersburg en 941 km va Vladivostok. De ökonomie is vuural de lieëte industrie. Birobidžan woar sait 1931 bewoeënd en woeët in 1937 van e jroeës dörp ing riechteje sjtad. De lü in de sjtad kalle vuural Roessisj, nog jee 1% kalde Jiddisj in 2010.
Bron
De Roessisje Wikipedia
Vaux-Villaine
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 139 luuj op 'n oppervlaak van 9,96 veerkante kilometer en daomèt goof 't 19,38 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -0,38% de jaor.
Orionide
De Orionide is 'n meteorezwerm dee in 2009 zien huugdepunt heet op 21 oktober. De naom is gekoze umtot 't liek of de meteore oet 't starebeeld Orion koume. Tijdes 't huugtepunt gief 't 20-30 meteore te zien.
De meteore zien stöbdeilkes aofkomsteg vaan de komeet Halley.
Friedrich Wilhelm Schnitzler
thumb|right|200px|miniatur|Friedrich Wilhelm Schnitzler 1983 bij de touwkinning vaan de [[Verdienstorden der Bundesrepublik Deutschland|Verdienstordens der Bundesrepublik Deutschland]] Friedrich (Fritz) Wilhelm Schnitzler (Ohnastetten, Baden-Württemberg, 16 december 1928 - † 15 juli 2011) waor 'ne Duitse CDU politicus.
Periferie
Periferie is 't taengeneuvergestèldje van centrum. 't Kan verwieze nao:
Teks
'n Teks is in de breie zin 'n rits aan talige teikes, wie litters, symboale of klenk die in 'n communicatieve situatie es e gehièl wuèrtj ervare. 'n Teks kan dus zowaal gesjreve es óngesjreve zeen.
1426
1425 - 1426 - 1427
Teks
De samehank en 't communicatief functionere van tekste bestudeertj me in de tekslinguïstiek (samehank) en de pragmatiek (communicatief functionere).
Mechernich
Mechernich is e Rienlands stedsje in de krink (Kreis) Kreis Euskirchen, te Noordrien-Wesfale (Duutsland). Mèt häör 136,46 km² en 26.763 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 196 de veerkante kilometer.
't Op 290 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 44 oortsdeile.
Lies vaan Friestaolege sjrievers en diechters
Dit is 'n lies vaan sjrievers en diechters in 't Westerlauwers Fries, d.w.z. 't Fries wie dat in de Nederlandse provincie Friesland weurt gesproke. Väöl vaan de sjrievers höbbe daoneve ouch in 't Nederlands gepubliceerd. Sommege höbbe hunnen officiële naom verfries, aandere wèrke oonder e pseudoniem; vaan die lèste steit d'n echte naom tösse häökskes drachter.
Saddam Hoessein
thumb|Saddam Hoessein in 2004 Saddâm Hussayn Abdu-l-Majîdu-l-Tikrîtî (Arabisch صدام حسين عبد المجيد التكريتي; bij Tikrit, gegeve 28 april 1937 - Bagdad, 30 december 2006) waor prizzedent vaan Irak vaan 1979 tot 2003.
Heer späölde 'n veurnaom rol in de coup vaan 1968 door de Ba'athpartij, 'n partij die e pan-Arabisch nationalisme op seculier bazis veurstoont. Oonder ziene neef, de ginneraol Ahmad Hassan al-Bakr, waor heer viceprizzedent en trok heer al gaw de meiste mach nao ziech touw. Es prizzedent voerde heer e sterk nationalistisch, otocratisch en oppressief bewind. Heer begós twiemaol 'nen oorlog tege e naoberland (tege Iraan en tege Koeweit) en woort oetindelek in 2003 door d'n inval vaan de Vereinegde Staote verdreve. In december vaan dat jaor woort heer opgepak en in 2005 begós me aon zien berechting bij de Specialen Iraaksen Tribbenaol, dee d'n doedstraaf euver häöm oetspraok.
Jäög
Saddam Hoessein woort gebore in 't dörpke Al-Ujah, ach kilometer vaan Tikrit, in 'n familie vaan sjaopsherders. Ziene pa heet 'r noets gekind (dee storf of verdween vief maond veur zien geboorte) en Saddam kaom bij ziene noonk Chairallah Talfah te woene, want zien ma, depressief gewore, weigerde häöm op te trèkke. Wie de ma evels nao drei jaor hertrojde woort Saddam oonder häör gezag geplaots. Ziene steefpa mishandelde de jóng en dwóng 'm oonder mie veur hinne te pikke. Mèt tien jaor oontvlöchde Saddam zien ma en steefpa en góng heer mèt ziene noonk in Bagdad woene. De noonk waor 'ne devote soennitische moslim en sjreef väöl nationalistische, xenofobe gesjrifte. Heer heet Saddam sterk beïnvlood, en sjikde 'm ouch nao 'n nationalistisch ingestèlde middelbaar sjaol. In 1957, wie Saddam 20 jaor aajd waor, góng heer bij de Ba'athpartij.
Opkoms binne de Ba'athpartij
Nao de machseuvername wèrkde Saddam lankzaam aon 't oetbreie vaan zien mach, zeker ouch umtot ziene neef ummer zwaaker woort. In 1976 woort Saddam beneump tot de leismaan van alle kriegstroepe. Ouch waor heer nao boete touw dudelek d'n officieuze leismaan vaan Irak. Heer begós ziech gedurende de jaore zeveteg intensief mèt d'n opbouw vaan 't land bezeg te hawwe. In 1972 nationaliseerde heer alle oliebrónne, tot daan touw in Westerse han. Wie 't jaor dao-op de oliecrisis oetbraok zaog heer de nationaol inkomste explosief stijge. Mèt dat geld zètde heer 'n infrastructuur op die 't gans land veurspoed brach en moderniseerde: zoe kraog ederein gratis en verpliech oonderwies en woorte alle plaotse vaan elektriciteit veurzeen. Heer zètde ouch 'n industrie op veur de ikkenomie neet te aofhenkelek vaan olie te laote blieve. Dit alles rizzelteerde in 'n greujende populariteit in 't binneland en groete waardering in 't weste.
In 1979 oonderhandelde Ahmad al-Bakr mèt de Syrische president Hafez al-Assad euver 'n fusie tösse de twie len; Al-Assad zouw hei-in de veurnaomste persoen weure. Umtot dit 'n beperking vaan Saddam zien mach zouw beteikene zètde heer ziene neef datzelfde jaor aof en leet ziechzelf oetrope tot president.
Codex Argenteus
D'r Codex Argenteus wert 't örsj vermeld oonder dae naam in 1597. D'r Codex is gesjraeve in zilvere en gowwe, in purper gedeubde, lètters op perkamaent en wert saer 1669 bewaard in de bibliotheek Carolina Revivida van de universitèèt in Uppsala in Zjwede. D'r codex bevat naeëve de Gotische, ooch Griekse en Latiense vertalinge, naeëve 'n vertaling in Rune-sjrif.
Saddam Hoessein
Leve es president
Heimèt had 'r nog neet de absolute mach verwórve. Al-Bakr kraog naomelek Hoessein zien aw functie: heer woort vice-president en bleef dat tot zienen doed in 1982. Dao circulere geruchte vaan vergifteging.
Codex Argenteus
D'r Codex zow bezit gewes zieë van Karel de Groete en bewaard gewes zieë in d'r Benedictiener Abdij va Essen-Werden. Op 'n neet bekaande meneer kieëm 't in de heng van de Duutsje keizer Rudolf II, dae 't in Praag in z'n burcht bewaarde. An 't èng van d'r Daartègjaorège Krèèg vool 't in de heng va Zjweedse troepe. Riekskanselier Magnus Gabriel de la Gardie kreeg 't in z'n bezit en e waor ooch kanselier van de universitèèt van Uppsala. E sjeenkde d'r Codex an de bibliotheek.
Saddam Hoessein
Leve es president
Heer begós e beleid vaan sterke persoensverhierleking en repressie vaan dissidente. Ouch woorte de sji'iete en de Koerde erreg gediscrimineerd ten gunste vaan de soenniete, boetouw Saddam Hoessein ouch huurde. De utinge vaan persoensverhierleking naome euver de jaore tacheteg en negeteg sterk touw. Saddam waor te zien op munte en bankbiljètte, op talloos portrette in 't gaans land, op beelde etc. De maotregele tege de Koerde (gevrees um hun separatisme) en de sji'iete (gevrees vaanwege de sji'itische krachte in 't naoberland Iraan) woorte ummer sterker en Koerdische opstande woorte bleujeteg neergeslaoge (zuug ouch hei-oonder). Martelinge tege gevangene woorte ummer gewoener. Dao stoonte 'n aontal progressief maotregele tegeneuver, wie 't touwgenkelek make vaan oonderwies veur meidskes; in de vreug jaore vaan zien regering waor heer aonhenger vaan Gamel Abdel Nasser, d'n dictator dee Egypte gemoderniseerd had.
Codex Argenteus
Ennige blaajer werre later in kloeëster Bobbio in Lombardije en in de dom va Speyer voonde.
Saddam Hoessein
D'n Ierste Golfoorlog
In Iraan waore intösse radicaol geisteleke aon de mach gekoume en de historisch al slechte verhajdinge tösse Iraan en Irak kaome door de machswèssel in bei len hendeg op sjèrp te stoon. In 1980 zagte bei len 't Akkoord vaan Algiers, wat de oonderling grenze regelde, op; vief daog naotot Irak 't had geannuleerd sjikde Saddam nege divisies vaan de Iraakse armee de grens euver; heimèt begós de bleujetegen Ierste Golfoorlog, dee ach jaor zouw dore.
Codex Argenteus
Bronne
o.m. Duutsje en Nederlandse Wikipedia.
Saddam Hoessein
D'n Ierste Golfoorlog
Dit waor 'nen euvermeujetege zat: 't land had eigelek de krach en 't militair potentieel neet um 't naoberland mèt väöl groeter bevolking te versloon. Saddam, dee e seculier bewind voerde, zaog ziech evels verzekerd vaan de steun vaan in de ierste plaots de USSR en Fraankriek; later zeker ouch Sjina en de Vereinegde Staote (dees bei len veurzaoge iers ouch Iraan vaan waopes, wat in de VS tot Irangate leide). In 1988 indegde d'n oorlog in 'n patstèlling die bei len oongeluifeleke verleze had touwgebrach. Saddam en mèt groete tegezin Chomeini oonderteikende VN-resolutie 598.
In 't Koerdisch noorde waor intösse 'nen opstand oontstoon, dee door Saddam woort neergeslage mèt 'nen gifgaasaonval op de stad Halabdzja. Heibij verlore 5000 börgers 't leve.
D'n Twiede Golfoorlog
In 1990 begós Koeweit, 't klei naoberland vaan Irak, zienen enormen olieveurraod intensiever te exploitere, woedoor de oliepries zakde. Dit benaodeilde Irak, en es gevolg dao-op besloot Saddam Hoessein 't land binne te valle. Vaan te veure had d'n Amerikaanse president George Bush sr. Saddam touwgezag tot heer bij 'n invasie van Irak in Koeweit neet zouw interveniëre, wat de lèste es 'ne vrijbreef opvatde om d'n oorlog te beginne. Wie 'r evels 't land wèrkelek binneveel en 't vervolges gans leegplunderde kaom 't tot 'n invasie vaan de internationaol gemeinsjap, die de Iraakse legers verpletterend versloge. De weeg nao Bagdad laog ope en Irak waor militair krachteloes.
Oonder curatele vaan de internationaol gemeinsjap
Intösse naome de verdinkinge vaan massavernietegingswaopes hand euver hand touw, en in 1999 mós Saddam, nao de Amerikaanse Operatie Desert Fox ('n serie lochaonvalle), waope-inspecties touwstoon. Nao de aonsleeg tege de VS in 2001 begós d'n Amerikaanse president George Walker Bush 'n campagne tege Irak, wat heer tot de "As vaan 't Koed" rekende. Saddam frustreerde ouch ummer mie de waope-inspecties, die zien arsenaal oonder control móste hawwe.
D'n Daarde Golfoorlog
De touwnummende verdinkinge waore in 2002 reie genoog um eupelek euver 'nen oorlog te spreke. Neve George Bush waor 't veural Tony Blair dee ziech dao-op veurbereide. In Europa waore de meininge sterk verdeild; Fraankriek en Duitsland waore sterk tege, oonder mie Nederland en Spaanje steunde 'n invasie. Op 20 miert 2003 begós oetindelek d'n oorlog tege Irak. Binne e paar maond had me Bagdad vereuverd. Saddam sloog op de vlöch; de Amerikane zètde vervolges 'ne pries vaan 25 miljoen dollar op z'ne kop.
Nao de val
left|thumb|Saddam bij zien arrestatie De volgende maond zworf de verdreve dictator roond door 't land. In juli kaome zien twie zäöns Qusai en Udai, bei promininte functionaire in Saddam zie riek, in de naobersjap vaan Mosul bij 'n veurgevech um 't leve. Saddam zelf woort op 13 december gevoonde, in 'n eerdhol bij zien geboortestad Tikrit. 'n DNA-tes wees oet tot heer inderdaad d'n aajd-dictator waor; de volgende daag woort dit bekindgemaak. Vaan 10 januari tot 30 juni 2004 verbleef heer in kriegsgevangesjap vaan de Amerikane; op de lesten daag woort heer aon de Irakese zjustitie euvergeleverd.
Percès
Tijdes 't volgend jaor woorte de rechters bijgesjaold in 't internationaol rech, en woorte de aonklachte verzameld. Volges minserechteorganisaties had Saddam neet minder es 290.000 doeje op zie gewete. Um de gegeves euver zien misdade in aonklachte um te zètte bleek nog neet zoe gemekelek. Oetindelek begós op 19 oktober 2005 't percès; aonklachte waore genocied, misdade tege de minsheid en kriegsmisdade. 't Ierste feit wat häöm te laste gelag woort waor de gifgaasaonval tege de Koerde in 1988. Heer wèrkde bepaold neet mèt aon 't percès en gaof herhaoldelek aon d'n tribbenaol neet te erkinne.
Prizzedent Jalal Talabânî mingde ziech in 2006 in 't perces, en zag tot heer 'n eventueel doedsverdik neet zouw oonderteikene. Op 5 november datzelfde jaor woort Saddam toch tot d'n doed aon de galg veroordeild. Ind december datzelfde jaor woort dit vonnis in hoeger beroep bevesteg. Op 30 december, um vief veur zes 's mörges plaotseleken tied (vief veur veer in Nederland en 't Belsj), woort dit vonnis voltrókke.
Internationaol waore de reacties op dit percès nogal verdeild: väöl organisaties meinde tot dit neet ierlek verloupe waor. Saddam zien avvekaote woorte herhaoldelek 't slachoffer vaan maordaonslaoge en d'n tribbenaol leek neet gans neutraol te operere.
Herstap
thumb|left|Twieëtalig sjtraotnaambord in Herstap Herstap (Hollese naam: Herstappe) is 'n dörp en facilleteitegemeint in Bèlsj Limburg.
Mèt nog gein 100 inwoener is 't de gemeint met 't minst inwoener van Vlaondere en hiel Bèlsj. Ze ken neet fusionere mèt Tóngere in Bèlsj Limburg omdet 't de innige facilleteitegemeint inne ómtrèk is.
STS-129
thumb|right|Insigne vaan de STS-129 missie STS-129, ofwel voloet Space Transportation System 129, is 'n Space Shuttle missie nao 't International Space Station. De missie weurt oetgeveurd door de Space Shuttle Atlantis. Op 16 november 2009 um 14:28 oor (20:28 Nederlandsen tied) is d'n Atlantis gelanceerd. Nao dees missie gief 't nog vief missies veurtot de Space Shuttles mèt pensioen goon.
STS-129 is de 31e space shuttle-missie nao 't ISS. De missie is bedoeld es beveurraodingsmissie um 't ISS te veurzien vaan reserve-oonderdeile veur es de Space Shuttles neet mie vlege.
De missie
De missie doort 11 daog. 't Is de lèste missie die 'ne astronaut oet 't ISS mèt trök zal neume (d'r blijf dus geine aandere astronaut achter). Crew rotation zal allein nog mèt de Russische Soyuzrakèt goon gebäöre.
D'r zien drei ruimtewandelinge gepland. Daoneve weure netuurlek ouch gedorende twie doag de roboterm vaan de space shuttle en 't ISS gebruuk, um de vrach oet 't ruim vaan de space shuttle te hole en aon 't ISS te bevestege.
Op 4 november woort de vrach (de payload) in de Space Shuttle geplaots.
Op maondag 16 november 2009 woordt de Atlantis zoonder vertraginge gelanceerd um 14:28 oor (20:28 Nederlandsen tied). Op dinsdag 17 november woort alleriers 't hittesjèld gecontroleerd veur meugeleke defekte en woort de ExPRESS Logistics Carrier 1 ('n soort platform wat mèt reserveoonderdeile is oetgerös) aon de roboterm vaan de shuttle gekoppeld.
Op d'n daarden daag vaan de missie woort d'n Atlantis gekoppeld aon 't ISS. Op 't momint tot de luike tösse de twie ruimtevaartuige ope ginge woordt astronaut Nicole Stott, die 80 daog aon boord vaan 't ISS is gewees, lid vaan de crew vaan STS-129.
Op de veerden daag (19 november 2009) voont de ierste ruimtewandeling plaots. Veur astronaut Micheal Foreman waor dit zien veerde ruimtewandeling, veur astronaut Robert Satcher zien ierste. Umtot de geplande aktiviteite 2 oor veur laoge op sjema, woorte extra aktiviteite ingepland. Nicole Stott vierde dezen daag häöre 47e verjaordaag. 'n Oor naotot de crew waor goon slaope góng 't alarm in 't ISS aof tot d'n drök in 't ISS snel aof zouw numme. Dit waor evels 'n vals alarm.
Ragunda
Ragunda is 'n gemèndje in Jämtlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 5.793 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 2.526,22 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 2,3 luuj de km².
STS-129
De missie
De vijfden daag waor veural ingepland mèt aktiviteite in 't ISS. In de Unity module woorte kabele en buize en slange geplaots es veurbereiding op de koms vaan de Tranquility module bij de volgende Space Shuttle missie (STS-130). Obbenuits woort de crew wakker gemaak door 'n drökalarm. Resultaat waor tot de twie astronaute die de volgende daag 'n ruimtewandeling mooste make, neet koste slaope in de dröksluis boe dat normaal gebäört.
Ragunda
Demografische óntwikkeling
4,78% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
STS-129
De missie
Op daag zès (21 november 2009) voont de twiede ruimtewandeling plaots. Oondaanks tot de ruimtewandeling waor ingekort waor d'r toch nog tied um al take vaan de daarde ruimtewandeling oet te veure. Ouch woort op dezen daag de ExPRESS Logistics Carrier 2 oet 't ruim vaan d'n Atlantis gehaold en geplaots op 't S3-segment vaan 't ISS.
Daag 7 waor 'ne halve rösdaag. Astronaut Randolph Bresnik kós de crew vertèlle tot die nach zien döchterke gebore waor. Heer is d'n twiede astronaut dee vajer is gewore dewijl heer in de ruimte verbleef. De veurbereidinge veur de daarde ruimtewandeling woorte getroffe.
Op daag 8 (23 november 2009) voont de daarde en lèste ruimtewandeling plaots.
't Luik woort geslote tösse Atlantis en 't ISS op 24 november 2009. Ieder deen daag woort d'n Atlantis gebruuk um 't ISS in 'n hoeger baon um de Eerd te bringe. Dees manoeuver zörgde deveur tot de snelheid vaan 't ISS zoe'n 75 cm per seconde groeter woort en de baon zoe'n 1,5 km hoeger.
Op daag 10 woort d'n Atlantis losgekoppeld. Bij 't euverboord zètte vaan aofvalwater woort 'n probleem geconstateerd, boedoor slechs de hèlf vaan 't water euverboord góng. Sjijns is 'n buis verstop. Tijdens 'n vief oor dorende inspectie woort 't hittesjèld nog 'ns naogeloerd.
Daag 11 woort gebruuk um allerlei spulle op te ruime en de systeme veur trökkier te teste.
Valle (Nórwaeg)
thumb|De ligking van Valle in de pervincie Aust-Agder. Valle is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Aust-Agder in Nórwaeg. De gemeinte had 1.348 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.289,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 1. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 0940.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,7% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Hollands classicisme
thumb|Paleis op d'n Dam in Amsterdam, oersprunkelek raodhoes. 't Arsjetyp vaan 't Hollands classicisme. thumb|Raodhoes vaan Mestreech, ein vaan de bèste en groetste veurbeelder boete Holland, Zieland en Utrech 't Hollands classicisme is de in Nederland gebrukeleke naom veur de bouwstijl die in de Rippubliek vaan de Zeve Vereinegde Nederlen gebrukelek waor, veural in 't midde vaan de zeventienden iew (oongeveer 1625 tot 1665). Gebouwe in deze stijl zien neet beperk tot 't veurmaoleg gewes Holland, meh zien dao wel 't frequintste. Boete Nederland sprik me gemeinelek vaan Nederlandse barok. Dit is evels allein 'n tiedsaonduiding, umtot 't Hollands classicisme de stijlkinmerke vaan de barok mis. Boe de barok góng wèrke mèt gebroke lieste en aander oonregelmaotege ornaminte, greep me in de Rippubliek zelfs nog sterker trök op de bouwvörm vaan de ajdheid. In vergelieking mèt de bouwkuns vaan de late renaissance (zoewie bij Hendrick de Keyser, vaan wee väöl werk in Amsterdam is te vinde) is de ornamentiek besjeie; ouch dit is e groet versjèl mèt d'n echte barok.
De groetste meisters vaan 't Hollands classicisme waore Jacob van Campen, Justus Vingboons en Pieter Post. De belaankriekste specimina vaan deze stijl zien raodhoezer (Amsterdam (foto), Mestreech (foto) etc.); hei-oet, en oet de talloes woenhoezer (boebij d'n awwe trepgevel door d'n halsgevel woort vervaange), bliek wie börgerlek 't Hollands classicisme waor. Kèrke gief 't mer relatief wieneg; veurbeelder zien de Oosterkèrk in Amsterdam, de Ooskèrk in Middelburg en de Kóppelkèrk in Willemstad (gemeinte Moerdijk). Ouch kestiele gief 't neet te väöl; 't Mauritshoes in D'n Haag is e veurbeeld.
Aon 't ind vaan de zeventienden iew versoberde 't Hollands classicisme ziech nog wijer tot wat me de strakke stijl is goon neume. E veurbeeld daovaan is 't Slot Zeist in Zeist.
Öskerche
Öskerche (Duits: Euskirchen) is e Rienlands stedsje in de krink (Kreis) Kreis Euskirchen, te Noordrien-Wesfale (Duutsland). 't Is ouch de hoofplaots vaan dit distrik. Mèt häör 139,49 km² en 55.558 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 398 de veerkante kilometer.
Rónkesjtein
Rónkestein (Nederlands Ron(c)kenstein) is 'n naobersjap in de gemeinte Bezel, in 't noorde vaan De Ruiver, of noordelek vaan De Ruiver, tege de gemeintegrens mèt Venlo.
Rónkesjtein is gebouwd um de Rónkesjteinse meule die me dao vint. Deze windmeule weurt in 1472 veur 't iers geneump; in 1534 weurt veur 't iers vaan Rockenstein gesproke. Me geit devaan oet tot de naom sumpel-eweg te verklaore vèlt oet roonke (wat 'ne wèrkende meule deit) en (meule)stein. De meule woort tenao nog versjèllende kiere gesloop en nuigebouwd. Um de meule heer kaome versjèllende vakwerkhoezer te stoon.
Sinds 1997 is Rónkesjtein besjermp dörpsgeziech.
Nederlands hierevoetbalèlftal
't Nederlands hierevoetbalèlftal, bijgenaomp Oranje, vertrejt Nederland in internationaol voetbalmatche. Wie 't competitievoetbal weurt 't nationaol team gereguleerd door de KNVB. 't Team späölde zienen ierste match in 1905, naotot de voetbalsport in de twinteg jaor daoveur in dit land zier populair waor gewore. De ierste decennia veel 't team internationaol nog neet zoeväöl op, en ouch nao d'n oorlog wouw 't neet lökke. Midde jaore 1970 stoetden 't team evels nao de wereldtop door, in 't spoer vaan 't Nederlands clubvoetbal wat 't toen ouch good deeg. Wijer huugdepunte veerde 't team in 1988 (wie 't Europees Kampioen woort) en roond 2010. Ziene bijnaom Oranje daank 't team aon 't oranje shirt boe 't sinds minseheugenis in späölt.
Historie
thumb|Ingekleurde foto vaan 't ierste Nederlands èlftal, veur de match tegen 't Belsj. Op de achterste rij gans links zuut me trainer [[Cees van Hasselt, neve häöm steit Bok de Korver, de groete staar vaan toen. Eddy de Neve, dee veer kier scoorde, steit twiede vaan rechs.]]
Opriechting en begin
D'n ierste match woort gespäöld op 30 aprèl 1905. Tegestander waor 't Belsj; plaots vaan speule waor 't Kielstadion in Antwerpe. Nao negenteg menute waor de stand 1-1. In de dao-opvolgende verlenging scoorde Eddy de Neve drei kier, zoetot Nederland de match mèt 1-4 won. Belsj-Nederland zouw 'ne klassieker weure, die jaorelaank (bekaans) eder jaor woort gespäöld.
In 1908 deeg Nederland mèt aon de Olympische Speule. Hei haolden 't direk de broonze medalje, door in de troesfinaal mèt 2-0 vaan Zwede te winne. Ouch op de Speule vaan 1912 (in Stockholm) haolde Nederland broons. In de troesfinaal won Nederland zelfs mèt 9-0 vaan Finland.
Interbellum
In 1920 waore de Speule in Antwerpe. Hei verloor Oranje de troesfinaal mèt 1-3 vaan Spaanje, meh door diskwalificatie vaan finalis Tsjecho-Slowakije indegde Nederland esnog weer es daarde. Op volgende Olympische Speule zouw Nederland noets mie 'n medalje hole.
Aon 't ierste Wereldkampioensjap hierevoetbal in 1930 deeg Nederland nog neet mèt, meh veur 't WK vaan 1934 in Italië sjreve ze ziech wel in. Oonder d'n Ingelse coach Bob Glendenning euverleefde ze de kwalificatie. Op 't kampioensjap laog Oranje evels nao ein späölrunde droet (3-2 verlees tege Zwitserland). In 1938, in Fraankriek, góng 't op 'n vergeliekbaar meneer: in de ierste runde waor Tsjecho-Slowakije mèt 3-0 väöls te sterk.
Nao d'n Oorlog
In d'n Twiede Wereldoorlog had 't competitievoetbal neet stèlgelege, meh plaots veur interlandvoetbal gaof 't neet. Nao d'n Oorlog bleef de voetbalsport in 't land oonverminderd populair, meh sportief gezeen raakde Nederland achterop. In 't boeteland kaom ummer mie nao Brits veurbeeld 't betaold voetbal op, dewijl de KNVB blees vashawwe aon amateurspeul. Pas nao de NBVB-crisis midde jaore viefteg, die oetmundde in de opriechting vaan de Ieredevisie, accepteerde me in Nederland ouch betaold voetbal. 't Zouw evels nog jaore dore ietot 't voetbal ziech internaol kós mete.
Veur de WK's vaan 1950 en 1954 sjreef Nederland ziech neet in. In 1958 (Zwede) mós Nederland 't in de kwalificatie aoflègke tege Oosteriek. Veur 't allerierste EK, in 1960, sjreef Nederland ziech weer neet in. Dat waor trouwens de lèste kier tot Oranje gaaroet neet aon 'n EK of WK mètdeeg: veur alle koumende kampioensjappe gaof de KNVB zie hierenèlftal gewoen op. Toch kwalificeerde Nederland ziech vaan 1962 tot en mèt 1972 veur gein inkel indrunde, oondaanks de bleuj vaan 't Nederlands clubvoetbal in deen tied en 't väölvöldeg score vaan Johan Cruijff en Piet Keizer.
Glorietied
In 1976 späölde Nederland veur 't iers op 'n EK. Oetindelek woort 't daarde, nao verlees tege Tsjecho-Slowakije (3-1) en wins tege Joegoslavië (3-2). In korten tied waor de standaard noe zoe veraanderd, tot me 't verlees vaan de haaf finaal es 'n blamaasj beleefde.
Vendresse
Vendresse ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 478 luuj op 'n oppervlaak van 43,22 veerkante kilometer en daomèt goof 't 11,06 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -2,2% de jaor.
Nederlands hierevoetbalèlftal
Crisis
Wel kraog Oranje in 1985 mèt Leo Beenhakker veur 't iers in jaore weer 'ne succesvollen trainer. Heer woort haafweeg de kwalificatie aongestèld en kós 't tij zjus neet kiere: heer verloor de play-off vaan 't Belsj, dat 't WK oetindelek es daarde zouw indege.
Europees kampioensjap
't Succes vaan 1988 had diverse reies. Nederland had dat jaor indelek weer 'nen Europese topclub: PSV. Diverse PSV-speulers zaote ouch in de selectie. 'ne Wijeren oetblinker waor Marco van Basten (Ajax). Belaankriek waor evels ouch tot gooj Nederlandse voetballers in dezen tied ummer dèkser nao boetelandse topclubs gónge, boe ze in sterker competities kóste greuje. Ruud Gullit, spits neve Van Basten, späölde beveurbeeld bij AC Milan. Dezen trend zouw ziech in de jaore negenteg doorzètte; allewijl späölt nog mer 'nen inkele Nederlandsen international bij 'n Nederlandse club.
Wisselvallege prestaties: jaore negenteg
De kwalificatie veur 't WK vaan 1990 kaom Nederland oppermechteg door, en me meinde tot Nederland 't toernooj mós kinne winne. De prestaties in de poule vele evels zwoer tege: nao drei kier geliekspeul indegde Oranje es daarde en moch 't mer zjus door nao de achste finaal. Dao verloor 't mèt 2-1 vaan Wes-Duitsland. De maotege prestaties gónge gepaard mèt groete persoeneleke probleme tösse Beenhakker en zien speulers.
't EK vaan 1992 in Denemarke verleep vrij good. In de kwalificatie woort oonder mie vaan (vereineg) Duitsland gewonne, meh in de haaf finaal waor Denemarke zjus te sterk. Op 't WK vaan 1994 in de Vereinegde Staote, d'n ierste kier oonder coach Dick Advocaat, góng oondaanks probleme veuraof vrij good: me bereikde de kwartfinaal boe latere kampioen Brazilië mèt 3-2 te sterk waor. 't EK vaan 1996 in Ingeland leep weer minder: nao 'n zier maotege grópsfaas, die geteikend woort door vreigel tösse coach Guus Hiddink en speuler Edgar Davids, verloor 't team vaan Fraankriek.
't WK vaan 1998 in Fraankriek góng bove verwachting: Nederland versloog Argentinië in de kwartfinaal en woort in de finaal zjus oetgesjakeld door obbentuits Brazilië. 't Volgend EK vaan 2000 woort in Nederland en 't Belsj gehawwe. Nederland waor eine vaan de kanshöbbers, meh stuitde in de kwartfinaal op Italië. Neet 't verlees op ziech, meh de meneer boe-op kaom 't helste aon. Nederland had in de match twie penanties gemis, en daonao de shoot-out verlore. In 1992, 1996 en 1998 waor Nederland ouch al zoe oetgesjakeld, en noets had 't team 'n penantieserie gewonne. In Nederland kaom noe discussie euver 't penantietrauma, en of 't team dao neet beter op zouw mote oefene.
Outsider: jaore nul
Veur 't WK vaan 2002 in Japan en Zuid-Korea leep 't nog erger mis: Nederland kaom de kwalificatie neet door, veur 't iers sinds 1986. Dit had zwoer gevolge veur 't imago vaan 't team: vaan ein vaan de bèste vaan de wereld woort 't noe (weer) e gemiddeld voetballand.
Es gevolg daovaan waor me in 2004 al blij tot Nederland ziech kwalificeerde. Oondaanks kritiek op Advocaat (dee veur d'n twiede kier boondscoach waor), voolte väöl lui oplöchting wie Nederland (tege Zwede) noe ins wel mèt penanties won. Ouch op 't WK vaan 2006 (in Duitsland) waor Oranje presint. Wie in 2004 woort 't hei door Portugal oetgesjakeld.
Trök aon d'n top
Op 't EK vaan 2008 woort 't Nederlands èlftal in 'n loedzwoer gróp ingedeild. Ze verbaasde evels edereine door euvertuigende, bekaans historische winste tege wereldkampioen Italië (3-0) en Fraankriek (4-1). Internationaol kraog 't team vaan coach Marco van Basten väöl lof veur zien aonvallend voetbal. Toch wis Rusland 't team daonao in de kwartfinaal oet te sjakele (1-3). Guus Hiddink, noe coach vaan Rusland, kós de Nederlandse späölwijs en wis 't èlftal kepot te speule.
In 2010 waor 't WK in Zuid-Afrika en waor Bert van Marwijk de boondscoach. In tegestèlling tot Van Basten góng heer veur e controlerend, rizzeltaotgeriech speul, wat väöl lui in binne- en boeteland teleurstèlde. Toch woort Oranje weer ierste in de poule. De knock-outfaas verleep ouch good. Nederland wis zelfs veur 't iers in jaore Brazilië te versloon (2-1 in de kwartinaal). Nao ouch nog wins op Uruguay stoont 't land in de finaal. Hei woort vaan Spaanje verlore, zij 't pas nao verlenging (1-0).
Soms zwoer oet vörm: jaore tien
Door de getuinde vörm meinde me 't WK vaan 2012 te kinne winne.Oonverwach indegde dit in de slechste prestatie die Nederland oets op 'n indrunde neetzat: drei kier verlees in de poulfaas. Ein meugeleke oerzaak waor de zoewiezoe sterke tegestand (Denemarke, Duitsland en Portugal). Ouch woort de generatie vaan staarspeulers die 't Oranje vaan 2008 en 2010 had groet gemaak, awwer en had die neet dezelfde vörm. In de verdeideging stoonte väöl joonger speulers, die de kwaliteite vaan hun veurgengers neet haolde. Ouch mentaliteitsprobleme woorte geneump: de groete stare zouwe te väöleisend zien.
Louis van Gaal naom, oondaanks de slechte prestaties in 2002, veur de twiede kier 't coachsjap op ziech. 't WK vaan 2014 in Brazilië verleep bezunder good. In de grópsfaas wis Nederland al mèt 5-1 vaan wereld- en Europees kampioen Spaanje te winne. Oetindelek woort Oranje daarde, nao 'n ing verlees tege Argentinië en 'n euvertuigende wins op gasland Brazilië (3-0). De gooj rizzeltaote kaome door de opportunistische, pragmatische meneer vaan speule: geine speuler waor vaan zien positie verzekerd, en Van Gaal modelleerde de opstèlling nao de tegestander. Aanders es vreuger bete zoewel aonvallend es verdeidegend ingestèlde teams ziech stök. Nao 't Wk bedaankde Van Gaal.
Op de kwalificatie vaan 't EK vaan 2016 volgde 'n groete wanprestatie: Nederland plaotsde ziech neet, oondaanks tot aan 't toernooj 24 len (bekaans de hèlf vaan alle Europese teams) mètdege. Zoewel Guus Hiddink es Danny Blind lökden 't neet um Oranje aon 't winne te kriege. Ouch op 't WK vaan 2018 is Nederland aofwezeg. In 2017, oonder de kwalificatieserie veur dit WK, haolde Nederland zien liegste plaots op de FIFA-wereldraanklies oet (de 36e). Wel góng 't lèste deil vaan die kwalificatie, veur de daarde kier oonder Dick Advocaat, get beter.
Advocaat bedaankde al vrij gaw en woort aofgelos door Ronald Koeman, staarvoetballer in oonder mie 't gouwe team vaan '88 en es coach vrij succesvol mèt Feyenoord. Heer had direk de taak Nederland in e nui toernooj, de UEFA Nations League, te doen speule. Nederland woort in 'n zier zwoer gróp mèt Fraankriek en Duitsland geloet. 't Team verpópzakde edereine door ziech neet allein op niveau A te hawwe meh ouch de poule te winne (oonder mie mèt 'nen 3-0 wins op Duitsland en 2-0 op Fraankriek). Mèt jóng talente wie Matthijs de Ligt, Frenkie de Jong en Steven Bergwijn, die alle drei nog in Nederland späölde, vóng heer de lacunes vaan de gestopde stare op. In de media woort zelfs vaan 'n 'wederopstanding' gesjreve. Oonder Koeman wis Oranje ziech ouch weer veur 't EK vaan 2020 te plaotse. In 2020 góng Koeman evels nao FC Barcelona. Heer woort vervaange door Frank de Boer. De Boer had d'n taak mèt 't Nederlands èlftal te beginne aon de kwalificatie vaan 't WK vaan 2022, meh ouch um 't EK te speule, wat um de COVID-19-pandemie e jaor waor oetgestèld. Zoewel de veurbereiing es 't EK verlepe maoteg; nao oetsjakeling in de achste finaal besloot De Boer oonder groeten drök aof te trejje. Hei-op góng De Boer eweg en woort Louis van Gaal 'nen daarde kier aongestèld. Heer kraog Oranje astrein aon 't voetballe in de Nations League en plaotsde ziech ouch glansriek veur 't WK vaan 2022. Vaan teväöre had heer gezag nao dat WK eweg te goon. Oranje haolde hei de kwartfinaol, boe-in 't - obbenuits - nao penanties vaan Argentinië verloor.
Tenue
Wel weurt regelmaoteg - sinds decennia zelfs eder jaor - 'ne nuie variant oontworpe, boe-in details versjèlle. De rugnommers en naome stoonte in de jaore zeventeg in 't zwart; later waore dèkser wit en soms doonkerblauw. De breuk waore miestal wit, meh ouch zwarte en blauw breuk zien in gebruuk gewees. 'nen Opvallende variant droog 't èlftal vaan 1988: dit waor neet effe oranje, meh droog e sjöbbemotief in diverse oranje kleursleeg.
Oetshirts
De mieste oetshirts waore spegelinge vaan 't toesshirt: witte shirts mèt oranje opdrök en oranje breuk en kouse. later woort 't oetshirt blauw, wie bij 't toesshirt de breuk en lètters ouch blauw woorte. 't Oetshirt vaan 2006 tuinde 'n sjuinse roed-wit-blauw baon op 'ne witten oondergroond: dit waor 'n verwiezing nao 't oersprunkelek Oranjeshirt vaan 1905.
Voetballeedsjes
Door de jaore heer zien diverse leedsjes veur en euver 't Nederlands èlftal oetgebrach, dèks in d'n aonluip nao groete toernoje. Al in 1934, bij 't ierste WK boe Oranje presint waor, kaom 't leedsje "We gaan naar Rome" vaan Willy Derby oet, wat zier populair woort. Nog populairder woort "Hup Holland hup" oet 1950, gesjreve door Jan de Cler. Dit leed huurt me ouch noe nog in 't stadion. Minder succesvol woort in 1974 "De leeuw wordt weer een held" vaan Ome Wout en zijn Neven en Nichten. Dit waor ein vaan de ierste Oranje-leedsjes in 't fies- en aprèsskigenre; dao zouwen 'rs nog väöl vaan volge. In 1988 kaom André Hazes mèt "O Nederland", op de melodie vaan "Auld lang syne"; dit woort 'ne groeten hit en 'ne klassieker wie Nederland ouch ech, wie in 't leedsje bezoonge, kampioen woort. Hazes zouw later nog mie Oranje-leedsjes make, wie 't "Samen kunnen we Europa aan" vaan 1992, meh gein van alle woorte ze zoe populair. De groete voetbalhit vaan 1994 waor gei supportleed veur de voetballers, meh e satirisch vastelaovendsleed euver de vreigel tösse Johan Cruijff en Dick Advocaat: "As Dick me hullep nodig heb". Rapper Ali B maakde in 2006 'n versie vaan "O Nederland", boe heer de opstèlling vaan 't èlftal rapde en dat combineerde mèt 't refrein vaan d'n intösse gestorve Hazes. In 2008 kaom Wolter Kroes mèt "Viva Hollandia" ('We zijn er weer bij en dat is prima'), 'ne cover vaan "Viva Colonia" vaan de Höhner. Dit woort 'ne nommereinhit. (Veur 't EK vaan de vrouwlui in 2017 maakde heer ouch 'n versie.) Bij 't WK vaan 2022 kaom 'nen Oranjehit in 't alternatief circuit, "Andries Noppert" vaan Meindert Talma.
Rivaliteite
De ajdste voetbalrivaliteit besteit mèt 't Belsj. D'n iersten interland waor al tege dit èlftal en sindsdeen höbbe de twie teams mie es hoonderd kier tegenein gespäöld. Tot in de jaore zèsteg woort d'n Derby vaan de Lieg Len eder jaor es vrundsjappeleke match gedoon; sindsdeen is dao evels gein plaots mie veur op de voetbalkalender. Ouch op toernoje en in kwalificaties höbbe de twie ziech dèks getroffe. De favorieterol is door de jaore heer dèks gewisseld, umtot de prestaties vaan allebei fluctueerde. Wel leef d'n derby in 't Belsj get mie es in Nederland.
De aander rivaliteit is mèt Duitsland. Hei koume vaan Nederlandse kant dèks clichés euver d'n Twiede Wereldoorlog kieke, zoetot de matche neet allein 'n sportief laojing höbbe. Toch oontstoont de rivaliteit pas good in 1974, wie 't (daan nog) Wes-Duits èlftal Nederland in de finaal vaan 't WK versloog. Wie in 1988 Nederland op 't EK vaan Wes-Duitsland won, heersde oonder väöl supporters 't geveul vaan 'vraak'. Nao aofluip oontaardde 't fies zelfs hei en dao in beleidegende spreekkoere en rinnewaties vaan Duitse oto's. Nao 2000 woort de rivaliteit dudelek minder extreem.
Records
Per ind jannewarie 2018
Opmerkinge
2 september 2011 (tege San Marino): 11-0
Neogotiek
't Oondersjèèd tösje gotiek en neogotiek is 't boewmateriaal en d'r aard van de geboewe die gemakd waoërte. In de middelieëwe waoërte vriewal allèng religieus geboewe, wie kèrke en kloeësters in d'r gotische sjtiel geboewd. In d'r 19de ieëw kènt dat ooch 'n station, 'n handelsbeursj of 'ne uvverdèkde maert zieë. Typisch is ooch dat me bie de restauratie va middeleeuwse monumaente dèk nao èège opvatting verbaeëterde i.p.v. ze te hersjtelle in hunne vreugere sjtaot. Al nao gelang d'r tiedsgeest vindt me dat die verbaeëteringe get toevoege of aafbroaëk deunt an 'n geboew. Architecten die in dizze sjtiel boewde zeunt: Carl Weber, P.J.H. Cuypers en Johan Kayser.
Engelsje gotiek
D'r Engelsje perpendicular gothic, dae noeëts waor oetgesjtorve, belaeft in d'r 19de ieëw z'ne lètste bleuj. Zoe boewt ''CH. Barry'' 't Parlemaentsgeboew in Londe in 1840-1852.
Neogotiek in Nederlands-Limburg
De neogotische boewsjtiel woort veural toegepas in religieus boewwerke zoeë-es kèrke en kapelkes.
Helle (reveer)
De Helle (Duutsj:Hill) is 'n ziejreveer van de Vesder en oontsjpringt bie de Baraque Michel, sjteumt över 't Hoeëg Ven en mondt in Eupe 25 km wieër oet in de Vesder. Belangriekste ziejrevere van de Helle zeunt d'r Spoorbach en de Soor.
De Helle es sjtaotsgrens
In d'r Romeinse tied waor de reveer de grens tösje de gebiede Tongere („Civitas Tungrorum“) en Kölle („Civitas Agrippinensium“).
In 1952 waoërt 'ne oonderhaove km lange verbeendingstunnel gegrave tösje de Helle en d'r Wesersjtuwdam öm 't groeët waterverbruuk van de textielindustrie baeëter te kènne regulere. Oongeveer de helft van häöre waeg sjtroomt de reveer dör 't Natuurpark Hoeëg Ven-Eifel.
Oroniem
'n Oroniem (van Grieks: ορός oros „berg“ en όνομα onoma „naam“) is 'n naam van 'n berg of reliëf. De oronymie is 'n oonderdeel van de toponymie en oonderzeukt berg- en reliëfname nao herkomst, betekenis, historie en regionaal verbreiding en oontwikkelt 'ne systematiek.
Oronyme zeunt es linguistische eenheed mètstens hieël duurzaam; de ópeenvólgende vólke behele d'r oorsjpronkeleke naam van 'n hövvel, 'ne berg of berg mètstens. Zoe bleef d'r naam van de Alpe behaowe terwiel 't dao oronyme gèft mèt Romeinse, Keltische en zelfs warsjienglek vörkeltische wórtele.
In 't koloniaal tiedperk vervool 't oroniem soms töt d'r politiek. D'r Tibetaanse religieuze naam Tschomolungma („Himmelsgoddin“) waoërt 1852 dör d'r nummer „tóp XV“ geprofaniseerd; in 1865 nao Sir George Everest geneumd en dör dem zieng ópvólgers örsj provisorisch Mount Everest geneumd en later internationaal neet mie verendert.
Limburgse Wikipedia
De Limburgse Wikipedia is de Limbörgse editie van Wikipedia. Dees editie is opgezat in december 2004. Op 31 augustus 2015 behaoldje ze de 10.000 artikele.
Oppe Limburgse Wikipedia waere de pagina's gesjreve in versjillige dialekte. Det is ómdet 't gein dudelike standerdisering veur 't Limbörgs guuef. Waal wuuertj innen interface, op projekpagina's en anger beleidspagina's 't Algemein Gesjreve Limburgs gebroek.
Sjarel III van 't Vereinig Kuueninkriek
Heë is d'r aodste zoeën va kuueningin Elizabeth II en prins Philip en is getrouwd geweës mit Diana Spencer, mit weë e twieë kinger kreeg: prins William en prins Harry. Dat huwelik woeëd in 1996 óntbónge. In 2005 trouwde heë mit Camilla Parker Bowles.
Verdraag vaan Lissabon
't Verdraag vaan Lissabon is e verdraag vaan de Europese Unie, geteikend in Lissabon op 13 december 2007. 't Is in ziene groond gei op ziechzelf staond verdraag: 't veranderde 't functionere vaan de Unie via 'n serie amendeminte op 't Verdraag vaan Roeme en Verdraag vaan Mestreech. 't Maakde de EU 'n machtegere mer ouch democratischere en transperantere organisatie. De geconsolideerde versies vaan dees documinte vörme de wètteleke basis veur de Europese Unie. Nao ratificatie door alle 27 EU-lidstaote trejde 't verdraag in wèrking op 1 december 2009.
Volgens de preambule waor 't doel “'t door 't Verdraag vaan Amsterdam en 't Verdraag vaan Nice op gaank gebrachte perces aof te kriege door de wèrkzaamheid en de democratische legitimiteit vaan de Unie te versterke en häör optrejjes samehangender te make. De belaankriekste wijzeginge die beslote laoge in 't Verdraag vaan Lissabon betroffe de aofsjaffing vaan de Europese paolstructuur, 't touwgenome belaank vaan 't stumme via gekwalificeerde mierderhede in de Europese Raod, 'ne groetere rol vaan 't Europees Parlemint (Europese börgers krege daodoor mie polletieke mach in EU-beleid) en de introductie vaan 'ne Veurzitter vaan de Europese Raod en 'nen Hoege vertegewoordeger vaan de Unie veur boetelandse affaires en veilegheidsbeleid. Ouch 't Charter vaan de groondrechte vaan de Europese Unie woort rechskrachteg. Aander, ierder aofgesproke gedeiltes vaan de Unie, woorte geherdefinieerd in dit verdraag, wie d'n Europesen interne merret.
't Verdraag vervóng de Europese Constitutie die in 2005 door de Franse en Nederlandse kezers waor verworpe, allewel de versjèlle tösse de constitutie en dit verdraag veural uterlek waore. Volgens de Britse dinktank Open Europe zouw 96% vaan de teks geliek zien aon de constitutie. Valéry Giscard d'Estaing neumde de wijzeginge “cosmetisch”.
Montparnasse (kèrkhóf)
Cimetière du Montparnasse is 'ne kèrkhóf oet 1824 in 't zuide van Paries dae geneumd is nao de wiek Montparnasse oeë in de begraafplaatsj liekt. Mèt z'n 1200 beum óp 19 ha is d'r kèrkhóf èng van de belangriekste greun lónge van Paries. O.m. de vólgende beroemde luuj zeunt hie begrave:
D'r groeëtste en mèts prestigieuze Pariese kèrkhóf is Cimetière du Père-Lachaise
Truierlands
't Truierlands is e dialek gesproke in 't uterste zuidweste vaan Belsj Limbörg en twie dörper in aonpaolend Vlaoms-Braobant. 't Heet kinmerke vaan zoewel Limbörgs en Braobants, meh weurt in 't gemein nog wel tot 't Limbörgs gerekend.
Umvaank
In de indeiling vaan 't Woordenboek van de Limburgse Dialecten (zoewie die vaan zie zöster 't Woordenboek van de Brabantse Dialecten) weure de volgende plaotse daan wel tongvel bij 't Truierlands gerekend:
Probleem: Truierlands tössen oos en wes
Wie gezag beginne in 't Truierlands de Limbörgse taolkinmerke ziech dujelek aof te bouwe (of op te bouwe, es me vaanoet 't weste riddeneert). 't Truierlands gebeed ligk nog wel zuidoostelek vaan de Uerdinger Linie: me zeet hei dus, op z'ch Limbörgs, vaan ich, mich, oech en ooch, in tegestèlling tot Braobants ik, mij (maai), aa en ook. Dit zègke ze ouch nog in 't Getelands, wat westelek vaan 't Truierlands weurt gesproke.
De Betoeningslijn es zoedaoneg weurt evels nog zjus door dit gebeed geteikend, tösse Juuk (wes) en Boeket (oos) door. Dat zouw beteikene tot me in 't uterste ooste vaan dit gebeed nog wel in e paar wäörd toenversjèl kint. Dujelek is tot 't toenversjèl ziech hei begint aof te bouwe, en tot de grens vaan dit versjijnsel raofeleg is.
Oplossing: de Getelijn
Noe gief 't evels nog mie kinmerke die 't Braobants vaan 't Limbörgs sjeie, sommege al get belaankrieker es aandere. Zoeget op de grens tösse de twie provincies löp 'n aontal vaan die isoglosse (taollijne) same. Dit weurt de Getelijn of Geteboondel geneump. De versjèllende lijne loupe evels neet gans geliek; de grens is get raofeleg. Dialektologe höbbe daorum, veur 't gemaak, de ideaol Getelijn getrokke. Heimèt sjeit me 't Truierlands vaan 't Getelands, en daomèt ouch 't Limbörgs vaan 't Braobants. De lijn begint in 't zuie op de Germaons-Romaonse taolgrens en volg in 't begin de provinciegrens tösse Limbörg en Vlaoms-Braobant. Boe de provinciegrens 'nen drej nao 't ooste maak, geit de Getelijn rechoet; gevolg heivaan is tot de Braobantse plaotse Graoze en Rumme ouch nog in 't Truierlands gebeed valle. Daonao kruis de Getelijn de provinciegrens weer um tösse Haole (westelek) en Dónk (oostelek) door te loupe.
Sommege lijne oet de Getebundel loupe wijer rechoet nao ´t noorde; aandere evels buige hei nao 't noordooste aof. Dao valle ze same mèt de Uerdinger Linie en/of de Betoeningslijn; vaanaof dat punt is daomèt wel dujelek boe de grens tösse Limbörgs en Braobants moot loupe. Dónk en Herk zien zoedoende de noordelekste plaotse oet 't Truierlands gebeed.
'n Belaankrieke taolgrens oet de Getelijn is de lange vocaol in e woord wie daok ('daak') en smeed. In de Braobantse dialekte is 't gemeinelek dak - daoke en smid/smed - smede, dus mèt 'n wisseling tösse 'ne korte en 'ne lange vocaol. In de Limbörgse dialekte is dee normaal gezeen ummer laank. Ouch de grenze vaan umlaut in werkwoordsvörm (lope - hè löp) en verkleinwäörd (póp - pupke) ligke hei in de buurt, meh euver 't algemein loupe die grenze wel get wijer nao 't weste. Aon d'n aandere kant blijf d'n umlaut in 't Truierlands al hiel dèks oet in werkwäörd mèt a: hè valt in plaots vaan heer vèlt enz. in de mieste Limbörgse dialekte.
Romaans
Oonder d'r romaanse sjtiel versjtèèt me de keuns in gaans West-Europa van ca. 1000 bies 't begin van d'r daartiende ieëw. In Noord-Fraankriek zow ca. 1150 de gotische keuns al oontluike. De romaanse sjtiel volgde op de karolingische renaissance, die de vreug christeleke keuns opvolgde.