cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gulpesj kriet
De Gulpener mergel ies ouch 'n ingrediënt van cement. De 1e Nederlandse Cement Industrie (E.N.C.I.) loog in 't gehuch Mellesjet bie  't dörp Viele. In 1925 ies de fabriek verplaats nao Sint Pieter, bie de Sint-Pietersberg in (Mestreech). Hie weurt ouch goje kwaliteit mergel aafgegrave, meh 't resmateriaal van hie en vanoet de groeve 't Rooth ies besjtump veur de cementfabricage. De Maas, die hie langssjtruimp, ies 'n kortbieliegkend transportmiedel.
In Klumme en Craubeek woort in kalkbrennerieje kalk gebrend oet de (reste) van Krawberger of kundersjtein. Deze kèn neet gezaeg weure, meh weurt es boewsjtein in zien (enigszins) roew vörm toegepas.
In 't Gulpener Kriet ies 't de kalksjtein van Beutenake (groeve Habets, Beutenaken), de kalksjtein van Viele (holle waeg van Mamelis nao de Bokkeserhej, Viele), de kalksjtein van Lixhe (groeve Dierkx, Lixhe) en de kalksjtein van Lanaye (Albertkanaal, Lanaye) die tot 't Maastrichtien behuère.
Sjteinkirk
Sjteinkirk (Duutsj: Steinkirchen) is e dörpke ónger Ophaove inne Duutsje gemèndje Wasseberg, innen deilstaot Naordrien-Wèsfale. t'n Naorde van Sjteinkirk ligk Effeld, t'n zuje ligk Ophaove, t'n wèste ligk de Roer inne richting van Postert en t'n oeaste ligk Dohr. Sjteinkirk ligk ane Baalerbaek, die juus t'n wèste van 't plaetske de Roer instruimp.
Bezeenswaerdig is de kattelieke Sint-Martinuskirk, die gewiejdj is ane sóldaote enne bisjóp Maarten van Tours. Same mitte Hert-van-Jezuskirk in Effeld behuuertj ze toete kattelieke gemèndje Sint-Martinus in Sjteinkirk en Effeld.
De kirk in Sjteinkirk woort veur 't ieës vermeldj in 'n oearkónde in 1118. De laatgothische taore oete zèstieëndjen ieëf is nag behaje. In 1871 is 't hujig neogothisch stök geboedj gewaoren en van 1954 toet 1955 nao sterke kriegssjaaj herstèldj.
Sjteinkirk huuerdje vreuger bieje gemèndje Ophaove, die op 1 jannewarie 1972 bie Wasseberg woort ingelief.
Regierungsbezirk Düsseldorf
thumb De Regierungsbezirk Düsseldorf of 't Regieringsdistrik Dusseldörp is eine vaan de vief Noordrienwesfaalse Regierungsbezirke. Heer besleit 't weste vaan Noordrien-Wesfale. Zien hoofstad is Dusseldörp. 't Distrik heet 'n oppervlaak vaan 5290,46 km² en volgens de census vaan 30 juni 2013 5.079.837 inwoeners. Heimèt heet 't 'n deechte vaan 960 inwoeners de veerkante kilometer, en daomèt is dizze Rienlandse Regierungsbezirk eine vaan de diechbevolkse distrikte vaan gans Duitsland. 't "Dusseldörps distrik" geit al trök nao 't jaor 1815, wie 't op 30 april woort opgeriech es provincie vaan Pruses. In zien allewijl vörm besteit 't evels pas sinds 1972, wie 't vereineg woort mèt 't distrik vaan Kleef. 't Gief 56 gemeintes in 't distrik, in vief kring (Kreise) en 10 krinkloeze stei.
Aongrenzende distrikte
De Regierungsbezirk Düsseldorf grens aon de volgende distrikte:
Zeewolde
thumb|Ligking vaan Zeewolde in Flevoland Zeewolde is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Flevoland, in de polder Zuielek Flevoland, oostelek vaan Almere. 't Oppervlak bedreug 268,97 km2 (20,20 km² water); 't aontal inwoeners waor 22.246 op 1 april 2016. De gemeinte heet gein ander kerne. In 1983 woorte de ierste hoezer opgelieverd; e jaor later woort de gemeinte Zeewolde ingestèld. Sinds 1986 huurt de gemeinte bij Flevoland.
Uedem
Uedem is 'n Rienlandse gemeinte in de krink (Kreis) Kreis Kleef, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 60,93 km² en 8.128 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 133 de veerkante kilometer.
De op 21 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel veer oortsdeile (dörpe die behure bis de gemeinte).
Bunschoten (gemeinte)
thumb|Ligking vaan Bunschoten in Utrei Bunschoten, oonterech ouch dèks Bunschoten-Spakenburg geneump, is 'n gemeinte in 't noorde vaan de Nederlandse provincie Utrech. 't Oppervlak bedreug 35,58 km² (4,21 km² water), en 't aontal inwoeners bedroog 19.455 per 1 januari 2006. De gemeinte weurt gedomineerd door de agglomeratie Bunschoten-Spakenburg, boevaan 't ierste pläötske vaanajds e boeredörp is (of 'n stad; Bunschoten heet stadsrechte) en 't twiede e vèsserspläötske. Ander kerne zien Eemdijk en Zevenhuizen.
Seaborgium
Seaborgium is e sjemisch element mit es symboeal Sg en 't atoeamnómmer 106. 't Is dinkelik e gries of zilverwit euvergangsmetaal.
Ómdet seaborgium zich in 't periodiek systeem drek ónger woufraam bevindj is 't aannummelik det sjemische eigesjappe euvereinkómste vertuuene mit die van woufraam. Seaborgium kump op aerd inne vriej netuur neet veur en is dus e synthetisch element.
In 1994 kreeg 't element ziene naam. Daoveur sting 't bekèndj es unnilhexium (symboeal: Unh). 't Element is verneump gewaore nao Glenn Seaborg, dae doe nag laefdje.
Isotoeape
Ach isotoeape van seaborgium zeen bekèndj, wovan slechs twieë 'nen halveringstied van mieër es 'n sekónd höbbe. 265Sg en 266Sg höbbe halveringstieje van betrèkkelik 16 en 20 sekónd en vallen ónger oetzenjing van α-deilkes oeterein in rutherfordium.
Ulespegel
thumb|200px|Aafbeelding van Ulespegel oet 1515 Til Ulespegel (Nederlands: Tijl Uilenspiegel, Pruus: Till Eulenspiegel) is e vólksfiguur oet ’t begin vanne 16e ieëw. Hae wuuert veurgestèldj es ’ne nar dae de luuj veure gek heel. ’t Waas ’nen dougeneet dae ummer nötte streke oethaoldje.
Gesjiechte
Ulespegel deej veur ’t ieës opgank róndj 1510 in Pruses. Volges ’t Middelnederduitse volksbook is d’r in 1300 gebaoren in ’t Nedersaksische Kneitlingen.
Volges de Franse roman van Charles de Coster (1827 – 1879) troch d’r inne 16e ieëw door Pruses en de Nederlenj.
Zèkswieze
’t Guuef de nuuedige oetdrökkinge in Limburg van Ulespegel.
1890
1887 - 1888 - 1889 - 1890 - 1891 - 1892 - 1893 1890 (MDCCCXC) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne goonsdag op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|150px| Otto von Bismarck, óntsjlage es kanseleer thumb|150px|[[Leo von Caprivi, vervanger van Bismarck (Foto: Koloniales Bildarchiv in Frankfurt a. Main)]]
Gebaore
thumb|Zelfportret van [[Egon Schiele]]
1631
1628 - 1629 - 1630 - 1631 - 1632 - 1633 - 1634 thumb|right|200px|Olinda nao de brandj 1631 (MDCXXXI) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne goonsdag op de Gregoriaanse kalender en e gewoen jaor wat begós op 'ne zaoterdag op de Juliaanse kalender.
Adonisruueske
Adonisruueske (Adonis) is e geslech van euverblievendje plantjen oete ranonkelfemielje (Ranunculaceae). Dit geslech kump versprèdj veur euver Europa enne gemaesigdje streke van Azië.
Adonissaorte zeen einjäörige of euverblievendje, kroedechtige plantje die euverwintjere mit 'ne rotestek. Ze höbben 'ne rechstäöndje, kalen of behaordje, sómwiel vertakdje stengel en versprèdj-stäöndje, handjvörmig-samegestèldje of mieë-gevaerdje stengelblajer mit hieël fien blaadslepe. De blaadrenj zeen meistes gaaf en bao noeatj getendj.
De blome zeen groeat, alleinstäöndj anen ènj vanne bloomsstengel, opgerich, radiaal symmetrisch en zónger sjötblajer. De 5 toet 8 vriestäöndje kelchblajer zeen greun en toet 22 mm lank. De 3 toet 24 ouch vriestäöndje kroeanblajer zeen toet 35 mm lank, meistes roead- of gaelgekluuerdj, zeldjzaam witsig, dökker mit duuster strepen of anen óngerkantj duustergekluuerdj. De plantj óntbrèk honingklere. De bloom haet 15 toet 80 gaelgekluuerdje vröchbaar maeldräöj mit dón helmdräöj en 20 toet 100 in spirale gerangsjikdje, vriestäöndje baovestenjige vröchbeginsele mit edert eine zaodknoep en 'ne stiel die ènjig in 'nen tupische, kleine stempel.
Nao de bleuj wuuertj e toet 40 mm lank, cilindrisch köpke mit tieëntaal aan spiraalsgewies ingepaodje, koeagelvörmige doepvröchte gevörmp, woraan de stiel herkènbaar is es e rech of haokvörmig gekrómp aanhingselke.
Saorte
't Guuef zoeaget 30 versjillige saorte. De bekèndjste saorte zeen:
Annemiek Derckx
Annemiek Derckx (Beegde, 12 april 1954) is 'n veurmalige Nederlands Limburgse kanovaarster.
Op jónge laeftied deeg ze aan zjwömme, waterpolo en handjbal. Zoa woort ze twèlfde bie de Nederlandse jeugkampioensjappe zjwömme. Op 14-jaorige laeftied kaom ze in kóntak mèt 't kanovare. Al sjnèl bleek ze talentj te höbbe en wón ze meërdere nasjenale titels.
Zie deeg tweëmaol mèt aan de Olympische Zomersjpele, in 1984 en 1988. Allebei de keëre behaolde ze ein bronze medaje, in 1984 in de K-1 500m kajak en in 1988, same mèt Annemarie Cox, in de K-2 500m kajak klasse.
Derckx wón ouch tweë medajes in de K-2 500 m bie 't Waereldkampioensjap, 'n zilvere in 1987 en 'n bronze in 1985, allebei de keëre weer met Annemarie Cox.
Later woort ze sjportleërares en bewaegingstherapeute. Derckx waas lid van de Remunjse Watersjport Vereiniging Nautilus.
Bron
De top 500: "De beste Nederlandse sporters van de eeuw" door A. Witkamp en L. van de Ruit. 1999. ISBN 90-76574-04-9
Ouddorp
thumb|De ligking van Ouddorp. Ouddorp (Zieëws: Ouwdurp) is 't wèstelikste dörp in de gemèndje Goeree-Overflakkee. 't Dörp haw 6.113 inwoaners in jannewarie 2007 en woor daomit, achter Sommelsdijk, 't gróts dörp van 't eilandj. Van 1966 tot 2013 vormde 't dörp mit Goedereede en Stellendam de gemèndje Goedereede. De wichtigste middele van bestaon zeen de visserie, 't toerisme enne landjboew. De meiste inwoeaners zeen lèd vanne Herstèldj Hervormdje Kirk. Plaatselik wuuertj op Ouwdurp gezeen.
Landjboew
De landjboew is 't aads middel van bestaon. 't Landjlaeven in Ouddorp woor ömmer kleinsjaolig van aerd en det is nag ömmer zoea. Vruueger woort 's väöl blomezaod geteildj. De lèste jaore wuuertj 's ouch ömmer mieë blome gekwieëk. Ouddorp ligk ane grèns van zandj- en kleigróndj en veur sommige gewesjen is det ideaal. Anen angere kantj is zandj neet zoea vröchbaar en daoróm zeen väöl percelen e stök aafgegrave. De gróndj woort in walle lanks de percelen ópgewórpe. Hiedoor óntsting 'n epaart beslaote landjsjap det m'n e sjurvelingelandjsjap neump. In Ouddorp zelf neump me dees sjurvelinge "hoagten".
Visserie
De visserie in Ouddorp is opgebleujdj saer den 't dörp 'nen eigen haven haet. Dae haven is inne jaore 1860-1861 gegrave gewaore. Vruueger haw Ouddorp veural crevettevisjers, meh nao de aafsloeting vanne Grevelinge zeen z'n ouch inne zieë gaon visje. Dees zieëvisjers visje veural op tong en sjol. Saer de aafsloeting in 1972 ligk de Ouddorpse vlaot inne Delta in Stellendam. De vlaot besteit nag oet zoea vieftieën kotters wovan 's twieë paoling visjen inne Grevelinge vanoet d'n ajen have. Veure res wuuertj d'n aje have noe veur jachte gebroek.
Recreaasje
thumb|'t Ouddorps landjsjap mit "ruters" enne vuurtoearen oppen achtergróndj. 't Toerisme is opgekaome nao d'n Twieëdje Werreldkrieg. Ouddorp woort aantrèkkelik vanwaenge de strenj enne natuur. Inne beginjaore woorte hieël väöl zomerhuuskes en campings gemaak, soms van slechte kwaliteit. Gelökkig is d'r noewaal aandach veure kwaliteit en guuef 't veurnamelik lux verkansieparke wie Port Zélande, Noordzeepark en De Klepperstee. Ouddorp steit bekèndj es 'n femieljebaadplaats.
Dörpsstructuur
Oersprónkelik besting Ouddorp oet lintjbeboewing lanks 'n aantal waeg. De ènsigste concentraasje woor róndje kirk inne rink. Vanaaf 1960 zeen d'rs e paar vrie groeate stökker biegeboewdj gewaoren ane noordkantj van 't dörp: "Plan Oost" en "Plan Zuid". De lèste jaoren is det verangerdj en noe wuuertj d'r bekans neet mieë geboewdj vanwaenge provinciaal regelinge. In 't dörp waere waal discussies geveurdj, ómdet Ouddorpse starters ane weuningmert gein hoes kinne koupen aangezeen 't te duur is en ómdet 's weinig gesjikdje hoezer guuef die te koup staon. In 2007 haet me waal planne gemaak veur nuujboew en in 2011 haet me mit boewen aangevange.
Óntwikkeling inwoeaneraantal
De óntwikkeling van 't inwoeaneraantal euvere jaoren wuuertj hieónger waergaeve:
Oblas Loehansk
D'n oblas Loehansk (Oekraïens: Луганська область, Luhans’ka oblast’; Russisch: Луганская область, Luganskaja oblast) is d'n oeëstelikste oblas van de Oekraïne. D'n oblas haet 2,1 miljoen inwoeëners en vuuel bewoeëners zien etnisch Russisch. De houfstad is de gelieknamige stad Loehansk.
Saer 't begin van d'n Oorlog in de Oekraïne in 2014 is die stad neet mier ónder kontrol van de centrale regering in Kiev en woorte de zuudoeëstelike deile van de regio besteurd door pro-Russische separatiste. De deile van d'n oblas die nog wal in hand waore van 't Oekraïense laeger woorte besteurd vanoet de stad Sievierodonetsk. Saer 't begin van de invasie in 2022 hadde Russische troepe en separatistische milities oet Loehansk ouk terreinwins gebook in 't noorde van d'n oblas. Begin juli veel de sjtad Lisitsjank, waomit de gansen oblas in Russische hand kwaam. In 't naojaor heroverde Kiev 't dörpke Bilohorivka.
D'n oblas Donetsk is ein van de twieë besteurlike einhede in d'n Donbass, 'ne rilletief vlake en vröchbare regio taege de grens mit Rusland. Dit gebeed haet 'n gunstig klimaat en groeëte steinkaolreserves.
VVV Venlo
250px|thumb|De Koel. VVV Venlo (Nederlands voloet: Venlose Voetbalvereniging Venlo) is ein voetbalclub oèt Venlo en speult betaald voetbal. 't Thoèsstadion van VVV hit Covebo Stadion - De Koel -.
Aan 't Nederlands betaald vootbal haet VVV vaanaaf 't begin in 1954 meigedaon. Beej die gelaegeheid fuseerde 't met SC Venlo tot Sportclub VVV '03. VVV waas in de late jaore fieftig 'nne subtopper. Sterspeuler oèt die daag waar de bekinde spits Faas Wilkes. 't Grutste succes waas 't behaole van de KNVB-beker in 1959. Vanaaf 1962 ging 't minder met VVV: in det jaor degradeerde 't nao de Iërste Divisie en inkele seizoene speulde 't zelfs in de Twiëde Divisie. In 1976 promoveerde 't weer nao de Ieredivisie. De decennia daonao ware wisselvallig, met VVV umstebeurt in de Ièredivisie en Iërste Divisie, wies 't in 1994 veur 'ne langen tied degradeerde, met as deeptepunt de achtiènde plaats in 2001. Aan dees periode kwaam in 2007 'n ind, naodet VVV in play-offwedstrièje van RKC Waalwijk wón (2-0 gewónne in Venlo, 1-0 verlaore in Waalwijk, 3-0 gewónne in Venlo) en ten koste van dees club promoveerde. Van 2009 wies 2013 speulde VVV opniej in de Ièredivisie. In daen tièd trok de club boetelandse speulers aan wie Keisuke Honda, Maya Yoshida en Ahmed Musa. Van 2017 wies 2021 speulde de club opnuuj op 't hoeëgste niveau.
Speulers die in Oranje hebbe gespeuld
Jan Klaassens, Faas Wilkes, Stan Valckx, John de Wolf
Rizzeltate sinds 1976
Opmerking: 't Sezoen 2019/20 woeërt in verband met de COVID-19-pandemie aafgebroke.
Kraveld
Kraveld (Duutsj: Krafeld) is e klein gehuch ónger Birgele inne Duutsje gemèndje Wasseberg, innen deilstaot Naordrien-Wèsfale. t'n Naorde ligk 't Waterslot Elsum enne Sjaagbaek, t'n oeaste ligk Birgele, anen euverkantj vanne Birgelerbaek, t'n wèste struimp ouch de Birgelerbaek inne richting van Ophaove en t'n zuje ligke Uleboesj enne Ophovener See.
Kraveld huuerdje vreuger bieje gemèndje Birgele, die op 1 jannewarie 1972 bie Wasseberg woort ingelief.
Herfsadonisruueske
't Herfs- of harvesadonisruueske (Adonis annua) is 'n einjäörige plantj oet 't geslech adonisruueske vanne ranonkelfemielje (Ranunculaceae). De plantj is te vinjen in Zuud-Europa. 't Herfsadonisruueske greutj veurnamelik op akkers en in ruugdjes op kalkrieke baom toet op 1.500 m huuegdje. 't Kan vanne anger adonisruueskes waeren óngersjeie dore bloodroeaj kluuer vanne blome.
't Herfsadonisruueske is 'n lieëg, einjäörige, kroedechtige plantj mit 'nen toet 40 cm hoeage, meistes vertakdje, ónbehaordje stengel en versprèdj-stäöndje, drieveljig gevaerdje stengelblajer mit hieël fien blaadsleepkes.
De blome staon allein anen toep vanne bloomsstengel, oprich, zónger sjötblaedjes, toet 25 mm in doorsnit, radiaal symmetrisch, deep-kómpvörmig, mit ónbehaordje kelchblajer en meistes 5 toet 8 bloedroeaj, anen toep aafgerundje kroeanblajer. De bloom bezitj taalrieke zwarte of paarse maeldräöj. De vröch is e cilindrisch köpke mit tieëntaal aan spiraalsgewies ingepaodje, toet 5,5 mm lang koeagelvörmige doepvröchskes mit 'ne greune snavel. De plantj bleutj van mei toet augustus.
Burgenland
Burgenland (Hongaars: Felsőőrvidék, Őrvidék, Várvidék of Lajtabánság, Kroatisch: Gradišće, Beiers: Buagnlånd) is 'nen deilstaot (Bundesland) vaan Oosteriek. De hoofstad is Eisenstadt, wat ouch de groetste stad vaan d'n deilstaot is (13.664 inwoeners). In Burgenland woene minderhede van Hongare en Kroate. Burgenland is in 1920 gevörmp oet de gebede die Hongarije mós afstoon mèt 't verdraag vaan Trianon.
Indeiling
D'n deilstaot is oonderverdeild in 2 zelfstendege stei (Statutarstädte) en 7 distrikte (Bezirke).
Uleboesj
Uleboesj (Duutsj: Eulenbusch) is e klein gehuch ónger Birgele inne Duutsje gemèndje Wasseberg, innen deilstaot Naordrien-Wèsfale. t'n Naorde ligk Kraveld, t'n oeaste ligk Birgele, anen euverkantj vanne Birgelerbaek, t'n wèste struimp ouch de Birgelerbaek inne richting van Ophaove en t'n zuudwèste ligk de Ophovener See.
Eemnes
thumb|Ligking vaan Eemnes in Utrei Eemnes is 'n plaots en 'n gemeinte in 't noorde vaan de Nederlandse provincie Utrech. 't Oppervlak bedräög 33,67 km2 (woevaan 2,54 km2 water); 't aontal inwoeners stoont op 1 januari 2006 op 8856. De gemeinte heet gein ander kerne.
Gelidpoetege
[[Plaetje:Arthropoda.jpg|thumb|Zès fossiel en modern gelidpoetege. Me zuut:
Kolihapeltis sp., 'nen trilobiet;
Stylonurus excelsior, 'n ziesjorpioen;
Israëlische goudsjorpioen (Scorpio maurus);
Blauw krab (Callinectes sapidus);
Doezendpoet (soort oonbekind);
Papilio glaucus, 'n insek.]] De Gelidpoetege (Grieks-Latiense naom Arthropoda; aander meugelike vertaoling geleipoetege) zien 'n stam vaan 't Diereriek. 't Is vaan alle stamme wiedoet de groetste, mèt bekans ein miljoen soorte bekind. De meiste gelidpoetege zien diere in de orde vaan groetde vaan 10-2 m, allewel tot väöl soorte daobove of dao-oonder zitte. Ze höbbe, aanders es väöl primitiever diere, dudelek aonwiesbare herses en hert, wie primitief ouch. De pu bestoon oet mie stökskes. De indeiling in oonderstamme is zoe:
In de jaore '70 woorte de oet 't Cambrium aofkómstege fossiele vaan de Burgess Shale perceis bestudeerd. 't Mies-veurkoumend fossiel in de Burgess Shale is Marrella, dat ieder woort ingedeild bij de trilobiete. 't Bleek evels dat Marrella in gein vaan de veer bekènde gróppe kós weure oondergebrach: Marrella heet twie paar oetsteeksele aon de kop, bei veur de moond geplaots. In modern indeilinge vaan de Gelidpoetege weurt 't daoveur dèks mèt e paar aander verwaante soorte in 'nen eigen oonderstam geplaots, de Marrellomorpha.
Annemarie Cox
Annemarie Cox (Remunj, 22 juli 1966) is 'n veurmalig Nederlands Limburgse en Australisch kanovaarster.
Golftheorie
De golftheorie is 'n taolkundige theorie die zeet tot taol verandert umtot häör sprekers eigesjappe vaan naobijgelege taole en dialekte euverneume. Dees theorie vörmp 'n alternatief veur de stamboumtheorie vaan August Schleicher, umtot zie neet de proto-taol mer de invlood vaan 't dialekcontinuüm es de primaire basis veur taolveranderinge presumeert. De golftheorie woort in de 19e iew bedach door de Duitse taolkundige Johannes Schmidt en later wijer oetgewèrk door ziene pupil August Schleicher. In de 21e iew weurt zie veural gebruuk in de sociolinguïstiek.
Annemarie Cox
Zie deeg names Nederland mèt aan de Olympische Zomersjpele in 1988. Zie behaolde op dees Sjpele, same mèt häör clubgenote Annemiek Derckx, ein bronze medaje in de K-2 500m kajak klasse. Cox en Derckx ware lid van de Remunjse Watersjport Vereiniging Nautilus.
Klènge iestied
thumb|250px|Temperatuursjómmelinge in de lètste 2000 jaor (kiek ooch Ingelsjtalig biesjrif) D'r klènge iestied is 'n kowwer periode van d'r 15de bies d'r 19de ieëw. In die periode loog de gemiddelde temperatuur 1 à 2 graad lieëger es de temperatuur in de periode van 1960 bies 1990. Väör d'r klènge iestied waor 't wermer es in de lèts geneumde recaente periode. Doe goof 't wienboew in Ingelaand, perzikketeelt in Vlaandere en de Vikinge koloniseerde in dae tied (987-15de ieëw) Greunlaand. Dat waor daonao neet mie mäögelek. D'r waor evvel sjprake van 'n temperatuurvariatie in d'r klènge iestied; kowwer periodes waoërte aafgewisseld mèt get wermer. 't Lètste kwart van d'r 16de ieëw waor 't kodst. Dat kan me o.m. opmake oet jaorringe va beum mae in dae tied sjèldere sjèlders, zoewie Pieter Brueghel de Jonge, ooch väöl weentertaferele, mèt sjaatsende luuj op bevraore watere en sjnieë. Saer 1990 wert 't versjneld wermer en dat zow mèt 't broeikaseffect te doeë ha.
Tallinn
Tallinn és de heudstad van 't laand Estlaand. Zaaj lik én de provins Harjumaa op de coördinaote 59° 27′ NB, 24° 44′ OL. De stad wor bis 1918 ooch bekénd as Reval. De gemeent hèt 437.619 inwoeëners (én 2020) en hèt 'n oppervlaakte van 158,3 km², watdat 't gemiddeld bréngk noë 2.750 énw/km².
De stad lik aon de Baoj van Tallinn, 'n ónderdeel van de Finse Golf. Aon d'n iëverkaant lik de heudstad van Finlaand, Helsinki.
Tallinn és vëral bekénd van zen bénnestad Vanalinn, dat op zen geheil ooch 'n UNESCO-wèrldérfgood vormp. De bénnestad és gans ummaurd. Dizze walmur hèt 'n graut aontal torres en poeërte. De historische waajk ként twei kwartere: d'n Domberg (Toompea) baudat de aodel woeënde, en de benejjestad. Dizze hëbbe alletwei de kénmerke van de hanzetaajd bewoeërd.
Tallinn is mèt 437.619 inwoeners in e laand vaan 1.330.068 wiedoet te groetse stad. Einen op de drei Eslenders hojs hei. Daomèt is zie ouch de geboortestad vaan de väöl bekinde Eslandse lui, wie d'n allewijle premier vaan de rippebliek - Kaja Kallas.
Reykjavík
thumb|Oetzich euver Reykjavík Reykjavík és de heudstad van Aajslaand en gelaajk ooch waajdaut de grautste plak van dat laand. Mét 'n oppervlaakte van 436,5 km² en 121.490 inwoeëners in 2014, hèt Reykjavík 'n bevolkéngsdichtheid van 27,8 énw/km². De coördinaote bau-op de stad lik zaajn 64° 8′ NB, 21° 56′ WL.
Opmerkelik és dat 't de mieës westelike heudstad van Europa és, asoch de mieës noordelik gelaege heudstad van de ganse wèrld, dër zen ligking zjüs ten zieje van de paulkrénk.
Dër de klimaot en de tradisie dat vriëger alles mét hoot woeëd gebouwd, és 't stadscentrum van Reykjavík én kultuurhistorisch opzich niët heil erg intressant. 't Hèt niët vël aar gebouwe en és dus relatief modern qua autstroeëléng.
Telenovela
'n Telenovela is 'n Latiens-Amerikaans tv-serie-genre, dat via Oost-Europa en de zuiderse Latiense leng, noe ooch in 't noord-weste van Europa gemakt wert. In Duutsjlaand wert d'r term soap of Seiferoper wie langer wie mieë vervange dör d'r mieë paasende term Telenovela.
Oorsjprong en intentie
D'r oorsjprong van de Telenovela liegkt op Cuba, oeë de wèrkvrowwe in de sigarefabrieke, tiedens hun waerk, 'n vervolgverhaol väörgelaeze waoërt. De bedoeling waor educatief van aard. Later waoërt die rol däör d'r radio uvvergenaome, in de vurm va huursjpèlder, en nog later door de Telenovela.
Maatsjappeleke invloed
De telenovela haat in de Latiens-Amerikaanse samelaevinge aantuuënbare invloed gehad wat de gezoonhèèdsvörlichting en de emancipatie van vrowwe aa-gèèt. Wie noe ooch telenovela's werre gesjraeve oeë-in jongere en mansluuj hoofdrolle werre toebedeeld, zal d'r invloed in die bevolkingsgroepe toenaeme.
Bekaandste Latiens-Amerikaanse telenovela
Op d'r Duutsje en d'r Belzje tv waoërte 40 (van de 100) aaflieveringe de Braziliaanse telenovela De sjlavin Isaura oetgezonde. Dis telenovela is de bekaandste in West-Europa.
De Hemelpaort
אופרת סבון
Ophaove (Wasseberg)
Ophaove (Duutsj: Ophoven) is e dörpinne Duutsje gemèndje Wasseberg, innen deilstaot Naordrien-Wèsfale. t'n Naorde van Ophaove ligk Sjteinkirk, inne richting van Effeld, t'n wèste struimp de Roer, inne richting van Kerke, t'n oeaste ligke de gehuchte Kraveld en Uleboesj, inne richting van Birgele, en t'n zuje löp ouch de Roer, inne richting van Kempe.
Ophaove tèltj zoea 650 inwoeaners.
Ophaove vörmdje vreuger zien eige gemèndje, meh woort op 1 jannewarie 1972 bie Wasseberg ingelief.
1897
1894 - 1895 - 1896 - 1897 - 1898 - 1899 - 1890 1897 (MDCCCXCVII) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne vriedag op de Gregoriaanse kalender.
Rienlanks Leisjteëgebirgde
't Süderbergland is geë sjtreek óp zich, me verdeelt i de sjtreker Sauerland en 't Bergisches Land. Mit al de deelgebirgden beieen vuurmp 't Rheinisch Schiefergebirge e gebeed va zoeë ungeveër groeët wieë 't Belsj (32.269 km²). Al die gebirgden hauw gemeë dat de óngergronk doava i dezèlfde geologisje periode, de Devoon (419-358 meljoen joare geleë), zint gevuurmp. D'n tied woar 't Wes-Pruusj en gebeder bies i Noard-Frankrieëk inne groeëte tropisje zieë, oeë i deë meljoene joare lieëgsjkes kleisedimen zich hant ópgesjtapeld. Vulkanisje aktiviteet durch gebirgsvaawing hat doa vuur gezuurg dat 't sedimen zich durch tied, drök en temperetuur (dat zörg vuur sjemisje procèsse), zich verwengelde noa leisjteë. Dit gesjteë is de mieëst vuurkómmende soart. Dit procès zat zich nag sjteets vuët: g'ne Eifel beivuurbild rieës zich per joar e paar millimeter umhoeëg. Dat beteëkent dat 't nag sjteets gebirgsvaawing guëf. 't Is óch bekand dat heidurch aagrénzjenke sjtreker mieëgoa i dees procès. Zoeë geet óch Zuud-Limburg ómhoeëg. De leste vulkanisje oetbasting woar 10.500 joare geleë in 't vulkanisje midde va d'r Eifel.
thumb|'t Typisje leisjteë i 't deelgebirgde d'r Eifel bei 't sjtedsje Monschau. Me zeet dat 't leisjteë i lieëgsjkes is gevuurmp.
Anger vöal vuurkómmend gesjteë zint de metamorfe Kwartsiet (óntsjtónge oet marien zaank), 't sedimentaire zaanksjteë, 't greungrieëze grauwacke, dat besjteet oet zaanksjteë mit versjiedene minerale en, neëve 't leisjteë, 't junger en zaachter kleisjteë. 't Zjwieëre en kompakte basalt kump mieër vuur i de gebeder woa 't zjwieërder vulkanisj aktiviteet góf, wieë i d't Eifel en d'r Taunus. Doa vink me óch tufsjteë, dat duut óp eksplosief vulkanisme.
Aa de rankgebeder va ge Rienlanks Leisjteëgebirgde vink me junger aafzattinge oet de tiedpèrker Kriet, Jura, Perm en Karboon. 't Zuud-Limbörgsj heuvellanksjap is i 't kriettiedpèrk óntsjtónge, me 't Pruusje Rienlank en g'n Miensjtreek rontenum Heële hauw mieër Karbonisje aafzattinge, dat zich vertoald i broen- en sjteëkoalaafzattinge. Dat gebeed sjtrèk zich oet vuurbieë 't Ruhrgebeed bies aa g'n umgeëving va Osnabrück óp g'n grénsj tusje Lieëgsaakse en Noardrien-Wesfale. Zudelig, richting 't Belsj en Frankrieëk, vink me aa d'r rankgebeder wier kalkaafzattinge va ge Kriet, oeë óch 't Luxembörgsje Gutlank tów behuurt. Zuudoeëstelig en oeëstelig va ge gebirgde vink me anger Pruusje bèrglanksjappe.
D'r Rien durchsjnieë 't Rheinisches Schiefergebirge en doadurch weëd 't gebirgde normaal i twieë deler verdeeld: 't Linksrheinischen Schiefergebirge, westelig va d'r Rien en 't Rechtsrheinischen Schiefergebirge, oeëstelig va d'r Rien. Zing gemiddelde hoeëgte is ungeveër 500 meter boave zieësjpieëgel, meh d'r hoeëgste bèrg is d'r Großer Feldberg i d'r Taunus mit 'n hoeëgte va 879 meter boave zieësjpieëgel. De anger hoeëgste tóppe per deelgebirgde zint:
Joep Packbiers
Jan Joseph (Joep) Packbiers (Nut, 19 januari 1875 - Mesjtreech, 8 december 1957) waas 'ne Nederlands Limburgse handjboagsjötter.
Packbiers sjoot veur Nederland op de Olympische Sjpele in Antwerpe (1920). Hae wón mèt 't team op 't óngerdeil bewaegend vogeldoel (28 maeter) de gouwe medaje. Zien teamgenote ware Piet de Brouwer, Janus Theeuwes, Driekske van Bussel, Jo van Gastel, Tiest van Gestel, Janus van Merrienboer en Theo Willems.
Mèt dees prestatie waas Joep Packbiers de eësjte Nederlands Limburger dae in de historie van de Olympische Sjpele ’n gouwe medaje wón.
Packbiers waas lid van de handjboagsjportvereiniging De Tunnel Maastricht.
Kosovo-krieëg
thumb|Verweusjte gebower durch d'r krieëg. De Kosovo-krieëg woar inne krieëg deë bevóchte woeëd in de zudelige Servische provincie Kosovo tusje 28 fibrewarrie 1998 en 11 juni 1999. 't Woar d'r leste groeëte krieëg va d'r Joegoslavische krieëg. 't Kónflik óntsjtóng durch de winse vuur e ónaafhankelig Kosovo, oeë geë Servische, meh 'n Albanese (islamitische) mieërderheed woeënt. De etnische teëngesjtèllinge woare i dees krieëg va groeëter belank es de rilegieuze versjèlle tusje 't orthodoxe-christedóm en d'r islam.
Aalup en verlup va d'r krieëg
Aa 't èng va de joare tachentig en begin joare neëgentig va de twintigsten ieëw woar i de mieëste deelsjtoate va de toenmalige Socialistische Republiek Joegoslavië nasjonaal partieëe aa de mach gekoame. De toenmalige Servische leider Slobodan Milošević (toendertied president va Joegoslavië), wilde vaweëge ikkenomische belange de rieker deelsjtoate behawwe, oeë Kroatië en Slovenië tów behuërde. Kosovo behuurde neet tót de rieker deelsjtoate, de echte grunk vuër 't behawd va Kosovo bei Joegoslavië, woar 't groeëte aatal Serve deë i 't gebeed wuënden. Óch de glorieuze uëverwinningk va de Serve teëge Turke (moslims) i de Sjlaach óm 't Meërelveld (1389). Dit sjpieëlde mit i de historische grong óm Kosovo bei Servië te behawwe.
De ieësjte gevéchte vónke plaatsj tusje Servische politie-agente en UÇK-militante i d'r Drenica-vallei i Centraal-Kosovo. I reaksie hei-óp vele de Joegoslavische trópe en Servische milities Kosovo binne, oeë-bei vrieë sjnel al gerich Albanese börgers woeëde vermoard. Sjpieëer woare Servische börgers doelwit vuur 't UÇK, oeë-bei de leste organisaasj óch vöal krieëgsverbreëke pleëgde, oeë-ónger ontveuringe, illegaal organehandel va Servische sjlaachoffers, etnische zuveringe va Serve en 't doeëde va Serve. 'n kózetrasiekamp woeëd geboewd durch UÇK-militante, oeë-in 39 Servische, meh óch Albanese börgers woeëde gevange gehawwe; 23 woare doa-va woeëde geëksecuteerd. Óch aa Servisch (Joegoslavische) kank zint vöal Albanese en Servische börgers die geë kank i 't kónflik kòze, gedoeëd of dèks gezoeverd. thumb|Verweusjte rigieringsgebowe va Joegoslavië i de hoafsjtad [[Beograd as gevólg va de NAVO-bombardemente.|259x259px]] De krieëg kinmarkde zich i '98 döks durch de etnische zuveringe op zoeëwaal Albanese as Servische börgesj. Doeëdetalle durch gerichte eksekuties en aa-valle óp börgesj en sómwieles militante en höar familie's, ligke boave de 1.425 fataal sjlaachoffers. Óch zint d'r vöal Roma-Zigeuners aagevalle. D'r woare wieër klieëne, militaire kónflikte óp g'n grénsj mit Albanië. De umgeëving va de Albanese sjtad Kukës woar i 't zjernaal vaweëge de vlöchtelingekampe.
't Twieëde deel va d'r krieëg i 1999 kinmarkde zich durch groeëtssjieëlige aa-valle óp Servische doelwitte durch de NAVO. Tiedes dees aa-valle is vöal sjieëf gegange. De Servische sjteëj Beograd, Novi Sad en Niš woeëde gebomberdeërd, oeë-bei meh as 500 börgesj de doeëd vónge (anger sjàttinge geëve tusje de 1.200 en 5.700 doeëdelige sjlaachoffers aa). D'r zint mieërder hoezer, mediasjtasie's en 'ne Albanese vlöchtelingesjtróm aa-gevalle. Doa neëve woeëd de Sjinese ambassade i Beograd aagevalle, oeë-bei 3 Sjinese zjernaliste de doeëd vónke. De internasjonale reaksies woare veruurdelenk. De NAVO aavalle weëde óch gezeen es 'ne krieëgsverbreëke.
Verlieze
Uëver 't totaal aa-tal sjlaachoffers, guëf 't 13.421 börgerdoeëde (Serve, Albanese, Roma en uëverige), de doeëde durch de luchaavalle va de NAVO neet mitgereëkend. Deë ligke zeëker boave de 500 mit sjattinge bies de 5.700. 't Totaal aa-tal militaire doeëde is as nieëgst: 1.500 UÇK-militante vólges 't UÇK en 300 va 't Joegoslavisch leger. 't Aatal militaire doeëde as gevólg va de luchaavalle ligke rónk 1.200 vólges de NAVO. D'r vele twieë Amerikane soldater en drei Sjinese zjernaliste. I totaal guëf 't dös óngeveër 17.000 doeëde i totaal.
't Góf óch 1.6 miljoen vlöchtelinge; 1.4 miljoen Albanese, woeëva 590.000 intèrn, de uëverige 848.000 vlöchtelinge vlöchte noa versjèllende Europese langer. De uëverige 230.000 vlöchtelinge woare vuërnamelig Serve en Roma. thumb|Vlöchtelinge.
Noa d'r krieëg
Noa de krieëg is de Servische minderheed gevlöch. 't Koam tót twieë kieër tów tót anti-Servische rèlle i 't Kosovo va noa d'r krieëg; 'n kieër i 2004 en inmaal i 2012. I 2008 hat Kosovo zing ónafhankeligheed verklieërd. Servië óntkint officieel de sówvereiniteet va 't aafgesjieëde sjtök lank. De vuurmalig Joegoslavische president Slobodan Milošević woar óch verantwoardelig gehawwe durch de internasjonaal réchbank va D'n Haag vuur d'r inval i Kosovo, neëve deë va Kroatië, Bosnië en Slovenië en 't propagandieëre va gewald. D'r zint óch gegeëves bekank dat de Serve ernsjtig diskrimineërt weëde en dat de Serve weëde verjieëg oet dörper, oeë-bei óch Servisch keltureel erfgood woeëd verweusjt, oeë-ónger Servische kirke.
Wachtedónk
Wachtedónk (Duits: Wachtendonk, vreuger ouch Wachtendonck) is 'n Rienlandse gemeinte in de krink (Kreis) Kreis Kleef, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Ze ligk neet wiet gelege vaan de Limbörgse stad Vinlo. Wie in dees stad, weurt in Wachtedónk e Kleverlands dialek gesproke. Wachtedónk is bekind veur häör Wachtendonckse psalme. 't Revierke de Niers struimp hei doorheer. Mèt häör 48,14 km² en 7.898 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 164 de veerkante kilometer.
Bloemendaal
frame|Ligking vaan Bloemendaal in Noord-Holland Bloemendaal is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, ten weste vaan Haarlem, mèt 'n oppervlak vaan 39,31 km2 (daovaan 0,52 km2 water). 't Percies aontal inwoeners is neet bekind, 't ligk roond de 22.000 Neve 't dörp Bloemendaal kint de gemeinte nog de kerne Aerdenhout, Bennebroek, Overveen en Vogelezang en de naobersjap Bloemendaal aan Zee. De gemeinte Bennebroek, die boete dit dörp gein ander kerne had, woort op 1 januari 2009 opgeheve en aon Bloemendaal touwgeveug.
Wachtedónk
De op 29 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel twie oortsdeile (dörpe die behure bis de gemeinte).
Bloemendaal
Binne de gemeinte ligk 'n ierebegraofplaots veur verzètsstrijers. Ouch is Bloemendaal bekind um zienen hockeyclub. In de gemeinte woene relatief väöl rieke lui.
Naorderbrök (Venlo)
De Naorderbrök is 'n verkiersbrök, ten naorde van Venlo. Ze euverspant de Maas en woort in 1970 geäöpend. De brök is ónderdeil van d'n autosnelwaeg d'n A67. Get ten weste van de brök leejt 't knouppunt Zaarderheike; ten oeëste d'rvan leejt d'n aafrit nao Velde en Venlo-Naord en inkel kilomaeters oeësteliker de grens mit Pruses. In 2010 waas de verkiersintensiteit 71.500 auto's per etmaal. Dit daolde nao 57.500 in 2015 door d'n aanleg van de nujen A74 in 2012. De totaal lingte is 388 maeter, wat rilletief kórt is veur 'n Nederlandse reveerbrök.
Bloemendaal
In 2015 braok 'ne bestuurleke crisis oet in 't dörp, boebij 't colleesj veel en veuriers gei nuit woort opgestèld. Umtot 't gevreigels al jaore bezeg waor, dreigde de pervincie mèt 'n herindeiling.
Naorderbrök (Venlo)
De brök is van groeët belang veur 't verkier tösse Eindhove en Duisburg en is ein van de twieë snelwaegbrögge van Venlo. De anger is de Zujerbrök in de A73 en leejt vief kilomaeter stroumopwaarts. De iersvolgende brök stroumopwaarts is aevel de Maasbrök beej 't centrum van Venlo. De iersvolgende brök stroumaafwaarts is de Keuninginnebrök beej Wel.
Zèspoetege
De Zèspoetege (Latien Hexapoda) zien 'nen oonderstam vaan de Gelidpoetege diere. 't Euvergroet deil vaan dees bieste zien insekte, meh nog drei aander klasse hure debij.
De Zèspoetege zien bekind vaanaof 't vreug-Devoon, zoe'n 411 mieljoen jaor geleie. Traditioneel weure ze geach 't ingste verwant te zien aon de väölpoetege (Myriapoda: doezendpu en mieljoenpu); recint oonderzeuk zèt ze korter bij de sjaoldiere.
Hun lieve bestoen oet drei oonderdeile: kop, thorax en achterlief. De kop is samegestèld oet e prostomium, wat miestal de ouge dreug, en zès samegekloonke en sterk in gruutde gereduceerde segminte, die oonderdeile wie de veulspriete (neet presint bij de Protura), de binneste en boeteste kaoke en 't labium drage. D'n thorax besteit oet drei segminte, edert mèt ei paar pu zoetot de bieste de zès pu oet hunne naom kriege. Väöl insekte höbbe ouch e paar vleugele op twie vaan de drei segminte, meh bij de aander drei klasse koume die neet veur. 't Achterlief is dèks groet en besteit oet e groet aontal segminte, meh is sterk gereduceerd (wiezier varieert per taxon) wat betröf functies: 't herberg veural nog de geslachsdeile.
De indeiling is zoe:
Kotsoeve
Kotsoeve (Nederlandse naam: Kortessem) is 'n dörp en gemeinte in Belsj Limburg. De gemeinte haet mie es 8.000 inweunersj
Oudste boum van Belsj
thumb|left|200px|Slivvenhièreboum Ein van de oudste buim van Belsj waor tot juli 2009 ’n zomereik van miè es 1000 jaor oud (oet ca. 800). De boum, Slivvenhièreboum geneump, sjtóng op ’n krusing van waeg bie Kortessem, Gors-Opleeuw en Wellen. Oats houw 'r 'ne sjtamumvank van 9.58 m. en 'n doorsjnee van 3.83 m. Vanwege waer, sjtörm en bliksem (1859) waor de sjtam gesjplete en hol, meh eder jaor versjiene nog sjeut mèt blaar en vörme ziech eikelkes. ‘ne Volwasse naozaot van de ouwe boum ies in 1859 d'r neve geplant. De boum woort in vreuger tieje magische krachte toebedeild. In de sjièm van de ouwe boum troffe ziech in de 18e ièw de bokkeriejersj. Op 18 juli 2009 wejde de boum um bie 'ne rukwind.
Waterpöt
thumb|right|300px|Pöthuuske in [[Veurs (Voere)|Veurs bie (Sint-Martens-Voere). ]] 'n Waterpöthoes of pöthuuske ies 'ne gemetselde pöt mèt 'n deepde tösje 30 en 70 maeter, woa water oet getakeld woort. Um te veurkómme dat sjtöb of andere rotzooi in 't drinkwater terech kaom woort gemeinlich 'n zaaldaak debove en 'n hèkwerkske d'r umheen gemaak. Tegeliek koes de pötrol mèt de zjwungel (um 't water nao bove te takele) verankerd were aan de sjtiele van dat huuske.
't Water woort vreuger nao bovegehaold aan 'n touw mèt 'ne houte ummer. Later, toen de katrolle vervange waore door 'n houte rol mèt kampraar, leep 'ne zjwoare sjtaolkabel euver de pötrol wat 't nao bovehole liechter maakde. Via 't pötraad en zjwungel woort de pötrol in bewaeging gebrach. Dees pötrolle kaome gemeinliech oet de Luukse iezerindustrie. thumb|300px|Pöthuuske in Herkenter De inhoud van 'ne pötummer waor ongevaer 20 lieter. Me neumde dit "eine gank pöt" of "eine gank water". Bove woort de ummer water euvergesjöt in 'n sjteine of zinke göt, woa-oet me 't koes opvange in mètgebrachde ummere. Deks waore dat twiè draagummere (van zink of email) van 10 lieter. Mèt hölp van 'ne houte pöthaam of juk (o.a. van wiejehout) droog me die nao heim. Es 'n pötummer op de baom van de pöt waor blieve liegke woort dae 'mèt 'ne iezere pöthaok nao bovegehaold.
Dat "pöthaole" doerde sóms 'n ganse tied, umdat de weeg wied waor en/of umdat 't drage zjwoar waor. Dan ging me oetröste en es me in gezelsjap waor dan koes dat "poeze" lang doere.
Umdat de luuj reigelmaotig water kaome hole, ederen daag of um d'n daag, waor de pöt 'n plek woa ziech 't nuujts vertèld woort. Publicaties en de dörpsbrevebös sóms e kruus hóng me tege 't pöthuuske. Väöl sjtraote van en nao de pöt krege name es: Pötwaeg, Pötberg, Pötsjtraot, Pötgats enz. Dao-aan kènt me allewiel nog aan zeen woa de (verdwene) pötte gesjtange höbbe.
Pötmeister
Umdat de luuj in de Mieddelièwe aafhankelik waore van 'ne gezamelike waterpöt, dae ze ouch zelf mooste onderhoute, woort 'r op e gegeve moment 'ne pötmeister aangeweze dae dees zörg op ziech naom. Neve 't onderhoud heel dae ouch toeziech en fungeerde es kóntakpersoon. Op d'n doer óntsjtonge hiedoor gemeinsjappe en 'n zoageneumde Pöt (vereiniging).
'ne Pöt grave in 't mergelland
'n Plek van 'n tièntal vootsjtep woort in 't veerkant óntdoon van de bovegrónd: de lösslaog, de diekke leim en de kiezellaog. Dan woort 'n trechtervörmige koel gegrave. De grónd bewaarde me es reserve, um later wir bie te kènne völle. Es me bie de mergel aangekómme waor, dan woorte sjtoatbeitel, biele en sjeetload gebruuk. De wèrkruumde waor dan zoan 1 1/2 maeter bie 2 1/2 maeter. Mèt de bergbaom, 'ne sjtoatbeitel mèt 'ne "knik", kapde me 'n sjleuf in de runde op de gewunsjde pötronding. De vaste binnemassa woort losgekap of gebroke. De helpersj, die bove sjtónge, takelde via 'n provisorische pötröl mèt e diek kempetouw mèt 'ne veerkante ophoolbak de mergel nao bove. 't Sjeetload zörgde deveur dat me loadrech nao ónder ging. Hièl hel mergellaoge woorte "haerd" en "touw" geneump. Ouch mooste vuursjtein weggekap were. De groatste exemplare gebruukde me es sjampsjtein bie de inriepoort van de boerderie.
Op ca 40 maeter deepde siepde dan 't ièrsjte helder water langs de pötwand. Dan groof me nog e paar maeter en es bleek dat 'r genoeg watertoevoer waor, dan waor 't grave gereid. Noe mooste de pötmoere nog versjtevig en e moerwerk bove de grónd of e pöthuuske opgetrokke were.
Pöt
't Water oet de pöt, door de luuj kort "pöt" geneump, woort bewaard in 'n pötbaar ('n sjteine kroek). De broen gekleurde bare kaome meistal oet Raore in Belsj en de gries-blauwgekleurde oet Kölle (Duutsjland). De pötbaar hou zien vaste plaats in de keuke of achterkeuke.
Bie 't werm ete waor 't de gewoonte um pöt te drinke en aan gaste presenteerde me sóms gruètsj of mèt 'ne gekke sjlaag dat me echte "barewien" te drinke hou. Van 't keul water woort boter gekarnd, woadoor 't langer hel en houdbaar bleef bie de, sóms lang, transporte nao de mert.
Woa
thumb|300px|Gerestaureerd pöthuuske in [[Kaze (Kazen).]] Veural op de plateaus in Zuud-Limburg woorte väöl pötte gegrave. Me hou hie neet de meugelikheid um effe nao de rivier, baek of brón te loupe. Tot zoan 2 ièwe truuk drónke luuj nog regewater.
Nao 1925 begoeste de luuj waterleiding te kriege, meh dat doerde tot in de jaore 60 veurdat eder dörp aangesjlote waor. bv. op de Vink en in de gemeinte Voere. 't Water oet de pöt, dat lekker keul waor umdat van deep oet de grónd kaom, woort toch nog lang gebruuk um te drinke. Daorum zint d'rsj nog redelik get bewaard gebleve. In Landsrade (bie Gulpe) moos de pöt zoa deep oetgegrave were (65 maeter), dat me dao in 1929 euvergegange ies op 'n motorische pómpinstallatie.
Pöthuuskes zint (nog) te vinge in:
Trivia
't Gezèkde: "Bare binge" woort gebruuk bie vrouwe, die same lang mètein sjtinge te moele. Daen tied van kalle woort vergeleke mèt de tied dae vreuger nuèdig waor um 'n baar te reparere. (letterlike beteikenis ies bare reparere).
Renium
Renium of rhenium is e sjemisch element mit es symboeal Re en 't atoeamnómmer 75. 't Is e grieswit euvergangsmetaal.
De naam "rhenium" is aafgelèdj vanne reveer de Rien.
Renium is elastisch, haet 'n hoeag smultjpuntj en is hieël corrosiebestenjig.
Toepassinge
Katalysatore bestäöndje oet platina en renium waere veurnamelik gebroek veur benzien mit 'n hoeag octaangetaal te perducere zónger det vergiftigdje loeadverbinjinge hove te waere toegeveug. Anger toepassinge van renium zeen:
Inne fotografie wuuertj renium sómtieds gebroek in flitsers.
Du gamla, du fria
Du gamla, du fria is 't Zwaeds volksleed.
2008
2005 - 2006 - 2007 - 2008 - 2009 - 2010 - 2011
2008 (MMVIII) waor e sjrikkeljaor wat begós op 'nen daensdig.
Persoen vaan 't Jaor
Barack Obama
Kesjtieël Gebrook
right|300px|thumb| Kesjtieël Gebrook Kesjtieël Gebrook, biej Gebrook in Zuud Limburg (gemeinte Heële), is ee va de groeëtste kesjtieële va Nederland. 't Ouwste gedeelte van 't kesjtieël besjteet sins óngeveër 1360.
Historie
D'r ieësjte heër va Gebrook waor Herman Hoen, wiens vader i 1371 sjneuvelde tiedens d'r Sjlag biej Baesweiler. Heë woeëd vawaege ziene hölp i d'r sjtried teëge Gulik en Gelre i 1388 durch hertogin Johanna van Brabant beloeënd mit d'r heëlikheid Gebrook, dat van 't grónkgebeed va Heële woeëd aafgesjeje. D'r familie Hoen verliet 't kesjtieël sjloes 18e ieëw en verkoch 't i 1927 aa d'r hudige egenaar 'Ave Rex Christe'.
Herman Hoen waor in de 14e ieëw ouch eigenaer van kesjtieël Haren bie Voelender.
Bów
I de loop va ieëwe is 't kesjtieël e flink aatal kieëre verbówd en vergroeët. 't Hudig aazich va Kesjtieël Gebrook, in baksjteë mit mergele versieëringe, vingk zieng oeërsjpróng in 't derde binneplei, sjtamp heudzakelik va nao 1640 en is verwant mit d'r Maaslandse renaissancesjtiel. Daovan getuge de mergele hookblök, deur- en vènsterlieëste. De i-richting getuug van 'ne groeëte Franse i-vlód. De versjillende bówsjtiele oeët de versjillende ieëwe zint dudelik vanein te óngersjieje.
left|600px|thumb|Panorama
Karinthië (deilstaot)
Karinthië (Duits: Kärnten, Sloveens: Koroška, Beiers: Kärntn of Karntn) is 'nen deilstaot (Bundesland) van Oostenrijk. De hoofdstad is Klagenfurt, wat ouch de groetste stad vaan d'n deilstaot is (90.141 inwoeners). In Karinthië woent 'n minderheid vaan Slovene.
Inverdeling
D'n deilstaat is oonderverdeild in 2 zelfstendege stei (Statutarstädte) en 8 distrikte (Bezirke).
Mechele (arrendissement)
't Arrendissement Mechele is ein vanne driej besteurleke arrendissemente van de provincie Antwerpe. 't Arrendissement haet 'n oppervlak van 510,23 km² en haw op 1 juli 2005 312.795 inwoener. 't Bestuit uit de gemeinte:
Postert
thumb|Ligking van Postert Postert (Nederlands: Posterholt) is ein dörp in de gemènde Roerdale (Roerdalen) in Nederlands-Limburg.
Postert is ontsjtange es lintjdörp aan 't Vlaot (Nederlands: Vlootbeek), wodoer 't 'n lingde van óngeveer 4 kilomaeter haet. Bezeenswaerdig is 't landjhoes Aerwinkel, ontworpe doer Pierre Cuypers. Postert lik oppe doergaonde waeg van Remunj nao Hinsberg. Ten wèste lik 't gehuch 't Räötsje, ten noordooste lik Vlórp, ten zuudooste, in Duitsland, lik Kerke (Duits: Karken). In 't noordweste lik Berg, wat door nuujboew lanksaam aan nao Postert toe aan 't greuje is.
Postert waas toet 1991 'n zelfsjtenjige gemènde. In dèt jaor ging 't mit Berg en Mofert op in 'n nuuj gemènde die eers nog Postert hoot mér nao 1994 Amb Mofert. Vanaaf 2007 is Postert óngerdeil van 'n nuuj gemènde Roerdale wo-in aaj-Amb Mofert en aaj-Roerdale zeen gefuseerd.
Biej Postert heure de volgende buurtsjappe:
't Zudelikste deil van Postert neump me De Winkel.
Dialek
't Dialek van Postert ('t Posters) is besjreve in 't Posters Waordebook (2005; auteur Dr. Henk Kars).
Paleontologie
Naeve gans of deils bewaardj gebleve fossiel reste vanne organisme zelf waeren ouch de späör van organisme bestudeerdj. Ónger späör wuuertj alt verstaon det 'n organisme, zowaal aktief es passief, maak of achterluuet. Hie-ónger valle graafgeng, kroepspäör, baorgater, poeataafdrökke, hole, èster, coproliete (oetwirpsele) en zo wiejer. Same waere dees ichnofosiele geneump. De studie die zich hie-op toelègk hètj de ichnologie.
De paleontologie raak aan väöl anger vakgebiede wie de biologie, geologie, sjemie, fysica en astronomie. Paleontologe verrichte zowaal veldjwirk es laboratoriumwirk (wie 't vergaore, bereie, analyseren en bepaole van fossiel reste).
Vakgebiede
Binne de paleontologie waere twieë vakgebieden óngersjeie: de paleobotanie lègk zich toe op fossiel plantjen enne paleozoölogie op 't deerlik laeve. Dees vakgebiede zeen weer ingedeildj in specialisaties worin 'n inkel groep organisme wuuertj bestudeerdj. Zoea waeren inne paleomalacologie fossiel weikdere bestudeerdj. Naeve dees indeiling wuuertj ouch nag 'n anger gehantjeerdj. Dees haet te make mitte hölpmiddele die nuuedig zeen veur 't óngerwirp te kónne bestudere. Veur hieël (microscopisch) klein reste (zowaal plantjaerdig es deerlik) is 'ne sterk-vergruuetendje microscoop nuuedig. Veur reste die mit 't naaks oug waornumbaar zeen is 'ne weik-vergruuetendje loep meistes good zat. Inne micropaleontologie waere de fossiel reste van microscopisch klein organisme bestudeerdj; inne macropaleontologie zeen det veurnamelik mit 't naaks oug waornumbaar fossiele.
Fossiele
E bewaardj gebleven euverbliefsel van 'n organisme wuuertj e fossiel geneump. Wie fossielen óntstaon en bewaardj blieve wuuertj bestudeerdj bieje tafonomie.