cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Raenger
Kènmerke
Vallendje raengerdroepele waere dökker aafgebeildj inne vorm van traonen of paere, meh die veurstèlling is neet krek. Klein raengerdroepele zeen vriewaal bolvörmig, wobie de oppervlakdje spanning grótter is wie kleinder de diamaeter is. Vanaaf 'n zeker gruuedje waere ze inne val dore lóchwaerstandj anen óngerkantj aafgeplatj. Bie hieël groeate droepele kan zelfs 'n saort aan parapluvorm veurkómme. Groeate raengerdroepele valle snelder es klein, det neet wuuertj veroearzaak dore versnelling vanne zwaordjekrach meh dore lóchwaerstandj dae veure klein droepele betrèkkelik grótter is. Veure klènste droepe, wie in mès, is lóch bie wies van spraeke zoea tej wie sjroeap. Ze valle namelik mit 'n snelheid van beveurbeild 1 cm de oer.
Van raenger wuuertj gespraoke es de diamaeter van 'ne waterdroepel grótter is es 0,5 mm.
Raengerdroepele - wie tiejes buie - waere meistes neet grótter es zoeaget 6 mm. Bie grótter aafmaetinge splitse de droepele zich döks op in twieë of mieëder droepele. Miezel besteitj meistes oet waterdroepele mit 'ne diamaeter kleinder es 0, 5 mm.
John Tyler
John Tyler (29 miert 1790 - 18 jannewarie 1862) waor de 10e President vaan de Vereinegde Staote vaan Amerika. Ziene vicepresident waor Geine. Heer waor president vaan de Vereinegde Staote vaan 4 april 1841 bis 4 miert 1845.
De president waor lid vaan de polletieke partij Whig.
Zuug ouch: Lies van presidente van de Vereinigde Sjtaote
Alfa 20-30 HP
thumb|Pleetsje vaan d'n oto D'n ALFA 20/30 HP is 'nen oto vaan 't Italiaons merk Alfa Romeo (ALFA), geproduceerd in Milaon tösse de jaore 1914 en 1922.
D'n oto heet 'ne 4.1 L I14 sidevalve 4084 cc-motor en 't groet model heet 'ne 4.2 L I4 sidevalve 4250 cc-motor.
De veurgenger vaan dezen ALFA-oto waor d'n 40/60 HP. Oetindelek woort 'r opgevolg door d'n Alfa Romeo G1.
Hennef
Hennef is e Rienlands stedsje in de krink (Kreis) Rhein-Sieg-Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Door Hennef struimp ein vaan de twie belaangriekste reviere vaan de Krink: de Sieg. Mèt häör 105,89 km² en 45.806 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 433 de veerkante kilometer.
Alfa 40-60 HP
D'n oto heet 'ne 6.028 CC I4-motor en heet 'n koppeling vaan 4 geng die, wie alle koppelinge in deen tied, mèt d'n hand gebruuk moos weure. De rajer höbbe 'n raadbasis vaan 3.200 milimeter en d'n oto waor 1.250 kilo zwoer.
Oetindelek woort 'r opgevolg door d'n Alfa Romeo G1.
Hennef
't Op 68 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 122 oortsdeile.
Door 't groet aontal dörper heet de stad de bijnaom "Stad van de 100 Dörper".
William Henry Harrison
William Henry Harrison (9 fibberwarie 1773 - 4 april 1841) waor de 9e President vaan de Vereinegde Staote vaan Amerika. Ziene vicepresident waor John Tyler. Heer waor president vaan de Vereinegde Staote vaan 4 miert 1841 bis 4 april 1841.
De president waor lid vaan de polletieke partij Whig.
Zuug ouch: Lies van presidente van de Vereinigde Sjtaote
Iran
Bestuurleke indeiling
thumb|300px|Provincies vaan Iran Iraan is ingedeild in daarteg provincies.
Taole
De officieel taol, 't Perzisch, weurt al sinds de ajdheid gesproke, en sinds de koms vaan d'n islam en de Arabische besjaving in 't land sjrief me de taol in 't Arabisch sjrif. 't Perzisch behuurt tot de Indo-Iraanse tak vaan Indo-Europese taole. Me sprik in 't land nog diverse aander taole; veur e groet deil hure die tot dezelfde femilie (Koerdisch, Mazandarani en Beloetsji), meh 't land kint ouch Azerbeidzjaans ('n Turkse taol), Armeens, Aramees en diverse Arabische dialekte.
Historie
't Aajd Perzië besleit eigelek mer e deil vaan 't modern Iran, naomelek de landstreek Fars (veurheer Pars). Wie de Mede en de Perze oonder ei riek kaome, begós 't riek te greuje en de Perzische invlood verspreide ziech snel, veural wesweerts. Oonder de dynastie vaan de Achaemenide greujden 't riek tot aon Egypte en Klein-Azië. Nao oetgebreide poginge in de vijfde en veerde iew veur Christus um ouch Griekeland te vereuvere veel de Macedonische vèldhier Alexander de Groete oeteindelek Perzië binne, um 't oeteindelek in 330 v.Chr. gans te vereuvere en keuning Darius III te verdrieve. Perzië kinde heer touw aon Seleucus, dee de dynastie vaan de Seleucide stiechde. Dees woort evels algaw verdreve door de Parte, die de volgende iewe Perzië zouwe regere. Oonder de Roemeinse keizer Trajanus woort 't westelek deil vaan hun riek kortstundeg bezat. Vaan de twiede tot de zevende iew regeerde de Sassanide, tot die door de Arabiere verdraove woorte, en Iraan bij 't kalifaat góng hure en islamtisch woort. In de iewe daonao vele de Mongole en de Törke vaanaof de steppes in 't ooste binne, en bezat Timoer Lenk 't land.
In de zestiende iew woort Perzië wier 'n oonaofhenkelek land en góng 't 'n veurnaom rol speule in de islamitische wereld. De dynastie vaan de Safavide regeerde 't land, en de voorste droge d'n titel sjah. In de iewe daonao behoolt Perzië zien oonaofhenkelekheid en fungeerde 't es buffer tösse Törkije, Rusland en 't Brits Riek. 't Land modèrniseerde ziech oonder drök vaan veural Groet-Brittannië wel. In 1953 woort de premier vaan Perzië, Mohammad Mossadeq, aofgezat in de zoegenaomde Operatie Ajax. De Vereinegde Staote en 't Vereineg Keuninkriek bleke dao de haand in te höbbe. Daonao liberaliseerde de sjah 't land nog wijer, meh zien regering woort ummer otocratischer, tot in 1979 de Iraanse Revolutie 'n ind maakde aon zie beweend en de hervörminge. Dees revolutie woort veural vaanaof 't platteland gesteund. 't Beweend installeerde de ayatolla's es machhöbbers en veurde de sjariah in. Ouch waor 't vaanaof 't begin hendeg tege de VS geriech. Vaan 1980 tot 1989 veurde 't land 'nen oorlog mèt Irak, d'n Ierste Golfoorlog. Veur deze bleujege, vröchtelozen oorlog vlöchde väöl lui 't land oet. Nao d'n doed vaan Khomeini in 1989 kaome hervörminge op gaank, die evels door de ayatolla's hendeg beperk gehawwe weure. 't Democratisch gekoze parlemint weurt door 'ne neet-gekoze 'raod vaan heujers' in toum gehawwe; deze raod moot ouch presidentskandidaote goodkäöre.
Nao 2000 hoort me ummer weer 't geluid tot 't rezjiem in gevier zouw zien, umtot veural de joongere (e groet deil vaan de totaal bevolking) ziech massaol zouwe aofkiere vaan de machhöbbers en d'n orthodoxen islam. Steun veur 't rezjiem kump veural vaan awwere. 't Kaom in dees jaore noe en daan tot groete proteste, boevaan de groetste in 2022 oetbraoke.
Clemency
thumb|'t Kepèlke van Clemency. Clemency (Luxemburgs: Kënzeg, Duits: Küntzig) is 'n plaats in de Luxembörgse gemeinte Käerjeng. Toet 2012 waar Clemency 'n ónaafhenkelike gemeinte.
De veurmalige gemeinte haj 'n totaal oppervlakde van 14,53 km2 en tèlde 2168 inweuners op 1 jannewarie 2007.
1 december
1 december is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 335en daag vaan e gewoen jaor en d'n 336e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 30 daog. 1 december is de nationaole fiesdaag vaan de Centraol-Afrikaanse Rippubliek en Roemenië, zoewie Wereldaidsdag.
Lippstadt
Lippstadt ies 'n sjtad in de Wesfaalse krink Kreis Soest, in de Duutsje deilsjtaat Noordrien-Wesfale. 't Liegk wier in 't Regierungsbezirk Arnsberg.
Dwergstaot
thumb|De vief kleinste staote nao landoppervlak, op sjaol geteikend: [[San Marino, Tuvalu, Nauru, Monaco en Vaticaonstad. Tuvalu strèk ziech euver diverse atolle oet; allein Funafuti, 't groetste, is hei ingeteikend.]] 'nen Dwergstaot is 'ne (gemeinelek soevereine) staot mèt 'n oongewoen klein oppervlak en in 't gemein ouch 'n klein bevolking. 'n Sletende definitie vaan 't begrip besteit neet, zoetot 't bereik vaan 't begrip 'dwergstaot' aofhingk vaan interpretatie.
In Europa zien dwergstaote gemeinelek oontstande door e historisch touwval. Zoe waor Andorra iewelaank e condominium tösse twie voorste, wat dus neet zoemer bij 'ne groete staot kós weure ingelief. Vaticaonstad oontstoont bij 't Verdraag vaan Lateraone in 1929, es opvolger vaan de Pauseleke Staot. Boete Europa zien 't evels dèks eilandnaties, die qua umvaank en bevolking mèt Europese stäötsjes te vergelieke zien, meh zeker wel 'n apaarte natie mèt dèks eige taol en cultuur rippresentere. Zoe'n staote vint me in Oceanië en in 't Caribisch gebeed. Besleit 'nen dwergstaot allein ein stad, mèt hoegoet e bitteke gebeed deboete, daan sprik me vaan 'ne stadsstaot. Allewijl gief 't drei stadsstaote: Singapore, Monaco en Vaticaonstad. Vreuger heet 't 'rs väöl mie daovaan gegeve.
Door de kleinen umvaank vaan hun bevolking is 't politiek gewiech vaan väöl dwergstaote beperk. Toch höbbe ze disproportioneel väöl te zègke, doortot ze es soeverein staote ouch lid kinne weure vaan internationaol organisaties en dao 'n stum in höbbe. Zoe zien alle dwergstaote, boete Vaticaonstad, lid vaan de Vereinegde Naties.
Veurbeelder
Wie gezag is 't neet dudelek wienie e land klein genóg is um 'dwergstaot' te weure geneump. Luxembörg en Malta zien beveurbeeld twiefelgevalle. Ouch Singapore is oondudelek: 't land is wel zier klein, meh zien bevolking vaan 5,6 mieljoen inwoeners kin ziech zoonder meujte mèt väöl groeter len mete.
De volgende len höbbe 'n oppervlak kleinder es 1000 km² en 'n bevolking vaan oonder de 200.000 lui:
Hobscheid
thumb|Oetzich euver Hobscheid. Hobscheid (Luxemburgs: Habscht) is 'n plaats in de Luxembörgse gemeinte Habscht. Toet 2018 waar Hobscheid 'n ónaafhenkelike gemeinte.
't Dörpke tèlde 3397 inweuners op 1 jannewarie 2015.
Jehovagetuige
thumb|Keuninkriekszaol aon de Peymeistersdreef in [[Mestreech. Keuninkriekszaole zien, in vergelieking mèt kèrke vaan 't regulier christendom, dèks extreem sober vörmgegeve.]] De Jehovagetuige, officieel 't Wachtoriegenoetsjap en in de volksmoond kort-eweg Jehova's, zien e min of mie sectarisch christelek genoetsjap wat euver 't groetste deil vaan de wereld is verspreid. Hun lierstèllinge zien nontrinitair (ze wieze de H. Drei-Einheid aof), chiliastisch (ze gluive in 't Doezendjaoreg Riek wat Zjezeke zal stiechte) en restorationistisch (ze griepe sterk trök op de begintied vaan 't christendóm). Ouch zien ze 'n indtiedbeweging: ze verwachte tot Zjezeke snel trök op Eerd zal koume. Op groond vaan hun nontrinitair lier gebruke ze (wienie in de eige taol besjikbaar) hun eige biebelvertaolinge. In sommege oppervlekkege opziechte vertuine ze euvereinkomste mèt 't protestantisme, al versjèlt hun lier dao sterk vaan. In tegestèlling tot de mieste protestantse kèrke zien ze evels hiërarchisch georganiseerd: op 't hoofkerteer in Warwick (staot New York) weurt de lier veur alle leie veurgesjreve.
De Jehovagetuige zien voortgekoume oet de Bible Students Movement die d'n Amerikaon Charles Taze Russell ind jaore 1870 stiechde. Hunne naom, dee ziech baseert op Isaias 43:10-12, naome ze in 1931 aon. Bij 't groet publiek zien ze bekind gewore door hun evangelisatie aon de deur, boebij ze mèt neet-geluivege in discussie goon en hun literatuur verspreie. In Nederland woene zoe'n 30.000 Jehovagetuige, op 't Belsj zoe'n 25.000.
De geluifsgemeinsjap is bij herholing negatief in 't nuits gewees door 't touwdèkke vaan seksueel misbruuk en 't collectief oetslete vaan aofvallege, wat door de kèrk vaan bovenaof weurt opgelag.
1941
1938 - 1939 - 1940 - 1941 - 1942 - 1943 - 1944 1941 (MCMXLI) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne goonsdag op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|right|200px||Georgi Zjoekov, chef-sjtaf van ’t Raoj Leger, sjtart op 5 december ein taengeoffencief taenge Nazi-Duutsjlandj.
right|thumb|7 december: [[Aanval op Pearl Harbor|Pearl Harbor]]
Nobelprieze
De Nobelprieze woorte dit jaor neet touwgekind.
Maan vaan 't Jaor
Franklin Delano Roosevelt (daarde kier)
Gebore
thumb|right|200px|Joan Baez en Bob Dylan, allebei gebaore in 1941.
Gesjtorve
thumb|right|200px|Robert Baden-Powell, gesjtorve op 8 jannewarie 1941. thumb|right|200px|Virginia Woolf, gesjtorve 28 mieërt 1941.
Willy Caron
Es tenorzanger brook hae in 1964 door toen hae 't Internationale Verdiconcours in Venetië wón. Twei jaor later wón hae 't Internationale Vocalisten Concours in Verviers. De pers ómsjreef 'm es "'n sjtumwónjer óm wae 's waerelds groatste operahoeze nog zólle vechte".
In de twiède helf van de jaore '60 waas hae inderdaad 'ne väölgevraogde vocalist. Caron trooj op in hièl Europa.
Tegewoordig leijt hae 't Willy Caron Muziek Theater in Den Haag. Dit theater zèt zich in veur ein zoa breid mäögelike toegankelikheid van 't vocaal klassieke meziekrepertoire.
Ziene broor Etienne Caron (1921-1986) waas 'ne bekènde kunssjilder.
Willy Caron is in 1975 geridderd mèt de Orde van de Gulden Humor.
The Shawshank Redemption
The Shawshank Redemption is 'nen Amerikaansen drama- en misdaodfilm vaan Frank Darabont oet 1994, mèt aktäörs wie Tim Robbins, Morgan Freeman en Bob Gunton. 't Is gebasierd op e book vaan Stephen King. De film stoond op zoewel de internationaol groetse filmwebsite (IMDB) tiejelek en de groetse Bènelux filmwebsite (MovieMeter) nog ummertouw op nómmer ein vaan de 250 bèste films oets, gekoze door 't publiek. De film woort genommenierd veur zeve oscars meh kraog d'r oetindelek geine.
Verhaol
Andy Dufresne weurt besjöldeg vaan de moord op zien vrouw en häöre minneer. Heer hilt vol tot heer oonsjöldeg is, meh krieg toch twiemaol levelaank in de streng gevaangenis Shawshank (spreek oet: Sjawsjenk). Heer raak bevrund mèt ziene zwarte mejegevaangene Ellis Boyd Redding, dee veur ederein spöl kin reigele en de bijnaom Red heet. En d'r zien nog twie dinger die Andy op de bein hawwe: hoop en 'ne poster vaan Rita Hayworth.
Rüthen
De op 380 meter huegte liegkende sjtad haw, mèt 'n oppervlaakte van 158,15 km², in december 2018 10.957 inweunersj. Daomèt haw 't 'n bevolkingsdichte van 69 de veerkante kilometer.
Austevoll
thumb|De ligking van Austevoll in de pervincie Hordaland. Austevoll is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Hordaland in Nórwaeg. De gemeinte had 4.391 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 114,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 38,5. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 1244.
Millard Fillmore
Millard Fillmore (7 jannewarie 1800 - 8 miert 1874) waor de 13e President vaan de Vereinegde Staote vaan Amerika. Ziene vicepresident waor Geine. Heer waor president vaan de Vereinegde Staote vaan 9 juli 1850 bis 4 miert 1853.
De president waor lid vaan de polletieke partij vaan de Whigs.
Zuug ouch: Lies van presidente van de Vereinigde Sjtaote
Septfontaines (Luxemburg)
thumb|De kèrk mit börch van Septfontaines. Septfontaines (Luxemburgs: Simmer; Duutsj: Simmern) is 'n plaats in de Luxembörgse gemeinte Habscht. Toet 2018 waar Septfontaines 'n ónaafhenkelike gemeinte.
30 mei
Heilegedaag van de Heilige Jeanne d'Arc
Jazz
Jazz is 'nen oersprunkelek Afro-Amerikaanse meziekstijl mèt es hoofkinmerke improvisatie en swing. Soliste improvisere binne e veuraof vasgestèld kader hun solo's, die in de regel e gesyncopeerd ritme höbbe. Jazz weurt 't mieste in kamermeziekbezètting gespäöld, meh besteit ouch in orkesvörm (big band) en solovörm (miestens mèt piano).
Nao d'n Twiede Wereldoorlog kraog de jazz e twiede leve es kunsmeziek; de bebop, dee ziech de jaore daoveur boeten 't gehuur vaan de mainstream had oontwikkeld, kaom noe aon de oppervlaakde. In de jaore viefteg kristalliseerde ze oet in get rösteger stijle wie cool jazz en hard bop, stijle die in de ganse westerse wereld door combo's woorte euvergenome en al gaw e vertrojd geluid woorte. E klein grupke musici eisde nog mie vrijheid en kaom tot de free jazz, 'ne belaankrieke stijl vaan de jaore zèsteg.
Improvisatie
Wie gezag drejt jazzmeziek in de ierste plaots um improvisatie. Dit wèlt zègke tot de musici, binne aofgesproke kaders, zelf hunne meziek t'r plaotse bedinke.
Miestens musicere jazzmuzikante op 'n akkoordsjema. Dit is dèks 't bluessjema (12 maote mèt de akkoorde I-I-I-I-IV-IV-I-I-V-IV-I-I/V), of 't sjema vaan 'ne song. De klassieke Tin Pan Alleysong kint 32 maote, georganiseerd volgens 't sjema AABA (twie kier ach maote A, ach maote B, daan nog ins ach maote A). Ouch väöl oersprunkeleke jazzcomposities ('n traditie die pas nao d'n Oorlog veuj aon de groond kraog) volge dat AABA-sjema. Vaanajds späölt me iers 't orzjineel eine kier door en geit me daonao improvisere. Ederskier tot 't akkoordsjema gans veurbijkump neump me e chorus (lètterlek 'refrein', umtot de 12 of 32 maote soms allein mer 't refrein vaan 'ne ganse song zien). 'ne Solo kin bestoon oet ein of miejer choruses.
In de modaole jazz weurt neet op 'n akkoordsjema, meh op 'n modus ('n aw kèrktoensoort) geïmproviseerd. De free jazz is atonaol en improviseert daorum neet op akkoorde; dèks is 't dao ouch touwgestande um mèt miejer speulers doorein te solere ('collectief improvisatie').
Wee 'ne solo geit speule, moot vaan teveure weure aofgesproke, al kinne sommege dinger ('t begin en ind vaan 'ne solo) wel speulentere weure beslote. Bij de New Orleans-jazz waor en is de solo veurbehawwe aon de melodie-instruminte, bij big bands zelfs aon mer e paar orkesleje. In de moderne jazz nump evels de piano ummer wel 'ne solo veur häör rekening, dewijl ouch bas- en drumsolo's neet oongewoen zien. Drummers kinne natuurlek neet op 'n akkoord of 'ne modus improvisere en hove ziech neet aon choruses te hawwe; hun soli gelle es oonderbrekinge vaan 't normaal sjema. Ouch zengers kinne improvisere; dit doen ze dèks mèt oonzinlèttergrepe (zoegeneump 'scatte'). Veural Ella Fitzgerald heet de zaank es volweerdeg improvisatie-instrumint tot groete huugde gebrach.
Syncopering
In snelle stijle, beveurbeeld in de bebop verlöp de solo soms in continu zèstiende note. In dat geval is vaan syncopering gein spraoke.
Swing (ritme)
thumb|Hard swing: d'n ierste noet doort wel drei kier zoe laank es de twiede, allewel tot de notatie aanders kin suggerere. Kinmerk vaan de mieste jazz is swing. Dit wèlt zègke tot me 'n gelieke twiedeilege verdeiling vaan 'n tèl (in de regel dus twie achste note: ♫) veraandert in 'n oongelieke: d'n ierste noot krijg mie naodrök en doort e stök laanger es de twiede. Dèks weurt dat neet in de notatie weergegeve. 't Rizzeltaot kin klinke wie 'n trioolverdeiling (♩♪) of zelfs wie e gepuncteerd ritme (zuug pleetsje heineve).
De swing is ech al e dujelek kinmerk vaan d'n allerierste jazz, dewijl 't in de klassieke ragtimes vaan Scott Joplin en zien tiedgenoete nog neet veurkump. Dit versjèl is ouch dujelek te hure in beveurbeeld Jelly Roll Morton zien versie vaan de Joplin-compositie Maple leaf rag. Wel kump 't soms in de blues veur. 't Liekent daorum get typisch veur de regio. Me heet dit wèlle verklaore oet 't Frans verleie vaan Louisiana: ouch in de Franse barokmeziek kump dit princiep vaan oongelieke achste note veur, boe me 't inégalité neump.
Swing oontbrik soms wel in de snelste jazzstiele, umtot 't in zoe'n tempo neet zouw klinke. Dao kint me daan 'n gelieke verdeiling in zèstiende note.
Instrumentatie
D'n instrumentatie vaan de jazz versjèlt per stijl en zeker allewijl is alles meugelek. De constante door de jaore heer is evels wel tot blaosinstruminte dominere. Dit kump door de wortele vaan de jazz in de gesyncopeerde blaosmeziek (zuug oonder).
D'n oersprunkeleke New Orleans jazz of Dixieland had en heet es melodie-instrumente de klarinèt, de trompöt of kornèt en de trombone. De ritmesectie varieert, nao gelaank of me wel of neet löp. Stoonde/loupende bandsjes laote de bastoene dèks door 'nen tuba speule en de akkoorde door 'ne banjo; bij zittende/concerterende bandsjes zien contrabas en piano ouch meugelek. De contrabas weurt in de jazz - in alle stijle - in de regel geplök. Ouch 't wesbord is in de vreuge jazz e väöl gehuurd instrument.
In de jaore twinteg kump de saxofoon in de mode, dee ummer mie e symbool vaan de jazz tout court weurt. In Europa nump Django Reinhardt de gitaar es jazzinstrument op. Joe Venuti nump de viool mèt de meziek in. Dees twie instruminte vinde evels door hun klein volume geinen ingaank in de mainstreamjazz, umtot ze te zach klinke.
In 'ne bigband speule dèks veer trompötte, veer trombones, veer saxofoons, piano en slaagwerk. Trompöttiste mote soms wissele nao de kornèt, en vaan saxoniste weurt soms gevraog 'n aander typ saxofoon te numme (alt > sopraon; tenor > bariton), al nao gelaank wat de partituur vreug. De klarinèt oontbrik dèks, meh kin eventueel ouch door 'ne saxofonis weure bespäöld.
In de moderne jazz kristalliseert ziech e vas combo, miestens e kwartèt vaan ei melodie-instrumint (miestens trompöt of saxofoon), piano, bas en drums. De ritmesectie is zoe normaal tot me, wienie ein instrumint weurt eweggelaote, dèks expliciet vaan piano-, bas- of drumloes kwartèt sprik. Ouch groeter combo's mèt miejer melodie-instruminte koume veur, zoewie groete ensembles boe-in ritme- of akkoordinstruminte dobbel bezat zien. Zeker in de rockjazz weure modern, elektrisch versterkde instruminte gans normaal (èllentrikke gitaar, èllentrikke piano, basgitaar [dee de contrabas vervingk], vibrafoon).
't Touwveuge vaan 'ne zenger is in de mieste stijle vrij normaal, al blijf jazz wel in de ierste plaots instrumentaole meziek. Sommege jazzmusici, wie Louis Armstrong en Chet Baker, woorte zoewel es zenger wie es instrumentalis hendeg bekind.
Historie en stijle vaan de jazz
thumb|Scott Joplin maakde de ragtime in gans Amerika (en daoboete) populair. Heieuver besteit gein einstummegheid, meh 'ne consensus besteit wel. Me moot ziech ouch bedinke tot de oontwikkeling vaan de jazz hendeg snel is verloupe. Es gevolg heivaan höbbe oontwikkelinge, die hei weure geprizzenteerd es nao-ein gebäörd, ziech in feite dèks euverlap. D'n oonderstroum vaan bebop begint al op te koume es de swing, in eder geval in populariteit, op zie huugdepunt steit. Daobij zien oet de mode geraakde stijle blieve bestoon en zien hun groethede ouch blieve optrejje. Louis Armstrong traoj beveurbeeld nog op wie in 1960 d'n ierste free jazz woort gemaak; heer trok daobij ouch in zien naodaog e väöl groeter pebliek es d'n avant-garde.
De prehistorie
Vaan de late zestiende iew tot de negentiende iew woorte negers oet Wes-Afrika nao de Nuie Wereld versjeep. In deen oonderdrökde wereld verlore de slaove hun taole en religies, meh hunne meziek en dans bleef nog laank behawwe; de lèste rapporte vaan zulke ritueel danse stamme oet de jaore viefteg vaan de twintegste iew. Zeker zoe belaankriek is evels d'n invlood - toen al, meh zeker ouch nao de slaovetied - vaan de westerse meziek, die de slaove tot ziech krege door christeleke hymnes en volksleedsjes. De work songs en negro spirituals stoonte aon de weeg vaan versjèllende 'zwarte' stijle.
Wie de slavernij in 1865 woort aofgesjaf in de Vereinegde Staote raakde de zwarte bevolking hendeg verpauperd meh kaom wel nog mie mèt de blanke muziekcultuur in aonraoking. Dit rizzelteerde in sumpel lejer mèt akkoordbegeleiding en 'n typische ritmeveuring: de blues. Neve deze meziek, dee op 't platteland vaan de Mississippidelta tot bleuj kaom, oontwikkelde ziech in de stei 'nen aandere muziek mèt Afrikaansen invlood: de ragtime, miestal veur piano solo, 'nen hendeg ritmische meziek boebij de syncopes in de melodie zörgde voor 'n veur deen tied oongekind dansant geveul. Ragtime gespäöld door 'ne brassband, wie de muziek vaan James Reese Europe (populair gewore in d'n Ierste Wereldoorlog), waor de directe veurluiper vaan de jazz.
New Orleans jazz
thumb|Kornèttis en trompöttis Louis Armstrong is de bekindste New Orleans-jazzmusicus. In New Orleans oontstoont de jazz doortot brassbands blanke songs, lendelek-zwarte blues en steidelek-zwarte ragtimes gónge speule en dat op dezelfde gesyncopeerde meneer bewèrkde. Es stiechter en leier vaan 't ierste jazzensemble weurt Buddy Bolden geneump; de ier vaan inventor of jazz woort later door de weineg besjeie Jelly Roll Morton nao ziech touwgetrokke. In 1917 zörgde d'n Original Dixieland Jass Band veur de ierste grammofoonplaat mèt jazz, de Livery stable blues.
De jazz sloog, zeker ouch door dit succes, snel euver nao aander stei, veural in New York en Chicago. De groetste naome oet deen tied zien kornèttis en trompöttis Louis Armstrong en pianis Art Tatum. De muziek woort in commerciële vörm euvergenome door de blanke, wie Paul Whiteman, um dee zien orkes de charleston-rage oontstoont en veur wee George Gerschwin zien orkeswerke sjreef.
De New Orleans jazz weurt ouch wel Dixieland geneump, meh dèks is dat de naom veur de börgerleke jazzmeziek vaan nao d'n oorlog, dee sterk op de vreuge jazz trökgreep (zuug oonder). Belaankriekste kinmerk vaan deze meziek is de heterofoon melodie-indeiling: in de neet-solistische gedeiltes blijf de trompöt 't diechste bij de oersprunkeleke melodie, dewijl de klarinèt ze get drökker umspäölt en de trombone allein de hooflijne volg. Ouch kinmerkend is de ritmesectie, die 't stride-princiep vaan de ragtime euvernump: de ierste en daarde tel weure sterk benaodrök (door d'n tuba of de bas, zoewie door de groete trom), de twiede en veerde get zwaker.
Swing (stijlperiood)
In de jaore daarteg oontstoont in New York 'n nui soort jazz: de swing. Dezen jazz waor homofoon (in plaots vaan heterofoon, wat de New Orleans jazz waor), lag geine naodrök allein op de ierste en twiede slaag meh op alle veer slaoge, en leep op 'n loupende, oonoonderbroke baslien. 't Besjeie ensemble woort ouch ummer groeter, tot 't op 't niveau vaan 'n big band kaom: veur eder instrumint dèks veer stök. Arranzjere woort zoe get professioneels. Gevolg waor ouch tot de mieste muzikante zelde of noets aon 'ne solo touwkaome; allein d'n ierste trompöttis, saxofonis, trombinis etc. had dat rech. Aon 't eind vaan de jaore daarteg kaom Amerika in de greep vaan 'n big-bandraazj. Groetste naome oet deen tied waore Duke Ellington, dee opelek inspiratie haolde oet de klassieke muziek, en de blaanke Benny Goodman.
Daonao vercommercialiseerde 't genre. Bij populair bandleiers wie Glenn Miller gónge de solo's nao d'n achtergroond en kraoge romantische, touwgenkeleke nommers sterk d'n euverhand. Ouch woort de zenger, vreuger 'n bijfiguur, ummer belaankrieker, wat stare wie Frank Sinatra oplieverde. Deze vörm vaan swing vèlt koelek nog jazz te neume, veural umtot 't improvisatie-illemint bekaans oontbrik. Toch is ze vaan groet historisch belaank: gestileerde swing bleef tot deep in de jaore viefteg de populaire meziek vaan de VS.
Intösse waor de jazz ouch nao Europa euvergeslage, en waore Europese muzikante ouch begós ze zelf te speule. Internationaol 't bekindste woort de Fransoos Django Reinhardt, dee de gitaar es solo-instrumint inveurde en de groondslag lag veur de zigeunderjazz. Ouch in Nederland oontstoont 'ne scene, mèt oonder mie de Surinaamse saxofonis Kid Dynamite en mèt The Ramblers, 't showorkes vaan de VARA, wat jazz combineerde mèt e rippertoire vaan Nederlandse populaire meziek en dao oongekind geleef mèt woort.
Bebop
thumb|Dizzy Gillespie, ein vaan de belaankriekste figure oet de bebop. Wie de swingraasj veurbij waor en 't groet pebliek ziech mier op songs góng riechte, hadde sommeg getalenteerde muzikante genoog vaan de conformistische conventies in de muziek, e gónge die conventies verbreke of temeenste sterk oprekke, in klein combo's boe edere speuler solis kós zien. Zoe oontstoont de bebop, mèt hiel sterke harmonische oetbreiing (dreiklaanke en veerklaanke make plaots veur vief-, zès- en zeveklaanke; chromatische alteratie weurt de gewoenste zaak vaan de wereld), hoeg tempo's, en wieneg melodieus, wèl solo's (dèks opgebouwd oet lang series vaan zèstiende note). Hei had de jazz definitief 't niveau vaan kunsmuziek gehaold. Groondlègkers waore Charlie Parker, Dizzy Gillespie en Thelonius Monk. Veural Parker greep sterk trök op de jazz vaan Kansas City, dee dèks es veurluiper vaan de bebop weurt geneump.
Allewel tot de bebop noets ech populair woort, stoont 't wel volop in de belaankstèlling en lokden 'r sterke discussies oet oonder jazzfans. 'n Exclusief Amerikaanse zaak waor 'r ouch neet: in de jaore viefteg woort oonder mie Paries e bleujend centrum vaan moderne jazz. Ouch bleujde in dezen tied d'n ierste groete fusiestijl op: de Latin jazz. Wie Dizzie Gillespie góng samewèrke mèt de Cubaanse muzikant Chano Pozo oontstoont de 'Cubop'.
Écordal
Écordal ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
Jazz
Neo-Dixieland
'n Reactie op d'n euververhitte, väöl vaan de luustereer en de speuler vragende bebop bleef neet oet. Sommege lui gónge veur 'ne revival vaan de jazz oet de jaore twinteg, mèt artieste wie Lu Watters. Deze meziek heet oet d'n hook vaan jazzleefhöbbers kritiek gekrege, neet allein umtot ze oet d'n tied waor meh ouch umtot väöl vaan de meziek in vergelieking mèt d'n jazz vaan roond 1920 get taam kloonk. D'n Dixieland, dee zeker ouch in Nederland hendeg populair woort, is veural 'n zaak vaan de blaanke, al kraog 'r ouch steun vaan zwarte aajdgedeende oet de jazzwereld; neet in de lèste plaots vaan Louis Armstrong, dee bebop es 'Chinese meziek' umsjreef.
Cool jazz
thumb|D'n invloodrieke Miles Davis heet 'n rol vaan beteikenis gespäöld in versjèllende stijle. De cool jazz waor väöl wat de bebop neet is, en bij oetbreiing wat de mieste jazz tot daan touw noets waor gewees. De ritmische puls oontbrik gooddeils, de soli zien neet al te wèld en dèks ouch neet virtuoos. D'n iersten aonzat vint me al in de bebop-tied bij figure wie Cannonball Adderly, die bij väörkäör trökvalle op romantische songs boe e snel ritme noe eine kier neet pas. Pas in de loup vaan de jaore viefteg weurt 't evels 'n eige stijl, mèt es groetste naom Miles Davis (album Birth of the cool). Ouch in Californië oontsteit 'n oetgebreide scene, bekind es Weskösjazz. Hei-in speule opvallend väöl blaanke, wie pianis Dave Brubeck. Astrein oontsteit in de cool jazz 'n neiging tot experimentere. Miles Davis veurt de modaole jazz in (dee me gemeinelek liet beginne mèt So what), boe gein akkoordsjemata meh toenreekse es basis weure gebruuk. Ouch mèt 't ritme woort geëxperimenteerd, beveurbeeld in 't album Time out vaan Brubeck en zien ensemble.
Écordal
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Vouziers, in 't zuudoaste van 't Frans departemint Ardennes, langs de grens van de departeminte Marne en Meuse. Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes. Traditioneel weurt in dees gemeinte dan ouch Champagnois gekald en neet Welsj, wie dat weurt gekald in 't groatse gedeilte van de échte, geografisch gedefinieerde, Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 306 luuj op 'n oppervlaak van 12,89 veerkante kilometer en daomèt goof 't 23,74 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -1,4% de jaor.
Jazz
Hard bop
D'n hard bop kaom naoventrint tegeliek op, mèt vertegewoordegers wie Sonny Rollins en veural John Coltrane (same te hure op Tenor madness). Deze stijl waor, aanders es de cool jazz, neet gemeind es tegestèlling tot de bebop. De tempo's ligke hei vrij hoeg, en de soli zien ouch e stök virtuozer en zwoerder belaojer. Wel is de meziek in 't gemein sumpeler vaan opzet, en weurt de ritmische cadans dujeleker neergezat es in de bebop. Heidoor ligk de vreugen hard bop vrij good in 't gehuur. Noe nog is dit geluid naoventrint de mainstream vaan de jazz.
Ouch in deze stijl sloog me evels aon 't experimentere. In naovolging vaan Davis góng ouch Coltrane modaole jazz speule (beveurbeeld in zien versie vaan My favorite things), zoewie verwied tonaole jazz (beveurbeeld Giant steps, boe de hermenie constant in tertsverwantsjappe moduleert). Tegen 't ind vaan de jaore viefteg waor de jazz, nao e paar jaor vaan bezinning, weer sterk in d'n avant-gardemodus gekoume. Regele en dogma's kaome ummer mie t'r discussie te stoon.
Free jazz
De touwgenome vrijheid in de hard bop veurde tot slot in 1960 tot de free jazz, bedach door 'n gróp musici oonder leiing vaan saxofonis Ornette Coleman. Zie doel waor veur alle parameters los te laote: gein akkoordsjema of leed mie es basis vaan improvisatie, gein tonaliteit, gein al te sterk ritmegeveul. Ouch 't gebruuk vaan verwijde technieke ('t 'ooneigelek' bespeule vaan de instruminte) woort normaal, zeker in de saxofoonsoli vaan Coleman zelf. Vaan kortbij bezeen blik evels ouch deze meziek structuur en regele te höbbe, al waore 't mer negatief regele wie "gein tonaliteit". Daobij zien de musici noe eine kier gesjaold in de jazz, wat in de improvisaties doorklink: me huurt dèks nog 'ne loupende bas, swing-ritmes of bebop-echtege melodielijne.
De free jazz had en heet wieneg aonhengers, meh is historisch wel belaankriek. Diverse muzikante die 't in later vörm vaan jazz höbbe gemaak, zien in de free jazz begós; soms höbbe ze nog gans get vaan die esthetiek nao hun later werk mètgenome.
Rock jazz
Wie me op dezen doedloupende weeg neet mie wijer kós, zoch me inspiratie in verminging mèt popmeziek. De mingvörm weurt miestens "jazzrock" geneump, meh "rockjazz" is correcter, umtot de meziek in weze jazz en neet rock is. Ouch de naom fusion weurt gebruuk. De grooves vaan de rock en 't gebruuk vaan elektrische piano's, gitare en basgitare zien kinmerke die de rockjazz dudelek oondersjeie. Neve de rock waor zeker ouch de funk (op dat memint de groete populaire muziek vaan de zwarte bevolking) vaan groeten invlood. Chick Corea is 'ne bekinde en gewaardeerde rockjazzpianis. Heer is oonder mie mèt Miles Davis te hure op 't album Bitches brew oet 1970, de ierste groete fusionplaat en zeker die mèt de miesten invlood.
In de jaore zeventeg en tachteg verwaterde de meziek tot 't niveau vaan muzak-echteg materiaal (bekind es smooth jazz); zoe'n artieste (wie de sopraonsaxofonis Kenny G) weure in de jazzwereld algemein verach meh hole soms oongekinde verkoupciefers.
Posmoderne jazz
thumb|Wynton Marsalis is eine vaan de toenaongevende jazzmusici sinds de jaore tachteg. Roond 1980 waor in de gezètte te leze "Jazz is dead". De artieste verkochte minder plaote es oets en väöl groethede oet 't verleje waore gehiemeld. In eder geval treujt in dezen tied 't postmodernisme in d'n jazz in: artieste perbere neet mie te vernuie meh griepe trök op jazzstijle vaan vreuger. Verminging vaan jazzstijle, wie ouch de incorporatie vaan n'importe welk muzikaal materiaol vaan boete de jazz, is hiel gewoen. Groete naome zien Wynton Marsalis en John Zorn.
Boe dit in de Vereinegde Staote pas ind jaore zeventeg vörm kreeg, gaof 't in Nederland, veural in Amsterdam, e paar jaor iejer al 'n bleujende scene mèt posmoderne jazz. Umtot de scene neet al te sterk aon de dogma's vaan de jazz wèlt vaszitte, sprik me soms vaan geïmproviseerde meziek. Spèlfiguur in dees beweging waor Willem Breuker.
James Knox Polk
James K. Polk (2 november 1795 - 15 juni 1849) waor de 11e President vaan de Vereinegde Staote vaan Amerika. Ziene vicepresident waor George M. Dallas. Heer waor president vaan de Vereinegde Staote vaan 4 miert 1845 bis 4  miert 1849.
Zuug ouch: Lies van presidente van de Vereinigde Sjtaote
Etienne Caron
Caron kaom oet 'n muzikantefemielie en hae druimde van 'n carrière es muzekantj. Hae wirkde in de spaorbaanboew in Moresnet. Door 'n vallend veurwerp dat häöm in zien sjouwer tróf, raakde ziene lènkererm gans verlamd. Hienao besjloot hae óm kunssjilder te waere.
Hae sjtudeerde in Venlo bie de kunssjilder Sef Moonen en aan de kunsacademie in Mesjtreech en begoosj in 1945 mèt optraejes in versjillende staej, veurnamelik in Venlo en Mesjtreech.
God
Mit God/god kèn waere gemeind:
Doedelzak
thumb|'n Great Highland Bagpipe. Blaospiep en drei bourdons bove, späölpiep oonder. De stof vaan de zak vertuint e typisch Sjots [[tartan-petroen.]] D'n doedelzak, ouch wel zakpiep, is e blaosinstrumint mèt rete boe de speuler de rete neet direk aonbleus, meh boe de loch via 'ne zak door de rete geit. De speuler bleus door de blaospiep, en de loch geit door diverse aander piepe. Zoe kinne miejer toene tegeliek klinke, wat bij direk aongebloze instruminte neet zoe is. 'nen Doedelzak heet eine späölpiep, boe de speuler mèt zien vingere 'n melodie op späölt, en ein of mie bourdonpiepe, die ummer dezelfden toen geve. De rete in de späöl- en bourdonpiepe kinne zoewel inkelreet (wie bij 'n klarinèt) es dobbelreet (wie bij 'n hobo) zien.
Encomium
'n Encomium is 'n literair genre en 'ne term oet de retorica dae verwiest nao 't opvoedkundige in 'n tekst mae och nao elemaente, die d'r opboew of sjtructuur van 'n tekst mot ha. 'n Encomium besjteet oet de vólgende elemaente:
Doedelzak
D'n einen doedelzak is d'n aandere neet. 't Gief diverse oetveuringe, die in stumming, klaankkleur en volume sterk kinne versjèlle. 't Bekindste typ is de Great Highland Bagpipe, dee in Bes is gestump en e hel, penetrant geluid heet. Gans anders zien de uilleann pipes oet Ierland, die weiker klinke, e groeter bereik höbbe en in D zien gestump. De Lieglandsen doedelzak, die me in Nederland en 't Belsj iewelaank gebruukde, vèlt op doortot de twie bourdonpiepe aonein vaszitte.
Soest (Duutsjland)
Soest ies 'n sjtad en de houfsjtad van de gelieknamege Wesfaalse krink Kreis Soest, in de Duutsje deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk wier in 't Regierungsbezirk Arnsberg.
De op 90 meter huegte liegkende sjtad haw, mèt 'n oppervlaakte van 85,81 km², in december 2018 47.460 inweunersj. Daomèt haw 't 'n bevolkingsdichte van 553 de veerkante kilometer.
Hièring
'ne hièring, hieëring of hiering kènt zin:
Natuur
Natuur kan verwiezo nao:
Zachary Taylor
Zachary Taylor (24 november 1784 - 9 juli 1850) waor de 12e President vaan de Vereinegde Staote vaan Amerika. Ziene vicepresident waor Millard Fillmore. Heer waor president vaan de Vereinegde Staote vaan 4 miert 1849 bis 9 juli 1850.
De president waor lid vaan de polletieke partij Whig.
Zuug ouch: Lies van presidente van de Vereinigde Sjtaote
Franklin Pierce
Franklin Pierce (23 november 1804 - 8 oktober 1869) waor de 14e President vaan de Vereinegde Staote vaan Amerika. Ziene vicepresident waor William R. King. Heer waor president vaan de Vereinegde Staote vaan 4 miert 1853 bis 4  miert 1857.
De president waor lid vaan de polletieke partij vaan de Democraote (Ingels: Democrats).
Zuug ouch: Lies van presidente van de Vereinigde Sjtaote
Olympische Winterspeule 2018
thumb|Logo vaan de Winterspeule vaan 2018. De Olympische Winterspeule vaan 2018 woorte vaan 9 tot en mèt 25 fibberwarie dat jaor gehawwe in de Zuid-Koreaanse gemeinte Pyeongchang, in 't bergechteg noorde vaan 't land. De stad kraog de Speule in 2011 touwbedeild en versloog in de stumming concurrente Annecy en München. 2.925 atlete naome deil in 102 eveneminte verdeild euver 15 disciplines in 7 sporte. Zuid-Korea organiseerde eine kier ieder de Olympische Zomerspeule (Seoul, 1988).
Verkezing
Tösse 31 juli en 15 oktober kóste geïntrèsseerde NOC's hun bod veur de Winterspeule vaan 2018 indene. Oetindelek tuinde 't betrèkkelek klein aontal vaan drei stei intrèsse. 't Duits comité veerdegde München aof, Fraankriek kaom mèt Annecy. Zoewel München es Annecy zouw gebruuk make vaan locaties die ieder bij de Winterspeule zien gebruuk (Garmisch-Partenkirchen veur München en Chamonix veur Annecy; hei woorte in respectievelek 1936 en 1924 de Speule gehawwe). Ouch 't bod vaan Pyeongchang rekende mèt väöl bestoonde locaties, zij 't tot in Zuid-Korea noets ieder Olympische Winterspeule zien gewees. De Koreaanse stad had twie kier ieder mètgedoon um de Winterspeule, veur 2010 en veur 2014.
Wijer waore in München de Olympische Zomerspeule al ins gewees (1972); waor 't bod geaccepteerd, daan zouw München de ierste stad zien die zoewel Zomer- en Winterspeule georganiseerd heet. Oetindelek góng die ier nao Peking, wat de Winterspeule vaan 2022 binnehaolde.
Alle drei de applicaties woorte es kandidaote geaccepteerd, al had de organisatie op 't bod veur Annecy gans get aon te merke. Daobij oondersteunde de bevolking vaan die stad de kandidatuur ouch neet vaan harte. Annecy waor daorum al gooddeils aofgesjreve wie op 't congrès vaan 6 juli 2011 gestump woort euver de Speule. Oetindelek waor de stumming in ein runde veerdeg: Pyeonchang kraog mèt 63 stumme 'n absolute mierderheid, dewijl München 25 stumme kraog en Annecy 7.
Accomodaties
thumb|Keertsje vaan de veer gebruukde locaties. De Speule goon gebruuk make vaan diverse bestoonde stadions en baone (al daan neet oetgebouwd); daoneve weurt 'n aontal nuigebouwd. Zjus wie bij de Zomerspeule in Rio weure sommege accomodaties nao de Speule weer oontmanteld, um koste en ruimde te spaore. De accomodaties beperke ziech neet tot ein plaots, meh zien euver versjèllende plaotse verspreid. 't Mierendeil staot in 't Alpensia-sportpark of aon de kös in Gangneung; twie faciliteite valle daoboete.
't Alpensia-sportpark is betrèkkelek nui; me begós in de jaore negenteg op dees locatie te bouwe en pas in de jaore nul woort 't park gestiech. Väöl accomodaties woorte al gebouwd in d'n hoop hei oets de Speule te hawwe (zuug bove) en hadde daorum gein wezeleke aonpassinge nujeg.
Eveneminte
In juni 2015 woort beslote veer nui oonderdeile op te numme: de massastart bij 't langebaonsjaatse, 't gemingk dóbbel in 't curling, de big air bij 't snowboarde en 't Alpineskië veur landeteams. De parallelslalom woort aofgesjaf. De hei-oonder gebruukde indeiling in 7 sporte en 15 displines is deginnege die 't IOC gebruuk.
Biatlon
De biatloneveneminte vinde tösse 10 en 23 fibberwarie plaots. 't Gief neet minder es èlf oonderdeile. Straofrundes weure mèt "str." aongegeve.
Dit woort op 10 fibberwarie gedoon.
Allebei de achtervolgingsoonderdeile waore op 12 fibberwarie.
Gedoon op 15 fibberwarie. Ouch hei waor de Duitse Laura Dahlmeier favoriet, meh door 'ne misser (wat op dit oonderdeil otomatisch ein menuut straoftied beteikent) mós ze de ierste plaots aon de jóng Zweedse Hanna Öberg laote.
Ouch op 15 fibberwarie gedoon. Oondaanks twie missers bij 't sjete pakde de Noor Johannes Thingnes Bø 't goud.
18 fibberwarie. Indegde in 'ne bij de biatlon oongebrukeleke fotofinish.
Gehawwe op 23 fibberwarie.
Gehawwe op 22 fibberwarie. In 'ne wèdloup mèt väöl snie en wind, boe-in favoriete diverse sjote misde, waor 't veural de langlaufende snelheid vaan de Wit-Russin Darja Domratsjeva die d'n doorslaag gaof. Ouch Zwede daankde zien zèlvere medaje aon 'nen inhaolrace vaan zien slopluipster, de kampioen individueel Hanna Öberg.
Gehawwe op 20 fibberwarie.
Warstein
Warstein ies 'n sjtad in de Wesfaalse krink Kreis Soest, in de Duutsje deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk wier in 't Regierungsbezirk Arnsberg.
Olympische Winterspeule 2018
Bobsleeë
D'n Olympische sport bobsleeë umvat zoewel 't eigelek bobsleeë es 't skeleton (meh neet rodele).
Warstein
De op 310 meter huegte liegkende sjtad haw, mèt 'n oppervlaakte van 158,03 km², in december 2018 24.842 inweunersj. Daomèt haw 't 'n bevolkingsdichte van 157 de veerkante kilometer.
Tibet
Tibet kin beteikene
Olympische Winterspeule 2018
Bobslee (eigelek)
't Gief drei medaje-eveneminte, ederskier mèt d'n dag deveur series.
Warstein
Warstein sjteit al sinds 1753 bekind es de groatste beerleverancier van 't Sauerland, de sjtreek woa de sjtad in liegk. 't Beer oet Warstein haet allewiel Warsteiner en kin ziech rekene tot de bekindere bere van gans Duutsjland.
Olympische Winterspeule 2018
Bobslee (eigelek)
De ierste twie runs waore op 18 fibberwarie, de lèste twie op de 19en. D'n indoetslaag waor oetzunderlek: 't Canadees en 't Duits team indegde tot op de doezendste geliek en móste de gouwe medaje deile. 't Zèlver woort neet oetgereik.
Veer runs, verdeild euver 20 en 21 fibberwarie.
Veer runs, verdeild euver 24 en 25 fibberwarie. De Duitse teams waore hei oppermechteg. N.B.: De teams zien verneump nao hunne piloot.
Skeleton
Dit weurt tösse 15 en 17 fibberwarie gedoon. Zoewel bij de manslui es bij de vrouwlui gief 't veer runs, die euver twie daog zien verspreid.
Runs op 15 en 16 fibberwarie.
Runs op 16 en 17 fibberwarie.
Curling
Door de touwveuging vaan 't gemingk dobbel valle hei noe drei kier medajes te pakke. De series beginne al op 8 fibberwarie (dus veur de officieel opening), de lèste finaal is pas op sletingsdaag (25 fibberwarie).
Vaan 14 tot en mèt 24 fibberwarie. Verrassing waor de oetsjakeling vaan Canada, wat zelfs gein medaje haolde.
Dit toernooi leep vaan 8 tot en mèt 13 fibberwarie. De Olympische atlete vaan Rusland haolde de broonze medaje, meh die woort ingetrokke wie curler Aleksandr Kroesjelnitski op dopaasj woort betrap.
Ieshockey
't Gief e maander- en e vrouwetoernooj. De poulewèdstrije beginne op 10 fibberwarie, de hierefinaal is op de 25e en is gemeind es sportief slotstök vaan de Speule.
In tegestèlling tot veurgoonde Speule kraoge de speulers vaan de National Hockey League (NHL) gei vrij. Dit beteikende 'n zwoer vererming vaan 't Olympisch hieretoernooj en e groet veurdeil veur 't Russisch Olympisch team, wat noe es topfavoriet gol. De manslui begóste hun toernooi, boe-aon twelf len mètdege, op 14 fibberwarie. De finaal waor op de 25e. Nao 'ne slechte start won 't Russisch team inderdaad goud: in de finaal woort mer zjus gewonne vaan Duitsland, de groete sensatie vaan dit evenemint. Duitsland had oonderweeg oonder mie favoriete Zwede en Canada opzij gezat.
De vrouwlui späölde vaan 10 tot en mèt 22 fibberwarie. Ach teams doorlepe iers 'n poulefaas en daonao e knock-outsysteem. De Vereinegde Staote haolde veur 't iers in twinteg jaor 't goud.
Rodele
't Rodele, boe veer medajes te verdiene zien, löp vaan 10 tot en mèt 15 fibberwarie.
De wèdkaamp veur manslui inkel woort in veer runs gedoon, verdeild euver 10 en 11 fibberwarie. Topfavoriet waor de Pruus Felix Loch, deen inderdaod op weeg leek nao zie veerde Olympisch goud meh ziene lèste run vergoejde.
Bij de vrouwlui maakde de Duitse hun favorieterol wel woer. Ouch hei waore veer runs, noe verdeild euver 12 en 13 fibberwarie.
Hei woorte mer twie runs gesleed, allebei op 14 fibberwarie.
Langebaonsjaatse
Hei gief 't 14 oonderdeile: de 500 meter, de 1.000 meter, de 1.500 meter, de 5.000 (manslui) daan wel 3.000 (vrouwlui) meter, de 10.000 (manslui) daan wel 5.000 meter (vrouwlui), de ploogachtervolging en de massastart. 't Lèste oonderdeil is wie gezag nui op de Speule, al is 't in 1932 wel einmaoleg gedoon bij de Speule vaan Lake Placid. De oonderdeile weure tösse 10 en 24 fiberwarie aofgewerk, ummer op einen daag.
Dit woort gehawwe op 19 fibberwarie. De twie groete favoriete, de Russe Denis Joeskov en Pavel Koelizjnikov, woort koort veur de Speule d'n touwgaank oontzag. Zij waore neet op dopaasj betrap meh 't IOC twiefelde toch te väöl euver ze. Heidoor laog 't veld ruim ope. Oetindelek góng 't goud verrassend nao de Noor Håvard Holmefjord Lorentzen. De Nore zien op de sprintaofstan traditioneel neet sterk, en 't waor vaan 1948 geleie tot nog ins 'ne Noor goud had gepak op de Olympische 500. De Nederlandse atlete vele tege; dit kaom oonder aandere door 'ne val dee Jan Smeekens einen daag vaan teväöre had gemaak.