cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Portugees
Afrika en res vaan de wereld
thumb|In Oos-Timor zien diverse taole officieel. 't Meidske op de foto sprik (v.l.n.r.) Portugees, [[Bunak (taol)|Bunak, Fataluku en Tetum.]] 't Angolees Portugees en Mozambikaans Portugees versjèlle neet zoe sterk vaan 't Portugees in Portugal, umtot ze de taol vaan 't vreuger mojerland nog ummer es norm hantere. D'n invlood vaan de inheimse taole beperk ziech in Angola tot 't typisch 'Afrikaans' accent en e hemfelke wäörd; in Mozambique, boe de Bantoetaole hun plaots in 't opebaar leve beter höbbe vasgehawwe, is deen invlood get groeter. Wijer heet eder Portugeestaoleg land wel zien eige dialek (vaan belaank is oonder mie 't Goa-Portugees).
Portugese creole
De iewelang Portugese inminging in Afrika en de creatie vaan slavepopulaties oet diverse len höbbe gezörg veur e groet aontal op 't Portugees gebaseede creooltaole. 't Kaapverdiaans creool, wat in gans Kaapverdië door de bevolking weurt gesproke, emancipeert ziech laankzaamaon tot 'n sjrieftaol. Dit gelt zeker ouch veur 't Papiamento, wat al vreug in zie bestoon door 't Spaons is bijgestuurd en daorum neet direk es Portugese creooltaol herkinbaar is. Ouch in Guinee-Bissau en aonpaolende deile vaan Senegal weurt 'n Portugese creooltaol gesproke. Op São Tomé sprik me 't Forro, op Príncipe 't Principense, meh dees taol verdwijnt oonderhand te gunste vaan 't Standaardportugees.
Diverse aander Portugese creooltaole zien intösse oetgestorve, boe-oonder 't Mardijker vaan Batavia. 't Indiaas creool vaan Daman en Dui verdwijnt oonderhaand door laankzaam decreolisatie: 't is ummer mie goon liekene op 't Goa-Portugees.
Klaanklier
Allewel tot Portugees ing verwant is aon 't Spaons, valle in de klaanklier de versjèlle direk hendeg op. Boe 't Spaons ziech oontwikkelde tot 'n taol mèt 'n syllabische prosodie en hel fricatieve, góng 't Portugees zwoerder op de klemtoen leune, mèt sterke reductie in neet-beklemtoende lèttergrepe, en vörmde ziech euver 't algemein 'weike' klaanke. Ouch de neusklaanke valle direk op.
Vocabulair
't Gief diverse versjèlle tösse de nationaol standaarde oonderein, in de ierste plaots tösse Europees en Braziliaons Portugees. Dee lèste standaard heet diverse wäörd oet 't Aajd-Tupi (veural naome veur tropische bieste en plante wie abacaxi 'ananas', cupim 'termiet'; wijer hiel väöl toponieme) en oet de Afrikaanse taole (bunda 'vot' oet Kimbundu mbundu). Wäörd veur nui begrippe versjèlle dèks ouch (Europees betão, Braziliaans concreto 'beton'; Europees autocarro, Braziliaans ônibus, Angolees machimbomba 'bös'; Europees bairro de lata, Braziliaans favela, Angolees muceque 'brakkewiek'). De dialekte in Afrika en Azië doen in väöl gevel mèt 't Europees Portugees mèt.
Nefertiti
thumbnail|right|[[Buste vaan Nefertete in Berliens Altes Museum]]
Zie is bereump gewore door häör buste, noe in 't Altes Museum in Berlien, hei rechs aofgebeeld. 't Beeld weurt towgesjreve aon de beeldhouwer Djhutmose. De buste is bezunder door 't inziech wat ze gief in de opvattinge die de Aw Egyptenere hadde euver gooj geziechsverhawwinge.
Zie had väöl titels, in Karnak zien inscripties die leze: Erfgenaome, Groet vaan Gunste, Bevaange vaan charm, Oetstraoler vaan Gelök, Meisteres vaan Beminnelekheid, geleefde, verzachter vaan 't hart vaan de keuning in dit hoes, zach sprekend in alles, meisteres vaan Opper- en Lieger-Egypte, Groete Keuningsvrow, boe heer vaan hèlt, Vrowwe vaan de Twie Lande, Nefertiti.
Zoewel d'n oorzaak vaan de doed vaan Nefertiti es ouch de plaots en tied zien oonbekind, meh op e gegeve momint weurt zie neet mie in 't openbaar gezeen. Gedach weurt tot zie in 1338 v. Chr. gestorve is, in 't 14e regeringsjaor vaan häöre maan. Es meugeleke oorzake weurt gedach aon ofwel moord of verstoeting, of 'n krenkde. Volges weer 'n ander theorie heet zie häöre maan euverleef, is zie hertrowd met 'ne prins oet 'n buurland en heet zie nog einege tied euver Egypte geregeerd.
Nuimundege
De Sjeelloeze umvatte lancètvèskes: gestroumlijnde, vèsechtege bieskes zoonder sjeel. De Stekelhuiege umvatte bieste wie ziestare, zieanemone en ziekommers. Zij valle op umtot ze es volwasse bies drejsymmetrisch zien, en neet mie lijnsymmetrisch. Hun larve zien dat evels nog wel.
Volgens recint (2019) oonderzeuk zien de Xenacoelomorpha rillatief ing verwant aon de Ambulacraria; same vörme ze daan de Xenambularacraria. Euver de woer aard vaan de Xenacoelomorpha bestoont langen tied oondudelekheid, umtot dit oongeluifelek sumpel bieste zien. In de loup vaan de evolutie höbbe ze de mieste complexiteit die de Bilateria kinmerk verlore.
Moderata samlingspartiet
De Moderata samlingspartiet (M) (kórtewaeg: Moderaterna) (Limbörgs: Gemaotigdje Uniepartie) is 'n Zweedse centrumechste, liberaalconservatieve politische partie. De partie is opgezatj gewaoren in 1904 en kreeg in 1969 zienen hujige naam.
't Sterkste steitj de partie inne regio van Stockholm en in 't zuje van 't landj (Skåne län en ómgaeving). In 't naorde höbbe de Moderaterna euver 't algemein behuuerlik minder aanhengers. De partie krieg veural stäön van wirknummers oete private sector oete get hoger middeklas. Volges óngerzeuke stumme mieë manskaerelen es vrólje oppe partie.
Johnny van Doorn
Biografie
Van Doorn woort gebore in Beekbergen. Zien awwers woende in Arnhem meh waore dao vaandan gevlöch mèt de slaag um Arnhem. In die stad woort heer ouch groet. Heer maakde dao al naom door zien geröchmakende veurdrachte, boe heer zien gediechte in extase veurlaos. Wie mie diechters vaan zien generatie braok heer door in 1966 naotot heer door Simon Vinkenoog nao 'ne poëzieaovend in Carré woort gehaold. Ouch dao veel heer op door zien extatische, choquerende prizzentatie, boe 't pebliek häöm veur oetfloot. Datzelfde jaor versjeen zie debuut Een nieuwe mongool. D'n opvolger Een heilige huichelaar kaom in 1968 oet.
De res vaan zie leve heel Van Doorn ziech minder mèt poëzie en veurdrachskuns bezeg en góng heer korte verhaole sjrieve. Ouch deeg heer tv-werk veur 't program Herenleed. Johnny van Doorn storf begin 1991 aon kaanker.
Ierbetuin
De stad Arnhem duipde e deil vaan 't Velperplein um tot Johnny van Doorn-plein. 't Plein ligk veur d'n awwe Vroom boe Van Doorn zien ierste opebaar veurdrachte heel. 't Literatuurfetsival Wintertuin reikde vaan 1993 tot 2012 de Johnny van Doornpries oet aon 'ne veurdrachskunsteneer.
Bron
Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Normandië
Normandië is 'n streek in Naordwès-Frankriek, gelaenge langs 't Kanaal tösse Picardië en Bretagne. 't Is 'n historische Franse pervinsje, die besteitje oete gelieknamige regio Normandië ('n sameveuging van Haute-Normandie anen óngerloup vanne Seine en 't wèsteliker gelaenge Basse-Normandie), inclusief 't sjiereilandj Cotentin. Toet Haute-Normandie behuuerdje de departemente Seine-Maritime en Eure, dewiel Basse-Normandie besting oete departemente Orne, Calvados en Manche.
In Normandië woeane 3,2 miljoen luuj. De grótste stej zeen Rouen, Le Havre, Caen, Cherbourg en Évreux. Rouen waas oeatj de houfstad van gans Normandië en is det saere sameveuging van Haute- en Basse-Normandie weer trögk. Vreuger waas Rouen allein de houfstad van van Haute-Normandie, dewiel Caen die van Basse-Normandie waas.
Normandië óntlieëntj ziene naam ane Noormanne. Häöre leier Rolle kreeg in 911 't hertogdóm Normandië in lieën vanne Wèsfrankische keuning Karel d'n Einveljige. Zienen opvolger Wullem de Vereuverer vereuverdje in 1066 Ingelandj. Op häöre beurt vereuverdje de Ingelse Normandië versjillige kieëre, veur 't lits tiejes de Hóngerdjjäörige Krieg.
Normandië kreeg innen Twieëdje Weltkrieg roem dore lanjing vanne geallieerdje op D-Day (6 juni 1944) in 't kader van Operation Overlord, o.a. op Omaha Beach. Inne dao-opvolgendje gevechte leej mit naam de stad Caen zwaor. De stried doerdje toet 12 september, doe Le Havre woort bevriedj.
Walchers
frame|De Ziewse dialekte in breie zin. Walchers is nommer 8 op de kaart, 't Börgerziews is apaart aongegeve es nommer 9. Walchers is de naom veur de Ziewse dialekte die weure gesproke op 't veurmaoleg eiland Walcheren (gemeintes Middelburg, Vlissingen en Veere) in de provincie Zieland.
Vörming en intern versjèlle
Walcheren heet, zeker in d'n tied vaan de Rippubliek, volop in de veurspood vaan de koloniaolen handel gedeild. Door de zievaart waor 't contak mèt Holland sterk. Aon d'n andere kant zörgde 't groet prestiesj vaan 't eiland ouch deveur tot me neet zoemer alles vaan 't Hollands euvernaom.
't Vèssersstedsje Westkapelle is al sinds iewe 'n geïsoleerde gemeinsjap en heet daodoor 'n op ziech staond dialek oontwikkeld. Ouch de dörper in 't noordweste vaan 't eiland doen dèks neet mèt de aander Walcherse (of Ziewse) dialekte mèt. Aon d'n ooskant, in Kleverskerke, Arnemuiden en Nieuw- en Sint-Joosland, huurt me weer 'n aander dialek, mèt dudeleken invlood vaan 't Zuid-Bevelands. Veur Arnemuiden gelt daobij e bitteke 'tzelfde wie veur Westkapelle: ouch dit is 'n hendeg geslote vèssersplaots mèt 'n apaart dialek. De groetste versjèlle vint me evels tösse stad en platteland. In Middelburg en Vlissinge (en, door Vlissingse migratiedrök, allewijl ouch in West- en Oost-Souburg) weurt e bezunder soort 'Börgerziews' gesproke, wat sterk vaan 't 'Boereziews' aofwiek. Neet allein gebruuk me dao minder typerende dialekwäörd, ouch de klaanklier versjèlt op wezeleke punte. Dit is e dujelek versjèl mèt de dialekte vaan Zierikzee en Goes, die ouch aofwieke vaan de plattelandstaol meh dao toch neet zoe sjerp tegeneuver stoon. Ouch 't Walchers dialek vaan Veere, wat vreuger toch in groet aonzien stoont, vertuint die typische versjèlle neet.
Klaanklier
Op 't groetste deil vaan 't eiland weurt Middelnederlandse ae es 'nen haafope veurklinker oetgesproke, die me ouch es ae sjrijf. In Middelburg en Vlissinge is dit evels allein zoe veur 'n -r; aanders klink dao 'nen open achterklinker (eventueel gerund). Zoeget huurt me binne Zieland wijer allein in Ziews-Vlaondere, en bij later geliende wäörd (boe de ao de ingste benaodering is die 't Ziews veur de aa vaan de standaardtaol kint).
Op Walcheren euverheers de binnelandse vörm af veur 'aof'. 't Ingweoons of huurt me allein in Westkapelle en soms in Zoutelande.
New Jersey
thumb|right|125px|Veendel vaan New Jersey thumb|right|500px|New Jersey en de res vaan Amerika New Jersey is 'ne staot in de VS. Dèks weurt New Jersey mèt gerekend es deil vaan de regio Nui Ingeland, mer dit is neet zjus. De aofkorting is NJ. De hoofstad is Trenton. Belaangriek groete stei in New Jersey zien Jersey City en Newark. Bei stei zien min of mie deil vaan 't versteielek gebeed vaan New York City. Door de staotssgrens die 't Newyorks Manhattan oondersjeid vaan dees twie stei, zulle ze evels noets deil gaon oetmake vaan dezelfde stad.
Walchers
Klaanklier
De korte a veur 'n -l weurt in Walcheren opgerek en e bitteke gerund: vaolle. In Middelburg en Vlissinge zeet me wel valle.
De Middelnederlandse ie en oe waore centrerende diftonge. In 't Ziews zien ze vaanajds ouch laank, dèks nog mèt naoslaag. Me kin dat ouch op Walcheren hure, meh weer neet in Middelburg en Vlissinge. 't Versjèl tösse schie:te 'sjete' en schiete 'sjiete' weurt dao dus neet gemaak.
In de mieste Ziewse dialekte besteit e versjèl tösse de weiklang oo en de sjerplang oo. Op e groet deil vaan Walcheren kump dat versjèl evels in gevier. Westelek vaan de lijn Veere-Koudekerke (mèt oetzundering vaan Westkapelle) is dat versjèl al opgeluf bij de oo die oet 'nen twieklaank is oontstande en neet veur 'nen dentaol steit: me zeet dao boom in plaots vaan boôm of boam. In Aagtekerke, Domburg en Oostkapelle is veur dentaole 't umgekierde gebäörd: dao klink zjus weer in alle gevalle 'n oô (o mèt naoslaag).
New Jersey
Geografie
New Jersey heet 'n oppervlak vaan 200.520 km² (0,6% water), en heet 1.747.214 inwoeners (8,60/km²).
Walchers
Klaanklier
Op Walcheren weurt de korte o consequent tot oe geslote wienie ze veur velaire nasaol steit: joenk, toenge, goeng. Binne Zieland kump dit wijer allein in Ziews-Vlaondere veur; dèkser huurt me dit versjijnsel allein bij e paar wäörd. Dit lèste gelt ouch veur Arnemuiden en Nieuw- en Sint-Joosland, die hei-in mèt Zuid-Beveland mètdoen.
Spontaon palatalisatie vaan de (vreuger) weiklang oo kump in 't Walchers dèkser veur es in de noordeleke dialekte. Zoe kint me hei zeumer tegeneuver Schouwen-Duivelands zomer.
Andrew van Horssen
A. (Andrew) van Horssen (Kèrkraoj, 16 september 1990) is 'ne Nederlands-Limbörgse politicus veur de PvdA. I 2009 hat heer oach nog ‘ne sjalter oesvónge woar mit heer ‘ne priees hat jewonnen và National Geographich Channel. Vanaaf 14 mei 2009 is heë ooch miljoeambassadoor i Parksjtad jewóade durg zieng óasvindung. Vanaaf 1 juli 2009 is heer vuur'zitsender va zieng 'ne sjtichtung, Stichting Menselijke Duurzaamheid.
Graaf (landsjapselement)
thumb|300px|right|Graaf tösje [[Ulvend en Sint-Martens-Voere.]] 'ne Graaf (Nederlands graft) ies ’n versjiensel in 't landsjap, dat veural in Zuud-Limburg, in Belsj Limburg de Voersjtreek en in 't Laand va Herf väöl veurkump. In hellinge kómme dan hie en dao (begreujde) terrasse veur, die 't land verdeile. Op de euvergank van die terrasse óntwiekelt ziech ‘ne appaarte flora van sjtruuk, buim en (ón)kroed. De graaf ies eigendóm van 't boveliegkend land.
Walchers
Klaanklier
De g- is euver 't algemein get helder, minder h-echteg, es in aander dialekte (in 't bezunder Zuid-Bevelands en Ziews-Vlaoms). 't Is evels lesteg um dao definitief dinger euver te zègke, umtot dat per plaots of zelfs per idiolek kin versjèlle.
Wie in alle Ziewse dialekte vaanaof Schouwen-Duiveland vèlt de -r- veur de -s eweg: wost(e) 'weurs'. In Middelburg en Vlissinge gebäört dit evels neet mie consequent.
Graaf (landsjapselement)
Óntsjtoon
’t Óntsjtoon van die grave ies gebeurd door de meneer van ploge door de boer. Um te veurkómme, dat alle water nao zjwoare regeval mèt löss en al nao ónder zal sjtruime mèt es gevolg erosie, ploog ‘r de vore dweersj op de sjtruimriechting. ’n Gedeilte van de grónd weurt op die meneer op ’n lièger gedeilte geduujd. Op d’n doer vörmp ziech ’ne trap in de helling. Op zoan lièger liegkend sjtökske land weurt dan neet geploog. Hie höbbe graas en plante dan wir kans um ziech te óntwiekele. Bie ’t sjoefele (vreuger mèt de hand) woort ’t ónkroed dao op gesjmete en verzameld. Grave of terrasse kènne ouch óntsjtoon door de evolutie van/door riviere.
Walchers
Klaanklier
't Vlissings heet 'n brouwende r. De aander dialekte, inclusief dat vaan Middelburg, rolle de r wel.
De w is op de Ziewse eilen gemeinelek labiodentaol, wie in 't (modern) Hollands. De bilabiaol w huurt me evels nog wel in 't noordweste vaan 't eiland.
Grammair
In Middelburg en Vlissinge vèlt de -n nao 'ne sjwa dèks oet. Heidoor goon miervoude oet op -e en weurt 't versjèl tösse de twie infinitieve ouch neet (consequent) gemaak. Op 't platteland treujt deen oetval neet op.
Graaf (landsjapselement)
Gesjiedenis
Aan good bewaarde grave kèn de gesjiedenis van beweuning en van óntginning were aafgeleze. De meiste zint ièwenoud, sjtamme oet de Mieddelièwe, sómmige oet de tied van de Romeine. Ze fungere hie en dao nog ummer es grens tösje de diverse percele in de hellinge. Door sjaalvergruèting in de landboew, ruulverkavelinge en oetbreiing van de bewoonde kerne zint väöl grave verdwene. De boere kómme d'r neet miè aan toe um dees terrasreng te ónderhoute of te behere. Ze rake dan in verval en door erosie, die dan plaats kèn vinge nao rege en doaj, were de dörper in 't dal euverdèk mèt sjtruime pratsj. 't IKL (Insjtituut veur 't insjtand houte van klein landsjapselemente) wèrk mèt um dees beeldbepalende monumente te ónderhoute en te beware. In 2006 liegke in Zuud-Limburg 175 km graaf. In 1980 waore dat d'rsj 210. Hersjtèl en ónderhoud hèlt in: 't plante van nuuj buim en sjtruuk, sjnoeiwerk, knótte en aafzètte van buim en sjtruuk. Um dit te verwezelike ies jaorliks 'n hauf miljoan euro nuèdig (2006).
Walchers
Grammair
De dobbel oontkinning en ... nie kaom in eder geval tot veur kort bij awwere nog veur: Ik en komme nie, dad-è'k toch a gezeid. Dit is neet beperk tot Walcheren meh is dao wel bezunder dèks opgeteikend.
Graaf (landsjapselement)
Woa bevinge ziech grave
In dörper wieze sjtraotname dèks nao zoane graaf: bv. de Griezegraaf in Mesj en de Graafsjtraot in Sjin-op-Geul. Landsjappe mèt väöl grave zint te vinge in: Sjtröch op de Soesberg, Keuteberg en de Gièlender, de hellinge van de Kloaster- en Ravensbösj bie Houtem en in de Voersjtreek bie 's-Gravenvoere. 't Graftelaandsjap d'r Marteleberg va Sint-Martens-Voere is besjermd. De in 1982 gesjtiechde Zuud-Limburgse gemeinte Lankgraaf haet häöre naam te danke aan 'ne pre-historische landgraaf, 'ne oetgegrave graaf es 'n soort rinkvörmige wal, dae ónder miè de plaatse van Lankgraaf verbingk en umzuimp. Op sómmige plekke ies deze graaf waal 20 maeter breid. De aan ein zie opgehuègde grónd waor begreujd en de tek van de sjtruuk sóms tot hègke-n ineingevlochte. Deze landgraaf ies 'n historisch monument.
Trondheim
thumb|De ligking van Trondheim in de pervincie Sør-Trøndelag. thumb|De Nidaroskattedraol in Trondheim. Trondheim is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Trøndelag in Nórwaeg; 't is ouch de houfsjtad van die pervincie, en waas toet 2018 de houfsjtad van de provincie Sør-Trøndelag. De gemeinte had 198.219 inweuners in 2019 en 'n oppervlakde van 341,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 465,1. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
Trondheim is de derde sjtad van Nórwaeg en ligk aan de Nidelva mit aansjloeting op de Trondheimsfjord op 70 km aafsjtand van de Noorse Zee. Trondheim ligk in 't centrum van Nórwaeg en waerde in 997 gesjtif door de vikingekeuning Olaf Tryggvason.
Walchers
Grammair
't Werkwoord 'zègke' heet op Walcheren de vörm zeie, die wijer in 't Ziews neet veurkump (zegge). Deze vörm is aofgeleid vaan de verveugde vörm ’ie zeit (dee in 't Ziews wel algemein is).
Choice for a lost generation ?!
Choice for a lost generation ?! is 't twiede volweerdeg album vaan de Haorster punkband de Heideroosjes. 't Kaom oet in 1994, es opvolger vaan Noisy fairytales.
Walchers
Vocabulair
't Gief diverse versjèlle mèt de naobereilen en mèt Ziews-Vlaondere, zoewie ouch oonderling versjèlle. Zoe weurt 'n eerbeis hei 'n frinze geneump, dewijl dat op Zuid-Beveland 'n aerebezem is. Soms is 't aandersum en nump Zuid-Beveland de Romaanse vörm aon: 'nen eerappel is op Walcheren 'nen aerpel, op Zuid-Beveland 'n petaote. Wie in d'n Ierste Wereldoorlog Belzje vlöchtelinge nao Walcheren kaome, woort 't woord petat zelfs neet verstande.
Trondheim
Trondheim sjteit bekènd veur ziene gezelligen have en is 'n echte sjtudentesjtad. De belangriekste bezeenswaerdigheid van Trondheim is de Nidaroskattedraol, de grótste middeleewse kirk van Nórwaeg. Daonaeve kan me väöl aaj houtere pakhoezer vinje langs de Nidelva.
De gemeintecode is 1601.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 6,4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Choice for a lost generation ?!
De formuul is gooddeils 'tzelfde gebleve: korte, neet al te lestege punkleedsjes, gooddeils in 't Ingels. Opvallend zien miejer leedsjes boe-in kritiek op 't christendom weurt gelieverd. Twie bekinde leedsjes vaan 't album zien evels in 't Nederlands: "Goede tijden, slechte tijden", d'n insegste single vaan 't album (en d'n ierste vaan de band), en "Tering tyfus takketrut". Dit lèste nommer zouw 'ne groete favoriet bij livekonzèrs weure. Ouch de naom vaan 't volgend album (Fifi) en de naom vaan e book euver de band (De Heideroosjes: een teringtyfustakkeband) waore touwspeulinge op dat leedsje. Op 't dobbelalbum Ode & Tribute oet 2009 woort 't zelfs twie kier gecoverd.
Walchers
Dialekbehaajd
't Gebruuk vaan 't dialek wisselt sterk vaan plaots tot plaots. In Middelburg en Vlissinge weurt 't allein nog mer oonder bepaolde laoge vaan de otochtoon bevolking gesproke; me zal dao good mote zeuke veur 't dialek te hure. In Westkapelle en Arnemuiden leef 't nog volop; in de jaore negenteg greujde dao zelfs nog mie es 90% vaan de joongere mèt 't dialek op en ouch noe nog weurt dao de taol aon e deil vaan de jäög doorgegeve. De boeredörper zitte dao get tössenin: 't dialekgebruuk löp dao merkbaar trök, meh 't plat heet nog 'n dujeleke plaots in de gemeinsjap.
Choice for a lost generation ?!
't Album heet gein hitlieste gehaold.
Walchers
Cultivatie
't Walchers is rillatief väöl opgesjreve. Roond 2000 kaom väöl activiteit vaan Jan Zwemer oet Oostkapelle en Marco Evenhuis oet Oost-Souburg. Zij waore de opriechters vaan 't blad Noe, wat veur literatuur in 't Ziews zörgde. Zwemer publiceerde ouch e bundelke humoristische versies vaan bekinde vertèlselkes. Wim Joosse oet Nieuw- en Sint-Joosland vertaolde de Psalme nao zien moojertaol. 'n Werkgroep vaan veer vertaolers zörgde later veur Jonas in 't Walchers (neet 't dialek vaan ein plaots in 't bezunder).
Schandele
thumb|'n Boerderie in Schandele Schandele (Nederlands: Schandelo) is 'n buurtschap van Velde in de gemeinte Venlo in Nederlands Limburg. Schandele leet tösse 't Prusische stedje Straole, 't gehuch De Hasselderhei en 't Zwart Water, 'n neteurgebeed tösse Velde en Venlo. Zeej besteit oet inkel boerderieje en woeëninge en haet óngevier 250 inwoeëners.
Naamgaeving
De naam ván de buurtschap is vánaaf 1377 gedocumenteerd as Schanle. Me dink dát dae naam get te make haet mit schand of slech en is samegesteld mit achterveugsel *lo (aope plats in 't bós), mar heejveur óntbraeke concrete aanwiezinge. 't Is vuuel waarschienliker dát hae truukgeit op *scan, waat schoeën of vreej van drek beteikent. De -d- as ingeveugde klank is vreej niej en woort pas rónd 1750 gedocumenteerd.
De inwoeëners van Schandele nump me Schandelse.
Geschiedenis
Schandele waas al bewoeënd in de Romeinsen tied en de middelieëwe. In 1975 woorte reste van 'n moor ván 'ne Romeinse villa bloeëtgelag en ok 'n aantal graafheuvels oet daen tied. 't Is aevel neet dutelik of 't gebeed permanent bewoeënd waas gewaes. Dát dao gen minse mier woeënde naodát de Romeine vertrokke, is zaeker neet oet te sloete.
In Schandele leet 'n Mariakapel oet 1923, op de plats van 'n vieftiende-ieëwse kapel en 'n Sint Jozefkapelke. In 't gebeed guf 't vaerder 'n aantal alde boerderieje. De meiste woorte gebouwd rónd 1800.
Douve Weien
Douve Weien is 'ne veëdel va Heële bei Welte. 't Lit t'n zude va Heële, t'n oeëste va Welte en Kommert, t'n weste va Kaumer en t'n noarde va De Euren.
Marlemont
Marlemont ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 131 luuj op 'n oppervlaak van 10,06 veerkante kilometer en daomèt goof 13,02 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -2,2% de jaor.
Feyenoord
thumb|right|200px|Stadion Feijenoord oftewaal de Kuip Feyenoord is ein professioneel voetbalclub oet Rotterdam, opgerich op 19 juli 1908, die oetkumptj in'ne Eredivisie. De stadionclub sjtuitj d'rom bekindj ein club van 't volk te zeen. De thoesbasis is 't Sjtadion Feijenoord, det in'ne volksmondj De Kuip weurdj genumpdj. De traditioneel oetrösting van Feyenoord besjtuitj oet ein rood-wit shirt mit zjwarte boks en kouse. De voetbalploog is, same mit Ajax en PSV, ein vanne drie traditioneel topclubs in Nederlandj.
Feyenoord won 15 keer 't landskampioensjap, 11x de KNVB baeker, 2x de UEFA Cup, eine keer de Europacup I, de voorluiper van'ne Champions League en eine keer de waereldbaeker. Daomit sjpeeltj Feyenoord oet historisch ougpuntj ein vooraansjtaondje rol in'ne Nederlandse voetbalcompetitie.
Ontsjtaon
thumb|right|100px|'t eerste logo onger de naam Feijenoord oet 1912 left|Wilhelmina/HFC and RVV Celeritas kits De Nederlandse club Feyenoord is ein voetbalclub mit ein lang historie. Op 19 juli 1908 waerdje in 't café "de Vereeniging" van eigenaar Jac. Keizer de voetbalclub 'Wilhelmina' opgerichtj. D'r waerdje gesjpeeldj in rooj shirts mit blauw moewe, en witte bokse. In 1909 waerdje de naam verangerdj in HFC (Hillesluise Footbal Club). HFC sjloot zich aan biej de Rotterdamse Voetbalbondj, maar omdet d'r al ein club waas die HFC (noe Keuninklikke HFC, in Haarlem) hédje, mos de naam weer verangerdj waere. De naam waerdje RVV Celeritas, d'r waerdje gesjpeeldj in horizontaal gael-zjwart gesjtreepdje shirts en witte bokse. In 1912 promoveerde Celeritas nao de NVB. Omdet d'r ouch al ein club waas die Celeritas hédje, mos de naam weer verangerdj waere en noe kreeg 't de naam Feijenoord (mit ein ij). Taegeliekertied kreeg 't de rood-witte shirts mit zjwarte boks en zjwarte kouse, zo es veer ze noe nog sjteeds kinne.
Eerste successe
Zesteen jaor nao de oprichting, drie jaor nao de promotie nao de hoogste klasse in 1921, vierdje Feijenoord zien eerste echte succes, 't Nederlands landskampioensjap. Later volgdje nog meer kampioensjappe, maar det eerste kampioensjap vonje väöl Feijenoorders toch 't sjoonste van allemäöl, veural omdet de rolle definitief ware omgedrejdj: de 'arbeiders' haje de 'here' versjlage. Häör club, häör Feyenoord, oet de boezem van 't volk, was de béste van Nederlandj. Toen waas 't succesverhaol van'ne jaore die volgdje begos. Net wie in 't kampioensjaor 1924, waerdje Feijenoord in'ne res van'ne jaor '20 nog inkele kere afdeilingskampioen, maar eine landjstitel volgdje allein nog in 1928. In 1930 waerdje veur 't eers de KNVB-beker gewonne. Vief jaor later lökdje 't Feijenoord om det kunsje te herhaole, deze keer in'ne finale taege HVV Helmondj. In'ne jaore '30 en '40 waerdje d'r 5 baekers en 7 landskampioensjappe gewonne. In 1965 behaoldje Feijenoord veur 't eers in zien historie de döbbel (landskampioen en baekerwinnaar).
Gouje periode
Feijenoord internationaliseerdje de naam in'ne jaore zevetig nao Feyenoord, omdet de club toen regelmaotig Europacupwedstrijde sjpeelde en boetelenjers meujte haaje mit 't oetsjpraeke van'ne 'ij'. De club waerdje opgesjplitstj in SC Feijenoord, de amateurtak, en Feyenoord Rotterdam, de proftak. Ze won in 1970, ónger trainer Wiel Coerver, es eerste Nederlandse club de Europacup I veur landskampioene, door mit 2-1 van Celtic te winne. Ouch de waereldbaeker waerdje (es eerste NL club) gewonne, door in twee wedsjtriede 2-2 en 1-0 van Estudiantes (Argentinië) te winne. De late jaore zestig en'ne vreug jaore zevetig zeen de gouje jaore veur de club: ze weurt veer keer kampioen en haetj allein Ajax es serieuze concurrent.
Nao de jaore '70
Nao 1976 geit 't al minder mit Feyenoord. Neet allein kumptj blievende concurrentie van PSV, ouch de constante factor is weg. In 1978 eindigtj de club oppe 10e plaats. Pas in 1984 is 't lek baove, es de club de döbbel wintj. Róndj 1990 geit 't opnuuj sjlech mit Feyenoord, mit de èlfde plaatsj dat jaor es deeptepuntj. Ónger Willem van Hanegem begintj de club aevel aan 'n nuuj bleujperiode, mit icone wie John de Wolf en Henke Larsson. In 1993 weurt Feyenoord weer kampioen. Dit herhaole ze in 1999 ónger Leo Beenhakker.
21e eeuw
Op 8 mei 2002 krege de redelik succesvol jaore '90 ein nog succesvoller vervolg. Feyenoord veroverdje onger leiding van trainer Bert van Marwijk en mit oetblinker Pierre van Hooijdonk in'ne eige Kuip, taege de Duitse kampioen Borussia Dortmund, nao 28 jaor veur de tweede keer in zien historie de UEFA Cup, get waat in Nederlandj weinige meer verwacht haaje. De Uefacup wins van 2002 waar 't begin van ein lang periode wo de Rotterdamers nieks wonne. Oetzunjering waas de KNVB-baeker in 2008 ónger Bert van Marwijk. Ouch financieel kwaam de club in grote probleme: door hoog sjölje, fraudesjandale en doorloupendj financieel wanbeleid sjteldje de KNVB de club in 2006 ónger curatele. Feyenoord eindigtj jaore achterein boete de top-drie, wo clubs wie AZ en FC Twente ze sjportief inhaoldje. Ónger Ronald Koeman, dae van 2011 bis 2014 trainer waas, kaom de club trök aan de top; hae wis aevel gein prieze te winne. Dit lökde Giovanni van Bronckhorst in 't sezoen 2016/17 waal: hae wis Feyenoord veur 't ieërs achtien jaor weer kampioen te make. Zès jaor later wis de club dit ónger Arne Slot te herhaole. Ein anger prestatie in die jaore waor de finale van de ierste UEFA Conference League in 2022.
Rizzeltate saer 1957
Opmerking: 't Sezoen 2019/20 woort in verbandj mit de COVID-19-pandemie aafgebraoke.
Clubcultuur
Geen woorden maar daden is ein regelke oet t clubleed en weurt dèks opgevat es symbool veur de cultuur van Feyenoord. 't Weurdj gezeen es ein club van (have)arbeiders; 'henj oet de moewe en werke veur dien geldj'. Feyenoord sjteit bekèndj om zien fanatieke supporters (Het Legioen). Dit haetj ouch zien keerziej: de club haetj aevegood ein van de geweldjdadigste hel kerne van Nederlandj (SCF Hooligans).
Clublied
De melodie van "Hand in Hand" waerdje in'ne negeteende eeuw gesjreve door de Duitser Wilhelm Speidel. 't Leedje waerdje in'ne loup van'ne jaore door diverse Nederlandse clubs gebroektj; D'r zeen biejveurbeeldj versies van SVV en DHC bekindj. Jaap Valkhoff zoot in'ne jaore zestig zowaal ein Feyenoord- es ein Ajax-versie op'pe plaat. Onger Feyenoord-supporters greujde 't vervolges oet toet 't officieuze clubleed. In t zuide van Nederland'j gebroektj ouch MVV häör eige versie van 't "Hand in Hand". In Belsj heurs se de melodie regelmaotig van'ne tribunes kómme es Club Brugge zien wedsjtriede sjpeeltj.
Mascotte
De offisjeel mascotte van Feyenoord is Coentje. Genumpdj nao de grote voetbalheldj oet Rotterdam, Coen Moulijn. In mei 2007 waerdje aevel de gorilla Bokito populair ónger de supporters van'ne Rotterdamse volksclub, naodet dae nationaal in 't nuuts kwaam wie hae ontsjnapdje oet zien verblief in Diergaarde Blijdorp, de deretuin van Rotterdam. thumb|left|300px|Helicopter landj op'pe middecirkel in'ne Kuip in 2006. thumb|right|300px|eerste training juli 2007 op trainingsveldj biej de Kuip
Aope daag
Idder jaor komme teendoezendje miense oet 't hele landj nao de traditionele aope daag in'ne Kuip om 't seizoen te aopene. Sjpectaculair hoogtepuntj is de helikopter dae in 't sjtadion landj om de nuuj aanwinste symbolisch nao de Kuip en 't Legioen te bringe. Bienao aeve sjpectaculair is de eerste training van Feyenoord op 't trainingsveldj naeve de Kuip, ouch dao zeen inkele doezendje fans op'pe bein om ein glimp op te vange van'ne nuuj gezichte.
Bekindje sjpelers
Ein groot aantal Feyenoord-sjpelers is bekindj gewaore, wo-ónger (mit tösse häökskes de jaore actief biej Feyenoord)
1916
1913 - 1914 - 1915 - 1916 - 1917 - 1918 - 1919 1916 (MCMXVI) waor e sjrikkeljaor wat begós op 'ne zaoterdag op de Gregoriaanse kalender.
Wormerland
't Wormerland is 'n gemeinte en e polderlandsjap in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in de Zaanstreik, mèt (1 augustus 2006) 15.836 inwoeners en 'n oppervlak vaan 45,14 km² (daovaan 6,51 km² water). Binne de gemeinte ligke de kerne Jisp, Neck, Oostknollendam, Spijkerboor, Wijdewormer en Wormer en de naobersjap Engewormer.
De gemeinte is in 1991 oontstande oet sameveuging vaan de aw gemeintes Jisp, Wijdewormer en Wormer.
Rheine
Rheine (Nedersaksisch: Rene of Reni) is e Wesfaals stedsje in de krink (Kreis) Kreis Steinfurt, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Rheine is de groetse stad vaan de krink. Mèt häör 145 km² en 73.484 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 507 de veerkante kilometer.
't Op 35 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 11 stadsdeile.
Recep Tayyip Erdoğan
thumb|Recep Tayyip Erdoğan in 2017 Recep Tayyip Erdoğan (* Istanboel, d'r 26e fibberwaar 1954) is 'ne Törkse politiker. Seër d'r 28e augus 2014 is heë d'r twelfde president va Törkieë. Van 14 meëts 2003 bis 28 augus 2014 woar heë d'r premier va de republiek. Heë sjtichde de AKP in 2001. In 2013 en 2014 woar 't Taksimplein in Istanboel tonieël va heftige proteste teëge 't ummer autoritairer weëdende beleid. De pliese en sympathisante van Erdoğan zing partie troane had óp, wat internationaal bekritiseerd woeëd. D'r islamitische gelierde Fethullah Gülen trók zinge sjteun vuur d'r president i en de gesjprekke uëver touwtreëning tot de Europese Unie koame tot sjtilsjtank. De óntdekking van e corruptiesjandaal en de arrestatie va bóndgenoate woeëd durch d'r Erdoğan e complot geneumd. Zing regering blokkeerde doaróp sociaal media, wie Facebook en Twitter. Erdoğan zing positie ligk evvel ónger vuur vaweëge mediacensuur, verkezingsfraude, d'r boew van e presidentieel palies in besjermde busjgebede en de minachting vuur d'r rechssjtaat en de grónkrechte. Kritiker neume höm autoritair of 'ne dictator. Noa d'r mislökde poetsj van 15 juli 2016 woeëd d'r noeëdtouwsjtank oetgereupe. Tieëndoezende lüj woeëde ópgepak of óntsjlage en media woeëde gecensureerd. Óp 25 juni 2018 woeëd heë herverkoaze tot president va Törkieë mit 52,5% va de sjtumme.
Houtem (Maasgoew)
Houtem, vreuger ouch gespèldj es Houthem, is e klein gehuch inne Nederlandjs-Limbörgse gemèndje Maasgoew. 't Gehuch behuuerdje vreuger toete gemèndje Hael en Panhael. 't Ligk ane Panhaelder Baek enne N273. Vreuger loog 't inne midde tösse de gehuchte Kastert enne Bósmeule, meh det litste is allewiel e grindjgaat.
Houtem haet nag óngevieër dezelvendjen ómvang es 150 jaor trögk.
De Euren
De Euren is inne veëdel va Heële bei 't kirkdörp Welte. 't Litt t'n zude va Douve Weien, t'n oeëste va Welte en Kommert, t'n weste va Kaumer en t'n noarde va Benzerao.
Den Uul van den Grauwert
Mit Den Uul van den Grauwert kónne twieë dinge bedoeld waere:
Nøtterøy
thumb|De ligking van Nøtterøy in de pervincie Vestfold. Nøtterøy is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Vestfold in Nórwaeg. De gemeinte had 21.621 inweuners in 2016 en 'n oppervlakde van 60,6 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 361. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0722.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 6,7% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Soevereniteit
Soevereniteit of soevereiniteit is 't rech van e bestuursorgaan 't hoogste gezag oet te ube sónger verantjwäörding versjöljig te zeen aan 'n anger orgaan. Legitimaasje van dit gezag kan waere genieëk vanoet versjillige gezichspuntje, wie voukssoevereniteit (van 'ne bepaoldje staot) en godssoevereniteit. 't Model vanne Wèsfaalse soevereniteit is de gróndj gewaes van 't percès van staotsvörming in e groeat deil vanne moderne werreld.
In modern staoten is al 't rech meis trögk te veuren oppe gróndjwèt. Middels 't soevereniteitsbegrip wuuert aangegaeve wiezoea de gróndjwèt guldj. In 't val van voukssoevereniteit is det beveurbeildj zoea ómdet 't vouk wuuert geach zichzelf de gróndjwèt te höbbe gegaeve; in 't val van vórstesoevereniteit wuuert de vórs geach de gróndjwèt te höbbe gegaeve.
In 't internasjenaal rech is soevereniteit e wichtig concep, went 't geit euveren ieërbeej veur einanger zien grenzen en 't rech gezag oet te ube binne de grenze van 'ne nasjenale staot, 't zoea-geheite zelfbesjikkingsrech. Dit mèntj det 'nen angere staot gei rech haet zich te meuje mitte binnelandjse zakes en zich ónthiltj van agressie taenge de soevereine staot. Soevereniteit mèntj ouch det 'ne soevereine staot gein inkel gezag kan oetuben euver 'nen angere soevereine staot.
De veurluiper ennen taengenhenger van soevereniteit is suzereniteit, wobie me aan bestumdje regels is gebónje.
Telemark
thumb|De ligking van de pervincie Telemark in Nórwaeg. Telemark is 'n pervincie (fylke) van Nórwaeg. 't Vèlt ónger 't landjsdeil Østlandet. In 2007 had 't 166.170 inweuners en e gebied van 15.299 km². De houfsjtad is Skien.
Gemeintes
Achteen gemeintes ligken in Telemark:
Ursula von der Leyen
thumb|Ursula von der Leyen. Ursula Gertrud von der Leyen-Albrecht (8 oktoeaber 1958, Brössel, Belsj) is 'n Duutsje politica enne saer 2019 d'n ieëste vrouwelike prizzendènt vanne Europese Commissie, wat zie euvernom van Jean-Claude Juncker. Van 2013 toet 2019 waas zie minister van Defensie van Duutsjlandj. Von der Leyen is lid van de CDU, wat op 't niveau vanne Europese Unie (EU) deil is vanne christendemocratische Europese Voukspartie (wie ouch de Nederlandse CDA en ChristenUnie, de Vlaamse CD&V en de Waolse CDH). Zie woort op 16 juli 2019 door 't Europees Parlemènt verkaoze toet nuje veurzitter vanaaf 1 november 2019.
Zie haet economie studeerdj ane universiteite van Göttingen en Münster, aevenes medicienen in Hannover. Von der Leyen troedje in 1986 mit ziene miens Heiko von der Leyen; same höbbe zie zeve kinjer.
Opleiing
Nao häör middelbaar sjaol studeerde Von der Leyen ikkenemie aon de universiteit vaan Göttinge en Münster. In 1978 studeeerde ze in Londe. Later studeerde ze ouch nog geneeskunde in Hannover, boe-aon ze aofstudeerde in 1987. In 1991 sjreef zie häör dissertatie um doctor (allewijl meistes PhD geneump) genaomp "C-reaktives Protein als diagnostischer Parameter zur Erfassung eines Amnioninfektionssyndroms bei vorzeitigem Blasensprung und therapeutischem Entspannungsbad in der Geburtsvorbereitung" (euver 't vreugtijeg breke vaan vlieze en therapeutisch oontspanning in 't kinderbèd. Vaan 1992 bis 1996 kraog ze 'n specialiste-opleiing in de Vereinegde Staote. Wie ze trök waor gekierd nao Pruusje waor ze bis 2002 weitesjappelek wèrker in Hannover. Dao haolde ze in 2001 ouch de "Master of Public Health", boe-in de rillatie tösse gezoondheid, krenkde, de mins en de maotsjappij weurt bestudeerd ('t is daomèt 'n studie die ziech situeert tösse de geneeskunde, psychologie en sociologie).
Polletiek carrière
Op 4 miert 2003 woort zie de Nedersaksische minister vaan Sociaol Zake, Vrowlui, Femilie en Volksgezoondheid, oonder leiing vaan minister-president Christian Wulff. Zie veel landelek op umtot zie op felle oppositie kos rekene vaanoet versjèllende maotsjappeleke organisaties, oonder aandere veur 't aofsjaffe vaan 't "blindegeld".
Op 22 november 2005 woort Von der Leyen in 't ierste kabinèt vaan boondskanselier Angela Merkel d'n Duitse minister vaan Femilie, Seniore, Vrowlui en Jäög.
Bij de verkezinge vaan 2009 bleef Von der Leyen dezelfde ministerpositie behawwe, mer nao 't aoftreie vaan Franz Josef Jung woort zie minister vaan Wèrk en Sociaol Zake.
In 2010 goof 't versjèllende geruchte tot Von der Leyen de President vaan Duitsland kos weure, nao 't aoftreie vaan Horst Köhler. 't Presidentssjap góng evels oetindelek nao Christian Wulff. Wie Wulff aoftrooj goof 't obbenuits dezelfde geruchte in de media, mer ouch toen woort Von der Leyen 't neet. Nao de verkiezinge vaan 2013 en de rizzelterende oonderhandelinge tösse de CDU/CSU en SPD, woort Von der Leyen d'n ierste vrouweleke minister vaan Defensie in 't daarde kabinèt vaan Merkel. Op 14 miert 2018 kraog ze obbenuits die positie in Merkels veerde kabinèt.
Op 2 juli 2019 woort zie door d'n Europese Raod veurgestèld es hunne kandidaot-president vaan de Europees Kemissie. Mèt 'n hendeg kleine mierderheid vaan 383 stömme (zjus nege stömme genog) woort ze op 16 juli 2019 verkoze tot President vaan de Europees Kemissie, de belaangriekste positie binne de EU. 14 Parlemintslede nomme neet deil aon de stömming, 22 stömde blanco en ein stöm woort oongeldeg verklaord.
Verkezinge nao 't Presidentssjap touw
In de 2019 verkezinge vaan 't Europees Parlemint, die plaots voonde vaan 23 bis 26 mei (2019), kromp de christendemocratische Europese Volkspartij (EVP), boe Von der Leyen deil vaan oetmaak, aonzienlek. Toch wiste ze de groetste partij te blieve. De groete concurrerende sociaaldemocratische S&D (die twiedes kaom) mooste zelfs mie zetels inlevere. De ecologische Greune en de liberaole Renew Europe (veurheer ALDE) greuide evels gans sterk mer te wieneg um hun toch al besjeie positie binne 't Parlemint kortbij die vaan de EVP te bringe. 't Zoog d'r dus al nao oet tot allein de EVP kans maakde um 'ne President nao veure te sjuive.
Nominatie door de Raod
In de 2014 verkezinge had nog de Spitzenkandidat (de liestrèkker of presidentskandidaot) vaan de EVP, naomelek Jean-Claude Juncker, 't Presidentssjap gekrege. Deze kier waor de EVP-Spitzenkandidat Manfred Weber. Dee kraog oetindelek de positie neet, umtot d'n Europese Raod ('t liechaom vaan nationaol leiers vaan de EU-lidstaote), en neet allein 't Europees Parlemint, 't d'r euver eins motte weure wee de Kemissie-president weurt. In de Raod goof 't evels te väöl protes contra Weber. Veural Emmanuel Macrons Fraankriek sjijnt wieneg hoop te höbbe gehad in Weber.
Oetindelek kaom, oet 't niks, Ursula von der Leyen nao veure. Opvallend waor tot häör thoesland, Duitsland, en häör aw collega Angela Merkel 't neet eins waore mèt dit besleet. Von der Leyen woort oetindelek toch genomineerd door d'n Europese Raod es hunne gepriffereerde kandidaot. Zie sjijnt veural väöl steun te höbbe gekrege door de Visegrád-len (Hongarije, Pole, Slowakije en Tsjechië).
Stömming binne 't Europees Parlemeint
't Goof väöl kritiek binne 't Europees Parlemint euver de geng vaan affaires roontelum de nominatie vaan Von der Leyen. Zoe woort gestèld tot Von der Leyen gaaroet gein legitimiteit had um president te weure umtot zie neet had mètgedaon aon de verkezinge.
Toch stömde oetindelek 383 Europarlemintariërs véúr tijes de stömming op 16 juli 2019. 'n Mierderheid vaan 374 vaan de 747 Europarlemintariërs waor nudeg, dus de mierderheid waor filterdun. 327 stömde tege, 22 waore aofwezeg en 1 stöm woort oongèldeg verklaord.
Coalitievörming
De coalitie vaan Von der Leyens Europees Kemissie - de Kemissie-Von der Leyen - woort gevörmp op basis vaan dees stömming. Von der Leyens "regiering" besteit heidoor oet drei volweerdege Europese polletieke gróppe, naomelek: de Europese Volkspartij (christendemocratie), de S&D (sociaaldemocratie) en Renew Europe (liberalisme). Daoneve goof 't steun vaan welgetèld ein nationaol partije die, integendeil tot häöre Europese gróp, wel veur Von der Leyen koos. Dit waor de Poolse regieringspartij PiS (integendeil tot de res vaan de ECR). Ten slotte kraog 't ouch steun vaan de oonaofhaankeleke Italiaonse regieringspartij 5-Starebeweging. In de oppositie ginge de volgende gróppe zitte: Identiteit & Democratie (extreemrechs nationalisme), de Greune (ecologisme), de ECR (conservatisme en mild-Euroscepticisme) min de Poolse regieringspartij PiS, de GUE/NGL (extreemlinks en Marxisme) en de oonaofhaankeleke nationaol partije minus de Italiaonse regieringspartij 5-starebeweging.
Von der Leyen-Kemissie
De Von der Leyen-Kemissie woort oetindelek goodgekäörd mer neet veurtot meh leefs drei Eurokemissaris-kandidaote weurte weggestömp door 't Europees Parlemint (Sylvie Goulard veur interne merret; László Trócsányi veur Oetbreiing; en Rovana Plumb veur transport).
Femilie-standpönte
Von der Leyen kraog hendeg väöl kritiek veur dees beslte, veural binne häör partij goof 't väöl politici die häör versjèllende beleidsplanne oonnudeg voonde. Mèt naome 't plan vaan de Vätermonate (vajermaond) oontving väöl kritiek. Wijers raakde Von der Leyen in opspraok veur 't gebruuke vaan 3 mieljoon euro aon pebliek geld um de maotsjappeleke meining roontelum häör femilie-standpönte te veraandere. Häör campagne woort evels es 'n groet succes gezien.
Blokkere vaan kinderpornografie
Von der Leyen poogde in 2009 'n censuur op te lègke op kinderpornografie binne 't internèt wat via Duitsland woort bereik. Oetindelek is dit wel gelök, al waor 't mèt de nudege controversies en proteste. Von der Leyen woort Zensursela geneump door demonstrante en ze kaom in opsraok naotot ze, inkorrek, had gestèld tot kinderpornografie legaol is in India.
Vrouwlui-quota
In 2013 perbeerde Von der Leyen d'r veur te zörge tot bedrieve genog vrouwlui aonnömme zoetot op z'n mins 20% vaan de wèrknömmers binne 't beleidsmakende team vrouwlui zien. Dit idee woort evels neet aongenomme.
Boetelands beleid
Von der Leyen waor es Duitse minister vaan defensie 'ne groete veurstender veur mie Duitse assertiviteit - get wat in Duitsland geveuleg lègk. Ze waor 't Duits regieringskopstök wat de felste hawwing aonnaom contra Rösland, veur mie oetgaaf nao NAVO touw en veur wijere NAVO-verdeideginge in de Baltische Staote nao de Krim-annexatie vaan Rösland.
't Goof kritiek binneslands tege häör wie zie besloot wijere veleigheidssamewèrking oet te breie mèt Saoedi-Arabië. Duitse oppositiepartije weze häör d'r op tot dat land de minserechde geweld aondeit in eige land mer ouch in Jeme.
EU-hawwing
Von der Leyen zag al in 2011 in Der Spiegel tot ze 'ne groete veurstender is vaan 'n "Vereinegde Staote vaan Europa". Ouch sprook zie es minister vaan defentie häör steun oet veur 'n Europees leger. In miert 2015 organiseerde zie same mèt Fraankriek en Pole 'n meeting vaan de zoegenaomde Weimar-dreihook; 'n losse samewèrking vaan Duitsland, Fraankriek en Pole um tot sterkere militaire samewèrking te komme.
Es gevolg vaan 't Brexit-referendum in 2016, klaagde Von der Leyen pebliekelek dèks euver de historisch Eurosceptische hawwing vaan 't Vereineg Keuninkriek. In 'n interview mèt The Guardian besjreef ze de Brexit es 'n "zwake bubbel mèt leeg beloftes".
Wie Von der Leyen Prizzedint vaan de Europees Kemissie woort in 2019 stèlde zie tot d'r gein ruimte zaw komme veur de Britte um 'n nuie deal te slete die neet waor gebaseerd op de ierdere deal die gemaak waor tösse de veurmaolege Britse premier Theresa May en de Brexit-onderhandeleer naomes de EU, Michel Barnier.
Es Prizzedint vin Von der Leyen tot de EU häör boetelands beleid mot prioritisere en tot 't budget daoveur mèt 1/3e umhoeg zou motte gaon. Zie labelde häör Europees Kemissie de "geopolletiek kemissie".
Homohuwelek
Wie 't Fidderaol Hoeggerechtshof vaan Duitsland in 2013 concludeerde tot homoseksuele koppels dezelfde belastingrechde motte genete es heteroseksuele koppels, sprook Von der Leyen oet tot homoseksuele ouch dezelfde rechde motte kriege wat betröf adoptie: "'t Gief gein inkel studie die iech kin die stèlt tot kinder die opgreuie binne homoseksueel partnersjappe aanders terech komme es kinder die opgreuie binne heteroseksueel huweleke of partnersjappe".
In juni 2017 stömde Von der Leyen véúr 't homohuwelek in Duitsland. 't Goof 'n klein mierderheid in de Bundestag daoveur, boenao de wèt woort goodgekäörd. Evels zoot Von der Leyen, es veurstömmer, binne 'n partijsminderheid vaan de CDU. De meiste christendemocrate hadde inderdaad tége 't homohuwelek gestömp.
1940
1937 - 1938 - 1939 - 1940 - 1941 - 1942 - 1943 1940 (MCMXL) waor e sjrikkeljaor wat op 'ne maondag begós op de Gregoriaanse kalender.
Maan vaan 't Jaor
Winston Churchill
Partij van de Arbeid (Nederland)
De Partij van de Arbeid, kort-eweg PvdA, is 'n Nederlandse sociaol-democratische polletieke partij. Ze weurt meistes in de riechting geplaots vaan centrum-links. Op dit memint (2023) zit ze in de oppositie; vreuger heet ze dèks aon 'n regering mètgedoon.
De PvdA woort op 9 februari 1946 opgerich door 'n fusie vaan de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij, de Vrijzinnig Democratische Bond en de Christelijk-Democratische Unie. De PvdA is sinds de opriechting oonaafgebroke vertegewoordig gewees in de Ierste en de Twiede Kamer en de partij deeg mèt aon daartien kabinette. Wim Schermerhorn, Willem Drees, Joop den Uyl en Wim Kok waore minister-president naomes de PvdA.