cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vreugmodern Ingels
Klaankveranderinge
Wie gezag liet me de Great Vowel Shift gemeinelek nog in de Middelingelsen tied valle; zuug daan ouch 't artikel Middelingels veur mie informatie dao-euver. Nao 1500 oontwikkele väöl vaan de al gemuteerde (veural lang) klinkers ziech evels wijer, e proces wat in zekere zin tot op d'n daag vaan vaandaog doorgeit. Tösse 1500 en 1600 verandert de i in time vaan 'ne marginaolen diftong [ɪi] in de wijere klaank [əi]. De lang a in e woord wie late weurt wijer geslote (vaan [æ:] nao [ɛː]). Daobij geit 'r samevalle mèt de ay in day ([dæj] > [dɛː]). De achterklinkers laote e soortgeliek beeld zien: ou weurt wijer getrokke (zoetot house vaan [hʊus] in [həus] verandert; oongeveer wie de modern Britse oetspraok vaan hose). D'n diftong aw/au (law, aunt) verandert in 'nen einklaank [ɑː] of [oː]. De korte a weurt noe ouch geslote: that, wat iers nog es [ðat] kloonk, weurt noe [ðæt]. Tot slot splits ziech de korte u: in sommege wäörd hèlt ze häör klaankweerde, in aandere weurt ze oontrund en nao oonder gehaold. Es gevolg heivaan rieme put en cut neet langer opein.
Tösse 1600 en 1700 voonte ouch weer beteikenisvol veranderinge plaots. De i in time begós noe ech op 'n ai te liekene (oongeveer [ʌi]), de mieste eas veranderde vaan [e:] in [i:] (see en sea woorte daodoor homofone), de lang a sloot ziech wijer tot [e:], de klinker in house woort 'nen echten au ([ɑu]). 't Ingels vaan 1800 liekende zoe al väöl op 't huieg Ingels; me kin zègke tot 't nog mer 'n kwestie vaan accentversjèl waor.
De oetspraok vaan de /r/ blijf controversieel, meh 't liekent wel drop tot in de Vreugmodernen Tied väöl Ingelse dialekte gein rollende r mie hadde. Wel verdween de r pas rillatief laat oet wäörd wie cart, pork en peer; tot in d'n twintegsten iew waor dit kinmerk gooddeils beperk tot Zuidoos-Ingeland.
Spelling
Veur de koms vaan Johnson zienen dictionair midde achtienden iew (zuug bove) kós de spelling vaan 't Ingels sterk oetwejjere. Nog dèks stoonte stom e's aon 't ind vaan e woord boe ze geinen invlood op de oetspraok hadde (goode, manne). Ouch gaof 't versjèllende typografische archaïsmes, die me deils in dezelfden tied ouch op 't continent vint. I en j woorte dèks nog es ein lètter gezeen en doorein gebruuk (J iust thinke), zoe good wie u en v (we haue). Vaan de s bestoonte twie oonderkas-variante: s en ſ. Sommege sjrievers hadde vaste regele wienie 't ein en wienie 't aander teike te gebruke; zoe'n regele waore evels neet universeel.
D'n thorn (Þ, þ), deen in 't Aajd- en Vreugmiddelingels alum waor veurgekoume, waor gooddeils in oongebruuk geraak meh nog neet gans oetgestorve. Veural in abbreviature vaan väöl veurkoumende wäörd traoj 'r dèks op. Heer waor daan, zeker in Gotisch sjrif, lesteg te oondersjeie vaan de lètter y; me vint dèks Plaetje:EME ye.svg veur the. Mèt 't in oonbruuk rake vaan de Gotische lèttertype verdween ouch dit gebruuk; me zuut dees breviatuur allewijl nog wel ins trök in opsjrifte op aw pubs e.d.
In väöl edities vaan Ingelstaolege werke oet deen tied weurt de teks herspeld um ze veur de moderne taolgebruker beter leesbaar te make.
Grammair
De Vreugmodern Ingelse grammair bewoert e paar archaïsmes die aon 't Middelingels rappelere, al steit ze alles bijein wel korter bij de Nuiingelse grammair.
Novosibirsk
Novosibirsk (Roessisj: Новосибирск, Na-va-sie-BIERSK, bis 1925: Novonikolajevsk) is ing sjtad en jemingde i de oblas Novosibirsk i 't weste va Siberië, Roesland. De plaatsj houw hüj (2010) 1.473.754 i-woeënere. Ze houw i de jesjiechte ’n bevölkeroeng va 1.425.508 i 2002 en 1.463.516 i de Sovjet tsied (1989). De plaatsj is 2.932 km2 jroeës dus mach dat i 2010 ing sjtad mèt 2.929,3 i-woeënere de km2. Ze is industrieel de wichtigste sjtad va Siberië. Tsesame mit de anjer dörper i d'r betsierk houw ze i 2010 ing bevölkeroeng va 1.591.645. Doa-oave ligkt 't, veur Roessisje terme, óch nit wied va Omsk (647 km), Toms (275 km), Kemerovo (261 km), Novokoeznetsk (368 km) en Barnaul (232 km), en Semey (677 km) i Kazachstan. Ze ligk 3.372 km va Moskou en 3.822 va Sint Petersburg. De ökonomie is vuural indusjtrie. Novosibirsk woar sait 1893 bewoeënd en woeët in 1903 van e jroeës dörp ing riechteje sjtad. De lü in de sjtad kalle vuural Roessisj.
Vreugmodern Ingels
Veurnaomwäörd
In de persoeneleke en bezitteleke veurnaomwäörd traoje de volgende aofwiekinge op:
Werkwäörd
't Veurnaomwoord thou heet zien eige vörm in de verveuging vaan werkwäörd. Miestens indege de vörm op -(e)st, zoewel in d'n tegewaordegen tied es de verleien tied (thou makest, thou madest). D'n oetgaank veur de daarde persoen inkelvoud kós zoewel -(e)s wie -(e)th zien. In de Middelingelsen tied had de -es nog es typisch noordelek gegolle, meh in 't Vreugmodern Ingels weurt dezen oetgaank ouch in 't zuidooste normaler. Shakespeare priffereert evels nog -eth en gebruuk 't alternatief veural es dat ritmisch beter pas (With her, that hateth thee and hates us all). Nao häöm wint -(e)s 't evels al gaw. De oetgeng veur 't miervoud, die in 't Middelingels nog algemein gebrukelek waore (beveurbeeld we seen, we maken), woorte in 't Vreugmodern Ingels allein bij hoeg oetzundering gebruuk: um de taol vaan de boere weer te geve of um 'n awwerwètse sfeer op te rope.
Mi-24 Hind
De Mi-24 Hind is eine grote gevechshelikopter van Russische makerie. 't Toesjtel waerdje rondj 1965 ontwikkeldj oet de Mi-8. 't Toesjtel mos soldaote (de HIND kan ach bewaopendje soldaote verveure) aan 't front aaf kinne zitte en daonaeve ouch nog good bewaopendj zeen. Ouch mos de HIND besjeetinge van ein klein kaliber kinne doorsjtaon.
Luit (Belsj)
thumb|Kestiel vaan Luit. Luit (Nederlands Leut) is e dörp in Belsj Limbörg en 'n deilgemeinte vaan Mechele. 't Dörp ligk oostelek vaan Aësde (Eisde), kortbij de Maos. De deilgemeinte is 3,,92 km² groet; 't aontal inwoeners laog in 2012 op 1.464. Oonder Luit vèlt ouch 't gehuch Mazenhaove.
Mi-24 Hind
Gesjiedenis
't Toesjtel vloog veur 't eers in 1970 en waas 't Russische antjwaord op'pe Amerikaanse AH 1 Cobra dae in 1967 in gebroek genaome is en noe vervange is dör d'r AH-64 Apache. 't Toesjtel is besjermpdj taege kogels/granaten van ein klein kaliber. Dit maaktj de HIND eine zjwaore helikopter maar door 't inboewe van twee Klimov sjroefturbines die same bienao 4500 pk levere, kan de Mi-24 sjnelhede van ruum 300 km/u haole. 't prototype vestigdje zelfs ein offisjeel sjnelheidsrecord van 368,4 km/u. D'r zeen ruum 2300 HIND’s geboewdj in väöl versjillendje versies. Ze waerdje aan ruum 25 lenj aafgeleverdj en ofsjoon ze al in aantal zeen aafgenomme, waere ze nog volop gebroektj biej ein aantal lenj oet 't veurmalige Warschaupact
Technische gegaeves
Aafmaetinge: Lengte: 21,35 m. Breidte: 17,20 m. Heugte: 5,00 m.
Prestaties: Plafond: FL145 / 4470 m. Kruutssjnelheid: 250 km/u Vleegbereik: 160 km.
Aandrieving: Aantal motors: Twee Saort motors: Klimov TV3-117
Luit (Belsj)
Historie
Luit, wat in 1178 veur 't iers opduuk es Lotte en daan in 1255 es Lude, weurt verklaort es 'lui', boemèt daan de koloniste gemeind zouwe zien. De bewoening is evels awwer; neolithische voondste zien gedoon. Me dink tot de parochie in d'n èlfden iew woort gestiech door monneke vaan de abdij vaan Zöstere. In 1274 weurt 't dörp al geneump es riekshierlekheid, 'n hierlekheid dus boevaan d'n hier allein de keizer es lienmaan bove ziech had. De hierlekheid woort later oetgebreid mèt Meëzek (Meeswijk; in 1300 aofgekoch vaan 't Mestreechter Sintervaoskapittel) en Aësde (in 1553 gekoch vaan Toear).
In de praktijk hóng 't evels sterk aof vaan 't graofsjap Valkeberg, wat later oonder 't hertogdom Braobant kaom. Zoedoende kaom 't nao de Vrei vaan Munster aon de Rippubliek vaan de Zeve Vereinegde Nederlen, al mós dat in 1662 nog wel mèt geweld weure bestump. De próttestantse femilie Vaan Vlodrop bestuurden 't dörp tot 1752, wie de hierlekheid woort verkoch aon de hiere vaan Meeuwen. Vaanaof daan begós de próttestantse gemeinsjap in Luit te verdwijne.
Aonzien
Belaankriekste aajd gebouw is 't kestieël Luit, wat noordoostelek vaan 't dörp ligk. In Luit zelf vint me oonder mie de Pieterskèrk, 'n neoromaanse kèrk oet 1876. In de umgeving, aon de Maoskant, is väöl sjoen natuur.
Vreugmodern Ingels
Werkwäörd
De modaol hölpwerkwäörd (can, may, must, shall, will) kriege oonderhaand de beteikenis die ze in 't huieg Ingels nog höbbe. Ouch kinne ze neet mie es zelfstandeg werkwoord optrejje: constructies wie I must to London weure oongewoen. Dare slut ziech evels bij de gewoen werkwäörd aon, al blijf de verleien tied durst wel 'n modaol functie hawwe. Must, oersprunkelek 'ne verleientiedsvörm, verdringk 't bijbehurend mot.
't Riek systeem vaan Ingelse doorgoonde werkwoordstije (I am walking, I was walking, I have been walking, I will be walking etc.) vörmp ziech in de Vreugmodern Ingelsen tied definitief. Väöl gelierde numme hei invlood vaan de Britse taole wie 't Welsh bij aon. To do es hölpwerkwoord bij vraoge en oontkinninge, wat al veurkaom in 't Middelingels, weurt wie langer wie gebrukeleker meh nog neet gans verpliech (He loveth me not kump nog ummer veur neve He doth/does not love me).
Mutatief werkwäörd vörme hunne voltoejd verleien tied nog ummer mèt to be: me zeet I am come en He is run tegeneuver allewijl I have come en He has run.
Tekscorpus en literatuur
Door de opkoms vaan de bookdrökkuns in dezen tied is 't corpus aon Vreugmodern Ingelse tekste zier groet in vergelieking mèt 't Aajd- en Middelingels. De geneumde Caxton drök oonder me Le morte d'Arthur, oondaanks de Franse naom feitelek 'n Vreugmodern Ingelse hervertèlling vaan de Arthurlegende door Thomas Malory. Malory en Caxton gebruke nog neet de Chauncery Standard ('t maotgevend acrolek vaan Londe); Caxton ziene collega-drökker Richard Pynson deit dat wel. In de zèstienden iew koume de ierste Biebelvertaolinge in 't Ingels oet, zoewie 't Book of Common Prayer. De inveuring vaan 't protestantisme zal, wie al gezag, de productie vaan religieus werk in 't Ingels hendeg stimulere. D'n Ingelstaolege Biebel weurt in 1611 mèt de King James Version gestandaardiseerd.
Later in de zeventienden iew kump 't puritanisme op, wat ziech zier sterk tege theater kiert. Es Ingeland (mèt Sjotland en Ierland) tösse 1649 en 1660 oonder puriteins bewind kump (Gemeinebès vaan Ingeland), weurt theater gans verboje. In deen tied oontsteit veural nog religieus werk. Ouch zier religieus vaan karakter (en neet zoonder puriteinse kleuring) is Paradise Lost vaan John Milton, 'n episch diechwerk op Biebelse stof wat de sjriever in 1667 publiceert.
Ouch de volgenden tied, 't Modern Ingels, lievert weer väöl Ingelse literatuur op.
Bronne
Dit artikel is gooddeils gebaseerd op (meh neet vertaold oet) 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie; wijer kump e deil vaan de informatie vaan en:Great Vowel Shift.
Messincourt
Messincourt ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 604 luuj op 'n oppervlaak van 8,15 veerkante kilometer en daomèt goof 't 74,11 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -0,57% de jaor.
Zuidweshooks
thumb|'t Zuidweshooks dialekgebeed (roed) binnen 't groeter Fries taolgebeed (leechgries). 't Zuidweshooks, ouch wel Zuidhooks (otoniem Súd(west)hoeks, Standaardfries Súd(west)hoeksk) is eint vaan de drei of veer groete dialekte vaan 't Westerlauwers Fries, neve Kleifries, Woudfries en eventueel Noordhooks. 't Weurt gesproke grof-eweg bezuie en tösse de Friese Mere, mèt oetluipers nao 't noorde. Vaan alleveer de groete Friese dialekte wiek 't Zuidweshooks nog 't mieste aof, al kump de oonderling verstoonbaarheid noets in gevier. In 2004 gaof 't zoe'n 54.000 lui in Friesland die Zuidweshooks spraoke; daobij kump nog 'n oonbekind aontal sprekers boete Friesland.
In 't stedsje Hindeloopen weurt e gans eige dialek gesproke, 't Hindeloopers. Dit versjèlt wel zier sterk vaan 't aander Fries en is daodoor neet zoemer veur aander Frieze te verstoon. 't Hindeloopers weurt daan ouch neet tot 't Zuidweshooks gerekend.
Kinmerke
't Opvallendste aon 't Zuidweshooks is tot 't de nuier breking neet heet doorgeveurd. Dees taolveraandering, die in de negentienden iew (zoeget vaanaof 1820) plaotsvoont, zörgde in 't Klei- en Woudfries deveur tot diftonge mèt 'ne naoslaag veraanderde in stijgende diftonge wienie ze door 'nen oonbeklemtoende syllaab weure gevolg (en nog in e paar aander gevalle). In 't Zuidweshooks bleve die klaank oonveraanderd, of ze verlore hunne naoslaag. De twieklaanke oa /wa/ en uo /wo/ veraandere, wienie gevolg door 'nen echte consonant, in 'n bekaans-ope geroonde veurklinker [œ]. Es gevolg daovaan vint me de volgende versjèlle (oetspraok in IPA en in aongepasde Friese spèlling):
Umtot de nuier breking, op de veraandering oe > uo nao, in de Friese spèlling neet weure oetgesjreve, valle neet alle versjèlle eve sterk op. De klaank [œ] deit dat evels wel; e bekind sjibbolet is wuttels veur woartels ('wortele'). Deze klaank heet ouch 'ne lange variant [œ:], dee in 't aander Fries gaaroet neet veurkump boare 'kater' weurt oetgesproke wie böare ['bœ:rə].
Ouch e belaankriek versjèl is tot 't dialek mer beperkde consonantclusters touwliet. Es gevolg heivaan weure ouch de gevolge vaan de awwer breking (die al in 't Aajdfries heet plaotsgevoonde) minder dudelek. 't Woord rjocht 'rech' weurt oetgesproke wie [rœxt] of [ryxt] (verfriesde spèlling: rucht en rúcht), ljocht 'leech' wie locht, Ljouwert 'Leeuwarden' wie ['laṷwət] (Lauwet). Ouch kinne de aw vallende diftonge nog wel ins aofwiekend weure behandeld: ljeawer 'liever', in 't Standaardfries oetgesproke wie ['ljɛʋɛr], heet in 't Zuidweshooks neve de verwachde realisatie [lɛ.ṷwər] ouch de variant [laṷwər] (lauwer).
Es gevolg vaan Hollandsen invlood klink de Friese û [u] veur dentaol consonante wie ú [y]: tegeneuver Standaardfries fûst steit 't Zuidweshooks fúst.
't Gief nog mie oonregelmaotege klaankveraanderinge in 't Zuidweshooks, die trop wieze tot dit gebeed vreuger 'n groeter intern variatie kós. 't Fries net 'neet' klink hei wie nit, nat of naat (dat lèste kump ouch veur in 't Hindeloopers), bern 'keend/kinder' klink wie ban of bon en in plaots vaan rinne 'loupe' en sinne 'zon' zeet me ronne respectievelek sonne.
In tegestèlling tot de versjèlle tösse 't Klei- en Woudfries weure de variante oet 't Zuidweshooks in de Friese standaardtaol neet geaccepteerd. 'n Zuidweshoker moot dus wienie heer zien taol sjrijf fûst, net en sinne spèlle, ouch al zeet heer fúst, naat en sonne.
KLM
thumb|250px|Vlegere van de KLM op Sjiphol De Keuninklikke Lochvaart Maatsjappiej KLM is opgerich op 7 oktober 1919 door Albert Plesman. ‘t Is de aajste lochvaartmaatsjappieje die noe nog besjtaon. De thoesbasis van dees Nederlandse nationale maatsjappiej is Sjiphol. KLM kintj versjillende divisies: KLM, KLM Asia, KLM Cargo en KLM Cityhopper. Noe is dees Maatsjappiej gefuseerd mit de Air France en hétj 't concern KLM-Air France.
Sjlummigheidje
KLM ASIA waerdje in 1995 opgerich mer is noe eigelik neet meer neudig. Det deej men om op Taipeh en Taiwan te kinne vleege, want in dae tied goof de volksrepubliek China gein lanjingsrechte aan maatsjappieje die ouch op Taiwan vlooge. Door dees construksie koste waal vluchte nao Taiwan waere oetgeveurdj.
De vleegtuuge van KLM
A330-200, A330-300, B737-700W, B737-800W, B737-900W, B747-400, B747-400M ('n aantal van KLM ASIA), B747-400ERF (KLM Cargo), B777-200ER, B777-300ER,B787-900ER,
Bellignies
De gemeinte is 5,18 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 813 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 157 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Steve Jobs
miniatuur|rechts|Steve Jobs Steven Paul Jobs (24 fibberwarie 1955 - 5 oktober 2011) waor 'ne Amerikaanse software-óntwiekkelaer. Hae waor bekènd doordat hae same mèt Steve Wozniak Apple Computer Inc. opgeriech haet.
Leve
Jobs woort in 1955 gebore in Green Bay in de sjtaat Wisconsin es Steven Paulis. Sjnel nao zien geboorte woort hae geadopteerd door de Californische familie Jobs. Ziene ónbekènde biologische pap sjtamde oet Egypte. In 1991 trouwde Jobs mèt Laurene Powell en kreeg mèt häör 3 kinger. Wiejer houw Jobs nog ein dochter oet ein ièrder relatie, Lisa. Nao häör ies de Apple-computer mèt dezelfde naam geneump.
In 1974 góng Jobs wèrke veur de firma Atari, woa hae same mèt Wozniak computersjpeller óntworpe haet. Mèt Wozniak en Wayne sjtiechde Jobs in 1976 't bedrief Apple Computer, in de graasj van de familie Jobs in Palo Alto. 't Ièrsjte produk, de Apple I waor nog gei groat succes, meh e jaor later begoes me mèt de succesvol Apple II-serie. Dit waor de ièrsjte computer dae ouch in klein bedriever in de Vereinigde Sjtate gebruuk woort. Jobs haet d'r ouch veur gezörg dat de ièrsj sjlech loupende Apple Lisa-serie en de Macintosh de grafische interface van Xerox PARC euvernaome.
In 1985 góng Jobs weg bie Apple en begoes hae 't bedrief NeXT, dat ziech bezighèlt mèt 't óntwiekkele van innovatief hardware en software. Wiejer góng Jobs ouch bie Pixar wèrke. In 1996 koch Apple NeXT veur 400 miljoan dollar. Vanaaf 1997 góng hae in de raod van besjtuur en saer september van dat jaor woort hae algemein directeur (CEO of Chief Executive Officer) ad interim. 't Door NeXT óntwiekkelde besjturingssysteem NeXTSTEP woort wiejer óntwiekkeld tot Mac OS X. Jobs haet deveur gezörg dat Apple sjterk truukkaom mèt produkte wie de iMac, iPod en iTunes, veurbeelde van zoagenaamde "digital lifestyle". Hiedoor kreeg hae de bienaam "iCEO".
Saer januari 2000 waor Steve Jobs officieel algemein directeur (CEO) van Apple, meh hae kreeg nog mer eine dollar loan per jaor. De wins die hae kreeg maakde häöm èvvel volges de San Francisco Business Times tot "Most Overpaid CEO". Me sjatde zie vermoge op 3 miljard dollar.
Krenkde
Op 14 jannewarie 2009 maak Jobs bekind tot heer tot eind juni 2009 mèt verlof geit weges 'n krenkde. In 2004 is heer al 'ns geopereerd aon 'ne zeldzame tumor aon de alvleisklier. Eind 2008 verleert heer väöl gewiech, mer heet liet wete las vaan hormonestoringe te höbbe. Vanwege de väöle spikkelaties tot heer neet mie lang te leve zouw höbbe, beslut heer zien werk veurluipeg neer te lègke, umtot heer vint tot de spikkelaties häöm en de lui bij Apple hindere in zien/hun werk.
In aprèl 2009 heet heer 'n levertransplantatie oondergaange.
Op 24 augustus 2011 trejt Jobs trök es CEO vaan Apple, mer woort op eige verzeuk aongeweze es veurzitter vaan de raod vaan bestuur. Op 5 oktober 2011 liet zien familie wete tot Jobs "in vrei" gestorve is, umringk door zien familie.
Lies van historische lenj
Heioonder volg 'n lies mèt len die allewijl neet mie bestoon, entans neet es zelfstandeg land. Len boevaan de rechsopvolger of 't land mèt dezelfde etnische hoofgróp nog besteit zien allein opgenome es ze 'nen totaol aandere naom en aandere vörm hadde. Zoe vint me hei-oonder wel 't Osmaans Riek en de Donaumonarchie, meh neet 't Twiede Duits Riek.
't Idee vaan e zelfstandeg land stamp eigelek pas oet de Nuien Tied (dèks weurt de Vrei vaan Munster, 1648 gegeve). Precedente zien al in de middeliewe te vinde. Zuug veur rieke oet de Ajdheid de lies van besjavinge.
Bérelles
De gemeinte is 5,78 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 156 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 27 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Dubai
Mit Dubai (Arabisch: دبي‎ dubayy) kan waere gemeindj:
Jackie Brown
Jackie Brown is 'ne film vaan Quentin Tarantino oet 1997. Tarantino heet de film zoewel geregisseerd es gesjreve. De hoofrolle weure gespäöld door de aktäörs Pam Grier, Robert de Niro, Bridget Fonda, Samuel L. Jackson en Robert Forster.
't Verhaol
De stewardess Jackie Brown weurt gepak wie ze cent veur häöre baas smokkelde. Ze krijg 'n aonbod um mèt de pelitie same te wèrke um de wapehandeleer boe ze veur wèrk te kinne pakke. Ze tröf Max Cherry, dee häöre borgsom betaolt. Ze beslete e plan te smeie boedoor ze de partije tegenein oet kinne speule, en zelf mèt 'n groet bedraag de tössenoet kinne goon.
Øvre Eiker
thumb|De ligking van Øvre Eiker in de pervincie Buskerud. Øvre Eiker is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Buskerud in Nórwaeg. De gemeinte had 15.825 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 457,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 34,6. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0624.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,8% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Wit moos
thumb|150px|Wit moos Wit moos is èng van de odste kuëlsaoërte en wert vöral gebroekd öm d'r zoeërmoos va te make. Naeve 't roond wit moos gèft 't ooch nog 't sjpitsmoos.
Mogues
Mogues ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Sedan, in 't noordoaste van de Franse Ardenne, bie de Belzje grens mèt de Welsje provincies Henegouwe (Hainaut) en Luxembörg (Province de Luxembourg, dus neet 't land Luxembörg). Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 245 luuj op 'n oppervlaak van 8,26 veerkante kilometer en daomèt goof 't 29,7 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +7,1% de jaor.
Sakkere
Sakkere is ein in deile van Limburg väöl gebruuk woord veur sjelle of raoze en sóms ouch veur vloke.
Gezèkde
Haw èns op mèt zwoa te sakkere (Ned.: Hou eens op met zo te schelden]. Es vlook wirt waal gezag sakkerzjuu (of sacrezjuu) gebruuk.
Ål
thumb|De ligking van Ål in de pervincie Buskerud. Ål is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Buskerud in Nórwaeg. De gemeinte had 4.662 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.172,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 4. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
Sakkere
Etymologie
't Woord sakkere is aafgeleid van 't Franse woord sacrer (raoze, vloke), dat weer is aafgeleid van 't Latiense Sacrare.
Ål
De gemeintecode is 0619.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,5% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Gewoen jaor wat op zóndig begintj
E gewoen jaor op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender wat begintj mit 'ne zóndig haet de volgende kalender:
Veurbeelder oet d'n twintigsten en einentwintigsten iew
1905, 1911, 1922, 1933, 1939, 1950, 1961, 1967, 1978, 1989, 1995, 2006, 2017, 2023, 2034, 2045, 2051, 2062, 2073, 2079, 2090
Bergues
Bergues (Nederlands: Sint-Winoksbergen) is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59380.
De gemeinte is 1,32 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 3 600 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 2 727 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Amagne
thumb|left|De Saint-Martin Kèrk in Amagne
Amagne ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est ('t Groat Oaste), in Noordoas-Frankriek. In 2017 haw de plaatsj in de Ardenne 725 inweunersj, die Aquamagniens en Aquamagniennes geneump weure. Ze ies 9,32 km2 groat. Dao woonde dus zoan 78 luuj per km2. Ze maak deil oet van 't Kanton Rethel, wat waer deil oetmaak van 't gelieknameg arrondissemint. Wier liegk 't op 'n huègte van 75-100 meter.
In Amagne weurt van oarsjpronk Champenois gekald, wie in bienao de ganse Franse Ardenne dat 't geval ies. 't Dörpke ies gebouwd rondum de Saint-Martin d'Amagne kèrk, die gebouwd ies in de 13e ièw en sinds 1910 op de monumintelies van Frankriek sjteit. Sommege glaas-in-load-vènsters datere oet de 13e ièw. Wier gief 't meubels oet de 17e en 18e ièw.
Veur e gans euverziech van de 463 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Hael
Hael (Heel in 't Nederlands) is 'n dörp in de Nederlands-Limburgse gemeindje Maasgouw.
Tot 1 jannewarie 2007 waas Hael 'n zelfstenjige gemeindje woeë de plaatse Bieëgdje (Beegden), Hael, Oeazje (Osen), Panhael (Panheel), Pol en Wèssem (Wessem) biej hueërdje (allein Bieëgdje, Hael, Panhael en Wèssem waerdje es "kern" bezeen). De gemeindje haaj 'n oppervlak van 25,36 km² en 8.299 inwoëners (1 augustus 2006).
Op 1 jannewarie 2007 is de gemeindje Hael mèt Brach en Toear samegevoegdj tot de noew gemeindje Maasgouw. Dees herindeiling waas neet onómsjtreje. De regering haaj ieërder anger planne veur de herindeiling (Hael zoeëj same mèt Toear biej Leudal mótte gaon hueëre) en ein deil van de bevolking verzat zich hiej tieënge. Van massaal protest waas echter noeëts sjprake.
Väör de kern Hael zeen d'r in de meer recente gesjiedenis twieë belangrieke óntwikkelinge te óngersjeije: de kóms van Sint Joseph en later Sint Anna in de 19e ieëuw. Dees insjtèllinge väör minse mèt ein versjtandelike beperking zeen altied eine groeëte werkgaever gewaesj en de geboewe zeen gezichsbepaolendj väör 't dörp. Daonaeve verangerdje de óntgrindinge 't aangezich en 't karakter van Hael (en Pol en Panhael). 't Jaorelang weggrave van grindj verangerdje 't dörp van ein agrarische gemeinsjap in ein forenzedörp (auch dankzij de gunstige ligking t.ö.v. de A2 en de Napoleonsbaan).
Tot 1818 gaof 't 'n klein gemeindje Hael, die toen same mit Pol en Panhael tot de get groeëter gemeindje Hael en Panhael fuseerde. De nuuj fusiegemeinte Hael óntsjtóng in 1991 oet Hael en Panhael, Bieëgdje en Wèssem.
Waope
Lambertus (in 't waope van 1819 de sjildjhaojer) is de petroeënheilige van 't gelieknamig patrimonium in Luuk, bezitter van de hieërlikheid Hael. De drie häöres zeen 't waope van 't graofsjap Häör, det in väöl Midde-Limbörgse waopes trökkump.
Griekse mythologie
De Griekse mythologie oet de aadheid ómvat de verzameling van mythes en sages euver de Griekse gode en godinne, same mit de helje en heldinne. Dees legendes waerde oorsjprunkelik mónjeling euvergebrach in dichtelike vorm. De brónne veur de Griekse mythologie besjtaon oet contemporair opgesjreve euverleveringe en later literair werke.
De Griekse mythologie haet heel sjterk de Romeine beïnvlood, mer nao de middeleeuwe kwaam ouch in anger deile van Europa hernuujde interesse in de verhaole, waat doorgank haet gevónje in de beeldhawkóns, de sjilderkóns en de dichkóns.
Maria Visitatie
thumb|right|200px|De visitatie gesjilderd door Pontormo (ca. 1528) Maria Visitatie of Maria Bezeuk ies 'ne katholieke fièsdaag dae gevierd weurt op 31 mei. In 't Latien neump me dit In visitatione Beatae Mariae Virginis. Me gedènk dan 't bezeuk van Maria aan häör ouwer niesje Elisabeth, dat besjreve weurt in 't Evangelie volges Lucas (1, 39-56). Maria ies op 't moment van 't bezeuk zjwanger van Jezus en Elisabeth van Johannes d'n Duiper. Elisabeth weurt op 't moment dat zie Maria zuut kómme vervuld van de Heilige Geis, 't kind sjprink op in häöre sjoat en zie zaet tege Maria: "Gezegend zeet geer ónder de vrouwe en gezegend ies de vröch van eure sjoat." Maria antwoordt häör mèt eine lofzank op God, 't Magnificat. De weurd van Elisabeth zint opgenomme in 't weesgegroet.
Griekse mythologie
Oergode
De aerd en de eerste oergode óntsjtinge volges de Grieke vanoet Chaos, 'n grote laegte. De oergode, ouchwaal de kinjer van Chaos, zeen: Gaia, Hemera, Nyx, Tartaros, Uranos, Chronos, Eros, Erebos en Aither. Dees oergode höbbe toen de berg, de zeeje en d'n hemel gesjape. Zelf krege zie ouch kinjer: 12 titaan, 3 cyclope en 3 hekatoncheire (reuze mit hóngerd erm). De keuning van de oergode waar Uranus.
Maria Visitatie
Op deze fièsdaag herdènk me dat Maria "mieddelares" ies, vanwege häör oetsjtraoling nao Elisabeth en 't kind dat zie verwach.
Griekse mythologie
Titane
Eine van de titane, Kronos, noom 't bewindj van Uranos euver en waerde zo de nuje keuning van de gode. De anger èlf titane wore zien zöster en vrouw Rheia, same mit Huperion, Iapetos, Koios, Krios, Mnemosune, Okeanos, Foibe, Tetis, Teia en Temis.
Maria Visitatie
Maria Bezeuk veel oorsjprunkelik op 2 juli, meh umdat deze daag nao de geboortedaag van Johannes d'n Duiper veel (24 juni), haet me 't in 1969 verplaats nao 31 mei. Op sommige plaatse weurt 't fiès èvvel nog op 2 juli gevierd.
Griekse mythologie
Titane
E deil titane kreeg zelf kinjer die ouch titane waerde geneump. Dit tweede gesjlach besjteit oet de kinjer van Huperion (Helios, Eos en Selene), de dochters van Koios (Leto en Asteria) en de zeuns van Iapetos (Prometeus, Epimeteus, Atlas en Menoitios).
Maria Visitatie
2 juli: Maria ziep
In 't volksgeluif weurt deze daag, 2 juli, ouch "Maria-ziep" geneump: es 't dan regent zal 't dat (ziepe) zès weke blieve doon.
Griekse mythologie
Olympische gode
Kronos kreeg bie Rheia versjillende kinjer: Hestia, Demeter, Hera, Hades en Poseidon, mer dees hajje allemaol häör mach ingepèrk toen nao häör gebaorte 'n veursjpèlling waas gemaak det ein van zien kinjer 'm zów ónttreune. Rheia wis de gebaorte van de zoon Zeus geheim te haje door 'm in 'n grot in de berg Ida op Kreta te versjtaeke, wo d'r waerde opgevood door nimfe.
Maria Visitatie
In de kuns
De visitatie ies dèks oetgebeeld in de beeldende kuns, ouch waal ins in combinatie mèt 'n veursjtèlling van de Annunciatie. Bekènde veursjtèllinge van de visitatie zint die van de sjilder Jacopo Pontormo en de beelde aan de portaole van de kathedrale van Reims en Amiens.
Griekse mythologie
Olympische gode
Naodet Zeus volwasse kwaam de grote sjtried tösse dem en Kronos, de Sjtried der Titane, gewónne door Zeus. Daorop deilde Zeus de waereld mit zien breurs, Poseidon en Hades, door läötjes te trèkke. Zeus kreeg de lóch; Poseidon de watere; en Hades d'n óngerwaereld.
Maria Visitatie
In de kuns
Johann Sebastian Bach componeerde veur deze daag de bekènde cantate Herz und Mund und Tat und Leben (BWV 147). 't Magnificat ies door versjillende beroemde componiste op muziek gezat.
Griekse mythologie
Olympische gode
De Olympische gode bleve daonao wone op de berg d'n Olympus. Zie wore de twellef klassieke gode: Zeus, Hera, Poseidon, Demeter, Ares, Hermes, Hefaistos, Afrodite, Atena, Apollo, Artemis en Hestia.
Homerus
Hesiodos sjreef in d'n achste eeuw veur Christus de eerste euvergedrage Griekse verhaole euver 't óntsjtaon van d'n hemel en de aerd. Homerus verzamelde róndj dezelfden tied ouch mythes en sages, wovan de bekindjste de Ilias en de Odyssee zeen, gebaseerd op d'n Trojaansen Oorlog.
Airbus A330
thumb|De Airbus A330 De Airbus A330 is eine tweemotorige widebody veur lang aafsjtenj. ‘t Vleegtuug waerdje saame mit de A340 ontwikkeldj en haetj daodoor vriewaal dezelfdje cockpit wodoor dezelfde pilote in sjtaot zeen dees vleegtuugen allebei te vleege.
Gesjiedenis
‘t Eerste prototype, eine A330-300 booj plaats aan ruum 300 persone, maakdje in november 1992 de eerste vluch. Op verzeuk van inkele maatsjappieje waerdje d’r ein korter versie ontwikkeldj die ein groter vleegbereik kreeg. De verkoup leep in ‘t begin get minder maar vanaaf 2000 waas ’t heel populair. Toen de A330 op de mert kwaam, waas ‘t eine concurrent veur de Amerikaanse Boeing 767. Zo haetj de A330-200 een groter vleegbereik maar kan de B767-300 meer passageers verveure. In jannewarie kondigdje Airbus ein vrachversie aan onger de naam A330-200F.
Euvereinkomste
Op de lengte van de romp nao, zeen de versies vriejwaal ‘tzelfdje. Daonaeve haetj de A330-200 eine get hogere sjtert om meer sjtablileit te garanderen. Net wie biej anger vleegtuuge höbbe de twee versies ein modern cockpit die ‘tzelfdje is. Ouch kinne pilote gemekkelik euversjtappe op de kleinere A320, of de groter A340-familie en de A380.
Versjille
’t Grootste versjil is de lengte; de A330-300 is inkele maeters langer es de A330-200. Door de kortere romp haetj det vleegtuug ein leger gewich en dus ein groter vleegbereik.
Technische gegaeves Airbus A330-200
Lengte: 58,80 m.
Breidte: 60,30 m.
Heugte: 17,40 m.
Vleegbereik: 11.975 km.
Technische gegaeves Airbus A330-300
Lengte: 63,68 m.
Breidte: 60,30 m.
Heugte: 16,85 m.
Max. sjnelheid: Mach 0.86
Vleegbereik: 10.375 km.
Berlaimont
Berlaimont is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59145.
De gemeinte is 13,1 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 3 175 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 242 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Amblimont
thumb|left|'t Gemeintehoes van Ablimont
Amblimont ies 'n veurmalig commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est ('t Groat Oaste), in Noordoas-Frankriek die in 2016 ies opgegange in de gemeinte Mouzon. In 2013 haw de plaatsj in de Ardenne 192 inweunersj, die Amblimontais en Amblimontaises geneump weure. Ze ies 7,4 km2 groat. Dao woonde dus zoan 26 luuj per km2. Ze maak deil oet van 't kanton Carignan, wat waer deil oetmaak van 't arrondissemint Sedan. Wier liegk 't op 'n huègte van 154-342 meter.
In Amblimont weurt van oarsjpronk 'n Champenois dialek gekald, wie in de meiste gemeintes van de Franse Ardenne. 't Dörp liegk hoag op de rechteroever van de Maas, 3,5 km te noordweste van Mouzon.
Veur e gans euverziech van de 463 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Mustafa Kemal Atatürk
thumb|right|200px|Mustafa Kemal Pascha
Mustafa Kemal Atatürk (Thessaloniki, allewijl Griekeland, mei 1881 - Istanbul, Turkije, 10 november 1938) waor 'ne staotsmaan en de erste president vaan de Turkije, en regeerde vaan 1923 tot 1938.
Cuba
Cuba is e land, en 't groetste eiland vaan de westeleke Antille. Cuba weurt in 't noorde begrens door de Golf vaan Mexico en de Atlantischen Oceaon, in 't ooste door de Windward Passage, in 't zuie door de Caribische Zie en in 't weste door de Yucatanstraot.
't Land is sinds 1959 officieel 'n socialistische rippubliek, en woort tot 2018 geleid door de Castro-dynastie. 't Land is opgedeild in veertien provincies en ein speciaol gemeinte: 't eiland Isla de la Juventud.
1491
1490 - 1491 - 1492
thumb|Hinrik VIII
Törke
De Törke (Törks: Türkler) zeen 'n etnische groep inheims aan Törkieje mit 't Törks es modertaal. Ze zeen de grótste etnische groep in Törkieje en ouch de grótste etnische groep ónger de Törkse völker. 't Geuf nag Törkse minderheje in lenj die vreuger bie 't Ottomaans Riek heurde (zowie op de Balkan). Boetedet besjteit 'nen Törkse diaspora door modern migratie, veural in Wès-Europese lenjer.
De oorsjprónk van de Törke mót wersjienlik waere gezoch in Centraal-Azië. Pas vanaaf d'n èlfden eeuw kome de Törke terech in Anatolië.
De versjpreijing van de Törke haet in 't begin gepaard gegange mit de oetbreijing van 't Ottomaans Riek. Daodoor vestigde zie zich op de Balkan, in 't Midde-Ooste en in Naord-Afrika. Es gevolg van det besjtaon nag Törkse minderheje in Bölgarieje, Griekelandj, Irak, Cyprus, Syrië en Roemenië. Wie 't Ottomaans Riek begós aaf te kalve en zelfs gans opheel mit besjtaon nao d'n Eerste Waereldoorlog kome väöl van dees minderheje weer truuk te wone in Törkieje.
Wie 't in de jaore fieftig en sèstig in Wès-Duitslandj economisch good ging, neudigde de regering Törke oet veur dao te kómme wone en wèrke. Saortgelieke situaties golje ouch veur Belsj, Frankriek, Nederlandj, Oosteriek en Zjwede.
Thomas van Bommel
Thomas van Bommel (Meerse, 11 juli 2002) is 'ne Nederlands-Limbörgse voetballer dee es verdeidegende middevelder späölt. Anno 2020 kump heer oet in 't ierste èlftal vaan MVV. Heer is de zoon vaan ex-international Mark van Bommel en 'ne kleinzoon vaan Bert van Marwijk.
Van Bommel späölde in de jäög iers bij Fortuna Zitterd, de club boe ziene pa bij groet waor gewore, meh góng in 2013 nao de plaotseleke amateurclub SV Meerse. In 2016 woort heer in de jäög vaan MVV opgenome. Vaanaof 't sezoen 2019/20 zaot heer bij de selectie vaan 't ierste, meh ummer es reserf. Pas 't sezoen daonao moch heer noe en daan invalle. Zienen ierste goal maakde heer op 30 oktober 2020, in de match tege Helmond Sport. MVV stoont mèt 0-1 achter wie heer kort veur 't ind inveel; door ziene goal in blessuretied indegde de match in e geliekspeul.
Bron
Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Kepsj
Kepsj zeen is in groate deile van Limburg en midde-Nederlandj ein väöl gebruukde oetsjpraak went me platzak is, gein geldj meë hat of alles kwiet is. In ’t Nederlandjs wirt hiejveur meistal ’t woord blut gebruuk.
Gezègkde
Ich bèn gans kepsj (Ned.: Ik ben helemaal blut, platzak).
Moiry
Moiry ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Sedan, in 't noordoaste van de Franse Ardenne, bie de Belzje grens mèt de Welsje provincies Henegouwe (Hainaut) en Luxembörg (Province de Luxembourg, dus neet 't land Luxembörg). Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 143 luuj op 'n oppervlaak van 3,91 veerkante kilometer en daomèt goof 't 36,6 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -2,0% de jaor.
Mouzon
Mouzon ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Sedan, in 't noordoaste van de Franse Ardenne, bie de Belzje grens mèt de Welsje provincies Henegouwe (Hainaut) en Luxembörg (Province de Luxembourg, dus neet 't land Luxembörg). Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 2.226 luuj op 'n oppervlaak van 41,83 veerkante kilometer en daomèt goof 't 53,2 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -1,4% de jaor.
Wasseiges
thumb|Ligking van Wasseiges inne pervincie Luuk. Wasseiges is 'n gemeindje in 't arrondissementj Borgworm, inne pervincie Luuk, in 't Belsj. De gemeindje tèltj ruum 2500 inwoeaners. 't Dörp Wasseiges ligk ane Mehaigne, dae juus e paar maeter van 't dörpsplein aaf veurbiestruimp en hie ouch döks euvere oevers treutj.
Bezeenswaerdigheje
Tiedes 't Ancien Régime bezatj de Sint-Laurentiusabdie van Luuk 't begaevingsrèch van Wasseiges. Wasseiges - oearsprónkelik 'n parochie van 't bisdóm Luuk - woort in 1561 bie 't bisdóm Name óngergebrach. Saer 1802 maak de plaats óppernuuj deil oet van 't bisdóm Luuk.
't Hujih kèrkgeboew kump oet 1773 en haw in 1871 'n restauratie doren architek H. J. Maquet. 't Muibeleer is veur e groeat deil oete negentieëndje ieëf. d'n Orgel, aafkómstig oete Sint-Andreaskèrk in Luuk, stamp oeten achtieëndjen ieëf en is saer 1992 besjörmp.
Kaart
220px|Kaart van Wasseiges mitte veer deilgemeindje.
Bevólkingsóntwikkeling
In dees tabel kiek me-n allein nao de plaats Wasseiges, neet nao de ganse gemeindje. {| class="wikitable" align="center"
19e ieëf
! Jaor !! 1806!! 1816 !! 1830 !! 1846 !! 1856 !! 1866 !! 1876 !! 1880 !! 1890
{| class="wikitable" align="center"
20e ieëf
! Jaor !! 1900!! 1910 !! 1920 !! 1930 !! 1947 !! 1961 !! 1970 !! 1976
Politiek
't Bestuur van Wasseiges besteit saer 2007 oete lies UC die de mieëderheid vanne zetels haet.
De volgendje persoeane make deil oet van 't bestuur:
Hale
Hale (Officiële naam Haelen) is 'n dörp in de Nederlands-Limburgse gemèntje Leudaal.
Hale is 'n kirkdörp inne Nederlandse provincie Limburg en vurmtj sinds 2007 'n deil van de gemeinte Leudaal. Daoveur huurdje 't biej de gelieknamige gemeinte Hale. Door veul miense vergaete is det Hale oorspronkelik besteit oet 't durp Hale mit dao aangegruujdj de 2 gehuchte Euverhale (officiële naam: Overhaelen) en Hales Brook (Haelensche Broek).
Hale is 'n dörp op zich det besteit oet 'n kleine kern mit circa 4370 inwoeners. Hale haet pront wie de omringendje dörpe 'n eige vastelaovesvereniging. Die van Hale neume zich 'De Vreigeliers' en rondj de vastelaovendj tied is Hale eave 't Vreigelriek.
Hale liktj aangrenzendj aan 't natuurgebied 't Leudaal (Leudal), Hie kin men nog veul bieste taege komme dies se verder bienao nörges zuus. Ein good veurbeeldj hiejvan is 't iesveugelke. Angere bekindje plekke oet 't Leudaal zeen de Litsberg in Nunem en de Leumeule (St. Ursula-meule) die inne bos aanne Leubaek liktj.
Waope
thumb|120px|Ierste waope vaan Hale (1867-1950). thumb|120px|Twiede waope vaan Hale (1950-1991).
De gemeinte Hale heet drie versjèllende waopes gekind; twie kier waor 'n gemeinteleke herindeiling rei veur 't verliene vaan e nui waope. 't Ierste waope woort door d'n Hoege Raod vaan Adel verliend op 11 jannewarie 1867 en liet ziech zoe umsjrieve:
Dit waope is direk gebaseerd op 't zegel vaan de Halese sjepebaank, de geriechteleke hoofzedel vaan 't graofsjap Häör. De drei heures vaan dat graofsjap koume in alledrei de gemeintewaopes trök; hei zuut me ze dus es hartsjèld.
Op 3 juli 1950 woort de gemeinte, ach jaor ieder oetgebreid, bevèsteg in 't gebruuk vaan 't volgend waope:
Neve Hale hoort ouch Bögkeme vaanajds tot 't graofsjap Häör. De liew in 't waope is aofkumsteg vaan 't geslach Vaan Keverberg, de lèste hiere vaan Bögkeme. Dees gemeinte had de Keverbergse liew en de heures ouch in zie waope geveurd. De gemeinte Nunem daorentege had gaaroet gei waope. Euveregens waor de besjrieving in 't rezjister vaan de Hoeg Raod foutief. De heures in 't boveste deil mote gein posheures zien, meh gewoen (jach)heures. (In de praktijk woort dat ouch gewoen good gedoon.) De liew vaan Keverberg huurt dóbbelstarteg en getóngk vaan keel te zien.
't Lèste waope vaan Hale (bovenaon te zien in 't sjabloon), touwgekind op 25 november 1991, waor 't sumpelste vaan allemaol:
Mèt 't dörp Häör zelf begós 't vreuger graofsjap Häör de gemeinte sterk te dominere. De opgeheve gemeinte Häör droog altied al de drei jachheures es waope. Versjèl mèt 't nui Hales waope waor, tot 't lèste 'n aander kroen had en tot 't zèlverbeslaag oontbraok.
Historie
De omgaeving van 't dörp wurdj al vanaaf de steintied bewoendj. Deze verongerstelling is ongerbouwdj door archeologische vondste inne omgaeving. De reje veur deze lange tied van bewoening is omdet Hale naobiej de hoegere zandjgrunj van 't Leudaal gelege is. 't Dörp haet 'n gooj bereikbaarheid en mede daodoor bezitj 't dörp 'n redelik groet industriepark mit leechte industrie.
De veurmalige gemèntje Hale ómvatde ouch nog de dörper Bögkeme (Buggenum), Häör (Horn) en Nunem (Nunhem). 't Oppervlak van de gemèntje bedroog 28,99 km², 't aantal inwoeërs loog róndj de 10.000. De gemèntjes Bögkeme en Nunem waore al in 1942 toegeveugdj, Häör in 1991. In 2007 góng 't op in de nuuj gemeinte Leudaal.
Historische inwoeënertalle
Greun: Gemeinte Hale Leechgreun: Virtuele greuj mit dan waal zónger de in 1942 toegeveugdje gemeintes Bögkeme en Nunem Blauw: Provincie Limbörg
Europese Raod
thumb|Officieel logo vaan de Raod thumb|Samestèlling vaan d'n Europese Raod de mei [[2021 op force vaan de nationaol leiers en hun lidmaotsjap bij versjèllende Europese partije. Liechblauw: Europese Volkspartij (christendemocratie). Roed: S&D (sociaaldemocratie). Geel: Renew Europe (liberalisme). Duusterblauw: Europese Conservatieve & Hervörmers (conservatisme, liech-Eurosceptisme). Gries: neet-geaffilieerd.]]
D'n Europese Raod verwijs nao d'n tóp vaan staotshoofde en regieringsleiers vaan de zevetwinteg lidstaote vaan de Europese Unie (EU), oonder leiing vaan de Prizzedent vaan de Europese Raod, dee 't facilitere vaan e compromis chargeert. Officieel vörmp d'n Europese Raod same mèt 't Europees Parlemint de legislatieve mach vaan de EU, umtot heer de opdrach heet veurstèlle vaan de Europees Kemissie (de executieve mach ofwel de zoegenaomde "EU-regering") aon te nömme of tege te hawwe. In de realiteit is d'n Europese Raod evels zoe belaangriek, door 't polletiek gewiech vaan de nationaal leiers in de Raod, tot 'r dèks weurt besjreve es 'n officieuze executieve mach die heer deilt mèt de Europees Kemissie. Allewel de Kemissie in theorie 't einsegste instituut vaan de EU is wat wette maag initiëre, heet de Raod 'n groet invlooi op die inhaajd en op de strategische planning vaan polletieke prioriteite. Dit kump umtot de Raod, es zien leiers dat wille, altied op force vaan unanimiteit maag stömme en daomèt ouch alle veurgestèlde wette vaan de Kemissie gans gemekelek kin aofwieze.
Officieus besteit d'n Europese Raod al sinds 1961, mer heer woort pas e riechteg instituut vaan de EU mèt 't Verdraag vaan Lissabon in 2009. Sinds deen tied hojs de Raod in 't Europagebouw te Breusel.
Wèrking
Minstens veer kier per jaor kump d'n Europese Raod bij ein, twie kier in juli en twie kier in december, aon 't ind vaan 't roulerend veurzittersjap vaan de Raod vaan Ministers (de Raod vaan de EU). De mierderheid vaan de leiers mótte 't mèt mekaar eins zien op de veurstèlle die door de Europees Kemissie zien gegaange, of aandersum, door de Europese Raod is veurgestèld en nog door de Kemissie mot zien vertaold in wette. Dit zien evels laank neet alle wètte die door de EU weure aongenómme; daoveur kump de Raod te weineg bij ein. 't Geit hei veural euver de hendeg groete wètsveurstèlle, dèks vaan ikkenomische eerd of op 't gebeed vaan boetelandse (neet-Europese) affaires.
De veurzitter of prizzedent vaan d'n Europese Raod is neutraol en heet veural de ról vaan tössepersoen, mer heet door zie monopolie op de raodsorganisatie toch väöl mach. Heer weurt door de media neet veur niks dèks de Europese prizzedent of Prizzedent vaan Europa geneump. Dees term zal evels noets door häöm- of häörzelf gebruuk weur. Op dit memint is de Belsj Charles Michel ziene veurzitter.
Sinds 't Verdraag vaan Lissabon (2009) heet de Raod väöl mach verlore. Officieel is sindsdeen de Kemissie inkel responsabiliteit versjöldeg aon 't Europees Parlemint. Toch heet de Raod in wèrkelekheid nog ummertouw väöl mach. Op force vaan de meiste politicologe heet dat te make mèt 't bezej (vaan zoewel Europa es de lidstaote) tot de nationale politici, en daovaan de leiers in 't bezunder, nog altied de meiste democratischen aonhaank höbbe en daorum ouch de meiste responsabiliteit drage nao 't Europees volk touw. Heidoor is 't veur de EU populistisch en wat betröf legitimiteit gezien hiel meuilek um groete beslete te make zoonder ziech get aon te trèkke vaan de nationaol leiers.
Allewijl samestèlling vaan de Raod
Hei 'n euverziech vaan alle allewijl leiers vaan d'n Europese Raod. Neve de Prizzedent vaan de Europese Raod, maag edere lidstaot eine leier nao veure sjuive. Allewijl zien 't d'rs veer die 't staotshoof nao veure sjuive: Cyprus, Fraankriek, Litouwe en Roemenië. De aander 23 lidstaote weure gereprizzenteert door hun regeringshoofde.