cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Japan
Taole
Officieel taol is 't Japans. 't Japans kint ein zustertaol, 't Rioekioe, gesproke op de gelieknaomeg eilen, boevaan Okinawa 't groetste is. Op Hokkaido woort vreuger nog 't Ainu gesproke, wat noe bekans oetgestorve is.
Theo van Gogh (kunshandelaer)
thumb|right|Theo van Gogh Theo van Gogh (Zundert, 1 mei 1857 — Utrech, 25 januari 1891) waor 'ne kunshandelaer, dae veural in Paries gewèrk haet. Hae waor 'ne jóngere broor van de kunssjilder Vincent van Gogh.
Vincent wèrkde al innige jaore bie 't Haags filiaal van de kunshandel Goupil & Cie, wie Theo in 1873 ging wèrke bie 't Brussels filiaal van dees firma. In juni woort Vincent euvergeplaats nao 't filiaal in Londen, en vanaaf november van dat jaor wèrkde Theo in 't filiaal in Den Haag. Oarsjpronkelik waor de kunshandel van hunne nónk Vincent van Gogh gewaes, dae op 'n gegeve moment partner ies gewore van de de kunshandel Goupil in Paries. Wie Theo ziech tot 'ne succesvolle kunshandelaer ontwiekkelde, woort hae euvergeplaats nao 't hoofkentoar van Goupil & Cie in Paries. Vanaaf de winter van 1880-1881 sjiekde hae ziene broor Vincent eder maond sjildermateriaal en geld.
Theo van Gogh sjtorf op 33-jaorige laeftied en woort aanvankelik begrave in Soestbergen bie Utrech. Op 8 april 1914 ies hae herbegrave in Auvers-sur-Oise in Frankriek, neve 't graaf van ziene broor Vincent.
De filmregisseur Theo van Gogh waor ziene achterkleinzoon.
Goltzius
Goltzius kènt zin:
Stephen King
Stephen Edwin King (Portland, Maine, 21 september 1947) is 'nen Amerikaanse sjriever van horror- en sciencefictionverhaolen en thrillers. Zien beuke vallen ónger de meis-verkochdje beuk vanne werreld.
Kinmirkendj ane verhaole van King is det zie euver ónopvallendje persoeane gaon die in ummer engstiger ómstenjigheje terechkómme. Ouch haet t'r litteraerder werk, wie The Body (later verfilmp es Stand by me), Ritay Hayworth and the Shawshank Redemption en The Green Mile gesjreve. Ouch The Stand is nao zien oetgaaf verfilmp gewore toet 'n miniserie.
Veur sómmige beuk gebroek t'r zie pseudoniem Richard Bachman.
Wes-Nederland
Wes-Nederland is 'n regio in Nederland. Neve statistisch en economisch, veurnaomelek op 't gebeed vaan de EU, höbbe de Nederlandse regio's gein inkel beteikenis. Evels gief 't wel ummertouw mie lui die vaan meining zien tot de regio's mie mach mote kriege, en de provincies zjus minder.
Wes-Nederland kump min of mie euverein mèt de Randstad plus Zieland. De regio is wietoet de groetse ikkenomie vaan Nederland (daankzij stei wie Amsterdam en Rotterdam), 't centrum vaan de Nederlandstaolege media (wie Amsterdam en Hilversum) en ouch de streek boe 't polletiek hart vaan Nederland ligk (mèt naome door D'n Haag).
Vaan ajdsher weurt in 't groetse gedeilte vaan Wes-Nederland Hollands gesproke, wijl me in 't zuie (Zieland) de dao-aon gerelateerde taol Ziews gesproke weurt. De groete oetzoondering is 't oeters noordooste vaan de Provincie Utrech, boe vaan orizjien Nedersaksisch weurt gesproke.
Provincies
Dèks weurt de provincie Zieland neet gezeen es 'n deil vaan Wes- mer vaan Zuid-Nederland, evels besteit Wes-Nederland oet veer provincies. Naomelek:
Aongrenzende regio's
Zuid-Nederland grens aon de volgende regio's:
Kralingen
Historie
Kralingen weurt veur 't iers vermeld in 1244, in verband mèt einen hier Hugo van Cralinghe. De ak zeet al tot 'ne veurvaajer vaan häöm, mejsiens Gilles vaan Voorschoten, de hierlekheid in lien kreeg. Later bronne zègke tot d'n ierste hier vaan 't dörp Ogier van Cralinghe waor. Kralingen waor 'n oontginningsdörp, wie die in de hoeg middeliewe en masse in Holland en Utrech versjene: de moerasse woorte druuggelag en boere vestegde ziech, in lintbebouwing mèt laankgerekde percele achterin hun häöf, op dit druug land, boe ze veural mèlkveehawwerij bedreve. 't Eigelek dörp oontwikkelde ziech in 't noorde, aon de Veenweg; in 't zuie gaof (en gief) 't d'n Oudedijk boe-aon ouch boerehäöf stoonte. De hierlekheid veel in de veertienden iew touw aon de femilie Van der Lecke. In 1668 woort de hierlekheid veur 88.000 karolusgölde verkoch aon de stad Rotterdam.
't Aajd dörp laog noordoostelek vaan de huiege wiek. 't Begós feitelek bij de huiege Kralingse Plas en leep door tot wied in de huiege wiek Prinsenland. 't Verdween evels in de zeventiende en achtienden iew. In deen tied waor de vraog nao törf zoe gestege tot me op väöl plaotse in Holland 't veen, tot daan touw gebruuk es landbouwgroond, begós aof te grave en es törf te verkoupe. Umtot de kleilaog deep oonder de waterspegel ligk, veranderde 't boereland vaan Kralingen in e stèl groete pole. De Veenweg en aander weeg bleve wel gespaord, meh zoonder landbouwgroond raakde 't dörp gans oontvolk. Wat euverbleef waor 't gehuch Kralingse Veer en de umgeving vaan d'n Oudedijk in 't zuie. Hei lete in d'n achtienden iew väöl Rotterdammers boetehoezer bouwe.
In de negentienden iew zat Kralingen aonvenkelek zien agrarisch bestoon wijer. Nao 1850 begós 't weste vaan de gemeinte evels sterk te versteideleke. Zoe bouwde Rotterdam in 1852 zie gaasfebrik op Kralingse groond. Tege 1880 woende al mie es tiendoezend lui in de gemeinte, kort nao 1890 al 20.000. Ouch kaom door Kralingen de Rijnspoorweeg nao Utrech te ligke (intösse verlag; 't Kralings deil is al laank opgebroke gewore). T'rzelfdertied woorte ouch de mieste pole druuggelag en weer es landbouwgroond in gebruuk genome. De zoe oontstande Prins Alexanderpolder ligk tot wel ach meter oonder zieniveau. In 1895 woort Kralingen, tegeliek mèt Charlois, door Rotterdam geannexeerd. 't Boetegebeed góng nao de aander naobergemeinte, Capelle aan den IJssel (die later evels väöl groond weer aon Rotterdam zouw aofstoon). Bij 't bombardemint vaan mei 1940 woort ouch Kralingen geraak: de bomme waore veur 't centrum gemeind, meh de wiek laog in de aonvleegroute en daobij stoont 'ne westewind. E monumint in de wiek rappeleert hei-aon. Kralingen, perceizer 't Kralings Bos, waor in 1970 de plaots vaan 't Holland Pop Festival.
Historische inwoenertalle
(v1830=100)
Greun: Gemeinte Kralingen Blauw: Provincie Zuid-Holland
Aonzien en karakter
thumb|De Lambertuskèrk in Kralingen|260px
Monuminte
De Veenweg, dee nao de vervening nog tösse de pole door leep, is mèt de druuglègking gans verdwene. Vaan 't aajd dörp resteert allein de kèrkef Aajd-Kralingen. Dee ligk in Prinsenland en vörmde zoeget de oosgrens vaan de dörpsbebouwing. Me kin 'm dudelek bove d'n umringende groond zien oetsteke. In 't nuier dörp vint me nog twie negentienden-iewse kèrke, ein protestantse Waterstaotkèrk oet 1841 (de Hoflaankèrk) en 'n neogotische roems-kathelieke kèrk gewijd aon d'n H. Lambertus oet 1877. E deil vaan Kralingen is intösse besjermp stadsgezich, al vint me, door 't bombardemint, in 't weste vaan de wiek veural modern bebouwing.
Sport
Kralingen tèlt e groet aontal sportfaciliteite. Bekind is de voetbalclub Excelsior, ein vaan de drei betaoldvoetbalclubs vaan Rotterdam. Victoria, oet 1899 is 'n multisportvereineging veur hockey, squash en tennis. Ouch hockeyclub Leonidas resideert hei. Sinds 1937 zit de Rotterdamse Manèsj in Kralingen; neve häör terrein hèlt me de CHIO Rotterdam. Dao weer neve ligk de Golfbaon Kralingen, die mèt häör zeve meter oonder de ziespiegel de liegsgelege golfbaon op de wereld hèt te zien. Roond de Kralingse Plas moot ouch 'n sjtaatsbaon koume.
Ketoere
In 't ooste vaan Kralinge ligk 't Brainpark, zoewie de campusse vaan de Hoegsjaol Rotterdam en de Erasmusuniversiteit.
Waope
De hierlekheid en gemeinte Kralingen droge e waope wat ziech es volg liet umsjrieve:
Dit alaajd waope is aofkumsteg vaan de hiere vaan Kralingen. Umtot dit geslach ouch örges aanders invlood had, vint me variaties op dit waope (ummer de achpuntege staar, meh mèt aander kleure) in väöl aander Zuid-Hollandse waopes trök. Zoe vint me 't bij de noe nog bestaonde gemeinte Alphen aan den Rijn. D'n Hoege Raod vaan Adel kós Kralingen dit waope op 16 juli 1816 officieel touw.
't Kralings waope weurt allewijl nog gebruuk op de shirts vaan Excelsior.
Hertes
Hertes is 't Limburgs dialek det weurt gesjpraoke en gesjreve in Herte, 'n plaats in Midde-Limburg. Herte veltj onger de gemeindje Remunj.
Ger Harings
Gerard "Ger" Harings (Haersjtraot, 25 mei 1948) is 'ne veurmalige Nederlandse fitserenner.
Pelt
Pelt kan zieë:
Ger Harings
Harings waas profesjeneel fitserenner van 1969 pès 1976. In 1966 woort hae nasjenaal kampioen veldjrieje en in 1967 nasjenaal kampioen op de waeg biej de amateurs. Wiejer haet hae drie etappe-euverwinninge op ziene naam sjtaon in de Runj van Sjpanje. In 1972 woort hae derde in 't punteklassement van de Runj van Sjpanje.
Hae naom tweë kieër deil aan de Runj van Frankriek, wo-in hae zien bèste prestatie leverde in zien debuutjaor 1971; 'n achste plaatsj in de veerde etappe en 'n 82e plaatsj in de eindrangsjikking. In 1972 moosj hae opgaeve.
Ger Harings is 'n jóngere broor van Huub Harings dae ouch fitserenner waas.
Boksmaer
Boksmaer (Nederlands: Boxmeer, Kleverlands: Boksmèr) is e dörp en 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, in 't Land vaan Kuuk. De gemeinte had op 1 januari 2021 29.599 lui (260 inw/km²) en 't dörp Boksmaer heet op diezèlfde datum oongeveer 12.300 lui. Neve 't dörp Boksmaer umvatde de gemeinte ouch de kerne Bäöge (Beugen), Groeninge (Groeningen), Holthaes (Holthees), Maashaes (Maashees), Oefelt (Oeffelt), Loën (Overloon), Riekevort (Rijkevoort), Sambaek (Sambeek), Vierlingsbaek (Vierlingsbeek) en Vortum-Mullem. Besjèrmheilege vaan Boksmaer is Sint-Pieter.
Ger Harings
Belangriekste euverwinninge
1966
Boksmaer
Op 1 jannewarie 2022 fuseerde de gemeinte mèt Grave, Kuuk, Mill en Sint Hubert en Sintunnis tot de nui gemeinte Land vaan Kuuk.
Ger Harings
Belangriekste euverwinninge
1967
Boksmaer
Väöl vaan de dörper ligke aon de Maos, dee 't landsjap wiedgaond vörmgief. Zoe ligk dao 't natuurgebeed Maashegge. In 't dörp ligke oonder mie twie kloesters en de restante vaan 'n in 1806 aofgebroke kestiel. De aw dörpskèrk woort in 1944 bij de Bevrijing door de Geallieerde verweus en daonao neet mie opgebouwd. E paar stökker vaan 't interieur zien euvergebrach in de nui kèrk.
Ger Harings
Belangriekste euverwinninge
1970
Boksmaer
In Boksmaer vint eder jaor 'n Heilegbloodpercessie plaots. Mèt vastelaovend hèlt me dao de "metweursrenne". Einen daag nao de Tour de France weurt dao de fietsrenrunde "Daags na de Tour" gehawwe.
Ger Harings
Belangriekste euverwinninge
1971
Boksmaer
In 1942 woort de gemeinte Sambaek aon Boksmaer touwgeveug. In 1994 volgde Oefelt en Riekevort, in 1998 teslotte bereikde de gemeinte mèt de touwveuging vaan Vierlingsbaek ziene groetsten umvaank.
Ger Harings
Belangriekste euverwinninge
1972
Volksleedsje
thumb|[[Egidiusleed mèt muzieknotatie in 't Gruuthuse-handsjrief oet ca 1395]] 'n Volksleed of volksleedsje ies meistal 'n (oud), euvergeleverd traditioneel leed, dat door ´t volk weurt metgezónge. Dao were nog ummer nuuj volksleedsjes gecomponeerd.
De naam volksleed kump van Johann Gottfried Herder, dae in 1767 'n oproop deeg veur 't verzamele van ouw leedsjes. Hae goof in 1778 twiè bundelsj oet. In 1807 heesj de herdrök: "Stimmen der Völker"
In Freiburg bevingk ziech 'n Volksleedarchief. Daoneve besjteit 'r 'n muziekarchief woa-in in 1940 25000 melodieë verzameld waore.
't Volksleed ies 't officieel, bie bepaalde gelegenhede door 't volk mètgezónge, leed van 'n land, natie, provincie of sjtad.
Historie
De melodieë van volksleedsjes goon veur 'n groat deil truuk op de volksmuziek van de Miedelièwe of Oudchristelike Latiense kèrkmuziek. De meiste zint neet oarsjprónkelik. In daen tied bleujde de volksmuziek. In de Renaissance kièrde de miè ontwiekelde luuj ziech aaf van de volkskuns. Zoawaal de naodeilige invlood van de Rederiekerie es de naodrök van de belangriekste diechtersj in de 17e ièw op de klassieke deeg 't volksleed gein good. De synode van Dokkum in 1591 verbooj "avontspelen en het lichtveerdig singen...(enz).". Dat 't volksleed toch bewaard bleef en gezónge woort kaom door de (op sjlech papier gedrökde) volksleedbeukskes, die door krièmersj in de dörper verkoch woorte o.a. De Overtoomsche Marktschipper, De Zingende Zwaan, Het Zingende Nachtegaaltje, De Zingende Kruier, De lustige jager, De Vrolijke zanger  enz.
In de Romantiek waor d'r wir belangsjtèlling veur 't volksleed bv. van Franz Schubert Der Lindenbaum. Oetgaves in de 19e ièw zint o.a. Des Knaben Wunderhorn (1805) en Honderd Vlaamsche Liederen.
In dees periode, ouch vanwege de opkóms van 't nationalisme in Europa, woort door volkere en naties 'n eige volksleed gekoze. Dat waor sóms e besjtaond of ouwer volksleed.
Nederlandstalige volksleedjes
Volksleedsjes were op de basissjoale in Nederland in de muziekles aangelièrd en same gezónge. Vreuger gebeurde dat oet de bundel Nederlands volkslied met 282 volksleedsjes en canons in ´n bewèrking van Jop Pollmann en Piet Tiggers. Hièl bekènd zint o.a. ´t Wilhelmus,  Wilt heden nu treden, Vier weverkens, Do, do kindje, Als de grote klokke luidt, Mitte confitte, Daar was laats een meisje loos, Hoog op de gele wagen, Ik ben met mijn Catootje, Daar was e wuf die spon, Al boer wol noar zien noaber toe, Komt vrienden in het ronden, Wel Annemarieke, Plomperdje en zijn wijfje.
Ouch ´n aantal keersjleedsjes en religieus leedsjes sjtoon in deze bundel. Sinterklaosleedsjes en ander kingerleedsjes huère ouch bie de categorie volksleedsjes.
Limburgstalige volksleedsjes
Väöl Duutsje leedsjes waore mètzingersj in veural de grenssjtreek en Nederlands Limburg. Echte Limburgstalige volksleedsjes beginne op te kómme in de jaore 60 van de 20e ièw mèt zengersj/componiste es o.a. Jo Erens oet Zitterd mèt Limburg allein en Limburg mie landj, Frits Rademacher mèt t Huikske of Wie ich nog e jungske waor en Loewende klokke, Harry Bordon mèt t Kapelke, Sjef Diederen oet Brokem mèt Geneet van 't laeve. Later breidt ´t aantal zengers en zangeresse, die echte mètzingersj nao veur bringe, ziech forsj oet. Bekend zin o.a. Beppie Kraft mèt de Nach, d'n Hiemel en Iech bin zoe verleef, Angelina mèt Dao goon de lempkes aon, Ben Erkens oet Gelaen sjreef Dan kal ich plat, Mie Limburgs blood, Wie d'r Hergott Limburg hat gemaak en Wat zaet 'r; Frans Boermans oet Venlo waor componis van Och waas ik maar beej moder thoès gebleve en As de sterre dao baove straole.
Vastelaovesleedsjes
Vastelaovesleedsjes zint sjlagers, die vreuger veural in ’t Duutsj meh de letste tièntal jaore in ein van de Limburgse dialekte op en rónd de vastelaovend gezónge were. 't LVK, 't Limburgs Vastelaovesleedjeskonkour, organiseert saer 1977 eder jaor ´ne wedsjtried veur ´t bèste carnavalsleedsje in Nederlands Limburg.
Titel van e leedsje
De titel van 'n volksleedsje woort en weurt door de luuj dèks verwieseld mèt de ièrsjte gezónge zin van 't leed, umdat die väöl bekènder ies. Veurbeelde: De ièrsjte zin van 't Limburgs volksleed: Waar in 't bronsgroen eikenhout in plaats van de titel Limburg mijn vaderland, t Huikske of Wie ich nog e jungske waor; Ich weisz nicht wasz soll es bedeuten in plaats van de titel Die Lorelei en Am Brunnen vor dem Tore in plaats van Der Lindenbaum (Franz Schubert).
Folk music
Trèkzak
Besjrieving
Dit meziekinsjtrumènt is verwant aan de accordeon. De wirking is gebaseerd op 't principe van de doorsjlaonde tóng (in plaatsj van ein opsjlaond of toesjlaond riet, zoa-es biej de rietinsjtrumènte).
Sjroap
Sjroap, of sjroeëp (Heële), sjroep (Mestreech), zeem (Gulpe), ziepnaat (Póstert) of Krûdje (Naord-Limburgs, mae och Ripuarisch in Kelmis en Eupe) wurt gemak van eppel, paere en soekerkraote. De eppel of paere en de kraote waere gekaok en gepaesj wonao 't saap door 't aafkeule ingediek wörd. Hiedoor onsjteit ein zeute lekkerniej veur op 't broad of es ingrediënt veur 't kaoke. Allewiel lègke in Limburg nog mèh twae sjroapfabrieke. Die van Canisius in Sjènne en in Beesel de sjroapfabriek van de Frumarco. Dit zeen auch meteen de enigste twae echte sjroapfabrieke die eppel en paere gebroeke, die nog in Nederland aktief zeen. Angere sjroapfabrieke make sjroap van reetsoeker. Meurens va Aubel is uvvergesjakeld op industrieel vervaardige van sjroap en is weltwied bekaand. Nyssen is 'ne ambachteleke sjraop- en appelsapmaker in Aubel. Veur eine kilo sjroap is ruum zeve kilo grondjstjoffe nuädig, wie soekerkraote, eppel en paere. Noe is t'r 'n ganse wiek geboewd op 't terrein van de sjroap. Dees wiek hit ouch De Sjroap.
Trèkzak
Besjrieving
't Insjtrumènt besjteit oet tweë kaste mèt tóngplate. Dees zint mèt ein verbónje door 'ne blaosbalg dae mèt allebei de hènj oetgetrokke en ingeduujd kènne waere. Allebei de hènj aopene ventiele nao de tónge door middel van knup. Mè de rechterhandj waere melodietoane gesjpeeld, mèt de lènker begeleidingsakkoorde zoa wie biej 'ne accordeon.
Bø
Bø kan verwieze nao:
Trèkzak
Besjrieving
D'r zint versjillende saorte trèkzek: ein-, tweë- en drie-riejers. Op de awtste vörme waas d'r mèr ein riej knöp veur de rechterhandj, womit me ein diatonische toanlödder ten geheuëre koosj brènge. 't Insjtrumènt is, net es de concertina en de bandoneon, wisseltoanig, d.w.z. dat biej duje en trèkke dezelfde knóp ein anger toan produceert (meistal ein secunde versjillend; biej 'nen accordeon is dat neet zoa).
'nen Trèkzak is behauve wisseltoanig, ouch diatonisch, d.w.z. dat neet alle 12 de meugelike toane van ein octaaf aanwezig zint, mèr allein de note van de toanlödder, dit in taengesjtèlling mèt 'ne harmonica dae ouch diatonisch is mèr neet wisseltoanig. Eine 1-riejer in C sjpeelt zoadoonde de toanlödder van c:
De (chromatische) c#, d#, f#, g# en a# óntbraeke; hiejdoor is 't neet meugelik op 'ne einriejer trèkzak in C willekeurige melodieje te sjpele, allein melodieje die gebruuk make van de toanlödder van C zint bruukbaar.
De trèkzak woort in 't midde van de 19e eëuw 'n popelair insjtrument in de Vlaamse en Nederlandse volksmeziek, en maog zich sins de jaore 1970-1980 in eine beperkte krink van de beoefenaers van de volksmeziek weer in ein ruum belangsjtèlling verheuge. Ouch in de Ierse volksmeziek wirt 't insjtrument väöl besjpeeld. In Nederland is de trèkzak veural popelair in de noordelike (Groningen, Friesland) en oastelike provincies. In Brabant en Limburg wirt op de Steierische trèkzak veural Duutsje en Oasteriekse volksmeziek gesjpeeld.
D'r besjtaon, zoa-es eërder al gezag, väöl versjillende saorte systeme van trèkzek. Allereësj zint d'r trèkzek mèt ein riej, tweé rieje, tweë rieje en ein hauf en drie rieje. Minder veurkómmend zint trèkzek mèt veer of vief rieje. Daonaeve kènne de sjtömminge ouch versjillend zeen. Zoa kriet me ein groat aantal saorte trèkzek.
Sociaal gebeure
thumb|Typerende aafbeilding veur Trek er es Uut - 't jaorlikse harmonica-evenement in Nijmegen
Opmerkelik is ouch 't sociale decorum róndj de trèkharmonica. D'r zint regelmaotig workshopdage die wiejer gaon es allein 't leëre sjpele. Trek er es Uut in Nijmegen is de bekèndste: jaorliks róndj Hemelvaartsdaag kampere cursiste op 't sjportveld van ein middelbare sjoal. Euverdaag kriege ze les van bènne- en boetelandjse muzekante. 't Is 'n evenement veur 't ganse gezin: kènjer kènne biejveurbeeld les kriege in aparte groepe.
Maasgreend
thumb|200px|Kiezel thumb|200px|Klènge kiezel Maasgreend is 'n aafbraakproduct van gesjtèngdes aafgezat dör de Maas, zjuus wie leem en zaand. Greend haat 'n korrelgruëde tösje de 2 en 36 mm. De korrelgruëde va zaand is bies 2 mm. Leem besjtèèt oet nog fienger deeltjes. Wie flotter 't reveerwater sjtreumt, des te groeëter zeunt de deeltjes die mètgenaome kinne waeëre. Nèmt de sjtroomsjnelheid aaf, da zeenke de zjoeërder sjtèng es örsjte. Dördat de sjtroomsjnelhèèd van de Maas variëert van plaatsj töt plaatsj en va momaent töt momaent, oontsjtèèt in d'r oondergroond 'n sjtaerk aafwisselend patroeën va dele mèt mieë greend, mieë zaand of leem.
Trèkzak
Sociaal gebeure
Ouch vènje mèt name in de zomermaonje harmonicadage plaatsj. Röstieke aorde zoa-es historische boereerve in 't Oaste van 't landj vorme dan 't decor van groate groepe al dan neet same sjpelende harmonicaleefhöbbers.
Maasgreend
't Maasgreend vindt me:
Trèkzak
Sociaal gebeure
In Rusland waere trèkzak en harmonica väölvöldig besjpeeld. Saer de jaore 1980 is op 1TV (Russische satelliet televisie, hotbird) op zaoterdig róndj 08:15 (Nederlandse tijd) 't programma "Igray Garmon" te zeen wo-in waekeliks biezunjere trèkzak-, harmonica- en bajansjpelers waere belich.
Maasgreend
De kiezele
't Maasgreend besjtèèt oet gerolde sjtèng - sjtèng die dör 't verveur per water väöl taege-n-èèn rolde en daodör gèng sjerpe kaante mie haant - die zich neet hie vörmde, mae dör de Maas oet zudeleker sjtrieëke, de Ardenne en min mindere mate de Vogeze, zeunt mitgenaome en hie waoërte neergelag.
Greend in de kiezelkoele
Greend vindt me in 't ganse Maasdal, dat groeëter is es 't huidige dal van de Maas. Tiedens de iestieje is 't dör de Maas aafgezat greend, bie de vörming van de klènger dale, es wie 't Geuldal of 't Voordal van de plateau's mèt nao oonder genaome. Dao trèf me da noe ooch de kiezelkoele aa in 't heuvelland.
Greend langs de Maas
Op de oevers van de Grensmaas liegke oonder d'r leem dieke pakette Maasgreend, dat ooch, zoewie in Maes, oontgonne wert. Greend is nuëdèg um beton te make mae ooch vör 't asfalt op de waeg is greend nuëdèg. Es de leemlaog en 'n deel van 't greend aafgegrave is, kan de Grensmaas wer 'n echte greendreveer mèt greendrugke waeëre. Op die rugke kan zich da 'n unieke natuur oontwikkele.
Sjtaandpeunt Platform Kerken Born
't Platform van Kerken Born reupt op töt waakzaamhèèd wat de greendaafgravinge betreft. Ze verwieze nao in Ohé en Laak, oeë me nao de aafgravinge bies noe de beloftes neet woeër gemakd haat. En ooch an de Belzje ziej van de Maas, taege-n-uvver Beech, zeunt de ervaringe neet positief. De gezamenleke kèrke vreze dat de luuj va Obbicht, Papenhoven, Beech, Sjipperskèrk en Visserweert jaorelaank 'n zjoeër tol motte goeë betale vör de oontgrindinge in 't kader van 't Grensmaasplan. Woordveurder dominee Röell vindt dat de sanering van de, mèt miensjlib vervuilde, Elbavievers bie 't Grensmaasplan betrokke howwe motte waeëre.
Externe leenk
Website van de Grensmaasregio
Monschau
thumb|300px|right| Monschau, gezich op het stedje Monschau is 'n plaatsj in de Duutsje deilsjtaat Noord-Rienlandj-Wesfale, gelaege op 'n heuëgde van óngevieër 420 maeter in 't distrik Aoke. Ziej ligk aan de randj van de Eifel aan de baoveloup van de Roer (Duutsj: Rur). De sjtad tèlt 13.685 inweuners. Op korte aafsjtand ligke de plaatsje Simmerath, Schleiden, Hellenthal, Roetgen en 't Belsje Eupe.
Gesjiedenis
Monschau ligk in de smaal en depe vallei van de Roer, op amper veer kilomaeter van de Belsje grens. 't Is oarspjrunkelik 'n Waalse plaatsj in 't hertogdóm Limburg. Róndj de Dertigjaorige Aorlog verduutsjte 't stèdje door de toevloed van protesjtants Duutsjtalige vlöchtelinge op zök nao godsdeensvriejheid. 't Stedje heuërde hienao biej 't hertogdóm Gulik. In de Franse tied waas Montjoie een kantonhoofplaatsj in 't Roerdepartement. Pas in 1918 verangerde 't stedje ónger keizerlik bevael ziene naam offesjeel van Montjoie nao de Duutsje oetsjpraak hievan: Monschau.
't Aanligkende veurmalige sjtation Monschau (Bahnhof Monschau) ligk same mèt de Vennbahn sins 't verdraag van Versailles neet op Duitsj mèr op Belsj gróndjgebied.
De awwe Franse aorlogskreet "Montjoie-Saint-Denis" verwies neet nao de Franse naam van 't sjtedje, mèr waal nao 't liejesverhaol van bisjhop Dionysius op de "Montmartre" biej Paries.
Toerisme
De ligking in 'n deep dal langs 'n revierke, de historische architectuur en 't völe greun make Monschau populair biej toeriste en in ’t biezunjer bie de Limburgse daagtoeris. 't Sjtedje kènt 'ne groate hoeveulheid vakwerkhoeze. Ein van de bezeenswaardige geboewe is |t "Roaj Hoes" ("Rote Haus"). Daonaeve trèk Monschau toeriste die |t Nasjenaal Park Eifel bezeuke.
Bezeenswaardigheje
thumb|200px|right| Monschau, ’n gedeilte van de börch
Verkeër
Monschau sjteit via de Bundesstraße 258 in verbènjing mèt Roetgen en Aoke (noordwaersj) en Schleiden (zuudoaswaersj). De N67 is 'n bienao twintig kilomaeter lange vriewaal kaersjrechte waeg door de Hoag Vene, nao Eupen en wiejer nao Welkenraedt. De Bundesstraße 399 löp nao Kalterherberg en geit daonao es de N669 nao Belsj in.
Monschau wirt ómringd door 'ne ringwaeg, dae door de heuvele wied baove 't sjtadscentrum löp.
Boxtel
thumb|Ligking vaan Boxtel in Noord-Braobant Boxtel is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, mèt 'n oppervlak vaan 65,00 km2 (daovaan 0,07 km2 water) en 'n inwoeneraontal vaan 29.650 per 1 januari 2006. Ander kerne zien Den Berg, De Vorst, Hal, Kasteren, Kinderbos, Langenberg, Lennisheuvel, Liempde, Luissel, Nergena, Roond, Tongeren en Vrilkhoven.
Functies
Boxtel ligk aon de reveer d'n Dommel, en op e knouppunt tösse de stei Eindhove, De Bósj en Tilburg. Heidoor vörmp 't al sinds iewe e veurnaom verkiersknouppunt. Ouch de spoorweeg oet dees drei stei koume bij statie Boxtel perceis bijein. Dit maak de gemeinte aontrèkkelek es vestegingsplaots veur bedrieve.
Historie
Boxtel weurt veur 't iers geneump in de elfde iew. In de Middeliewe en daonao is 't 'n hierlekheid. In de veertiende iew gebäört hei volges de legend de Mirakel vaan 't Heileg Blood, zoetot nog eder jaor d'n ierste zoondag nao Pinkstere 'n heilegbloodpercessie gehawwe weurt. In 1996 woort de gemeinte Liempde aon Boxtel touwgeveug.
Museum van Elsene
't Museum van Elsene (Frans: Musée d'Ixelles) ies 'n museum veur beeldende kuns in de gemeinte Elsene (Brussels Hoofsjtaejelik Gewes).
Tentoansjtèllinge
In 1959 weurt de tentoansjtèlling Magritte georganiseerd en diet waor ’t begin van ein reeks belangrieke exposities. Get veurbeelde: Oscar Jespers (1966); Delvaux(1967);Toulouse-Lautrec (1973); De Maeghtstichting (1975); De Thijssen-Bornemisza-verzameling (1977);  Mucha (1984), Art Déco in Belsj (1988); ‘t Impressionisme en ‘t Fauvisme in Belsj (1990); Turner in Europa (1992);  Georges Lemmen (1997);  De Russische Avant-Garde (1998); Die Brücke (2000); Paries 1900 (2002) en De Cézanne á Dubuffet (2004)
Externe link
Brón: museum van Elsene /Musée d’Ixelles
Camille Oostwegel
thumb|300px|right|Casa Blanca in [[Sint Gerlach (Houtem) oet 1929-1932]] Camille Oostwegel (Houtem-Sint Gerlach, 10 februari 1950) is 'ne bekènde óndernummer in de horecabranche en besjermer van cultureel erfgood in Zuud Limburg. Hae is veural bekènd es stimulator, boewer en exploitant van Château-hotels. Door aan kesjtièl, hièrehaof en kloaster 'n nuuj (horeca) besjtumming te geve, woorte dees, al dèks jaore laegsjtaonde monumentaal geboewe, gered van d'n óndergank.
Projekte
Zien ièrsjte projek waor Kesjtièl Erenstein. Dao-op volgde de Winselerhof. Op 1 mièrt 2010 wirt Kesjtièl Erenstein, doorverkoch aan de Fletcher-groep-hotelketen. Vervolges were achtereinvolges Château Neercanne bie Mestreech, Château Sint-Gerlach (1997) in Houtem, 't veurmalig gotisch Kruushièrekloaster (oet de 15e ièw) aan de Kómmel in Mestreech (2006) gerestaureerd en in gebruuk genómme es luxe hotel-restaurant en congrescentrum. In 2007 lièt hae zien geboortehoes Casa Blanca in Houtem restaurere, dat in 1929 in opdrach van ziene vader geboewd waor door arsjitek Frits Peutz oet Heerle. In dit pand ies ouch 't hoofkentoar gevestig van de óndernumming.
Biografie
Camille Oostwegel woort gebaore in Sint Gerlach, Houtem in 1950. Nao 't volge van de Hoager Hotelsjoal in Mestreech woort hae op 24-jaorige laeftied manager van 'n hotel. In 2007 versjient zien biografie Alles moet bevochten worden, gesjreve door Rosalie Sprooten en John Hoenen.
Aywaille
thumb|right|Ligking vaan Aywaille in de provincie LuikAywaille (Waols: Aiwêye) is 'n plaots en gemeinte aon de Amblève in de Belzje provincie Luik. De gemeinte heet 'n oppervlakde vaan bijnao 80 km² en haw 12.655 inwoeners in 2020 (te vergelieking: 10.987 in 2006). Euverige kerne in de gemeinte zien Ernonheid, Harzé en Sougné-Remouchamps.
Naarden
frame|Ligking vaan Naarden in Noord-Holland Naarden is e stedsje in de gemeinte Gooise Meren, in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in 't Gooi, mèt zoe'n 17.000 inwoeners. De bebouwing vaan Naarden vörmp 'n einheid mèt die vaan Bussum; toch zien 't twie apaarte kerne.
Stadsgeziech
Naarden is ein vaan de bekindste en bèste veurbeelde vaan vestingstei in Nederland. De vesting is staarvörmeg mèt dóbbele grachte, bolwerreke en ravelijne. Binne dees vesting steit de Groete Kèrk, vreuger de Sint-Vituskèrk. In dees kèrk weurt eder jaor de Matthäus-Passion vaan Johann Sebastian Bach opgeveurd; deze Mattheus is de bekindste vaan 't land. Ouch de stadspoorte en 't stadhoes zien de meujte weerd.
Boete de vesting is Naarden gans aon Bussum vasgegreujd; mèt dees plaots deilt 't 'n statie. Te weste vaan Naarden ligk 't Naardermeer, e belangriek natuurreservaat en de aonleijing tot de opriechting vaan de Vereineging Natuurmonuminte (in 1905).
Historie
In de tienden iew weurt Naarden 't iers geneump en wel es Naruthi. De stad kraog roond 1300 vaan de graof vaan Holland stadsrechte naotot ze ieder al merretrechte oontvange had. Wie de stad tijdens de Hoekse en Kabeljouwse Twiste verweus woort besloot me ze op 'n ander plaots weer op te bouwe, umtot me te dèks las had vaan euverstruiminge door de Zuiderzie. Wie Naarden in 1572 veur de prins vaan Oranje koos woort 't veur de twiede kier verweus, deeskier door de Spaanjerds, die de ganse bevolking aofslachde. Dao-op besloot me de stad bij 't nui opbouwe beter te versterke. Nao 'n paar veranderinge kaom de vesting wie me ze noe kint in 1685 veerdeg. De sterk verdeidegde stad zouw pas in 1926 offesjeel zien funktie es vestingstad verlere. In 1874 kraog Naarden aonsleting op de spoorweeg. In de jaore zesteg begós me mèt de restauratie vaan de vestingwerreke. In 2016 woort Naarden, same mèt Bussum en Muiden, samegeveug tot de gemeinte Gooise Meren.
Literatuur
Willem Jan Otten sjreef 't toneelsjtuk De Nacht van de Pauw wat ziech aofspeult in Naarden op Paoszaoterdag.
Lesja
thumb|De ligking van Lesja in de pervincie Oppland. Lesja is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Oppland in Nórwaeg. De gemeinte had 2.172 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 2.257,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 1. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 0512.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,8% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Direk objek
In de grammair is 't direk objek vaan 'n zin 't zinsdeil wat 'n handeling die door middel vaan 'n transitief verb weurt besjreve oondergeit. Me kint 't direk objek in 't algemein vinde door de zin ierst es volg te hersjrieve en vervolges te antwoorde:
Es veurbeeld deze zin:
In taole mèt naomvalle steit 't direk objek in 'nen apaarte naomval. Dit is meistens d'n accusatief, meh sóms (in ergatief taole) is 't 'nen aandere naomval wat d'n absolutief geneump weurt.
Sougné-Remouchamps
Sougné-Remouchamps is 'n deilgemeinte vaan de Belzje gemeinte Aywaille in de provincie Luik. Tot 1977 waor 't 'n zelfstendege gemeinte. 't Pläötske is veural bekind door de grotte vaan Remouchamps en de heuvel La Redoute, en ligk aon de riviere de Amblève en de Ninglinspo.
Ganshoren
thumb|right|Liegking van Ganshoren in 't Brussels Hoofsjtaejelik Gewes Ganshoren ies 'n gemeinte in 't Brussels Hoofsjtaejelik Gewes, in 't noordweste van de Brusselse agglomeratie. De gemeinte haet 20.970 inweunersj (1 januari 2006) en 'n oppervlak van 2,46 km².
't Kesjtièl de Rivieren in Ganshoren dateert oet de 17e ièw. De Keizer Karellaan ies 'ne belangrieke oetvalsweeg nao Gent en de Belzje kös. Langs deze weeg vink me nog inkel ouw boerderieje. De Nationaal Basiliek van 't Heilig Hart van Koekelberg sjteit sjuus euver de gemeintegrens. 't Aangrenzend Elisabethpark liek veur 'n deil in de gemeinte Ganshoren. 't Veurmalig gemeintehoes van Groot-Bijgaarden (gemeinte Dilbeek, Vlaams-Brabant) ies 'n barokhoes dat in Ganshoren haet gesjtange en later daoheen ies verplaats.
Ganshoren veel besjtuurlik lang ónder Jette en woort in 1841 'n zelfsjtendige gemeinte. 't Waor toen nog 'n landelik dörp; in 1846 houw Ganshoren 1015 inweunersj. In de loup van de 20e ièw ies Ganshoren ónderdeil gewore van de agglomeratie Brussel en ies de bevolking hendig toegenómme.
Bø (Nordland)
thumb|De ligking van Bø in de pervincie Nordland. Bø is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Nordland in Nórwaeg. De gemeinte had 2.946 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 248,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 11,9. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1867.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,2% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Voeding
Voeding is de verzamelnaam veur al wat 'n organisme tot zich nump óm zien metabolisme gaonde te hawwe. Voeding is dus alles wat v'r aete, wat voodzaom is en daomit gebroek kin waere as bron van energie, hersjtèl en gruj van 't lichaam. D'r is in d'r loup van de mènsjheid dudelik gewoere wat voedzaam is vuur luuj. Dit as óngersjeid veur wat giftig is en dus destructief wèrk veur 't organisme. Sins de minsj sjrif of verhaole vertèlt weurt dit ouch as gegaeve mitgenomme. 't Fraaiste veurbeeld is de Thora (of Biebel) woe-in de gebode van de voeding en de voedselbereiding al doergegaeve weurt aan Mozes. Voedingsvuursjrifte zin truuk te vinge in alle geluive. Dat mak de voedingslier tot ein van de awdste weitesjappe die d'r is.
Bad Salzuflen
Bad Salzuflen (Nedersaksisch: Iufeln, sjpreek oet Iejoefeln) ies 'n sjtad in de Wes-Duutsje krink Kreis Lippe, in d'n deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk, wie de res van de krink, in 't Regierungsbezirk Detmold.
Wie de res van Kreis Lippe, liegk de sjtad historisch noch in 't Rienland, noch in Wesfale. Bies de sjtiechting van 't Duutsj Riek in 1870/71 waor Lippe 'nen onaafhenkeleken dwergsjtaat mèt Detmold es houfsjtad.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
Deilarchief van In 't nuujs - Kóns en cultuur.
2018
D'n Israëlische sjriever Amos Oz sjtörf op 79-jäörige laeftied.
Johann Gottfried Herder
thumb|150px|Johann Gottfried Herder Johann Gottfried Herder (Ostpreussen 1744 - Weimar 1803) waor 'ne Duutsje dichter, vertaler, theoloog en gesjiedenis- en kultuurfilosoof van de Weimarer Klassieke. E verzamelde volksleedsjes en gebruukde d'r term Volkslied es örsjte. In 1787 waoërt e erelid van de Berliner Akademie der Wissenschaften, en versjaen ''„Gott. Einige Gespräche“'', 'n oeteenzètting över en verdediging van Spinoza. Johann Gottfried Herder waor 'ne vriemetselaer.
Haren (Groninge)
Haren is e dörp in de de gemeinte Groninge in de Nederlandse provincie met dezelfde naom. 't Dörp ligk tösse de stad Groninge en de grens mèt Drenthe. Haren waor tot 2019 'n zelfstendege gemeinte, boe neve 't dörp Haren ouch de kerne Essen, Glimmen, Harendermolen, Noordlaren, Onnen en Paterswolde (veur e deil) bij hoorte.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2018
De Nederlandse sjilder Aat Veldhoen sjtörf op 84-jäörige laeftied.
De buuttereedner Pierre Cnoops is gehiemeld op 80-jäörige laeftied.
Haren (Groninge)
Historie
Door zien ligking aon d'n Hoondsrögk is de groond vaan Haren al sinds de prehistorie bewoend. Zoe is bij Noordlaren 't eineg Nederlands hunebèd boete Drenthe gevoonde. Ouch oet de Romeinsen tied en de middeliewe zien reste opgegraove. De plaotse oet de gemeinte Haren, toen neet mie es gehuchter, maakde in de middeliewe deil oet vaan 't Gorecht. Dit gebeed kaom in 1040 in lien aon de bisjop vaan Utrei. In 1249 weurt de plaots Haren veur 't iers geneump; ze is evels belaankriek awwer, wat oonder mier bliek oet de kèrk mèt torie vaan roond 't jaor 1200. Haren moot dus toen al 'n plaots vaan eineg belaank zien gewees. Later krijg de stad Groninge hei de mach: in 1392 krijg ze 't Gorecht in pach um 't in 1460 vaan de bisjop te koupe. Haren had in 't verleie e bitteke beteikenis es handelsplaots, mèt e klein havensje aon de Drentse Aa, meh kós dees positie neet vashawwe. In de twintegste iew woort Haren 'n forenzegemeinte veur Groninge. In 2012 trok 't dörp lendelek de aondach door 'project X', 'n oet de hand geloupe fies wat via Facebook woort georganiseerd. 't Evenemint trok neve fiesgengers ouch vandaole aon. Op 1 jannewarie woort de gemeinte Haren opgeluf en, same mèt de ouch opgelufde gemeinte Ten Boer, aon de stad Groninge touwgeveug.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2018
De Nederlandsen acteur Manfred de Graaf sjtörf op 79-jäörige laeftied aan kanker.
D'n Amerikaanse scenaris en sjtripoetgaever Stan Lee sjtörf op 95-jäörige laeftied.
De Sjpaanse operazengeres Montserrat Caballé sjtörf op 85-jäörige laeftied.
'nen Aafdrök van Banksy zie werk Balloon girl weurt veur good ein miljoen póndj verkoch en rit zichzelf kort denao aan sjtökker.
De Belzje tillevisieprizzentator Walter Capiau sjtörf op 80-jäörige laeftied.
De Franse zenger Charles Aznavour sjtörf op 94-jäörige laeftied.
De Nederlandse volkszenger Koos Alberts sjtörf op 71-jäörige laeftied aan blaoskanker.
D'n Amerikaanse rockmuzikant Marty Balin (bekèndj van Jefferson Airplane) sjtörf op 76-jäörige laeftied.
De Nederlandse actries Sjoukje Hooymaayer sjtörf op 78-jäörige laeftied.
De Sint-Urbanuskirk in Bovenkerk (gemeinte Amstelveen, Naord-Hollandj) van Pierre Cuypers brentj gans aaf.
De Nederlandse zengeres Anneke Grönloh sjtórf op 76-jäörige laeftied.
Ninglinspo
250px|thumb|De Ninglinspo get vördat ze in de Amblève oetmondt
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2018
De Nederlandse sjilder Co Westerik sjtörf op 94-jäörige laeftied.
D'n Amerikaanse rapper Mac Miller sjtörf op 26-jäörige laeftied aan 'nen euverdosis.
Ninglinspo
De Ninglinspo is 'ne zijrivier vaan de Amblève (rivier).
't Is 'n sterk dalende rivier: op 'n lengde vaan 2500 meter heet de rivier 'n verval vaan 200 meter.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2018
D'n Amerikaansen actäör Burt Reynolds sjtörf op 82-jäörige laeftied.
't Nationaal Museum van Brazilië in Rio de Janeiro brentj oet. D'n Duutsje prizzentator Dieter Thomas Heck sjtörf op 80-jäörige laeftied.
Ed King, ex-gitaris van Lynyrd Skynyrd, sjtörf op 68-jäörige laeftied.
De Amerikaanse soulzengeres Aretha Franklin sjtörf op 76-jäörige laeftied aan alvleiskleerkanker.
D'n Trinidadees-Britse sjriever V.S. Naipaul (Nobelpries veur de Literatuur 2001) sjtörf op 85-jäörige laeftied.
De Britse componis en dirizjènt Oliver Knussen sjtörf op 66-jäörige laeftied.
De Nederlandse kónstenaer Armando sjtörf op 88-jäörige laeftied.
D'n Amerikaanse rapper Jahseh Dwayne Onfroy, baeter bekèndj es XXXTentacion, weurt op 20-jäörige laeftied doedgesjote.
D'n Amerikaansen tv-kok Anthony Bourdain begeit op 61-jäörige laeftied zelfmaord.
D'n Amerikaansen dichter en proto-rapper Jalal Mansur Nuriddin (Last Poets) sjtörf op 73-jäörige laeftied.
D'n Amerikaanse sjriever Philip Roth sjtörf op 85-jäörige laeftied.
De Milsbik
De Milsbik (Nederlands: Milsbeek) is e dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Gennep. 't Ligk aon de Maos tösse De Plasmeule en Otersóm in. 't Dörp Milsbik had op 1 januari 2005 2648 inwoeners.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2018
D'n Amerikaanse journalis en sjriever Tom Wolfe sjtörf op 88-jäörige laeftied.
De Milsbik
In 1329 weurt De Milsbik veur 't iers geneump in e rente-register. In 1389 is spraoke vaan 'ne boerenhoof "Supra Milsbeke". Iewelaank waor 't evels neet mie es 'n naobersjap; op 'n kaart oet 't begin vaan de zeventiende iew steit 't es oetzundering vermeld. Pas in de late negentiende iew greujt 't ech; in 1898 weurt hei zelfs e steinfebrik gevesteg. Dit leit detouw tot de plaots oetgreujt tot d'n umvaank vaan 'n ech dörp. In 1930 weurt De Milsbik daan indelek 'n zelfstendege parochie. Tot 1973 hoort De Milsbik bij de gemeinte Otersóm.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2018
Netta Barzilai wintj veur Israël 't Eurovisiesongfestival mit 't leedje Toy. Nederlandj weurt achteende, 't Belsj kaom neet tot de finaal.
De Nederlandse sjriefster Renate Dorrestein sjtörf op 64-jäörige laeftied.
De Nederlandse violis Herman Krebbers sjtörf op 94-jäörige laeftied.
In Wieërt waere euverbliefsele van 'ne vieftiende-iewse tiendsjuur gevónje. Daobie woort ouch e sjkelèt zónder huid en ónderbein aangetroffe.
De Zjwaedsen dj Avicii (artiestenaam van Tim Bergling) sjtörf op 28-jäörige laeftied.
Rapper Kendrick Lamar krieg de Pulitzer Prize in de meziek veur zien album DAMN. 't Is veur 't iers dat dae pries nao 'n rapper, jae nao 'ne musicus boete de klassieke en jazzwaereld geit.
D'n Tsjechisch-Amerikaanse rezjisseur Miloš Forman sjtörf op 86-jäörige laeftied.
Twie sjilderieje van de könstenaer Frans Everts verhoeze tiedelik nao 't Rieksmuseum in Amsterdam. De twie deuk verbeelde twie wichtige sjlage die tiedes d'n Tachetigjaorigen Aorlog óm de sjtad Vènlo woorte oetgevochte. Ze woorte in 1613 in opdrach van 't Venloos sjtadsbesjtuur gemaak.
De Nederlandsen dichter F. Starik, pseudoniem van Frank van der Möhlen, sjtörf op 59-jäörige laeftied.
De 90e Academy Awards (Oscars) waere oetgereik. The shape of water krieg d'n Oscar veur 'bèste film', Gary Oldman en Frances McDormand waere tot bèsten acteur en actries oetgerope.
Vlorp krieg percies 73 jaore nao de bevrieding 'n aorlogsmónnemènt. 't Dörp herdènk daomèt de hónderd sjlachoffers (daartig börgers en zevetig soldaote) die tiedes Operatie Grenade vele.
Twan Huys sjèt oet mit NOVA en Nieuwsuur en geit euver nao RTL wo d'r de prizzentasie van RTL Late Night euvernump van Humberto Tan.
De Nederlandse presentatries Mies Bouwman sjtörf op 88-jäörige laeftied.
D'n tv-evangelis Billy Graham sjtörf op 99-jäörige laeftied.
D'n Amerikaanse soulzenger Dennis Edwards (The Temptations) sjtörf op 74-jäörige laeftied.
De Nederlandsen dichter Menno Wigman sjtörf op 51-jäörige laeftied aan 'n dóbbel lóngóntsjtaeking.
D'n Amerikaanse Sjtripteikenaer Mort Walker (bekèndj van Beetle Bailey, Nederlands Flippie Flink) sjtörf op 94-jäörige laeftied.
De historische Bollywoodfilm Padmaavat kump in India in de bioscope, oondanks hel proteste en bedreiginge.
De Zuid-Afrikaansen jazztrompöttis Hugh Masekela sjtörf op 78-jäörige laeftied.
De Amerikaanse actrice Dorothy Malone sjtörf op 92-jäörige laeftied.
De Venlose vastelaoveszenger Wiel Vestjens is op 81-jäörige laeftied euverleje.
Surahammar
Surahammar is 'n gemèndje in Västmanlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 10.123 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 345,01 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 29,3 luuj de km².
Hub Vinken
Hub Vinken (Haerle, 16 april 1926 - Gelaen, 30 mieërt 2010) waas 'ne Nederlandse fitserenner.
Surahammar
Demografische óntwikkeling
17,89% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2018
D'n Amerikaansen autocoeräör Dan Gurney sjtörf op 86-jäörige laeftied.
Olifantsspitsmuis
Olifantsspitsmuis of Macroscelidea zien 'n orde vaan zoogdiere mèt e moesachteg uterlek, die evels neet aon muis of spitsmuis verwant zien. Ze zien inheims in Afrika. Ze zien relatief molleg en höbbe 'n lengde tösse de 10 en 30 cm. Sommege lui spreke lever vaan sengi's (nao d'n inheimse Bantoe-naom), umtot dat dudeliker maak tot de diere gein spitsmuis zien. 't Veurvoogsel olifant- daanke ze aon hun slörf, 'n lang neus die veural gebruuk weurt veur 't opzeuke vaan insekte die op hun dieet stoon.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2018
De Belzje cabaretière Lies Lefever sjtörf op 37-jäörige laeftied.
De Franse zengeres France Gall sjtörf op 70-jäörige laeftied.
Olifantsspitsmuis
Olifantsspitsmuis zien sjichteg dierkes, die me neet dèks zuut, oondanks 't feit tot ze euverdaags actief zien.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2018
De Britse rockmuzikantj Ray Thomas (bekèndj van Moody Blues) sjtörf op 76-jäörige laeftied.
Hub Vinken
Vinken waas profesjeneel fitserenner van 1950 pes 1953. Es amateurfitserenner behaolde hae in 1949 'n derde plaatsj op 't waereldkampioensjap op de waeg, individueel. Deze väölbelaovende oetsjlaag bleek veur de Limburger aevel gein gerantie te zeen veur 'n succesvol profcarrière. Zien ènnige aansjpraekende oetsjlaeg es prof ware ’n etappe-euverwinning in de Runj van Nederland in 1951 en 'n tweëde plaatsj in 'n etappe in de Runj van Duutsjlandj in 1952.
Diake
thumb|right|200px|Speciaal kleid van de diake. De manipel euver de linker erm weurt in de nuuj Mèsorde neet miè gedrage. Ouch de [[bonnet op de kop weurt neet miè gedrage.]] 'ne Diake ies in de katholieke kèrk emes dae assisteert. Hae haet de ièrsjte van de drie hoager wiejinge (diaconaat) gehad, die 'ne preester krieg. 'ne Diake maog, in tegesjtèlling mèt ander geistelike, waal getrouwd zin.
Hub Vinken
Waal bookde hae op de baan 'n groat succes door in 1952 de Nasjenale titel te behaole op 50 km, 'ne titel dae hae ouch al es amateur hèj behaold in 1949.
Olifantsspitsmuis
Taxonomie
Al olifantsspitsmuis hure tot ein familie, de Macroscelididae. Wel is die oonderverdeild in twie subfemilies. 't Gief vieftien soorte.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2017
Op 't terrein van Château Sint-Gerlach bie Houtem weure reste van 'ne Romeinse waeg gevónje.
De Franse rockmuzikant Johnny Hallyday sjtörf op 74-jäörige laeftied aan lóngkanker.
Olifantsspitsmuis
Taxonomie
OLIFANTSSPITSMUIS (Macroscelidea)
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2017
D'n Australischen hardrockgitaris Malcolm Young, bekèndj van AC/DC, sjtörf op 64-jäörige laeftied.
Diake
't Woord diake kump van 't Griekse woord diakonos (διακονος), dat dener beteikent. De term woort al in de biebel toegepas: de vreugste christelike gemeinsjappe houwe diakes.
Hub Vinken
Nao zien wielercarrière begoosj hae 'n fitsezaak in zien toenmalige woonplaatsj Gelaen.
In 't nuujs - Kóns en cultuur/2015-2018
2017
't Louvre deit 'n dependance aop in Abu Dhabi (Vereinigde Arabische Emirate). 't Óntwerp veur 't geboew kump van Jean Nouvel.
De Nederlandse zenger Gert Timmerman sjtörf op 82-jäörige laeftied aan alvleisklierkanker.