cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Juno (ruimtesonde)
Vlöchverloup
Juno woort op 5 augustus 2011 gelanceerd mèt 'n Atlas V rakèt. De baon boe-in Juno gebrach woort zörgde veur 'ne flyby vaan Eerd op 10 oktober 2013. De flyby zörg veur 'n versnelling vaan de sonde, zoetot brandstof kin weure oetgespaord. Op 5 juli 2016 woort de sonde in 'n baon gebrach um Jupiter. De baon is zwoer elliptisch en bringk de sonde tot op 2000 km aofstand vaan Jupiter op 't diechsbijzijnde punt en mie es 1,8 mieljoen kilometer aofstand op 't wijdste punt. Dit is gedoon umtot 't straolingsveld vaan Jupiter zoe sterk is tot in geval vaan 'n circulair baon de elektronische apparatuur en zonne-panele neet lang zouwe leve. Einen umloup doort 53,5 daog, mèt kortere umluip gepland in e later stadium. Het plan waor um de sonde 37 kier um Jupiter te laote vlege, daonao zal me de sonde op Jupiter laote neerstorte. Dit lèste is gedoon um te zörge tot eventueel Eerdse veroontreiniging vaan de sonde neet op ein of aander meneer op ein vaan de maone vaan Jupiter terech kin koume (boe meugelek leve besteit).
Motorproblemen
Op 19 oktober 2016 zouw me de motors starte um d'n umloup te goon beperke tot 14 daog. Dit is evels neet gebäörd umtot - nao later bleek - e paar kleppe neet wèrkde. Umtot dit zouw kinne leie tot 'n verkierde baon is beslote dit neet te doen. Juno zal blieve vlege in d'n umluip vaan 53,5 daog en in totaol 12 kier um Jupiter vlege.
Malpertuis
thumb|right|Ligking vaan Malpertuis Malpertuis is een wiek gelege in het weste vaan de gemeinte Mestreech. Malpertuis weurt begrens door de wieke Malberg, Kaberg, Brusselse Poort en Potteberg. Aon de zuidkant vaan de wiek ligk d'n oetvalsweeg Via Regia.
Sins 2005 (goodkäöring door gemeinteraod) is de buurt same mèt de naoberbuurt Kaberg betrokke bij 't projek Buurtaanpak Caberg-Malpertuis. Dit projek heet tot doel de buurte 'ne impuls te geve door middel vaan renovatie, sloop en nuibouw, de opwaardering vaan de straote en 't greun en mier sociale aktiviteite en ondersteuning in de wieke.
Lemsterland
Lemsterland (Fries Lemsterlân, Stellingwerfs Lemsterlaand) is 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Friesland, in de Zuidhook, aon 't IJsselmeer, mèt 'n oppervlak vaan 124,34 km2 (daovaan 48,41 km2 water) en per 1 januari 2007 13.437 inwoeners. De gemeinte umvatde de kerne Bantega (Bantegea, Bantege), Delfstrahuizen (Dolsterhuzen, Delfstrehuzen), Echten (Ychten, Echten), Echtenerbrug (Ychtenbrêge, Echtenerbrogge), Eesterga/Follega (Jistergea, Follegea; Eesterge, Follege), Lemmer (De Lemmer; hoofplaots) en Oosterzee (Eastersee).
Taol
De Nederlandse naom zien officieel; tösse häökskes stoon nao-ein de Friese en Stellingwerfse naome. 't Boetegebeed vaan Lemsterland waor naomelek vaanaajds Stellingwerfstaoleg, umtot 't door Giethoorners verveend woort en umtot 't tege de Stellingwerve aonligk. Vaandaog d'n daag is 't gebied bekans gans Friestaoleg, mèt zeker in Lemmer (mèt mie es 10.000 inwoeners wiedoet de groetste plaots in de gemeinte) väöl Nederlandstaolege. De Lemsters spreke um perceis te zien 't Zuidweshooks dialek vaan 't Fries.
Monuminte
Bij Lemmer steit 't Ir. Woudagemaal, wat op de Werelderfgoodlies vaan de UNESCO is opgenómme. Dit stoomgemaal deit bij oetzunderlek hoeg water nog ummer deens. In totaol kint de gemeinte 43 rieksmonuminte.
Waope
Op 25 miert 1818 woort Lemsterland door d'n Hoege Raod vaan Adel bevesteg in 't gebruuk vaan 't volgend waope:
Neet besjreve is tot de haand vaan natuurleke kleur is, tot de wereldkloet 'ne rieksappel is en tot de kroen drei blaajer en 2x3 perele heet.
Economie
Bestoonsmiddele in Lemsterland zien veural de landbouw en 't toerisme (watersport).
Ebola
Ebola of ebola hemorragische koors is 'n bie miense veurkómmendje virusgekrenkdje die wuuertj veroearzaak door 't ebolavirus. De gekrenkdje is zeldzem en kump veur inne vorm van regionaal oetbraken in lenj in Midden-Afrika. De naam ebola kump vanne gelieknamige reveer, de Ebola in Kongo-Kinshasa (of Zaïre), wo in 1976 'n twieëdje oetbraak plaatsvónj en ebola veur 't ieës door Peter Piot woort herkèndj en aangetuuendj inne plaats Yambuku, gelaengen op 95 kilomaeter vanne reveer. De aandeuning veroearzaak e hoeag sturfdjeciefer en besjikbaar taengen 't virus is nag gein specifieke behanjeling of genaesmiddel.
Symptonen en krenkdjeverloup
De incubatieperiood van ebola is twieë toet einentwintjig daag. Meistes óntwikkeltj de patieënt nao zeve daag de ieëste gekrenkdjeversjiensele. Naodet de ieëste symptone zich veurdoon, namelik koors, zwaor koppien en sterke piensjeute, kan de gekrenkdje snel verergere. 'n Atypisch symptoom is de hik, waat de helf vanne patiënte truf.
Inne begin vanne gekrenkdje zal de patiënt neet-specifieke griepechtige symptone vertuuene, wie kaelpien, koors en algemein malaes. Dees symptome kómme snel opzètten en verergene snel. Kop-, spier- en gewerfpien, koors mit kaaj rillinge, gein aetlös en e zwaakdjegeveul zeen de meis-veurkómmendje vreug symptome.
'ne Vlekvörmendjen hoedoetslaag vertuuentj zich sómtieds róndj daag vief vanne infectie, veurnamelik oppe rómp. Dezen oetslaag is neet hieël kènmirkendj es 't slechs in zoeaget 15% vanne gevalle veurkump. Daonao volge maag-dermklachte wie boekpien, käöken en diarree. Teikene van aantasting en bleujing vanne sliemvleze zeen: binjvleesóntstaeking, lestig en pienlik slikken en bleujingen op versjillige plaatse van 't maag-dermstèlsel. Bleujinge vanne sliemvleze kómmen inne helf vanne gevalle veur. In volgendje fases kónne wiejer bleujinge, óntstaeking vanne hertspier en lóngeudeem veurkómme.
Inne twieëdje krankewaek zuutj me inne regel 't begin van herstèl of wiejer verslechterig mit diffuus bloodstolling inne vate, algemein orgaanfalen en sjók. Wen de patieënt ane infectie sturf, gebeurtj dit meistes oppe twieëdje waek. Herstèl doertj lang. Gedoerendje dees periood zuutj me regelmaesig complicaties wie teelbalóntstaeking, laeveróntstaeking, gewerfpien, óntstaeking van rögk- of beinmarg en ougvleesóntstaeking.
Epidemie in Wès-Afrika (2014)
De oetbraak van 't virus in 2014 begós nao alle wersjienlikheid bie e jungske van twieë en zien mam oete Guinese regio Guéckédou op 2 dieëtsember 2013. In mieërt 2014 stórve zeker 111 luuj in Guinee aan 't virus en wore 127 luuj geregistreerdj en geïnfecteerdj. Ouch in 't naoberlandj Libera woorten aan 't ènj van mieërt 2014 twieë besmettinge mit 't virus vasgestèldj. Op 10 april 2014 woort vasgestèldj det twieë luuj besmetj wore mit ebola in Marokko, det d'rop wees det 't virus zich wiejer versprèdje. In juni 2014 talj me al 759 besmettinge, wovan 468 mit 'nen doeajeliken aafloup. Op 22 september 2014 wore volges de Werreldgezóndjheidsorganisatie (WHO) al 5.843 besmettinge bekèndj, wovan 2.803 patiënte wore gestórve. In Spanje is 'ne misjenaer gestórven ane gekrenkdje. Op 2 oktoeaber 2014 leet de WHO weite det 't doeajetaal al waas opgeloupe toet 3.338 en 't aantaal besmettinge 7.178 woor.
Storfjord
thumb|De ligking van Storfjord in de pervincie Troms. Storfjord is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Troms in Nórwaeg. De gemeinte had 1.932 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.538,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 1,3. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1939.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,9% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Menameradiel
Menameradiel (Nederlands: Menaldumadeel) is 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Friesland, mèt 'n oppervlak vaan naoventrint 70 km² en zoeget 13.000 inwoeners. De gemeinte bestoont oet de volgende veertien kerne: Bitgum (Beetgum), Bitgummole (Beetgummermolen), Berlitsum (Berlikum), Blessum, Boksum, Deinum, Dronryp (Dronrijp), Ingelum (Engelum) Marssum, Menaam (Menaldum), Skingen (Schingen), Slappeterp en Wier. Menaldum waor de hoofplaots, Dronrijp de groetste plaots. De Friese naome waore sinds 2010 officieel; de Nederlandse naome zien officieus nog vrij algemein in gebruuk. Op 1 jannewarie 2018 góng Menameradiel same mèt 't Bildt en Franekeradeel op in de nui fusiegemeinte Waadhoeke.
2012
2009 - 2010 - 2011 - 2012 - 2013 - 2014 - 2015 2012 (MMXII) waor e sjrikkeljaor wat begós op 'ne zóndig op de Gregoriaanse kalender.
Nobelprieze
Geneeskunde: John Gurdon en Shinya Yamanaka "veur de oontdèkking tot volwasse celle weer tot pluripotente kinne weure geherprogrammeerd."
Lies vaan Sinitische taolvariante
't Chinees is op te deile in diverse variante die zier sterk oetereinloupe. Traditioneel sprik me vaan Chinese dialekte, meh in feite loupe ze zoe wied oeterein tot me gerös vaan versjèllende taole kin spreke. Al dees variante zien op te deile in diverse subdialekte, die dèks allein al tientalle of zelfs hoonderde mieljoene sprekers höbbe. Dit artikel wèlt dao 'n euverziech vaan beeje.
Jac.P. Thijsse
thumb|Jac. P. Thijsse Jacobus Pieter Thijsse (Mestreech, 25 juli 1865 - Overveen, gemeinte Bloemendaal, 8 januari 1945) waor 'ne Nederlandse bioloog en natuurbesjermer, dee e groet deil vaan zie leve in Amsterdam doorbrach. Heer woort bekind mèt zien populair-wetensjappeleke biologiebeuk die heer deils same mèt ziene vrund en collega Eli Heimans sjreef; bovenal kint me häöm nog vaan de albums mèt natuurpleetsjes die tösse 1906 en 1909 bij de produkte vaan Verkade woorte geleverd. Ouch naom heer 't initiatief tot de opriechting (in 1905) vaan de Vereineging Natuurmonuminte en tot de plant vaan 't Amsterdams Bos.
1637
1634 - 1635 - 1636 - 1637 - 1638 - 1639 - 1640 thumb|right|200px| Ein tulp, zoa-es die de mert deeg insjtorte
Vaamsjpèl
thumb|250px|De sjtrik, al besjraeve dör Heraklas thumb|250px|Begin van 't aafnaemsjpèl mèt dóbbele draod. 't Vaamsjpèl is e sjpèl dat me allèng of mèt twieë sjpelt - 't aafnaemsjpèl - mèt 'ne aneengeknuppelde vaam. Dör bepaalde handelinge oet te veure mèt enkele óf dóbbele vaam kriet me versjèjje figure, zoewie de sjtrik, de sjtriekplaank, tas en taelder, de lödder of d'r parasjuut. Oet de name van de figure zów me kènne aafleide dat dit sjpèl neet aod is of in modern tieje wer geïntroduceerd is. Dit sjpèl keumt me, mèt diezelfde figure, in alle kulture óp de waelt taege. In d'r örsjte ieëw besjraef d'r Griek Heraklas vör 't örsj dit sjpèl.
Wes-Macedonië
250px|right|thumb|Veendel vaan Wes-Macedonië 270px|right|thumb|Periferieë in Griekeland: 1.[[Attika, 2.Centraol-Griekeland, 3.Centraol-Macedonië, 4.Kreta, 5.Oos-Macedonië en Thracië, 6.Epirus, 7.Ionische Eilen, 8.Noord-Egeïsche Eilen, 9.Peloponnesos, 10.Zuid-Egeïsche Eilen, 11.Thessalië, 12.Wes-Griekeland, 13.Wes-Macedonië]] Wes-Macedonië (Grieks: Δυτική Μακεδονία, Dytiki Makedonía) is 'n periferie (vergeliekbaar mèt de regio's in Fraankriek) in Griekeland. 't Is 't weste vaan 't Griekse Macedonië (vreuger Makednos), neet te verwarre mèt de vreuger Joegoslavische Rippubliek Macedonië, dat door de Grieke dèks oet prottes Rippubliek Skopje weurt geneump.
Geografie
Wes-Macedonië heet 'n oppervlak vaan 9.451 km². 't Grens in 't weste aon Epirus, in 't zuie aon Thessalië en in 't ooste aon Centraol-Macedonië.
Aongrenzende regio's
In 't noorde weurt Wes-Macedonië umrink door neet-Europees gebeed (gebeed dat neet oonder de EU vilt) vaanoet twie len:
Lyon County
D'r zien vief graofsjappe in de VS die kinne verwieze nao Lyon County:
Wes-Macedonië
Departeminte
De periferie is oonderverdeild in 4 departeminte (nomos):
Arabië
Arabië of 't Arabisch Sjiereiland (Arabisch: شبه الجزيرة العربية shibh al-jazīrah al-ʻarabīyah of جزيرة العرب jazīrat al-ʻArab; "eilandj vanne Arabiere") is e gebied in Azië, drek t'n oeaste van Afrika. 't Wuuertj begrens dore Roeaj Zieë, de Golf van Aden, d'n Indischen Oceaan, de Arabische Zieë, de Golf van Omaan enne Perzische Golf.
't Sjiereilandj ómsleitj de volgendje lenj: Saoedi-Arabië, Jemen, Omaan, Kataar, Koeweit enne Vereinigdje Arabische Emirate. Ane naordrandj ligke Jordanië en Irak die ouch nag e deil van 't sjiereilandj bezitte. Bahrein ligk op 'n eilandj kórt veure kus van 't sjiereilandj.
Veure modernen tied woort 't Arabisch Sjiereilandj ingedeildj in veer versjillige regio's: Hidzjaz, Nadzjd, Zuud-Arabië en Oeas-Arabië. Hidzjaz en Nadzjd maken 't grótste deil oet van 't hujig Saoedi-Arabië. Zuud-Arabië besteitj oet Jemen en Omaan. Oeas-Arabië besteitj oete ganse kusstrook vannen Arabische kantj vanne Perzische Golf.
Bevölking
In 2014 wóndje róndje de 80 miljoen luuj op 't Arabisch Sjiereilandj. De bevölking van Jemen bedroog 27 miljoen; van Saoedi-Arabië 30 miljoen; van Oman en Koeweit bei 4 miljoen; vanne Vereinigdje Arabische Emirate 9,2 miljoen en van Kataar 2,2 miljoen. Bahrein haw 1,3 miljoen inwoeaners.
Landjgebroek
't Grótste deil van Arabië is óngesjik veur landjboew, wodoor irrigatie essentieel is. De smaal kusvlakdje enne geïsoleerdje oases, die veur minder es ei percent vanne landjoppervlakdje staon, waere gebroek veur 't verboewe van kaore, kóffe en troeapische vröchte. Oppe res van 't sjiereilandj is de vieëteelt mit geite, sjäöp en kemieële wied-verbrèdj.
Sómmige gebiede wie Dhofar en Al Mahrah in Omaan en Jemen kènnen e troeapisch moessonklimaat. Hie vindj me groeatsjaolige kokospalmplantages. 't Grótste deil van Jemen haet e bergklimaat det veur e deil wuuertj beïnvloodj dore troeapische moessonraenges. De vlakdjes höbbe meistes e troeapisch of subtroeapisch druueg weusdjeklimaat of e druueg steppeklimaat.
Brandemeule
Brandemeule umvat ca. vieftig huzer mit 125 inwoeëners. De umgaeving is bósriek. Toerisme is dan ouk 'n wiechtige brón van inkómste en 't guuef vuuel campingplaatse en bungalows.
Naamgaeving
De naam Brandemeule waas veur 't iers gedocumenteerd in 1936 en geit truuk op 'ne watermeule wao-in me malt (gekeemde gaers) veur de beerbrouwerieje maalde (det neumde me 'nen brandermeule). Det bouwwerk, det waarschienlik De Gaerskamp hoot, goof 't al in 1424 en loog aan de Lingsforterbaek. Inkel van dees brouwerieje bestaon nog altied: De Iesvogel en Hertog Jan.
De naam Brandemeule is euveriges neet uniek, want ouk in de Wes-Vlaamse gemeinte Deerlijk goof 't zo'n bouwwerk.
Sørreisa
De gemeintecode is 1925.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,6% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Newtonsjaol
In 'n poeaging wurmdje te begriepe bedach t'r d'n ieëste kwalitatieve thermomaeter. Hieveur gebroekdje d'r zoea twintjig versjillige rifferensiepuntje wie "kaaj lóch inne wintjer" en "gleujendje kaolen in 't keukevuur". Dezen aanpak bleek te roew en problematisch. Hae wós det de meiste stoffen oetzètte bie verhitsing en dus völdje d'r e bleekske mit lienzaodaolje en maat 't voluum taenge zien gekaoze rifferensiepuntje. Hae noom waor det 't voluum toenoom mit 7,25% bie verwerming van "smultjendje snieë" nao "kaokendj water".
Newton diffenieerdje de "nólste graod van wermdje" es smultjendje snieë enne "drieëndertigste graod van wermdje" es kaokendj water. Daomit is de Newtonsjaol de veurluiper vanne sjaol van Celsius.
Vösjvergönning
Ein Vösjvergönning is ein bewies dat men maog vösje op vösj in vievers of baeke van ein vereneging die veur dae viever, baek 't vösjrech in bezit haet of huurt. Biej vuäl vievers of baeke is dat de hengelsjportvereneging. Ein vösjvergönnig is te kriege bie de hengelsjportvereneging of winkels die dit in opdrach van doon. Naeve de vösjvergönnig höbste auch altied ein sjportvösjakte nuädig.
Wanaer is ein vösjvergönning nuädig?
't Mak niks oet wie oud dat geer zöt. Geer Höb ummer naeve de sjportvösjakte auch ein sjriftelik bewies nuädig van dae geene dae 't vösjrech bezit of huurt van 't water woo geer wilt gaon vösje. In dees vergönning haet de eigenaer van 't vösjwater beperkinge opgenomme euver biejveurbeeld 't verbod om onger eine bepaalde periode ein bepaalde aossaort te gebroeke, uch verplichte om sommige saorte vösj of maote vösj nao 't vange geliek weer terök te zètte.
Geer höb gein vösjvergönning nuädig es geer
Mèt eine hengel gaot vösje in opebare vaarwatere. Dat zeen watere woo de beroepssjeepsvaart reigelmaotig gebroek va mak. Allein es de hengel is veurzeen van ein bepaald saort aos, en geer zeet auwwer es 14 jaor dan höb ger waal ein sjportvösjakte nuädig. Es geer gebroek mak van twae hèngele mot geer wie oud ger auch zeet ummer ein vergönning en ein sjportvösjakte höbbe.
Knaok
Knaok is e hel beinweefsel det aanwaezig is bie väöl dere, worónger de miens. 't Besteit oet ónger anger collageen en calciumfosfaat.
't Gehieël van alle knäök van e deer wuuertj 't geraemsel geneump. 'ne Knaok bie vèsse hètj 'n graot.
Evolutionair alternatieve veur knäök zeen sjelpe en chitien.
Scottsdale (Arizona)
right|thumb|200px|Locatie vaan Scottsdale Scottsdale is 'n stad in Maricopa County, Arizona en tèlt 202.705 inwoeners. 't Is heimèt de 126e stad in de VS (2006). 't Oppervlak is 477,1 km².
Navigatie
Navigatie beteikent 't zelfde es sjeepvaart- of sjtuurmanskuns.
Scottsdale (Arizona)
Demografie
Vaan de bevolking is 16,7 % awwer es 65 jaor en ze besteit veur 30,8 % oet einpersoenhoeshawwes. De werkeloesheid is 1,9 % (ciefers volkstèlling 2000).
Navigatie
Ouch ies 't 'n plaatsbepaling op ziè of in de loch door mieddel van radiopeiling.
Navigere
't Biehuèrend werkwoord ies navigere dat versjillende beteikenisse haet:
Oekraïnesj
thumb|right|Oekraïnesj i traditioneel kleierdrach Oekraïnesj (Oekraïenisj: українці, oekrajintsi) vörme e Oeës-Slavisj volk va luuj die inheems zint aan dele va g'n Oekraïne en 't zude va Rósland. Zie kalle Oekraïenisj en Róssisj. In 't weste va g'n Oekraïne guuef 't 'n minderheed die Roetheens kalt. Sommige taalwetesjappesj besjouwe 't Roetheens es 'n variant van 't Oekraïenisj, mar vöal taalkóndige en ethnologe besjouwe 't óch es 'n aparte taal en de sjpreëkesj doava es 'ne aparte etnische groop. De mieëtste luuj va g'n Oekraïne zint oeëstesj-orthodox, mar vöal Oekraïnesj zint óch neet-geleuvig of praktisere i gieëker geval gee geleuf, wat 't gevolg is van 't sjtaatsatheïsme oet d'r Sovjettied. In 't weste guuef 't óch nog 'n groeëte katholieke minderheed. I g'n Oekraïne make ze zó'n 77% van de bevolking oet.
Weltwied guuef 't zieëker mieë es 46 mieljoeën Oekraïnesj, mar dat is gezieë de gruuetde van de Oekraïenisje diaspora sjlechs 'n grof sjatting. Doaneëve gruijt die diaspora hel durch d'r Donbass-kreeg van 2014 en de Róssisje invasie van 2022. Me geet doava oet dat 't 37 mieljoeën Oekraïnesj guuef i g'n Oekraïne, 3 mieljoeën i Rósland, 1,3 mieljoeën i Canada, 1,3 mieljoeën i Pole, 1 mieljoeën i de VS, 950.000 i Brazilië, 338.000 i Kazachstan, 331.000 i Duutsjland, 305.000 in Argentinië en ca. 236.000 in Italië. Oekraïnesj vörme wiejer 'n rilletief groeëte minderheed in vuurmalige Sovjet-rippeblieke wie Moldavië (ca. 181.000, m. n. i g'n separatistische regio Transnistrië), Wit-Rósland (ca. 160.000 of 225.000) en Oezbekistan (124.000).
In ós contreie koame Oekraïnesj en anger Oeës-Europeane mieëtstes wirke in de koele. Dees luuj hant döks 'ne tupisje Oeës-Europese achternaam en zint good geïntegreerd in de sameleëving. I Belsj Limburg weëd 't aantal luuj mit 'ne Oekraïnisje achtergrónk gesjat óp 9.000.
Vanaaf de 17e ieëw woeëde Oekraïnesj same mit de Roethene, Witrósse en Rósse gezieë es ee volk, wat truukging op 't Kievs Riek. Noa de Róssisje Rivvelutie verangerde dat koncep evvel noa 't hudig.
Leusden
De naom Leusden wijs op Keltische herkoms - cognaote zien oonder mie Lesdain en Lesdins ('t ierste in 't Belsj en Fraankriek, 't twiede in Fraankriek) - en dus op hoeg awwerdóm. In 777 weurt de plaots veur 't iers geneump, es Lisiduna. Vreuger hètde allein de hierlekheid Leusden en hètde 't dörp Leusbroek (Leusden-Zuid hètde Hamersveld). Pas nao d'n oorlog zien dees plaotse umgeduip. In 1969 woort de gemeinte Stoutenburg aon Leusden touwgeveug.
Maasveld
thumb|'t Maasveld in de naach, mit zich óp de Martinuskèrk in 't centrum van Tegele Maasveld is 'n buurt det behuurt tót 't dörp Tegele. Same mit 't projèk Q4 in Venlo-Centrum behuurte 't aan 't end van de twintigste iëw tót ein van miëtst ambitieuze planne van de gemeinte. 't Is gelaege óp opgehuugde weerden van de reveer de Maas en 't haet ungevaer 800 wuuninge en appartemente. De buurt is óp te deile in twieë deiler, namelik Maasveld I en Maasveld II. Maasveld I leejt beej 't dörpshert en haet 790 luuj. Maasveld II leejt beej de wièk Sint-Josephparochie en haet 1.285 inwoëners. Ouch leejt beej Maasveld II ein netuurgebeed. Aan de euverziej beej Bliërik leejt de Romeineweerd. Beej gebeder wuurte óngerhawwe daor sjtichting 't Limburgs Landschap. In Maasveld I wuune aanzeenlik mier 65-plussers as in Maasveld II, die ein vuul junger bevólking haet. De ganse buurt is parkachtig ópgezèt, en 't guuf aafwisselende en moderne arsjetèktuur. Maasveld II is boavedeen zoeë óntworpe, det 't beej hoeëgwater 'ne besjirmende sjakel vörmt taenge euversjtruiminge van de Maas.
Katsushika Hokusai
thumb|right|200px|De groate golf bie Kanagawa Katsushika Hokusai (Japans: 葛飾北斎) (waarsjienlik 31 oktober 1760 - 10 mei 1849) waor 'ne Japanse kunstenaer. Hae maakde ukiyo-e-prènte (Japanse houtsjniejdruk). Hokusai haet binne alle genres van ukiyo-e gewèrk, meh 't bekènds ies 'r gewore door zien landsjappe. Zien bekèndste werke zint de Zèsendaartig ziechte op de berg Fuji. Wiejer haet 'r ouch erotische prènte gemaak.
Hokusai woort gebore in Edo (noe Tokio) in de neugende maond van 't tiènde jaor van de Horeki-periode. Euver zien ouwersj ies nieks bekènd. Wie 'r drie jaor waor woort 'r geadopteerd door Nakajim Ise, dae sjpegele maakde veur 't hof van de Shogun. Mèt 18 jaor, wie 'r al get ervaring houw mèt houtsjniejwerk, begoes 'r in 't atelier van de Ukiyo-e-kunstenaer Katsugawa Shunso, dae gesjpecialiseerd waor in portrètte van acteursj, te wèrke. Hae maakde dao ein serie portrètte onder de naam Katsukawa Shunrô. Umdat hae 't in artistiek opziech neet eins waor mèt ziene leraar, moos hae in 1785 weg oet't atelier.
Hienao brook eine tied van ermhooj aan veur Hokusai. Hae bleef waal sjtudere öm ziech in artistiek opziech te verbetere.
Hokusai maakde bookillustraties en houtsjniejdrukke mèt es ónderwerpe 't dageliks leve in Japan, de tradities en de legendes. Zien bekèndste werke creëerde hae nao zien zestigste. In 1831 maakde hae de Fugaku Sanjûrokkei oftewaal de Zèsendaartig ziechte op de berg Fuji. Hae gebruukde hie-in de kleur prusesj blauw, die me in Japan pas koes vanaaf 1829. In 1834 maakde hae nog ins Hónderd ziechte op de berg Fuji.
Hokusai sjtorf op 10 mei 1849. Hae leet 30.000 werke nao. Zien lètste weurd zouwe zin gewaes:"Nog vief jaor en iech zou 'ne groate arties gewore zin."
Invlood
In de neugetiènde ièw waor Japanse kuns in kunstenaersjkringe erg in trèk. Onder andere Claude Monet, Vincent van Gogh en Paul Gauguin woorte beïnvloed door Hokusai.
Kling-Kulle
thumb|right|275px|Kruuts in d'r moer op d'r [[haof (boerderie)|hoof va Kling-Kulle]] Kling-Kulle (Nederlands: Klein-Kullen) is 'n buurtsjap van Terziet in Ieëpe in de Gemingte Gulpe-Wittem in 't heuvelland in Zuud Limburg. 't Is gelaege tösje Kuttinge en Terziet, in 't dal van de Sielerbaach, die richting Terziet Terzieterbaach genumd wet. De baach sjtrumt 2 kilomaeter liëger, bie de buurtsjap de Plaat (Ieëpe) in de Geul. Dao sjtunt e paar häöëf en hoezer, onder andere d'r hoof Kling Kulle aan de Terzieterwaeg. Dao hingt in 'n moernis 'n waegkruuts. In de mitste boerderieje zunt vakantieweuninge en campings gevestigd.
De Sjtoepert
De naam Sjtoepert kump van sjtoep, dat 'hoagerop' beteikent. Aan de kloasterwaeg, vlak veurdat de Sjtoepertwaeg de bösj in klump riechting Arensgenhout, liek 't Ignatiuscollege, 'n kloaster en weitesjapsinstituut van de Jezuïete, geboewd in 1894 door architect Huub Habets. 't Geboew ies opgetrokke van baksjtein en haet neogotische elemente. Tege-n 't kloaster aan liek noe, op de plaats van de ouw neogotische kapel, 'ne nujerwètse oetboew. In 1964 trèkke de zuustersj Franciscanesse in 't complex, naodat hun eige kluèsterke op Sint-Pièter aafgebroke ies. Tot 1982 zal 't kloaster mèt de naam St. Josef, fungere es bejaardehoes Boslös ónder leiding van de nónne. In de tuin weurt vervolges 'n nuuj ónderkómme geboewd veur de religieuze. De oudboew ies daonao jaorelank 'n meditatiecentrum van de Marahishi.
In de jaore 60 van de 20e ièw óntsjteit 'n ganse nuuj woonwiek, de zoageneumde Blomebuurt. Ouch bevingk ziech hie de miedelbaar sjoal van Valkeberg, de Ravesberg, noe Stella Mariscollege geneump. 't Bedrieveterrein De Valkenberg en de begraafplaats van Brokem bevinge ziech hie in de buurt.
In de Ravesbösj liek 't gelieknamig kloaster Ravesbösj van de patersj Heilige Harte. De kloasterkapel ies gewiejd aan Maria van Vrae. 't Medium Jomanda haet hie inkel jaore praktijk oetgeveurd. In deze bösj liegke twiè vieversj en dao zint reste gevónge van Romeinse tied weuninge.
Bestuur
E bestuur is e college det mit formeel beveugheid de aangelaengenheje van 'ne staot, 'n gemèndje, e bedrief of 'n verein lèdj en regeltj.
Funksjes
Inne regel besteitj e bestuur mindestes oet 'ne veurzitter, 'ne sikkertaer en 'ne penningmeister. Anger väöl-veurkómmendje funksjes binnen e bestuur zeen vice-veurzitter, kómmisseco-ordinater (ouch waal: kómmissaer-intern) en pr-kómmissaer (ouch waal: kómmissaer-extern). De leje van 't bestuur die gein specifieke funksje of taak höbbe waeren ouch waal algemein lid geneump.
Take
De take van 't bestuur zeen:
Algemein en daacheliks bestuur
'n Instansje maak waal 'ns óngersjied tössen 't algemein bestuur en 't daacheliks bestuur. De baovestäöndje take waere den verdeildj euvere twieë besture, wo de algemein take wie beleidsgerilleteerdje taken aan 't algemein bestuur waere toegekandj. De daacheliks, mieër oetveurendje take, waere toegekandj aan 't daacheliks bestuur. Es 'n instansje gein óngersjied maak tössen 't algemein en daacheliks bestuur veurtj 't singulier bestuur alle baovegeneumdje taken oet.
Meistes is euverlap inne persoeane die lid zeen van 't algemein en 't daacheliks bestuur. 't Kan den zoea zeen det beveurbeildj de vice-veurzitter oet 't algemein bestuur zitting nump in 't daacheliks bestuur es de veurzitter.
Akar-Bale
't Akar-Bale is 'n oetgestórve Andamanese spraok die gekaldj woort oppe Andamanen van India. De spraok haet de ISO 639-3 code acl.
't Akar-Bale steitj ouch bekèndj es Bale en Balwa.
De spraok woort gekaldj oppe Andamane: op Ritchie zien Eilandjgroep, Havelock Eilandj en Neill Eilandj. d'r Zeen gein luuj mieë bekèndj die de spraok es moderspraok höbbe.
De spraokstatus veur dees spraok is oetgestórve (10); det beteikentj det de spraok neet langer mieë gebroek wuuertj en nemes nag e geveul van etnische identiteit hèltj in verbandj mitte spraok.
1638
1635 - 1636 - 1637 - 1638 - 1639 - 1640 - 1641 thumb|right|200px|Nya Sverige 1638 (MDXXXVIII) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne vriedag op de Gregoriaanse kalender en e gewoen jaor wat begós op maondag op de Juliaanse kalender.
Emmaus-bewaeging
De Emmaus-bewaeging ies 'n charitatief insjtèlling, die ziech bezig hèlt mèt sjteun en opvang aan luuj, die gein hoes of ander ónderdaak miè höbbe. De insjtèlling woort in 1949 opgeriech door de Fransman Abbé Pierre. Hae waor 'ne kapuciener pater, later katholiek preester, dae in de twiède waereldoorlog in 't verzèt zoot.
Cantal
thumb|Ligking van 't departement Cantal. 't Departement Cantal is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 15. 't Is gelaengen in 't centraal deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Puy-de-Dôme, Haute-Loire, Aveyron, Lot, Lozère en Corrèze. De houfstad is Aurillac.
Emmaus-bewaeging
Tegewoordig ies de bewaeging in 50 leng euver de ganse waereld actief mèt ruum 400 Emmaus-laefgemeinsjappe. In Nederland besjteit Emmaus saer 1956. In 1966 weurt de ièrsjte gemeinsjap gesjtiech in Utrech. Allewiel tèlt Nederland 21 groepe mèt vestiginge in zevetièn sjtae of dörper, o.m. in Tilburg, Den Haag, Eindhove en Ittere. De bewonersj, die dèks gein thoes miè höbbe, leve en wèrke same ónder leiding van vriewilligersj. Veural 't door hun same gerunde kringloupbedrief bringk  zoaväöl op, dat projecte in binne- en boeteland gesjteund kènne were.
Cantal
Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Ruumdevaart
Ruumdevaart is 't transport vaan lui of ander intelligente wezes daan wel mesjiene door dees wezes gemaak boete 't bereik vaan de eige planeet, door de ruumde. De mins kint sinds midde twintegste iew op beperkde sjaol ruumdevaart.
Oonbemande ruumdevaart
Nao inkel poginge lanceerde de USSR in 1957 de Spoetnik 1, dee succesriek in 'n baon um de Eerd gebrach woort. Dit waor 'n experimint. Later Russische missies sjikde o.m. de ierste foto's vaan de achterkant vaan de maon nao de Eerd (Loena-projek) en verzamelde kosbaar informatie vaan Venus (Venera-projek). De Russische Marsmissies lökde gein vaan al.
De Vereinegde Staote begóste veurziechteg mèt 't Explorer-projek, wat veural binne de Eerdse atmosfeer bleef. Later brachte ze evels väöl wetensjappelek relevante projekte op gaank, wie 't Mariner-projek (nao Mercurius, Venus en Mars), 't Viking-projek (wat landde op Mars) en 't Voyager-projek (langs de boeteplanete vaan 't Zonnestèlsel).
Roontelum de Eerd brachte bei len väöl satelliete in umloup; in recenter jaore heet ouch Europa aon de oonbemande ruumdevaart mètgedoon.
Bemande ruumdevaart
Veer jaor nao de Spoetnik-missie lanceerde de Russe Joeri Gagarin es ierste mins in de ruumde, wat succesriek verleep. Amerika had mier meujte e ruumdevaartprogram op gaank te kriege, mer oeteindelek lökden 't in mer e paar jaor, mèt 't Apollo-projek iers lui in e baon um de maon te kriege en later, vaanaof Apollo 11, 1969, lui op de maon te laote loupe. Neil Armstrong woort d'n ierste mins op de maon.
Daonao zien planne aon bei kante veur missies nao Mars gestrand in geldgebrek en ander prioriteite. Me concentreerde ziech mier op wetensjappelek werk roontelum de Eerd. Totnogtouw woorte drei ruumdestaties veur dat doel in de ruumde gebouwd: Skylab, Mir en ISS. 't Lèste is 'n internationaal initiatief en is op 't momint volop operationeel.
Gabon
thumb|290px|right|Gabon Gabon (officieel République Gabonaise) is e land in midde-Afrika, aon de weskös, tege d'n Atlantischen Oceaan. 't Grens aon Equatoriaal Guinee, Kameroen en Kongo. Hoofstad is Libreville, de twiede stad is Port-Gentil. 't Land weurt doorstruimp door de Ogooué en de Komo.
Bestuurleke indeiling
Gabon is verdeild in nege provincies (hoofstei tösse häökskes):
Demografie
't Groetste deil vaan de Gaboneze is Bantoe; 't gief mie es 40 versjèllende taole en culture. De Fang zien 't groetste volk. Daoneve is dao 'n klein minderheid (ca. 1%) vaan Pygmeeë en woene dao ouch inkele tiendoezende Franse. 50 tot 70% vaan de bevolking is christelek, de res hingk veural natuurgodsdeenste aon.
Gabon heet door zien gering bevolking neet zoe'n tekorte aon middele wie väöl ander Afrikaanse len. 't Heet de leste jaore evels zjus wie de ander len dao in de regio te make gehad mèt AIDS, woedoor de bevolking de aofgeloupe jaore in umvaank is aofgenómme.
Historie
De oersprunkeleke of tenminste ajds bekinde inwoeners vaan Gabon waore de Pygmeeë. Oongeveer zevehoonderd jaor geleie vele de Bantoes vaanoet 't noorde 't gebeed binne, en stiechde dao versjèllende rieke. In de zeventienden iew woort de kös gebruuk veur slaovehandel door de Ingelse, Hollenders en Portugeze. Versterkinge of kolonies woorte dao neet gestiech, tot in de negentienden iew Fraankriek interesse in 't gebeed kraog. Mèt twie verdrage, oet 1839 en 1841, stèlde dit land ziech op es protector vaan 't gebeed. In 1842 stiechde Amerikaanse missionaire 'n missiepos in 't land. E slaovesjeep nao Amerika woort in 1849 gekaap door de Franse; de vrijgelaote slaove vestegde ziech in Baraka, wat zie umduipde tot Libreville.
In de jaore denao woort de jungle oetgebreid door Franse oontdèkkingsreizegers in kaart gebrach. In 1885 bezat Frankriek 't gebeed, meh 't zouw tot 1903 dore ietot 't 'n normaal kolonie woort. Vaanaof 1910 waor Gabon deil vaan Frans Equatoriaol Afrika. In 't interbellum wèrkde Albert Schweizer in Lambarene aon e hospitaol veur de inheimse bevolking.
Op 17 augustus 1960 woort Gabon, tegeliek mèt Tsjaad, Centraal Afrika en Kongo-Brazzaville oonaofhenkelek vaan Fraankriek. Sins deen tied is 't land door mer drei lui geregeerd: vaan 1961 tot 1967 door Léon M'ba, en vaanaof 1967 door Omar Bongo, dee tot ziene doed in 2009 de mach heet behawwe. In de jaore negeteg leet heer de grip op de sameleving get verslappe en stoont heer oppositie touw. Ierleke verkezinge heet 't evels neet gegeve. Ouch waor väöl kritiek op de oongelieke verdeiling vaan de middele: Gabon is door zien oliebrónne veur Afrikaanse begrippe e relatief riek land, meh allein de rieke profitere daovaan. In 2009 storf Omar Bongo, op dat memint 't langs zittend neet-monarchaol staotshoof op de wereld. Ziene zoon volgde häöm op in september 2009.
Mineral County
D'r zien veer graofsjappe in de VS die kinne verwieze nao Mineral County:
Charente (verdudeliking)
Charente kan verwieze nao:
Vriedag
De vriedag is 'nen daag vaan de week. Vaanajds waor 't de zèsde weekdaag, meh in de westerse werkweek is 't de vijfde.
Vriedag moot vaan oersprunk 'ne gelöksdaag zien gewees, umtot de godin en planeet Venus euver 't algemein gunstege associaties höbbe (leefde, vrei, meh ouch verleiing). Door christeleken invlood is 't evels in väöl culture 'nen oongelöksdaag gewore. Goje Vriedag weurt herdach es d'n daag boe-op Zjezeke aon 't kruus genegeld woort en dit is veur väöl lui d'n ierste associatie. Veural in de modernen tied is 't bijgeluif wiedverbreid geraak tot me moot oppasse veur Vriedag d'n Daartiende; 'nen daag dee twie oongelöksbringers kruis en daorum bezunder oongelökkeg zouw zien. Op deen daag weure groete beslissinge wie trouwe of e hoes koupe significant minder genome. In de Roems-Kathelieke Kèrk waor 't vaanajds 'ne vastendaag, noe nog (of entans tot veur kort) waor 't oonder kathelieke de gewoente op vriedag vès te ete.
In d'n islam is de vriedag de rösdaag en daag vaan 't gebèd, wie dat in 't joededom de zaoterdag en in 't christendom de zondag is.
In de seculiere wereld heet de vriedag allewijl geunsteger associaties. Sinds me op de zaoterdag neet mie hoof te wèrke, begint op vriedag 't weekend. Op väöl bedrieve is de sfeer get losser. Sommege hantere de Casual Friday; me hoof daan op vriedag neet in pak nao ketoer te koume.
Azië
thumb|right|Liegking van Azië Azië ies 't groatste continent van de waereld. 't Grens in 't weste aan Europa en vörmp same mèt Europa Eurazië. De precieze grenze van Azië zint neet altied eve dudelijk aan te geve, zeker veur neet-kartografe. Dèks weure de geografische grenze gelag bie 't Oeral-gebergde, de Kaspische Ziè, de Zjwarte Ziè en de Bosporus. Èvvel weurt Turkije um polletieke raejes dèks toch bie Europa genómme.
Väöl belangrieke culture zint in Azië óntsjtange, bieveurbeeld in China, India en Babylonië. Ouch zint väöl religies, woa-ónder de groate waereldreligies (Christendom, Islam, Jäödom, Hindoeïsme, Boeddhisme), in Azië óntsjtange.
Härnösand
Härnösand is 'n gemèndje in enne houfstad van Västernorrlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 25.129 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.064,50 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 23,6 luuj de km².
Opper-Oosteriek
Opper-Oosteriek (Duits: Oberösterreich; tot 1918 Österreich ob der Enns; 1938-1945 Oberdonau, Beiers: Owerésterraich,) is 'nen deilstaot (Bundesland) vaan Oosteriek. De hoofstad is Linz, wat tevens de groetste stad vaan d'n deilstaot is (186.298 inwoners). Opper-Oosteriek grens aon Duitsland en Tsjechië.
Indeling
D'n deilstaot is oonderverdeild in 3 zelfstendege stei (Statutarstädte) en 15 distrikte (Bezirke).
Stumloeaze palatale plosief
De stumloeaze palatale plosief of stumloeas palataal ploefklank is 'ne mitklinker dae inne sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
Kènmirke
Kènmirke vanne stumloeaze palatale plosief zeen:
Limbörgs
In 't Limbörgs kump de stumloeazen alveolaire plosief väöl veur, veurnamelik in dialekte mit mouillering.
'nen Alveolaire nasaal dae veuraafgeit aan 'ne palatale plosief wuuertj zelf ummer ouch 'ne palatale plosief, behauven euvere waordgrens bie sómmige spraekers, wie bie dae vogel kan tjielpe [dɛ'vó:ɣəl̥kɐn'cíl̥:pə].
Star Wars: Episode VII - The Force Awakens
Star Wars: Episode VII - The Force Awakens is 'ne film oet 2015.
Ljusnarsberg
Ljusnarsberg is 'n gemèndje in Örebro län, Zwede. De gemèndje tèltj 5.269 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 578,57 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 9,1 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
9,47% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Star Wars: Episode VII - The Force Awakens
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan actie, avventurefilms, sciencefiction (of Sci-Fi).
De film woort geregisseerd door J.J. Abrams en heet 'nen doer vaan 138 menute.
Edwin S. Porter
Edwin Stanton Porter (Connellsville (Pennsylvania, VS), 21 april 1870 – New York City, 30 april 1941) waor 'nen Amerikaanse filmpionier. Heer is 't bekinds gewore door zie wèrk veur de filmstudio's vaan Thomas Edison.
Biografie
Porter woort gebore in Connellsville, Pennsylvania es zoon vaan Thomas Richard Porter, 'ne marchang, en Mary Jane (Clark) Porter; heer had drei breurs en 'n zöster. Nao zien sjaol wèrkde Porter oonder mie es sjèlder en es 'nen tèllegraaf. In 1893 verveugde heer bij de United States Navy es elektricien. In 1896 kaom heer terech in 't oontstande filmbestoon terech. Heer wèrkde bij 't bedrief Raff & Gammon, wat Thomas Edisons produkte verkoch. In 1899 kaom Porter bij de Edison Manufacturing Company zelf te wèrke es regisseur. In 't denao aander decennium woort heer eine vaan de bekindse Amerikaanse regisseurs vaan zienen tied. Eine vaan zien ierste films waor Terrible Teddy, the Grizzly King, 'ne satire op Theodore Roosevelt. In 1903 maakde Porter zien bekèndse wèrk, de western The Great Train Robbery. Aander bekinde wèrke vaan Porter zien The Night Before Christmas (1905) en Dream of a Rarebit Fiend 1906. Gans en al maakde Porter inkele hoonderde, veural kortere, films. Ziene producer en collega Adolph Zukor zag euver häöm tot Porter noets 'ne stijl twie kier euverdeed es heer de ierste kier waor geslaag. Ouch nömde heer Porter iemes dee neet good kós umgaon mèt 't gedraag vaan de filmstare die aon zien films mètdede. In 'n interview nömde Zukor häöm "'ne maan dee beter mèt machines es minse kós umgoon." Porter hiemelde in 'n hotel in 1941 te New York City.
Jeker
thumb|De Jeker in Mestreech De Jeker (op ze Mestreechs ouch wel Eker of Neker) is e revierke wat oontspringk in Lens-Saint-Servais in Geer bij Börgwörm (Waremme), Luik, en die nao einege kilometers bij Tóngere Belsj Limburg binnekump, um daan door de Haspegouw te struime en in Mestreech in de Maos oet te monde. De Waalse naom is Djer, de Franse en Belsj Limburgse Geer.
Historie
thumb|right|De Jeker bij [[Kanne, gezeen vaanaof Chateau Neercanne]] De hook tösse de Jeker en de Maos waor de plaots woe de Roemeine hun fort Mosae Traiectum vestegde, woerumeweg de stad Mestreech zouw greuje. De Jeker woort bij 'n belègk vaan 't fort gebruuk veur inundatie vaan 't umringend land. Ouch in 't heilegeleve vaan Sintervaos door Heinric van Veldeke weurt de Jeker geneump.
Bij Chateau Neercanne laog oets 'ne vijver, dee geveujd woort mèt water oet de Jeker.
In de twintegste iew kraog de revier te make mèt lozinge vaan de sókkerindustrie, mèt rioollozinge vaan de gemeinte Mestreech en mèt exploitatie door de ENCI. Dit leide tot ernstege probleme mèt watervervojling. De vèsstand vaan de Jeker, oets ein vaan de vèsriekste revere vaan de umgeving, naom dramatisch aof. Bovedeen doorsnijt 't Albertkenaal de revier (welk probleem ten deile opgelos woort door 'ne sifon: de Jeker geit oonder de kenaal door!), wat same mèt de bemaoling door de ENCI veur 'n sterke daling vaan 't waterpeil zörgde. In Mestreech steit 't water noe 1,5 m. lieger es vreuger. De vervojlingsprobleme zien inmiddels veur 't groetste deil opgelos, en aongezeen de ENCI nao verwachting binne inkel jaore zal slete hoop me de reveer veur e good deil in zien aw staot te kinne herstèlle. Intösse is 'n groet deil vaan de Jeker zoe aongepas tot ze weer vrij kin loupe door 't dal tösse Kanne en Mestreech, en is in 't park in Mestreech 'ne vèstrap aongelag, zoe-tot de vès weer trök de revier op kin zwumme um te kinne pare.
Zoogdiere
300px|thumb|'n Käör aon versjèllende zoogdiere: [[Gewoene vampier (Desmodus rotundus), Virginiaansen opossum (Didelphis virginiana), Grijze reuzekangoeroe (Macropus giganteus); Tasmaansen duvel (Sarcophilus harrisii), Mins (Homo sapiens), Noordeleke zieolifant (Mirounga angustirostris); Fókseikhore (Sciurus niger), Afrikaons boumsjöbbedier (Manus tricuspis), Savanneolifant (Loxodonta africana); Vogelbekdier (Ornithorhynchus anatinus), Colugo (soort oonbekind), Rendier (kariboe; Rangifer tarandus); Böltrögk (Megaptera novaeangliae), Staarmol (Condylura cristata), Reuzepanda (Ailuropoda melanoleuca); Reuzegordeldier (Priodontes maximus), Steppezebra (Equus quagga), Steppeslörfhunneke (Rhynchocyon petersi).]] Zoogdiere of Mammalia zien 'n synapside klasse vaan de stam vaan de Gewervelde diere. Tot dees klasse hure de mies oontwikkelde diere op Eerd, boe-oonder de mins.
Aofstamming en oontwikkeling
De zoogdiere stamme aof vaan reptielechtege bieste. De lèste gemein veurawwers vaan de modern reptiele en zoogdiere leefde in 't Carboon; 't geit um de zoegeneumde Amniota. Oet hun oontwikkelde ziech de Sauropside (feitelek de reptiele wie v'r die noe kinne, entans hun gemeinsjappeleke veurawwers) en de Synapside, die nog wel hiel reptielechteg oetzaoge meh in hun gereemsel al de ierste teikes vaan zoogdiere vertuinde. De ierste echte zoogdiere versjijnde in 't Trias. Welk bies es ierste heet gezoog is neet bekind; wel is 't aon te numme tot de bieste in kwestie nog eier lagte, wie noe nog de Monotremata. Sinds 2022 zuut me Brasilodon quadrangularis es 't ajds bekind zoogdier; dit spitsmoesechteg bieske leefde zoeget 225 mieljoen jaor geleie, tegeliek mèt de alderierste dinosaurusse.
Vivipaar zoogdiere (Theria) - zoewel de veurawwers vaan de buildiere (Metatheria) es vaan de mojerkookdiere (Eutheria) - oontwikkelde ziech in 't Jura.
Al deen tied waore de zoogdiere vrij klein, oonbeteikenende bieskes in de sjeem vaan dinosaurusse en aander groete reptiele. Pas in 't Cenozoïcum, nao 't oetsterve vaan die groete bieste, oontwikkelde ziech de zoogdiere tot de dominante orde die ze noe zien. Doortot 't in 't Cenozoïcum relatief kaajd is, höbbe de wermbleujetege en geïsoleerde zoogdiere e groet veurdeil bove de reptiele. Toch weure allewijl ouch tropische biotope door zoogdiere beheers.
Kinmerke
Zoogdiere kinmerke ziech door:
De mieste zoogdiere zien ouch vivipaar (de Monotremata lègke nog eier) en höbbe zweitkliere en gespecialiseerde tan, die ze mer eine kier in hun leve wissele. De gruutde vaan de zoogdiere löp oeterein vaan e paar centimeter tot tientalle meters. Bepaolde soorte höbbe e hoeg niveau vaan intelligentie bereik.
Taxonomische verdeiling
De zoogdiere weure allewijl miestal in drei oonderklasse en inkel tientalle ordes ingedeild. 'n Traditioneel indeiling (door modern oonderzeuk gooddeils ingehaold) is de volgende.
Lies van Limburgse Buuttekampioene
Externe link
Limburgse Buuttekampioene
Bedriefsveuring
Bedriefsveuring of management is 't biejein bringe van luuj veur same e gewunsj ènj te bereike. Bedriefsveuring ómvatj 't höbbe van 'n visie, 't make van e plan (planning), dit (laoten) oetveuren en 't eventueel (laote) kónterleren en biesture. 'n Óngerdeil is ouch 't vergaore vanne benuuedigdje middele inne vorm van luuj, geldj, techniek, gróndjstofee en zo wiejer; alles det nuuedig is, en det den bie veurkäör zoea effectief en efficiënt meugelik.
Management kan betrèkking höbben op zowaal persuuenlik (wie 't management van 'ne zenger) es op organisationeel gebied (van e bedrief; bedriefsveuring). Mitte term "management" wuuertj den neet allein 't percès gemèndj, mer ouch de luuj die 't oetveure (managers).
Modernen Tied
De Modernen Tied of Nuisten Tied is de meis recenten tied in de Europese historie, maak deil oet vaan de Nuien Tied (dee oet 't de traditionele Europese indeiling vaan Aajdheid, Middeliewe en Nuien Tied kump) en is 't vervolg op de Vreugmodernen Tied. Groofweeg gief 't dees periood vaanaof de 19e iew, al stèlle mie en mie historici allewijl tot de Franse Rivvelutie oet 1789 't begin, of de “mörrege”, vaan dees periood waor.
Zoewie de benaoming al zal implicere, is de “Modernisering vaan Europa” teikenentere veur dizzen tied. 't Goof hei 'n polletieke, socio-ikkenomische en culturele transformatie vaan Europa en de Westerse Wereld (in deen tied de door de blaanke behojde Europese kolonies en ex-kolonies). De percessie vaan dees modernisering is veural te zien in polletieke ideologie en weitesjappeleke kènnes. Aon de eine kant kin me stèlle tot modernisatie ideologieje en socio- en biomedische weitesjap heet geproduceerd en aon de aandere kant kin me zègke tot ideologieje en socio- en biomedische weitesjap modernisatie heet geïnterpreteerd en evalueerd.
De oontouvering vaan de maotsjappie steit centraol in de modernisering vaan Europa en woort ind 19e iew good verweurd door Nietzsches Doed vaan God, aofgeleid vaan ziene bekinde quote: Gott ist tod! (God is doed!).
Wat me ouch “Modern” en “neet Modern” nump, klaor is tot 't in de Modernen Tied góng um 'n verandering vaan Europa; vaan 'n traditionele maotsjappij nao 'n moderne maotsjappij. Drei faktore höbbe hei-aon mèt geholpe.
In zeker zin kin me zègke tot de historisch achtergroond vaan dees drei transformaties al begoste op te komme nao 't ind vaan de Middeliewe, 't begin vaan de Renaissance. Evels begos 't pas ech klaor te weure vaanaof 1750 en zaw dees historische achtergroond door oontwikkele bis umtrint 1850. Ouch hei gief 't drei groete moeveminte:
Dees drei groete moeveminte waore dus, wie ieder gezach, al 'n tiedsje gaonde in Europa. 't Goof evels ouch versjèllende eigsetiedse faktore in Europa die mètheelpe in de modernisering vaan eus cultuur. De twie hooffaktore zien:
Dees faktore verzwaakte 't Ancient Régime allein meh mie en zörgde oetindelek veur de polletieke ooncontentegheid in Europa en Noord-Amerika en zörgde oetindelek veur de Franse Rivvelutie en de Amerikaanse Rivvelutie, boevaan de ein rizzelteerde in chronologisch 'n constitutioneel monarchie, 'n rippebliek, 'n monarchie oonder Napoleon (evels dizze kier oonder 't möm vaan 't volk in plaots vaan de in 't Ancient Régime gebrukeleke Wil vaan God), en oetindelek weur 'n rippebliek. De aander rizzelteerde in de oppe democratie gebasseerde Vereinegde Staote vaan Amerika. Tot Fraankriek metein democratiseerde is dus 'n mythe. Wie zjus gezach betröffenterende 't nui régime vaan Napoleon, waor evels 'n groete verandering in beij len (en gauw in gans Europa) tot vaanaof noe 't volk neet mie zaw tollerere tot 'ne leijer totalitair waor, 'n klein gróp representierde en gei geveul vaan 'n gooj relatie aongoof mèt de bevolking. Heer moos symbolisere tot heer door de wil vaan 't volk regierde, of dit noe democratisch waor of neet, dat waor wel de insteek in gans Europa vaanaof de Modernen Tied.
D'n Duutsen historicus Hans-Ulrich Wehler kraog in zie Modernisierung und Geschichte (Göttingen, 1975) bekèndegheid mèt 'n globale en klaore, evels gesömplificierde, tabel vaan modernisiering: de transformatie vaan 'n traditionele nao 'n moderne société.