cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frank de Winne
Ruumdevaarder
De lancering väör dès missie in 'n Sojoez-rakèt vón plaatsj óp gónsdèg 27 mei 2009 vanoet Bajkonoer in Kazachstan. Óp 1 december 2009 landde e dao wer óp de aeërd. Dör waersömsjtandighede koes e pas d'r daag d'r nao nao Sjterresjtad vlege. De twiede ruumdemissie van Frank De Winne heesjt oasISS. Dèzze naam waoërd gekaoze oet 'n reeks inzendinge. De winnende suggestie kieëm van d'r Gentenaer Jan Puylaert.
Privé
Köning Albert II verhaef de Winne per Köninklek Besjluut óp 20 december 2006 in d'r adelsjtaand töt burggraaf.
Burggraaf Frank De Winne is getrówd en vader van driej keender, alledriej oet e vörig huwelek. E wónt in Sintruje.
Infraklas
'n Infraklas of tösseklas is in de zoölogie en de taxonomie 'n rang of e taxon in die rang. 'n Óngerklas of subklas is 'n wiejer óngerverdeiling van 'n klas en 'n infraklas is weer 'n wiejer óngerverdeiling van 'n óngerklas.
Bas Peters
thumb|Bas Peters (nr. 14) in actie Bas Peters (Hael, 14 mei 1978) is 'ne Nederlandjse mountainbiker oet ’t Limburgse Hael.
27 augustus
27 augustus is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 239en daag vaan e gewoen jaor en d'n 240e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 126 daog. In de Roems-Kathelieke Kèrk is dit d'n heilegedaag vaan Monica.
Bas Peters
Peters deeg in 2004 names Nederlandj mit aan de Olympische Sjpele in Athene wo hae ein verdeenstelikke 13e plaatsj behaolde op 6.42 min. van de winnaer.
Belangriekste resultate
2010
2008
2007
2006
2004
Dónderpele
thumb|right|Dónderpele Dónderpele of toorts (Verbascum thapsus; Nederlands: koningskaars) ies 'n plant oet de helmkroedfamilie. Zès soorte kómme in 't wild veur in Nederland en Belsj. De Thapsus ies 2-jaorig mèt viltige behaorde versjpreid sjtaonde blaar aan eine sjtengel, dae 2 m. hoag kèn weure. Liech-gael blome van juli tot okt. in aorvörmige bleuj. Kump veur in de duine en Zuud-Limburg. De plant ies 'n ónderdeil van de kroedwösj, dat verklaort 't woorddeil dónder.
In anger dialekte weurt 't ouch waal gael kaersj of paoskaersj geneump.
Ander toortse:
Friedensreich Hundertwasser
thumb|300px|In de Roland MacDonald-kingervallei in [[Houtem (Valkeberg)|Houtem 2007,'t vakantiehoes, oet 2007, nao óntwerp van Hundertwasser]] Friedensreich Regentag Dunkelbunt Hundertwasser (15 december 1928 – 19 februari 2000) waor 'ne Oastenriekse kunstenaer en architect. Hae ies veural bekènd vanwege zien kleurrieke en dynamisch gevörmde geboewe. Hae waor veurvechter van 'n miensj- en milieuvruntelike boewtrant.
Biografie
Hundertwasser woort gebore in Wene, es Friedrich Stowasser. Es kind ging hae nao de montessorisjoal. Zien opvallend gebruuk van kleure waor hie al opmerkelik. In 1943 woorte 69 juudse familielede door de nazi's weggeveurd en vermaord. In 1948 sjtudeerde hae drie maond aan de Weense kunsacademie. Wie hae óntdèkde, in 1949, dat "sto" of "sta" in de Slavische tale "hónderd" beteikent, bedach hae ziene sjoelnaam (pseudoniem). In de periode 1949 tot 1951 maakde Hundertwasser sjtudiereize nao Paries, Marrakech, Tanger, Tunis, Italië en Sjpanje. In 1953 lanceerde hae zien kunstheorie van 't transautomatisme. Vanaaf de jaore 50 van de 20e ièw verzat Hundertwasser ziech tege-n 't rationalisme in de architectuur, dat nao zien euvertuging te wiènig oug haet veur de miensj. In 1962 brook 'r door mèt zien biedraag aan de Biënnale van Venetië. In de jaore 80 ging 'r veur de ecologische architectuur en woorte veur 't ièrsj geboewe nao dit idee gerealiseerd. Hae sjtorf op 71-jaorige laeftied aan boord van de Queen Elizabeth II in de Sjtille Oceaan aan 'ne hartaanval.
De kuns van Hundertwasser
thumb|300px|Geboew in Darmstadt: de Waldsjpiraal De sjilderieje van Hundertwasser kènmerke ziech door fantasieriek gebruuk van kleur, de toepassing van umkaderde vlakke en parallelle (meh neet rechte) lijne, 't óntbreke van rechte lijne en 'n fascinatie mèt de sjpiraal. Neve abstracte sjilderieje maakde hae gesjtileerde figuratief sjilderieje mèt es belangriekste thema: geboewe. Dan begint 'r ouch maquettes te make.
De architectuur van Hundertwasser
thumb|300px|Hunderwasserhaus in Wene Ouch in de architectuur óntbreke de rechte lijne. 't Materiaalgebruuk ies opvallend: väöl keramiek in hel kleure. Dèks versjient 'r 'n teurentsje mèt dao-bovenop 'n un-vörmig daak. Oetgangspunte zint: de natuur intak laote of es se verdwient, d'r get veur truuk geve. Edere miensj ies versjillend, krieg dus ouch 'n eige (versjillend) vènster nao boete. 't Geboew weurt dynamisch, nao de natuur, vörmgegeve. Plante greuje oet de moere en op 't daak. Zien werk ies verwant aan de Jugendstil en aan Antoni Gaudi (Barcelona, Sjpanje).
Geboewe van Hundertwasser
Gerenoveerde objecte nao zien ideeë:
Poszegele van Hundertwasser
In 1974 hervóng hae zien jeughobby toen hae de sjpiraalboum-poszegel veur Oastenriek óntworp. Väöl van zien ideeë zin vasgelag op 'n serie zegele van de Vereinigde Naties in 1983.
Zieëslaag
thumb|Aanval oppe Medway (juni 1667). 'ne Zieëslaag is e gevech tösse sjeper of anger vaartuug op 't wayer. De meiste zieëslaeg höbbe zich aafgespeeldj oppe zieë, mer e deil ouch op maeren of in revere; ouch dees neump me zieëslaeg. 'ne Zieëslaag is 't equivalent van 'ne veldjslaag op 't water.
De twieë algemein menere veure vieëndj te verslaon zeen:
De ieëste zieëslaag dae besjreve steit haw plaats in 1210 v.Chr. bie Cyprus; hie wónne de Hittiete vanne Cypriote.
Eurazië
thumb|250px|De ligking vaan Eurazië Eurazië is e supercontinent en — strik geografisch gezeen — 't eigelek continent en landmassa wat de werelddeile Europa, Azië en 't Midde-Ooste umvat. De naom is 'ne misjmasj vaan de naome Europa en Azië. De grens tösse Europa en Azië is 'n debat an sich boe nog altied geine consensus euver besteit. Euver 't algemein weure de Oeralberg gezeen es de grens tösse die twie werelddeile. Eurazië weurt allewijl ouch dèks gebruuk in de polletieke konteks vaan Rusland en zien umligkende len. In dat geval sleit Eurazië dus op e polletiek en/of cultureel euvergangsgebeed tösse Europa en Azië. Dit kump veural bis oetdrökking in de Euraziatische Ikkenomische Unie, boeveur Rusland 't initiatief heet genome.
't Gief 4,6 mieljaar lui in Eurazië, wat roontelum 65% vaan de ganse wereldbevolking is.
't Modern idee vaan Eurazië geit in tege de aw Europees wereldindeiling die al trök geit tot de Grieke en de Roemeine. De Grieke rekende Anatolië wel bij Europa, en dat kaom umtot zie 't bis hunne wereld rekende. De Roemeine hadde 'n dreideiling vaan de wereld zoewie zie 't kóste: Europa, Azië en Libië (wat neerkaom op gans Afrika).
Bassing
De Bassing is 'ne binnehave in 't Boschstraotkerteer, zjus ten noorde vaan de Binnestad. 't Is zuideleke eindpunt vaan de Zuid-Willemsvaart in Mestreech en woort in de jaore 1824-25 gegraove op de plaots vaan de vreugere bóngerd vaan 't kloester de Biesen. De verbinding tösse Bassing en Maos leep dweers door de aofgebroke kloesterkèrk. 't Talud mèt welfkelders woort in 1860 vervaange door 'ne steine moer.
Drie jaor nao d'n aonlègk waor de Bassing al te klein. De Kamer vaan Kouphandel vroog in 1828 al aon keuning Wöllem I veur outbreiing. In de jaore nao de Belzje Opstand (1830-39) bleve de klachte, woenao 'ne twiede have woort geboud in de Boschpoort.
Nao d'n aonlègk vaan 't Julianakenaal, de Beatrixhave en 't dempe vaan 't kenaal Luik-Mestreech raakde de Bassing in oonbruuk. In 2001 woort de have gerestaureerd en e paar jaor later in gebruuk genome es have veur plezeervaart. De werfkelders woorte in gebruuk genome door de middestand, veural restaurante. 't Monumentaal Veemgebouw oet 1860 bleef behawwe es appartemintecomplex.
Haram (gemeinte)
thumb|De ligking van Haram in de pervincie Møre og Romsdal. Haram is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Møre og Romsdal in Nórwaeg. De gemeinte had 8.643 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 256,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 33,8. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 1534.
Zieëbaom
De zieëbaom of oceaanbaom is 't door zieëwater bedèkdje deil van 't aerdoppervlak. De zieëbaom besteit oete kóntinentaal marge langs de renj vanne kóntinente, d'n eigentliken oceaanbaom (de abysaal vlakde) enne oceanische träög. De deepste zieëbaome ligke inne bathyaal en abysaal zaons vanne waterkolóm; 't zeen gans duuster gebiede wo alein gespecialiseerdje organisme laeve, die bestandj zeen taenge de hoeag drök.
Langs de renj vanne kóntinente ligk 't kóntinentaal plat; dit geit via de kóntinentaal helling enne kóntinentaal verhöffing euver inne abysaal vlakde. Vólkanische eilenj, träög en mid-oceanische rögke kónnen 'n oetzunjering vörmen in 't reliëf vannen oceaanbaom.
Hómmelskroed
Hómmelskroed ies de volksnaam van Koninginnekroed of Leverkroed (Eupatorium cannabinum). Composietenfamilie. In ’t wild veurkómmende soort weurt ouch koninginnekruid geneump. Huègde 90-140 cm. Euverblievende plant in beemde, langs beke, riviere en ander vochtig terrein. De blaar sjtoon tegeneuverein en zint driedeilig. Pluumvorm mèt roze-crème gekleurde blome, die bleuje van juli tot sept. Leverkruid ies de naam veur de gekweekde vörm (E. purpureum). De plant ies 'n ónderdeil van de kroedwösj
Hómmelskroed ies ouch de volksnaam veur de wille Marjolein (Origanum vulgare). Dees plant weurt es keukekroed toegepas. Luupblomefamilie. 30-60 cm. hoag, euverblievende plant mèt wortelsjtengele. de blaar zint eirónd. Blome sjtoon in sjienkranse, wiet tot lila gekleurd. Bleuj juli-sept. De plant kump in 't wild veur in Zièland, langs de riviere, in Zuud-Limburg en in oas-Belsj. Ze ies ónderdeil van de kroedwösj.
Storuman
Storuman is 'n gemèndje in Västerbottens län, Zwede. De gemèndje tèltj 6.444 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 7.378,47 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 0,9 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
3,63% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Groeët-Brittannië
thumb|250px|Groeët-Brittannië ligkt tösje Ierland en 't vasland van Europa thumb|Satellietfoto Groeët-Brittannië is 'n Europees eiland in de Atlantische Oceaan, ten noordweste van 't Europees vasland gelaeëge en daova gesjeije doer de Noordzieë en 't Kanaal. Mit 'n opperflaak van 209,331 km² is 't eiland 't op ach nao groeëtste eiland van de welt es aoch 't groeëtste eiland van Europa en de Britse Eileng, woeë aoch Ierland en Man bie huëre. 't Gans eiland behuurt tót 't Veraenig Kuëninkriek en vestigt de drie 'constituente leng' Ingeland, Sjotland en Wales.
D'r naam Groeët-Brittannië waert aoch waal gebroek vuur 't gans Veraenig Kuëninkriek.
Geografie
Groeët-Brittannië is nao Java en Honshū 't dichtsbevolkde eiland van de welt mit (in 2011) mieë es 70.100.000 i-weunesj. Behalve Ierland in 't weste waert 't ómringk doer mieë es hónderd klaenere eileng, woeëvan 'n aantal aoch tót Groeët-Brittannië waert geraeëkend, zoeëwie Wight, Anglesey, de Scilly-eileng, de Hebride, de Orkney-eileng en de Shetlandeileng, aevel neet Man of de Kanaaleileng.
Wielder (Remunj)
Wielder (Nederlandjs: Wieler) is e gehuch in 't naorde vanne Nederlandjse plaats Zjwame, inne gemèndje Remunj.
Groeët-Brittannië
Geografie
't Landsjap va Groeët-Brittannië waert gekinmerk doer lieëgland in 't oeëste en zuje en huëvele en berg in 't noorde en weste. Vuur 't ing van d'r lètste iestied waor Groeët-Brittannië e sjeereiland van Europa; doer 't gesjmólte landies woert 't Kanaal gevormd. D'r kórtste aafsjtand tót 't vasteland is 34 kilometer bie Dover, gevormd doer 't Nauw va Calais.
Historie
Groeët-Brittannië woert óngevaer 9000 jaor geleje gevormd in 't Pleistoceen. Daovuur zoot 't vas aan 't Europees vasland.
Wielder (Remunj)
Door Wielder haer loupe twieë straote, die allebei de naam Wielder drage. Vanoet dees waeg zeen 't gehuch Eind en 't dörp Zjwame te bereike. 't Gehuch ligk drek aan 't reveerke de Zjwaam. Vanoet Wielder is de staasje in Zjwame binne vief toet tieën menuut te bereike.
Flora (besjrieving)
WLD
De driede aaflevering in Deil III van 't WLD of Woordenboek van de Limburgse Dialecten haet es titel Flora. In 't book were de plante behandeld, die in Belsj en Nederlands Limburg in 't wild veurkómme. Alle plaatselike volksname of dialekname were vermeld.
Wielder (Remunj)
In Wielder ligk de Wielderhaof, dae al in 1346 woort geneump. Bie dezen haof ligk 'ne bakkes wo toet noe aevel gein gesjreve brónne van zeen. Waal steitj t't ingeteikendj op 'n kaart oet 1774. De bakkes verkieërdje langen tied in 'n slechte staot, mer is in 1993 door vriewilligers gerestaureerdj, wodoor weer op aaj wies kan waere gebakke. Bezeukers kónnen 't noe bezichtigen en dao get aeten en drinke.
Groeët-Brittannië
Historie
De ieësjte beweunesj va Groeët-Brittannië kaome van 't vasteland. De beweunesj in d'r Iezertied sjtónt bekind es de Brythonne, e Keltisch-sjpraeëkend volk. In d'r Romeinse tied woert 't groeëtste dael van 't eiland, op 't utersjte noorde nao, de Romeinse provins Britannia. Nao d'r val van 't Romeins Riek trókke Germaanse sjtamme nao 't oeëste en zuje van 't eiland, die huuj d'r daag bekind sjtónt es de Ingelsje.
Jølster
thumb|De ligking van Jølster in de pervincie Sogn og Fjordane. Jølster is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Sogn og Fjordane in Nórwaeg. De gemeinte had 2.918 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 663,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 4,4. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 1,8% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
1724
1721 - 1722 - 1723 - 1724 - 1725 - 1726 - 1727
thumb|right|200px|Lodewiek I van Sjpanje
Baklava
thumb|Törkse baklava Baklava (Arabisch: بقلاوة, baqlāwa; Armeens: փախլավա, pʼaḫlawa; Koerdisch: به‌قلا‌وه‌, beqlawe; Albanees: Bakllava; Azerbeidzjaans: Paxlava; Bulgaars: Баклава, Baklawa; Greeks: Μπακλαβάς, baklav'as; Perzisch: باقلوا, bāqlavā; Roessisch: Пахлава, pachlawa; Törks: Baklava) is lekkesj dat mieëtstes es dessert weëd gegeëte. 't Kunt oet 't Midde Oeëste meh 't behuurt óch tot de Balkancuisines. Dat kunt durchdat 't Ottomaans Riek dat gebeed vunnefhóngerd joare lang uëverhieësj houw. I Wes-Europa weëd 't geserveerd i Törkse en Greekse restaurants. D'r oeërsjprung van 't lekkesj weëd durch versjillende leng en völker geclaimd. Ee va de theorieë zag dat de Assyriërs 't dessert i de achste ieëw vuur Christus houwe oetgevónge. 't Aodste recep sjtamt oet de sjpieër aodheed en kunt oet Grekelank.
Baklava weëd versjillend gemak, meh besjteet ummer oet löagsjkes filodeeg, dat e bietsjke óp bladerdeeg liek. Doatussje guëf 't ummer e noeëtvölling, mieëtstes oet walnoeët, amandel of pistache. Vöal völlinge besjtoa óch oet kanieël, gróffelsnaal, kardamom, sitroeënrief, appelsienrief, roeëzewater en vanillesoeker. 't Baksel weëd noa 't bakke durchdrenk mit zeute siroeëp die besjteet oet hoeënig of soeker.
't Weëd dök i klinge sjtökker gesjneie. Baklava is hieël zeut en mechtig. I vöal leng drink me doarum sjtarke kaffee d'r bei. I toeristische gebede eët me dök e bölke ies d'r bei.
Variaties
I g'n regio rónkum g'n Egeïsche Zieë i Törkieje weëd baklava dök gemaak mit pistache, walnoeët en amandel. I g'n Sjwatte Zieëregio weëd 't gevöld mit hazelnuët en de sjtad Gaziantep in 't zuudoeëste van 't lank sjteet bekank um zing pistachebaklava. I Törkieje is 't dök e gebroek um baklava te nöttige mit kajmak, e soat roeëmig zuvelproduk.
I Grekelank besjteet 't lekkesj traditioneel oet 33 löagsjkes, verwiezend noa d'r leëftied va Jezus. De Azerbeidzjaanse baklava weëd gemaak mit walnuët en amandele, dewiel de Armeense dökker mit gróffelsnaal en kanieël gemaak weëd. I Libanon, Syrië, Irak, Jordanië en Israël weëd baklava gemaak mit bótter, walnuët en soekersiroeëp.
28 augustus
Heiligedaag van Augustinus Greuninge: fièsdaag van 't Greunings óntzèt
Pronoom
E pronoom of veurnaomwoord is e woord wat in de zin in plaots vaan e substantief of in plaots vaan 'n ander zinsdeil mèt e substantief kump en daornao kin verwieze. Es 't zinsdeil boenao 't pronoom verwijs get ieder geneump weurt, weurt dit zinsdeil 't taolkundeg antecedent geneump. 't Pronoom heet evels neet ummer 'n antecedent. In 't veurbeeld ''Wae haet de computer gebroek? Hae sjteit m'ch al de gansen daag aan (oet 't Remunjs) is hae 't pronoom, en heet dit pronoom ouch 'n antecedent in de veurgaonde zin (de computer''). In de zin Hae ies bekènd is 't zinsdeil Hae 'n pronoom, mer ouch 't subjek. 't Pronoom heet hie dus gein antecedent.
In de grammair weure globaal de volgende type pronome oondersjeie:
Korewouf
miniatuur|rechts|Korewouf thumb|rechts|Ingaank burcht Korewouf, Kólleberg, Sittard De Korewouf (Nederlands: Korenwolf) ies de Limburgse naam veur de graanhamster. In Nederland de gewone hamster, veldhamster of zwartbuikhamster geneump. Weitesjappelike naam ies Cricetus cricetus. Oarsjprónkelik kump de korewouf oet Rusland en ies via Pole en Duutsjland mèt de landboew mètgetrokke. Vanaaf de 17e ièw ies ‘r inheems in Zuud Limburg.
De korewouf haet ziene naam te danke aan ’t feit, dat ‘r hièl väöl graan kènt verzamele in zien leve. Hae waor daorum 'n plaog veur de boer. Wouf (Nederlands wolf) weurt gezag tege emes, dae al te väöl op (geldelik) gewin oet ies. De korewouf kènt waal 10 jaor oud weure en zien óndergrónds verblief ies sóms lestig te vinge. Dat bevingk ziech dèks miè dan eine maeter deep.
’t Opelègke van ’n verbliefplaats waor vreuger neet verbao. Wae ’t opelag moch de inhoud houte.
’t Bièske ies noe besjermp. Van de ins reigelmaotig veurkómmende soort waore d’r in 2000 nog mer ’n paar exemplare euver en de kans op oetsjterve waor aanwezig. Nao acties es ’t oetzètte van gefokde dere en ander besjermende maotreigele weure in 2006 400 börchte getèld in de besjermde laefgebiede in ’t mergelland: in Sub (Sibbe), Hièr (Heer) en Amie (Amby).
Uterlik
De korewouf ies klein knaagdeerke, óngevaer 20-30 cm groat mèt 'n sjteertsje van 3 tot 6 cm, gewiech 150 gram tot 450 gram. De bovekant ies roesbroen, mèt wiette vlekke op zien sjnoets, sjouwers en hangwange. De onderkant ies zjwart. De oare zint in verhouding groater en zónder haore.
Biotoop
Hae laef allein en haet ‘ne natuurlike drang um te hamstere veur de wintermaonde. Veural in ’t sjièmerduuster en sjnachs geit ‘r op paad um ete te vinge. 't Ete weurt bewaard in zien hangwange, dat later mèt zien veurpuètsjes verplaats weurt in de veurraodkamersj. Veural in de Zuud Limburgse lössgrónd veult’r ziech thoes. Umdat ’t kore in vreuger jaore mèt de hand in de sjtoeppel woort gelag (mèt de ziech gemièjd), woort vanzelf de verbliefplaats opgemerk. Die besjteit oet ’n börch, ‘ne berg opgegoajde drek, woa-in loker gegrave zint zoa groat es ’n voes. Dat zint de vlöchgeng van ’t ónderaerds verblief besjtaonde oet veurraodkamersj en ’n nès. ’t Nès liek op de deepste plek. ’n Hoeveelheid verzameld graan van 10 kilo ies normaal. Daoneve hamstert hae boane, zaod, wortele, vröchte en sjtengele van ónkroed,  zoa es Piesbloom, Mèlkdiestel en Hazegerf. Daoneve deerlik voor es insecte, sjlekke; wörm en zelfs kwakkerte, muus en jóng veugelkes. Es 't herfs weurt maak de korewouf alle loker toe mèt drek en grave hun weenterbörch, die tot dreij meter deep kan zeen. Deep ónder in 't nès zal 'r tot april ziene wintersjlaop houte. Zien liechaamstemperatuur daalt daobie tot 5 °C. De sjlaop weurt um de 5 tot 7 daag ónderbroke um get te ete oet ziene veurraod.
Veurtplanting
In april briek de paartied aan. Dan prietsje de mennekes 't nès in, binne 't territorium van 't wiefke, woa ze nao de paartied metein wir d'r oet weure gejaag. 2 of 3 Jónge weure in eine wörp gebore, sóms drie kièr per jaor. Nao eine maond zint die volwasse. Ze verlaote dan ’t nes um ’n eige te sjtiechte.
Oost
De Nederlandse naam Oost kènt verwieze nao de volgende plaatse:
Korewouf
Kingersjriek
Um te zörge dat kinger ziech neet in 't koreveld zouwe ophouwe dreigde me mèt de korewouf es kingersjriek. Dit vèlt ónder Volksgeluif.
Varia
't Jaorbook van de vereiniging Heem en Natuur Voeren heesj d'r Koeënwoof, in 't Oost-Voeres d'r Kaoënwoof geneumd.
Dhilos
thumb|260px|ligking Dhilos (Nuigrieks: Δήλος) is e Grieks eiland wat behuurt tot de Zuid-Egeïsche Eilen. 't Eiland ligk in de Zuid-Egeïsche Zie en is oonderdeil vaan de eilengróp Cyclade. 't Oppervlaak vaan 't gans eiland is 3 veerkante kilometer. De lengte is zoe'n 5 kilometer en de breidte 0,25 km. 't Hoegste punt vaan Dhilos is de berg Kynthos, dee 113 meter hoeg is. Volgens de census vaan 2011 gief 't 24 inwoeners op 't eiland. Dhilos behuurt tot 't departemint Mikonos (departemint) same mèt Mikonos en 't eiland vörmp ein gemeinte op ziechzelf. 'n Hoofplaots gief 't eigelek neet. De 24 lui die d'r woene, behiere de slaopgelegenhede aon de kös veur toeriste, veurnaomelek oet 't noorde en weste vaan Europa. 't Gief op Dhilos al besjaoving sins d'n twiede iew v. Chr.. In de aajdgrieksen tied woort 't eiland de heilege straot geneump.
Keuning
Keuning is nao keizer de hoogste vursteliken titel. Mit dezen titel wuuertj 't (mennelik) staotshöd van e keuninkriek aangegaove. 't Vrouwelik equivalent is keuningin.
Historisch woort bie sómmige stammen en völker d'n titel van keuning gegaoven ane hoogste gezagsdrager. Oearsprunkelik woort de keuning väölal gekaoze. Bieje Germane wore dit beveurbeildj veurnamelik "vegetaasjekeuninge", die de vröchbaarheid van 't gewas enne euverwinning inne stried móste garandere. Geleielik woort d'n titel irfelik.
Dónderkroed
thumb|right|Dónderkroed Dónderkroed, Sint-Janskruid (Hypericum perforatum) Familie van Hertshooi. De plant ies 20-80 cm hoag. Opvallend zint de twiè euverlangse lieste op de sjtengel en de doorziechtige puntsjes (oliekliere) in de blaar. De bleuj vingk plaats mèt gael blome rónd 't fiès van Sint-Jan op 24 juni tot-sept. 't Kroed sjteit bekènd es heilend tege depressies, meh dao zin aanwiezinge dat bie geliektiedig gebruuk van ander geneesmieddele de hypericine oet diet Dönderkroed de wèrking zou versjtuère! Ónderdeil van de kroedwösj.
Koraol (zoölogie)
Koraol is 'ne verzamelnaam veur zieëbieëster vanne klas Anthozoa, ouchwaal de bloomdere. 't Zeen bieësjkes van mer e paar millimaeter die, mit häören tentakelkrans, zieë-anemone gelieke (netelbieëster). Dees bieësjkes, ouch waal poliepe geneump, laeve döks in kelonies. 't Herrekoraol oppe foto hienaeve is e veurbild van zón kelonie. Koraolkelonies vörme döks 'n óngerdeil van koraolrefe.
Chroeam
Chroeam is e sjemisch element mit 't symbool Cr en 't atoeamnómmer 24. 't Is e zilverkluuerig euvergangsmetaal.
Toepassinge
Ómdet chroeam 'ne goje waerstandj haet taenge corrosie en good is te bewirke wuuertj 't väöl gebroek veur gereidsjappe van te make. Anger toepassinge zeen:
Jemeppe-sur-Sambre
Aander kerne
left|thumb|De [[Grót va Spy in de gemèngde Jemeppe-sur-Sambre.]] Balâtre, Ham-sur-Sambre, Mornimont, Moustier-sur-Sambre, Onoz, Saint-Martin en Spy.
Vlegevengersj van de Ouwe Waereld
De roadbeursjkes en de nachtegale woorte bies veur kort bie de Liestersj gerekend, meh huère volges de nujer theorieë tot de Vlegevengersj van de Ouw Waereld. Inheems in Nederland, Belsj en Duutsjland:
Peter II vaan Brazilië
thumb|Peter II in 1876, gefotografeerd door [[Mathew Brady.]] Peter II (Portugees: (Dom) Pedro II; Rio de Janeiro, 2 december 1825 - Paries, 5 december 1891) waor keizer vaan Brazilië tösse 1831 en 1889. Es keend vaan vief volgde heer zienen aofgetrejje pa Peter I op. Tien jaar later kraog heer de werkeleke mach. In ziene lange regeringstied kraog Peter te make mèt spanninge tösse noordeleke en zuieleke staote, groete golve vaan boetelandse immigratie, oorloge tege Argentinië, Uruguay en Paraguay en kwesties roond de slaovernij. Heer waor geleef bij groete deile vaan 't volk en waor bevrund mèt diverse gelierde en kunstenere, dee hun werk heer steunde en bewoonderde. Privé had heer evels las vaan depressies, die häöm zien lèste jaore de wèl oontnaome veur te regere. In 1889 woort zie bewind umvergegoejd in 'ne militaire coup. Oondaanks tot dee coup wieneg steun had bij de gewoen bevolking, deeg Peter gein poginge um 'm te stoppe of um de mach weer trök te kriege. De lèste twie jaore vaan zie leve brach heer in ballingsjap in Europa door.
Jäög
left|thumb|'t Keizerlek paleis in Rio de Janeiro, boe Peter ouch woort gebore. In 2018 brende 't gebouw oet.
Ierste jaore
Peter II woort op 2 december 1825 um haaf drei in de nach gebore es keend vaan Peter I, dee drei jaor ieder tot keizer vaan 't zjus oonaofhenkelek Keizerriek Brazilië waor gekroend, en Maria Leopoldina vaan Oosteriek, keizerin vaan Brazilië. Door ziene pa waor heer lid vaan 't hoes Bragança, door zien ma waor heer neefke vaan Napoleon Bonaparte en, es aofstammeling vaan de Habsburgers, verwant aon zoeget alle aw voorstehoezer vaan Europa. Ziene complete naom waor Pedro de Alcântara João Carlos Leopoldo Salvador Bibiano Francisco Xavier de Paula Leocádio Miguel Gabriel Rafael Gonzaga de Bragança e Bourbon. Es insegste zoon vaan de keizer woort heer op 6 augustus 1826 tot kroenprins beneump. Wie heer zjus ei jaor aajd waor, storf zien ma. De keizer hertrouwde mèt Amelia vaan Leuchtenberg. Ing contak mèt zien stiefmoojer had Peter neet, meh ze stoonte wel op goje voot.
Intösse waor ziene pa ummer mie in conflik gekoume mèt liberaol facties in de regering, die zie bewind te awwerwèts en otoritair voonte. Op 7 aprèl 1831 deeg Peter I officieel aofstand vaan zien functie. Heimèt woort ziene zoon otomatisch tot keizer oetgerope.
Leve oonder regentsjap
Ietot heer 't land verleet, had d'n awwe keizer nog wel drei persoene aongeweze die veur ziene zoon zörg móste drage: José Bonifácio de Andrada, 'ne belaankrieke mèt-revolutionair in d'n oonaofhenkelekheidsstrijd, woort tot voog beneump, Mariana Carlota de Verna Magalhães Coutinho (door de kleine Peter 'Dadama' geneump) tot gouvernant. D'n daarde dee veur de keizer mós zörge waor 'ne zekere Rafael, 'ne zwarte veteraon oet de Cisplatijnsen Oorlog. Bonifácio woort in december 1833 vervaange door 'nen aandere voog.
't Sjielek vertrèk vaan zien awwers en 't strik rezjiem wat zien voogde häöm veurzatte maakde häöm deep oongelökkeg. Heer had koelek vrun vaan ziene leeftied en zelfs't contak mèt zien zösters woort beperk. Wel heel heer aon zien intensief studie 'n levenslang leefde veur beuk en studie euver.
Oonderwijl tot heer in dees umgeving opgreujde, hadde opeinvolgende regente aof te rekene mèt continu politieke crises. Peter zouw pas op 2 december 1843 achtien weure en zelf mage regere. Dit woort oonwinselek geach. De regente euverwoge sinds 1835 um de keizer ieder miederjaoreg te verklaore. Oetindelek stumde de Generaol Assemblee dao op 23 juli mèt in. Peter waor op dat memint nog mer 14 jaor. De kroening en proclamatie volgde e jaor later, op 18 juli 1841.
Trouw
De kroening tot keizer had positief gevolge op stabiliteit in 't land, noe tot de otoriteit weer dudelek in eine persoen waor gevesteg. Peter waor evels nog oonervare en stoont vaan alle kante oonder invlood vaan rivaliserende facties. Aon 't hof waor me constant bezeg häöm wereldwies te make en zien persoenlekheid te bestendege. Me besloot nao 'n vrouw veur häöm te zeuke. In 't Keuninkriek vaan de Bei Siciliës voont me prinses Theresia Christina es partij veur de keizer. De twie kraoge ziech neet te zien en stumde in; ze trouwde op 30 mei 1843 mèt de hejs in Napels. De festiviteite kóste pas beginne wie de nui keizerin op 3 november in Rio de Janeiro aonkaom. Dao bleek zien vrouw toch neet zoe sjoen wie me häöm had vertèld; de teleurstèlling dao-euver kós heer ouch neet versteke. Oondaanks deze slechte start tuinde Teresa ziech 'n gooj vrouw en keizerin.
Vesteging vaan keizerleke otoriteit
thumb|Peter II mèt twinteg jaor. Staatsieportrèt door [[Johann Moritz Rugendas.]] Roond zienen twintegste verjaordaag waor de keizer oetgegreujd tot 'ne volwasse maan, zoewel liefelek (mèt 1 meter 90 waor heer bezunder laank) en geistelek. In 1846 oondernaom heer 'n reis door de zuieleke provincies São Paulo (wat daan ouch nog d'n huiege staot Paraná umvatde), Santa Catarina en Rio Grande do Sul. Dao waor heer verpópzak door de enthousiaste oontvangs die heer vaan de bevolking kraog.
Dit succes versterkde zie zelfvertrouwe; heer oontsloog mèt succes de hovelinge die häöm vaan advies hadde gedeend. Tösse 1848 en 1852 kraog heer mèt drei groete probleme te make. 't Ierste waor de slavehandel, dee e paar jaor daoveur waor aofgesjaf meh illegaol doorgóng. Oetindelek woort dao in 1850 de 'Wèt-Eusébio de Queirós' tege aongenome, die de marine de volmach gaof tege slaovesjepe op te trejje. 't Twiede probleem waor de Praiera-opstand in Pernambuco, 'ne staot dee ziech (wie wel mie staote in 't noordooste) vaan meet aof neet gans gelökkeg had geveuld oonder 't keizerlek systeem. Dezen opstand woort in de loup vaan 1849 oonderdrök. 't Daarde probleem waor poginge vaan d'n Argentijnsen dictator Juan Manuel de Rosas um invlood in Uruguay te kriege door in zoewel Uruguay es Brazilië oonrös te steuke. Nao väöl meujte lökden 't Peter en de regering 'n alliantie mèt Uruguay en Argentijnse rebelle te smeie. Tösse augustus 1851 en fibberwarie 1852 leep de Platijnsen Oorlog, dee indegde mèt de val vaan Rosas en Uruguay aofgeteikend oonder Braziliaansen invlood brach.
Consolidatie
Brazilië beleefde in de jaore 1850 'nen tied vaan stabiliteit en economische greuj. Spoorweeg en tèllegraaflijne woorte in hoeg tempo aongelag en verboonde 't groete land ummer beter. De veurspood kós veur e groet deil op 't conto vaan de persoen vaan de keizer en op 't systeem weure gesjreve. De keizer waor gein zuver ceremonieel figuur meh regeerde zeker ouch neet otocratisch en zoch ummer mèt de gekoze politici nao oplossinge. Ouch kós 't land vrijheid vaan meiningsuting. Heimèt had Brazilië väöl veur op zien Spaonstaolege naoberlen, boe militair dictature waore gevesteg en boe staotsgrepe aon de orde vaan d'n daag waore.
left|thumb|Peter zien euverlevende kinder, prinsesse Leopoldina (stoond) en Isabel (zittend), in 1855. Zie houwelek waor nao 't slech begin laankzaamaon beter gewore. In 1845 woort hun ierste keend gebore, Alfons. Drei kinder zouwe nog volge: Isabel in 1846, Leopoldina in 1847 en Peter in 1848. De twie jonge storve allebei es klein kinder. Dit deeg de keizer hendeg väöl verdreet, neet allein um zien persoenelek affectie meh ouch umtot heer ziech zörg maakde euver de touwkoms vaan 't keizerriek. Heer meinde, neet oonterech, tot Isabel wel noets es regerende keizerin zouw weure geaccepteerd en besloot in de touwkoms 'ne maan veur häör te zeuke. Daobij zouw heer zien dochter bewös boete de staotszake laote.
Roond 1850 begós Peter te valle veur de charmes vaan aander vrouwlui. Gans in 't bezunder had gravin Luísa Margarida de Barros Portugal, de lierares vaan zien dochters, zien belaankstèlling. Ze oontwikkelde 'n gepassioneerde meh platonische relatie en de keizer voont in häör wat heer in zie verstandshouwelek misde. Oonderwijl wèrkde heer oongewoen hel, stoont um zeven oor op en bleef doorwèrke tot twie oor 's nachs. Um luxedinger gaof 'r neet en vaan zien ambtenere en hovelinge verwachden 'r dezelfde moraol. Nao 1852 gaof heer ouch gein bals mie, wat me vaan 'ne voors in de negentienden iew oongewoen maag vinde.
De wienege vrijen tied dee 'r had besteiden 't aon leze en studere, 'n leefde die 'r oet zien jäög had euvergehawwe. Peter leet ziech in dezen tied kinne es mecenas veur kuns en wetensjap. Heer intrèsseerde ziech veur alle meugeleke kunsvörm en diverse exakte wetensjappe. 't Dudeleks waor evels zien leefde en bedreveheid in taole: neve Portugees kós heer Latien, Frans, Duits, Ingels, Italiaans, Spaons, Grieks, Arabisch, Hebreeuws, Chinees, Provençaals en Tupi. Zien eruditie verpópzakde Friedrich Nietzsche, Charles Darwin en Victor Hugo, welke lèste häöm mèt de Romeinse keizer-filosoof Marcus Aurelius vergeleek. Heer woort lid vaan de Royal Society en beneump tot ierelid vaan de Académie Française, wie mer twie voorste (Peter de Groete en Napoleon) veur häöm. Heer correspondeerde wijer oonder mie mèt Richard Wagner, Louis Pasteur, Alexander Graham Bell, Arthur de Gobineau en Frédéric Mistral. Heer betaolde oonder mie mèt aon 't Festspielhaus in Bayreuth en aon 't Pasteurinstituut.
Ind 1859 begós de keizer aon 'n reis nao 't noorde vaan 't land, boe heer Espírito Santo, Bahia, Sergipe, Alagoas, Pernambuco en Paraíba bezoch. De rös woort versteurd wie in 1862 William Dougal Christie, consul vaan 't Vereineg Keuninkriek en aonhenger vaan de kenonnediplomatie, Brazilië 'n ultimatum stèlde nao twie rillatief klein incidente. De regering, zeker ouch de keizer zelf, weigerde touw te geve en oorlog dreigde. Oetindelek besloot Christie, dee neet had verwach tot zien ultimatum zouw weure geweigerd, in te binde.
Paraguayaansen Oorlog
thumb|Peter II mèt zien twie sjoenzäöns, [[Lowie August vaan Sakse-Coburg-Gotha|Lowie en Gaston, in e kampemint bij Alegrete, oonder de Paraguayaansen Oorlog.]] Naotot de oorlogsdreiging mèt 't Vereineg Keuninkriek veurbij waor, späölde weer probleme mèt de naoberlen op. In december 1864, wie Brazilië bezeg waor mèt 'n interventie in Uruguay, besloot Francisco Solano López, d'n dictator vaan Paraguay, Brazilië binne te valle. López had zie leger de veurgoonde jaore hendeg oetgebouwd en probeerde noe zie land es regionaol mach op de kaart te zètte. Daobij huurde de annexatie vaan betwis gebeed mèt Brazilië en Argentinië, wat veer maond later ouch woort binnegevalle. De dreiging vaan 'n groetsjaolege annexatie waor reëel umtot in de staot Rio Grande do Sul de staot en 't keizerlek leger wieneg gezag hadde.
Peter besloot persoenelek nao 't froont te trèkke es bevelhöbber, allewel tot zien regering, 't parlemint en de staotsraod häöm dat sterk aofraojde. Heer zag dao-op: "Es de politiek miech kin tegehawwe um es keizer nao 't froont te goon, trej iech aof en mel iech miech es vrijwèlleger." De keizer kaom daodoor bekind te stoon es Primeiro Voluntário ('Ierste Vrijwèlleger') vaan 't vaajerland. Es ierste besloot heer nao Rio Grande do Sul te trèkke, boe heer in juli 1865 aonkaom. 't Leger kaom in september aon bij bezatte stad Uruguiana, boe Peter ziene mood tuinde door veurop te stoon. Oetindelek woort de stad zoonder väöl probleme ingenome en woort 't Braziliaans gezag in de staot snel herstèld. Trök in Rio woort de keizer in triomf oontvaange.
Hareid
thumb|De ligking van Hareid in de pervincie Møre og Romsdal. Haram is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Møre og Romsdal in Nórwaeg. De gemeinte had 4.637 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 82,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 56,5. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
Peter II vaan Brazilië
Successe in de jaore zeventeg
left|thumb|Peter II in vol keizerlek ornaot bij de troenrede vaan 1872. Zeker ouch umtot 't groetste deil vaan d'n oorlog ziech neet binnelands had aofgespäöld, herstèlde de economie ziech snel; de groete oorlogsinvesteringe zörgde zelfs veur 'ne versnelde greuj. De veurspood en zien rol in d'n oorlog maakde de keizer populairder es oets.
Hareid
De gemeintecode is 1517.
Peter II vaan Brazilië
Successe in de jaore zeventeg
Peter góng ziech noe bezeg hawwe mèt de kwestie vaan de slavernij. Zelf waor heer dao oetgesproke tegenstander vaan: heer had noets eine slaaf in bezit gehad en neumde 't systeem 'n 'nationaol sjan'. In de troenrede vaan 1867 beloofde heer 't systeem gestiedegaon aof te sjaffe. In tegestèlling tot de aander westerse len (oetgezunderd de neet-erkinde Geconffidereerde Staote vaan Amerika) waor Brazilië in 1863 neet mèt de slavernij. Wel had me hei de slavenhandel verboje (zuug bove). In 1872 waor nog 15,2% vaan de Braziliaanse bevolking slaag, tegeneuver 29% in 1823. Gans aofsjaffe waor evels lesteg, umtot de groete koffie- en sókkerboere in 't noordooste väöl mach hadde en umtot 't land gein groete abolitionistische beweging kós. Es constitutionele monarch had heer neet de mach de slavernij zoonder tössekoms vaan 't parlemint aof te sjaffe. Daobij had behandeling vaan de kwestie mote wachte tot nao de Paraguayaansen Oorlog. De ierste wèt die oetindelek tot aofsjaffing mós leie, de Lei do Ventre Livre, woort op 12 mei 1871 aongenome. Ze bepaolde tot kinder vaan slave es vrij lui woorte gebore. Aongezeen de slavenhandel al ieder waor gestop, kaom dit otomatisch neer op 'n oetsterfbeleid. Ouch woorte alle slave in deens vaan de euverheid vrijgelaote.
Hareid
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 6,2% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Peter II vaan Brazilië
Successe in de jaore zeventeg
Op 25 mei vaan datzelfde jaor góng 't keizerlek paar op reis nao Europa en Afrika. De aonleiing waor 't nuits tot zien dochter, prinses Leopoldina, mèt 23 jaor in Wene aon d'n tyfus waor gestorve. In d'n awwe wereld bezoch heer Spaanje, 't Vereineg Keuninkriek, 't Belsj, Duitsland (boe in Coburg zien dochter begraove laog), Oosteriek, Italië, Egypte, Griekeland, Zwitserland en Fraankriek. Oondaanks de verdretege aonleiing vaan de reis voolt de keizer ziech hei gelökkeg en gemekelek. Heer reisde oonder 't börgerlek alloniem Pedro de Alcântara en discuteerde euveral mèt gelierde en kunstenere. Op 31 miert kaom heer weer in Brazilië aon.
Trök in Brazilië had Peter mèt e nui probleem te kaampe. Twie Braziliaanse bisjoppe, dee vaan Belém en dee vaan Olinda, hadde indachteg 't Ierste Vaticaans Concilie opdrach gegeve Vrijmetselere boete de Kèrk te zètte. Umtot 't roems-kathelicisme de staotsreligie waor en de regering ziech intens mèt de kèrk meujde, waor dit 'n nationaal kwestie. De liberaol ingestèlde regering meinde tot dit oonrechmaoteg waor en tot de Vrijmetselere neet um hun liberaol ideeë boete de kèrk kóste weure gehawwe. De kwestie woort gooddeils beslech wie de keizer, zelf rationalistisch ingestèld en aonhaanger vaan Darwin, de kant vaan de regering koos en verklaorde tot de kèrk ziech neet boete de wèt kós stèlle.
In 1876 en 1877 maakde de keizer nog 'n groete reis nao 't boeteland. Noe góng heer iers nao de Vereinegde Staote, boe heer alle heuk vaan 't land bezoch, en nao Canada. Vaan dao-oet reisde heer nao Europa, boe heer door Scandinavië, Rusland, Griekeland, 't Osmaans Riek (oonder mie Palestina, boe heer op beivaart góng), Zuid-Europa, Nederland en Portugal kaom. Vaan dao-oet góng 't weer nao Brazilië. 't Väöl reize lag evels e groet probleem bloot: heer deeg dit gere um de pliechte vaan 't keizersjap te vergete, en voolt ziech hendeg bezwoerd es 'r weer trök in Rio waor. Zien intrèsse in staotszakes naom aof en heer heel neet op ziech zörg te make euver de touwkoms vaan de monarchie noe tot heer gein zäöns mie had.
Neergaank
Deze neergaank zouw ziech nao 1880 hel doorzètte. Heer bleef ziech inzètte veur de staotszake, meh zien breve oet deen tied verraoje tot heer de wereld ummer mie meuj woort en 't enthousiasme bij de regering verloor. 't Loot vaan de monarchie kós häöm ummer minder versjele; zoe zouw heer oetindelek zelf de veurnaomste oerzaak vaan ziene val weure. Daobij waor de generatie politici die häöm in 'nen tied vaan groete crisis op d'n troen hadde gezat es symbool vaan nationaol einheid intösse gestorve of mèt pensioen; de nui politici hadde dezen tied neet gekind en zaoge 't keizersjap neet es essentieel veur de einheid en veurspood vaan 't land. De idee vaan 'n liberaol rippubliek kraog evels allein veuj aon de groond in 't leger.
De vreugen doed vaan allebei zien zäöns had heer opgevat es teike tot de monarchie in Brazilië neet veur ieweg waor; Isabel es regerende keizerin op de troen zaog heer nog ummer neet es reëel meugelekheid. Toch kaom zij in 1887 es rezjèntes aon de mach. Peter zien verslechterende gezoondheid brach d'n dokter detouw häöm nao 't boeteland te sjikke. De keizer reisde nao Europa en woort dao in ierste instantie zoe kraank tot heer in Milaan zelfs de lèste sacreminte oontving. Heer herstèlde evels, en kós vernumme tot zien dochter op 13 mei 1888 de slavernij definitief had aofgesjaf (Lei Áurea). Dees beslissing groetde heer mèt e daankgebei en traone vaan vräög. Op 22 augustus waor heer weer trök in Rio de Janeiro.
thumb|De mislökden aonslaag op keizer Peter II in juli 1889, wie 'r in de Portugese gezèt O Ocidente woort aofgedrök.
Staotsgreep
Bij de groete koffieplanters, die neet allein economisch mechteg waore meh ouch groete politieken invlood hadde, veel de Lei Áurea evels slech, veural umtot ze veur de emancipatie vaan hun slave gein sjaojvergeujing hadde oontvaange. De regering perbeerde dit te kiere door sommege vaan hun in d'n adelstand te verluffe en door ze gojekoupe lieninge aon te beie, meh ouch door 't nui leve inbloze vaan de Nationaol Garde, 'n legereinheid die al jaore neet mie waor ingezat. De liberaol eleminte in 't leger en de reactionair planters voonte ziech oonderein en e revolutionair sentimint greujde. Op 15 juli 1889 woort 'ne mislökden aonslag op de keizer gepleeg. Peter deeg gein poginge dit sentimint te stoppe. Ouch wie oetindelek op 15 november e paar revolutionaire häöm kaome verdrieve verzat heer ziech neet. D'n aofgezatte keizer en zien femilie vertrokke twie daog later op de boet nao Europa.
Oonder de bevolking had de staotsgreep bekaans geine steun. In zie vaajerland braoke oonderwijl enorm relle oet, die 't leger mèt geweld de kop induide.
Ballingsjap, doed en oetvaart
left|thumb|Peter op zie doedsbèd, einen daag nao zie hiemele. Oonder zie kusse ligk e book, e symbool veur zien levenslang leefde veur kinnes en studie. Drei weke nao hun aonkoms in Lissabon storf de veurmaolege keizerin Teresa in Porto. Peter en Isabel reisde door nao Paries um ziech dao te vestege. De lèste twie jaor brach heer door in rillatief besjeie hotels, boe heer mèt bekaans geine mins praotde. Heer woort oonderhawwe door zienen awwe vrund Manuel Joaquim Alves Machado. In zien daagbeuk sjreef heer wie heer hoopde oets nao Brazilië te kinne trökkiere. Ind 1891 veel 'ne kawwe winter in en kraog Peter longoontsteking, boe heer oetindelek op 5 december 35 menute nao de middernach aon storf.
Prinses Isabel hej häöm sumpel en in anonimiteit wèlle begrave, meh stoont toch touw in de expliciete wuns vaan de Franse regering um häöm 'n staotsbegraffenis in de Madeleine te geve. Presint waore oonder mie ex-keuning Frans II vaan de Bei Siciliës, aongetrouwde femilie vaan de keizer, Franse parlemintsleie (boe-oonder de veurzitters vaan de bei kamers), generaol Joseph Brugère, bekaans de ganse Académie Française en talloes diplomaote oet Amerikaanse, Europese en Aziatische len. In de kis góng e pakkètsje mèt groond vaan alle Braziliaanse provincies mèt, wat heer ieder al had samegestèld en nao Europa had mètgenome.
Nao de mès góng zien kis in 'ne rijtour nao de statie um op 'nen trein nao Portugal te weure gezat. Bij dees ceremonie stoonte doezende lui langs de weeg. In Lissabon woort heer bijgezat in de tombeau vaan de Bragança's dee me in de São Vicente de Fora kin vinde.
Dóndertore
thumb|right|Dóndertore Dóndertore, Wilgenroosje (Epilobium angustifolium) ies 'n algemein plant op zandgrónd en kaalsjlaag. De huègde ies 60-150 cm. De plant weurt geseerd mèt ‘n lang bloomaor, die dónkerroze gekleurd ies. Bleuj van juli-sept. Familie van de Basterdwederik. Ónderdeil van de kroedwösj.
't Mariadörp
Mariadörp of beiter bekind es De Klonie (Nederlands: Mariadorp) is 'n kleng dörp ien de Nederlands-Limburgse gemejnte Èèsjde-Mergraote, ten oeste van 't dörp Èèsjde. 't Weerd van Èèsjde gesjejje doeër de N592 (de Rieksweig) en wurt ten weste nog begrens doeër de A2. Ien 2002 haw de plaots 277 ienwoeners.
Peter II vaan Brazilië
Postuum beeld
thumb|Tombeau vaan Peter en Teresa in de kathedraol vaan Petrópolis, boe ze in 1939 woorte herbegrave. Peter II weurt euver 't algemein positief beoerdeild door historici, die zien intellek bewoondere en wieze op de stabiliteit en veurspood in 't door politiek geweld versjäörd Zuid-Amerika. Es 't al kritiek gief, daan betröf dat gemeinelek zien wetensjappeleke intrèsses, die heer soms bove de staotszake stèlde, en de greujende oonversjèllegheid boemèt heer de lèste jaore regeerde.
De keizer heet in Brazilië noets väöl vaan zien populariteit verlore. Bij 't nuits vaan zienen doed gónge euveral in 't land lui in de rouw. Winkele gónge 'nen daag touw en in de kèrk droog me herdinkingsmèsse aon häöm op. 't Rippublikeins bewind deeg niks um dees teikene vaan ier aon 't aajd rezjiem te stoppe. De nostalgie nao d'n tied vaan Peter woort allein mer groeter wie nao de instèlling vaan de rippubliek revolutie op revolutie volgde en complete chaos en verdeildheid heersde.
't Mariadörp
De Klonie is gesjtich in 1913 en ien de Iersjte Weireldoerlog opgebowd. 't Waor 'n woenplaots veur arbejjers van de zinkwitfabrik, besjtós oet zieëve zijsträötsjes aon de vuurmalige N592. Sins 1960 is de plaots 'n zelfstandege perochie.
Peter II vaan Brazilië
Postuum beeld
Al rillatief gaw meinde ouch 't rippublikeins bestuur tot me de keizer oonrech had aongedoon noe tot heer zoe allein in ballingsjap waor gestorve, en perbeerde me vaan de Portugese regering zien reste trök te kriege. Die woorte oetindelek in 1921 euverhandeg, veuroetloupend op 't hoonderdjaoreg jubileum vaan Brazilië in 1922. Wie de reste vaan 't keizerlek paar in Rio de Janeiro aonkaome, stoonte doezende lui vaan alle politieke euvertuiginge ze op te wachte. Me besloot de keizer te herbegrave in de kathedraol vaan Petrópolis, die daan nog in aonbouw waor. In 1939 kaom 't Keizerlek Mausoleum in dees kèrk veerdeg en kóste de kiste weure geplaots.
't Mariadörp
Ien 1960 weerd de Maria Tenhemelopnemingkirk gebowd nao ontwerp van architect Eugène Hoen met z'n eige perochie oan de uuverkant van de Rijksweig. Doer dis sjtraot kint De Klonie zich 'n "Dörp" numme.
Peter II vaan Brazilië
Postuum beeld
Umtot de politieke oonras noets gans oet Brazilië is verdwene, bleef 't monarchisme jaorelaank 'n factie vaan beteikenis. Nog in 1993 waor, bij e rifferendum euver de staotkundege touwkoms vaan 't land, 'n monarchie ein vaan de opties. 13,4% vaan de kezers spraok ziech dao toen veur oet.
't Mariadörp
Ien 't nuj aongelagte park neive de zinkwitfebriek likt 't nujje crematorium van Walpot. 't Park is aongelag op de aw sjtortplaots.
Geer
Mèt Geer kan me verwieze nao:
Sjef Diederen
Sjef Diederen (Valkeberg (Brokem), 30 april 1932 - Haerle, 28 augustus 2012) waor 'ne zenger en leedsjessjriever oet Gebrook in Nederlands Limburg.
Hae trooj veur 't ièrsj op es zenger in 1950. Hae zóng in 't Valkebergs (Brokems) dialek. Hae waor doe eine van de ièrsjte dae in 't plat góng zinge en succes daomèt kreeg. Hae begeleide zichzelf op gitaar. In 't begin zóng hae veural komische leedsjes mèh later ging hae euver op miè romantisch repertoire.
Diederen begoes zien eigelike carrière es zenger (zelf neumde hae zich troubadour) in 1953 mèt 't Kapelke van Harry Bordon. Dat waor in daen tied 'n geleef ónderwerp in dialekleedsjes. Tösje 1973 en noe naom Diederen 28 lp's, meziekcasettes en cd's op. Zien bekèndste nummer is 't leedsje Geneet van 't laeve oet 1978. Dit leed eindigde in 2001, 2002, 2003, 2004, 2008 en 2009 es ièrsjte in de Limbo Top 100 van L1.
Pedro Rademacher sjreef de biografie Sjef Diederen in 2009. Diederen ies op 28 augustus 2012 nao e krankbèd van e paar maond. Hae is ónger groate belanksjtèlling begrave vanoet de H. Familiekèrk te Gebrook. Hoofcelebrant woar pesjtoar Nevelstein mèt kapelaon Vankan. In de drökke mès zoate hóngerde luuj, wo-ónger väöl kèrkelike en wereldlike hoagwaardigheidsbekleijers.