cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Apremont
Apremont ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est, te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 117 inweunersj. Ze ies 12,86 km2 groat. Dao woonde dus zoan 9,1 luuj per km2. Ze maak deil oet van 't kanton van Attigny, wat waer deil oetmaak van 't arrondissemint van Vouziers. Wier liegk 't op 'n huègte van 137-247 meter (gemiddel genomme 180 m).
In daes gemeinte weurt d'r van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 463 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Overath
Overath is e Rienlands stedsje in de krink (Kreis) Rheinisch-Bergischer Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland), opgeriech in 't jaor 1060. Mèt häör 68,88 km² en 26.812 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 389 de veerkante kilometer.
Pierre Harmel
Pierre Harmel (1911-2009) waor de premier ofwel d'n ierste minister vaan 't Belsj. Dit woort heer op 28 juli 1965. Heer bleef de regeringsleier vaan 't Belsj Keuninkriek bis 19 miert 1966. De premier waor lid vaan de polletieke partij PSC. Heer regeerde meh euver ei kabbinèt.
Zie premiersjap voond plaots oonder 't Keuningsjap vaan Boudewijn, Keuning vaan de Belzje.
Cinema vaan Cyprus
De Cinema vaan Cyprus is de collectie films die zien gemaak en/of geproduceerd door lui aofkomsteg of woenechteg op 't eilaand Cyprus, dat officieel allewijl gaans en al besteit oet 't gelieknaomeg laand, meh in 't noorde in praktiek ouch besteit oet Noord-Cyprus. Zie betaomt ziech bis de tien kleinste cinema's vaan Europa. Allein de Cinema vaan Malta en de Cinema vaan Monaco zien kleiner. De veer dwergstaote Andorra, Liechtenstein, San Marino en 't Vatikaon staon alle veer op 'n gedeilte ierste plaots, sumpelweeg umtot ze de einegste len in 't continènt zien mèt überhaup geine cinema. De drei len mèt 'n get groetere cinema zien, vaan klein nao groeter, de Cinema vaan Zweitserland, de Cinema vaan Luxembörg en de Cinema vaan Kosovo. Heer betaomp ziech dèks bis de Griekstaolege cinema.
Financieel Cypriotisch
De mieste Cypriotische films zien mer deils-Cypriotisch, umtot ze 'n stök mètfinanciere. Bis de vreuge Einentwintigste iew waor Cyprus 'N ikkenomisch slum laand um films te producere, umtot 't bekind stoond es e belastingparadies. Door de mach vaan de EU begos dat vaanaof 2004 al minder te weure, meh veural de crisis heet vaanaof 2007 'n hendeg groet litteike achtergelaote op Cyprus' cinema. Cyprus heet veural dèks mèt geproduceerd aon Griekse films, meh ouch 't Vereineg Keuninkriek en Italië höbbe väöl te daanke aon Cypriotische studio's.
Filmcultuur
'n Groet deil vaan de Cypriotische bevolking zal woersjijnlek, zjus wie in de res vaan Europa, häör veurkäör geve aon de Cinema vaan de Vereingde Staote vaan Amerika, meh ouch is, door historische reijes, de Cinema vaan 't Vereineg Keuninkriek hendeg populair. Wijer zien umwille vaan cultureel, taolköndeg reijes respectievelek de Cinema vaan Griekeland in 't zuie en de Cinema vaan Törkije in 't noorde populair. Es de eige cinema daan urges wel aondach krijg, is dat veurnaomelek in Griekeland. Films weure in Cyprus, zjus wie in de Bènelux, oondertiteld. Allein kinderfilms weure vertaold, meh daan meistens door Grieke, umtot 't veur synchronisatie gein ikkenemie gief in Cyprus. Ingelstaolege films weure evels dèks überhaup neet oondertiteld, umtot de Cypriote zoe good es ummertouw good Ingels praote en verstoon.
Ambrak
't Ambrak is 'n Torricellispraok die gekaldj wuuertj inne Sandaun Provincie van Papoea-Nuuj-Guinea, in 't Nuku-distrik. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 290 luuj (2000) en haet de ISO 639-3 code aag.
De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.
Pauvres
Pauvres ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Vouziers, in 't zuudoaste van 't Frans departemint Ardennes, langs de grens van de departeminte Marne en Meuse. Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes. Traditioneel weurt in dees gemeinte dan ouch Champagnois gekald en neet Welsj, wie dat weurt gekald in 't groatse gedeilte van de échte, geografisch gedefinieerde, Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 188 luuj op 'n oppervlaak van 12,64 veerkante kilometer en daomèt goof 't 14,87 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van 0,0% de jaor.
Oches
Oches ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 44 luuj op 'n oppervlaak van 6,76 veerkante kilometer en daomèt goof 't 6,51 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van 0,0% de jaor.
Rösrod
Rösrod (Duits: Rösrath) is e Rienlands stedsje in de krink (Kreis) Rheinisch-Bergischer Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). De stad kraog pas op 1 jannewarie 2001 stadsrechte (dat gebäört in Duitsland wienie 'n gemeinte de inwoenersgrens vaan 25.000 het gepasseerd oppe vlaakte vaan minder es 50 veerkante kilometer) en is daomèt de jongste Bergische stad. Mèt häör 38,8 km² en 27.792 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 716 de veerkante kilometer.
't Op 90 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel veer stadsdeile, wat hendeg weineg is veur 'n Rienlandse stad.
Quatre-Champs
Quatre-Champs ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Vouziers, in 't zuudoaste van 't Frans departemint Ardennes, langs de grens van de departeminte Marne en Meuse. Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes. Traditioneel weurt in dees gemeinte dan ouch Champagnois gekald en neet Welsj, wie dat weurt gekald in 't groatse gedeilte van de échte, geografisch gedefinieerde, Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 237 luuj op 'n oppervlaak van 11,5 veerkante kilometer en daomèt goof 't 20,6 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van 4,0% de jaor.
Mouron
Mouron ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Vouziers, in 't zuudoaste van 't Frans departemint Ardennes, langs de grens van de departeminte Marne en Meuse. Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes. Traditioneel weurt in dees gemeinte dan ouch Champagnois gekald en neet Welsj, wie dat weurt gekald in 't groatse gedeilte van de échte, geografisch gedefinieerde, Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 6,4 luuj op 'n oppervlaak van X veerkante kilometer en daomèt goof 't 10,8 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -3,9% de jaor.
Sjeng Fransse
Sjeng Fransse (Thöll), is 'ne Limburgse troubadour en entertainer.
Al sinds zien 15e jaor sjrief en zèngt Jean Keulen, alias troubadour Sjeng Fransse oet Thöll-Sjenne, noe wonend in Hulsberg leedjes, gedichte, limmerikke en moppe. Hae is begós op zien 15e met vasteloavesleedjes veur Sjènne en omsjtreke. Dat waor ummer competitie mèt Sjef Dedere en buutreedner Cornelke van Cruchte, die ouch in Sjènne in de jaore 1955 tot 1959 mètdinge om de beste carnavalsschlager. Jean won es sjnaak van rond de 15 jaor drie kier de ieësjte pries met o.a. de leedjes: "De blaoskapel", "Wat zeent ver toch mer gruetsj op oze sjlambazin" (huidige visviever, voor 1953 slibviever voor de staatsmiene) en "Wat eine bazel, wat eine kwatsj".
Daonao is "Sjeng Fransse" (zien mam heisjde Josefien Franssen) gaon trouwe en haet zich tot 1980 sjtil gehoute, totdat hae t.g.v. de Aktie Geuldal in 1980 ein leedje euver dat Geuldal ging sjrieve en vanoet de Volmeule in Ieëpe veur de NCRV-radio ging zènge in 't serieus programma: "Een uur natuur". Dat leedje wurt noe al jaore door Falcon-radio gedrejd elke zoaterdigmörge bie 't begin van 't programma "Valkenburg Aktueel". Jean is groeët natuur- en deervrundj.
In 1980 sjtòng Jean in de landeleke hitparade van "Op volle toeren" geprezenteerd door Giel Montagne mèt zien sjnel gesjreve leedje euver Joop Zoetemelk dea in dat jaor de Tour de France wòn. Het leedje heisjde "jopie ja, ja, Jopie, Jopie jé" Hae haet toen het plaetje zelf aan Joop oetgereikt in Sumpelveld woa Joop ein criterium reej.
In 1989 leet hae zich op eine zóndigmiddig ens veur de grap hure in de populaire herberg "De Swaen" in 's Gravenvoere (B) en daomet houw hae zoeëväöl succes dat hae van alle kante gevraog ging waere om luuj te amusere. Allein in tente mèt zoep-publiek traet hae neet op. Intösje is Jean ruem 20 jaor aktief es hobby-arties en haet ca. 900 optraejes achter de rögk es Limburgse minnesjtreel/ troubadour. Zien 5 in eige beheer gemaakte cd's gaon taege kospries van de handj.
In 1994 woort Jean gefilmd door de WDR, de Wesduutsje televisie die bie kesjtieël Schaloen in Valkeberg opname maakde veur de documentaire "Deutschlandbild der Holländer". Aan die documentaire ding ouch Rudi Carell mèt. In 2008 is Sjeng Fransse door L1 genomineerd veur de Jo Erenspries. Verder verlieënde hae mitwirking aan 't Haelesj sjtreektheater en aan de succesvolle musical "De Bokkenrijders" in 't aopeloechtheater van Valkeberg.
Discografie en ander werk
Zien cd's o.a.: "Euver leefde en leid", "Dao is mien moderland", "Nostalgie", "Nostalgasie" en op versjillende verzamel-cd's.
Arbëreshë-Albanees
't Arbëreshë-Albanees is 'n Indogermaanse spraok, specifieker 'n vorm van 't Albanees, die gekaldj wuuertj dore Arbëreshë-Albaneze in 't zuje van Italië inne regio's Calabrië, Apulië, Basilicata (Lucanië) en Molise. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 100.000 luuj (2007) oet 'n etnische bevolking van 270.000 (1976) en haet de ISO 639-3 code aae.
't Guuef versjillige dialekte, namelik 't Calabrisch-Albanees, 't Campo Marino-Albanees, 't dialek vanne Centraal Berg, 't Molise-Albanees en 't Sicilisch Albanees. De spraekers zègke det dees dialekten óngerling neet good verstaonbaar zeen. De lexikaal geliekenis toet 't Toskisch is 45%.
't Arbëreshë-Albanees haet 'n sterke positie in sómmige distrikten en d'r wuuertj ouch in sómmige sjoeal inne spraok óngerweze, mer 't haet gein officieel status en geldj is 'n spraok die veurnamelik heim gekaldj wuuertj. Op sómmige plaatse lieëre de kinjer waal nag de spraok, meh wen ze nao sjoeal gaon sjeie ze oet mit die te gebroeke. De meiste spraekers gebroeken ouch Italiaans en regionaal Italiaanse dialekte.
De spraokstatus veur dees spraok is bedreig (6b); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties, meh det 't aantaal spraekers aafnump.
Europa
Europa weurt dèks opgedeild in Oos-, Noord-, Wes-, Zuid- en soms Centraol-Europa. De Limbörge weure bekans altied ingedeild in Wes-Europa, mer sommege definities plaotse dee regio in Centraol-Europa.
500px|thumb|right|De mies gebrukeleke geografische definitie vaan Europa mèt de bijbehurende landsgrenze
Europese len
Dit zien de zelfstandege len die meistens tot Europa gerekend weure. Allewel tot sommege boete de geografische definitie valle weure die um cultureel reies toch opgenome.
De geografische definitie
De allewijl mies gebruukde definitie vaan Europa es geografisch begrip woort dominant sinds 't middel vaan de 19e iew. Europa is in die definitie begrepe es geboonde aon groete waterlichaome in 't noorde, weste en zuie. Europa's grens in 't ooste weurt gebrukelek geliek gestèld aon de Oeralberg, de rivier de Oeral en de Kaspische Zie. In 't zuidooste weure de berg in de Kaukasus, de Zwarte Zie en 't aonknouppunt vaan de Zwarte Zie en de Middellandse Zie es grens besjouwt. Eilen weure euver 't algemein gerekend bis 't continent wat 't miest kortbij ligk. Zoe is dat beveurbeeld Europa veur Iesland mer Noord-Amerika veur Greunland. Soms speule culturele en polletieke versjèlle evels 'n groete rol. Zoe weurt Cyprus in de socioculturele en polletieke conteks gemeinelek mètgerekend bis de Europese len, en neet bij Azië, allewel 't strik genome Aziatisch is. Malta weurt allewijl altied bij Europa getèld, ouch in de mies dominante geografische beteikenis vaan 't woord, dewijl dat vreugers gemeinelek woort gezeen es 'n eilendsje wat bij Afrika hoort. Malta ligk inderdaod 't korts bij Sicilië, wat es Italiaons eiland tot Europa weurt gerekend. Mer Malta ligk oongeveer eve wiet vaan 't Afrikaans vasteland es vaan 't Europees vasteland. In de Angelsaksische wereld (Ingelstaolege len) steit Europa soms ouch wel geliek aon 't Europees vasteland. Veural in 't Vereineg Keuninkriek rekent me Groet-Brittannië dèks neet tot Europa. Dees Britse definitie weurt euvereges in de eerdwetensjap euver 't algemein aofgeweze, ouch in de Britse geografie. 't Bewös e versjèl make tösse Groet-Brittannië en Europa is daomèt veural in 't polletiek en alledaogs leve gebrukelek.
Sjrikkeljaor wat op daensdig begintj
E sjrikkeljaor op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender wat begintj mit 'nen daensdig haet de volgende kalender:
Veurbeelder oet d'n twintigsten en einentwintigsten iew
1924, 1952, 1980, 2008, 2036, 2064, 2092
Leo Tindemans
Leo Tindemans (1922-2014) waor de premier ofwel d'n ierste minister vaan 't Belsj. Dit woort heer op 25 april 1974. Heer bleef de regeringsleier vaan 't Belsj Keuninkriek bis 20 oktober 1978. De premier waor lid vaan de polletieke partij CVP. Heer regeerde euver veer kabbinètte. Zie premiersjap voond plaots oonder 't Keuningsjap vaan Boudewijn, Keuning vaan de Belzje.
Théo Lefèvre
Zie premiersjap voond plaots oonder 't Keuningsjap vaan Boudewijn, Keuning vaan de Belzje.
Nouart
Nouart ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 121 luuj op 'n oppervlaak van 17,73 veerkante kilometer en daomèt goof 't 6,825 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -5,2% de jaor.
Mars Science Laboratory
thumb|right|Concep vaan de MSL De Mars Science Laboratory, ouch wel Curiosity geneump, is de nuie Mars-verkenner (rover) dee oonderzeuk geit doen op dees planeet. Väöl groeter es de veurege rovers Sojourner, Spirit en Opportunity, zal Curiosity oonderzeuk goon doen naar de leefbaarheid vaan Mars. De lancering vaan Curiosity voont plaots op 25 november 2011 um 16:02 oor Nederlandsen tied.
thumb|left|Landing vaan CuriosityCuriosity zal mie es 5 kier zoe zwoer zien es Spirit en Opportunity. Aanders es bij dees rovers zal de landing daorum neet plaotsvinde door middel vaan airbags, mer oonder aandere mèt behölp vaan 'ne sky crane, 'ne soort hijskraon dee tot op 7,5 meter bove 't oppervlak zal vlege, en boe-aon de rover zal haange mèt kabels. Es de rover op 't oppervlak steit zalle de kabels losgekoppeld weure.
Kreta
200px|right|thumb|Veendel vaan Kreta 270px|right|thumb|Periferieë in Griekeland: 1.[[Attika, 2.Centraol-Griekeland, 3.Centraol-Macedonië, 4.Kreta, 5.Oos-Macedonië en Thracië, 6.Epirus, 7.Ionische Eilen, 8.Noord-Egeïsche Eilen, 9.Peloponnesos, 10.Zuid-Egeïsche Eilen, 11.Thessalië, 12.Wes-Griekeland, 13.Wes-Macedonië]] Kreta (Grieks: Κρήτη, Kriti) is 'n periferie (vergeliekbaar mèt de regio's in Fraankriek) in Griekeland. Daoneve is 't 't groetste Griekse eiland, en vörmp 't, same mèt klein naobijgelege eilen, allewijl de mies zuieleke vaan de daartien Griekse regio's. Veur d'n Aajdgrieksen tied woort Kreta Idaia geneump.
De allewijl gouvernäör vaan Kreta is Stavros Arnaoutakis en behuurt bis de PASOK.
Geografie
Kreta heet 'n oppervlak vaan 8.336 km². 't Grens, umtot 't midde op zie ligk, aon gein aander periferieë.
Kreta heet drei groete gebergtes, naomelek de Lefka Ori in 't weste, de Psiloritisberg, in 't midde en de Dikti in 't ooste. De berg bestoon groetdeils oet kalkstein (eus Limbörgs woord 'kriet' kump vaan Kreta) en herberge väöl grotte en tege de 50 klove. De köslijn heet 'n lengte vaan ruim 1050 km, boevaan 't noorde bergechteg is en 't zuie zjus vlak.
Eilen
Kreta tèlt 'n aontal klein bijbehurende eilen, boe-oonder 't bekindste Gavdos (29,6 km²) is. De mies interessante zien woersjijnelek de zuidoosteleke eilen Chrissi en Koufonisi (4,8 km²), die 'oonbewoend' zien.
Demografie
Volges de census vaan 2011 heet Kreta 'n inwoeneraontal vaan 623.065, en 'n deechde vaan 75/km². De Kretaone höbbe daomèt de groetse stijging vaan hun bevolking zien oontwikkelinge in de aofgelaope 10 jaor vaan gans Griekeland. In 2001 goof 't nog zoen 601.131 lui oppe eiland en de res vaan de regio. De hoofstad is Iraklion. Aander belaangriek steij op Kreta zien Agios Nikolaos, Rethymno, Chania en Kastelli.
Departeminte
De periferie waor bis 2011 oonderverdeild in 4 prefecture (nomos):
Allewijl gief 't evels gein prefecture in Kreta, meh zien de departeminte 4 regionaal einheije (perifereiaki enotita). Dezen euvergaank, vaan nomos nao perfereiaki enotita, is euveral in Griekeland op 't zelfde memint gebäörd. Veur de Kretaone had 't evels neet väöl invlooi umtot de departeminte hun groette en naom höbbe behawwe.
Abu' Arapesh
't Abu' Arapesh is 'n Torricellispraok die gekaldj wuuertj inne Sandaun Provincie van Papoea-Nuuj-Guinea, in 't Aitape-distrik, esouch inne Oeastelike Sepik Provincie, in 't Maprik-distrik. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 2.560 luuj (2000) en haet de ISO 639-3 code aah.
Inne naordelike dörper wuuertj 't Abu' Arapesh inne meiste spraokdomiene vervange door 't Tok Pisin. Die spraok is denouch de houfspraok veur 40% vanne jeug. Tródsdet is de opstèlling ten opzichte van 't Abu' Arapesh positief.
De spraokstatus veur dees spraok is bedreig (6b); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties, meh det 't aantaal spraekers aafnump.
Trevianum Scholengroep
Trevianum Scholengroep is 'n sjolegemeinsjap in Zittert van drie middelbaar sjole, havo, atheneum en gymnasium, en gevestig aan de Bradleystraot.
't Trevianum is ontsjtoan oet 'n fusie in 1998 tössje twie awwer middelbaar sjole, 't Serviam Sittard en 't College Sittard ("Kleesj"). Op 15 november 2000 woort begoosj mit de boew van 'n nuuj geboew, dat geopend woort deur de toenmalig minister van Óngerwies, Cultuur en Weitesjap, Maria van der Hoeven. Op 26 augustus 2002 koosj de sjool in gebroek genómme waere.
De óngerboew is gevestig in 't geboew van 't vreuger College, de baoveboew in 't nuuj geboew dat tössje 2000 en 2002 geboewd woort. De twie geboewe zeen óngerling verbonje deur 'n brögk dae euver de waeg löp. In de brögk zeen ónger mie de leërkrachtekamer, de sjtudieruumde en de kamers van de directeure gevestig.
In november 2007 kwaam 't Trevianum in 't nuujs, toen väöl leerlinge same mit leerlinge van 't Gelaense Graaf Huyn College protesteerde taege de norm van 1040 lesoere per jaor.
Veldeke (vereineging)
De vereineging Veldeke is 'n conglomeraat vaan lui die ziech inzètte veur de Limburgse volkscultuur, in 't bezoonder veur de dialekte. Zie is opgeriech in 1926 en (sins inkel jaore) georganiseerd in twelf kringe, boevaan 'n stad of 'n groet dörp miestal de naomgever is. De lede vaan 'ne krink organisere dèks plaotselik activiteite, wie lezinge, dictees of concerte vaan dialekartieste. De spelling (Veldekespelling) die de vereineging heet samegestèld (lètste versie in 2003), is aongenómme door de provincie Limburg. Zie weurt door väöl (semi-)officieel instanties en persone gebroek, beveurbeeld door streektaolfunctionarisse Ton van de Wijngaard. Verhaole en gediechter vaan häör lede weure gepubliceerd in 't tiedsjrif Veldeke. De vereineging is genump nao Heinric van Veldeke, d'n ajdst bekinde vertegewoordeger vaan de Limburgse literatuur.
Op veursjpraok van Veldeke kreeg 't Limburgs dialek in 1997 de officeel sjtatus van sjtreektaal (Europese minderheidstaal). Dao kaom 'ne Raod veur 't Limburgs en 'ne officiële sjtreektaalfunctionaris. Veldeke Limburg is 'n vereiniging, die door de provincie Nederlands Limburg same mèt de Raod veur 't Limburgs es 'begroatingsinsjtèlling' is erkènd. De Raod veur 't Limburgs is officieel ingesjteld door de provincie en daodoor indirek democratisch gekoze. Veldeke Limburg ies 'n vereiniging die nao 90 jaor in 2016, rónd de 2750 leje vertegenwoordig.
Kring
De kring van de vereiniging, die same Veldeke-Limburg vörme, zin de volgende:
Lièrgank Limburgs
In 2003-2004 vóng de ièrsjte, pos-HBO Lièrgank Limburgs plaats aan de Hogeschool Limburg in Zittert. De Twiède versie waor in 2007. In de lièrgank kaome relevante aspecte aan de orde, op 't terrein van:
Limburgse plaatsname
In 2000 woort 'n lies van Limburgse plaatsname gemaak door dialectoloog Frens Bakker. Zuug 't lemma Lies van plaatse in Nederlands Limburg. De lies geuf de officieel sjpelling van alle Limburgse sjtae en dörper, in 't dialek van de betreffende plaats.
Officieel sjpelling Limburgs
In 1982 sjreef Jan Notten de "ièrsjte aanwiezinge veur de sjpelling van 't dialek". Oetgaonde van dezen opzat woort in 2003 de nuuj Veldeke-sjpelling samegesjtèld door de wèrkgroep Pierre Bakkes, Herman Crompvoets, Jan Notten en Frans Walraven. De Raod veur 't Limburgs en de provincie Limburg haet dees sjpelling es de officieel sjpelling van 't Limburgs aangenómme.
Veldeke literair
Van 1992 tot 2001 were door de wèrkgroep Veldeke Literair, bloomlezinge oetgegeve in de Veldeke Literair Reeks. Dao versjene 12 deile.
Veldeke literatuurpries
Eder jaor reik de vereiniging de Veldeke-literatuurpries oet aan 'ne diechter(es) of sjriever (sjriefster) in 't Limburgs. De sjriefwedsjtried, georganiseerd door Veldeke Literair haet es doel um 't sjrieve in 't Limburgs te sjtimulere en de auteurs de kans te geve ziech te mete mèt ander sjrieversj.
Wèrkgroep Volkscultuur
Veurzieter tot 2014 ies Yvonne de Vries oet Remung. Besjtuurslede zint: Netty Engels-Geurts, Annie Schreuders-Derks, Riky Simons-Julicher en Els Lahey-Diederen.
Lèsbreve veur de basissjoale in Limburg
Lèsbreve zin beukskes, gesjreve in ein van de Limburgse dialekte, die handele euver ein bepaald aan Limburg gerelateerd ónderwerp. De doelgroepe zin de groepe 7 en 8 van de basissjoale. Alle sjoale in Nederlands Limburg kriege, of kènne, zoan beukske besjtèlle. De inhoud bevat historie, actualiteit, literatuur, muziek, knutselopdrachte, vraog en antwoord. De commissie Volkscultuur brach i.s.m. mèt ein van de 12 Veldekring de volgende lèsbreve oet.
Edmond Leburton
Edmond Leburton (1915 bis 1997) waor de premier ofwel d'n ierste minister vaan 't Belsj. Dit woort heer op 26 jannewarie 1973. Heer bleef de regeringsleier vaan 't Belsj Keuninkriek bis 25 april 1974. De premier waor lid vaan de polletieke partij PSB. Heer regeerde meh euver ei kabbinèt.
Zie premiersjap voond plaots oonder 't Keuningsjap vaan Boudewijn, Keuning vaan de Belzje.
Olizy-Primat
Olizy-Primat ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Vouziers, in 't zuudoaste van 't Frans departemint Ardennes, langs de grens van de departeminte Marne en Meuse. Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes. Traditioneel weurt in dees gemeinte dan ouch Champagnois gekald en neet Welsj, wie dat weurt gekald in 't groatse gedeilte van de échte, geografisch gedefinieerde, Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 237 luuj op 'n oppervlaak van 21,35 veerkante kilometer en daomèt goof 't 11,1 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van 1,1% de jaor.
Napoleon I van Frankriek
Napoleon Bonaparte (Ajaccio, 15 augustus 1769 - Sint-Helena, 5 mei 1821) waas 'ne Franse militair en politieke leider gedoerendje de litste stadia vanne Franse Revolutie. Es Napoleon I waas t'r van 1804 toet 1815 keizer vanne Franse. Zien juridisch hervörming, de Code Napoléon, haw 'ne groeaten en blievendjen invlood op 't rich in väöl lenj, worónger Nederlandj en Belsj. 't Biste steit t'r bekèndj óm zien rol die d'r inne nao zich verneumdje Napoleontische Kriege speeldje. 't Lökdje 'm óm in 't ieëste decennium vanne neugetieëndje ieëf e groeat deil van Europa ónger Frans gezag te bringe.
Biografie
Napoleon woort op Corsica gebaore. Zien eljers wore van aedellike Genuaanse kómaaf. Inne jaore veure Franse Revolutie woort t'r op 't vastelandj van Frankriek opgeleidj toet artillerieoffeceer. Bonaparte kreeg bekèndjheid óngere Ieëste Franse Republiek. Hae wus de Ieëste- en Twieëdje Coalitie taenge Frankriek te verslaon. In 1799 pleegdje d'r 'ne staatskoe, wonao d'r zichzelf es ieëste consul installeerdje; vief jaor later reep t'r zichzelf in naovulging van Karel de Groeate oet toet keizer van Frankriek. In 't ieëste decennium vanne neugetieëndje ieëf waas 't Ieëste Frans Keizerriek ónger Napoleon betróch bie versjillige conflicte - de Napoleontische Kriege - wobie alle Europese groeatmachte betróch wore. Nao 'n serie aan euverwinning lökdje 't Frankriek óm 'n dominante positie in continentaal Europa in te numme. Bie de handjhaving vanne Fransen invloodssfaer meek Napoleon gebroek van oetgebrèdje allianties, wo d'r vrunj en femieljelede in machsposities in anger lenj beneumdje óm dao es Franse vazalle te hieërsje; ziene broor Lodewijk Napoleon in 't Keuninkriek Hollandj is hie ouch e veurbild van. Napoleon slaagdje d'r echter neet in óm zie gezag blievendj in Europa op te lègke.
De veldjtrek van Napoleon nao Röslandj in 1812 beteikendje e kieërpuntj. Zien Grande Armée woort veur e groeat deil platgeloupen en Napoleon slaagdje d'r neet in óm dezen inne kórte tied daen d'r nag haw oppernuuj op te boewe. In 1813 woort Napoleon inne Slaag bie Leipzig verslage dore Zesdje Coalitie. 't Jaor dao-op vool de Coalitie Frankriek in. Napoleon woort toet aaftraeje gedwóngen en verbanne nao 't eilandj Elba. Mènder es e jaor later wus Napoleon dao echter aaf te óntsnappe. Wiewaal 't 'm lökdje óm de mach in Frankriek oppernuuj te griepe, woort t'r inne beslissendje Slaag bie Waterloo in juni 1815 es nag verslage. Daonao brach t'r zien litste zes jaor door in gevangesjap op 't Britse eilandj Sint-Helena. Oetènjelik zów d'r aan maagkanker euverleje zeen.
Paul Vanden Boeynants
Paul Vanden Boeynants (1919-2001) waor de premier ofwel d'n ierste minister vaan 't Belsj. Dit woort heer op 20 oktober 1978. Heer bleef de regeringsleier vaan 't Belsj Keuninkriek bis 3 miert 1979. De premier waor lid vaan de polletieke partij PSC. Heer regeerde euver twie kabbinètte.
Zie premiersjap voond plaots oonder 't Keuningsjap vaan Boudewijn, Keuning vaan de Belzje.
Zwart laok
thumb|'n Artistieke waergaaf van e zwart laok. E zwart laok of zwart gaat is 'n kóncentraasje van massa die zoea groeat is det de zwaordjekrach alles taengehèltj te óntsnappe, zelfs leechstraole. Daoveur wuuertj 't es "zwart" ómsjreve. Inne wirkelikheid guuef 't geint ech gaat; 't verwies ieëre nao e gebied inne ruumdje woroet nieks kan trögkkómme.
E zwart laok wuuertj slechs besjreve door drie paramaeters: massa, lektriklajing en impulsmoment. Daomit zeen zwarte läöker de "einveljigste" objèkte oete netuurkónde.
Zwarte läöker zeen euverbliefsele van supernova's.
Waornumming
De lestigheid van 't waornumme van zwarte läöker in 't hieëlal ligk d'rbie det die hieël weinig leech gaeve. Daodoor is waornumming d'rvan alein indirek meugelik, wie aafleijing oet 't gedraag van sterren inne drekke ómgaeving (dóbbelsterre). Materie van 'n kórtbiestäöndje ster wuuertj nao 't zwart laok getróch en geit den in 'n baan rónjelóm en vörmp zoea 'n accretiesjief.
Oos-Macedonië en Thracië
Oos-Macedonië en Thracië (Grieks: Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, Anatoliki Makedonia ke Traki, Bölgaars: Източна Македония и Тракия, Iztogkna Makedonija i Trakija, Törks: Doğu Makedonya ve Trakya) is 'n periferie (vergeliekbaar mèt de regio's in Fraankriek) in Griekeland. 't Is 't ooste vaan 't Griekse Macedonië (vreuger Makednos), neet te verwarre mèt de rippubliek vreuger Joegoslavische Rippubliek Macedonië, dat door de Grieke dèks oet prottes Rippubliek Skopje weurt geneump. Thracië heet evels noets get te make gehad mèt Grieks Macedonië. 't Heet zelfs hiel laank niks mèt de Grieke gehad. 't Waor mie verboonde mèt Albanië, wie 't nog oonder Dracië veel, boe de naom Thracië woersjijnelek vaandan kump.
Geografie
Oos-Macedonië en Thracië heet 'n oppervlak vaan 14.157 km². De ganse zuidkös vaan de regio ligk aon de Egeïsche Zie.
Aongrenzende regio's
Veur e klein gedeilte grens de regio aon "boete-Europees" gebeed, gebeed dat neet oonder de Europese Unie vilt, naomelek Törks gebeed.
Demografie
Volges de census vaan 2011 heet Oos-Macedonië en Thracië 'n inwoeneraontal vaan 608.182, en 'n deechde vaan 43/km². V'r zien daomèt 'n krimp vaan de bevolking, die ziech veural in Centraol-Griekeland begint te vestige. In 2001 goof 't nog zoen 611.067 Oos-Macedoniërs en Thraciërs. De hoofstad is Komotini. De groetste stad is evels Kavála.
Departeminte
De periferie is oonderverdeild in 5 departeminte (nomos):
Arifama-Maniafia
Alternatieve name veur 't Arifama-Maniafia zeen Miniafia Oyan en Maniafia-Arifama. De spraok wuuertj gekaldj in 20 toet 25 dörpkes, op veer locaties ane kös. De lexicaal geliekenis mit 't Ubir is 39% enne graod van gelitterdjheid is 10% inne twieëdje spraok (2009).
De standerd waordvolgorde in 't Arifama-Maniafia is SOV en me sjrief in 't Letiens alfabet. Spraekers kallen ouch Ingels en naoberige spraoke, wie 't Hiri Motu.
De spraokstatus veur dees spraok is óntwikkelendj (5); det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj door sómmige, meh det is nag neet wiedversprèdj of haadbaar.
Lies vaan premiers vaan de Nederlen
Hei volg 'n lies vaan premiers ofwel minister-prizzedinte vaan 't Keuninkriek vaan de Nederlen.
Klaagmoer
thumb|Zich oppe Klaagmoer: manskaerele (links) en vrólje (rechs) waeren apaart gehaje door 'n aafsjeijing. De Klaagmoer, de Wèstelike Moer (Hebreeuws: הכותל המערבי HaKotel HaMa'aravi; Arabisch: الْحَائِطُ ٱلْبُرَاق al-Ḥā'iṭu 'l-Burāq) of korteweg de Kotel ("de moer") is e deil vanne aaj wèstelike moer vanne Juudsen tempel oppe Tempelberg; ze ligk inne Juudse wiek vanne aaj stad van Jeruzalem en kump oeten ieësten ieëf, wie d'n Tempel van Herodes aaf woort geboedj.
De moer woort innen achsten ieëf geïntegreerd inne moere vanne Citadel vanne Moskeeje tiejes de boew vanne Rotskoepel enne Al-Aqsamoskee. Dore Joedde wuuert die verieërdj es 'n moer vanne Tempelberg door 't kortbie zeen van 't hèlge van 't hèlge vannen Tempel van Herodes, woveur zie 'm betrachten es de hèlgste plaats veur te baeje.
De Klaagmoer is 'n Israëlisch nasjenaal symboeal gewore wo väöl börgerlike ceremonies plaatshöbbe. Kènmirkendj zeen de breefkes mit gebaejer die de Joedde tösse de stein vanne moer duje.
Aranadan
't Aranadan is 'n Dravidische spraok die gekaldj wuuertj in 't Malappuram-distrik, inne Kerala-staot in India. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 200 luuj (2001), meh neet alle inlandjse naerzèttinge zeen getaldj, en haet de ISO 639-3 code aaf.
't Is neet bekèndj of 't versjillige dialekte guuef. De lexicaal geliekenis mit 't Malayalam is 63%–69% en mit 't Tamil 53%–55%. Alternatieve name veure spraok zeen Aranatan en Eranadans. De gelitterdjheid inne ieëste spraok is óngere 1%; inne twieëdje spraok is 't 35%-41% in Kerala en 65% in Tamil Nadu (2001).
De laevetigheid van 't Aranadan in 't Malappuram-distrik is betwiefelenswaerdig vanwaenge de klein bevolkingsaantalen en boetedet guuef 't gein apaarte dörper; de spraekers laeve same mitte Malayali's. De lieëg graod van óngerrich zörg d'rveur det de spraok stabiel blief. 't Aranadan wuuertj veurnamelik heim gespraoken inne dörper, mer 't guuef 'n negatieve opstèlling taengeneuver de spraok. De meiste spraekers höbbe minstens gróndjkènnis van 't Malayalam, det gebroek wuuertj in próntj dezelvendje ómstenjighejen es 't Aranadan. De spraekers zeen erkèndj es 'n stam dore euverheid en höbben 'n traditioneel religie.
De spraokstatus veur dees spraok is bedreig (6b); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties, meh det 't aantaal spraekers aafnump.
Quilly
Quilly ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Vouziers, in 't zuudoaste van 't Frans departemint Ardennes, langs de grens van de departeminte Marne en Meuse. Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes. Traditioneel weurt in dees gemeinte dan ouch Champagnois gekald en neet Welsj, wie dat weurt gekald in 't groatse gedeilte van de échte, geografisch gedefinieerde, Ardenne.
Mark Eyskens
Mark Eyskens(gebore: 1933) waor de premier ofwel d'n ierste minister vaan 't Belsj. Dit woort heer op 31 miert 1981. Heer bleef de regeringsleier vaan 't Belsj Keuninkriek bis 17 december 1981. De premier waor lid vaan de polletieke partij CVP. Heer regeerde meh euver ei kabbinèt.
Zie premiersjap voond plaots oonder 't Keuningsjap vaan Boudewijn, Keuning vaan de Belzje.
Miles Davis
Miles Dewey Davis III (Alton (Illinois), 26 mei 1926 - Santa Monica (Californië), 28 september 1991) waar 'nen Amerikaanse jazzkómpenis, trómpettis en multi-instrumentalis. Hae weurt besjoewd es eine van de belangriekste en invloodriekste jazzmuzikante van de twintjigsten eeuw.
Afade
't Afade is 'n Afro-Aziatische spraok die gekaldj wuuertj inne Wied-Naordelike Regio van Kameroen. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 5.000 luuj (2004), mit 'n ganse bevolking van 36.000 in alle lenj, en haet de ISO 639-3 code aal.
Afade wuuertj ouch waal es Afadeh of Affade gespèldj. 't Is neet bekèndj of 't dialekte guuef.
Ardeuil-et-Montfauxelles
Ardeuil-et-Montfauxelles ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est, te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 71 inweunersj, die Ardeuillais (mannelik) en Ardeuillaises (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 4,28 km2 groat. Dao woonde dus zoan 17 luuj per km2. Ze maak deil oet van 't kanton van Attigny, wat waer deil oetmaak van 't arrondissemint van Vouziers. Wier liegk 't op 'n huègte van 109-179 meter (gemiddeld 120 meter).
Miles Davis
De sjtiel van Davis is herkinbaar en origineel en oefent decennia nao zien hemele nog invlood oet op jazzmuzikante. Op e deil van zien opname gebroekde Davis 'ne harmon mute, e type demper womit hae 't typisch timbre maakde det tiejes de res van zien karrejaer drek mit dem geassocieerd bleef. Ouch ziene klank en sjpeelsjtiel zónger de mute zeen herkinbaar, ónger angere door de typische aafbuginge ane begin of 't inj van de tone en d'n ingehaje lyrische sjpeelsjtiel mit lang sjtildes tösse de melodische frase.
Afade
De spraok wuuertj neet gesjreve. De spraekers zeen islamitisch en gebroeken ouch Tsjadisch Arabisch.
't Afade wuuertj ouch gespraoken in twelf dörper inne Borno-staot in Nigeria, wo de spraok ouch waal Afada, Kotoko of Mogari geneump wuuertj.
De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.
Ardeuil-et-Montfauxelles
In daes gemeinte weurt d'r van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 463 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Busdóm
't Waord kump haaf van busjop (Grieks: επισκοπος episkopos "opzichter") en haaf van 't achterveugsel -dóm. Ouch 't waord diocees (Letien: dĭœcēsĭs, van 't Grieks διοίκησις "bestuur") wuuert waal gebroek, mer is väöl minder gebroekelik. 't Bieveugelik naamwaord is busdómmelik of diocesaan.
'n Kirkpervinsje kan bestaon oet ei of mieëder busdómme. 't Wichtigste bisdóm is 't aartsbusdóm mitte aartsbusjop. Es binnen 'n kirkpervinsje naeven 't aartsbusdóm onnag anger busdómme valle, neump me dees suffragaan busdómme. In zoea val is d'n aartsbusjop ouch metropoliet. E busdóm wuuert óngerverdeildj in dekenate mitte dieëke. E dekenaat wuuert wiejer óngerverdeildj in parochies mitte pestoear. Neet alle busdómme höbbe dekenate; e busdóm kan ouch drek zeen óngerverdeildj in parochies.
Bieje Nederlandjse kattelieke haet 't zeuve busdómme: Greuninge, Haarlem, Utrech, Rotterdam, De Bós, Breda en Remunj.
Ankave
't Ankave is 'n Trans-Nuuj-Guinese spraok die gekaldj wuuertj inne Gulf Provincie van Papoea-Nuuj-Guinea, in 't Kerema-distrik in 't daal vanne Mbwei- enne Swanson-reveer. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 1,600 luuj (1987) en haet de ISO 639-3 code aak.
't Ankave wuuertj ouch waal Angave geneump en haet versjillige dialekte, namelik Ankai, Bu'u, Miyatnu, Sawuve, Wiyagwa en Wunavai. De graod van gelitterdjheid inne ieëste spraok ligk óngere 5%; veure twieëdje spraok is det ouch óngere 5%. De spraok wuuertj in 't Letiens alfabet gesjreven en de spraekers höbben 'n traditioneel religie.
Sophie Wilmès
Sophie Wilmès	(Elsene in Breusel, 15 jannewarie 1975) is 'n politica en waor de premier ofwel d'n ierste minister vaan 't Belsj. Heimèt waor zie d'n ierste, en bie noe einsegste, vrouweleke regeringsleier oet de historie vaan 't Belsj. Dit woort zie op 27 oktober 2019. Zie bleef de regeringsleier vaan 't Belsj Keuninkriek bis 1 oktober 2020. Wilmès is lid vaan de liberaol polletieke partij MR. Zie regeerde es premier euver twie kabbinètte.
Häör premiersjap voond plaots oonder 't Keuningsjap vaan Filip, Keuning vaan de Belzje.
Herman Brusselmans
thumb|250px|De Vlaomse sjriever Brusselmans in 2000 Herman Brusselmans (Hamme, 9 oktober 1957) is 'ne Belsje sjriever. Zien bekindste beuk zien Heden Ben Ik Nuchter (Allewijl bin iech neuchter) en Ex-Drummer. Heer sjrijf inkel op 't Nederlands.
Zien jäög en wijer leve
Brusselmans heet in zien jäög neet väöl interesse getoend veur literatuur. Tot ind jaore '70 waor heer 'ne succesvolle vootballer bij KFC VW Hamme en later ouch KSC Lokeren Oost-Vlaanderen. Allewijl heet heer zien eige vootbalvereiniging, geneump nao ziene gestorven hoond. Heer geit op zien 19e Germaanse filologie studere, en in 1981 trouwt heer, en geit woene in Iddergem, Denderliew. In 1986 geit heer nao Gent. Dao trouwt heer in 2005 veur d'n twiede kier.
Heer is neet allein bekind mèt zien beuk. Ouch kump heer dèkser op d'n tillevisie. Veurnaomelek op 't Belsj, mer ouch wel in Nederland. In 2007 is vaan zie book Ex-Drummer 'ne film gemaak. Evels waor dit neet e groet succes.
SHH Herte
SHH (Sint Hadrianus Herten) is 'ne voetbalclub in Herte. SHH woort opgerich in januari 1924. De clubkleure zeen greun en wit. In 1998 promoveerde 't eesjte van SHH ónger leiding van Can van Keeken nao de 4e klasse KNVB district Zuid II.
In januari 2001 verhoesde SHH van 't sjportpark De Offerkamp nao Sjportpark De Wolfsberg in Maerem. In mei 2006 woort mit d'n aanlèg van e kunstgraasveld en d'n aanboew van extra kleidlokale en e bejstuurskamer begoosj. Op 1 december 2006 woort 't kunstgraasveld mit veldjverlichting in gebroek genómme.
SHH is de letste paar jaor gegruijd tot 'n gans groot vereiniging mit óngevaer 800 lede. Ouch zeen ze ein van de beste voetbalclubs van Limburg (Houfklasse). SHH haet op 't moment 6 senioreteams, 1 veteraneteam, 2 damesteams, 2 A-teams, 2 B-teams, 3 C-teams, 5 D-teams, 8 E-teams, 10 F-teams, 7 Mini-F teams en 1 G-team. SHH 1 sjpeelt momenteel in de 3e klasse B van district Zuid-II.
Verdraag vaan Mestreech
't Verdraag vaan Mestreech (officieel Treaty on European Union) is e verdraag vaan de Europese Gemeinsjap (EG) wat de basis vörmde veur 't opriechte vaan de Europese Unie. 't Woort geteikend op 7 februari 1992 in Mestreech (en wel in Randwiek) tösse de leie vaan de EG en trooj op 1 november 1993 in wèrking. 't Leide tot de stiechting vaan de EU en waor 't resultaat vaan losse oonderhandelinge euver monetair en politieke einheid. Op basis vaan 't Mestreechs verdraag woort in 1999 de Ikkenomische en Monetair Unie (de Economic and Monetary Union ofwel de EMU) opgeriech, die oetindelek 't fundamint lag veur d'n Euro en d'n oet 19 lidstaote bestaonden Eurozone.
't Verdraag leide tot de inveuring vaan d'n euro (en daomèt ouch de Eurozone) en introduceerde 't dreipeilersysteem (de Gemeinsjapspeiler, de peiler veur Gezamelek Boetelands en Veilegheidsbeleid (CFSP), en de peiler veur Justitie en Intern Zake). De peiler veur CFSP woort opgeriech op de groondveste vaan de Europese Politieke Samewèrking (EPC), meh vóng dit in e verdraag en breide 't oet. De peiler veur JIZ luide samewèrking m.b.t. wètsbekrachteging, strafrech, börgerlek rech, en asiel- en immigratiebeleid in. Noedzakelekerwijze zörgde dit d'r ouch veur tot 't börgersjap vaan de Europese Unie 'nen officiële status kroog: eder dee 'ne börger vaan 'nen EU-lidstaot is, is sindsdeen ouch automatisch 'nen Europese börger - wat inhilt tot beveurbeeld 'ne Nederlandse börger in Belsj praktisch dezelfde rechte heet es Belzje börgers (mèt 'n paar oetzoonderinge, wie stömme tijdes de nationaol verkezinge).
Jean-Luc Dehaene
Jean-Luc Dehaene (1940-2014) waor de premier ofwel d'n ierste minister vaan 't Belsj. Dit woort heer op 7 miert 1992. Heer bleef de regeringsleier vaan 't Belsj Keuninkriek bis 12 juli 1999. De premier waor lid vaan de polletieke partij CVP. Heer regeerde euver twie kabbinètte.
Verdraag vaan Mestreech
Vaanajds heelt de Europese Gemeinsjap ziech veural mèt handel en ikkenomie bezeg. De Europese Commissie en d'n Europese Gerechshoof, allebei oonaofhenkelek vaan de regeringe in de EG, hadde binne dat systeem väöl mach. 't Europees Parlemint, dat direk door de börgers vaan de lidstaote gekoze woort, had ouch 'n zeker mach. De regeringe behierste de res vaan de mach, meh hadde sinds midde jaore tachteg ummer dèkser mèt mierderheidsstumminge beslissinge genome. Dit systeem woort Gemeinsjapsmethode of supranationalisme geneump, aongezeen internationaal institute die neet direk door de regeringe gecontroleerd woorte väöl mach hadde en lede beslissinge boe ze 't neet mèt ins waore veurgesjreve kóste kriege door mierderheidsstumminge.
Jean-Luc Dehaene
Zie premiersjap voond plaots oonder 't Keuningsjap vaan Boudewijn, Keuning vaan de Belzje.
Verdraag vaan Mestreech
Me wouw de Europese Gemeinsjap ouch bevoeghede veur boetelandse, militair en criminaliteitszake geve. Evels meinde väöl lidstaote tot dees gebeje te geveuleg waore veur door de instèllinge vaan de Europese Gemeinsjap geregeld te weure, en tot de mach vaan de regeringe in dees zake groeter zouw mote zien es de mach vaan de regeringe in de Europese Gemeinsjap. Dat wèlt zègke tot 'n intergouvernementeel, i.p.v. supranationaal systeem gebruuk zouw mote weure. Aander lidstaote vreesde tot dit de mach vaan de oonaofaankeleke supranationaal institute (De Europese Commissie, d'n Europese Gerechshoof en 't Europees Parlemint) in verbaand mèt de ikkenomische zake boe de EG ziech daan mèt bezegheelt zouw kinne bedreige. De dreipeilerstructuur woort dao-op oontwikkeld veur de traditioneel verantwoordelekhede vaan de EG op 't gebeed vaan ikkenomie (de Gemeinsjapspeiler) aof te zoondere vaan de nui bevoeghede op 't gebeed vaan boetelands beleid en militair zake (de CFSP-peiler) en crimineel zake (de JIZ-peiler). Door 't verdraag kraog de Europese Unie hiel väöl mach vaanoet de lidstaote in 't beleid vaan d'n Europesen interne merret.
't Verdraag vaan Mestreech woort geteikend op 7 februari 1992 in Mestreech, boe de lèste oonderhandelinge in december 1991 hadde plaotsgevoonde. 't Verdraag trooj in wèrking op 1 november 1993 en is in zekere zin mèt later verdrage geamandeerd.
De goodkäöring vaan 't verdraag brach in versjèllende staote zwoereghede mèt. E referendum in Fraankriek steunde 't meh zjus, mèt 51,05% veurstummers, en Denemarke verworp 't oersprunkelek verdraag.
Les Grandes-Armoises
Les Grandes-Armoises ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est, te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw Les Grandes-Armoises 61 inweunersj. Ze ies 4,47 km2 groat. Dao woonde dus zoan 14 luuj per km2. Ze liegk get te noordoaste van Les Petites-Armoises en maak deil oet van 't kanton van Vouziers, wat waer deil oetmaak van 't gelieknamig arrondissemint van Vouziers. Wier liegk 't op 'n huègte van 192-300 meter.
In daes gemeinte weurt d'r van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 463 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Instituto Federal da Bahia
thumb|right|300px|Instituto Federal da Bahia Instituto Federal da Bahia (aofgekort es IFBA) is 'n openbare oonderzeuksuniversiteit gevèsteg in Salvador, Bahía, Brazilië.
Ze is gestiech gewore op 2 juni 1910.
Aramanik
't Aramanik is 'n oetgestórve Nilo-Saharaanse spraok die gekaldj woort inne Arusha Regio van Tanzania, oppe Masaaisteppe. De spraok haet de ISO 639-3 code aam.
't Aramanik steitj ouch bekèndj es Laramanik, Dorobo en Ndorobo, wovan de litste twieë namen es aanstoeatgaevendj gelje. De spraok is óngesjreven en geldj es 'n jaeger-verzamelersspraok.
De spraokstatus veur dees spraok is oetgestórve (10); det beteikentj det de spraok neet langer mieë gebroek wuuertj en nemes nag e geveul van etnische identiteit hèltj in verbandj mitte spraok.
David Woodard
David James Woodard (Santa Barbara, Californië, 6 april 1964) is 'nen Amerikaanse dirizjènt en sjriever.
Dertigjäörige Krieg
thumb|De innaam vaan [[Maagdenburg in 1631.]] d'n Dertigjäörige Krieg waas e groeatsjäölig militair kónflik in Europa det doerdje van 1618 toet 1648, ènjigendj mitte Wèsfaalse Vraej (worónger de Vraej van Munster, de Vraej van Osnabrögke en 't Verdraag van Munster valle). d'n Dertigjäörige Krieg guldj es eine vanne ieëste modern landjkriege. Inne krieg kwaam ei derdje vanne bevölking van 't Heilig Roeams Riek óm 't laeven en leep 't landj 'ne groeaten achterstandj op in zien óntwikkeling.
De krieg waas e gevolg vanne spanninge tösse kattelieke en protestantse staoten in 't hujig Duutsjlandj; de drekke aanleijing waas de Twieëdje Prager Oetvinstering. Ouch speeldje geostrategische grunj 'n rol inne krieg. 't Ganse kónflik begós wie de kattelieke staote Spaanje en Oeasteriek de protestantse staoten in 't naorde van 't Heilig Roeams Riek vereuverdje inne Boheemse (1618-1623) enne Daense (1623-1630) fase vanne krieg. Dit woort daonao óngedaon gemaak door Zwede (1630-1635), wonao Frankriek aktief mit góng doon in samewirking mit Zwede veur Spaanje en Oeasteriek te verzwake (1636-1648).