cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ventura County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Californië thumb|200px|Ligking vaan Ventura Ventura is 'n graofsjap in Californië, VS. De hoofplaots vaan 't graofsjap is San Buenaventura. Ventura is Spaons veur fortuin.
Alveolairen tril
Limbörgs
Gewuuenlik is d'n alveolairen tril stumhöbbendj in 't Limbörgs, behauve allofoon in stumloeas ómgaevinge. Wie bieje anger sonoranten in 't Limbörgs kan d'r verlingk waere wen de veuropkómmendje klinker 'ne klinker mit sleiptoean is ennen opvolgendje mitklinker 'nen obstruent is, wie in derm (inkelvaad) [d̺ǽr:m]. In 't Mofers is van vreuger oet 'n allofoonverhajing wobie d'n alveolairen tik veurkump es de klank kort is (bie 'ne stoeattoean, e neutraol toeanverloup en tösse twieë klinkers in) en d'n tril bie 'ne sleiptoean dae völg op 'ne korte klinker.
Ventura County
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 158/km² (408/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 753.197 dat bestoont oet:
Alveolairen tril
Limbörgs
In väöl Limbörgse dialekte guldj deze klank es 'n oearsprunkelike oetspraok veure <r>, mer allewiel is de oetspraok bieje meiste (jónger) spraekers nao uvulair peziesjes versjaove. De rollendje r kump waat betruf Nederlandjs Limbörg veural nag veur ane Maaskantj, ónger anger in Stein en ónger Mezeik. Dao is dae klank nag te huuere bie luuj van middelbare laeftied.
Anger meugelike oetspraoke veure <r> zeen:
Ventura County
Demografie
't Gaof 243.234 gezinne en 182.911 families in Ventura. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 3,94.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Étalle (Fraankriek)
Étalle ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en ies 't 't sjtökske Frankriek wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 101 luuj op 'n oppervlaak van 4,44 veerkante kilometer en daomèt goof 22,75 luuj de veerkante kilometer. Saer 2015 haet zie 'n bevoukinsverangering van 0%.
Gerrit Achterberg
thumb|Gerrit Achterberg in 1936. thumb|"Kleine kabalistiek voor kinderen" es [[moergediech in Leiden.]] Gerrit Achterberg (Langbroek, 20 mei 1905 - Leusden, 17 jannewarie 1962) waor 'ne Nederlandsen diechter. Heer weurt alum gezeen es eine vaan de belaankriekste Nederlandse diechters vaan zienen iew, meh is ouch beröch um zien geistekraankde en de maord op zien hospita.
Biografie
Achterberg woort gebore es twiede vaan ach kinder in e calvinistisch gezin in Langbroek (provincie Utrech). Ziene pa, Hendrik Achterberg, waor kótsjeer in deen vaan de femilie Van Lijnden van Sandenburg op kestiel Sandenburg; wie de graof later 'nen oto koch woort heer boer. Zien ma, Pietje van de Meent, waor 'n adelleke basterdin. Veur de militairen deens woort Achterberg aofgekäörd um 'zielskrenkde' (S5). Ouch zien verloving leep stök op zien instabiliteit, naotot heer mèt e pistool in de hand mèt zelfmaord had gedreig. Op sjaol deeg heer 't wel good; heer woort in 1924 sjaolmeister.
Datzelfde jaor brach heer ouch zie debuut oet: Zangen van twee twintigers, wat heer same mèt Arie Dekker sjreef. Heer zouw dit debuut later es 'jäögzunde' besjouwe. Achter zien ierste gediech in Elsevier's geïllustreerd maandschrift, wat in 1926 versjeen, zouw heer wel blieve stoon. Zien carrièr es diechter kaom pas good vaan de groond wie heer, oonder 't mentoraot vaan Roel Houwink, in 1931 Afvaart oetbrach. In deen tied oonderheel heer ziech es amteneer.
Nao dit succes góng heer snel geistelek achteroet en woort heer draankzöchteg. Dat leide in 1934 tot 'n tragedie. Naotot heer iers perbeerde de zèstienjaorege dochter vaan zien hospita te verkrachte en denao, wie de vrouw zelf häör keend te hölp kaom, sjoot heer de hospita doed. Oetindelek melde heer ziechzelf bij de pelitie. Heer woort veroerdeild tot tbs, wat heer tot 1943 in diverse institute oetzaot. Pas in 1955 waor zien resocialisatie compleet. Euver de aonranding en de maord sjreef Achterberg de cyclus Zestien.
Tijens en nao zien opsleting stortde Achterberg ziech mèt groete krach op zie diechterlek werk. Tösse 1939 en 1953 publiceerde heer neet minder es 22 bundels. In 1946 trouwde heer mèt zien jäögvrundin Cathrien van Baak. Ze gónge in Neede (Achterhook, provincie Gelderland) woene en verhuisde later nao Leusden. Dao storf Achterberg in 1962 op 56-jaorege leeftied aon 'nen attak.
In zien lèste levensjaore waor Achterberg geleef en bekind en oontvóng heer diverse literair prieze. Beriechte euver zien geisteskrenkde woorte door de krink roontelum häöm jaorelaank stèlgehawwe.
Stijl
Wat vörm betröf waor Achterberg zien poëzie nog rillatief traditioneel: heer experimenteerde neet en beheel in 't gemein 't rijm en metrum. Wel modern waor 't gebruuk vaan alledaogse beelder es dèks ouch alledaogse taol. Thema's in zie werk zien oonder mie 't oprope vaan 'n gestorve geleefde (al vaanaof zie 'riep debuut' Afvaart) en verwijzinge nao de christeleke religie vaan zien jäög.
Bron
Dit artikel is gebaseerd op en vrij vertaold oet 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Schleiden
Schleiden kan verwieze nao:
Feulen
200px|thumb|Ligking vaan Feulen Feulen (Luxembörgs: Feelen) is 'n gemeinte zoonder stadsrechte, in 't distrik Diekirch vaan de Luxembörgse kanton Diekirch. 't Heet 'n oppervlaakte vaan 22,76 km² en is daomèt qua groette de 42ste vaan de 105 Luxembörgse gemeintes. De hoegsten tóp vaan Feulen is 488 m, en is daomèt de 22ste hoegste plaots vaan 't Hertogdóm, en heet es liegsten tóp 259 m, en is daomèt zjus de 65ste liegste plaots. Wijer heet de gemeinte volgens de census vaan 2016 'n inwoenertal vaan 1.903 (27 gemeintes höbbe 'n liegere populatie) en daomèt heet zie 'n bevolkingsdeechte vaan 83,6/km² (de 75ste in de ranglies).
Lies van börgemeistesj van Bieëmele
Bieëmele waor bis 1982 'n zelfsjtendige gemeinte. 't Haet de volgende börgemeistersj gehad:
Bron
Dees lies is euvergenome van 't corresponderend Nederlandstalig artikel.
Gewuuene pierelink
Besjrieving
De wörm bereik 'n totaal lieflingdje van tieën toet dertig centimaeter en wuuertj betrach es 'n anekische saort. Ze grave depe geng. De gewuuene pierelink is te vinjen in alle ómgaeving mit 'ne streujsellaog. Bie naat waer kroepe ze nao baove. 't Zeen nöttige bieëster die de gróndj loeftig en vröchbaar make. Ze waere döks door veugel oete gróndj getróch.
Bad Cat
Bad Cat is 'ne Törkse computeranimatiefilm oet 2016, geproduceerdj door Anima Istanbul en gedistribueerdj door Odin's Eye Entertainment.
Baekdale
Baekdale (officieel Nederlands: Beekdaelen) is 'n fusiegemeinte in Nederlands Limbörg die op 1 jannewari 2019 is ontsjtange oet de auw gemeintes Ongerbanke, Nut en Sjènne. De gemeinte ligk in 't noorde van 't Heuvelland en haet 'n euverwegend lanjelèk karakter.
Vörming
In 1982 woort Zuid-Limbörg heringedeild. 't Aontal gemeintes zakde daobij in de ganse provincie vaan 103 nao 68, dewijl in de res vaan de provincie gaaroet gein herindeilinge plaotsvoonte. Heibij kaom oonder mie de gemeinte Óngerbenk tot stand, dewijl Nut en Sjènne hendeg woorte oetgebreid. Wie toen nog gebrukelek woorte dees fusies door 't Riek opgelag.
Dit waor de ierste twinteg jaor genóg. De regering bleef de gemeinte evels ummer mie take geve die vreuger door 't Riek of de provincie woorte gedoon. Nao 2000 begós me wel in te zien tot nui herindeilinge op de langen door neet te veurkoume waore. Noe wouw me dat evels neet vaan bovenaof regele, meh de gemeintes zoeväöl meugelek op eige initiatief doen fusere. In de jaore tien kaom dat perces in 'n struimversnelling. In december 2015 beslote Sjènne en de Óngerbenk veur fusiegesprekke te beginne. Later sloot Nut ziech daobij aon. Op 1 november 2016 prizzenteerde de drei gemeintes e herindeilingsoontwerp, compleet mèt geplande fusiedatum. Dit plan woort drei maond t'r inzage gelag en góng in fibberwarie 2017 nao de provincie.
Noe tot 't plan concreet woort, mós me 'ne naom veur de fusiegemeinte bedinke. Börgers mochte 'ne naom suggerere. Oet 178 suggesties, boevaan 79 'geldege', koos me 'rs drei: Beekdaelen, Beemdenrade en Bekenrade. Dao mochte alle börger vaan twelf jaor of awwer euver stumme. Oetindelek koos zoeget dreikwart veur Beekdaelen.
Kerne
De gemeinte umvat 15 dörpskerne:
Politiek
De börgemeister weurt ind december bekindgemaak en daan op z'ch vreugs op 1 jannewarie es woernummende börgemeister beneump door de provinciegouverneur. In principe weurt heer of zij daan in de loup vaan 't jaor door de Keuning vas beneump.
Gemeinteraod
Op 21 november 2018 woorte in de touwkumstege gemeinte raodsverkezinge gehawwe. D'n oetslaag waor de volgende:
E colleesj gaof 't bij de instèlling vaan de gemeinte nog neet.
Bronne
Dit artikel is deils euvergenome vaan 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Kesjtièl Cortenbach
thumb|lKesjtièl Cortenbach in 2007 Kesjtièl Cortenbach liek ten oaste van 't dörp Voelender in de gelieknamige gemeinte Voelender in Zuud Limburg. De Hoonsbaek, hie de Cortenbachbaek geneump, sjtruimp langszie en veurzuut grachte róntelum en vösjvieversj van water. De umgeving ies moerassig.
't Landhoes ies opgetrokke in klassisistische sjtiel rónd 't jaor 1700 op de fundamente van 'ne miedelièwse börch. Van de verdwene veurbörch sjtoon nog 2 rón hooktores mèt sjpietse daker (15e ièw). Zie zint geboewd in kundersjtein.
Sjlothaof
thumb|De Haof van Cortenbach in 2007 Bie 't complex huèrt ouch de monumentaal carréboerderiej oet 1640, geboewd in Maaslandse renaissance door generaal baron von Schnetter. De opriejlaan veurt nao 't poortgeboew mèt róndbaogpoort en tore mèt 'ne unvörmige leie daaksjpiets. Dit ies nog 'n res van de veurbörch. Bove de poort 'n helsjteine waope van Lamberts-d'Aspremont en 't jaortal 1725 (van 'n verboewing). De boerehaof haet nóg twiè tores mèt leie daker, alletwiè andersj van vörm.
Historie
De oudste gegeves datere oet de 14e ièw. In 1371 woort Gerard van Cortenbach, zoon van Willem hièr van De Berg (Ubaghsberg), beliènd door de hertog van Brabant mèt grónd in Cortenbach en op ten bergh. Gerard waor 'ne vazal van de aartsbiesjop van Kölle vanwege ziene haof in Cortenbach. 't Kesjtièl ies geboewd door de zoon, Goswijn van Cortenbach. 't Gesjlach van Cortenbach, dat ouch in Helmond regeerde, sjtorf oet in de 17e ièw. In 1682 woort de wölhandelaer Herman Lamberts eigenaer. In 1986 kaom d'r in restaurant in 't kesjtièl. Tegewoordig ies 't es kentoar in gebruuk.
Noord-Fries
't Noord-Fries (Frasch, Friisk) is 'n Friese taol in 't uterste noorde vaan Duitsland, in e gebeed wat me allewijl Noord-Friesland neump, en op 't eiland Helgoland. De taol is in de vreug middeliewe oontstande wie Frieze oet hun kerngebeed 't Holsteins kösgebeed binnevele. De taol heet väöl dialekte, die in twie hoofgróppe te verdeile zien, namelek Vastelandsnoordfries en Eilandnoordfries. Dees hoofindeiling is te verklaore oet de kolonisatiegesjiedenis vaan Noord-Friesland: in d'n achsten iew bezatte de Frieze de eilen, in d'n èlfden iew naome ze ouch de kösstroek vaan 't vasteland in.
Dialekte
thumb|Noordfries 't Noordfries heet de volgende verspreiingsgebiede; eder gebeed heet ei hoofdialek:
Aon de hand vaan 't volgend zinneke bliek wie wied dees dialekte oeterein ligke. 't Zinneke beteikent: "'Sjien, doe aw maon, sjien', reep Hawelmaan, meh de maon waor nörges mie te zien en de stare ouch neet, ze waore al allemaol nao bèd gegaange."
Eiland-Noord-Fries
Söl'ring:
Helgolands:
Öömrang:
Vasteland-Noord-Fries
Goesharder Fries:
Wiedingharder Fries:
Halligfries:
Bökingharder Fries:
Vaan al dees dialekte, die oonderein dèks bekans taole op ziech zien, liekene 't Feering en 't Öömrang dus wiedoet 't mies opein.
Gebruuk en status
't Gunstegs zien de veuroetziechte veur 't Feering en 't Öömrang, die nog ummer aon kinder doorgegeve weure, en 't Bökingharder Fries, wat 'ne revival doormaak en dèks es lingua franca veur gans Noord-Friesland gebruuk weurt.
Begin twintegste iew kaome veur 't iers streektaolbeweginge op, um te beginne op Sylt. In 1948 woort 't Nordfriisk Instituut opgeriech, wat sinds de jaore zesteg in Bredsted zit. Recentelek, in 2005, heet de Deutsche Bahn in 't Noordfries taolgebeed twietaolege spoorweegsjèlder aongebrach. 't Noordfries is inmiddels door de Duitse regering oonder sjapiter drei vaan 't Europees Handves veur Minderheidstaole erkind.
Ruwenzoriottersjaermoes
De ruwenzoriottersjaermoes (Letien: Micropotamogale ruwenzorii) is 'n saort aan zougdere vanne tenrekfemielje, die lid is van 't geslech vanne dwergottersjaermuus. 't Zeen semiaquatische bieëster die veurkómmen in Kongo-Kinshasa en Oeganda. Häör netuurlik laefgebiede ligk inne revere. Ze waere bedreig door 't verluus van laefgebiede.
1746
Gesjtórve
thumb|right|200px| Philips V van Sjpanje, gesjtórve in 1746
Heidendóm
't Heidendóm of 't Paganisme is 'ne christeleke term um alle religies oeë-in mieë es ene god wert aanbede en zich neet bazeert op d'r biebel, same te vatte.
'ne Heiden waor ieëmes dae neet geleufde an d'r ware christelijke of d'r Joodse god. Oorsjpronkelek betekent heiden ieëmes dae van de hèj keumt en neet oontwikkelt is. 't Latiense paganus, iemes oet 'ne pagus of 'n dörp, verwaes och nao de betekenis va (nog) neet gecultiveerd zieë.
D'r klassieke term heidendóm kadert in 'n visie binne 't christendóm die de kerstening van Europa besjouwt es 'ne gaank van 't barbarisme nao de besjaving of civilisatie.
Kiek ooch: Modern heidedóm
Tingvoll
De gemeintecode is 1560.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 5% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Berge
thumb|right|Liegking van Berge in de provincie Henegouwe Berge (Frans: Mons, Picardisch: Mont) ies 'n sjtad en gemeinte in de Belzje provincie Henegouwe. Berge ies de hoofsjad van dees provincie en van 't arrondissement Berge. De gemeinte haet 'n oppervlak van 146,56 km² en 90.946 inweunersj (1 juli 2005). Berge liek in 'n heuvelechtig gebeed (vandao de naam) in 't mienindustriegebeed de Borinage. De gemeinte haet de volgende deilgemeintes: Ghlin, Flénu, Jemappes, Maisières, Nimy, Havré, Harmignies, Harveng, Hyon, Mesvin, Nouvelles, Ciply, Saint-Symphorien, Villers-Saint-Ghislain, Spiennes, Cuesmes, Obourg en Saint-Denis. De gemeinte liek aan de Hene, de Trouille en 't Centrumkanaal. thumb|right|275px|Panorama van de oud Berge.
Functies
De sjtad haet 'n verzörgingsfunctie veur de Borinage. Saer 1967 ies in Berge 't Europees militair hoofkerteer van de NAVO gevestig (de Supreme Headquarters Allied Powers Europe). De sjtad haet 3 universiteite, 'n conservatorium en 'n kunsacademie. Industrie bevink ziech veural boete de sjtad zelf, en in 't zuie liegke inkel deilgemeintes mèt 'n agrarisch karakter. De sjtasie van Mons haet verbinginge nao Brussel en de Belzje kös, en ouch de Thalys sjtop hie.
Sjtadsbeeld en bezeenswaerdighede
thumb|right|Sint-Waltrudiskèrk In 't centrum van Berge sjtoont väöl intersante historische geboewe. De ónvoltoajde collegiaal Sint-Waltrudiskèrk in Brabantse hoaggotiek haet 16e-ièwse glaas-in-loadvènstere. Vanaaf 1457 waor de leijing euver de boew van dees kèrk in heng van Matthijs de Layens. In 't interieur bevink ziech renaissancebeeldhouwwerk van Jacques Dubrœucq en de opmerkelike Car d'or, 'ne riek verseerde vergulde praalwage oet 1780.
De Groate Mert ies 't centrum van de ouw sjtad. Hie liegke 'n aantal bezeenswaerdige geboewe, woa-ónder 't sjtadhoes in gotische sjtiel. Links van d'n ingank bevink ziech de Singe du Grand Garde, 'n beeld van 'n eepke, woavan me zaet dat 't gelök brink es me zien köpke käört.
Folklore
thumb|right|Car d'or in de processie De Ducasse de Mons of Doudou ies 'n jaorliks fiès op de zóndeg nao Pinkstere (Trinitatis). De sjrien van Sint Waltrudis weurt op de Car d'or door de sjtad gedrage in 'n processie. Daonao weurt op de Groate mert de Combat du Lumeçon gesjpeeld, e processiesjpel euver 't gevech van Sint Joris tege de draak. Dees traditie ies, same mèt 'n aantal ander soortgelieke evenemente mèt sjtadsreuze en drake in Belsj en Frankriek, opgenómme op de Lies van meisterwerke van 't oraal en immaterieel erfgood van de miensjheid van UNESCO.
Historie
thumb|right|Groate mert Berge ies in de 7e ièw óntsjtange róndum e kloaster dat gesjtiech woort door Waltrudis. In de miedelièwe óntwiekelde de sjtad ziech tot e belangriek besjtuurlik en economisch centrum (lake-industrie).
In 1572 woort Berge door Lodewiek van Nassau ingenómme en nog in 'tzelfde jaor door de Sjpanjaarde truukveroverd. In 1691 woort de sjtad nao e belèk van 9 maond door de Franse verwoes. Vervolges kaom de sjtad in Oasteriekse en weer in Franse heng.
In 1815 woort Berge de hoofsjtad van de provincie Henegouwe. In augustus 1914 woort bie Berge de ièrsjte sjlaag tösje de Pruusje en 't Brits leger oetgevochte. Bómbardemente in de Twiède Waereldoorlog riechde väöl sja aan, veural in 't noordweste van de sjtad.
Bilabialen tril
De bilabialen tril is 'ne mitklinker dae in väöl gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
Kènmirke
Kènmirke vanne bilabialen tril zeen:
Limbörgs
n 't Limbörgs kump de bilabialen tril allein veur es teike det me 't kaad haet (stumhöbbendj) of es aafkeuring of teike van vermeudjheid (stumloeas of zelfs es [ʙ̥͡ɸ]).
Decreolisatie
Decreolisatie is 't verdwijne vaan de typische kinmerke oet 'n creooltaol. De creooltaol in kwestie geit daan ummer mie liekene op de taol boe-op ze gebaseerd is, umtot die lèste taol in häör gebeed dèks es acrolek deent. De typische kinmerke vaan de creooltaol weure daan es 'foute' gezeen en 'gecorrigeerd' aon de hand vaan de brontaol.
Decreolisatie is de normale gaank vaan zake in diverse stadia wienie 'n creooltaol gevörmp weurt. In de ierste fase oontsteit e pidgin, wat allein veur communicatie tösse sprekers vaan aander taole is gemeind. Vervolgens weurt dit op kinder doorgegeve en geit me spreke vaan 'n creooltaol. Wienie de sprekersgemeinsjap in contak blijf mèt sprekers vaan de oersprunkeleke brontaol, beveurbeeld wienie slaove 'n creooltaol spreke die op de taol vaan hun meisters is gebaseerd, zal de brontaol es veurbeeld blieve dene en minstens veur de oontliening vaan nui wäörd weure gebruuk. Vaan echte decreolisatie sprik me evels pas wienie de structuur vaan de taol häör typerende kinmerke verluis: es ouch de grammair gecorrigeerd weurt of de fonologie weurt aongepas. Dit gebäört dèks wienie de sprekers nao sjaol goon en in de brontaol weure oonderweze.
Sinds in de negentienden iew de slaovernij woort aofgesjaf, en de inheimse bevolking nao sjaol begós te goon, zien väöl creooltaole aon dit perces oonderworpe. Zoe veraandere allewijl diverse op 't Ingels gebaseerde creooltaole mie en mie in conventioneel dialekte. Op d'n door kin 'n creooltaol zoe gans oplosse. Boe evels 'n aander taol es de brontaol op sjaol en in de media weurt gebruuk, blijf de typische creoolstructuur väöl beter bewoerd. Dit versjèl zuut me gans dudelek es me 't Guyaans Creoolingels en 't Sranantongo (sinds de zeventienden iew aofgesnoje vaan 't Standaardingels) vergeliek.
Schieren
Schieren kin verwieze nao twie plaotse:
Sjleie
Sjleie (Duutsj: Schleiden) is e klei dörp inne gemèndje Hinsberg, in 't Kreis Hinsberg, in Naordrien-Wèsfale. 't Ligk tösse Schafhausen, Dorath (richting Erpen), Hülhoven, Baoveraoj (richting Dremmen) en Donselen.
'n Sjleie ligk 'n kepel die neet ajer es fieftig jaor is en 'n aaj sjoeal die saere jaore fieftig is ómgeboedj gewaore toet e jeugheim.
Oearsprunkelik huuerdje Sjleie same mit oet Aphaove, Laffeld en Schafhausen toete gemèndje Aphaove. In 1935 woort de gemèndje Waldenrath hie-aan toegeveug. Op 1 januari 1972 woort de gemèndje opgeluf en samegeveug mit Hinsberg.
Hamm
Hamm is 'n krinkloes stad (stad die neet behuurt bis 'ne krink of Kreis, dus Kreisfrei is) in 't noorde vaan Noordrien-Wesfale. De Wesfaalse plaots vilt oonder 't Regierungbezirk Arnsberg en allewel neet metein ligkenterende neve 'n groete stad (Dortmund ligk evels kortbij), is 't wel deil vaan 't meis oosteleke gedeilte vaan 't Ruhrgebeed. Wijer grens 't aon de kring Kreis Coesfeld, Kreis Warendorf, Kreis Soest en de Märkischer Kreis. Hamm ligk op 'n hoegte vaan 63 meter. De stad heet 'n oppervlak vaan 226,43 km², en volgens de census vaan 2014 gief 't dao 176.048 inwoeners. Heimèt heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 777 de veerkante kilometer. Sinds de nuie stadsraod vaan 2014 is de CDU de groetse polletieke partie mèt 25 zetels. Dit in tegestèlling bis de meiste Roergebeedse steij, boe normaliter SPD de stadsroad regiert. Op de twiede en daarde plaots komme daan de SPD (20) en de Grüne (4). In Hamm gief 't gein universiteit, de meiste plaotseleke bewoeners höbbe gestudeerd aon de Westfälischen Wilhelms-Universität in Münster of 'n universiteit in 't Roergebeed. Wel gief 't twie hoegesjaole in de stad, boeveur Hamm veural bekind is um häör ikkenomiestudie. De stad besteit oet 7 distrikte.
Absoluut gehuur
Absoluut gehuur is 't vermoge öm 'ne toeën zoonder referentietoeën zjuus te kènne beneume en producere. Mètstens keumt dis kwaliteit pas an de óppervlakte es ieëmes muziekoonderwies geet volge ömdat e dan 't begrippeapparaat kriet aangereikt öm die capaciteit te ute.
Bianca Deutsch publiceerde in 2006 'n oonderzeuk oeëin wert aangetuuënd dat 't absoluut gehuur dèkke väörkeumt bie luuj die 'n toeëntaal es modertaal haant. Wieër tuuënt ze aan dat 't absoluut gehuur verworve wert vör d'r "kritische laeftied" dae övereenkeumt mèt die periode in 't verwerve van tale. Ooch blaeëk oet häör oonderzeuk dat 't gèng geslechsversjille zów ha.
Partille
Partille is 'n gemèndje in Västra Götalands län, Zwede. De gemèndje tèltj 33.661 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 57,19 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 588,6 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
13,35% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Emoticon
'n Emoticon ies 'n symbool woa-mèt op internèt en / of in getypte breve 'n emotie weurt weergegeve. In de de sjrieverie houwe v'r al bepaalde leesteikes, die zoaget dege zoa-es : !, ?, (...), ", = en later nog miè grafische teikes op 't typemesjien. Umdat bie gesjreve boodsjappe lichaamstaal en sjtumemotie neet meugelik zin, dreug 't emoticon d'r toe bie, dat de boodsjap good euverkump.
Velsen
frame|Ligking vaan Velsen in Noord-Holland Velsen is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in 't Kennemerland, zjus te noorde vaan Haarlem, mèt (1 augustus 2006) 67.720 inwoeners en 'n oppervlak vaan 52,87 km2 (daovaan 6,30 km2 water). De gemeinte Velsen besteit oet de kerne Driehuis, IJmuiden (hoofplaots), Santpoort-Noord, Santpoort-Zuid, Velsen-Noord en Velsen-Zuid.
Emoticon
Toepassing
Emoticons were väöl gebruuk bie 't chatte en bie 't versjture van e-mail of e-pos, in sms-beriechte en op weblogs. Door de beeldcultuur zint emoticons dèks oetgegreujd tot echte aafbeeldinge en /of bewaegende pleetsjes (animated gif). Echte emoticons zint èvvel klein en dene es aanvölling op de teks.
getypde emoticons
In 't lèttertype wingdings van Windows sjtoon ouch diverse emoticons.
Velsen
De gemeinte heet door de ligking aon 't Noordziekanaal vaan de Noordzie nao Amsterdam 'n belangrieke industriefunctie.
McDonald's
McDonald's Corporation (NYSE: MCD) is 'ne Amerikaanse multinational en de groetste kete vaan fastfoodrestaurants op de wereld.
't Begin
't Ierste McDonald's-restaurant woort geopend in 1940 in San Bernardino (Californië) door de breurs Dick en Mac McDonald, zäöns vaan Ierse immigrante. 't McDonald's-restaurant woort bekinder nao 1948, wie de breurs hun innovatief "Speedee Service System" oontwikkelde, e 'loupende band'-productiesysteem veur hamburgers, zoonder bedening aon taofel. 'ne Handelsreiziger en verkouper vaan milkshakemachines Ray Kroc kaom mèt 't idee mie zaken te opene. Heioet is 't McDonald's-concern oontstande. De formule kwaliteit, service & zuverheid die me toen bedach, weurt vendaog d'n daag nog ummer gehanteerd in alle restaurants wereldwied. 't Ierste McDonald's-restaurant in Europa woort geopend in Zaandam (gemeinte Zaanstad, Noord-Holland) in 1971. 't Bedrief waor in deen tied 'ne partner vaan Albert Heijn. Later woort de franchiselicentie euvergenome door Jan Sybesma.
Allewijl
Allewijl heet McDonald's vesteginge in 120 len. 13.000 restaurants verkoupe hamburgers en aander produkte aon 47 miljoen lui per daag. In Nederland gief 't op dit momint 219 restaurants boevaan 'rs 131 McDrives zien of höbbe.
't Gief väöl versjèlle in de len es 't höbs euver de McDonald's. Zoe kin me in Duitsland beer kriege, dewijl dit in Nederland neet zoe is. In Nederland kint me daan weer wel de McKroket (McKrokèt) kriege, die in gein aander land te bestèlle is. Ouch weurt in bepaolde Arabische len rekening gehawwe mèt d'n Islam, boevaan de aonhengers allein mer halal mage ete.
Raad
thumb|'t Raad van 'n koets. E raad is e cilindrisch veurwerp det same mit 'n as zörg veur lieëge waerstandj bie 't doordrejjen of rolle. Kinmirkendj veur 't raad is det 't es vorm van doorbewaeging twieë losse deile broek mit daotössen 'ne lager.
Rajer waere gebroek veur veurwerpe te verplaatse, en allewiel ouch veur verveur in 't algemein. De oetvinjing geit trögk toete nuje steintied; daoveur lag me boumstammen achterein woreuver me de (meis groeate) veurwerpe dieëj veuroetrolle. 't Ieëste raad waas gans massief (zowaal steine es houtere). Inne brónstied begós m'n 't raad oet te häölen en speike toe te veuge, wodoor 't gewich van 't raad minder is gewore.
Wie de rajer ieëre woorte gemaak van hout is me later euvergestap oppe lóchbandj, zowie v'r die noe höbbe bie auto's en fietsje. De kónstruksje van 't raad is den gemaak van metaal enne bandj zelf meis oet röbber.
Mertzig
200px|thumb|Ligking vaan Mertzig Mertzig (Luxembörgs: Mäerzeg) is 'n gemeinte en stedsje zoonder stadsrechte, in 't distrik Diekirch vaan de Luxembörgse kanton Diekirch. 't Heet 'n oppervlaakte vaan 11,1 km² en is daomèt qua groette de 95ste vaan de 105 Luxembörgse gemeintes. De hoegsten tóp vaan Mertzig is 409 m, en is daomèt de 42ste hoegste plaots vaan 't Hertogdóm, en heet es liegsten tóp 302, en is daomèt zjus de 97ste liegste plaots. Wijer heet de gemeinte volgens de census vaan 2016 'n inwoenertal vaan 2.080 (28 gemeintes höbbe 'n liegere populatie) en daomèt heet zie 'n bevolkingsdeechte vaan 187,4/km2 (de 39ste in de ranglies).
Schafhausen (verdudeliking)
Schafhausen kan verwieze nao:
Lapland (etymologie)
Vreuger verwaes me mèt d'r naam Lapland nao d'r gaanse sjtrieëk oeë de Saami wonne. D'r naam Lapland en Lappe wert deur de bevolking èèges es 'n vernedering belaefd umwille van de Finse betekenis van dae naam. 't Finse waoërd lape betekent periferie, 'n gebied dat wied oet 't centrum van 'n laand liegkt en dat dör bewoners van 't centrum bezieë waoërt es oon-oontwikkeld tut en mèt oonbesjoefd. Oorsjpronkelek waoërd mèt dae term dan ooch verwaeze nao alle luuj die in de wildernis of nog pejoratiever in 't weeld laefde. De bevolking neumt zichèèges Saami, hun taal Samisch en d'r sjtrieëk oeë ze wonne Sapmi. Umwille van de baovegenumde connotaties werre dis name noe ooch in de mètste ander tale gebroekt of me is op waeg daoheen.
Schafhausen
Schafhausen is e dörp inne gemèndje Hinsberg, in 't Kreis Hinsberg, in Naordrien-Wèsfale. 't Ligk tösse Hinsberg, Sjleie, Hülhoven, Grebben, Esjwielder, Oberbruch en Unterbruch in.
Schafhausen functioneertj allewiel es 'n wiek van Hinsberg. 't Zuje vanne beboedje kóm van Schafhausen is de Linderner Straße, 't wèste de B221, 't naorde de Ferdinand-Porsche-Straße en 't oeaste de Kampstraße-Weißdornweg.
Oearsprunkelik huuerdje Schafhausen same mit oet Aphaove, Laffeld en Sjleie toete gemèndje Aphaove. In 1935 woort de gemèndje Waldenrath hie-aan toegeveug. Op 1 januari 1972 woort de gemèndje opgeluf en samegeveug mit Hinsberg.
Audnedal
thumb|De ligking van Audnedal in de pervincie Vest-Agder. Audnedal is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Vest-Agder in Nórwaeg. De gemeinte had 1.556 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 253,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 6,2. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1027.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 1,9% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Éteignières
Éteignières ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en ies 't 't sjtökske Frankriek wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 508 luuj op 'n oppervlaak van 11,79 veerkante kilometer en daomèt goof 43 luuj de veerkante kilometer. Saer 2015 haet zie 'n bevoukinsverangering van -0,77%.
Liesters
Liesters (Turdidae) zien 'n femilie veugel oet de orde Zaankveugel, mèt 22 geslechte en e paar hoonderd soorte. Ze koume 't meis veur in de Aw Wereld. Väöl vaan de veugel höbbe e good oontwikkeld eufonisch leed. De roedbeurskes (roadbeursjkes, roeëdbäösjkes) en de nachtegale woorte tot veur kort ouch nog bij de Liesters gerekend, meh hure volgens de nuier theorieë tot de Vlegevengers vaan de Aw Wereld.
Champlin
Champlin ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 72 inweunersj. Ze ies 5,9 km2 groat. Dao woonde dus zoan 12 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Signy-l'Abbaye, wat waer deil oetmaak van 't arrondissemint van Charleville-Mézières.
Liesters
Soorte
LIESTERS (Turdidae)
Champlin
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Lies va burjemeestere va Bóches
De jemingde Bóches hat bis 1982 besjtange en hat de nieëkste burjemeestere jehaad:
Saoze
thumb|[[Sauce hollandaise över asperges en erpel]] 'n Saos, van 't Fraanse sauce, „breuj“ oet 't Latiense salsa, „gezaote breuj“ is 'ne vloeibaar bies romig geboonde biegerech bie versjillende werm en kow gerechte, salades en desserts.
Knoflook-roomsaos
Bie de Gans op de wies va Visé wert 'n knoflook-roomsaos gaeëte.
Ingrediaente:
Kwètsj de sjöngemakde knoflooktieëne in e penneke en doeg dao op gaans klèè vuur bietsje bie bietsje de gesjmoolte bótter bie. En daonao de lósgeklópde èèjdäöere. Reur good mèt 'ne hóte laeëpel bies 'n fieng saos oontsjtèèt. Doeg da oonder good reure d'r room d'r bie. Brèng de saos óp sjmaak mèt paeëper en zaot en haow ze waerm (evt. au bain-marie).
Mayonaise
Mayonaise is 'n kow saos die traditioneel gaeëte wert bie friete. Mayonaise wert ooch gebroekt es basis väör cocktails en väör 't aa-make va sjlaat.
Ingrediaente:
Doeg dan, oonder geliekmaotèg reure, dröppelsgewies, get aoëlie d'r bie en reur bies dat dae gaans opgenaome is. Es me al 'ns mayonaise haat zieë make da wèt me op wat v'r momaent das-te d'r aoëlie in 'n dun sjträölsje kins laote lope. Is dat neet 't gavel da begin mèt dat lètste, gaans langsem-aa es-te e bäömke van zoe'n twieë cm mayonaise in d'r koomp haas. Wert de mayonaise te diek, doeg da wer 'ne theelaeëpel aedsje d'r bie. Es alle ingrediaente op en de mayonaise vaeërdèg is, preuf da of d'r nog get zaot of paeëper bie mot. Da kan-ste nao sjmaak en langsem-aa 't sap van 'n haof citroen d'r dör reure.
Is de mayonaise umgegange is da mos-te opnuuj beginne. Dus 'ne nuuje däöjer mèt paeëper, zaot, mosterd, get aoëlie en e bietsje aedsje däörèè reure en da dröppelsgewies de umgegange mayonaise d'r bie doeë. Es de mayonaise zich good gepakt haat, kans-te sjtil-aa get mieë tegeliekertied d'r bie doeë.
Me kan mayonaise ooch mèt 'ne mixer make, mae dat haat, ooch al gebroekt me dezelde ingrediaente, 'ne invloed op d'r sjmaak.
Pikaante mayonaise
Me kan de mayonaise pikaanter make dör 'ne aeëtlaepel mosterd of get extra paeëper mèt eenkel dröppele worcestersaos of tobasco d'r bie te doeë.
Oetdrökking
Es 'n regeringscoalitie nao laestig oonderhandele töt sjtaand is brach, zaet me dat de mayonaise zich pakt ofwaal 't peunt van beending zjuus översjraeje haat en dus gèèt gelökke.
Champlin
Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Beeldanalyse
Militair inlichtingedeenste
Bie de militair inlichtingedeenste wert beeldanalyse gebroekt um de sjtaerkde en de capacitète van de taegesjtanders te bepale.
Techniek
In d'r techniek wert mitstens de electronische beeldanalyse gebruukt. Bie 'n vullijn vör flesje gift 't och 'n systeem dat besjadigde flesje detecteert, zoedat ze an 't begin al oet 't proces gehaold kinne waeëre. Daomit wert vörkaome dat ze wieërop 't vulproces versjteure.
Ulstein
thumb|De ligking van Ulstein in de pervincie Møre og Romsdal. Ulstein is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Møre og Romsdal in Nórwaeg. De gemeinte had 6.813 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 96,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 71. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
Beeldanalyse
Verkieër
In 't verkieër kin v'r de trajectcontrole die an 't begin en 't èng van 'n traject de nummerplate van passerende auto's, busse of camjongs detecteert mit de bedoeling um te maeëte wieväöl verveursmiddele in wieväöl tied van 't traject gebroek make. Op groond van zoe'n maeëting kint me da o.m. de sjlietage van 't waegdèk beraeëkene.
Ulstein
De gemeintecode is 1516.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 5,1% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Sjlager
'ne Sjlager is e meistal Duitstalig leedje en ein vanne populairste vörm vanne volkszangcultuur. 't Waord beteikent letterlik successtök en is in feite 'n vertaling van 't Ingelse hit.
Sjlagers waere in Duitslandj dök aangeduud es Volksmusik en höbbe inderdaad in de folklore häör wortels. De sjlager óntsjtong behauve oet de volksleedsjes ouch oet de salonmuziek, dae veur de oorlog bluide. Omdat volksmuziek nao d'n Tweede Wereldoorlog mit 'n zjwaor taboe belas woor begós me dae muziek te modernizere. 't Resultaat woor weinig authentiek maar ongeveerlik.
Ouch al woor de sjlagercultuur op häör retour, raakte in de jaore '70 't publiek meer en meer vergriejsd. Desondanks is 't genre in Duitslandj nog ummer zeer populair. Befaamp zeen de festivals die oppe Duitse zenders te zeen zeen. Ouch in Néerlandj waere die, veural door aaj miense, waal bekeke.
Bekende sjlagerzangers zeen Michael Holm, Heino, Udo Jürgens, Frank Galan, Rex Gildo, Ralph Glomp
Ruum bekeke nömp me sommige gelieksaortige Nederlandstalige volksmuziek ouch waal sjlager. Veural de muziek van Frans Bauer en Marianne Weber wörd zo getypeerd. De sjlager wörd duk aangeduud es de Duitse vertaling van 't laevesleed. Väöl Néerlandse laevesleedzangers zinge ouch Duitstalig en traeje dao mit hun eige, soms vertaalde sjlagers op, es Frans Bauer en Jan Smit. Nederlandstalige Sjlager weurt dök Smartlap genömp.
Joseph Haydn
Franz Joseph Haydn (Rohrau (Nederoosteriek), 31 miert op 1 aprèl 1732 - Wene, 31 mei 1809) waor 'nen Oosteriekse componis. In 'n loupbaon vaan mie es viefteg jaor woort heer de hoegs geachde en invloodriekste componis vaan zienen tied. Haydn waor vaan 1761 tot 1790 verboonde aon d'n hoof vaan 't geslach Esterhazy; hei componeerde heer e groet aontal werke die häöm oondaanks zien isolatie groete bekindheid brachte. Haydn kump d'n ier touw de symfonie en 't striekkwartèt vaan amusemintsmeziek tot gerespecteerde kunsvörm verluf te höbbe - e prestiesj wat ze tot op dezen daag höbbe gehawwe. Mier in 't algemein is heer de belaankriekste dee de westerse meziek vaan rococo euver klassiek nao romantiek heet gebrach.
Bursa (sjtad)
Geografie
De sjtad Burda ligk nuëgetig kilometer zujelig van Istanbul en twintig à daartig kilometer va zieë, aa g'ne voot van 't Uludağ-gebirgde. 't Lanksjap i g'n umgeëving is greun. 't Guëf óch vulkanische activiteet i de vörm van inkel zjwavelkwelle.
Gesjichde
I de aodheed heesjde Bursa Prusa, zoeëwie ze in 't Greeks nog ummer heesj. D'r naamgeëver woar kuëning Proesia I. Cholos, deë óch sjtichter va g'n sjtad woar en heësjde uëver 't kuëninkriek Bythanië, 'n ouw landsjtrieëk tussje Istanbul en Bursa. De sjtad woar achtereevolges óngerdeel van 't Helleens Riek, Romeins Riek en 't Byzantiens Riek. Bursa koam in 1326 i heng va de Ottomane en woar bis de veroavering va Constantinopel (hüj Istanbul) in 1453 de hoofsjtad van 't Ottomaans Riek. Ze bleef evvel noa 't verlees va höar functie es hoofsjtad nog lank 't politiek en geestelig centrum van 't riek. Noa d'r Ieësjte Weltkreeg woeëd ze kót bezat durch Frankriek, en van 1920 bis 1922 durch Grekeland es reactie óp de genocide óp 't Greekse volk i Kling-Azië. In 1923 woeëd 't Verdraag va Lausanne getekend, woanoa de sjtad bei 't nui Törkieë woeëd gevoog.
Bekiekensweëd
thumb|De groeëte moskee Vöal geboewer oet d'r Ottomaanse tied zint nog bewaard geblieëve. Bezónger boewwirke oet deë tied is beivuurbild 't graf va sultan Mehmed I en e aatal moskeeë, wie de Ulu camii (groeëte moskee), Yeșil camii (greun moskee), Hüdavendigarmoskee en de Orhan Gazi-moskee. De sjtad hat óch 'n synagoog, die bis 1975 deensdoog. Neet wied va g'n sjtad ligk e va de wichtigste winktersjportgebede va Törkieë: óp g'ne Uludağberg ligke sjkipistes.
Vagevuur
't Vagevuur (spraek oet mit sleiptoean es "va~gevuu~r") of 't purgatorium is in 't Roeams-Katteliek geluif 'n plaats nao de doead wo me wuuertj gestraof veure zunj die me haet begange tiejes 't laeve. Naodet me is bestraof krieg me aangank toet d'n hieëmel, wo me toet 't "ènj der tieje" in waelj (riekdóm) maag laeve in 't biezeen van God.
In 593 woort 't vagevuur toegeveug ane lieër vanne kirk door Paus Gregorius I. 't Vörmdje 'n oplossing veur wie 't kós det luuj die det verdenen innen hieëmel kómme, dewiel ze véúr de gebaordje van Jezus zeen gebaoren en dus dem zien heilboeaje neet höbbe kónnen óntvange. Det lèste is namelik volges de kirkelike lieër de veurwaerd veur inne hieëmel te kómme. 't Perbleem koom veurnamelik ómdet de kirk zich bie dogma's, beveurbeildj det de aerd 't middelpuntj van 't hieëlal zów zeen, zich bereep op veur-christelike gelieërdje. Dees luuj woorten aldus in 't vagevuur ('n saort aan wachkamer veuren hieëmel) gezatte. Zoea kan later waere beslaoten of ze waal of neet nao d'n hieëmel gaon.
Etymologie
't Waord "vagevuur" is 'n lieëneuverzètting vanoet 't Letien: purgatorius ignis "reinendj vuur". De stam "vage-" zów hiebie verwandj zeen aan "vaege". Vergeliek ouch: Duutsj Fegefeuer
Nederfrankisch
thumb|180px|'t Nederfrankisch taolgebeed. 't [[Brussels is ooch 'n Frankische taal; mèt de arcering verwiest me nao 't feit dat al hieël lang, langer es bv in Fraans Vlaandere, ooch Fraans in dis sjtad gekald wert.]] Oonder Nederfrankisch versteit me alle Frankische taole en dialekte die te noorde vaan de Benrather Linie ligke. Nao de vesteging vaan de Franke in de zuideleke Nederlen en 't midde vaan 't later Duitsland kós de Aajdhoegduitse expansie häör wèrk doen: zoe woorte de Frankische dialekte verdeild in Hoegfrankische, Middelfrankische en Nederfrankische vörm. 't Nederfrankisch maak daomèt ouch deil oet vaan 't Nederduits.
't Zuud-Nederfrankisch is 'n Nederfranksiche taol, en same mèt 't Braobants-Zuid-Gelders en 't Oosvlaoms behuurt 't tot de soorte Nederfrankisch mèt e relatief zwak Ingweoons substraot, de Maos-Rienlandse groep. Stèrker is 't Ingweoons substraot in 't Wes-Vlaoms, Ziews en Hollands (in oploupende volgorde) en hielemaol in 't Stadsfries. 't Nederlands, dat wèlt zègke de standaardtaol, is ouch dudelek Ingweoonser es 't Limburgs. Ouch 't Afrikaans, gebaseerd op zeventiende-iews Hollands, is 'n Nederfrankische taol.
Neet-Nederfrankische taole gesproke in de Nederlen en eve daoboete zien 't Fries en 't Nedersaksisch. In 't uterste zuidooste vaan Limburg vint me Middelfrankische dialekte, zuug ouch Kirchröadsj en Ripuarisch. Vreuger waor 't ewels gebroekelik ouch 't Limburgs es 'n Middelfrankische taol of 'n Middelfrankisch dialekcontinuüm te zeen. De isoglosse is daan neet de Benrather Linie mer de Uerdinger Linie gecorrigeerd veur de mich-isoglosse dae 't noordelik deil vaan d'n Rienlandse waaier vörmp.
1928
1928 (MCMXXVIII) waor e sjrikkeljaor wat begós op 'ne zóndig op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|250px|28 juli: äöpeningsceremonie van de [[Olympische Zomersjpele 1928|Olympische Sjpele van 1928.]]
Maan vaan 't Jaor
Walter Chrysler
Middelfrankisch
thumb|Middelfrankisch taolgebeed 't Middelfrankisch is de samevattende naom veur alle Frankische taole/dialekte die tösse de Benrather Linie en de Speyerer Linie ligke. Dees dialekte höbbe de Aajdhoegduitse expansie mer gedeiltelek mètgemaak en valle in de Middelduitse gróp. Daotegeneuver stoon t'n noordweste 't Nederfrankisch en t'n zuidooste 't Hoegfrankisch.
Middelfrankische dialekte valle oetein in 't Ripuarisch (mèt o.m. 't Kirchröadsj en 't Kölsj) en 't Mozelfrankisch (mèt 't Luxemburgs en 't Lotharings). 't Paltsisch, 't Middelhessisch, 't Oeshessisch en 't Noerdhessisch zien veurbeelde vaan Rijnfrankische dialekte. Veural 't Ripuarisch en in zeker zin ouch 't Mozelfrankisch höbbe veur Limburgers väöl punte vaan herkinning.
Waopes vaan Utrech
De Nederlandse provincie Utrech, vaanajds 't Stiech geneump, is e land vaan kestiele. Dit hingk same mèt de sterke rol die edele hei oonder 't bisjoppelek gezag hadde. Tientalle zoegeneumde hofstei woorte erkind, ummer mèt e waope. Väöl vaan die waopes koume trök in de huiege gemeintewaopes en die zien daomèt iewenaajd.
Retroflexen tik
De retroflexen tik of retroflexe flap is 'ne mitklinker dae in inkele gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
Waopes vaan Utrech
Types waopes
'n Mechtege femilie mèt väöl bezittinge in Utrech waor 't geslach Vaan Zuilen. Hun sprekend waope, in keel (roed) drei zuile vaan zèlver, is in väöl waopes trök te vinde: alleriers in Zuilen zelf, wijer in de symbole vaan Abcoude, Haarzuilens, Leersum, Vianen, Westbroek en Wijk bij Duurstede. De waopes vaan de femilies De Haar en Vaan Houten, Linschoten en Polsbroek zien ouch e paar kier trök te vinde. 't Waope vaan Langbroek besteit oet de (versumpelde) waopes vaan wel veer hofstei.
Provinciewaope
400px De provincie heet e samegestèld waope wat ziech zoe liet umsjrieve:
Retroflexen tik
Deze klank kump veur in versjillige Indische spraoke, mer ouch in bestumdje Zweedse en Noorse dialekte, wo d'r guldj es 'nen allofoon veur <l>.
Waopes vaan Utrech
Provinciewaope
't Ierste waope, 't kruus, kump bij diverse kèrkeleke otoriteite veur (dao-oonderouch väöl aander bisdomme). Sinds 't episcopaot vaan Jan van Sierck (1291-1296) is dit waope in 't bisdom Utrech in gebruuk. Zien opvolgers naome dit waope euver, mèt hun persoenelek waope es hartsjèld. Dit sjèld woort zoewel door 't kèrkelek bisdom es door ziene (kleindere) wereldleke pendant, 't Stiech, gedrage. Wie keizer Sjarel V in 1528 't Stiech innaom, deeg heer dat es graof vaan Holland; heer liefde Utrech dus min of mie bij Holland in. (Ouch al veur d'n Habsbörgsen tied hadde de graove vaan Holland dèkser geperbeerd 't Stiech te verovere.) De liew vaan keel dee twie kier in 't waope steit is aofkumsteg vaan Holland. De ierste viefteg jaor versjijne versjèllende waopes boe-in 't Stiechs kruus en d'n Hollandse liew same veurkoume (neet per se geverendeild).
1886
1883 - 1884 - 1885 - 1886 - 1887 - 1888 - 1889
Gebäörtenisse
thumb|rechts|150px|[[Geronimo, leijer van de Apaches]]
thumb|150px|[[Lodewijk II van Beiere]] thumb|150px|[[Thomas More]]
Gebore
thumb|150px|[[Alfonso XIII van Sjpanje]] thumb|150px| Willem Drees, gebaore in 1886 thumb|150px| Felix Timmermans, gebaore in 1886 thumb|150px| Vassily Kandinsky, gebaore in 1886
Gesjtórve
thumb|150px| Franz Liszt, gesjtórve in 1886
Waopes vaan Utrech
Provinciewaope
Naotot de Staote vaan Utrech ziech bij d'n Opstand aonslete oontstoont weer 'n nui situatie. De stad Utrech, die 't gesjuins waope (te zien in 't harstsjèld) dreug, eisde de hoofrol in 't gewes op en dwong opnaome in 't waope aof. Mèt 't aofzwere vaan Filips II gaof 't ouch geine graof vaan Holland mie es souverein; soms haolde me de liew gans weg en droog me 't Stiechs kruus mèt 't stadswaope es hartsjèld. In 1582 kump 't huieg waope veur 't iers veur, meh vaan 1584 tot 1705 besloot me toch weer um 't steidelek hartsjèld eweg te laote. In de ierste jaore vaan 't Keuninkriek veugde me de waopespreuk Concordia res parvae crescunt touw ('Door eindrach greuje klein dinger', 't aajd devies vaan de Rippubliek). Bij Keuninklek Besluut vaan 18 miert 1858 woort de provincie Utrech officieel in häör waope bevesteg, mèt kroen en sjèldhawwers, meh de spreuk woort neet verliend.
Gemeintewaopes
De gemeinte Vijfheerenlanden dreug nog gei waope.
Hofstads- en hierlekheidswaopes
Veurluipeg incompleet.
Retroflexen tik
Kènmirke
Kènmirke vannen alveolairen tik zeen:
Limbörgs
In 't Limbörgs kump de retroflexen tik neet veur.
Sjots
't Sjots (Scots of Lallans, in 't Ingels Scotch) is 'n èng aon 't Ingels verwante taol die vaanajds in de Sjotse Lieglen, op de Shetland- en Orkney-arsjipel en in Noord-Ierland gesproke weurt. In de loup vaan de ieuwe is de grens nao bove versjove, ten koste vaan 't Sjots Gaelic en 't Norn. In Noord-Ierland weurt e dialek gesproke tot me taolkundeg ouch bij 't Sjots moot eindeile.
Me oondersjeit Lowlands Scots, dèks zoonder mie Scots geneump, Shaetlen Scots en Ulster Scots. In de aofgeloupen ieuw heet 't Standerdingels väöl vaan de sprekers vaan 't Sjots aofgenome. Sins kort weurt 't Sjots evels door de Ingelse euverheid es meenderheidstaol erkind.
Árses
't Árses is 't dialek vaan 't dörp Árse (Arcen) in de gemeinte Vinlo. 't Is 'n euvergaanksdialek tössen 't Kleverlands en 't Limbörgs, meh weurt euver 't algemein nog zjus tot 't Limbörgs gerekend, um perceis te zien tot 't Noord-Limbörgs.
Kinmerke
't Noord-Limbörgs besteit oet 'ne wejjer vaan diverse isoglosse die normaal sameloupe meh ziech roond Vinlo opsplitse. Zoedoende klink 't Árses al minder Limbörgs es 't Vinloos of 't Veldes, meh wel Limbörgser es 't Haorsters, 't Venrods of 't Wels.
Noordeleke (Kleverlandse) kinmerke vaan 't Árses zien:
Zuieleke (Limbörgse) kinmerke vaan 't Árses zien:
Oondaanks ziene status es euvergaanksdialek heet 't Árses dus wel 'n dujeleke taolgrens nao 't noorde, dewijl d'n euvergaank aon de wes- en zuidkant get vleujender is.
Herne
Herne is 'n krinkloes stad (stad die neet behuurt bis 'ne krink of Kreis, dus Kreisfrei is) inne middel vaan Noordrien-Wesfale. De Wesfaalse plaots vilt oonder 't Regierungbezirk Arnsberg en ligk neve de steij Boochem, Dortmund en Gelsenkirchen en de krink Kreis Recklinghausen. Herne ligk op 'n hoegte vaan 65 meter. De stad heet 'n oppervlak vaan 51,42 km², en volgens de census vaan 2014 gief 't dao 154.417 inwoeners. Heimèt heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 3004 de veerkante kilometer. Sinds de nuie stadsraod vaan 2014 is de SPD de groetse polletieke partie mèt 27 zetels. Op de twiede en daarde plaots komme daan CDU (15) en de Grüne (6). De Piratenpartei Deutschland deit 't hei veur Wesfaalse relatieve good, mèt twie zetels. In Herne gief 't gein universiteit, mer de stad is väöl geleenk mèt de Ruhr-Universität Bochum. Ouch gief 't gein hoegesjaol in Herne. De stad besteit oet veer distrikte.