cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Groeët-Welsde
thumb|275px|right|Groeët Welsde Groeët-Welsde (Nederlands: Groot Welsden) ies 'n buurtsjap van Mergraote, in de gemeinte Èèsjde-Mergraote, op 't plateau in Zuud Limburg. In 2003 wone d'r 160 luuj, verdeild in 'n Ónder- en 'n Bove-gedeilte. In de buurt bevingk ziech ouch de buurtsjap Klae-Welsde, mèt 'n twintig häöf en hoezer. De naam zou 'n verbastering zin van 't Germaanse wippelsdel, wat begraafplaats beteikent. Ouwer name zint: Welpdal (13e ièw) en Welpsdal (14e ièw).
Santa Cruz County (Californië)
thumb|200px|Graofsjappe vaan Californië thumb|200px|Ligking vaan Santa Cruz Santa Cruz is 'n in 1850 gestiech graofsjap in Californië. 't Graofsajp zou ierst Branciforte goon heite (verneump nao de Indiane-stam). Mer oeteindelek woort 't graofsjap verneump nao de kapel in 't huidege graofsjap, die in 1857 hielemaol verweus is. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Santa Cruz.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 1573 km² (607 mijl²) boevaan 1153 km² (445 mijl²) land is en 419 km² (162 mijl²) of 26.67% water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 222/km² (574/mi²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 255.602 dat bestoont oet:
't Gaof 91.139 gezinne en 57.144 femilies in Santa Cruz County. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,71.
Plaotse
't Graofsjap heet 16 plaotse, boevaan eint geregistreerd steit es spookstad. De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Stumloeazen uvulaire fricatief
De stumloeazen uvulaire fricatief of stumloeas uvulair wriefklank is 'ne mitklinker dae in versjillendje gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is. Dees klank kump in 't naorde van Nederlandj veur en steit bekèndj es de hel g.
Kènmirke
Kènmirke vanne stumloeazen uvulaire fricatief zeen:
Limbörgs
De stumloeazen uvulaire fricatief is in princiep gein foneem inne meiste dialekte van 't Limbörgs, mit oetzunjering van inkel Ripuarische dialekte.
Waal kump t'r veur wen emes ge-ergerdj get zaet, wie in Agh! [ɑχ:].
Ouch kan d'r veurkómmen es 'nen allofoon vanne stumhöbbendjen uvulaire fricatief, de óngeróldje kael-r: [ʁ]. Dit kan anen ènj van e waord zeen (door auslautverhärtung), meh dao moog t'r ouch gewuuen stumhöbbendj blieve. Waal kump t'r ummer veur in 'ne stumloeaze kónteks.
Lessen
Aander kerne
left|thumb|Slevrouw-mit-de-roeëshospitaal in Lessen. Ghoy, Lessenbos (Bois-de-Lessines), Ogy (Oseke), Papegem (Papignies), Twee-Akren (Deux-Acren), Wannebeek (Wannebecq) en Woelingen (Ollignies).
24 april
Heiligedaag van Fedelis van Sigmaringen
Le Roeulx
thumb|Locatie va Le Roeulx in Henegouwe. Le Roeulx is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Zinnik. Op 'n oppervlakde va 42,8 km² wonne 8.338 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 195 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|Zich op Le Roeulx. Gottignies, Mignault, Thieu en Ville-sur-Haine.
Schijndel
Schijndel is e versteidelek dörp in de Noord-Braobantse gemeinte Meierijstad. Tot 1 jannewarie 2017 vörmden 't 'n apaarte gemeinte. Neve de hoofplaots umvatde dees gemeinte ouch nog 't dörp Wijbosch.
Pallas (planetoïed)
Pallas (symbool: ), officieel 2 Pallas geheite, is de twieëdje planetoïed in 't zónstèlsel, zowaal waat betruf de gruuedje es de volgrie van óntdèkking. De planetoïed woort namelik op 28 mieërt 1802 óntdèk door Heinrich Wilhelm Olbers in Breme, naodet Ceres waas óntdèk gewaoren in 1801.
De planetoïed is verneump nao Pallas Athena oete Griekse mythologie; die waas de dochter van Zeus enne besjermgodin vanne stad Athena.
Mit 'n inclinatie (baannieging) van 34,8° is de baan van Pallas rónjelómme zón óngebrukelik hellendj t'n opzich van 't vlaak vanne planetoïdereem en ziene excentriciteit is bao aeve groeat wie die van Pluto. Hiedoor is Pallas betrèkkelik ónbereikbaar veur ruumdjevaartuug.
Tiejes de occultatie van 29 mei 1979 dach me det me-n 'ne kleine maon van 'nen diamaeter van 1 km haw óntdèk, meh det woort neet bevèstig. In 1980 dach me-n 'ne nag gróttere satelliet mit 'nen diamaeter van 175 km te höbbe gevónje, meh dem zie bestaon woort later waerlag.
Europese Gemeinsjappe
thumb|[[Paolstructuur vaan de Europese Unie|de veurmaolege "Päöl" vaan de EU]] De Europese Gemeinsjappe (Ingels: European Communities, Frans: Communautés européennes, Duits: Europäische Gemeinschaften, Nederlands: Europese Gemeenschappen) is 'ne verzaomelnaom veur drei veurmaolege internationaol organisaties: de Europese Gemeinsjap veur Kole en Staol, de Europese Atoomenergiegemeinsjap (Euratom) en de Europese Ikkenomische Gemeinsjap, boevaan de lèste bij 't Verdraag vaan Mestreech woort herneump tot de Europees Gemeinsjap. Dees drei organisaties stoonde neet los vaan mekaar en woorte geregeerd door dezelfde institute (de Europees Kemissie, d'n Europese Raod en 't Europees Parlemint. Vaanaof 't Verdraag vaan Mestreech gonge dees drei organisaties same de Europese Unie (EU) hete.
Wie de EU woort opgeriech in Mestreech, woort dees organisatie opgebouwd oet de zoegenaomde Paolstructuur (de "Päöl"). De Europese Gemeinsjappe gónge d'n ierste Paol vörme, Gemeinsjappelek boetelands en veilegheidspolletiek vörmde d'n twiede Paol en Politiëel en zjustitiëel samewèrking in straofzake waor d'n daarde.
De Europese Gemeinsjap veur Kole en Staole woort aofgebroke in 2002 wie häör verdraag oet 1952 (deil vaan de Verdrage vaan Paries) waor verlope. De Europese Gemeinsjappe woorte opgeheve en al häör bevooghede woorte euvergedrage aon de EU mèt 't Verdraag vaan Lissabon in 2009. Dit verdraag woort de officieus constitutie vaan de EU. Euratom bleef bestoon es oonaofhaankeleke entiteit boete de EU meh zie weurt geregeerd door dezelfde instèllinge (zuug: instèllinge vaan de EU)
Musée maritime fluvial et portuaire de Rouen
thumb|Uvverzich in 't museum
Coma
Sómtieds duit me kónsmaesig e tiejelik coma (narcose) opwèkke (mit medikaasje) veur zwelling vanne herre taenge te gaon.
Hogenberg
Hogenberg (Nederlandjs: Hoogenberg) is e (veurmaolig) gehuch van Bor bie Werment en Berg ane Maas inne gemèndje Zittert-Gelaen in Nederlandjs Limbörg. 't Gehuch is gooddeils óntvouk geraak dore jaore haet, mer 't steitj nag vermeldj inne atlas van 1868. De kern van 't aad gehuch haet plaatsgemaak veur 't Julianakanaal.
Musée maritime fluvial et portuaire de Rouen
't Musée maritime fluvial et portuaire de Rouen is 'n museum euver de historie van d'r have van Rouen en de sjeepvaart. De permanaente expositie bevat 2000 objecte zoewie sjipper, maquettes, skelette va walvisje, motore va sjipper, zieëvaartmateriale en -instrumaente van d'r 18de ieëw bies noe. 't Uvverdèkt museum besjlèèt 'n oppervlakte va 900 m². 't Nèèt-uvverdèkt dèèl ooch.
De borde mèt oetlègk zeunt allèng in 't Fraans opgesjtèld.
Arnsberg
Arnsberg (Nedersaksisch: Arensperg) is 'n stad in de krink (Kreis) Hochsauerlandkreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 193,72 km² en 73.436 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 379 de veerkante kilometer. Arnsberg ligk in 'n dal vaan de Ruhr. Zie is de hoofstad vaan 't gelieknaomeg Regierungsbezirk Arnsberg mer néét vaan de väöl kleinere Hochsauerlandkreis (daovaan is Meschede de hoofplaots). Allewel ikkenomisch en demografisch besjeie, is 't door häören hoofzetel vaan 't regeringsdistrik 'n polletiek belaankrieke stad in Wesfale.
In tegendeil bis de meiste distrikte in Centraol-Europa, is 't regeringsdistrik boe Arnsberg euver regeert ('t Regierungsbezirk Arnsberg) in ziene vörm noets mie veranderd. Zelfs neet nao de groete Europese hervörminge, veural op 't gebeed vaan Duitstaolege, vaan 1945. Dit maak Arnsberg es hoofstad vaan 't regierungbezirk erg bedinkelek. In de 19e iew had zie naomelek 'n groete cultureel beteikenis (oonder aandere daankzij häör geisteleke en edel historie al vaanaof d'n 13en iew) en reprizzenteerde zie ouch de bevolking vaan de streek es gein aander stad: 't gaof in de buurt eveväöl protestantisme es katholicisme. De Wesfaolse distrikte stoon bekind um hun groete väölzijdegheid wat betröf christeleke relizjie. Allewijl is Arnsberg evels e taomelek oonbeduidend stedsje, wat zelfs gein krinkrechte heet ('n stad die boete de wèt vaan de krink, of Kreis, kin regere: dit zien in Noordrien-Wesfale altied stei mèt mie es 100.000 inwoeners, zoen 30.000 mie es Arnsberg). Neet allein door de aofnaome vaan relizjie oonder lui mer ouch de opkoms vaan 't Ruhrgebeed, de industrieël stei die de stad groetendeils höbbe opgeslók in hunne greuienden urbaonen invlood, kaom Arnsberg mie en mie op de achtergroond te stoon vaan de "Arnsbergse ikkenomie" dewijl 't toch 't polletiek centrum bleef.
Toe-midde gerónjen achterklinker
d'n Toe-midde gerónjen achterklinker of gerónje geslaote-midden achterklinker is 'ne klinker dae in väöl gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
Arnsberg
't Op 200 meter huugde ligkend pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel vieftien oortsdeile.
Contra Costa County
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 2078 km² (802 mijl²) boevaan 1865 km² (720 mijl²) land is en 213 km² (82 mijl²) of 10,25% water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 509/km² (1318/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 948.816 dat bestoont oet:
't Gaof 344.129 gezinne en 242.266 femilies in Contra Costa. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,72.
Plaotse
De twie belaankrijkste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Sjtaats-Euvermaas
thumb|Staots-Euvermaos (situatie tösse 1713 en 1785) Sjtaats-Euvermaas waor e Generaliteitsland van de Republiek van de Zeve Vereinegde Nederleng, wat bestóng oet dat deil van de leng van Euvermaas wat in 1661 in Nederlandse heng kaom. 't Land besjloog e groat deil van wat noe Zuud-Limburg ies, wie ouch e paar Waalse dörper.
Historie
Veur d'n Tachtigjaorigen Oorlog waor Euvermaas 'n sjtreek ónder sjterke Brabantse dominantie, wat bestóng oet versjillende ouw hièrlikheide. In d'n oorlog wieselde 't gebied van eigenaer, meh vanaaf 1632 kaom Mestreech definitief in Sjaatse heng en me vóng tot dees sjtad 'n achterland nuèdig houw. Bie de Vrae van Munster, die in 1648 'n ing maakde aan d'n Tachtigjaorigen Oorlog, waore de Nederlandersj en de Spanjaarde 't nog neet eins gewore euver die verdeiling. E verdraag in 1666 ('t Partagekwartaat) reigelde wat veur gebied bie de Nederleng kaom en welk gebied deil bleef van de Sjpaanse Nederleng (later Oasteriekse Nederleng). Bie 't Verdraag van Fontainebleau in 1785 sjtóng de Republiek de Waalse dörper aaf aan Frankriek. In 1795, mèt de Franse invasie en de vörming van de Bataafse Republiek, woort Sjtaats-Euvermaas, zoa good wie Sjtaats-Bove-Gelder, bie Frankriek gevoog en ingelief bie 't departement van de Ónder-Maas (Meuse Inférieure).
Dinosaurusse
Gesjiedenis
Tijdes 't Trias, 250 tot 210 miljoen jaor geleie, vörmde alle kontinente bijein 't oerkontinent Pangea. Oet reptiele vaan de gróp Archosauria (boetow allewijl allein nog de krokedille en de veugel behure) oonstoonte de ierste dinosauriërs. Die stamde aof vaan klein jaogers die z'ch op veer pu voortbewoge. De pu stoonte rech oonder 't liechaam in plaots vaan deneve, zoewie bij vreuger reptiele. Later oontstoonte [roufdier]e die op twie pu roondlepe.
Sjtaats-Euvermaas
Geografie
Bie Sjtaats-Euvermaas huèrde de volgende plaatse:
Thessaloniki
Thessaloniki is 'ne term dee nao Griekse plaotse kin verwieze.
Dinosaurusse
Gesjiedenis
De dinosauriër splitsde z'ch al vreug op (op z'n lèts midde-Trias) in twie takke, de Saurischia en de Ornithischia. De Saurisjia leefde vaan 't Trias tot 't Kriet. Zie leefde allemaol op 't land. De gróp bestoont oet twie oonderverdeilinge: de Theropode - euverwegend vleiseters - en de Sauropodomorpha, plante-eters, boe-oonder de bekinde reuzevörm met 'ne lange nek. Es gróp zien de Saurisjia te herkinne aon (en genump nao) de dreistraolige opbouw vaan 't bekke, boe-in 't sjaombein nao väöre is geriech: de "hagedis-heup". Dit is euveriges 'n oersprunkeleke eigensjap vaan alle reptiele, 'n zoegenaomde "plesiomorfie", die dus neet direk gebruuk kin weure um de gróp Saurisjia aof te bakene. De Ornithisjia leefde vaanoaf 't Bove-Trias tot 't Bove-Kriet. 't Waore op 't land levende, plante-etende reptiele. Zie hadde 'n aofgeleide veerstraolige opbouw vaan 't bekke, boe-in 't sjaombein 'n nao väöre geriech oetsteeksel heet, meh weier nao achtere geriech is: de "vogel-heup". Zoe 'n nui eigensjap, 'n zoegenaomde "apomorfie", kin wel gebruuk weure um 'n gróp te oondersjeie. Euveriges is 't oondaanks de naomgeving zoe dat de veugel vrijwel zeker tot de Saurisjia behure.
Sjtaats-Euvermaas
Geografie
De hoofplaats Valkeberg, mèt Baek, Gäöl, Ulesjtraote, Bung, Ittere, Amie, Hare, Sjömmert, Meersje, Houtem (meh neet 't kloaster Sint-Gerlach), Berg, Terbliet, Klumme mèt Hölsberg, Heële mèt Voelender en Nuienhage, Èèsjde en Se-Gietere (zónder fort Navagne).
Coma
In sómmige vel van ónvolstenjig herstèl kan de patiënt ómmegaementj de ougen äöpene, tróds ónherstèlbaar herrebesjajiging. Hiebie óntsteit e daag- en nachritme, mer ougkóntak of kómmunikaasje is ónmuuegelik. Me sprik den van 'ne vegetatieven toestandj.
Sjtaats-Euvermaas
Geografie
De dörper Gulpe, Mergraote en Vols mèt Viele en Hozelt.
Coma
Coma's doere zeljelik langer es twieë toet veer waeke, mer 't vervolgtrajèk kan jaore ware.
d'n Term wuuert owwel gebroek veur 't euvermäötig drinke van alkoholischen drank. "Comazoepe" lèdj aevel zelje toet e daodwirkelik coma. Vergeliekbaar guuef 't terme wie "comakieke" (euvermäötig kieke van films en series), die gaar neet leie toet bewósteloeasheid.
Sjtaats-Euvermaas
Geografie
De hoofplaats Dalhem en de dörper Oêsj, Cadier (meh neet noordelek Keer), Bombelech (Baolbik, Bombaye), Feneur, Trembleur en Olne. Saer 1785 allein nog Oêsj en Cadier.
Staaj
Staaj of Opstaaj (Nederlandjs: Opstaai) is e gehuch van Beech inne gemèndje Zittert-Gelaen in Nederlandjs Limbörg. 't Gehuch vörmp 't deil van Beech t'n naorde vanne Kingbaek.
Sjtaats-Euvermaas
Oetwèrking van 't Sjtaats gezag
Euver wat de dominantie van de Republiek in 't hujig Zuud-Limburg veur 't gebied haet beteikend zin ze 't neet gans eins. Vanouds woort in Limburg euver dezen tied negatief gedach: me zaog de Hollendersj es ónderdrökkersj, die 't gebied hoag belastinge oplagte en de katholieke godsdeens verboje. Inderdaad waor Sjtaats-Euvermaas e wingewes, en waor in eder geval officieel 't roams-katholicisme verbao. Aan d'n andere kant waor ouch 't gezag van Spanje in Sjpaans-Euvermaas rechoet dictatoriaal. Daobie koes in de praktijk de katholieke mès euveral doorgoon. Diet woort gereigeld in 't zoegenaamp simulacrum: in alle dörper mèt mer ein kèrk koeste zoawaal de protestante es de katholieke ze gebruke. Veural in d'n achtiende ièw woorte ouch jude godsdeensvrieheid gegeve. Diet alles sjtóng in groat contras mèt de Sjpaanse Nederleng, woa de Inquisitie doadsjtraove oetdeilde aan ederein dae neet katholiek waor.
Bron
Dit artikel ies gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaleg artikel, en waal in dees versie.
Toe-midde gerónjen achterklinker
Kènmirke
Kènmirke vannen toe-midde gerónjen achterklinker zeen:
Dinosaurusse
Gesjiedenis
De splitsing vaan Sauropodomorpha en Theropode veel woersjijnelek in 't late Trias. Tijdes de Jura, 210 tot 140 miljoen jaor geleie, begos Pangea oetein te valle. Via landtonge kóste bieste iers nog wel vaan de ein nao de aander plaots trèkke. Tijdes 't Kriet, 140 tot 65 miljoen jaor geleie, waore alle kontinente oetein gevalle. Zuid-Amerika kaom geïsoleerd te ligke, zoedat daor gans nuie, opmerkeleke soorte oontstoonte, zoewie beveurbeeld Giganotosaurus, 'n theropode dee nog get groeter waor es de beruchte Tyrannosaurus oet Noord-Amerika en de Argentinosaurus, 'ne gigantische sauropode. 't Zelfde deeg ziech veur in Afrika en Indië (toen nog ein kontinent). Netuurlek lieke dees nui voondste allein daorum vreemd umdat v'r towvallig de soorte oet Noord-Amerika ieder höbbe liere kinne.
Toe-midde gerónjen achterklinker
Limbörgs
In 't Limbörgs kump d'n toewe-midde gerónje achterklinker veur in vriewaal alle dialekte. De lange klank wuuertj meistes gesjreven es oo. De korte variantj kump veur es 'nen allofoon veure bao-toewe gerónje centraal-achterklinker ó.
Dinosaurusse
Oetsterve
't Steit vas dat de dinosauriërs vrij abrup vaan de eerdbojem verdwene en wel tijdes de euvergaanksperiode vaan 't Kriet en 't Tertiair (65 tot 2 miljoen jaor geleie). De mies gaankbare theorie is tot 65 miljoen jaor geleie 'ne groete meteoriet insloog bij Mexico (de inslaagkrater is de zgn. Chicxulub krater). Heidoor oonstoont 'n enorm stöbwolk die 't klimaat ernsteg oontregelde. 't Zonleech woort jaorelaank tegegehawwe boedoor 't ieskaajd woort en de mieste levende wezes oetsterfde. 't Bewies heiveur zouw de wereldwije aonwezigheid zien vaan e läögske iridium op de Kriet-Tertiairgrens. Iridium is 'n zeldzaam illemint op eerd, meh kump in de res vaan us zonnestèlsel väöl veur. Sommege kleinere bieste, zoewie insekte en zoogdiere (en e deil vaan de veugel) euverleefde de ramp wel, boedoor zie de ruimte kraoge um ziech weier te oontwikkele.
Toe-midde gerónjen achterklinker
Limbörgs
De oo kóntrasteertj inne meiste dialekte mitte langen aop-midde gerónjen achterklinker of d'n aope gerónjen achterklinker, gesjreven es ao, en in sómmige dialekten onna mitte lange midde gerónjen achterklinker , òò.
Klae-Welsde
thumb|right|Waegkruus mèt dialekteks: Me mot slivvenhier der tied geeëve Klae-Welsde (Nederlands: Klein Welsden) ies 'n buurtsjap van Mergraote op 't plateau in Zuud-Limburg. In 2003 wone d'r vieftig luuj aan de gelieknamige weeg Klein-Welsden. In die lintbeboewing sjtoon mergele häöf en 'n waterpöthuuske mèt zaaldaak.
In de buurt bevingk ziech ouch de buurtsjap Groeët-Welsde, dat wir ónderverdeild ies in 'n Ónder en Bove-gedeilte. De naam zou 'n verbastering zin van 't Germaanse wippelsdel, wat begraafplaats beteikent.
Dinosaurusse
Oetsterve
Euveriges is de meteorietinslaag zelf weliswoer algemein aonvaard, meh neet alle paleontologe zien 't d'r euver eins tot dit ouch d'n oorzaak vaan 't oetsterve vaan de dinosauriër (en diverse ander gróppe, zoewie de ammoniete en de Pterosauria) waor. Väöl wetensjapper dinke dit, meh aandere zien vaan meining tot de groete oetsterving zjus veur d'n inslaag al had plaotsgevoonde. Zie geve 'n klimaatsverandering, beveurbeeld es gevolg vaan de sterk towgenome vulkanische aktiviteit, es mies woersjijneleke oorzaak aon. 'n Derde meugelekheid is tot allebei de factore 'n rol gespäöld höbbe, en tot de meteorietinslaag zjus zoe vernietegend kós zien umtot 't ecosysteem in de veurgaonde paar miljoen jaor al aon 't verandere waor.
Wiedoet de mieste paleontologe numme sinds 't midde vaan de jaore negeteg aon tot veugel dinosauriërs zien ("devaan aofstamme"). Es dat inderdaad woer is, zien de dinosauriërs eigelek gaaroet neet oetgestorve. D'r zien allewijl oongeveer twie kier zoeväöl soorte veugel es zoogdiere.
Toe-midde gerónjen achterklinker
Limbörgs
Bieje stoeattoean wuuertj de klank op 't lits in Midde-Limbörgse dialekte döks lichtelik gecentraliseerdj toet [òə̯]. Det truuedj veural op veur 'n -r. In dialekte wie 't Zittesj, 't Hirkebósjer en 't Zelfkantjs truuedj zelfs 'n richtige diftongering op, wobie d'n ieëste klank wuuertj verlieëg, toet ou wie in bloud (veur blood).
D'r Krindel
D'r Krindel is 'n klee buurtsjap va S'n Maeëte en liegkt langs waersziej van d'r gelieknamige waeëg en oonder an d'r gelieknamige berg tösje d'r Kruutsberig - d.i. 't kruuspeunt tussje Vaoërzjervaeld en Vaoësj - en De Plaank. D'r liegke 'n aantal hoezer en boederieje. 't Gehuch d'r Krindel liegkt in 't dal van de Vaoësj.
Opvallend is 'ne betonne bak langs d'r waeëg, mèt oonderin 'n laoëk, oeë-in 'n bron wert opgevange, die dör de aoëping in d'r bak wieër d'r waeëg aaflöpt nao de Vaoësj, die oonder in 't dal liegkt. Get hoeëgerop, rechs vör 't lètste hoes es-te d'r berg opgèès, bevindt zich 'ne bronkoomp.
Miewe
thumb|250px
D'r Krindel
D'r aowe waeg nao De Plaank liegkt vör d'r örsjte driej in d'r waeëg, rechdäör. Wie dae waeëg te zieër oetgesjlaeëte waor um nog te kinne botte, is d'r naeve 'ne nuuje waeg gemakd.
Miewe
De Miewe (Latien Laridae) zien 'n familie vaan veugel oet de orde Pleveerechtege. Me oondersjeit oongeveer 120 soorte, boebij 't perceis aontal neet dudelek is umtot biologe 't dao oonderein neet euver eins zien. De meiste miewesoorte höbbe de zie in hun biotoop; sommege daovaan trèkke evels ouch wied 't binneland in, zoetot ze in de Limburge ouch volop te zien zien. Volwasse miewe höbbe e gooddeils wit verekleid mèt dèks grijs vleugele en meistal hei en dao (vleugelpunte, kop) zwarte stökskes.
Staaj
Straote
De volgendje straote vallen ónger Staaj:
Gans getal
De ganse getalle zien 'n verzameling vaan getalle. Ze umvatte alle getalle die es e väölvoud vaan 1 kinne weure oetgedrök. Me krijg de ganse getalle door de verzameling vaan natuurleke getalle oet te breie mèt de negatieve ganse getalle, en eventueel mèt nul (es dat getal neet al bij de natuurleke weurt mètgetèld). 't Wiskundeg symbool vaan de ganse getalle is \mathbb{Z} (sjaolbordlètter Z).
Probleemstèlling
De noedzaak veur de natuurleke getalle oet te breie deent ziech aon bij 't aoftrèkke. Dewijl me bij 't optèlle vaan twie natuurleke getalle ummer e natuurlek getal es oetkoms heet, is dat bij 't aoftrèkke neet ummer zoe. Es in 'n aoftrèkking vaan twie natuurleke getalle n1 - n2 't twiede getal groeter is es 't ierste, gief 't binne de natuurleke getalle gein oplossing veur die opgaaf. Es me dat naïef (d.w.z. concreet) oetbeeld: stèl noe tot in e mengelke zès appele ligke. Dao kin me 'rs neet ach vaanaof hole, umtot me nao 't pakke vaan zès stökker niks (0) euverhèlt.
In de abstracte wiskunde steit eine evels niks in de weeg um nog getalle oonder de nul te tèlle. Is noe d'n twiede term vaan 'n aoftrèkking groeter es de ierste, daan is de oetkoms e getal oonder de nul. Die getalle weure mèt 'ne min (-) aongegeve; -1 is daan eine minder es nul, -2 is twie minder es nul etc. Noe höbbe v'r 'n oetkoms veur eus berekening: 6 - 8 = -2.
De ganse getalle beeje zoe 'n oplossing veur eder optèlling en aoftrèkking mèt natuurleke getalle en mèt negatieve ganse getalle.
Eigesjappe
De verzameling vaan ganse getalle is oonindeg groet, en wel tèlbaar oonindeg. Tösse twie eleminte vaan de verzameling gief 't 'n indeg aontal aander eleminte (dit aontal kin ouch 0 zien). 't Gief bekaans of zelfs get mie es twie kier zoeväöl ganse getalle es natuurleke getalle (alweer aofhaangend vaan boe de nul bij huurt). De ganse getalle kinne op 'n getallelijn weure gesjreve; es 'n echte lijn heet die gei begin en gein ind.
De ganse getalle make zelf weer deil oet vaan diverse groeter verzamelinge, te beginne mèt de rationaol getalle.
Miewe
De veurnaomste soorte zien:
Opzullik
thumb|Locatie van Opzullik in Henegouwe. Opzullik (Fraans: Silly) is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Zinnik. Op 'n oppervlakde va 67,68 km² wonne 8.223 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 121 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|De kèrk van Opzullik. Fouleng, Gondreghem (Gondregnies), Graty, Hellebeek (Hellebecq), Hove (Hoves), Opzullik (Silly), Thoricourt en Zullik (Bassilly).
Vergiftiging
thumb|'t Symboeal det waartj taenge vergiftiging. Vergiftiging is d'n toestandj dae óntsteit nao 't in- of opnumme van zat vergif die symptome veroearzake. 't Waord wuuert ouch gebroek veure opzèttelike hanjeling veur emes in daen toestandj te bringe.
Wen de sjajelike stóf van zich oet 't lief eweggeit (wie nicotine) traeje klachte pas op wen de innaam de oetsjeijing euversjriedj, zoeadet 't baove de symptoomdörpel oetkump. Wen de innaam de oetsjeijing langdoerig euvertröf, dan truuedj cumulatie (opstapeling) op.
De stófwusjeling kèntj e good deil aan mechanisme veur sjajelike stóffen aaf te braeken of oet te sjeie; in väöl vel is genaezig meugelik door wiejer innaam vanne sjajelike stóf te verkómme, zoeadet 't lief de res kan doon. 't Guuef aevel ouch sómtieds taengegifte of maotregele (wie 'n neerdialyse) veure stóf sneller oet 't lief eweg te kriegen of 't ewegkriege vanne stóf uberhaup meugelik te make.
Opzèttelike vergiftiging vèltj binnen 't straofrech ónger 't delik mishanjeling ('t benaodeile vanne gezóndjheid). 't Vörmp 'n straofverzwaorendje ómstenjigheid. Wen 't slachoffer es e gevolg hievan störf of ernstige gezóndjheidsklachten oplöp is dit 'n extra straofverzwaorendje ómstenjigheid.
Stumhöbbendjen uvulaire fricatief
De stumhöbbendjen uvulaire fricatief of stumhöbbendje uvulair wriefklank is 'ne mitklinker dae in versjillendje gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
In gein inkel spraok wuuertj de stumhöbbendjen uvulaire fricatief fonematisch óngersjèdj vannen uvulairen approximant. Hieveur höbbe bei klenk 'tzelvendje teike. Wo óngersjied toch nuuedig is kan me de fricatief aangaeve mit ennen approximant mit.
Limbörgs
In 't Limbörgs is dit 'n meugelike oetspraok veure <r> ; den wusseltj t'r döks aaf mitte stumloeazen uvulaire fricatief wen d'r in 'ne stumloeaze kónteks steit. Döks wuuertj t'r ouch aafgewusseldj mitten uvulairen approximant of tril; de litste steit den ummer inne beginposiesje vanne littergreep, dewiel d'n uvulairen approximant meistes intervocalisch of bie 'n ènjcluster veurkump.
Anger meugelike oetspraoke veure <r> zeen:
Del Norte County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Californië thumb|200px|Ligking vaan Del Norte Del Norte is 'n graofsjap in Californië, VS. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Crescent City.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 3185 km² (1230 mijl²) boevaan 2610 km² (1008 mijl²) land is en 575 km² (222 mijl²) of 18,05% water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 4/km² (10/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 27.507 dat bestoont oet:
't Gaof 9170 gezinne en 6290 femilies in Del Norte. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,58.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Eda
Eda is 'n gemèndje in Värmlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 8.680 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 825,40 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 10,5 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
21,67% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Pristina
thumb|200px|De ligking van Pristina in Kosovo. right|thumb|200px|Pristina Pristina of Prisjtina (Servisch: Priština of Приштина; Albanees: Prishtinë of Prishtina) is de houfsjtad en grótste sjtad van Kosovo. Zie is verneump nao de reveer de Prišt.
Eikets
d'n Eikets, roeajen eikets of gewuuenen eikets (Sciurus vulgaris) is de in Europa meis-veurkómmendjen eikets.
Pristina
Demografie
't Euvergroot deil van de óngeveer 500.000 inweuners is Albanees. Serviërs ware óngeveer 20% van 't inweuneraantal in 1981, en 12% in 1991. De meiste zeen aevel saerden nao Servië getróch. In 2000 waas 97,4% van de luuj Albanees.
Eikets
d'n Eikets is 18 toet 24 centimaeter lang en 250 toet 350 gram zwaor. De bustelige ploemstert is van 14 toet 20 centimaeter lang. 't Is 'nen omnivoor, dae toete knaagdere behuuertj.
d'n Eikets voortj zich mit naam mit plantjaerdig matterjaal, wie nuuet en zäöj van sparren- en dennebuim. Wiejer vraete ze knuup, paddesteul, stökker boumsjors en sómtieds deerlik matterjaal, wie insekte, eier en zelfs jóng veugel. Ouch vraete ze aerd veur minerale binne te kriege. d'n Eikets vrètj daacheliks vief percent van zie liefgewich aan voor. Juus wie väöl anger knaagdere lègke eiketse wintjerveurräöj aan.
Anges es de naam duitj vermeuje kan de kluuer variëre van zwart toet gelvig, mit alderlei kluuere roead en broen daotösse. Melanisme kump veur, meh de maot worin individue melanistisch zeen versjiltj zich per regio. Normaal gespraoke zeen de dere roeadbroen mit 'ne witte boek; 's wintjers zeen ze grieziger dónkerbroen. De kluuer wuuertj ouch griesechtiger naomaot d'n eikets ajer wuuertj. d'n Oearploeme valle veural inne wintjer op. 'nen Eikets kan de haor oppe ploemstert opzètte.
De Uuëverhieëk
thumb|250px|right|Windmeule zónder wieke De Uuëverhieëk (Nederlands Overheek) ies 'n buurtsjap-wiek van Klumme in de gemeinte Voelender in Zuud Limburg. Uuëverhieëk wil zègke: euver of bove liegkend. De Hièk (Nederlands: Heek), 'n buurtsjap van Valkeberg, ies de lièger gesitueerde lintbeboewing aan de weeg van Klumme nao Valkeberg. Uuëverhieëk liek op dezelfde huègde es Klumme.
In 1879 woort d'r 'n windmeule geboewd. Op 27 december 1941 zin de wieke door 'ne sjtörm aafgebroke en daonao noats miè hersjtèld. In de Twiède waereldoorlog deende de kale tore es oetkiekpos. In 't geboew ies gemale (electrisch) tot 1966. 't Binnewerk ies bewaard gebleve. In 't oud gedeilte van De Uuëverhieëk sjtoon 30 hoezer. Tegeneuver de meule ies 'n nuuj wiek geboewd, mèt allenei "boetelandse" sjtraotname wie "Toscane" en "Algarve".
Brum
De brum (Letien: Cytisus scoparius of Sarothamnus scoparius), ouch brumhei of ginster, is 'n struuk oet de vlinjerbloomfemielje (Fabaceae). De struuk kan 'n huuegdje van twieë maeter bereike. De tek zeen viefkentjig en ónbehaordj. Wen insekte de bloom bezeuke, wuuertj 't stuufmael op häör aafgesjaote. Brum kump hieël algemein veur, veural op zandjgróndj, heiveiljer, duungebiede en braakgrunj (wie langs 't spaor).
Pristina
Verveur
Nao de einziejige ónaafhenkelikheid van Kosovo zeen nuuj waeg gemaak, aevenes d'n houfwaeg dae nao de stad Uroševac in Servië löp.
Brum
Brum is 'n richtige pioneersplantj en kump veur in 't grótste deil van Europa. De plantj is inheimsj in 't wèste en 't midde van det continent, meh kump allewiel weltwied veur es invasief saort, mit naam in wèstelik Naord-Amerika, Zuud-Amerika, Australië, Nuuj-Zieëlandj en India.
Uterlik
'ne Brum haet rilletief min blajer en de blajer die d'r haet zeen klein. De ungelste zeen drietalig handjvörmig samegestèldj; de bäövelste zeen inkelveljig. De blajer valle rap aaf, meh de tek blieven ummer gruuen. De blome zeen góldgael en óngevieër 2 cm lank. Ze vörme losse truus. De bloomstele zeen zoeaget 1 cm lank. De stiel is opgeroldj. Brum bleudj in mei en juni. 'ne Brum druueg 'ne zwarte peul van 2,5 toet 4 cm lank. Allein de renj van de peule zeen behaordj; de res is kaal.
Gebroek
Vanne tek van 'ne brum kónne besseme waere gemaak. In 't vergangene woort de vezel vanne plantj in tieje van tekórte gebroek es 'ne vervanger veur juut.
Brum bevatj 't vergiftigdje sparteïen, det 'n stimulerendje wirking haet op 't hert. Inne fytotherapie wuuertj de plantj daoveur ouch gebroek bie hertzwaakdje. Ouch kan brum waere gebroek veur lichte reumatische klachte.
Grasbroek
Grasbroek kan verwieze nao:
2 oktober
Fiès van de heilige Ingelbewaardersj
Nationale fièsdaag in Guinee
Baleare
De Baleare (Spaons: Islas Baleares of korteweg Baleares, Catalaons: Illes Balears of korteweg Les Illes) is 'n gróp eilen in de Middellandse Zie, ten ooste vaan 't Spaonse vasteland. 't Is ein vaan de 17 otonoom regio's vaan Spanje en daoneve ouch provincie.
De zès eilen zien:
Taol
Op de Baleare weurt door de vaste bewoeners Spaons en Catalaons gemojld. 't Catalaons is evels vaan 'n aander variëteit es dat vaan beveurbeeld Barcelona en steit aonder taolkundege bekind es 't Balearisch. 't Balearisch is zelf evels weer verdeild in versjèllende eilandspecifieke dialekte en de bewoeners vaan de eilen zalle daorum zelf de lokale naom gebruke, zoewie 't "Mallorquí" op Majorca, 't "Eivissenc" op Ibiza en 't "Menorquí" op Minorca. Zoe'n 70% vaan de inwoeners vaan de Baleare zeet Catalaons te kinne mojle, dit is evels inclusief Catalaons zoewie dat op 't vasteland weurt gemojld.
Albert Alberts
Oeuvre
Hei volg 'n lies vaan beuk vaan de sjriever in de originele Nederlandse taol.
Aw-Kirk
Aw-Kirk (Nederlandjs: Oud-Roosteren) is e gehuch in de gemeinte Ech-Zöstere in Nederlands-Limbörg.
Aw-Kirk waas de oarsjprunkelike kern van 't dörp Roostere. Hie bevónj zich de parochiekirk woavan de sjtichting zeker tót de dertieandjen ieaw trögkgeit.
In 1839 waerdje de kirk aevel aafgebraoke en vervange door de hujige, miea nao 't wèste gelaege Sint-Kuueb de Mieaderekirk. De Kern van Roostere versjoof zich daohaer en 't oarsjprunkelik Roostere waerdje dus Aw-Kirk.
De kirkhaof van de veurmaolige kirk bleef es zoadanig in gebroek en op de plaats van de veurmaolige kirk waerdje in 1870 'n zèsheukige neogotische kepel geboewdj. Deze kirkhaof bezitj nag inkel zevetieandje ieawse graafsjtein.
d'n Aanlègk van 't Julianakanaal (1925-1934) zörgdje d'rveur det Aw-Kirk geïsoleerdj waerdje van de res van Roostere.
Graasbrook
Graasbrook of Graasbrouk (Nederlandjs: Grasbroek) is e gehuch van Lömmerig bie Bor inne gemèndje Zittert-Gelaen in Nederlandjs Limbörg. 't Gehuch ligk kórter bie Bor es bie Lömmerig en ligk t'n oeaste vanne A2.
Straote
De volgendje straote vallen ónger Graasbrook:
Geweustrao
thumb|right|Baekapel Geweustrao (Nederlands: Weustenrade) ies 'n gehuch dat huèrt bie de vreuger gemeinte Klumme. Saer 1982 ies dat de gemeinte Voelender in Zuud Limburg.
De naam geit truuk nao woeste ontginning. Rade beteikent: gerooide plek. Dao sjtoon óngevaer 70 hoezer. De buurtsjap liek miedde in de velder aan de Luiperbeek, die 'n paar kilomaeter wiejer in de Gelaenbaek zal oetmonde. Op die beek drièjde in vreuger jaore 'n oliemeule. In Geweustrao sjteit 'n baekapel mèt 'n gezjwenkde tuupgevel en 'n klökske op 't daak um te loewe. 't Gebuuwke ies opgetrokke van baksjtein, op de heuk verseerd mèt mergelblokke. Wiejer bevinge ziech nog 'n paar waegkruzer op de sjplietsinge van waeg. Aan de waeg nao Ten Esje sjteit 'ne gesjlote haof in gedeiltelik kundersjtein (veurgevel), baksjtein (paortgevel) en mergel (ziegevel) opgetrokke.
Literatuur
thumb|right|Carréhaof in Geweustrao Hub van der Maar, pseudoniem van Huub Delahaye oet Termaar haet e book gesjreve de Reuze va Weusterich, in 1972, woa-in hae in 'n combinatie van fictie en non-fictie 't leve van dees gemeinsjap en dat van de buurt besjrief. 't Verhaol fungeert es 'ne truukbliek nao de Limburgse volkscultuur van de 20e ièw.
Haelderees
thumb|350px|Visioene van d'r Hèllige Graal dör William Morris (1890) De dade van de haelde in mythen, epen, romanne en filme kadere in hön haelderees, ooch queeste geneumd, die dör 'ne typerende situatieverloop en karakters gekenmerkd wert. Dis archetypische groondsjtructuur wert, nao e begrip van James Joyce, ooch es monomythos beneumd.
't Motief van de haelderees of hero's journey es basis van mythologieje waeltwiet, is vöral dör d'r Amerikaanse mythe-oonderzeuker Joseph Campbell besjtudeerd. Zieng resultate haant zoewaal in de psychotherapie es wie in de literatuur groeëte invloed. Töt 'n bezoonder popularitèèt leidde d'r invloed in de, mètstens Amerikaanse, filmindustrie. Zoe zeunt de Star Wars filme van George Lucas óp de motieve van de haelderees gebaseerd. In Hollywood haat in 't bezoonder Christopher Vogler mèt zie book The Writer's Journey 't model bekèndgemakd.
D'r dör Campbell besjraeve cyclus van de haelderees waoërt dör talrieke therapeute en coaches, wie beväörbeeld Paul Rebillot of Martin Weiss töt 'n psychologische en initiatorische training wieëroontwikkeld.
De idee van de haelderees nao Rebillot
De haelderees is ooch 'n concept oet de gestalttherapie. Ze baseert zich óp methodes van de humanistische psychologie (Gestalttherapie, Bioenergetik ...) en combineert imaginative, creative und cognitive technieke. De haelderees probeert de perzuuënsoontwikkeling te oondersjteune. Dit idee sjteunt óp 't waerk van Paul Rebillot. Rebillot oontwikkelde 't haelderees-ritueel óp basis van de in väöl kulture óp de gaanse waelt verbreijde haeldemythen.
De idee van de haelderees vólges Rebillot liegkt in de veroondersjtèlling, dat in edere miensj twieë taegesjtèlde pole zitte. D'r ene sjtraeft d'r nao get van zie laeve te make, zeukt verändering en oontwikkeling; d'r andere pool zeukt 't gemaak van 't vertroewde.
Dis pole van verlange en zieëkerhèèd mót me mètèè verzoene, ömdat aandersj verlamming, energielooshèèd en oontevraejendhèèd 't gevólg zeunt. Doel is authenticitèèt en succes. Zoewal 't avontuurslustige es wie 't óp zieërhèèd sjpaelende deel mótte daovör in de zieël geïntegreerd werre. Dit konflikt óplósse betekent riep en zelfverantwoordelek waeëre. De integratie van haeld en demon veurt nao 'ne geïntegreerde persoon, dae weunsje en doele, capacitète en hindernisse kènt en doelgericht handelt.
Kritiek
D'r novelist David Brin gèft kritiek óp de verheerleking van de haelderees es 'n meneer öm töt inzich te kaome. Brin zaet dat de haeldeverhaole gebroekd zeunt dör köninge en preesters öm hön tiranie te rechtvaardige. E beklemtoont dat de haelderees ieëder aantuuënt dat 't cross-kultureel överèènkomste haat, es dat ze zów leide töt 'n deper miensjelek inzicht. E haolt nao väöre dat verhaolevertèllers nog neet zoe lang gelaeje aafhankelek waore van de oligarchie vör hön laevesoonderhaod en dat de aristocratie pas recaent de mach verlaore haat öm ooneerbiedighèèd te sjtraove. Wie die historische factore verdwene, versjaen d'r science fiction, 'n meneer van vertèlle die Brin aa-ziet es 'n antithese óp Cambells haelderees. E good väörbeeld daovan is d'r film Avatar
Beaufays
Beaufays is 'n dörp in de gemèngde Chaudfontaine in de provincie Luuk.
Antoine Bouwens
Antonius Hubertus Maria Bouwens (Hunsel, 22 mei 1876 – Beverwiek, 28 mieërt 1963) waas eine veurmalige Nederlandse sjötter, dae tweë maol veur Nederlandj deilnaom aan de Olympische Sjpele.
Biografie
Bouwens waas reiziger van beroop, mer later neumde hae zich boterhanjelaer. Hae waas lid van de Sjerpsjöttesj Vereiniging Oranje Nassau in Den Haag.
Hae waas lid van de Nederlandse Olympische ploog die deilnaom aan de Olympische Spele van 1900 in Paries. Op dees Sjpele kaom hae oet op de individueel óngerdeile gewaer/ligkend (26e), gewaer/knelend (11e), gewaer/sjtaonde (28e) en revolver 50 maeter (15e). In 't totaalklassemènt gewaer individueel drie hawwinge woort hae 27e. Zien groatste succes op dees Sjpele waas aevel ein brónze medaje die hae behaolde mèt 't team revolver 50 maeter. Dit team besjtóng, behauve Bouwens oet Dirk Boest Gips, Henrik Sillem, Solko van den Bergh en Anthony Sweijs. Bouwens waas mèt dees brónze medajje de eësjte Nederlands Limburger in de gesjiedenis van de Olympische Sjpele dae ein medaje wón.
Zien tweëde deilname aan de Olympische Sjpele waas in 1920 in Antwerpe. Hae naom hiej deil aan de nummers individueel vriej pistoal, 50 maeter en individueel militair gewaer, drie posities, 300 en 600 maeter. Mèt 't team behaolde hae resp. ein 12e, 9e, 10e en 13e plaatsj.
Hae wón ouch diverse medajjes biej de Waereldkampioensjappe sjete, zoa-es ein zilvere op 't nummer sjnelvuurgewaer in 1901 veur teams en ein individuele gouwe medajje op 't nummer militair gewaer in 1914.
Ziene broor Herman Michiel Bouwens waas ouch 'ne sjötter en es zoadanig aevenèns deilnummer aan de Sjpele van 1920.
Tokke (Nórwaeg)
thumb|De ligking van Tokke in de pervincie Telemark. Tokke is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Telemark in Nórwaeg. De gemeinte had 2.417 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 980,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 2,5. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 0833.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,9% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Rogkel
thumb|Pieterskèrk in Rogkel Rogkel (Nederlands Roggel) is e dörp in de gemeinte Leudaal in Nederlands Limburg mèt op 1 januari 2009 4106 inwoeners. 't Ligk kort noordoostelek van Heitse en westelek van Naer. Besjermheilege vaan Rogkel is Sint-Pieter; in 't dörp steit de Pieterskèrk, boete de kom vint me de Pietersmeule. Rogkel heet es ein vaan de wienege plaotse in Limbörg 'nen eige carnavalsnaom ('ne Braobantse traditie), naomelek Sjansemaekersriek.
Historie
D'n oorsjprong van de naam Roggel is ondudelik. Men kin 't aafleije van 't Latiens rogus wat dingplaots beteikent (d.w.z. verzamelplaats in de Aod-Germaanse cultuur); auch zooij 't 'n aafleijing kinne zeen van roke-loe 'krejjebos'. Roggel is oontstande aan de Roggelse Baek en de dao-aan gelaege verbinjingswaeg van Hale nao Mael (Meijel), op de plaats woea dae ziech kruusjde mit de waeg van Heitse nao Naer. De waeg nao Helje is van väöl later (twintegsten iew).
In 1991 ging de gemeinte Naer op in de gemeinte Roggel, die twiea jaor later tot Roggel en Naer wurtj omgeduiptj. Dees gemeinte bleef bestaon tot 2007, toen ze opging in de nuuj gemeinte Leudal.
Atira (planetoïed)
(163693) Atira (veurmaolige tiejelike naam: 2003 CP20) is de ieëste planetoïde die óntdèk is gewaore wovan de baan rónjelómme zón gans binne de baan vanne aerd ligk. Same mit (434326) 2004 JG6, dae 'n nag inger ómloupbaan haet, en èllef anger planetoïde vörmp t'r de groep vanne Aten-planetoïde oete groep vanne Apohel-planetöide.
(163693) Atira is de ieëste planetoïde oete Apohel-groep die 'nen officiële naam haet bekómme. Atira is nao de godin vanne aerd enne aovendjster oete Pawnee-mythologie verneump.
Sjeigele (sjpel)
thumb|right|500px| 't Bewaegingbeeld biej ’t kiele, mèt in detail ’t opsjprènge van de sjtein op 't wateroppervlak.
Historie
Dit sjpel woort al gesjpeeld in ’t awwe Griekelandj en woort besjreve door Homerus en de Remeine kènde dit sjpel ónger de naam ''jaculatio testarum' '. Ouch Shakespeare haet ’t in zien sjtök euver ’’Hendrik V’’ euver ’’stone-skipping’’, ’t Èngelsje woord veur kiele.
Weitesjappelik óngerzeuk
thumb|250px|Eine meërdere keëre van 't wateroppervlak opsjprèngende sjtein. ’ne Vreuge oetlègk van de natuurlikke bewaeginge van de sjtein op ’t water is in de 18e eeuw al gegaeve door de Italiaanse natuurkundige Lazzaro Spallanzani. Research ónger leijing van de Franse natuurkundige Lydéric Bocquet, haet oetgeweze dat eine hook van óngeveër 20° tösje de sjtein en ’t wateroppervlak optimal is. Bocquet en zien mitwirkersj ware verbaasd te óntdèkke dat verangeringe in sjnelheid en rotatie hiejop geine invlood hejje.
Eërder óngerzeuk van Bocquet goof es beraekening dat de sjtein biej ’t doe pas gevestigde rekaor van 38 ketsje door Coleman-McGhee, dat eine lange tied ónverbaeterd bleef, eine sjnelheid van 12 m/sec hej mèt ein rotatie van 14 ómwentelinge per seconde.
Universum
't Universum of hielal, soms ouch kosmos geneump, is all materie en energie, alle ruimte en tied, en de natuurwètte en -constantee die 't universum ('t "gans en al") regele, die veer um us heer kinne observere.
Sjeigele (sjpel)
Waereldrekaor
’t Is Hujige waereldrekaorhawwer is volges 't Guinness-rekaorbook de Amerikaan Russell Byars mèt 51 sjprung op 19 juli 2007. ’t Veurgaonde rekaor sjtóng mèt 40 sjprung op naam van Kurt Steiner, gevestig biej ’t Pennsylvania Qualifying Stone Skipping Toernoaj op 14 september 2002.
Universum
't Universum is nao algemein weurt aongenome oonstande volgens de Big-bang-theorie, zoe'n 13,7 miljoen jaor geleie.
Diffenisie
Me kan 'n oondersjeid make tösse 't ziechbaar hielal en 't theoretisch hielal:
Toscane
Toscane (Italiaans: Toscana) is ing regio in Centraal-Italië. In 't weste grens de regio aa g'n Ligurische Zieë mit aa g'ne uëverziej 't eilank Corsica. In 't noardweste grens zie aa Ligurië, in 't noorde aan Emilia-Romagna, in 't oeëste aan Umbrië en Marche en in 't zude aa Latium.
Besjuurlige indeling
thumb|left|De provincies va Toscane
Klimaat
Toscane hat e meditteraan klimaat, mit milde en natte wintesj en heësje zoeëmesj. De matigende ivleud van de Ligurische Zieë is groeët. De Apenniene óp g'n grens mit Emilia-Romagna vörme i d'r winkter 'n sjtütsende loag teëge kaode wink oet 't noorde. Óp inkele plaatsje i de Apenniene guëf 't evvel e bergklimaat.
Economie
Durch 't gunstige klimaat weëde vöal wiendroeve geteeld. De Toscane behoeët same mit Piëmont tot de beste wiensjtreke van Italië. Bekangde wiene zint Chianti, Sassicaia, Brunello di Montalcino en de Vino Nobile di Montepulciano. I g'n buët va Piombino guëf 't wier sjtaalindustrie. Boeëmsjatte zint iezerets, pyriet, zink, kwikzilver, marmer en zaot. Bergboew va beteëkenis kunt in 't zude va de regio vuur. Iezerets weëd seër de Etruskische tied gedolve.
Toerisme
Toscane is ee va de wichtigste besjtemminge vuur 't toerisme. Sjteë wie Florence en Pisa zint zier bereumd, dewiel Castiglione della Pescaia de dröks bezochde badplaatsj va g'n regio is. 40% va de toeriste uëvernachte i dit dörp. Florence is 'nen angeren trekpleister. De wienregio's in 't binnelank weëde minder dök bezoch. I Toscane zint mieërdere boewwirke en sjtadscentra op de weltirfgoodlies va de UNESCO. Te dinke vilt aa de Toere va Pisa en 't aod sjtadscentrum va Florence mit de weltbereumde Ponte Vecchio (ouw bruk). Toscane hat 120 natoerreservate en gild as ee va de sjoeënste regio's van Italië.
Gesjichde
't Gebeed dat noe Toscane heësj, woar tussje de nuëgede ieëw en 90 vuur Christus 't leëfgebeed va de Etruske. Hun gebeed, dat Etrurië genumt woeëd, woar get groeëter en umvatde óch dele van Umbrië en Latium genumt. De Etruske woare rivale va de Romeine, die oet 't hudige Rome koame. Allewaal de Etruske vöal kultoerele mach hant, woeëde zie trükgedronge durch de Romeine. In 90 v. Chr. woeëd 't geannexeerd bei 't Romeins Riek. De Etruske krege dezelfde Romeinse börgerrechte.
Toscane woar óch 't gebeed oeë i de veertiende ieëw de Renaissance begós. I dees sjtreek óntwikkelde zich nuie köns en literatuur. Bekangde filosofe, politici, humaniste, sjrievesj en vreuge wetesjappesj oet dees sjtreek woare Leonardo da Vinci, Dante Alighieri, Francesco Petrarca, Giovanni Boccaccio en Niccolò Machiavelli. De gesjrieëve sjproak zoeëwie die doamals i g'n Toscane gekald woeëd, is 't fundament vuur 't moderne Italiaans. Ónger de machtige familie de Dei Medici maakde 't hertogdom Toscane 'n bleujtied durch. Tot 't Italiaans-renaissancistisch erfgood behoeët neet alling literatuur en angere publicaties, meh óch sjilderköns, bildhouwköns en architectuur. Sjilder- en bildhouwköns kint me i vöal befaamde musea vingke. E bekank vuurbild is de Mona Lisa in 't Louvre i Paries. 't Palazzo degli Uffizi in Florence is 't aodste en bekankste könsmuseum va g'n welt. 't Palies woar lang i heng va de familie Medici.
Quark
thumb|'t Standaardmedèl vaan elementair deilkes. De quarks stoon in 't mauf. thumb|E proton, wie 't besteit oet twie up-quarks (bel mèt 'u') en einen down-quark (bal mèt 'd'), bijeingehawwe door [[gluone (golflijnsjes) en edert mèt zien eige kleurlaojing (greun, blauw en roed; de verdeiling euver de drei quarks hoof neet per se zoe te zien).]] De quarks zien 'n klas vaan zès elementair deilkes. Ze zien de belaankriekste bestanddeile vaan materie. Door e natuurkundeg percès wat me confinement neump, kinne quarks oonder normaal umstendeghede neet vrij veurkoume; in plaots daovaan zitte ze ummer aoneingekloonke in samegestèlde deilkes, die hadrone heite. Zelf hure quarks, same mèt leptone, tot de fermione (dit in tegestèlling tot bosone).