cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
SJTEG-eenheid
Ein SJToum En Gaasturbine eenheid is ein elektriciteitscentrale, wo ein gaasturbinecentrale mit ein sjtoumturbinecentrale zeen gecombineerdj in ein centrale. De aafgasskaetel kriegtj zien wermdje van 't oetlaotgaas van'ne gaasturbine, maaktj daomit sjtoum, en deze sjtoum drieftj weer ein sjtoumturbine aan. Door dees combinatie weurdj ein väöl hoger rendement gehaoldj den wanneer ze allebei los waere geboewdj. Doordet dit saort centrales heel sjnel op kinne sjtarte en vermoge op kinne regele ware ze heel döks es halflasmasjiener gebroektj. Mer ouch es basislas kinne ze good deens doon. De rendemente die gehaoldj waere mit SJTEG eenhede, loupe al op toet zo'n 60%.
Naamgaeving
In 't Duits is de naam GuD eine merknaam van Siemens, 't beteikendj den Gas Und Dampfturbine. Dao weurdj det begrip ouch gebroektj om zo'n ganse installasie mit aan te duidde. Van dao oet is in principe 't Nederlandse STEG, en Limburgse SJTEG ontsjtange. Verder benaminge komme van anger fabrikante wie STEam And Gas (STEAG) van General Electric. In Ingelssjpraekendje lenj weurdj meistal gekaldj euever "Combined Cycle Power Plant (CCPP)" of "Combined Cycle Gas Turbine (CCGT)".
Integrated Gasification Combined Cycle (IGCC)
Ein Integrated Gasification Combined Cycle, of IGCC, is ein SJTEG eenheid welke synthetisch gaas (syngaas of kaolegaas) es brandsjtof gebroektj. De Willem-Alexander centrale in Böggenum biej Haele is de enige centrale in Nederlandj die zo werktj. Dees centrale levertj ongeveer 250 megawatt (MW) aan 't 150 kV net in Limburg Dao zeen waal planne om d'r meer te boewe, onger angere de Magnum-centrale in Delfziel.
Werking
In ein SJTEG-eenheid weurdj mit 1 toet 4 gaasturbines en ein sjtoumturbine elektriciteit opgewektj, wobie eder turbine eine eige Generator aandrief, (Ingels: Multishaft) of ein gaasturbine mit de sjtoumturbine op ein as mit de Generator (Ingels: Singleshaft) zeen gekoppeldj. 't heite oetlaotgaas van'ne gaasturbines weurdj in eine afgassekaetel gebroektj om sjtoum te producere. De sjtoum weurj daonao in ein normaal sjtoumturbine gebroektj om elektriciteit te producere. Normaal gesjpraoke levertj de gaasturbine 2/3 van 't vermoge en de sjtoumturbine 1/3 deil. 't Is ouch meugelik om in de afgassekaetel extra brenjers te montere, en dao door extra vuurbelasting meer sjtoum te make, de opbrings van de sjtoumtubine te verheuge. Veur de brandsjtoffe van'ne gaasturbine en aafgassekaetel kinne versjillendje brandjsjtoffe gebroektj waere.
Bräcke
Bräcke is 'n gemèndje in Jämtlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 7.189 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 3.428,89 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 2,1 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
6,23% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Voltaire
François-Marie Arouet, baeter bekèndj ónger zien pseudonym Voltaire, (21 november 1694 - 30 mei 1778) waas 'ne Franse sjriever en filosoof.
Voltair waas eine vanne groeate filosofe vanne verleechting en 'ne veurman inne stried veur vriej meiningsuting enne rechte vanne miens. Daonaeve dieëj d'r aan 't deïsme.
In 2007 woort door 'ne klantj van Tresoar e breefke óntdèk det waas gesjreve door Voltaire. 't Breefke is 'n reaksje op 'n euverzètting nao 't Nederlandjs die P.A. de Huybert oet Kruiningen maakdje van 'n door Voltaire gesjreve lofdich oppe Friese politieker Willem van Hever. 't Biezunjert aan dit breefke is det 't in 't Nederlandjs is gesjreve. Daoveur goof 't nag gein Nederlandjse tekste van Voltaire die ware gevónje.
Bibliografie
'n Selectie van zien wirke:
Buren (gemeinte)
frame|Ligking vaan Buren in Gelderland Buren is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, in de Betuwe, mèt 'n oppervlak vaan 142,93 km2 (daovaan 8,27 km2 water) en (per 1 januari 2007) 25.644 inwoeners. De gemeinte umvat de kerne Buren, Asch, Beusichem, Eck en Wiel, Erichem, Ingen, Kerk-Avezaath, Lienden, Maurik (raodhoes), Ommeren, Ravenswaaij, Rijswijk, Zoelen en Zoelmond.
De gemeinte Buren oontstoont in 1999 oet 'n fusie vaan de aw gemeintes Buren, Lienden en Maurik en is geneump nao 't stedsje Buren.
Sjtasie Valkeberg
De sjtasie ies de oudste van Nederland en huèrt bie de top 100 Nederlandse Unesco-monumente.
Heuvellandlien
De aansjleting aan de lien Mestreech-Aoke woort, in de tied dat de koele in Zuud-Limburg opgank dege, nog oetgebreid mèt Heerle en Kèrkrao ('t Miljoanelientsje). Allewiel, mèt de zgn Heuvellandlien were allein nog de sjtasies van Mestreech, Valkeberg en Heerle es ech station gebruuk. De ander sjtasies aan dit sjpoor (Meersje, Houtem-Sint Gerlach, Sjin op Geul, Klumme-Ransdaal en Voelender) zint halteplaatse gewore woa me allein via automate treinkeertsjes kènt koupe. De sjtasiegeboewe in dees plaatse besjtoon waal allenei nog.
Externe link
|Sjtasie Valkeberg
Gangelt
Gangelt is 'n stad en gemèndje in 't kreis Hinsberg, in Naordrien-Wèsfalen in Duutsjlandj. Gangelt kreeg in 1301 stadsrechte. 't Stedje ligk tösse Sjilvendj, Langbrook, Hastelder, Kritsraoj en Sjta in, ane naordkantj van 't baekdaal vanne Roeaj Baek. In totaal haet de gemèndje, die begrens wuuertj door Vuch, de Zelfkantj, Hinsberg en Geilekirke, 11.642 inwoeaners.
't Stedje steitj bekèndj veur 't groeat wildjpark, Wildpark Gangelt, wo de bieëster betrèkkelik vrie kónne róndjloupen in groeate aopelóchverbliever. In 't park laeve bieëster die ouch in 't wildj veurkómmen of veurkomen in dit deil van Duutsjlandj en Nederlandj.
Ouch 't aopelóchbaad van Gangelt trèk naeve Duutsje bezeukers väöl jóngere vanoet 't kórtbiegelaenge Nederlandjs-Limbörg.
Gerardus Mercator koom oet Gangelt.
Nordelik Territorium
't Nordelik Territorium (Ingels: Northern Territory, soms The Territory) is 'n deilstaot in Australië.
Geografie
't Nordelik Territorium grens aan Queensland in 't oeëste, Zuud-Australië in 't zuuje en Wes-Australië in 't weste. 't Is qua oppervlak de op 2 nao groeëtse staot vaan Australië, nao Wes-Australië en Queensland.
De hoofstad is Darwin, det 't meis nordelikste stad vaan 't land is. Andere groeëte plaotse zien Palmerston (23.614 inw.), Alice Springs (26.486 inw.), Katherine (6488 inw.), Tennant Creek (3500 inw.), Jabiru (1137 inw.).
Natuurgebieden
thumb|left|200px|[[Uluṟu, de wereldberumde rotsj.]] 't Nordelik Territorium haet 'n groeët natuurgebied en mar wieënig inwoeëners. Twieë vaan de meis bezochte natuurgebieden in Australië ligke in 't Nordelik Territorium: 't Nationaal park Kakadu in 't norde en 't Nationaal park Uluṟu-Kata Tjuṯa in 't zuuje.
Euverig landschap
't Groeëtste gedeilte vaan de Simpsonweustijn en de Tanamiweustijn ligge in de staot. 't MacDonnellgebirgte strek zich oét in 't zuujweste. Arnhemland, 'n reservaat wao en groeët gedeilte van de aboriginals woeëne, laet ok in 't Nordelik Territorium, en 't Barklyplateau, 'n grasvlakte, in 't nordoeësten.
Midderif
't Midderif, middereef of diafragma is inne anatomie de sjeijing tösse de bórs- en boekholte.
't Besteit oet 'ne groeate, platte, koeppelvörmige spier mit e centraal peesblaad. Baove 't diafragma ligke de lóngen en 't hert; dao-ónger de laever, de maag, 't miltj enne derm. In 't centraal peesblaad bevindj zich 'n äöpening veuren ungelsten, hollen aor dewiel 't spierdeil twieë äöpeninge bevatj veure aorta enne sloekderm.
't Middereef speeltj 'n wichtige rol bieje aomhaoling, ómdet 't sametrèkke daovan de gruuedje vanne bórsholte duit toenumme, t'n koste vanne boekhaolte. De nervus phrenicus is de zaen die 't middereef duit sametrèkke. Dees haet e betrèkkelik kwètsbaar verluip en raak daodoor snel besjajig, det lèdj toet 'n ganse of gedeildjelike middereefsverlaming.
Hikke is 'n periodieke, ónwillekäörige sametrèkking van 't middereef. Beüubdje zengers make väöl broek van 't middereef veure lóch nejkäörige te kónne dosere.
KRC Genk
KRC Genk (voloet Keuninkleke Racing Club Genk) is de voetbalploog van Genk. Zie óntsjting in 1988 oet de fusie tösse THOR Waterschei en KFC Winterslag. KRC Genk keump oet in ieste nasjenaal, de hoegste klas in 't Belsj voetbal.
KRC Genk speult zien toesmatche in de Cristal Arena in Watersjei. 't Stadion haet zoeget 25.000 plaatse boevan 'n klein 21.000 zitplaatse. De clubkleure zeen blauw-wit.
Moldau
De Moldau óntsteit in 't Bohemer Waad oet e deil bergbaekskes die same twieë brónrevere vörme: de Werme Moldau (Teplá Vltava) enne Kaje Moldau (Studená Vltava). De Werme Moldau is de langste vanne twieë kump op oete bergkantje vanne Černá hora, net nag op Tsjechische gróndj. De brón vanne Kaje Moldau ligk oppe bergkantj vanne 1167 maeter hoeagen Haidel in 't Beiers Waad.
Uluṟu
400px|thumb|right|Uluṟu. Uluṟu ók wal Ayers Rock is 'n groeëte roeëie rots in 't Roeëie Centrum, Nordelik Territorium in Australië. Volgès de aboriginals is de rots 'n heilige plats.
Moldau
De Wermen enne Kaje Moldau kómme zujelik van Volary (Wallern) biejein, juus veurdet de Moldau oetkump op 't Lipnomaer, de grótste van 'n rits stoewmaere. Dees maere zeen inne fieftiger jaoren aangelag gewore veure waterstandj te regelen en lieëger-gelaenge plaatse te besjurme taengen euverstruiminge.
Euver Český Krumlov (Krumau), České Budějovice (Budweis) en Praag mundj de reveer oet innen Elbe bie Mělník. De Moldau druueg op die plaats mieë water es d'n Elbe zelf. De Moldau is vanaaf zón 20 kilomaeter hogerop van Praag bevaarbaar.
Uluṟu
Toerisme
Uluṟu steit sins 1987 oppe werelderfgoedlies.
Slovenië
Slovenië is e land op de noordeleke Balkan, en 't noordelekste land vaan 't aajd Joegoslavië. 't Grens aon Italië, Oosteriek, Hongarije en Kroatië. Hoofstad is Ljubljana, de twiede stad is Maribor. Slovenië is lid vaan de EU.
Historie
't Slovenië van noe behuurde iewelaank tot Oesteriek. De Slovene leefde in de kroenlen Krain, Karinthië, Stiermarke, Küstenland (Primorska) mèt 't graofsjap Görz; en 't achterlaand vaan Triëst. E klein deil vaan 't modern Slovenië loog in Hongarije: Prekmurje (Muravidék of Übermurgebiet), wat Euvermurgebeed meint. De Mur is de sjraomrevier tösse Slovenië en Hongarije.
In 1866 woorte inkel Westelek, door Sloveenstaolege bewoende, gebeje aofgesjeie vaan Oesteriek en touwgeweze aon 't nui Keuninkriek Italië. In 1918 volgde 't groets deil vaan Küstenland (Primorska) mèt de stad Triëst en 'n aontal aander kusstei. Inkel hoonderddoezende Slovene kaome daodoor same mèt Kroate in Italiaons groondgebeed terrech, wat de naom Istrië had. In 1918 woorte door Slovene bewoende deile vaan de Oesteriekse kroenlen same mèt de veurnaomelek door Slovene bewoende en tot de Hongaorse Prekmurje samegevoogde provincie Slovenië in de kortbestaonde staot vaan Slovene, Kroate en Serviërs (SHS) geplaots, dee ziech al snel transformeerde tot 't Keuninkriek Joegoslavië. Op dat momint, in de periood 1919-1920, woorte de grenze vaan Slovenië vasgestèld in 't Verdraag vaan Saint-Germain (noordsjraom), 't Verdraag vaan Rapallo (wessjraom) en 't Verdraag vaan Trianon (noord-oossjraom).
Nao de bezètting in 1941, woort Slovenië opgedeild tösse Duitsland, Italië en Hongarije. Dees mèt mekaar in boondgenoetsjap verboonde staote perbeerde in hun deil de Sloveense taol en cultuur te marginalisere en de Slovene vervolges oonder drök te germanisiere, italianisiere of magyarisiere. 'n Aonzeenlek aontal Slovene, veural in 't Duits deil, goof dao gevolg aon. Aandere organiseerde gevechte die veurluipeg oonderling woorte gestreie tösse de nationalistische Domobranci en 't communistisch Sloveens Bevrijingsfroont. De communiste veugde ziech in de partizaone vaan Tito en mèt touwstumming vaan de geallieerde kroge zie in 1945 de euvermach. Groet aontal nationaliste woorte toen geëxecuteerd en op 10 augustus 1945 góng Sloevnië same mèt 't door Joegoslavië geannexeerde Istrië es Volksrippebliek Slovenië deil oetmake vaan 't Democratisch Fidderatief Joegoslavië, wat ziech e paar maond later, nao de oonvrij verkezinge op 11 november 1945 de Fidderatieve Volksrippebliek Joegoslavië góng neume en, nog weer get later, vaan 1963 bis 1991 de Socialistische Fidderatieve Rippebliek Joegoslavië (SFRJ). Bis 1954 goof 't e gevech mèt Italië euver de stad Triëst, die oetindelek toch Italiaons zou blieve.
Slovenië waor de riekste rippebliek in dees fidderatie. Op 7 miert 1990 woort de naom Socialistische Rippebliek Slovenië veraanderd in de Rippebliek Slovenië. Op 25 juni 1991 woort Slovenië oonaofhaankelek. Hie-aon góng d'n Tiendaogsen Oorlog veuraof, dee woort beïndeg door 't Akkoord vaan Brioni. Op 1 mei 2004 trooj 't lendsje touw tot de Europese Unie. Inmiddels is 't ouch lid vaan de NAVO en de OESO.
Bestuurleke indeiling
Slovenië is oonderverdeild in 12 statistische regio's:
Muibel
E muibel (vergaoringsterm: muibelaer of muibulaer) is e perduk det is gemèndj veuren inrichting vanne ruumdje binnen of boeten 't hoes, wo 't kan fungeren es zit- of ligkplaats, opslaagplaats, en ouch 'n horizontaal oppervlakdje veur dinger vanne gróndj aaf te haje of veur bepaoldje veurwirpe op 'n handjzaam huuegdje te haje (wie bie 't aete of bie 't wirke).
Inkel veurbiljer van muibelaer zeen:
Sjellak
thumb|sjellak Sjellak is 'n harsechtig organisch matterjaal det gebroek wuuert es aafmaakmiddel bieje bewirking van hout, es glansmiddel in aeteswaar (E904) en bie 't make van heuj en watervasten ink.
De gróndjstóf veur sjellak wuuert gewónnen oet 't harsechtig aafsjeijingsproduk van 'n boumloes (Coccus lacca), die oearsprunkelik in India veurkump. Sjellak wuuert verkoch in tabletten of sjirvele wovan de kluuer van blóndj toet duuster geit. Op zichzelf is sjellak neet vergiftig, meh d'n damp vannen alcohol worin 't opgelos verwirk wuuert is det waal.
Sjellak is e thermoplastisch matterjaal, waat inhèltj det 't zaach wuuert es m'n 't verwörmp. Me kan sjellak verminge mit völmatterjaal, wie houtpoejjer of mineraal völstóf, wen 't gesmóltjen is. Ónger invlood van drök en temperatuur kan me sjellak in 'ne vorm pese. Inne neugentieëndjen ieëf woort sjellak gebroek veur veurwerpe mit te make; toet róndj 1950 woorten ouch grammofoonplate gepees oet sjellak.
Duutsje Orde
thumb|left|150px|Tannhäuser in de klèjjaasj van de Duutsje Orde in d'r Codex Manessethumb|200px|Bezitting van de Duutsje Orde in Oost-Europa De Duutsje Orde of de Teutoonse Orde is 'n gèseleke ridderorde die in 1189 oontsjtande is. De oorsjpronkeleke doelstèlling waor 't verzörge en verplege van gewonde kruusvaarders dör monnike tiedens de kruustóchte. An 't hoofd van de orde sjtóng 'ne groeëtmèèster en de kesjtieële van de Duutsje Orde neumt me 'n commanderiej. Later verenderde 't doel en daomèt ooch 't wèrk van de gèseleke ridders. De Orde veroverde in dae tied väöl bezittinge in Oost-Europa, m.n. in Oostpruses 't toenmalig centrum van de Baltische Sjtaote.
Ernest Gellner
Zien ierste book, Words and Things (1959), woort 'ne bestseller in de Vereinegde Staote en 't Vereineg Keuninkriek. Heer neumde ziechzelf 'ne veger contra "closed systems of thought", mèt naom communisme, psychoanalyse, relativisme en kapitalisme (d'n "dictatuur vaan de vrije merret). De twie oonderwerpe boe heer ziech 't meis mèt bezeg heelt waor de theorie vaan modernizering en de ideologie vaan 't nationalisme - en in minder maote de rillatie tösse die twie koncepte. Zien multultureel perspectieve dege häöm d'r bis bewege um ziech bezeg te hawwe mèt drei versjèllende besjaovinge: de Westerse Wereld (Wes-Europa en Noord-Amerika), de Rössische wereld (Rösland en Oos-Europa) en de Mohammedaonse wereld ('t Middel-Ooste en Noord-Afrika). Heer weurt gezien es eine vaan de meis invloojriekste intellectuele op 't modern idee vaan nationalisme.
Versjèllende filosofie hadde 'n groet invlooj op Gellner, wie Max Weber, Bertrand Russell, Bronisław Malinowski en Karl Popper. Zelf had Gellner 'n groet invlooj op Benedict Anderson, Anthony D. Smith, Michael Mann, John A. Hall, José Guilherme Merquior en Sinisa Malesevic.
Duutsje Orde
De commanderiej va S'n Pieëter kieëm in 1251 in 't bezit van de Duutsj Orde wie Daniël va Voere 't kesjtieël an de orde sjoonk en èges töt de orde toetrooj. Bies doe how S'n Pieëter bie 't Graafsjap Dalhem behoeërd. Alden Biesen, bie Bilze waor 'n laandscommanderiej. Nuuj Bieze in Mestreech - noe rest daovan nog 'ne sjtraotnaam - en daoväör de Klèng Bieze in Zittert-Gelaen waore 'n commanderiej die, zjuus wie die van S'n Pieëter, oondergesjikd waor an de laandscommanderiej Alden Biezen.
Lierne (Nórwaeg)
thumb|De ligking van Lierne in de pervincie Nord-Trøndelag. Lierne is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Trøndelag in Nórwaeg. De gemeinte had 1.503 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 2.972,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 0,5. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1738.
Ernest Gellner
Allewel heer in ierste instantie veural väöl bekindheid genoot in de Ingelstaolege wereld is heer oetindelek 't meis aktief gewees op de Central European University in Boedapes.
Gellner euver de natie
't Begrip natie ies umsjtreie umdat zie historisch gezeen väöl weurt gelink mèt de ontwikkelinge rondum de polletiek ideologie rondum de natie: 't nationalisme. Gellner definieerde dit es e "polletiek prinsiep, wat d'rvan oetgeit dat polletiek en nationaal territoriaal einheje same moete valle". De definitie van de natie krieg daomèt 'n sjterk polletiek lajing en weurt ingevuld aan de hand van de achterliegkende polletieke belange volges häöm, en zie geit volges häöm dus väöl minder euver de daadwirkelikke besjtoonde culture in zoa'n natie.
Lierne (Nórwaeg)
Veur de fusionering tösse Nord- en Sør-Trøndelag beheurde dees gemeinte toet Nord-Trøndelag.
Gjerstad
thumb|De ligking van Gjerstad in de pervincie Aust-Agder. Gjerstad is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Aust-Agder in Nórwaeg. De gemeinte had 2.506 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 322,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 7,8. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 0911.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,8% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Bronckhorst
frame|Ligking vaan Bronckhorst in Gelderland Bronckhorst (Nedersaksisch: Bronkhors) is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, in d'n Achterhook, mèt 'n oppervlak vaan 286,41 km2 (daovaan 2,78 km2 water) en (per 1 januari 2007) 37.779 inwoeners. De gemeinte umvat de stedsjes, dörper en gehuchter Achter-Drempt, Baak, Bekveld, Bronkhorst, Delden, Dunsborg, Eldrik, Gooi, Halle, Hengelo (raodhoes), Hoog-Keppel, Heidenhoek, Hummelo, Keijenborg, Kranenburg, Laag-Keppel, Linde, Medler, Mossel, Noordink, Olburgen, Rha, Steenderen, Toldijk, Veldwijk, Velswijk, Vierakker, Voor-Drempt, Varssel, Veldhoek, Vorden, Wichmond, Wildenborch en Zelhem.
Bronckhorst is in 2005 oontstande oet 'n fusie vaan de gemeintes Hengelo, Hummelo en Keppel, Steenderen, Vorden en Zelhem. 't Is geneump nao 't stedsje Bronkhorst (eint vaan de kleinste stedsjes vaan Nederland) en 't bijbehurend geslach Van Bronckhorst.
Boileau
Boileau kan verwieze nao
Tournavaux
Tournavaux ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
Tób
thumb|250px|'ne Gewoeëne plastieke tób mèt 'ne hèngel en 'ne teutel 'ne Tób is e watertoe vaat dat an ene hèngel gedrage en gebruukd wert vör 't verveur va water en ander vloeibaar sjtóffe. Vreuger waore tóbbe va hòòt, laer of metaal; allewiel werre ze gemakd van plastiek. D'r inhaud van 'ne tób is ongeveer 10 lieter.
Boekvlees
't Boekvlees of peritoneum is de laog die van binne de boekholte enne dao-in gelaenge organe beklèdj. Bie de miens zeen dees de maag, d'n dónnen derm, d'n diekken derm, de laever en 't miltj, en bie vrólje ouch de baarmoder enne eierstekker. De nere, de bienere, d'n twellefvingerigen derm, de blaos enne prostaat ligk mieër achter of ónger 't boekvlees, al staeke ze deils waal oet inne boekholte, en zeen ze aan häöre boetekantj deils beklèdj mit boekvlees. 't Boekvlees ane binnekantj vanne boek is 't peritoneum parietale; det ane boetekantj vanne inwenjige organe is 't peritoneum viscerale. Tösse dees twieë blajer van 't vlees bevindj zich 'n ruumdje worin hieël klein wieväölhejen aan vrie voch zitte, zodet alle inwejige organe vanne boekholte mekkelik langsein aaf kónne glieje, veur beveurbeildj de spiesvertaering. 't Boekvlees haet gein aope verbinjing mitte boetewerreld, behauve bie vrólje via de eileiers, baarmoderholte, cervixkenaal enne sjede; deze waeg is normaal aevel good aafgeslaote taenge binnedringendje micro-organisme door besjurmendje sliemproppe. De boekholte is normaal den ouch steriel.
Tób
Al in d'r sjteentied waoërte hòte tóbbe gemakd. Die koesse gedrage werre dör 'n kaoërd an waersziej dör e loak te sjtaeëke en vervólges vas te knuppele.
Plaetsjes
<Gallery> Plaetje:Carisbrooke Castle well house 4.jpg|'n Hòte tób (vör gebroek bie 'ne waterpöt bie Carisbrooke Castle) Plaetje:Bath-bucket Louvre MAO694.jpg|'n Broonze tób mèt e Persisch gedich över bade, Louvre (Iran, ca. 1600) Plaetje:Janitor's bucket with mop.jpg|'ne Gesofisticeerde tób sjroeblómmel en 'ne wringer Plaetje:Holzeimer Jungsteinzeit Waldsee-Reute.jpg|Hòte tób va ca. 3700 v.Chr., gevoonde in Reute bie Bad Waldsee, Duutsjland Plaetje:A metal bucket.jpg|'ne metale tób Plaetje:Puts.jpg|'ne puts waoërt gebroekd óp sjipper Plaetje:Feuerlöscheimer 19 Jh.jpg|Twieë 19de ieëwse laere tóbbe; dis waoërte gebroekd öm braand te blusse Plaetje:Stavesice CZ CoA.jpg|'n Tób es symbool in d'r heraldiek, hie in 't wape van Stavěšice
1820
1817 - 1818 - 1819 - 1820 - 1821 - 1822 – 1823 1820 (MDCCCXX) waor e sjrikkeljaor wat begós op 'ne zaoterdag op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|right|150px|De Venus van Milo, gevónje in 1820.
Gebore
thumb|right|150px|Friedrich Engels, gebaore 28 november.
Wulfila
thumb|300px|Bladziej oet d'r [[Codex Argenteus, Uppsala, Zjwede.]] Wulfila (Gotisch:wöfke of klènge woof/ wolf), roond 311 n.Chr - 383, waor 'ne West-Gotische bisjop. E vertaalde d'r biebel in 't West-Gotisch, 'n noe oetgesjtorve Germaanse taal. Dis biebelvetaling is bewaard blaeve; d'r Codex Argenteus.
Laevesloop
Wulfila how warsjienlek 'ne Gotische vader en 'n Cappadonische moder. De Cappadoniërs waore gehelleniseerde Christene. E koos in alle geval Grieks, Latien en Gotisch en beheerste 't Grieks, 't Romeins en 't Runesjrif.
In 341 n.Chr. waoërt Wulfila tut bisjop van de West-Gote gewiejd. E waor 'ne aanhenger van 't Arianisme, dat Jezus neet beziet es God. De verhouding God-Jezus wert bezieë wie de Germaanse relatie vader-zoon, die van d'r lètste oondergesjikthèèd en troew verlangt. Sjtriejig daomèt is dat Wulfila Jezus God d'r Hieër neumde en me nèmt dan ooch aan dat de keuze väör 't Arianisme neet zoezieër theologisch es waal kèrkpolletiek geïnspireerd waor. Dör de aanhoudende vervolging van de Christene vroog Wulfila an Constantius II 'n opname in 't Romeins Riek, oeë Sintervaos taege waor mae die Wulfila toch verkreeg. E leidde de West-Gote nao Pleven (Bulgarije). Neet allèng wis Wulfila de West-Gote te bekieëre, ooch de Oost-Gote, de Vandale, de Langobarde, en de Boergondiërs gonge uvver nao 't Christendom dör zie toedaoë.
Biebelvertaling
thumb|250px|left|Klaanke van de Gotische lètters. In 369 vertaalde Wulfila d'r biebel en e sjreef daomèt 't aodste gesjrif in 'n Germaanse taal. E vertaalde 't Nuuj Testamaent en dele oet 't Aod Testamaent. Wulfila vertaalde oet 't Grieks en bedach èèges 't Gotisch sjrif dat e op 't Grieks gebaseerde. Vör Gotische klaanke die 't Grieks neet how, kaoës e Latiense of Rune-tekes. E goof de lètters ooch name, get wat de Grieke of Romeine neet dege mae dat waal bie 't Rune-sjrif normaal waor. Naeve 'n èège sjrif goof Wulfila de Gote ooch nuuj beelde. Väöl Griekse waoërd besjtonge in 't Gotisch neet. Wulfila introduceerde mèt de vertaling ooch nuuj concepte in 'n cultuur die die gaar neet kaant. E koos dat doeë umdat e èèges 'n goo beending how mèt allebèj de culture.
Deup
Wilfula vertaalde 't Griekse baptizein mèt daupjan, dat zjuus wie 't Griekse waoërd oonderdoompele betekent en in d'r Christeleke context oonderdoompele es teke van intraeje in 't Christendom. Zjuus wie 't Aodnoorse deypa, wie 't Aodingelsje dyppan en 't Aodhoeëgduutsje toufen geunt alle Germaanse vorme etymologisch truuk óp deep.
Gibbons
thumb|Gibbon Gibbons of Hylobatidae zien 'n familie vaan middelgroete aapechtege. Soms weure ze ouch bij de familie Minsape ingedeild. Ze versjèlle zeker uterlek hendeg väöl vaan de minsape: ze loupe rechop, make gein neste, zien väöl kleinder en slingere mie door de buim. De gibbons höbbe e good deil vaan hunne bouw gemein mèt de minsape, woe-oonder de typische neus. Door 'n speciaol combinatie vaan gevrichte kinne ze beter slingere es welken anderen aap ouch.
Gibbons zien bij hun gebuurde sterk aofhenkelek vaan hun awwers, veural vaan de ma, die häör jónge mèt häör leve verdeideg. Hun leefgebeed is zuidoos-Azië, mèt oetstraolinge tot in Oos-India en zuid-Sjina. Väöl soorte leve in Indonesië.
Saorte
De gibbons zien oonderverdeild in veer geslachte, gesorteerd op aontal chromosome.
Begaaj
Begaaj (Nederlands: tuig) is 'n dialekwoord veur ónaangenaam, min volk, achterbuurtvolk of baedelvolk. In ’t Nederlands wirt ouch waal de oetdrökking tuig van de richel gebruuk. Synoniem hiejmèt is de oetdrökking zich begaje in de beteikenis van zich voelmake.
Etymologie
"Zich begaje" kump van 't Duutsj "sich begatten" (dat weer verwies nao Gatte, 't Nederlandse gade) en wat beteikent zich pare, zich vereinige. In ’t Limburgs plat haet dit ein negatieve beteikenis gekrege en is hiejoet zich begaje óntsjtaon, wo-oet dan weer begaaj is gevormp.
Darwin (Australië)
thumb|right|300px|Centrum vaan Darwin. Darwin is de hoofstad van de Australische deilstaot Nordelik Territorium, verneump nao Charles Darwin. 't Haet zon 124.800 inwoeëners en 'n dichheid van 35,1 inw/km². Darwin is ouk de groeëtste plats van 't Nordelik Terretorium.
Doeëjeherdeenking
De Doeëjeherdeenking vindt in Nederland plaatsj op 4 mei en gedeenkt de doeëje van d'r Twiede Waeltkreeg en van de VN-vredesmissies. Öm ach oor 's aovends is 't in Nederland dan óp dae daag 2 minute sjtil en laet o.m. de Köning 'ne kraans op 't monumaent va De Dam in Amsterdam.
Op 11 november gedeenkt Belsj de doeëje van d'r Örsjte Waeltkreeg, d'r Twiede Waeltkreeg en de VN-vredesmissies. Dis doeëje-herdeenking wert d'r wapesjtilsjtaand geneumd.
Manèsj
thumb|De Spaonse Rijsjaol in Wene. 'n Manèsj is 'n beslote plaots boe me peerd kin rije. Miestens, meh neet ummer, geit 't um 'n rijsjaol.
Svelvik
De gemeintecode is 0711.
Manèsj
Etymologie
't Woord manèsj kump euver 't Frans (manège) vaan 't Italiaons maneggio, wat 'umgaank', 'hantering' beteikent.
Opzèt en doel
't Hoofdoel vaan de manèsj, 't rije, weurt gedoon in 'ne zoegeneumde bak, 'n umperkde veerheukege plaots bedèk mèt zand of aander struisel. De gemiddelde manèsj heet minstens eine binnebak (euverdèk) en eine boetebak. De peerd weure t'r plaotse gestald. Op 'n klassieke manèsj stoon ze in zoegeneumde containerstalle, boebij ze nao-ein kinne kieke meh ziech oonderein neet kinne bereure. Umtot peerd köddebieste zien, en depressief en oonrösteg weure vaan te wieneg contak mèt soortgenoete, priffereert me allewijl dèks stalle mèt traanjele, zoetot de peerd ouch nao hun naobers opzij kinne kieke en ze aonrake. Sommege modern manèzjes gebruke 'ne paddock, boe de peerd same in stoon. Veurweerde is wel tot dee groet genoog is um e peerd ziech eve te doen aofzundere. Es de peerd neet veur de les nujeg zien en 't weer is denao, vèlt 't te prifferere veur ze in de wei te zètte. Väöl manèzjes höbbe 'n wei aon hoes; sommege die in de stad stoon mote evels de peerd mèt trailers nao de wei bringe.
Svelvik
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 5,3% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Manèsj
Opzèt en doel
Väöl manèzjes höbbe 'ne stapmeule veur wienie e peerd 'nen daag neet weurt berijd; me kin 't hei-in toch genóg beweging geve. 't Getuug vaan de peerd (zaole, hoofstèlle, halsters, boorstele etc.) weurt doorgoons in speciaol ruimtes bewoerd. Wienie de manèsj lèsse gief, is ze dèks op groete gróppe lèsklante en publiek ingeriech. Zoe gief 't dèks 'n kantien (eventueel oetkiekend op eine vaan de bakke) en soms tribunes.
Allewijl zien manèzjes miestens doelmaoteg en gojekoup vörmgegeve. Vreuger evels, wie de peerdssport nog oetgesproke elitair waor, bouwde me manèzjes die väöl liekende op balzaole. De Spaonse Rijsjaol in Wene (op de foto) en de Hollandsche Manege in Amsterdam zien veurbeelder.
Gaank vaan zake
Op 'n manèsj weure lèsse op versjèllende niveaus aongeboje. De mierderhied vaan de klante zien kinder, allewel tot de mieste manèzjes ouch aon volwassene lèsgeve. Volwassene en kinder höbbe in versjèllende gróppe lès. 'ne Beginner krijg dèks iers privélès ietot 'r in 'n grópslès weurt touwgelaote, um häöm mèt de basis vaan de dressuur vertrojd te make. Es me vordert, liert me lesteger geng behierse, euvergeng make en figure rije. Ouch kin me neve dressuur liere springe. Op manèzjes weure dèks ouch wèdstrije gerijd. Allewijl is 't veur kinder gebrukelek um in verkaanties zoegeneumde ponykampe te organisere, boebij ze mierder kiere per daag lès kriege en tössedoor weure bezeggehawwe.
De rijstijl vaan de allermieste manèzjes in Wes-Europa is Ingels (mèt rijbrook, rijstievele en smik, doorloupend teugelgebruuk en oonverseerd getuug); 't gief evels ouch e paar westernmanèzjes. Versjèllende veilegheidsmaotregele weure getroffe, dèks ouch wienie dat neet wèttelek verpliech is. Zoe sjrieve de mieste manèzjes allewijl 'ne cap veur, en weurt bij 't springe dèks ouch nog 'ne bodyprotector vereis. Ouch de gezoondheid vaan de peerd weurt in de gater gehawwe: väöl manèzjes kinne 'ne gewiechslimiet en miestens mage de peerd neet mie es twie oor achterein weure berijd.
Baklètters
thumb|Standaardlètters um 'ne groete bak. Op de mieste manèzjes vint me roontelum de bak zoegeneumde baklètters, die d'n instructeur in zien lèsse gebruuk um aonwiezinge te geve. Bij gewoen manèzjes (20 bij 40 meter) zien 't 'rs ach, bij laankgerèkde bakke veur gevorderde dressuur (20 bij 60 meter) twelf. Tegeneuver d'n ingaank vint me d'n A; mèt de klok mèt zien de aander lètters K, (V), E, (S), H, C, M, (R), B, (P), F. In 't midde gief 't nog drei (klein) of vief (groet) dinkbeeldege lètters; d'n instructeur gebruuk in de praktijk veural de X, die in 't midde steit. 't Is neet bekind boevaandan die lètters perceis koume; ze zien in eder geval bekind sinds de Olympische Speule vaan 1920. Hypotheses zien de gelètterde barakke vaan de Duitse cavalerie, of de keizerleke stalle veur versjèllende range (K[aiser], E[deling], H[ofmarschall] etc.). In eder geval moot me allewijl de lètters oet de kop liere, beveurbeeld mèt ezelsbrögkskes.
Bij 't rije mèt klein kinder of geistelek gehandicapde vervingk me soms de lètters door pleetsjes; veur 't gemak vaan d'n instructeur pleetsjes vaan dinger die mèt de gemeinde lètter beginne (beveurbeeld 'nen aap of 'nen appel veur de A).
Tóngere (arrendissement)
't Arrendissement Tóngere is ein vanne driej besteurleke arrendissemente van Bèlsj Limburg. 't Arrendissement haet 'n oppervlak van 631,56 km² en haw op 1 juli 2005 192.732 inwoener. 't Bestuit uit de gemeinte:
Manèsj
Manèzjefigure
De basisdressuur die me op 'n manèsj liert, en kin oetveure, besteit oet 't rije vaan zoegeneumde manèzjefigure. 'nen Instructeur vreug de klant(e) um 'n bepaolde figuur te rije bij 'n zeker lètter. De bekindste zien:
Peerd
Op 'n manèsj vint me veural väöl pony's, umtot die good gesjik zien veur kinder te doen rije en e groet oethaajdingsvermoge höbbe. Geleef zien haflingers, um hun euver 't algemein rösteg temperamint, fjordepeerd en ieslanders, die es gaangepeerd 'n nui dimensie beeje aon gevorderde ruters. Sommege volwassene (veural vrouwlui) kinne bès op groete pony's rije, meh struse ruters kinne beter op e groet peerd weure gezat. Geleef zien typische wermbloodrasse; in Nederland is dat miestal de KWPN'er.
Advent
Dao besjtoon speciaal adventsleder, die door koare gezónge were. 'n Paar bekènde veurbeelde zin:'t Gregoriaans 'Rorate coeli desuper'; 'O komm, o komm, Emmanuel' op teks van Heinrich Bone in Cantate 1852, melodie: Kölner Gesangbuch 1852; 'Leise rieselt der Schnee', teks en melodie van Eduard Ebel en 'Lied der Hirten' of 'Sei willkommen' oet 't Keersjoratorium van H.F.Muller.
Adventskrans
In dezen tied weurt in de kèrk 'ne adventskrans opgehange met 4 keertse d'r op, die achtereinvolges op edere adventszóndig were aangesjoke es symbool van houp en es teike van 't kómmende keersjfiès. 't Gebruuk dateert oet de 19e ièw. De lètste jaore weurt zoa'ne krans ouch in winkelsj, sjoale en hoezer opgehange. . Van 'n traditie oet 't Erzgebergte (Duutsjland) sjtamp 't gebruuk um drieheukskes of bäögskes mèt brennende keertse achter de vènster te plaatse.
Adventskalender
'n Ander traditie, ouch oet de 19e ièw, ies de adventskalender veur kinger. Dat ies ein mèt keersjtaferele verseerd kalenderblaad mèt in totaal 24 vènstersjlaegskes die opegemaak kènne were. Op ederen daag in de advent maog emes ein deurke eupene en de verrassing, die dao achter ziet, opete. Meistal ies dat sjloek in de vörm van 'n sjoekelate figuurke.
Dialektiek
Dialektiek is in 't algemein gezag ofwaal 'n redeneervorm die middels 't gebroek van taengestèlling nao waorheid perbeertj te zeuke, ofwaal 'n metafysica; volges det litste verangertj 't zowaal 't dinken es de werreld, door taengestèllinge (Herakleitos, Hegel, Marx en naovolgers). 't Begrip haet 'n lang gesjiechte inne traditie van 't wèsters dinke.
Inne klassieken tied waas 't nag mieër es noe 'n argumentatievorm. 't Waord "dialektiek" geitj trögk op 't Grieks dialegestai, "conversere", aevenes dialoog en dialek ("streekspraok"). Zeno (van Elea) wuuertj door Aristoteles d'n oetvinjer vanne dialektische kóns geneump, mer in hieële breie krink wuuertj Aristoteles zelf betrach es de meister of de stifter vanne dialektiek, ouch ómdet 't begrip dialektiek zelf al snel bao gans samevool mit det vanne (formeel) logica (die van Aristoteles aafkómstig is). Kant hantjeerdje 'n transcendentaal dialektiek en innen tied van Hegel en Marx kreeg 't begrip 'n apaarte meining d'rbie.
1882
1879 - 1880 - 1881 - 1882 - 1883 - 1884 - 1885 thumb|150px| Robert Koch, in 1882 de óntdèkker van de TBC-bacterie 1882 (MDCCCLXXXII) waor e gewoen jaor begós op 'ne zoondag op de Gregoriaanse kalender.
W-Dreej
W-Dreej ies 'n zangtrio oet Venlo, besjtaonde oet Quinn Warmerdam, Christel van Rijn en Hay Wilders. Zie zinge carnavalsleedsjes in 't Venloos. De meiste leedsjes van W-Dreej were gesjreve door Warmerdam. In 2010 en 2011 höbbe ze 't LVK gewónne.
Historie
W-Dreej besjteit saer 2002. Toen voogde Christel van Rijn, daoveur lid van de Kammeräödjes, ziech bie Warmerdam en Wilders, die al sins 1992 'n carnavalsduo waore. In 2003 haolde dees formatie de veerde plaats in 't Limburgs Vastelaovesleedjes Konkoer (LVK) mèt 't leedsje Höf de glazer in de loch. Later dat jaor woort de naam W-Dreej bedach en kaom de cd Höf de glazer mit W-Dreej oet. In 2004 vörmde Christel van Rijn 'n gelegeheidsduo mèt Bart Houtermans; ze zónge same Ein jaor, dat twiède woort op de Opus Jocus Leedjesaovend en in de finale kaom van 't LVK. 't Nummer sjteit ouch op 't repertoire van W-Dreej en op hun album Dreije! (2007).
W-Dreej haolde in 2006 en 2007 weer de LVK-finale, mèt As 't aovend is en Witse wie?. In 2009 woorte ze driede op 't LVK, mèt 't nummer Weej halde van alles. In 2010 wónne zie 't LVK mèt 't leedsje Vandaag. In 2011 wónne ze 't LVK veur de twiède kièr, mèt 't leedsje Kôm 's kiéke beej ôs. In '2012 wónne ze 't LVK veur de driede kièr op riej mit Doot 's Gek.
Zie woorte drie kièr oetgerope tot de "Koelkraker" van de Boètegewoeëne Boètezitting. W-Dreej sjtóng ouch versjillende kière in de finale van de Jocus Leedjesaovend.
Bung
thumb|right|Bung: de aw Agneskèrk
Bung (Nederlands Bunde) is 'n kern bie de Geul en 't Julianakanaal in de gemeinte Meersje in Nederlands Limburg. Tot 1982 waor 't 'n zelfsjtandige gemeinte. In vreuger jaore ouch waal Bundt, Bunn, Bunna (Latien), Buonde en Bonde geneump. In 2014 haet Bung 5.817 inwonersj.
Bieneer
'n Bieneer is 'n klein orgaan en ligk es e kepke op ein vanne nere. De twieë waere gesjeie door e vètweefsel. 'n Bieneer besteit oet e binnedeil oet zaenweefsel, 't bieneermarg, en e boetedeil mit drie laoge, de bieneersjèl. Dees bei laoge höbbe versjillige fónksjes.
Bung
Buurtsjappe
De gehuchte en buurtsjappe
Bezeenswaerdig
In naovolging van Het Dorp (in Arnhem) is in Bung de tjwiède woongemeinsjap veur lichamelik gehandicapte, Geuloord geboed. Ouch boete 't terrein van Geuloord zin noe woninge, woavan de bewoonersj oondersjteund weure in 't kader van "Begeleid Zelfsjtandig Wone".
Waope
Bun kraog op 5 oktober 1935 vaan d'n Hoege Raod vaan Adel e waope touwgekind, wat ziech zoe liet besjrieve:
De twie deile vaan 't waope stoon veur Valkeberg en Gebrook, hiere vaan Bung respectievelek veur en nao 1626. Agnes is de petroenheilege; 't lam (Gaods) is häör attribuut (sprekend: agnus - Agnes), meh volgens Sierksma (1962) ouch 'n verwijzing nao d'n Allerheilegste Verlosser, aon wee de vreuger dörpskèrk waor gewijd. 't Kaom al veur op aw zegele vaan 't dörp.
Historische inwoenertalle
Bung greujde 't groetste deil vaan zie bestoon gestiedeg. Vaanaof 1960 zuut me de gemeinte oetgreuje tot 'n veurstad vaan Mestreech.
(v1830=100)
Greun: Gemeinte Bung Blauw:Provincie Limbörg
Tournes
Tournes ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
Neer (orgaan)
'n Neer is e boeanvörmig oetsjeijingsorgaan det veurkump bie zougdere. De neer maak e deil oet van 't urinair stèlsel en filtjertj aafvalstoffe (veural ureum) vanoet 't blood en sjèdj dit same mit water oet es urien. De neer zörg ouch veure handjhaving van 't zoer-base-aevewich in 't lief door 't verveur van bicarbonaat en waterstofione. 't Medisch vakgebied det zich besjeftig mitte nere wuuertj nefrologie geneump. 't Bieveugelik naamwoord is "renaal".
Inne miens zeen de nere anen achterkantj (posterior) vanne boek gelaenge, achter 't boekvlees. Ze zeen 10 toet 13 cm lank, 5 cm diek en waoge eder bao 150 gram. Aan waerskantje vanne rögkegraot ligk ein neer; de rechse ligk juus óngere laever (en dus get leger es de linkse) enne linkse juus ónger 't middereef en langs 't miltj. Ane baovekantj van eder neer ligk 'ne kleer, de bieneer.
J.J. Voskuil
J.J. Voskuil, Den Haag 1 juli 1926 - Amsterdam 1 mei 2008, waor 'ne Nederlandse sjriever, dae daarteg jaor wèrkde bie 't Meertens Instituut in Amsterdam. Z'n literair waerk waoërt oetgegaeve dör Van Oorschot.
Slaagaanval
'ne Slaagaanval, 'ne slaag, e beslaag of e cerebrovasculair accident is 'n acuut medisch euvel wobie 'n ónverhödse verstuuering vanne doorbleujing inne herre plaatshaet. 't Kènmirk zich door e plötslig verluus van funksje in e deil vanne herre. Dit verluus kan kómme door 'n verstópping inne bloodvater inne herre ('n herreninfark) of 'n herrebleujing. Det kan rizzelteren in 'n verlaming van ein of mieëdere liefsextremiteite, meis ane zelvendje kantj van 't lief (hemiplegie). Ouch kan 't afasie (spraokverluus) of blindjheid aan eine kantj van 't gezichsveldj es gevolg höbbe.
E beslaag is e medisch noeadval det permanente neurologische sjaaj en zelfs d'n doead kan veroearzake.
Härjedalen
Härjedalen is 'n gemèndje in Jämtlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 10.765 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 11.364,29 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 0,9 luuj de km².
Slaagaanval
Beslaeg kome gewuuenlik ónverhöds inèns toet standj in e bestaek van e paar sekónd of menuut, wonao de symptome neet wiejer verergere. De symptome hangen aaf van welch deil vanne herren is aangetas, esouch de gruuedje van 't betroffe gebied. De kènmirkendjste symptome is 't drek "hange" van 't gezich door verlaming, 't ewegzakke vannen erm wen me dem perbeertj inne lóch te hajen en aafwiekendje spraok.
Härjedalen
Demografische óntwikkeling
4,95% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Slaagaanval
't Guuef e deil risicofactore die de sjans op e beslaag vergruuete, wie eljerdóm, sókkergekrenkdje, hoeag cholesterol, rouke van toebak, atriumfibrillatie, 'n veurgesjiechte van beslaeg en 'n hoger blooddrök.
Tremblois-lès-Rocroi
Tremblois-lès-Rocroi ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 153 luuj op 'n oppervlaak van 1,64 veerkante kilometer en daomèt goof 't 93,29 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -2,0% de jaor.
Brisbane
thumb|right|300px|Brisbane beej nach. Brisbane is de hoofstad van de Australische deilstaot Queensland. 't Is ók de groeëtste stad van de staot. Brisbane haet 1.676.389 inwoeënors en 'n dichheid van 353,8 inw/km².
Mongools
thumb|Keëtje mit versjillende Mongoolse tale. Dit artikel geet um de greun gemarkeerde variant. 't Mongools (Monggol kele; i Cyrillisch sjrif: монгол хэл) is de modertaal van de iwuënesj va Mongolië, mar ze weëd óch gesjproake in noaberleng wie Sjina, Rusland en Kazachstan. Zie is de officieel taal va Mongolië en de Sjinese autonoom regio Binne-Mongolië. 't Behuuët tot de Mongoolse tale, mar weëd óch waal ins gereëkend tot de Altaïsche tale, woeëtouw óch 't Turks behuuët. Van de grofeweg 10 mieljoeën sjpreëkesj woeëne mar 3 mieljoeën i Mongolië zelf, 6 mieljoeën i Sjina en zikker mieë es e haof mieljoeën i Rusland.
In 't verleie woeëd 't Mongools alfabet gebroek, dat in d'r twelfde ieëw óntsjtóng en in de ieëwe doanoa 'ne paar kieër verenderd is gewoare. I Mongolië weëd 't evvel neet zoeë dök gebroek, mar weer waal i Sjina. Dat kumt durchdat 't Mongools alfabet in 1941 woeëd vervange durch 'n aangepas Cyrillisch sjrif. Me wilt i 2025 't Cyrillisch alfabet aafsjaffe en 't Mongools sjrif hersjtille.
Kenmerkend vuur 't Mongools is vocaalharmonie en agglutinatie. 't Guëf zoeëgenaamde vrouwelike en mannelike klinkesj. De vrouwelike klinkesj, d'r /e/, /o/ en /u/, weëde vuur in d'r mónk oetgesjproake en de mannelike, d'r /a/, /ɔ/ en /ʊ/, hinger in d'r mónk. Wöad hant geë gesjlach, mar 't guëf waal zeëve of ach naamvalle, te wete d'r nominatief, genitief, datief, accusatief, ablatief, instrumentalis, comitatief en d'r allatief. Klinkerharmonie is van belank bei de vurming van de oetgeng vuur naamvalle; morfeme weëde aanee geplak en de samegesjtelde wöad hant zoeë 'n ege betekenis.
Huub Brouns
Huub Brouns gebaore op 20 juli 1934 in Panhael is 'ne Limburgse diechter en jóngste vanne femilie Brouns-Verreussel. Vader Sjaak (hoes- en kunssjilder) en moder Truke haje zès kinjer, geliek äövere saorte verdeildj.
Biografie
Nao de Lieëger Sjoeël in Hael en de Mulo en Ambachsjoeël in Remuunj ging d’r nao de HTS in Haerle en sjtudeerdje dao Electro-techniek. Wie det t'r dao de pepere van oppe tes had, haet d'r zien twieë jaor deensplicht vervöldj. In 1958 ging Huub as (baovegrónjs) electro-technisch opzichter bie de Staatsmiene wirke. Nao nege jaor bedriefslaeve en doordet de klad inne koel kwaam sjtapdje Huub äöver nao ’t óngerwies aan de LTS in Remuunj woeë d’r zelf zien ieërste technieklesse ha opgedaon.
In 1980 waas ein nötte ougkwaol de oeërzaak en 't ènj van zien technische leefhöbberieje en zóch hae zich ein anger bezigheid. Wie d'r det zelf neumdje ging d’r sjildere mèt wäörd.
Waerk
De techneut ging gedichte make. Hae begós in 't Hollensj. Wie d'r 'ns get aan Pierre Bakkes leet zeen en vroog nao zien meining dao-äöver, duudje dae 'm dao: “Woeërom duis se det neet in 't dialect”? Väör Huub waas det ein oetdaging en algauw merkdje hae det t’r zich in zien moder-taal gemaekeliker kós ute en ouch zien ei baeter kwiet kós.
Huub hèltj van sjtreng dichtvorme en ’n vast metrum en is hieël kónsekwent in ’t riem. Foetele mèt sjleip- en sjtoeëttoeëne liktj neet in ziene aard.(waat lang neet van edere dichter op det punt gezag kan wäöre). Zien gedichte zeen meistal sonnettes en det is ein tamelik lestige vorm. Zeker as se det in ’t dialect duis. In ’t ABN is det ’n sjtök gemaekeliker.
Huub meuktj gedichte en leedjestekste äöver alles waat mèt ’t laeve en ’t belaeve daovan te make haet. Mèt döks hieël weinig wäörd wètj t’r get te ómsjrieve en de laezer zien geveul dudelik te make. Eine angere haet dao meistal väöl mieër teks väör nuuedig. ’n Hieël dudelik väörbeeldj daovan is zien väölgebezigdje oetdrökking die se aldaag versjillendje kieëre kèns gebroeke en die väör ederein göldj, namelik: “Ederein is anges gek” Wie langer des se dao äöver naodinks des te lestiger is ‘t óm det taenge te sjpraeke.
Zien gedichte gaeve eine hieële breie kiek op ’t laeve weer, zoeë wie hae det zuut en in ziene gedachtewerreldj belaeftj en in dichtvorm of anges aan ’t pepeer toevertroewtj. De meneer óm ‘t bèste mèt Huub kènnis te make is ’t laeze van zien werk en zich perbere te verplaatse in de werreldj die hae dao weergeuftj.
Ouch bie ’t beloestere van zien leedjestekste kries se det geveul van ziene belaevingswerreldj. Vanaaf de oprichting in 1989 is Huub Brouns lid mer väöral tekssjriever van “de Kwirzengers”, eine dialectzanggroep oet Naer. Al vrie gauw kwaome “de Kwirzengers” d’r achter det de alledaagse leedjes die ze zónge neet det waas waat ze eigelik woje, en zeker neet wie Huub mèt get tekste in ’t Naers aankwaam. Hae maakdje bezunjer rake – geveulige – humoristische en sfeervól tekste. De muzikale leider van toendertied, de musicus Lou Paffen oet Haenrade veuldje op ein hieël bezunjer meneer precies aan waat Huub in zien tekste bedoeldje. Hae componeerdje dao den ouch perfect passendje meziek bie. Zoeëdoondje waore “de Kwirzengers” inne gelaegenheid óm zich (waarsjienlik) de ieërste dialectzanggroep in Limburg te moge neume die ein eige repertoire kós presentere waat gans oet eige teks en meziek besjtóng. ’t Kós daorom neet oetblieve det ónger de titel van “Mèt de Kwirzengers op paad “ de ieërste CD versjaen mèt 16 loesterleedjes woeëvan 14 van Huub. In mei 2004 is Huub beneumdj toet: “Bezunjer lid van verdeenste” bie “de Kwirzengers” en det wäörs se neet zoeëmer efkes.
Mèt oetzunjering van inkel gedichte in het Panhaels die äöver Panhael gaon, sjrieftj Huub altied in ’t Naers. Hae haet zich det dialect gans eige gemaakt en beheerstj det toet in de perfectie. Ouch det is get woeë-in Huub zich óngersjètj van väöl anger boetedörpse, zoeëwie de Naere de neet in Naer gebaore inwoeëners gaer neumtj.
Ein derdje speciaal saort van ’t werk van Huub zeen zien kerswènse die d’r eder jaor nao zien femilie en bekèndje sjteurtj. Ouch hie-in höltj t’r de laezer dök eine sjpegel väör dae dwingtj toet laeze en herlaeze óm d’r zeker van te zeen des se begraepe höbs waat t’r eigelik zaet. Hieväör meuktj d’r eder jaor ’n echt Kerssonnet, get waat misjien wal get unieks is in ’t gans Limburgs taalgebied. Zien femilie en bekèndje kieke dao op ’t ènj van ’t jaor nao oet. De meiste verzamele ze mer al te gaer.