cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Velbeder Platt
De Vereïn, wat sech öm et Velberder Platt beküemmern deit, es de Offers-Kompeneï Velbert.
Synonyme
Velberder Platt es ouch bekangd onger de Namen:
Wat es de Menge van Menschen, die Velberder Platt kallen?
Bis no dem Tweïden Weltkrieg (1939–1945) wör Velberdersch Houptömgangssproch van de Stadt gewesen. No 1945 es dat toum zückeln vant Platt gekuemen, wat ouch in Tönisheïd beï Newes, Newes self on im Nohberschop befindlichen Langenberg te bekieken wor. Af 1970 es dann eïne noie Sprohkvariante opgekuemen, wat eïn Regiolekt wor; dat es 'ne nedderdütsch beeïnflusste Spielart van Huachdütsch on wohd äs Nedderrhienisch beteïchnet. Vandag wet de Dialekt nur noch van wenigen Hongert, temeïst ölleren Menschen gekallt.
Dat Verhöltniß tou angeren Sprohken on Dialekten
De dütsche Germanist Theodor Frinks (1886–1968) het Velberder Platt äs Nedderfränkisch-ribuarischen Üewergangsdialekt beteïchnet. De iarschte Versöhk, Velberder Platt utföhrlich te beschriewen, het Dr. Hermann Bredtmann (1864–1955) angeleiert. Bredtmann, wat ut de Nohberschop van Velberd weg wör, het 1938 eïn Buek geschriewen, wat de Namen Die Velberter Mundart trog.
Wie boven op beschriewen, sind dem Dialekt van Velbed dat Nevgeser on dat Heljenser Platt, äwer ouch dat Wölfroder und Langenberger Platt engig verwandt; äwer man moß bedenken, dat et Platt in Langenberg ald arg met dem Neddersächsisch-Westfälischen verwandt es.
Besónderheïten
Fröier han in Vèlbed (Nedder)Sachsen gelèft ón èm 9. Johrhóngert sind die iarschten Franken ónger Kaal dem Gruaten èn diese Gegend gekoumen. Óstgrenze van 't Vèlbeder Platt èß de Westfälische Linie oder -en/-et Linie (huachdütsch ouch äß Einheitsplural- oder Rhein–IJssel-Linie beteïchnet) ón mittenmang dörch Vèlbed löpt ouch die wichtige Spróchgrenze van Uerding oder ich/ik Linie. Dómèt göft 't èn Vèlbed twai Spróchgebiete: Eïn gruates südnedderfränkisches ón eïn kleines Ostbèrgisches: Èn Vèlbed, Tünnesheïd ón Nèvges wèt èch, mèch, dèch ón ouch geseit. Èn de Stadtdeïle Langenberg ón Bonsfeil, die aan der westfälischen Grenze liegen, wèt dóför èck,  mèck, dèck ón ook/ouk geseit. Dat Vèlbeder Platt hèt dómèt suawal middeldütsch-ripuarische äß ouch neddersächsisch-westfälische Eïgenschaften.
Dat Vèlbeder Platt hèt sèch èn der Tiet tüsschen dem 15. ón 16. Johrhóngert errut gebildet, äß die Kölsche Expansion dat Gebiet van Vèlbed erreicht hat. Die kölsche-ripuarische Spróch hèt dem Dörpke Vèlbed dann sine eigene Spróch gegeven. Otto Lobbes hèt geseit, dat 't Bèrgische wegen sin Üewergangscharakters miar dem ripuarisch-middeldütschen äß dem nedderdütschen aangehüarten.
Pont-à-Celles
thumb|Locatie va Pont-à-Celles in Henegouwe. Pont-à-Celles is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Charleroi. Op 'n oppervlakde va 55,73 km² wonne 17.015 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 305 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|'t Sjasjón va Luttre in de gemèngde Pont-à-Celles. Buzet, Obaix, Thiméon, Viesville, Liberchies en Luttre.
Witten
Witten, neet te verwarre mèt 't gelieknaomeg buurtsjap in de Drenthse hoofstad Asse, is 'n Wesfaalse stad in de krink (Kreis) Ennepe-Ruhr-Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). 't Aajd centrum vaan de stad weurt gesjeije door de Ruhr. Mèt häör 72,37 km² en 95.907 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 1325 de veerkante kilometer.
De op 104 meter hoegte ligkende plaots is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 8 stadsdeile.
Kanjel
Kanjel kin verwieze nao:
Gewoene chimpansee
right|thumb|Gewoene sjimpansee, speulend mèt e stök pepier De Gewoene sjimpansee (Pan troglodytes) is 'ne hoegoontwikkelden aap oet de femilie Minsape, dee in Middel-Afrika veurkump, en dèks zoonder mie sjimpansee geneump weurt; in dees encyclopedie weurt mèt deen term evels nao alle bieste vaan 't geslach Pan verweze, dus ouch nao de bonobo. Zien leefumgeving zien oerwoude en nate savannes; door oontbossing en bejaoging is hun leefgebeed de aofgeloupe decennia sterk trökgeloupe.
Fysieke kinmèrke
De gewoene sjimpansee waog gemeinlik tösse de 40 en 70 kg; de mennekes weure zwoerder en veural langer es de vruiwkes: ze hole 160 cm tegeneuver 130 cm bij de vruiwkes. Ze zien väöl sterker es lui, en höbbe, zjus wie al aander Ape boete de mins, geliekweerdege han en veu, zoetot ze mèt veer ledemate al kinne pakke. Ze höbbe 'nen draagtied vaan 8 maond en weure mèt naoventrint tien jaor volwasse; hun levesverwachting is oongeveer 50 jaor, tien jaor minder es me eins veur gezoonde lui rekende. Allewel tot de bieste veural fruit en blajer ete zien ze neet gaans vegetarisch: ouch insekte (wie termiete) en klein gewèrvelde bieste stoon op 't menu. Soms goon ze same op jach.
De gene vaan 'ne gewoene sjimpansee koume veur e hiel groet deil euverein mèt die vaan de mins (ongeveer 96% geliek); zoeväöl tot sommege biologe gemeind höbbe tot de sjimpansee in 't zelfde geslach es de mins eingedeild mós weure ("Homo troglodytes" en "Homo paniscus" zouw me daan kriege). 't Veurnaomste versjèl is tot de mins ei paar chromosome mis wat de ander minsape wel höbbe (23 bij de mins tegeneuver 24 bij de sjimpansees dus); veur de rès zien de versjèlle erg klein. Gemiddeld versjèlt 'ne gewoene sjimpansee genetisch tien kier zoeväöl vaan 'ne mins es twie willekäörige lui oonderein.
Sociaal verhajdinge
Gewoene sjampansees zien georganiseerd in gemeinsjappe vaan inkel tientalle bieste, meh bringe väöl tied mètein door in kleiner gróppe. Ze kinne zoewel in buim es euver de groond good veurtbewege en zien op bei plaotse oongeveer eveväöl te vinde. Mennekes en vruiwkes kinne eder hun eige organisatie, meh in principe zien de diere patriarchaal (aanders es bij de bonobo's). Sjimpansees make gein langdurege relaties wie de mins dat deit.
Mill en Sint Hubert
Mill en Sint-Hubert is 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, in 't Land vaan Kuuk. Kerne waore Langenboom, Mill (raodhoes), Sint Hubert en Wilbertsoord.
Op 1 jannewarie 2022 fuseerde de gemeinte mèt Bóksmaer, Kuuk, Grave en Sintunnis tot de nui gemeinte Land vaan Kuuk.
Bengtsfors
Bengtsfors is 'n gemèndje in Västra Götalands län, Zwede. De gemèndje tèltj 10.110 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 889,16 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 11,4 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
9,70% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Seneffe
thumb|Locatie va Seneffe in Henegouwe. Seneffe is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Charleroi. Op 'n oppervlakde va 62,77 km² wonne 10.953 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 174 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|'t Kesjtieël va Seneffe. Arquennes, Familleureux, Feluy en Petit-Rœulx-lez-Nivelles.
De Trompetter
De Trompetter waas 'n graties hoes-aan-hoesblaad, dat ins in de week versjeen in Zuud Limburg. Neve 'n groat aantal advertenties sjtoon d'r regionaal nuujsberiechte in; 'ne cultuuragenda van de regio en openbaar mètdeilinge.
De weekgezèt weurt in januari 2010 samegevoog mèt 'n groat aantal ander graties weekblaar o.a. mèt Heuvelland Aktueel (60 edities), de Maaspost en de Maas en Mijn.
1Lokaal
In juli 2015 verandert de graties oetgaaf in 1Lokaal 'n weekgezèt mèt 36 lokaal titels. Edere goonsdig of donderdig vèlt bie 526.000 hoeshouwes in Limburg 'n nuuj oetgaaf in de bös mèt plaatselik nuujs. Um de herkènbaarheid begint eder plaatselike editie mèt 't ciefer 1 gevolg door de plaatsnaam of de naam van de gemeinte. 1beek; 1beesel; 1bergen; 1brunssum; 1echt; 1eijsden; 1geleen; 1gennep; 1groesbeek; 1gulpen; 1heerlen; 1heumen; 1horst; 1kerkrade; 1landgraaf; 1leudal; 1maasgouw; 1maastricht; 1meerssen; 1mook; 1nederweert; 1nuth; 1onderbanken; 1helden; 1maasbree; 1meijel; 1roerdalen; 1roermond; 1schinnen; 1simpelveld; 1sittard; 1stein; 1tegelen; 1vaals; 1valkenburg; 1venlo; 1venray; 1voerendaal; 1weert
In Midde-Limburg weurdj 't waekblaad de Trompetter eder waek oetgebrach in ein midwaek- en ein weekend-edisie.
De Trompetter is ein van'ne waekblajer van Multimedia thoes aan hoes, naeve de Trompetter beheure dao onger angere Kempen pers, de Gaoje Leeuw en Vite Press biej.
De achteen edities van'ne Trompetter, De Sjakel, MaasgouwNuuts, Typisch Remunj, Waekberich veur Meijel, Op den Baum, Heljes Nuuts, de Sjtreekbode, Waekblaad Parksjtad/Parelnuuts, de Oetwiezer en de nege waekblajer van Kempen Pers; Veldjhoves Waekblaad, Kempener Koerier, De Kempenaer, Oirschots Waekjournaal, De Hilverbode, Nieuwsklok, De Sjakel, De Leije en de Parel van Braobantj, zeen sjtök voor sjtök ein begrip in'ne zudelike provincies.
Tochaarse taole
thumb|Houte tablèt mèt inscriptie in Tochaars B De Tochaarse taole zien 'nen oetgestorven tak vaan de Indogermaanse taole. Ze umvatte twie bekinde taole, gemeinelek geneump Tochaars A en Tochaars B, mèt meugelek nog 'n daarde, Tochaars C. De taole woorte gesproke in 't Tarimbassin in 't modern westelek China.
Oontdèkking en naom
Naotot de Tochaarse taole in de vreug middeliewe oetstorve, raakde ze iewelaank in de vergeteheid. Begin twintegste iew deeg d'n Hongaarsen archeoloog Aurel Stein opgraovinge in 't Tarimbassin, boebij heer tekste voont in 'n oonbekinde taol. De palmblaojer, Chinees papyri en houttablètte waore bewaord gebleve door 't extreem druug klimaot vaan de vallei. De taol waor gesjreve in e Brahmaans sjrif (mèt ouch e paar inscripties in Pehlevi-sjrif), wat 't leze vaan de lètters meugelek maakde. De oontciefering lökde door bilingues mèt 't Sanskriet.
't Bleek hei um twie ing verwante meh dudelek versjèllende taole te goon, die oonmiskinbaar tot de Indogermaanse gróp huurde. Tot 't hei um Indogermane góng, woort ouch oondersteund door fresco's in 't gebeed boe-op blaanke lui mèt leechte ouge en haore te zien waore. Me identificeerde dit volk mèt de Tocharoi oet Griekse gesjrifte (en de twqry oet 'n Aajd-Turkse inscriptie). Dit volk is dinkelek verdwene door assimilatie nao invalle vaan de Turke (Oeigoere) in de negende iew.
Plaots binne de Indogermaanse taole
De oontdèkking vaan de Tochaarse taole zörgde veur 'n revolutie in 't dinke euver de Indogermaanse taolfamilie. 't Is de oostelekste vaan al häör subgróppe, meh ze huurt neet tot de satemtaole, boebij aanders alle oosteleke grope (Slavisch-Baltisch, Indo-Iraans etc.) hure. Dat waor mèt de negentiende-iewse stamboumtheorie, die oetgóng vaan 'n (mèt territoriaol sjeiing samehaangende) splitsing tösse satem en kentum, neet te verklaore, meh te beter mèt de golftheorie. Tochaars had mèt de kentumtaole - Keltisch, Germaans, Italisch en Grieks - allein gemein tot 't in de Indogermaanse periferie laog en daodoor neet had mètgedoon aon de veranderinge die de satemtaole wel hadde doorgeveurd. Dit alles moot ziech höbbe aofgespäöld in d'n tied tot de versjèllende Indogermaanse subgrope nog dialekte vaanein waore: taolveranderinge sprónge vaan de ein op de aander gróp euver.
Aard vaan de taole A, en B en C
Wie bove gezag oondersjeit me twie of drei Tochaarse taole: vaanajds Tochaars A (ouch wel geneump Turfanisch, Arsi of Oos-Tochaars) en Tochaars B (soms bekind es Koetsjees of Wes-Tochaars). 't Bestoon vaan Tochaars C woort in 2011 gepostuleerd op groond vaan lienwäörd in Prakriet-documinte oet d'n daarden iew die in de regio zien gevoonde. Dees wäörd zien dudelek Tochaars meh neet mèt ein vaan de twie bekinde taole in verbinding te bringe. Historisch gezeen is mesjiens allein veur Tochaars A de naom Tochaars (ofwel de verbinding mèt de Griekse Tocharoi) de zjuste. De twie taole zien gein dialekte vaanein en waore neet oonderein te verstoon. 'n Gemein veurawwertaol moot op z'ch lèts in 't ierste milennium veur Christus gesproke zien. De taole zien evels ing genoog verwant tot ze normaal gesproke same weure behandeld in theoretische werke en lierbeuk.
De oonderling relatie tösse Tochaars A, B en C is ouch neet gans dudelek. Tochaars C is in eder geval de ajdste vaan de drei, meh is te joonk um mèt Proto-Tochaars in verband te koume; ouch is dao zoe wieneg vaan bekind tot ziech euver dees taol niks mèt zekerheid liet zègke. Me heet, umtot in Tochaars A allein religieus tekste bewoerd zien gebleve, wel gemeind tot Tochaars A 'n liturgische taol waor, en Tochaars B nog 'n levende taol op 't memint tot de inscripties woorte gemaak (achsten iew en ieder). Daan moot Tochaars A de ajdste vaan de twie zien. 't Kin evels koelek 'n awwer faas vaan Tochaars B zien, umtot die lèste taol soms archaïscher is de ierste. Of Tochaars A wèrkelek al doed waor in d'n achsten iew vèlt ouch neet te zègke: door de sjeersde vaan euvergelieverde tekste kin de focus op religieus tekste evegood ouch touwvalleg zien.
Klaanklier
Wie bove gezag zien de Tochaarse taole kentumtaole, en bijgevolg zien hei de palatovelaire consonante (*ḱ, *ǵ, *ǵʰ) in de gewoen velaire (*k, *g, *gh) opgegaange.
Vocaole
De Tochaarse taole kóste zeve klaankkwaliteite: /i/, /e/, /a/ (transcriptie <ā>), /u/, /o/, /ɨ/ (transcriptie <ä>) en /ə/ (transcriptie <a>). Diftonge koume allein in 't Tochaars B veur. In hun taolkundege transcriptie zien dat ai, oy, au en āu.
Consonante
De weerdes vaan de consonante zien neet gans zeker. Wat hei weurt aongegeve baseert me op de weerdes die ze in 't Brahmaans sjrif höbbe. In plaots vaan /ʂ/ veur <ṣ> kin me ouch aon /ʃ/ dinke.
Naomwäörd
't Uniek systeem vaan Tochaarse naomwäörd vörmp 'n anomalie binne de Indogermaanse nominaalflectie. Vaan de ach naomvalle höbbe de taole 'rs mer drei behawwe (nominatief, genitief en accusatief), meh op d'n accusatief, dee in dit verband deens deit es casus obliquus, weure mèt suffices (achterveugsel) zes nui naomvalle gevörmp, op 'n meneer die mier aon - beveurbeeld - de Altaïsche es aon de Indogermaanse taole deit dinke: mèt agglutinatie. Es veurbeeld hei 't Tochaars A-woord käṣṣi 'lierer':
Werkwäörd
Tochaarse werkwäörd draoge nog dudelek de spoere vaan 't Indogermaans model. Ze weure verveug nao persoen, getal (neve inkelvoud en miervoud ouch dualis, meh allein in de derde persoen), wijs (alleveer de Proto-Indogermaanse wijze nog, dus indicatief, conjunctief, optatief en imperatief), genus (actief en passief) en tied (presens, imperfectum en perfectum). Dao is e levendeg en väöl gebruuk versjèl tösse basaol en causatief werkwäörd (Tochaars A tsälp 'heer storf'; śaśälpāt 'heer vermaordde').
Syntaxis
De gebrukeleke woordvolgorde is oonderwerp - veurwerp - werkwoord. Bijvogeleke bepaolinge (adjectieve, tèlwäörd) koume veur 't hoofwoord, wie in 't Limbörgs. De volgorde is evels neet al te dwingend: veural in poëzie kin devaan weure aofgeweke.
Vocabulair
De Tochaarse woordesjat beit e groet aontal dudeleke cognaote mèt aander tek vaan de Indogermaanse taole. E paar daovaan zien heioonder gezat. Wäörd tösse häökskes geve aon tot 't hei um etymologisch 'tzelfde woord geit, meh mèt 'n aander beteikenis. Cursief wäörd zien wäörd die neet in dit sjema toeshure umtot ze neet verwant of e lienwoord zien.
Bronne en referenties
Dit artikel is gooddeils gebaseerd op (meh neet vertaold oet) 't corresponderend Ingels artikel.
Kunsem
thumb|250px|Kunsem 1918 Kunsem (Nederlands: Koninksem) is 'n dörp in de gemeinte Tóngere in Belsj Limburg. In 2001 waore d'r 1.211 inweunersj en daomèt is Kunsem, nao Vreren en Tongere de groatste deilgemeinte van Tongere. 't Dörp is gelege tösje de Romeinse Kassei en de Jeker.
Externe link
Info wandeltochte en aow foto's va Kunsem
Aemaol
thumb|200px|Mariakèrk in Eben-Emael Eben-Emael (Waals: Eben-Emål), e dörp mèt de twiè kerne Eben en Emael, ies 'n deilgemeinte van de Waalse gemeinte Bitsinge (Bassenge) in de provincie Luuk. Tot 1963 huèrden 't bie de Belzje provincie Limburg.'t Dörp, grens aan 't Limburgse Kan en vlak bie de grens mèt Nederland aan de rivier de Geer. Ouch liek 't plaetske aan de monding van 't Albertkanaal.
Bezeenswaerdig
thumb|200px|Ingank en kazemat van Fort Eben-Emael Bezeenswaerdig zint:
Eben-Emael ies bekènd vanwege 't carnavalsfiès van de "Houres".
Den Halder
thumb|right|Kesjtièl Den Halder thumb|right|'t Vestingsjtedsje Valkeberg op de kaart van Jacob van Deventer thumb|right|Sjtadsmoer mèt parochiekèrk. Links op de achtergrónd: Den Halder Kesjtièl Den Halder liek aan ein van de twiè Geultakke tegeneuver de ouw parochiekèrk in 't sjtedsje Valkeberg. 't Oudste gedeilte van 't in mergel geboewde hoes ies 'ne massieve veerkentige Mieddelièwse verdedigingstore, de Haller, es ónderdeil van de sjtadsmoer. De tore mèt 't sjpiets daak, dae allewiel te zeen ies, ies later biegeboewd. In 't oud gedeilte bevinge ziech kruusvènstere. 'n Sjtök sjtadsmoer mèt nog 'ne tore ies te zeen in 't bieliegkend Halderpark. Wiejer ies van de umwalling allein nog de Berkelpoort (riechting De Neerhem) en de Grendelpoort (riechting Mestreech) euvergebleve. Neve 'n hièrehoes ies in 1381 ouch nog sjpraoke van 'ne haof.
Gesjiedenis
't Oudste deil van Den Halder, de vreugere Mieddelièwse hooktore, sjtamp oet de 14e ièw en bevingk ziech westelik van 't geboew. Dao-in zint mergelblök gebruuk van 24 cm diek. Wie dizze tore in de 15e ièw umgeboewd ies tot woonhoes, ies d'r 'n boewlaog bovenop gekómme mèt 'n zadeldaak. Ouch de boew langs de Geul(sjtads)moer sjtamp oet dezen tied.
Op de kaart van Jacob van Deventer oet 1550 sjteit 't complex aafgebeeld es 'n nao veure sjpringend bolwerk oet de umwalling. Aan de oastelike hook van de sjtadsmoer zeen v'r zoan zelfde soort boewwerk (noe verdwene). In 1635 lièt Gerard van Meer, dae 't complex van ziene vader erfde, hoes en haof oetbreije mèt 'ne zudelike vleugel en 'ne traptore mèt sjpiets daak. De kruusvènstere en 'n ónderkelderd terras weure dan ouch aangebrach. Dan krieg 't gehièl zien kesjtièlechtig uterlik.
Beweunersj
Naodat in 1329 't kesjtièl van Valkeberg belegerd ies gewaes door hertog Jan I van Brabant weurt de börch hersjtèld en 'n sjtadsmoer geboewd. Dao-in weure 4 ingangspoorte en ein aantal verdedigingswerke verwèrk. Ein van die werke ies 'ne hooktore, woa-oet Den Halder ies óntsjtange. In 1381 weurt 'ne Birclaers geneump, dae hiemèt beliènd zou zin. Daoneve zou hae ouch de hèlf van de hièrlikheid en haof Oud-Valkeberg in eigendóm höbbe. In 1537 ies sjpraoke van Pieter van Eldeborn, dae 't eigedóm deurgeuf aan dochter Anna, die getrouwd ies mèt Gerard van Eys, hièr van Beusdal. Kleinzoon Gerard Colin verköp 't good in 1617 aan Gerard van Meer. Bie 'n veiling in 1739 weurt 't eigendom besjreve es: ''huys, stallingen, schuur, mesthoff, een toren, koestal enz. op den Dammen gelegen, item de dammen, wyers, hoppenhof en de grooten gaarden tusschen de twee Geulen, mede een olymolen.''
In 1774 gölt Henri Pellerin 't complex en lièt 't renovere. In 1804 ies de Fransman Bertrand Loisel eigenaer. In 1899 verkoupe zien kleinkinger Den Halder aan de Boewmaatsjappie Valkeberg, die 't good opdeilt en in deile verköp. Ein deil weurt Odapark van de gemeinte. In 1927 weurt Frederic de Casalet eigenaer. Nao de Twiède waereldoorlog kump 't aan de gemeinte Valkeberg-Houthem. De provinciale VVV zal dao kentoar houte totdat 'n sjtiechting 't kesjtièl gölt mèt 't doel um kesjtièl Den Halder te beware.
Terzieterbaek
thumb|200px|right| De Terzieterbaek in ’t buurtsjap Terziet De Terzieterbaek of Sielerbaek is ein baek in Nederlandjs Zuud-Limburg en is ein ziejbaek van de Gäöl. Zie óntsjprink in ’t Brunnekesbosj, dat valkbiej de Belzje grens is gelaege in de buurt van Kesjteël Beusdael. Daonao sjtruimp de baek door de buurtsjappe Terziet en Plaat óm vervolges in de buurt van de Volmeule van Ieëpe oet te mónje in de Gäöl. Óngerwaeg wirt ze gevoed door veer ziejbaeke; De Helbergbaek, de Bredebron, de Froschebron en de Platergrub.
De baek sjtruimp door ein heuvelechtig weijegebeed en meandert zich vriej door 't landjsjap. De totale lengde van de baek is ongeveër 2,1 kilomaeter. De gemiddelde breide is 0,4 pes 1 maeter, biej ein gemiddelde deepde van 0,1 maeter. De gemiddelde sjtruimingssjnelheid is 02 pes 0,4 m/sec.
Knivsta
Knivsta is 'n gemèndje in Uppsala län, Zwede. De gemèndje tèltj 13.519 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 283,46 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 47,7 luuj de km².
De gemèndje Knivsta is op 1 jannewarie 2003 óntstangen oete gemèndje Uppsala.
Demografische óntwikkeling
8,26% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Altenbeken
Altenbeken ies 'n gemeinte in de Wesfaalse krink Kreis Paderborn, in de Wes-Duutsjen deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk, wie de res van de krink, in 't Regierungsbezirk Detmold.
De op 250 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 76,22 km², op 31 december 2018 9.147 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdiechte van 120 de veerkante kilometer.
Literair genre
Horatius
Horatius - en ooch Aristoteles oondersjreef die indeling - verdeelde de literatuur in:
Aristoteles
Aristoteles, mae ooch Plato, makde later 'n mieë fundamenteel indeling op groond van de meneer van aafbeelding of naobootsing:
Aristoteles makde al 'n oondersjèèd tussje 'hoeëg', d.w.z. ernstige en in verze gesjraeve en 'lieëg', komische in proza gesjraeve literatuur. Menippos waor d'r ursjte sjriever dae satire, 'n mengeling va proza en lyriek, sjreef: de Menippische satire. Lucianus waor mit o.m. z'n doeëje-dialoge 'ne volgeling.
Modern indeling
Modern literatuurtheoretici zeunt geneigd um 'n oondersjèèd tösje proza en poëzie te vermijde. Ze make 'n oondersjèèd tösje:
'ne Greep oet de indelinge
Väöl literatuurkundège haant hun èège indeling gemakd, dèk op groond va versjèllende criteria. Zoe makde Hobbes 'n versjèl tösje de heroïsche, schertsende en pastorale literatuur. Dallas verdeelde de literatuur in sjpel - dat in d'r twiede pers. en d'r tegenwoordige tied sjtèèt -, de vertèlling - in d'r driejde pers. in d'r verlede tied -, en 't leed - in d'r örsjte pers en d'r toekaomende tied.
Modern genretheorie
De modern genretheorie is besjrievend van aard. 't Aantal mäögeleke categorieje is oonbeperkt. Me gèèt d'r van oet dat de historische categorieje vermengd kènne waeëre en dat d'r e-zoe nuuj categorieje kènne oontsjtoeë. Me zeukt noe mieë nao uvverèènkomst dan nao versjille. Op groond van 't literair procédé en 't literair doel probeert me waerke te besjrieve.
Wèrkindeling op dizze Wikipedia
'n Indeling, die mitstens vöral op d'r inhoud van de verhaole gebaseerd is en neet zoezieër op de vurm is de volgende:
Cloaca
De cloaca is de äöpening in 't lief van sómmige bièster wodoor zowaal de óntlasting en urien es de genitaal aafsjeijinge (wie de eier) waere aafgegaeve. 't Orgaan behuèrtj dus zowaal tót de geslechsorgane es tót 't oetsjeijingsstèlsel.
Bekans alle veugel, reptiele en amfibieje höbben 'n cloaca. Dere mit 'n placenta (de meiste zougdere) en beinvèsse höbbe in plaats van ein cloaca, gedifferentieerdj de sekse, gespecialiseerdje rectaal äöpeninge (wie de vrouwelike vagina) en/of alternatieve organe (wie de mennelike penis).
In de embryonaal faas höbbe ouch zougdere versjillige vörm aan cloaca's, woroet zich de gespecialiseerdje äöpeninge óntwikkele.
Naeve de fónksje es 'n aafsjeijingsäöpening wuèrtj de cloaca bie bestumdje deersaorte ouch gebroeke veur de regeling van de liefstemperatuur en zelfs, bie sómmige saorte aan zièsjiljkróddele, veur aomhaoling ónger water.
Blazoen van Belsj Limburg
thumb|right|250px 't Blazoen of 't waope van Belsj Limburg hernump 't waopesjild van 't aud hertigdóm Limburg, mèt daobie 'n hertsjild in de kleure van 't graafsjap Loeën en e hert en zwaan es sjildhauwer.
Heraldische ómsjrieving
In zilver (wit) 'ne döbbelstertige liew van kael (roed), gekroend, geklauwdj en getóngdj van goud. 't Hertsjild is gedwarsbalkt van tieën stökke gael en kael. 't Sjild is getóp mèt 'n hertogemöts en rechs gehauwe door e hert van nateurlike kleur en links door 'n zwaan, ouch van nateurlike kleur, met 'n kroen van goud omme nek. 't Gehiel weurt gezat op twie óngeraan gekruusde eiketek van nateurlike kleur.
Historie
In 1837 zeen de waopes van de Belsje provincies vasgelag in 't Groetzegel vanne Belsje Staot. Veur Limburg woor doe 't waope van 't aud hertigdóm Limburg gekoze. Det bleef ouch 't waope veur Belsj Limburg nao de splitsing mèt Nederlands Limburg in 1839, óndanks 't feit det 't gróndgebeed van Bèlsj Limburg óngevier euvereinkump mèt 't graafsjap Loeën en gaar niks vandoon haw met 't hertigdóm Limburg.
In 't Groetzegel stuit 't waope ómsjreve es 'van zilver (wit) mèt ne liew van kael (roed), mèt gesplete stert in sjuunskruus gezat, geklauwdj, getóngdj en gekroend van goud'.
't Dekreet van 21 december 1994 lag alle provincies en gemeinte in Belsj op e waope en 'n vlag te keze. De provincies moste e waope keze det besting oet minstes e waopesjild, 'n kroen en twie sjildhauwer.
In 1996 koos de provincieraod van Belsj Limburg e noew waope en vlag volges de regels van 't dekreet. Ze hele 't aud waope van 't hertigdóm Limburg aan en voogde de hertogemöts van 't hertigdóm Limburg toew. Es verwiezing nao 't graafsjap Loeën kreeg de liew 'n hertsjild in de kleure van 't waope van Loeën. 't Hert verwies nao Hasselt, de zwaan nao Tóngere en de eiketek nao 't volksleed.
Pano Koufonisi
De Pano Koufonisi (Nuigrieks: Πάνω Κουφονήσι, Bove-Koufonisi), Koufonisi, Koufonissi of Koefonisia zien twie Griekse eilen die behure tot de regio vaan 't väöl groeter eiland Kreta. De eilen ligke in de Egeïsche Zie en hure bij de eilengróp Cyclade. Puur geografisch gezeen zow 't logischer zien um de Koufonisi te zien es deil vaan de Zuid-Egeïsche Eilen. 't Oppervlaak vaan de twie eilen same is 10 veerkante kilometer. Volgens de census vaan 2011 gief 't 366 inwoeners op 't eiland. De eilen zien gigantisch populair bij 't Europees toerisme door de witte strande en de typisch Cycladische architectuur.
Lies van greuntes
Oonder greunte of moos versteit me veur de mins eetbaar deile vaan plante die gein fruit, neute of keukekroed zien. Dit kin 't blaad, de stengel, de wortel, de knol of de blom zien, of zelfs de vröch wienie de veujingsweerde en/of smaak denao is.
Hei-oonder stoon versjèllende greuntes alfabetisch gesjik. Wienie versjèllende greuntes evels rasse/teelriechtinge vaan ein en dezelfde plantesoort zien, daan weure ze biejeingezat. Twievelgevalle (greuntes die ouch fruit kinne zien, of die es basisete diene en daorum neet wie greunte weure beleef) zien opgenome. Wel eweggelaote zien graansoorte die allein in gebakke vörm, es broed of kook, weure gegete. Paddesteul zien gein plante meh käöme en höbbe hei daorum ouch niks te zeuke.
Es binne de Limbörgse dialekte versjèllende naome veurkoume, zien die touwgeveug.
Rosetta (ruimtesonde)
thumb|right|340px|De Rosetta ruimtesonde Rosetta waor 'n ruimtesonde vaan de ESA. Ze waor in 'n baon um de komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko gebrach um dee gedorende ein jaor te bestudere. Daobei is 'ne lander (geneump Philea) nao 't komeetoppervlak aofgedaold.
De ruimtesonde is gelanceerd op 2 miert 2004 um 7:17 UT (8:17 CET) door een Ariane-V vaan de lanceerbasis in Kourou, in Frans Guiana. Tijdes de vlöch heet de sonde 'n aontal flyby's (passages) gemaak um versjèllende objekte in de ruimte. Op 13 november 2009 vloog de sonde langs de Eerd op 2481 kilometer aofstand. Daobij góng de snelheid vaan de sonde vaan 13.000 km per oor nao 61.000 km per oor (dit proces weurt gravity assist of zwoertekrachslinger geneump). Daonao volgde nog een passage langs de asteroïde (21) Lutetia, boenao de sonde riechting de komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko wijer vloog.
Tösse juli 2011 en jannewarie 2014 waor de sonde in 'ne zoegenaomde winterslaop. Op 6 augustus 2014 kaom Rosetta bij 67P/Churyumov–Gerasimenko aon. De sonde woort in 'n baon um de komeet gebrach en zow mie es twie jaor in die baon blieve.
Op 30 september 2016, um 12:38 Nederlandsen tied, heet ESA de sonde laote lande op de komeet. Door de baon van de komeet um de zon kaom de sonde ouch steeds wijer vaan de zon en kós neet genóg stroom mie opwèkke mèt häör zonnepaniele. Hiedoor kós de sonde op termijn neet mie bedeend weure en is gekoze um häör gecontroleerd te laote "neerstorte" op de komeet.
Philae
Op 12 november 2014 is de lander Philea oontkoppeld, dee nao 'n aofdaoling vaan inkel ore op de komeet neerkaom. Veurzeen waor tot 't tuig door de gering zwuurtekrach vaan de komeet weer trök de ruimte in zouw stuite; daorum waor 't oetgerös mèt harpoene veur ziech in de groond te veraankere.
Bij de landing bleke de harpoene neet te wèrke. Toch bleef Philae, nao twie kier op te vere, op de komeet stoon. In situ maakde de lander foto's vaan de umgeving en baorden 'r in de groond veur sjemische analyse oet te veure. 67P bleek organische molecule te höbbe, 'n aonwiezing veur de theorie tot 't leve op Eerd door 'nen impuls vaan boete, en wel door komete, is oontstande.
De oetindeleke landingsplaots vaan Philae waor neet zier geunsteg: 't tuig stoont e groet deil vaan d'n tied in de sjeem, zoetot de zonnepanele neet wèrkde. Heidoor kós 't mer e deil vaan d'n tied zien analyses oetveure en data nao de Eerd sjikke.
Zate hermenie
thumb|left|300px|'n Träötende zate hermenie in Mestreech 'n Zate hermenie (Nederlands: dweilorkest) neume ze in 't zuje ouch sjpaskapel. In Noord-Limburg neume ze 't ein joekskapel. Normaal treut 'n zate hermenie, die in principe dezelfde instrumente gebruuk es 'n gewoon hermenie en 'n fanfare, allein op mèt vastelaovend, meh ouch waal dao boete es d'r get te viere (zoepe) vèlt. 'n Hermenie ies normaal 'ne groep muziekmakersj, die sjpeelt op zoawaal kopere es houte blaosinstrumente gecombineerd mèt drumwerk. 'ne Groep muzikante, besjtoande oet allein koperwerk, saxofoons en sjlaagwerk weurt fanfaar geneump.
Muziek make
De naodrök liek neet op good sjpele, meh op gezellig same muziek make. Dao weurt gebruuk gemaak van 'n groat assortiment sumpel muziekinstrumente mèt de naodrök op 't blaosinstrument en 't ritme-instrument. Ganse families trèkke mèt es de groep nao boete kump, inclusief de kinger. Ze höbbe, sóms eder jaor nuuj, orgineel en kleurrieke pekskes aan. Op carnavalsdinsdig vingk in Mestreech, op de Vriethof, 't Zate hermeniekesconcour plaats, 'ne wedsjtried woabie gekäörd en gemete weurt door de carnavalssociëteit. Edere deilnummer krieg 111 punte, (dat ies de ièrsjte pries) mèt lof van de jury!.
LKZH
Eder jaor sjtrieje 19 zate hermeniekes (joekskapelle, blaoskapelle, etc) oet gans Limburg veur de titel 'Limburgs Kampioen'. Dit LKZH of Limburgs Kampioensjap Zate Hermeniekes ies in 1983 ontsjtange in Obbicht.
Johannes Kepler
Kepler keerde zich taenge de gebroekelike astrologie, meh waas zelf 'nen actieven astroloog. Volges 'm kós astrologie weitesjappelik beoefend waere. Bie zien verklaoring van 't versjiene van de nuuj ster in 1604, SN 1604, noom d'r zien toevlöch tót astrologische ideeje en terminologieje.
Zate hermenie
Muzieksoort
De muziek die ze make kèn vanalles zeen. Vastelaovesmeziek, polka's, sjlagersj, top-50, volksleedsjes etc. Allein mèt 'ne minder serieuze ondertoan. Echte bekènde nummers zeen: Over and Out, Sweet Caroline, Adelita, Träöt op die Träöt, Der Wandersmann, Tipperary, Slavenkoor en diverse Limburgse en Duutsje sjlagers. Dit is waal weer aafhankelik woa de hermenie vanaaf kump. Meistal nog aangevuld mèt regionaal en plaatselike nummersj. Zate hermeniekes loupe noats in de maot, eigelik miè de tegenin!
Karakteristieke name
Um te laote zeen, dat 't muziekmake neet serieus opgevat moet were verzinne de kapelle karakteristieke name zoa-es b.v.: Nieks dao; Hel en valsj, Tuutendöl, Bragke Boebelaere, ‘’t Kump’, Naat en Druug, Um te jenke; Laat en Zaat; Volle blaos; Kiele kiele; de Kroegadours; Sjeive drek; Gresbuus; Doebele Forto; Blamaasj; Us Famfaar (1973), Aom zat en Geine aom; Biëstig good (1986), Flabbedeius, Sjots en Sjeif (1977); Neet um aan te huure NUATH (1976); Petatte Nelke, Hoëge Noë(d)t (1976);  Sjiengele boem (1976); Schöd 'm laeg (1994); 't Kump waal (1992); Oete Waeg (1975), Batjakkers (1979), Hou op die Kis (1979):  Joekskapel Ôngehoebeldj (1991):
San Diego County
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 11.721 km² (4526 mijl²) boevaan 10.878 km² (4200 mijl²) land is en 843 km² (326 mijl²) of 7.20% water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 33/km² (85/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 1.709.343 dat bestoont oet:
't Gaof 994.677 gezinne en 663.449 femilies in San Diego. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,73.
Plaotse
't Graofsjap heet 18 plaotse. De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Rambo: First Blood
Gegaeves
Film: Rambo First Blood
regie = Ted Kotcheff
sjriever = David Morrell en Michael Kozoll
première = 1982
genre = Actie
taol = Ingels (Amerikaans)
lingte = 97 minute
landj = V.S.
veurlaoper = -
vervolg = Rambo: First Blood II
imdb = 0083944
't Verhaal
Ex-commando en oorlogsveteraan John Rambo geit nao Hope (Washington) om 'ne aaje vrundj van hem op te zeuke. Hae kömp in confrontatie mit 'ne stadsheriff, en wörd zonger reeje door hem gearresteerd. Op 't politiebureau krieg John trökblikke van de oorlog in Vietnam; hae wörd gek en ontsnapt, woornao d'r 'ne aorlog begint van 200 man taenge de laevende moordmachine.
Cast
Sylvester Stallone - John J. Rambo Richard Crenna - Col. Samuel Trautman Brian Dennehy - Hope Sheriff Will Teasle Bill McKinney - State Police Capt. Dave Kern Jack Starrett - Deputy Sgt. Arthur Galt Michael Talbott - Deputy Balford Chris Mulkey - Deputy Ward
De Graafschap
thumb|Clublogo vaan De Graafschap BV De Graafschap is 'n Nederlandse voetbalclub oet Doetinchem, Gelderland. De club is geneump nao d'n Achterhook, ouch wel bekind es de Graofsjap, de regio boe Doetinchem in ligk. De club späöl zien toesmatche in Stadion De Vijverberg.
De Graafschap waor in 1954 ein vaan de ierste betaoldvoetbalclubs (heiveur steit de aofkorting BV) en huurt bij dezelfde liechting wie Fortuna '54. Sinds de inveuring vaan 't devisiesysteem is de club dèks gepromoveerd en gedegradeerd. 't Bèste rizzeltaot waor achste in de Ieredevisie, nao 't sezoen '96/'97. In 't sezoen '18/'19 späölt de club ouch weer in de Ieredevisie. Joonk De Graafschap kump oet in de Daarde Devisie.
De club heet ziech door de jaore heer 'nen trouwen aonhaank en 'ne zwoere cultstatus opgebouwd. De speulers en supporters drage de geuzenaom Superboeren. De fans stoon bekind um hun trouw stadionbezeuk. Rivaliteite bestoon mèt Vitesse, N.E.C. en Go Ahead Eagles.
Rizzeltaote sinds 1956
Sinds de inveuring vaan 't devisiesysteem in 't sezoen 1956/57 heet De Graafschap de volgende rizzeltaote gepak:
Opmerking: 't Sezoen 2019/20 woort in verband mèt de COVID-19-pandemie aofgebroke. Heidoor promoveerde De Graafschap neet.
Latiens Amerika
Latiens Amerika (Spaons: América Latina of Latinoamérica, Portugees: América Latina, Frans: Amérique latine) is dat deil vaan de Amerika's boe me Spaons, Portugees of Frans sprik. De naom sleit op de femilie vaan de Roemaanse taole, boe 't Spaons en Portugees bij hure, en die vaan 't Latien koume. Allewel tot ouch Frans 'ne Roemaansen taol is, weure Franstaolege len in Amerika neet noedzakelek bij Latiens Amerika gerekend. 't Gebeed umvat Mexico, de Dominicaanse Rippubliek, Cuba, Puerto Rico, Midde-Amerika (boete de Nederlandstaolege Antille en 't Ingelstaoleg Belize) en Zuid-Amerika (boete 't Ingelstaoleg Guyana en 't Nederlandstaoleg Suriname). De cultuur is gooddeils Iberisch, meh is ouch sterk gevörmp door Indiaonse en zwart-Afrikaonse eleminte. Latiens Amerika is ein vaan de groete cultuurzones op de wereld. Meziek, keuke en literatuur vaan Latiens Amerika höbbe hunnen invlood op aander culture gehad.
De einsegste neet-Roemaonse taole in die officeel statusse genete in de Amerika's zien twie Germaonse taole, naomelek Ingels en Nederlands. Daomèt weure ouch bepaolde creooltaole mètgerekend, wie 't Jamaicaons-Ingels.
Latiens-Amerika is 20.111.457 km2 groet, 't goof dao nao sjatting in 2018 642.216.682 Latiens-Amerikane, die ouch Latino's (mannelek) en Latina's (vrouwelek) geneump weure. In 't Amerikaans-Ingels is d'n term Latinx gebrukelek um 'n genderneutraol bewoording te höbbe veur dees bevolking. De groetse stad is São Paulo te Braziel. In häör metropolitisch oppervlaak hojsde dao de 2017 zoe'n 23.455.256 lui, wat bekans veer persent vaan 't gaans continent is en mie es èlf persent vaan Braziel.
Steven Spielberg
Steven Spielberg (Cincinnati, Ohio, 18 december 1946) is ein vaan de bekinste filmrezjisäöre op eerd. Zien bekinste films zien de Indiana Jones-films, de Jurassic Park-trilogie en E.T. the Extra-Terrestrial. Dit zien mer 'n paar vaan zien succesvolle films. Bekans al zien films (veural vaanaof 1975) kinne weure geplaots in de lies vaan mies succesvolle films oets. Allewijl is heer bezeg mèt de film The Adventures of Tintin: Secret of the Unicorn, dee gepland steit veur 2010, en d'n ierste vaan 'n hieleboel Tintin-films is. In eder geval, zoe zach Spielberg dat in 'n interview, zölle d'r drei Tintin-films koume, aofhaankelek vaan 't succes koume d'r mie films euver dit personage.
Speulfilms
Hei 'n lies vaan zien speulfilms:
Borchen
Borchen ies 'n gemeinte in de Wesfaalse krink Kreis Paderborn, in de Wes-Duutsjen deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk, wie de res van de krink, in 't Regierungsbezirk Detmold.
De op 150 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 77,28 km², op 31 december 2018 13.404 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdiechte van 173 de veerkante kilometer.
MP3
MPEG-1 Layer 3 is 'n meneer um geluid te comprimere en is dus een broncoderings-techniek. De väöl gebruukde afkorting is MP3. 't Is 'ne MPEG (Moving Picture Experts Group) standaard oet 1992, woevaan 't implementaties gief sinds 1994.
De oetvinder vaan 't MP3-bestandsformaat is d'n Duitser Karlheinz Brandenburg. Heer voond 't oet op aongeve vaan ziene promotor vaan zien doctoraalthesis.
Compressie
Mèt MP3 is 't meugelek um de hoeveelheid data die nudeg is veur 't opsloon van geluid in 'n computerbestand sterk te vermindere. Dit gebäört door deile vaan 't geluid die de mins toch neet ech kint woerneume weg te laote. Es 'n bepaolde toen beveurbeeld hiel hel is, zal 'n toen die vlak deneve ligk en minder hel is neet huurbaar zien. Dees toen kins te daan dus d'r oet fèltere. Ouch weurt gebruuk gemaak van klassieke compressie, door beveurbeeld informatie die zoewel in 't linker- es in 't rechterkanaal veurkump mer eine kier op te sloon. Dat lèste neump me "joint stereo".
MP3-compressie is lossy, wat wèlt zègke dat gegeves bij de compressie verlore goon. 't Gevolg is dat de oorsproonkeleke vörm vaan 't geluid neet mie kin weure trökgewonne, allein mer benaderd. 't Gevolg daovaan is dat 'n MP3-bestand bij 't aofspeule get kin versjèlle vaan 't orzjineel ('t kin vlakker klinke, of bijgeluide geve), evels is dit in blin luusterteste en bij hoeg bitrates mèt 'ne gooje encoder (zoewie LAME) lestig aon te toene gebleke.
Door de mieste gebrukers weure mp3-bestande mèt 'n bitrate van 192 kbps of hoeger (kilobits per seconde) es hiel good vaan kwaliteit ervare. Bij 'n bitrate van 320 kbps versjèlt de kwaliteit neet huurbaar vaan 'n CD. Väöl vaan de mies gangbare bitrates zien 'n väölvoud vaan 32 of 64 kbps: 128, 160, 192, 256, 320 kbps. 'n MP3-bestand mèt 'n bitrate van 128 kbps is 11 kier zoe klein es 'tzelfde geluidsbestand in WAV-formaat (WAV-formaat is neet gecomprimeerd). Ein minuut geluid neump daan 'n gruutde vaan oongeveer 1 megabyte in. Bij hoegere bitrates neump de bestandsgruutde bij dezelfde sample rate (en 16 bits) evenredeg tow.
Octrooi
De compressie- en decompressiealgoritmes van MP3 zien geoctrooieerd door d'n eigeneer, 't Fraunhofer instituut, en dus neet vrij besjikbaar veur commercieel produkte of commercieel gebruuk vaan de technologie. Persoenlijk gebruuk van MP3-software is towgestande. Open source-encoders en -decoders weure gedoog.
'n Octrooivrij alternatief veur MP3 is Ogg Vorbis. Aander alternatieve zien gratis veur neet-commercieel gebruuk, zoewie SHN en FLAC.
Verbeterde versies
Thomson Multimedia en 't Fraunhofer instituut höbbe nao 't groet succes vaan 't MP3-formaat ouch versjèllende verbeterde versies oontwikkeld: mp3PRO en AAC. mp3PRO zow mèt de have bitrate dezelfde kwaliteit beje es MP3.
Ibn Battuta
Ibn Baṭūṭah (/ˌɪbənbætˈtuːtɑː/ Arabisch: أبو عبد الله محمد بن عبد الله اللواتي الطنجي بن بطوطة‎, ʾAbū ʿAbd al-Lāh Muḥammad ibn ʿAbd al-Lāh l-Lawātī ṭ-Ṭanǧī ibn Baṭūṭah), meistal sumpelewaeg Ibn Battuta (25 fibberwarie, 1304 – 1368 of 1369) waas 'ne Marokkaansen óntdèkkingsreiziger van Berberse aafkóms. Hae sjteit bekènd veur zien wiej reize. Hievan zeen verslaeg oetgebrach in de Rihla (litterlik: "Reis"). Euver 'n periood van dertig jaor haet Ibn Battuta 't grótste deil van de Islamitische waereld bezóch, aevenes väöl neet-moslim lenjer. Zien reize bevatte trèkke nao Naord-Afrika, de Häöre van Afrika, Wes-Afrika en Oos-Europa, en nao 't Midden-Ooste, Zuud-Azië, Centraal-Azië, Zuudoos-Azië en Sjina. Ibn Battuta weurt algemein gezeen es eine van de grótste reizigers.
Samarium
Samarium is e sjemisch element mit es symboeal Sm en 't atoeamnómmer 62. 't Is 'n zilverwitte lanthanied.
Toepassinge
Inne filmindustrie kan samarium (juus wie väöl anger lanthanide) waere gebroek veur baogóntlajingslampe.
Baakhaove
Baakhaove is e gehuch van Zöstere, gelaege aan de Gelaenbaek en kórt naeve de autosjnelwaeg A2.
Oet 't ieëste Nederlandjs Bevolkingsregister van 1840 (Limburg vool toet en mit 1839 ónger 't Belsj) vèlt op te make det sjlechs zès gezinne in Baakhaove - Gebrook woonde, te weite de femielies: Sanders, Penners, Meuleners, Suilen, Welters en Pesgens. Nog altied is Baakhaove 'n klein, lenjelik gelaege woankern, die besteit oet veertieën häöf wo óngevieër fieërtig luuj woane. 't Gehuch ligk óngevieër 1,5 kilomaeter t'n weste van 't sjtedje Zöstere.
Baakhaove ligk geconcentreerd aan 'n waegkruutsing tösje drie waeg. De "Baakhaoverwaeg" verbindj 't gehuch mit 't sjtedje Zöstere, die "Bie de Meule" mit Detere en de "Gebrookwaeg" mit Houtem. De "Bie de Meule" hèt zoa ómdet deze langs de kórtbiegelaege Deterdermeule löp, 'n watermeule op de Roaj Baek. De "Gebrookwaeg" is geneump gewore nao 't inmiddels verdwene Zösters gehuch Gebrook, det aan de euverziej van de A2 loog. In 2006 is de litste weuning van Gebrook aafgebraoke en haet 't plaats gemaak veur veur 't nuuj bedriefsterrein Houtem-Noord.
Óm vanoet Zöstere in Baakhaove te kómme mót me twieë brögke euversjtaeke: ein euver de Roaj Baek en ein euver de Vloodgraaf, 'ne gegrave zietak van de Gelaenbaek.
Opmirkelik is det 'n Arnheim 'n sjtraot in de wiek De Laar is geneump nao Baakhaove. In dees wiek zeen bao alle sjtraote nao Limbörgse en Noord-Braobantjse plaatse verneump.
Süggerath
thumb|Zich óp Süggerath; Süggerath is e dörpke i de gemingde Jellekerke dat behuët tót 't Krink Hinsberg i 't weste va de Pruusje bóndssjtoat Noardrien-Wesfale. 't Hat óp 31 december 2010 730 lüj en 't óp 64 meter hoeëg ligkend plaatsjke ligk óch i 't daal va 't reveerke d'r Worm. D'r L42 verluëp durch 't dörp, net wieë d'r ieëzerweëg Oake-Düsseldörp. De gesjichtelige oersjprung geet truuk noa de Franke. Süggerath lóg d'n tied tusje Kölsje en Luuks-Broabantse invlódsjfeer. 't Aachtervoogsel -rath i d'r naam Süggerath, beteëkent roajing, waat doa óp deed dat vuur 't boewe va de nederzatting, sjtökker busj óf anger netuur zint geroajd. 't Dörpke woeëd vuur 't ieësj vermild i 1153 as Segerod i e dokument va d'r eëdsbissjop va Kölle. thumb|Uëverzichskieërtsje va Süggerath I d'r Twieëde Weëltkrieëg woar 't dörpke militair va belang en woar 't geleëge aa d'r Westwall, dat sjütslinies woare um e groeët deel va (Linksrheinisch) Pruusj te sjuutse teënge d'r gealjeerde ópmars. Bis in de '70 woare deler va de linie good zichbaar, meh noe zint nag risjtenger te zieë, wieë zoeëgeneumde Panzergraben.
Kaap de Gooj Haop
thumb|Kaap de Gooj Haop thumb|Kaap de Gooj Haop van Kaap Point Kaap de Gooj Haop ligk bie Kaapstad in Zuud-Afrika en bevindj zich op 't zujelik puntj van 't Kaaps Sjeireilandj.
Gesjiechte
Meugelikerwies höbbe de aaj Egypteneren al róndj Afrika gevare vanoet de Roeaj Zieë, de kaap óm en trögk dore Straot van Gibraltar, mit behulp van Fenicische zieëvaerders, zoea wuuert vermeldj door Herodotus.
d'n Ieësten Europeaan dae ómme kaap voor waas Bartolomeu Dias in 1488. Hae óntdekdje de kaap nao las te höbbe gadj van zwaor störm en neumdje 'm denouch Cabo das Tormetas ("Stormkaap"). Later verangerdje de naam nao Cabo da Boa Esperança ("Kaap van Gooj Haop"), ómdet de óntdekking daovan de zieëroute nao Indië korterbie brach.
Op 6 april 1652 vestigdje Jan van Riebeeck 'n vernujingspos vanne VOC hie. Vanoet hie óntwikkeldje zich 'n richtige kolonie, wobie landj woort toegekandj ane vriebörgers die zich hie vestigdje. In 1795 woort 't gebied Brits bezit.
Oceaangrens
Kaap de Gooj Haop wuuert traditioneel gezeen es de plaats wo d'n euvergank tösse d'n Atlantischen Oceaan ennen Indischen Oceaan ligk, ómdet de sjeper hie van 'n zujelike richting euvergaon op 'n oeastelike richting (vanoet Europa gezeen). Inne hydrografie trèk me de grens aevel vanaaf Kaap Agulhas, get zujeliker en zón 200 km oeasteliker.
De watere vanne twieë oceane minge zich knap bliek oete struimingspetroeane; de richtige sjeijing tösse de twieë sjuuf op en aaf tössen allebei de kape.
Fantastic Mr. Fox
Fantastic Mr. Fox is 'ne Amerikaanse Anematiefilm oet 2009. 't Waor eine vaan de populairste jäögfilms vaan 't jaor 2009, en woort geproduceerd door 20th Century Fox.
Stömme in de film waere gedaon door George Clooney, Meryl Streep, Jason Schwartzman, Bill Murray, Wally Wolodarsky, Eric Anderson, Michael Gambon, Willem Dafoe, Owen Wilson, en Jarvis Cocker.
De Hei
De Hei kènt verwieze nao:
Alice in Wonderland (2010)
Alice in Wonderland is 'ne fantasy-film oet 2010, vaan Tim Burton. De film is geproduceerd door Walt Disney, en de cast besteit oonder aandere oet Johnny Depp, Mia Wasikowska en Anne Hathaway. De film heet $150 miljoen gekos, en leverde tot noe touw $442.403.614 op. Heer doort 109 menute.
't Book
De film is neet gebaseerd op 't gelieknaomege book, mer is e vervolg op 't book. Alice moot naomelek weer trök nao Wonderland um 't land weer te redde. Heidoor oontdèk zie tot ze Wonderland neet in häör jäög heet bedach...
Drei-D
De film is ouch in 3-D te loere, evels mer in bepaolde cinema's. De film is oersprunkelek opgenome es 2-D, mer later umgezat nao 3-D, umtot filme mèt 3-D-camera's te deur waor. Dit woort gemekeleker gemaak door 't feit tot de film 'n combinatie is vaan live-action en motion capture, wat wèlt zègke tot väöl vaan de film mèt computers is geanimeerd.
Hövelhof
De op 106 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 70,74 km², op 31 december 2018 16.294 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdiechte van 230 de veerkante kilometer.