cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Balearische Zieë
thumb|De Balearische Zieë
In de Romeinsen tied hoot de zieë Mare Hispanum of Mare Ibericum, bei name verwieze nao 't vasteland, det Iberië hoot, mer ouk 'n Romeinse provincie waas: Hispania. D'n hujige naam stamt ouk oét de Romeinsen tied.
Detere
In Detere staon nog väöl authentieke boerehäöf.
Gebed
thumb|right|Betende Hände van [[Albrecht Dürer (ca 1508)]] 'n Gebed ies bie de Katholieke 'n handeling, besjtaonde oet 'n gesjprek, 'n gedachte of 'n leed in ièrbied tot God of 'ne andere heilige. Dao besjtoon dankgebede, sjmeekbedes (b.v. de kruusdaag en noveen) en beliejende gebede (gebruuk bv. in de biech.
Bekènde gebede mèt 'n vaste teks zint:
'ne Baesjtool ies 'ne kneelbank of lièg sjteulke, woa-op zoawaal gekneeld kèn weure es gezete. 't Zietvlak kèn bie diet soort muibele opgeklap weure.
Taj Mahal
thumb|De Taj Mahal De Taj Mahal (meis oetgespraoken es Tasj Mahál; Indiase oetspraok: Taadzj Maehël) is e zevetieëndje-ieëfs boewwerk inne Naord-Indiase stad Agra. Door väöl luuj wuuert 't betrach es e neet-klassiek werreldwónjer en is e tupisch veurbeeldj van arsjitektuur vannen tied van 't Mogolriek.
't Boewtsel woort gerich tösse 1630 en 1648 in opdrach vannen Indiasen hieërsjer Sjah Djahaan, es e graafmonumènt van zie gestórve vrouwmis Moemtaz Mahal. Later is haezelf ouch daobie ingelag wore.
De Taj Mahal is gemaak van wit marmer en is riekelik versierd mit ingelagdje stein. De veer minaretten oppe heuk haet me later biegeboedj. Veur 't mausoleum ligk 'ne symmetrisch aangelagdjen haof.
Litanie
'n Litanie ('t woord kump oet 't Grieks) ies bie de Katholieke 'n reeks van titels en antwoorde.
Litaniegebede weure väöl toegepas door 'n ganse gemeinsjap bie godsdeensoefeninge. Dao ies dan eine veursjpreker, dae de titels veurleus. De res van de luuj hoof allein 't (ummer 'n zelfde) antwoord te onthoute en oet te sjpreke.
Argentinië
Argentinië (officieel: República Argentina) ies e land in 't zuje van Zuud-Amerika. Argentinië grens aan Paraguay en Bolivia in 't noorde, Braziel en Uruguay in 't noordoaste en Chili in 't weste. In 't oaste grens 't aan de Atlantische Oceaan.
Bestuurleke indeiling
Argentinië ies verdeild in 23 provincies (provincias) en ein federaal distrik, de hoofsjtad Buenos Aires. De provincies zint weer ónderverdeild in departamentos.
Vanaaf 't ing van de jaore 90 van de twintigste ièw höbbe de provincies van Argentinië ziech vereinig in regio's, um te kènne samewèrke op 't gebied van economie, infrastructuur en óntwiekkelingspolitiek. Dees regio's zint èvvel gein officieel besjtuursorgane.
Andorra
Andorra (Principat d'Andorra) is e lendsje in de Pyreneeë, op de grens vaan Fraankriek en Spanje. Hoofstad is Andorra la Vella. 't Land is welvarend es toeristecentrum en belastingparadies.
Bestuurleke indeiling
Andorra is ingedeild in zeve gemeintes/parochies (paroquias). 't Zien:
Taole
Catalaans is de taol vaan de echte Andorreze en de einege officieel taol. De bevolking sprik 'n euvergaanksdialek tösse Noord-Catalaans en Centraol Catalaans. Veur 1993 waor ouch 't Frans es officieel taol in gebruuk; me huurt 't nog ummer väöl spreke. Veural in de hoofstad weurt ouch Spaons, Portugees en Ingels gesproke.
Historie
Volges de traditie kinde Sjarel de Groete 'ne charter touw aon de Andorreze es apprèciëring veur hun verzèt tege de More. Lienhier vaan 't territorium woort de plaotseleke graof vaan Urgell en later de bisjop vaan 't bisdom Urgell. In de laten èlfden iew staok e conflik tösse de bisjop en ziene naober Fraankriek op euver Andorra.
In 1278 woort 't conflik opgelos door 't teikene vaan e tractaot tot 't soevereinsjap vaan Andorra tösse de Franse graaf vaan Foix en de Catalaanse bisjop vaan Urgell verdeild zouw weure. Zoe kaom 't klein prinsdom aon zie territorium en ziene politieke vörm. Later kaom de titel aon de keuninge vaan Navarra en keuning Hendrik IV van Frankriek bestumde in 1607 tot de bisjop vaan Urgell en de Franse keuning co-prinse vaan Andorra waore.
Vaan 1812 tot 1814 bezat 't Frans Keizerriek gans Catalonië en verdeilde 't in veer departeminte. Andorra kaom in 't departemint vaan de Segre te ligke.
Vaan 8 augustus tot 9 oktober 1933 bezatte de Franse Andorra vaanwege sociaal oonrös bij verkezinge. Op 6 juli 1934 reep de Andorrese regering de Rus Boris Skossyrev oet tot keuning. Evels woort heer ach daog later door de Spaonse Guardia Civil gearresteerd en nao Portugal verbanne. Vaan juli 1936 tot de Fransen euvergaaf in juni 1940 waor e Frans detachemint in Andorra gelegerd veur invleuje vaan Francisco Franco boete de deur te hawwe. Op 25 september 1939 teikende Andorra de vrei mèt Duitsland, umtot 't land bij de Vree vaan Versailles sömpelweeg vergete waor. In d'n Twieden Wereldoorlog bleef 't neutraal.
Vaanwege zien isolatie is Andorra boete de hoofstroum vaan de Europese historie gebleve, mèt wieneg ban mèt aander len es Frankriek en Spanje. Recent höbbe zien bleujende toeristenindustrie en nui massamedia 't land oet zien isolatie gehaold. In 1993 woort 't land gróndeg gemoderniseerd. Heibij woort 't land definitief oonaofhenkelek: de functie vaan de prinse woort ceremonieel en e gekoze parlemint mèt politieke partije woort geïnstalleerd.
Verbrenningsmotor
In verbrenningsmotore kump door verbrenning van 'n brandjsjtof energie vrie in de vorm van hoge drök en temperatuur. De drökverhoging weurt veroorzaak door temperatuurssjtieging en 'n toenaam van de wieväölheid molecule nao de verbrenning. De hoge drök en temperatuur veroorzaak 'n oetzitting van 't gaas die meugelik weurt gemaak door e bewaegend óngerdeil of 'n äöpening.
Bie 'ne conventionele verbrenningsmotor gebeurt det door oetube van 'ne drök op 'ne zuger of sjoeppe. Bie 'ne sjtraolmotor zörg de drökopboew veur de oetsjtruiming van 'n massa gaze. De drök die de verbrenningsprodukte oetube op de behoezing van de motor stuujt dem veuroet.
Malå
Malå is 'n gemèndje in Västerbottens län, Zwede. De gemèndje tèltj 3.361 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.608,72 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 2,1 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
3,78% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Villers-le-Bouillet
Villers-le-Bouillet is 'n plaats en gemèndje inne pervincie Luuk in 't Belsj. De gemèndje tèltj ruum 6000 inwoeaners.
Anger kerne
Fize-Fontaine, Vaux-et-Borset, Vieux-Waleffe en Warnant-Dreye.
Omnivoor
'nen Omnivoor (Letien: omnis, "eder"; -vorus, "aetendj, aeter") of alaeter is e deer det zowaal plantjaerdig es deerlik voor kan aeten óm te euverlaeve.
'n Euverwaegendj carnivoor bieës det minstes 5% plantjaerdig voor èt of 'n euverwaegendj herbivoor deer det minstes 5% deerlik voor èt neump me omnivoor. Organisme die doead organisch (plantjaerdig of deerlik) matterjaal consumere waere detrivoor of detritivoor geneump. Dees zówwen ouch omnivoor kónne waere geneump, ómdet ze zowaal plantjaerdig es deerlik voor consumere.
't Dieet is bie 'nen omnivoor aafhenkelik van waat op det memènt besjikbaar is en kan alderlei plantjaerdige en deerlike perdukten ómvatte. Zuver herbivoren en carnivore höbbe sómtieds gespecialiseerdje aanpassinge van 't lief. Herbivore höbbe meistes e lank dermkanaal mit versjillige magen en herkawwe döks 't voor mit maolbaktenj. Carnivore höbben 'ne kórten derm, lang hooktenj en knipbaktenj die gesjik zeen veur 't aafbiete van vleis. De sjeidsliene tösse carnivoren en herbivore zeen neet sjerp: 'n kat èt waal 'ns plantjen en 'n koe krieg ouch insekte binne mit 't graas.
Diego Maradona
thumb|Maradona in 2012. Diego Armando Maradona Franco (Lanús, 30 oktober 1960 - Tigre, 25 november 2020) waor 'nen Argentijnse voetballer en traineur, dee algemein weurt gezeen es eine vaan de groetste voetballers oets. Heer späölde es centraolen aonvallende middevelder (speulverdeiler); op die positie had heer de mach um zelfs e minder team tot groete huugde te verluffe. Bijnaome waore Pelusa ('flöjske') en El Pibe de oro ('de joonk vaan goud').
Maradona greujde op in 'nen erme volkswiek in Lanús, 'n veurstad vaan Buenos Aires. In de jäög späölde heer bij Argentinos Juniors, boe heer tot 1981 bleef voetballe en astrein al oetbloonk en väöl scoorde. Nao nog e jaor te höbbe gespäöld bij Boca Juniors, ziene favoriete club, góng heer in 1982 veur e recordbedraag nao FC Barcelona. Twie jaor later woort dat record alweer verbroke wie S.S.C. Napoli häöm euverkoch. Bij Napels zouw heer zeve jaor speule; de club zouw in deen tied twie kier kampioen vaan Italië weure (in 1987 en in 1990). 't Huugdepunt vaan zien carrière waor 't WK vaan 1986 in Mexico, boeop heer mèt 't nationaol èlftal wereldkampioen woort. Dees prestatie woort gooddeils aon zien individueel klasse touwgesjreve; me rappeleert ziech veural de 2-0 tegen Ingeland, dee de historie ingóng es 'gool vaan d'n iew'. Veer jaor later waor heer oet vörm, al haolde Argentinië nog wel de finaal.
Nao 1990 góng 't mèt zien carrièr snel achteroet. Zien cocaïneverslaving, die heer al jaore had, góng opspeule, en op 't WK vaan 1994 woort heer mèt dopaasj gezeen. Nao de dropvolgende sjorsing späölde heer noets mie veur 't nationaol team. Zien clubcarrièr beïndegde heer in 1997 bij Boca Juniors. In de jaore drop perbeerde heer 't es traineur bij versjèllende clubs, mèt maoteg succes. Daobij oontwikkelde heer irnsteg euvergewiech. Ouch 'ne comeback es traineur bij 't nationaol èlftal, vaan 2008 tot 2010, waor neet zoe succesvol. Wijer kaom heer dèks in 't nuits mèt sjendaole en mèt zien extreemlinkse sympathieë.
Maradona kraog ind 2020 mèt irnstege gezoondheidsprobleme te make. Naotot heer begin november mèt succes 'n hersenoperatie had oondergaange, storf heer later dee maond esnog aon 'nen hartstèlstand. Bij zienen doed kundegde d'n Argentijnse president Alberto Fernández drei daog vaan nationaole rouw aof.
Guatemala
Guatemala (officieel República de Guatemala) is e land in Midde-Amerika, aon de Caribische Zie en de Stèl Oceaon, grenzend aon Mexico, Belize, Honduras en El Salvador. Hoofstad en groetste stad is Guatemala-stad, aander stei zien Mixco, Villa Nueva en Quetzaltenango. 't Land heet 'ne groete Indiaanse componint, zoewel op etnisch es op cultureel gebeed, meh is door zien verleie es bananerepubliek economisch achtergebleve.
Bestuurleke indeiling
Guatemala is verdeild in 22 departeminte, die weer zien oonderverdeild in 332 gemeintes (municipios).
Guatemala claimp groete deile vaan Belize (vreuger gans 't land) es zie 23e departemint.
Fysische geografie
left|thumb|Atitlánmeer Guatemala is wat gruutde betröf te vergelieke mèt Iesland en Bulgarije. 't Land ligk tösse 13 en 18°NB en 88 en 93°WL. De weskös is vrij egaal en rech, de ooskös ligk aon de Golf vaan Honduras. 't Groetste deil vaan 't land is bergechteg (oetzunderinge zien de kösgebeje en 't noordelek departemint Petén), mèt versjèllende toppe bove de 3000 of zelfs 4000 meter. 't Hoegste punt vaan 't land is de Tajumulco-völkaon mèt 4220 meter; dit is ouch 't hoegste punt vaan gans Midde-Amerika. 't Land kint nog mie völkaone, die mèt regelmaot oetbarste. Ouch eerdbevinge koume geregeld veur. 't Gief versjèllende revere. Die in de Stèl Oceaon oetwatere zien kort en oondeep; aon d'n aandere kant vaan de watersjeigel vint me ouch groeter waterluip, wie de Montagua, de Polochic, welke in 't Izabalmeer oetlöp, de Dulce, wat vaan 't Izabalmeer nao zie struimp, de Sarstún op de grens mèt Belize en de Usumacinta, op de grens mèt Mexico (provincie Chiapas). 't Klimaot is tropisch mèt oongeveer dezelfde temperature 't gans jaor door. In 't hoegland is 't aonmerkelek keulder es aon de kös. Orkane koume geregeld veur.
Levende natuur
De gevarieerde natuur vaan Guatemala - mangrovebos, meer, hoeggebergde etc. - maak 't e bezunder biodivers land. Nationaol Park Tikal steit op de Wereldèrfgoodlies vaan d'n UNESCO. Vaan de Guatemalteekse fauna is 6,7% endemisch.
Cultuur en demografie
thumb|Taole in Guatemala. De inwoeners vaan Guatemala weure Guatemalteke geneump.
Rien-Erf-Kreis
thumb|150px thumb|150px De Rien-Erf-Kreis of Rhein-Erft-Kreis (Ripuarisch: Rhing-Ärff-Kreis) is 'ne krink (Kreis) in 't zuidweste vaan Noordrien-Wesfale (Duutsland). Dit Rienlands distrik ligk in 't Regierungsbezirk Köln en ouch gaaroet neet zoe wiet vaan Kölle. De hoofplaots (de stad mèt de Verwaltungssitz) is Berchem (Bergheim op 't Duits). Behurende bis eine vaan de 31 kring in Noordrien-Wesfale (de 23 stei zoonder krink weure neet mètgetèld), heet 't 'n oppervlak vaan 704,62 km², 'n inwoenertal vaan 456.602 en 'n bevolkingsdeechte vaan 648 de veerkante km (volgens de census op 13 dec 2013). Edere Noordriens-Wesfaalse krink weurt geriegierd door 'n landraod (Landrat) in de hoofplaots. In Rhein-Erft weurt 'n Ripuarisch dialek gesproke.
Guatemala
Etnische gróppe
Roond de 59% vaan de bevolking is mesties, of wie me dat dao neump, Ladino. In vergelieking mèt sommege vaan de naoberlen is de inheimse populatie groet: 39% vaan de bevolking is Indiaon. Bekaans allemaol zien 't Maya's; groete gróppe zien K'iche, Mam en Kaqchikel. E klei deil is Arowaks.
Rien-Erf-Kreis
't Gief in de krink vaan de Rien en Erf nege steij en ein gemeinte.
Guatemala
Taole
't Aontal taole in Guatemala is volges Ethnologue neet minder es 55; de allermieste daovaan zien Mayataole. Väöl vaan die taole zouwe aandere ieder es dialekte zien. De Mayataole weure veural in 't midde vaan 't land volop gesproke. De groetste taol/'t groetste dialek is 't Centraol-K'iche mèt 1,9 mieljoen sprekers; de versjèllende soorte K'iche same hole mie es 2 mieljoen. 't Garifuna, 'n Arowakse taol en eigelek 'n taol vaan Belize, huurt me in twie kösdörper. 't Spaons, de officieel taol, weurt hei in 't Midde-Amerikaans dialek gesproke.
Religie
Guatemala is vaanajds zier katholiek, meh wie zoeväöl len in Latiens Amerika heet 't protestantisme hei de lèste decennia 'nen opmars gemaak. Nog get mie es 50% vaan de bevolking is katholiek. 40% is al protestants, 3% oosters-orthodox en 1% volg de traditioneel Maya-religie nog.
Historie
thumb|Kathedraol vaan Guatemala. Op 15 september 1821 woort Mexico, en daomèt ouch Guatemala, oonaofhenkelek. Vaanaof 1823 woort de Capitanía General 'nen oonaofhenkeleke staot mèt de naom Federaol Republiek Midde-Amerika, die tege 't ind vaan de jaore 1830 oetereinveel. 't Land verveel in 'nen tied vaan instabiliteit. In 1871 kaom Justo Rufino Barrios mèt 'n liberaol revolutie. Heer zörgde veur versjèllende moderniseringe in 't land, in 't bezunder in de infrastructuur, meh mós tröktrejje wie heer, zoonder succes, perbeerde gans Midde-Amerika mèt geweld staotkundeg perbeerde te hereinege. Vaan 1898 tot 1920 waor Manuel Estrada Cabrera, dee de Amerikaanse United Fruit Company (noe Chiquita Brands International) vrij speul gaof in 't land (en daomèt de 'bananerepubliek' stiechde). Nao 'ne militaire coup in 1944 woorte veur 't iers vrij verkezinge oetgesjreve, gewonne door de gemaoteg linkse Juan José Arévalo Bermejo. De Vereinegde Staote zaoge de linksen trend in Guatemala wie de Kawwen Oorlog begós mèt greujende aofkier aon; in 1954 zatte ze 'ne coup op, dee de reactionaire kolonel Carlos Castillo Armas aon de mach brach. De volgende decennia bleve 't groetste deil vaan d'n tied rechse, reactionair dictature aon de mach, mèt bekans doorloupende guerilla en börgeroorlog. Pas in 1996 woort, oonder ospicië vaan de VN, de vrei geteikend. Sindsdeen is de democratie in 't land veurziechteg herstèld.
Bronne
Dit artikel is gooddeils gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie; wijer e bitteke op en:Geography of Guatemala.
Olm
Olm kènt zin:
Munnik
'ne Munnik of mónnik is emes dae vanoet zien religieus euvertuging d'rveur kuus gei gezin stifte, meh dao-inplaats zie laeve gans inrich óm zien religie te dene. 't Waord kump van 't Grieks "μοναχος" (monachos, "einzem"). Munnike woeane döks biejein in e kloeaster of 'n abdie, wo ze 'n speciaal daagindeiling höbbe die gans is gewiedj aan ubing in e beübing van häör religie. Ouch bestaon tradities wobie de munnike neet gans biejein woeane, mer 'n aktief bestaon höbben inne samelaeving. Döks zeen dees munnike wirkzaam inne gezóndjheidszörg, maotsjappelik wirk of 't óngerrich. Zoea zeen väöl krankenhoezer gestif gewaore door begiene of munnike; allewiel waere verplieëgkóndige nag döks "zöster" geneump.
De próntje meining van 't waord "munnik" versjiltj zich per religie; eder religie of religieus struiming guuef zien eige invölling aan 't munniksjap.
Aukra
thumb|De ligking van Aukra in de pervincie Møre og Romsdal. Aukra is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Møre og Romsdal in Nórwaeg. De gemeinte had 3.099 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 58,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 53,4. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 1547.
Lilla Edet
Lilla Edet is 'n gemèndje in Västra Götalands län, Zwede. De gemèndje tèltj 12.854 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 317,93 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 40,4 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
12,49% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
31 december
Oudjaor: Traditioneel weure waffele gebakke. Väöl luuj houte door op dezen aovend en sjteke um mieddernach vuurwerk aaf.
San Bernardino County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Californië thumb|200px|Ligking vaan San Bernardino San Bernardino is de groetste graofsjap in Californië, VS. 't Is 13 kier de staot Rhode Eiland. De hoofplaots vaan 't graofsjap is San Bernardino.
31 december
Heiligedaag van Silvester I
San Bernardino County
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 52.073 km² (20.105 mijl²) boevaan 51.936 km² (20.052 mi²) land is en 137 km² (53 mijl²) of 0.26% water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 33/km² (85/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 1.709.343 dat bestoont oet:
't Gaof 528.594 gezinne en 404.374 femilies in San Bernardino. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 3,15.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Ploog
De ploog is e landjboewwirktuug det innen akkerboew wuuertj gebroek veure gróndj, worin 't gewas wuuertj gezejdj of gepaotj, te kieëre, te verchreumelen en praoper te make.
De ploog is 'n dooróntwikkeling vanne hak en 't aerdgetouw ofwaal haokploog en woort oearsprunkelik getróch door luuj of lasdere wie usj en paerd. De dore gróndj sjuvendje haokploog verdabdje de gróndj slechs toet 't aop woor. 'n Volgendje óntwikkeling waas 't móntere van e kieërblaad (of reister) óngere ploogboum dae t'n slot woort veurzeen van twieë rajer ane veurkantj. Daomit waas de kieërploog óntwikkeldj gewaore. Deze reister kieërtj de gróndj óm, zodet d'n óngergróndj nao baove kump enne oppervlakdje mit ónkroed, reut en reste vanne veurige ougs waeren óngergeploog.
De basisóngerdeiler van 'n ploog zeen: e mets- of sjiefkouter, 'ne veurkyuper, 'n sneej enne reister. 't Guuef versjillige saorten aan ploog naogelang de gróndjsaort: wie zandj, leem of klei, of de constructie: ein sjieër of mieëder sjieëre, drejjendj of róndjgäöndj.
Plogen is nuuedig veure gróndj losser te make, wodoor de baomstructuur en aafwatering verbaetertj en 't zejjen en 't óntkene van 't gewas mekkeliker geitj. Bie 't ploge waere de reste van 't ge-uigsdje gewas mitte reut en 't opgesjaote ónkroed óngergeploog, wodoor die es mèsstof dene.
'n Ploog kan eventuuel gekómbineerdj waere mit 'ne voorpakker veur in eine wirkgank de gróndj klaor te lègke veur te zejjen of te paote.
E naodeil van 't regelmaesig plogen op einzelvendje deepdje is det d'n óngergróndj toch 'n slech doorlaotendje laog vörmp doordet de rajer vannen trèkker de ploogvoor aandrökken in kómbinaasje mit 't toesladdere vannen óngergróndj. Veur dit taenge te gaon is 't meugelik mit 'nen decompacter dees laog weer aop te braeke.
Eiwit
Eiwit kan verwieze nao:
Blariacum
thumb|250px|Blariacum (Blariaco) op de Peutingerkaart. Blariacum, 't hujige (Holt-) Bliërik, waas ein Romeins legerkamp in de provinsie Ónger-Germanieë (Latien: Germania Inferior). Dao zaot ein gans dörp umheer.
Blariacum steit vermeld op de Peutingerkaart (Tabula Peutingeriana) as Blarico tösse Catualium (Hael) en Ceuclum (Kuuk) op de heirwaeg van Atuatuca Tungrorum (Tóngere) nao Noviomagus (Nimwege). Vanaaf Blariacum leep 'ne verbindingswaeg nao de heirwaeg aan de euverkant van de Maas, dae van Coriovallum (Heële) nao Colonia Ulpia Traiana (Sante) leep. D'r schient gin brök te zien gewaes, maar ze koste dao redelik gemekkelik de Maas euver.
D'r zien vuuel reste van Blariacum gevónge beej archeologische ongerzeuk, in Holt-Bliërick, Bliërik en de Bookend, wies wied op Bree aan. Toen 't Roemeinse leger zich truuk begos te trekke van ozze regio zien vuuel plaatse lang verlaote gewaes; schoow veur de Franke. Maar Bliërik neet, det is al deen tied bewoeënd geblaeve, wies nao aan toe. Vanaaf 1940 huurt 't beej Venlo en is 't eige karakter miër en miër op d'n toch komme te staon. In de Bookend en Holt-Bliërik hees se nag wat luuj die ech Bliëriks praote.
Speekselkleer
'n Speekselkleer (Letien: glandula salivaria) is 'n kleer die speeksel perduceertj en nao de móndjholte aafsjèdj. Ómdet 't via e buuske nao de móndjholte wuèrtj gelèdj is ze 'n exocrien kleer.
'ne Miens haet zès groate (glandulae salivariae majores) en e wusselendj aantaal aan kleinder speekselklere, die allemaol in of rónjelóm de móndjholte ligke. De zès klere die 't euverdeil aan speeksel perducere ligke juus boete de móndjholte. Dees zès zint verdeildj in drie tuup:
Naeve dees veer zint ouch nag speekselklere die ónger de tóng ligke:
Ouch bevinje zich väöl klein mucrosaal speekselklere in de móndjholte en de farynx.
Kestiel van Matsue
thumb|right|250px|De donjon vaan 't Kestiel vaan Matsue 't Kestiel va(a)n Matsue (Japans: 松江城 Matsue-jō) is 'n feodaol kestiel in Matsue, Japan. Mèt de bijnaom "zwart kestiel" of "plevier kestiel" is 't ein vaan de einegste originele (dus neet nui gebouwd in beton, meh gedeiltelek origineel in hout) euvergebleve middeliewse kestiele in Japan. Ein reie heivaan is tot 't kestiel gebouwd is tege 't ind vaan de lèste groete binnelandse oorlog in Japan (Sengoku-periood) en daorum amper oorlog, en meugeleke belègkinge, heet gezeen. Toch is meh 'n klein deil vaan 't kestiel nog authentiek.
Gesjiedenis
De bouw vaan 't kestiel begós in 1607 en indegde in 1611, oonder de lokale kriegshier Horio Yoshiharu. 't Kestiel is 't twieds groetste, 't derds hoegste en 't op vijf nao ajdste oonder de Japanse kestiele.
In 1638 woort 't kestiel euvergedrage aon Naomasa Matsudaira vaan de Matsudaira-clan dee 'ne vazal is vaan de regerende Tokugawa. 't Kestiel bleef heinao veur tien ginneraties in 't bezit vaan dees femilie 'tgeen geit euver 'ne periood vaan 234 jaor. In 1875 woort 't ganse kestiel gesloop mèt es innegste oetzundering de tore dee mog blieve vaanwege inspanninge vaan 'n aontal gróppe. 't Kestiel oonderging evels 'n ganse reconstructie tösse 1950 en 1955.
't Kestiel is 'n complex gebouw, gebouwd in 'ne wachtorestijl. Vaan boete liekent 't te bestoon oet vief verdepinge, dewijl 't zès verdepinge aon de binnekant heet. De mieste muir vaan 't kestiel zien zwart geverf. 't Is 'n steveg gebouw, gebouwd um oorlog te weerstoon dewijl 't toch majestueus en sober is, zoewie de Momoyama stijl dat is. thumb|left|250px|'n Poort vaan 't kestiel
Doesburg
frame|right|Liegking van Doesburg Doesburg (Nedersaksisch: Doezebarg) ies 'n sjtad en gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland. De gemeinte haet 'n oppervlakte van 12,90 km² (woavan 1,26 km² water) en 11.581 inweunersj (1 juli 2006). Doesburg liek aan de monding van de Oude IJssel in de IJssel.
Functies
Doesburg liek in e landboewgebeed. 't Sjtedsje zelf haet get industrie (metaal, boewmateriale). Bekènd ies Doesburg vanwege de mosterd dae hie geproduceerd weurt. 't Toerisme ies ouch belangriek; in de umgeving zint watersjportmeugelikhede.
Historie
thumb|right|Sjtadhoes van Doesburg Doesburg kreeg in 1237 sjtadsrechte. 't Waor 'n belangrieke handelssjtad; in 1447 sjloot de sjtad ziech aan bie de Hanze. Vanaaf 't ing van de 15e ièw naom de welvaart in Doesburg aaf, ónder andere door 't verzande van de IJssel. Es vesting bleef 't waal nog van belang. Tösje 1701 en 1730 kreeg 't sjtedsje nuuj vestingwerke, óntworpe door Menno van Coehoorn.
Bies 1923 waor Doesburg officieel 'n vestingsjtad, woadoor 't boete de vesting neet koes oetbreije. Nao de Twiède Waereldoorlog haet me 'n aantal nuujboewwieke rónd de ouw sjtad geboewd.
Carignan
Carignan ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 2880 inweunersj, die Yvoisiens geneump weure - wat refereert nao 't feit dat Carignan bies 1662 bekind sjtong es Yvoy of Yvois (en nog ummer in de plaatselikke vouksmond). Ze ies 14,01 km2 groat. Dao woonde dus zoan 206 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van häör gelieknamig kanton van Carignan, wat waer deil oetmaak van 't arrondissemint van Sedan. Wier liegk 't op 'n huègte van 161-293 meter.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Fjaler
De gemeintecode is 1429.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 9,5% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Temperatuur
Temperatuur is 'n maot die aanguuef wie werm of kaad get is. Netuurkóndig gezeen is 't 'n maot veure gemiddeldje chaotische bewaegingsenergie de molecuul plus de bewaeging van atoeamen in molecule. 't Waord wuuertj ouch specifiek gebroek inne meininge feber/koors en boetelóchtemperatuur.
Maetinge
Temperatuur wuuertj gewuuenlik gemaete mit 'nen thermomaeter en in 't Belsj en Nederlandj meistes oetgedrök in graoj Celsus. Bie wiedeweg gelaengen objèkte wie sterren ouch ouch van aerdse hieël heite veurwirpe wuuertj de temperatuur gemaete via 't spectrum vanne wurmdjestraoling. 't Krek maete van 'n temperatuur vruueg 'n gedege maettechnische kènnis van zowaal de gebroekdje maetmethood es 't begrip vanne thermodynamische verstuuering die dore maeting wuuertj veroearzaak.
Van kaad nao werm
Inne deeps dinkbaar kaadje ('t nólpuntj vanne absolute temperatuurssjaol) ligke alle atoeamen en molecule vriewaal stil, aafgezeen vanne nólpuntjsbewaeging. Wuuertj 't wermer, den gaon de atoeamen en molecule helder trille. In gasen en vleujstoffe gaon ze taengenein boetse. Väöl stoffe make bie stiegendje temperature faaseuvergange door: smultje van vas nao vleujbaar, verdampe van vleujbaar nao gaasvörmig (wie ies → water → waterdamp). Anger stoffe valle bie hoeager temperaturen oeterein door thermische óntleding (of pyrolyse): de bewaeginge waere zoea heftig det sjemische binjinge tösse de atoeamen in e molecuul daodoor kepótgaon.
Bie toeveur van energie kan ofwaal de temperatuur stiege, ofwaal de aggregatietoestandj (wie vas, vleujbaar, gaas) vanne stof verangere. 't Guuef vief aggregatietoestenj: Bose-Einsteincondensaat, vas, vleujbaar, gaas en plasma. d'n Ieësten toestandj treudj op bie temperature die extreem kórtbie 't absoluut nólpuntj ligke; hie zöllen atoeamen allein häör nólpuntjsenergie höbben en daodoor ei gehieël vörme. De litsten toestandj treudj op bie extreem hoeag temperature wobie atoeame gans geïoniseerdj waere: plasma is e mingsel van losse atoeamkernen en elektrone.
Temperatuurssjaole
Veur temperaturen aan te gaeven in e getaal zeen 'n aantaal versjillige temperatuurssjaolen in gebroek. In Europa wuuertj veural de temperatuurssjaol van Celsius gebroek; in Ingelstalige lenj die van Fahrenheit; en inne weitesjap de absolute temperatuurssjaol die nao Lord Kelvin verneump is gewaore. De kelvin, aafgekórt es K (mit houflitter), wuuertj veurgesjreven es SI-basiseinheid.
Daonaeve bestaon nag de Delisle, Newton, Rankine, Réaumur enne Rømer.
Kelvin: absolute temperatuur
Inne netuurkónde en in 't einheidstèlsel SI is de K de veurkäörseinheid van temperatuur. De absolute temperatuurssjaol haet stege van dezelvendje gruuedje es de Celsiussjaol, meh lègk 't nólpuntj bie 't absoluut nólpuntj; det wil zègke det 'n temperatuur oetgedrök in Kelvin neet negatief kan zeen. 't Absoluut nólpuntj ligk óngevieër bie -273,15 °C, dit is dus nól Kelvin. Door 't absoluut nólpuntj es aaftèlpuntj te kezen is de thermische energie, die deil oetmaak vanne inwenjige energie in e systeem, aeveraejig mitte temperatuur (althans veur zowied de saortelik wurmdje kónstantj blief).
Johannes Ockeghem
thumb|Meugelek portrèt vaan Ockeghem Johannes Ockeghem (oong. 1410 in Saint-Ghislain, in de Bourgondische Nederlen, in 't allewijl Belsj Henegouwe - 6 fibberwarie 1497 in Tours, in de Loirevallei, deil vaan 't allewijl Frans Centre-Val de Loire) is 'ne Bourgondisch-Henegouwse kompenis in de vreuge Renaissancemeziek. Heer waor actief in de vieftienden iew en is bekind um kompesities wie Missa Mi-mi, Salve regina en Alma redemptoris mater. Allewel zie geboortejaor neet gans zeker is, moot heer roontelum 1410 gebore zien. Dat maakde häöm bij 't hiemele gaon gigantisch aajd veur zienen tied: heer woort roond de 87.
Temperatuur
Kelvin: absolute temperatuur
In taengestèlling toete Fahrenheit- en Celsiussjaole, wo de temperatuur wuuertj oetgedrök in graoj, wuuertj de absolute temperatuur oetgedrök inne einheid "Kelvin" en neet in "graoj Kelvin"; det wil zègke det 25 °C = 298,15 K, en neet 298,15 °K.
Johannes Ockeghem
'n Aontal toenaongevende opnaomes vaan häöm zien hei-oonder te leze:
Efteling
De Efteling is 'n attractiepark inne plaats Kaatsheuvel inne Nederlandjse provincie Naord-Braobantj. 't Is qua bezeukersaantalen en oppervlakdje 't grótste attractiepark van Nederlandj. Ei bekèndj óngerdeil is 't "Sprookjesbos".
't Park woort geäöpendj op 31 mei 1952.
Javazieë
thumb|De zieëje van [[Indonesië ]] De Javazieë is 'n groeëte (ca. 310.000 km²) en óndepe zieë (max. 82 maeter), die as randzieë geraekend wuurt tot de Indische Oceaan. Zeej óntstónd aan 't ind van d'n iestied, wie twieë groeëte reviersysteme woorte euverspeuld. Zeej leet tösse de Indonesische eilande Borneo (in 't naorde), Java (in 't zuje), Sumatra (in 't weste), en Celebes (in 't oeëste). In 't naordweste steit de zieë via de Straot Karimata in verbinding mit de Zuud-Sjinese Zieë, in 't zuudweste via Straot Soenda mit de Indische Oceaan. In 't naordoeëste leet de Straot Makassar. Aan de oeëszie bevingk zich de Floreszieë en aan de zuudzie de Balizieë.
De strouming in de Javazieë wuurt bepaold door de moesson: de oeësmoesson veurt water oet de Floreszieë nao de Javazieë en de wesmoesson veurt water oet de Zuud-Sjinese Zieë via de Straot Karimata de zieë in. Visserie is 'n wichtige economische activiteit in de Javazieë. 't Gebeed róndum de zieë is populair beej toeriste.
Pej
Pej (Nederlands Pey of Peij) is ein dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Ech-Zöstere, ten oaste van Ech. Ech en Pej zeen gans aaneingegreujd, de grens weurtj getrókke bie de spaorlien van Zittert nao Remun, mit op 1 januari 2005 6.631 inwoners. Te zuje van 't dörp Pej ligk de wiek De Slek en in 't noorde ligk 't Hènge.
Pej, genömtj nao Slevrouw van Peys, haet 'n kirk gewiejd aan Slevrouw van de Ónbevlekdje Óntjvangenis oet 1861 óntjworpe door Pierre Cuypers, 'n Vastelaovesvereniging "De Aester Sjaelen Uul" 'n fanfaar Sint-Joseph en 'n brassband Sint-Rochus. 't Pieterpaad löp door de gemeinte. Ten oaste van 't dörp liktj de instèlling väör persoane mit ein versjtandelike beperking "Stichting Pergamijn"''.
De gemiddelde laeftied in Pej liktj nogal hoag; De nuujboe-activiteite zeen aafgerundj en de vergriezing weurdj minder.
Willem Hofhuizen
thumb|300px|'t Raodsel vrouw (Jos Hagemeijer) 1964 Willem Hofhuizen waor 'ne kunssjilder, beeldhouwer en glazenier. Hae woort gebore in Amsterdam op 27 juli 1915, meh verhuusde op jónge laeftied nao Remung, woa hae opgreujde. Willem Hofhuizen waor getrouwd mèt Jos Hagemeijer, die ouch kunstenares waor. Hae sjtorf in Mestreech op 23 december 1986.
Hae sjtudeerde aan de rieksacademie in Amsterdam van 1939-1944 en van 1945-1946 en maakde sjtudiereize nao Egypte, Frankrijk, Italië, Sjpanje en Portugal.
Achtereinvolges woonde hae in Amsterdam 1915, Remung, Nijmege, Amsterdam 1939-1944, Deurne 1944-1945, Amsterdam 1945-1946. Mestreech 1946-1952, Schiermonnikoog 1952-1953, Paries 1960 en Mestreech van 1954 tot 1986.
Sjtiel
Figuratief. Expressionistisch en realistisch. De lien ies belangriek. Hae waor miè teikenaer es sjilder. Biebelse thema's, kruuswaeg, erotiek, landsjappe, sjtilleves, luuj, mythologie en religie.
Werk
Zien oeuvre umvat olieverve, gouaches, tempera's, teikeninge, sgraffito's, fresco's, portrètte en sculpture. Wiejer waor hae recensent veur beeldende kuns bie "De Maasbode" en vieftièn jaor lank docent "cultureel leve" aan de pedagogische academie in Veghel. Willem Hofhuizen maakde de óntwerpe veur de gebrandsjilderde vènstere van de kèrke van Asten (Noord-Brabant) en Houten (Utrech). Hae illustreerde "Les folies Maestrichtoises", gediechte van Pierre Kemp. Ouch maakde hae sjtandbeelde in Mestreech, van Fons Olterdissen (Groete Lurestraot) en  "Levesvreugde". Daoneve 'n zeve maeter lang moersjildering "Levesweeg" (1963) veur 't sjtadskentoar.
Aure (Nórwaeg)
thumb|De ligking van Aure in de pervincie Møre og Romsdal. Aure is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Møre og Romsdal in Nórwaeg. De gemeinte had 2.661 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 503,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 5,3. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1576.
De gemeinte is in 2006 óntsjtange oet 'n sameveuging van de veurmaolige gemeintes Aure en Tustna.
Zösterzeel
Zösterzeel (Duutsj: Süsterseel) is e dörp inne gemèndje Zelfkantj in kreis Hinsberg. 't Haet óngevieër 1600 inwoeaners.
De hujige kirk dateertj oet 1772 en is in romantische stiel geboedj.
d'n Iessjtraoter Meule (Istrater Mühle) ligk tösse Zösterzeel en Waer ane Roeaj Baek. Dae woort in 1352 veur 't ieës vermeldj es d'n euverste meule van Waer toet Iesstraote.
Op 1 juli 1969 woort 't dörp ane gemèndje Zelfkantj toegeveug.
Naam
't Dörp woort veur 't ieës innen dertieëndjen ieëf vermeldj. De Duutsje spèlling Süsterseel dateertj pas oete neugetieëndjen ieëf.
Baaks-Sweijer
Baaks en Sweijer zint name veur 'n buurtsjap van Zumpelveld in de gelieknamige gemeinte Zumpelveld in Zuud Limburg. Zoawaal Baaks es Sweijer weurt gebruuk veur dezelfde wiek, die gelege ies tösje D'r Molsberg en D'r Roëputs. Baaks kump van jónker Baxen, dae vreuger eigenaer waor van 't adelik good Sweijer. Vlakbie löp de autobaan A 76.
Sweijer of Swier (Zjwier) ies ouch 'n ouw sjriefwies van 'n gehuch bie Wienesrao in de gemeinte Nut.
Trivia
D'r huidige burgemeister van Zumpelveld woont op d'r Sweijersgewanden.
Verbrenning
'n Verbrenning is e complex geheel van veurnamelik exotherm chemische reacties tösse 'n brandjsjtof en 'nen oxidator (meistal e zoersjtofgaas) wobie wurmde en leech óntsjteit ónger de vorm van 'n vlam of 'ne gleuj. Verbrenning kan zowaal mit veste, vleujbaar en gaasvörmige brandjsjtoffe optraeje.
Boete 'n brandjsjtof en 'nen oxidator is meistal ouch 'n óntstaekingsbrón neudig veur de verbrenning in geng te sjtèlle. Det kan 'ne zjwaegel of 'nen aansjtaeker zeen óm e vuur aan te sjtaeke, verhitsing door wrieving veur 'ne zjwaegel aan te make, 'ne piëzo-lektrische vónk veur 't gaas van 'nen aansjtaeker of 'ne gaasbrenner aan te sjtaeke, 'ne lektrikvónk veur 'ne benzienmotor of samedrökking veur 'ne dieselmotor.
John Browne
John Browne (1453, woersjijnlek Ingeland - ongeveer 1500 ) is 'ne, woersjijnlek Ingelse, kompenis in de vreuge renaissancemeziek. Heer waor actief in de vieftienden iew en is bekind um de kompesities vaan 't Eton Koerbook.
De volgende wèrke zien vaan häöm:
Maert
thumb|250px|[[Kuns|Keunsmaert Sjilderiej va Honoré Daumier, èng 19de ieëw]] Maert is e waoërd mèt versjillende betekenisse. Maert (economie) is 'n begrip in de economische weitesjap en 'n benaming vör 'n bepaald saoërt handel in de boeteloch. Dit artikel gèèt övver dis lètste betekenis.
'ne Maert, Latien Mercatus dat maert en handel betekent, is 'n vörm va sjtraothandel, mae dan in 'ne aander vörm es wie venters of krieëmers, die va hoes nao hoes trèkke öm hun waar te verkope. 'n Maert vindt plaatsj op 'n vaste plaatsj en 'ne vast tied.
Mètstens is 'ne maert 'n algemene maert oeë zoewaal voedingsmiddele es aander verbroeksartikele verkoch werre. 'ne Groeëte maert is ingedeeld in 'n deel oeë greunte, visj, sjtrieëkproducte, sjtoffe en ander waar aangebaoje werre. thumb|200px|Waeëkmaert in [[Bozen (Bolzano, Italië)]]
Vriemaert
Op Könninginnedaag op 30 april zeunt övveraal vriemaerte. Eederèè maog dan op 'n bepaalde plaatsj, zoonder sjtaandgaeld te motte betale, z'n sjpölle verkope.
Stieëds minder merte
Duk is d'r geine mert mieë in kleine dörper. Meistal kömp dit door de koms van 'ne supermert. Duks kömp d'r waal weer 'ne kleine waekmert in dörper wo d'r geine supermert mieë is. Zoewie in Noorbaek en Sint Geertruuj.
't Vorst
thumb|De ligging van 't Vorst beej 't dörp Velde in stadsdeil Árse en Velde 't Vorst (Nederlands: Het Vorst) is 'n wiek van 't dörp Velde in 't Venlose stadsdeil Árse en Velde. 't Leejt ingeklemd tösse 't dörp en de Maos. Vólges brónne van de gemeinte Venlo geit de naom 't Vorst truuk óp ein keuninklik jachgood. 't Dörp Velde zèlf waas in de veertiende ieëw in drèkte umgaeving d'r groeëtste kèrn mit 'n paar hoezer rontelum enne kèrk. Óp enne Tranchotkaart va begin neugetiënde ieëw bestónd 't gebeed beej 't Vorst veurnamelik oét akkerland en noa de Twieëde Waereldaorlog woort 't Vorst in de beboewde kèrn van Velde ópgenaome.
Cauroy
Cauroy ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 190 inweunersj, die Machaulais (mannelik) en Machaulaises (vrouwelik) geneump weure, wat kump umdat 't vlak neve 't aangegreuide dörpke Machault liegk. Historisch weure de twiè gemeintes dus es ein gemeinsjap gezeen. Ze ies 17,46 km2 groat. Dao woonde dus zoan 11 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Attigny, wat waer deil oetmaak van 't arrondissemint van Vouziers. Wier liegk 't op 'n huègte van 117-174 meter.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Jo Hansen
Jo Hansen (Remunj, 9 februari 1921 - Zittert, 26 juni 1984) waar 'ne Limburgse heimkundige, literator, folkloris en dichter.
Hansen sjtudeerde Franse taal- en lètterkunde in Nimwaege en waar leraar aan 't Sint Ursulalyceum in Remunj. Es óngetrouwde manskaerel wiejde d'r ziene vriejen tied aan 't gemeinsjapslaeven in Remunj, de bevordering van de Remunjse en Limburgse cultuur en taal, Rooms-Kattelieke devotie en de dichkuns. Tiedes zie laeve gruide d'r oet toet 'n in zien gebaortesjtad en in Limburg bekinde perseunlikheid die neet aaflaotend zien leefdje veur de Limburgse cultuur en 't Limburgs dialek oetgedrage haet.
Hae waar veurzitter, later moderator, van de Remunjse jeugbewaeging Eucharistische Kruistocht en organiseerde tal van cultureel evenemènte en reize. Hae sjpeelde 'n verbinjende rol in 't Remunjs vastelaoveslaeve es vórs van Remunj. Hae vierde ziene verjäördig neet, meh waal 't naamfees op 't fees van Sint-Jozef, op 19 meert, wobie 't Remunjs vereinigingslaeve massaal dao waar.
Jo Hansen ligk begrave oppe kèrkhaof "Tösse de Berge" in Remunj.
Eerbetoon
Hansen óntvóng versjeie óngersjeijinge. Zo waerde d'r beneump tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau en Ridder in de Orde van Sint-Gregorius de Grote. Hae verkreeg de Benediktpries van de sjtad Mönchengladbach en de erepenning van de Culturele Raod Limburg. De samewèrkende Limburgse vastelaovesvereiniginge gove 'm de Orde van de Gulden Humor, de hoogste Limburgse vastelaovesóngersjeijing.
In Remunj is 'n Jo Hansensjtraot nao 'm verneump. In 't sjtadspark in de Voogdiesjtraot in Remunj hingk e brónze beeldj van Jo Hansen.
In 1987 waerde op gezamelik initiatief van de Vereiniging Veldeke Limburg en de Stichting EK/CS de Stichting Jo Hansenpries opgerich. De sjtichting geuf eine keer in de drie jaor de Jo Hansenpries veur volkscultuur aan 'n vereiniging, 'n insjtèlling of 'ne persoon dae zich biezunjer verdeenstelik gemaak haet op 't gebied van de Limburgse volkscultuur.
Catualium
thumb|250px|Catualium op de Peutingerkaart. Catualium, 't hujige Hael, waar ein Romeinse plaats in de provins Ónger-Germanieë (Latien: Germania Inferior).
Catualium sjteit vermeld op de Peutingerkaart (Tabula Peutingeriana) tösse Feresne (Dilse in Belsj) en Blariacum (Blierik of Holt-Blierik) op de heirwaeg van Atuatuca Tungrorum (Tóngere) nao Noviomagus (Nimwege). De plaatsnaam kump van de Kelte: het Keltische catul beteikent stried. Catualium verangerde in de loup van de tied in Hathualium, Hethelium, Hethele, Haedele en sunk 1650 Hael.
De reste van Catualium zien gevónge beej de Stefanuskèrk en op de terreine van de Sint Anna-sjtichting aan de Panheelderwaeg: inkel opgegrave sjtökker zien tentoengestèld in 't gemeintehoes van Maasgoew en 't Limburgs Museum in Venlo.
Lies vaan plaotse in Zuid-Holland
Dees paasj is bedoeld es plaotsnaomelies mèt alle plaotse in Zuid-Holland 't AN en 't dialek. In 't groetste deil vaan Zuid-Holland weure of woorte Zuid-Hollandse dialekte gesproke. Miestal versjèlle ze neet väöl vaan 't AN, meh oet taolrelikte kin weure oetgemaak tot dat neet ummer zoe is gewees (veural in 't zuie en aon de Noordzie neet). Op Goeree-Overflakkee praot me Ziews. Op dees lies weurt d'n dialeknaom gegeve wie me 't in de plaots zelf zeet. Sommege plaotse höbbe dialek-exonieme, zoe sprik me in Scheveningen vaan De 'Aeg en in Katwijk vaan Skeveling. Ouch 'lolletege' bijnaome wie Rotjeknor zien in principe neet opgenome.
Roostere
Roostere (Nederlands Roosteren) is 'n dörp in 't zuudweste van de Nederlands-Limburgse gemeinte Ech-Zöstere, tegeneuver Mezeik op 't Belsj. Op 1 januari 2005 houw de kern 1558 inwonende luuj. De dörper Illekaove en Vèsjerswaert waere ouch biej de kern Roostere geraekend.
De plaats haef väöl monumènte en väöl greun. Vèsjerswaert is tot besjermp dörpsgezich verklaord.
Roostere, wat moot waere verklaord es Rood-Zöstere, óntsjtóng aan de samevleujing van de Gelaenbaek en de Roje Baek en wurt dinkelik begin achste ieaw vanoet de abdij van Zöstere óntgónne. In de dertieënde ieaw wurt 't aevels pas vermeldj. In 1243 bliek 't bezit te zeen van graaf Adolf van Altena, dae 't dan aan de graof van Gelder verkoch. Tot 1982 woor Roostere 'n zelfstenjige gemeinte, die det jaor in Zöstere opging. Saer 2003 huuërt Roostere bij de gemeinte Ech-Zöstere.
Romeinse tied in de Limburge
Zuug ouch Romeins Riek. thumb|250px|Romeinse villa, modelboew in 't museum van Tóngere Mèt Romeinse tied (in Limburg), weurt de tied bedoeld woa-in de Romeine vanoet Roame ziech vanaaf 't jaor 50 tot ca 400 nao Christus ziech gevestig höbbe in Nederlands Limburg en Belsj Limburg. Op väöl plaatse zint door opgravinge reste gevónge van Romeinse waeg bv de waeg van Boulogne sur Mer nao Kölle (mèt de moderne naam: Via Belgica), ein baan noord-zuud nao Nijmege (Noviomagus) en 'n derde verbinging nao Aoke (Aquis Granni) en Trier (Augusta Treverorum). Daoneve nog 'n aantal secundair verbindinge. In de buurt van die waeg zint reste gevónge van ganse nederzèttinge, Romeinse villa's, boerderieje, tempels, hoezer en begraafplaatse. Ouch Romeinse therme en aardewerk-bakoves zint gevónge in Coriovallum (Heerle). 't Aardewerk dat hie gemaak woort neump J.J.M. Timmers Belzje waar. In Mestreech loog in daen tied 'ne belangrieke Maaseuvergank (brök) in de waeg dae van Boulogne-sur-Mer, via Tóngere nao Kölle leep.
Bulgarije
Bulgarije (България) is e land op de Balkan. 't Grens aon Roemenië, Servië, Macedonië, Griekeland en Turkije en ligk ten weste vaan de Zwarte Zie. Hoofstad is Sofia, aander veurnaom stei zien Varna, Plovdiv en Sliven.
Romeinse tied in de Limburge
Archeologische vóndste
thumb|250px|Romeinse graafvónds in de [[Ravesbösj in Sjtraobaek ]]
Maoltied
thumb|250px|Romeinse besjtek in museum van Tóngere Romeine gebruukde bie 't ete zelde e mets of 'n versjèt. Dat waor miè keukegerei. Fruit en vleisj oot me mèt de heng en de res mèt de lepel. De sjpietse sjteel deeg deens es prikker um oestersj en moesjele ope te make; um sjlekke oet hun huuske te hole en um eier oet te bore um die dan oet te kènne zoeke.
Bulgarije
Taole
Oongeveer 84% vaan de inwoeners is en sprik Bulgaars. De res weurt veural door Turke en zigeunders oetgemaak, die daan ouch Turks en Romani spreke.
Romeinse tied in de Limburge
Maoltied
== Wèttelek besjermde villaterreine en meugeleke villaterreine (?) rónd 't Geuldal ==
Bulgarije
Historie
In de late zevende ieuw kaom 'n stam Bulgare oonder Asparuch Chan de noordeleke Balkan binne, boe ze ziech mingde mèt de lokaal Slave en Thraciërs en in 681 d'n ierste Bulgaarse staot vörmde. In de negende en tiende iew waor Bulgarije, wat dèks mèt 't Byzantijns Riek um de hiersjappij euver de Balkan voch, 'n veuraonstaonde Europese mach. In 969 woort de Bulgaarse mach evels gebroke door 'nen aonval vaan Rusland, um in 1018 door de Byzantijne oonder Basilius II van Constantinopel gaans oonderworpe te weure.
In 1185 woort 't riek heropgeriech en bleef twie iewe laank 'n toenaongevende mach in Zuidoos-Europa. Boete mèt 't Byzantijns Riek mós de staot noe ouch strije mèt 't Latiens Keizerriek dat nao de Veerde Kruustoch oontstande waor, Hongarije en tenslotte mèt 't Osmaans Riek, dat 't land ind veertiende iew inlijfde.
Bölgarije herwon get vaan zien oonaofhenkelekheid in 1878 es otonoom prinsdom en verklaorde ziech tot gaans oonafhenkelek keuninkriek in 1908.
In 1912 en 1913 raakde 't land verwikkeld in de Balkanoorloge, 'ne serie conflikte mèt de naoberlen, boe-in 't groondgebeed vaan Bulgarije neet ummer dezelfde vörm aonheel. Zoewel in d'n Ierste es in d'n Twiede Wereldoorlog sloot 't land ziech bij de centrale aon, dus twie kier bij de verlerende partij.
Nao WO II kaom Bulgarije in de Sovjetrussische invloodssfeer en vaan 1946 tot 1990, wie veur 't iers miepartijeverkezinge gehawwe woorte, waor 't 'n communistische rippubliek.
Bulgarije sloot ziech aon bij de NATO op 29 miert 2004 en trooj op 1 januari 2007 touw tot de EU.
Noord-Ierland
thumb|Noord-Ierland (doonkergreun) in 't Vereineg Keuninkriek (liechgreun) en Europa (doonkergries). Noord-Ierland (Ingels: Northern Ireland, Iers: Tuaisceart Éireann, Ulstersjots: Norlin Airlan(n)) is dat deil vaan 't Vereineg Keuninkriek wat op 't eiland Ierland ligk en aon de Rippubliek Ierland grens. 't Is ein vaan de veer vörmende len (constituent countries) vaan 't Vereineg Keuninkriek, neve Ingeland, Sjotland en Wales. Informeel weurt 't wel Ulster geneump; dees regio ligk evels veur e deil in de Rippubliek. Hoofstad is Belfast, 'n aander groete stad is Londonderry (dèks gezag Derry). De deilstaot kint zoe'n 1,8 mieljoen inwoeners.