cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grammofoonplaat
De ierste grammofoonplate waore vaan sjellak en bevatde oongeveer drei menute speultied per kant. Ze kaome aon 't ind vaan de negentienden iew op de merret, meh hadde tot aon d'n Ierste Wereldoorlog sterke concurrentie vaan de fonografische cilinder. De aofspäölsnelheid varieerde meh laog roond de 78 toere per menuut. De oetvinding vaan 't versterk opnumme roond 1930 zörgde veur 'ne natuurlekere klaank en naovenant groeter populariteit veur opgenome meziek. Ind jaore 1940 kaome plate vaan polyvinylchloride (PVC, vinyl) op de merret, boe-op me väöl mie meziek kwiet kin en die daobij (zier in tegestèlling tot sjellak) oonbreekbaar zien. De langspäölplaat vaan 33 toere, de single vaan 45 toere en de EP (die qua lengde detösse zit en allebei de snelhede kin höbbe) duide de sjellakplaat binne de tien jaor gans oet de merret.
De grammofoonplaat woort op häör beurt weer verdrónge door de opkoms vaan de cd in de jaore 1980 en 1990. Dit digitaol medium heet 'n aontal veurdeile bove de grammofoonplaat: plate sliete aof door väölvöldeg gebruuk, rake gemekelek versjendeleerd (en de sjaoj is good te hure) en zien neet gans vrij vaan bijgeluid (wow, flutter, rumble). Toch is de grammofoonplaat noets gans oetgestorve. Dj's zien ze blieve gebruke veur diverse specialistische touwpassinge, en popleefhöbbers (veural in de wereld vaan de indiepop) zien ze in touwnummende maote goon koupe es collector's item in 'nen tied tot meziek veural virtueel weurt verspreid.
Posmodernisme
Posmodernisme is 'n strouming oet de Nao-oorlogsen Tied in de filosofie en de kuns die gezeen weurt es 'n reactie op, of de logische veurtzetting vaan, 't modernisme.
't Mies oondersjeijende kinmerk vaan de strouming is 't in twiefel trèkke vaan lang veur oonaontasbaar geachte begrippe wie woerheid en authenticiteit. In de beeldende kuns resulteert deen twiefel dèks in eclecticisme mèt 'ne flinke sjeut ironie. Op filosofisch vlak hawwe de luij die ziechzelf postmodern numme ziech met naome bezig met taolkritiek. 't Model boe taol 'n aofspiegeling vaan de werkelekheid is, weurt daorin naodrökkelek verlaote. Dees "crisis vaan de woerheid" woort geïntroduceerd door Jean Baudrillard.
't Posmodernisme heet in 't verleie groete invloed gehad, en heet dat vendaog nog altied. Gebede die oonder mie beïnvloed zien:
29 juni
29 juni is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 180en daag vaan e gewoen jaor en d'n 181e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 185 daog. In de Roems-Kathelieke Kèrk is 29 juni d'n heilegedaag vaan Paulus.
Ytterbium
Ytterbium is e sjemisch element mit es symboeal Yb en 't atoeamnómmer 70. 't Is e zilverwit lanthanied.
Bennebroek
frame|Ligking vaan Bennebroek in Noord-Holland Bennebroek is e dörp en 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, aon de grens mèt Zuid-Holland, mèt (1 juli 2006) 5134 inwoeners en 'n oppervlak vaan 1,75 km2. Daomèt waor 't op 't memint vaan opheffing in oppervlak de kleinste gemeinte vaan Nederland.
Ytterbium
Toepassinge
Ytterbium wuuertj ónger anger toepas in optische element, wie in glaasvezelversterkers, fosfore en lasers. Ouch vindj 't toepassing inne katalyse enne metallurgie.
Öpkläreng
thumb|Voltaire. Dät Öpkläreng, Öpklärengstiedádder, Opklaoreng of Verleechteng woar n tiedádder, wo dät t dor öm göng, mit hölp vän g'vernönf dät dinke vree t'mákke vän al verstandslöösched, vööruardeile n'nd'ideologié, die út ád tiede n'ööverkámme. t Spööl sich allein z'öf in die wäslik länh in t 17. bietau 18. joarhöngerd n'in die huager kringer.
Bennebroek
Bennebroek is veural bekind vaan de speultuin de Linnaeushof, bekind es de "groetste speultuin vaan Europa". De bevolking wèrkde veural boete de gemeinte.
Op 1 januari 2009 woort de gemeinte Bennebroek beïndeg en touwgeveug aon Bloemendaal.
Mathieu Dohmen
Mathieu Dohmen (Bor, 11 december 1952) is 'ne veurmalige Nederlandse fitserenner.
Öpkläreng
D'öpkläreng häed'instraum had vän sikker die weidergeboarde n'äs die weidervörmeng. Auch is t'vän instraum dät Europädischer kontákter öf gönge liqqe mit anger völker wie n'in Afrika, dörch d'öntdikkenger in reiser. An dät önd vän dät 17. joarhöngerd woaëd mä n'öövervluad dörch reisböök n'versläeg. Auch dät brách mit an t'anvange vän die n'Encyclopédie in Frankriek, vändong dät woaëd «wietschap t'is mach».
Mathieu Dohmen
Dohmen waas professioneel fitserenner in 1978. In 1980 en 1984 maakde hae nog eine come-back es amateurfitserenner. In zien eësjte periood es amateurfitserenner behaolde hae in 1973 ein etappeeuverwinning in de Runj van de Toekoms, woort hae in 't zelfde jaor winnaer van de amateureditie van Rund um den Henninger-Turm en behaolde hae zoawaal in 1973 es 1974 ein euverwinning in de Nederlandse amateurklassieker de Runj van Limburg. Biej 't Nationaal Kampioensjap op de waeg veur amateurs in 1974 behaolde hae ein tweëde plaatsj achter Jan Raas. Wiejer behaolde hae in 1975 ein euverwinning in de Hel van 't Mergellandj en in 1976 ein etappeeuverwinning in de Milk Race. In 1978 maakde hae de euversjtap nao de professionals, de väölbelaovende oetsjlaeg es amateur bleke veur de Limburger aevel gein garantie veur ein succesvol profcarrière. Nao ein jaor góng hae truk nao de amateurs.
Ytterbium
Eigesjappe
't Metaal is zaach en neet al te bestenjig ane lóch. 't Los op in verdundje zoere en reageertj lankzem mit water. 't Óngergeit 'ne faaseuvergank bie 798 °C nao 'n liefgecentreerdje kubische structuur. 't Is e metaal, mer ónger hoeag drök gedruueg 't zich wie 'nen halfgeleier.
Öpkläreng
Bekönd philosööver vän dizze tied sönd Descartes, Baruch de Spinoza, Jean-Jacque Rousseau, Voltaire, John Locke n'Immanuel Kant.
Mathieu Dohmen
Euverwinninge en eëreplaatsje
1973 1974 1975 1976 1977 1984
Öpkläreng
Aander bekind filosofe die neet in dees tied leefde mer väöl höbbe beteikend veur de kennis euver de opklaoreng zien Friedrich Nietzsche en Michel Foucault.
Napa County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Californië thumb|200px|Ligking vaan Napa Napa is 'n in 1850 gestiech graofsjap in Californië. Napo is Inheims Amerikaans veur thoes. Later is de naom vaan 't graofsjap verbasterd tot Napa. Napa steit bekind door ziene wien. Zelfs wienkinners in Europa höbbe dèks vaan dit graofsjap gehuurd. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Napa.
Mathieu Dohmen
Tourdeilnames
Gein
Ytterbium
Eigesjappe
Ytterbiumsjemie wuuertj wie de meiste lanthaniedsjemie behieërs dore neiging drie elektrone aaf te staon en 'n Yb3+-ion te vörme. Ómdet de kónfiguraasje van dit ion aevel 4f13 is, óntbrèk mer ein elektron ane 4f-sjil. d'n Twieëwaerdigen toestandj Yb2+ mit 'n vól 4f14-kónfiguraasje kump daoveur ouch veur.
Napa County
Geografie
't Graofsjap heet 'n oppervlak vaan 2042 km² (788 mijl²) boevaan 1952 km² (754 mijl²) land is en 89 km² (35 mijl²) of 4.38% water.
Ytterbium
Versjiening
Wie al anger lanthanide kump ytterbium allein in gebónjen toestandj veur in sómmige minerale. De wichtigste commercieel brón is monaziet, det óngevieër 0,03% aan ytterbium bevatj.
Napa County
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 47/km² (121/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 401.762 dat bestoont oet:
't Gaof 121.236 gezinne 87.896 femilies in Napa County. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,62.
Plaotse
't Graofsjap heet 7 plaotse, boevaan de volgende twie de bekindste zien:
Niger-Congospraoke
De Niger-Congospraoke zeen ein vanne groeate spraokfemieljes vanne werreld en de grótste van Afrika qua oppervlakdje, spraekersaantaal en aantaal spraoke. Mesjiens is 't ouch de grótste spraokfemielje vanne werreld qua aantaal spraoke, meh det hingk aaf van wie me 'n spraok definieertj. E kènmirk det de meiste Niger-Congospraoke höbben is 't gebroek van e systeem mit nominaal klasse. De meis-gespraoke Niger-Congospraoke qua aantaal moderspraokspraekers zeen Yoruba, Igbo, Fula, Shona en Zoeloe. De meis-gespraoke spraok qua aantaal spraekers in totaal is 't Swahili. Sómmige spraokkóndige betwiefelen of 't Niger-Congo zozieër 'n geljige genitische einheid vörmp of mesjiens ieëder 'n typologische einheid, meh de meiste specialiste besjoewe taengewuuerdig 't Niger-Congo es 'n geljige spraokfemielje, ouchal guuef 't nag väöl discussie euvere subclassificatie.
Indeiling
Hie-ónger volg 'n lies mitte veurnaamste subgroepe van 't Niger-Congo. Spraoke die 'n apaarte pagina op dees Wikipedia höbbe staon achtere subgroep vermeldj:
Hällefors
Hällefors is 'n gemèndje in Örebro län, Zwede. De gemèndje tèltj 7.568 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 989,80 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 7,6 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
14,06% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Wake
Wake kan verwieze nao:
La La Land
La La Land is 'ne film oet 2016.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan kemedie, dramafilms, meziek, musical, romantiek.
De film woort geregisseerd door Damien Chazelle en heet 'nen doer vaan 128 menute.
Koksijde
Koksijde (Wes-Vlaams: Koksiede) is e dörp en 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, arrondissemint Veurne, in de Weshook, aon de Noordzie. De gemeinte heet 'n oppervlak vaan 43,96 km² en had op 1 januari 2008 21.515 inwoeners.
Deilgemeintes
De gemeinte Koksijde besteit oet drei deilgemeintes. Wijer höbbe Koksijde en Oostduinkerke nog aander kerne binne hun grenze (de kern Oostduinkerke-Bad is hei evels neet apaart aongegeve!). De deilgemeinte Koksijde heet 'n oppervlak vaan 14,19 km² en had in 2007 12.358 inwoeners, boevaan 3.413 in Koksijde-Dorp, 5.711 in Koksijde-Bad en 3.234 in Sint-Idesbald.
Natuur
Koksijde kint 701 hectaar natuurgebeed. 't Bekindste daovaan is 't rizzervaot d'n Hoge Blekker mèt e duin vaan 33 meter, 't hoegste aon de Belzje kös.
Gemeinteleke functies
Koksuijde is, wie mier plaotse aon de Wes-Vlaomse kös, nogal toeristisch geriech. Wijer heet Koksijde 'n kunsacademie die de ganse Weshook veurzuut, versjèllende musea (zuug oonder) en 'n belaankrieke hotelsjaol.
Bezeensweerdeghede
In Koksijde stoon twie kèrke die de aondach trèkke: de neogotische Pieterskèrk in Koksijde-Dorp en de modernistische Slevrouwekèrk in Koksijde-Bad (zuug foto). Wijer vaan belaank zien 't nui raodhoes en de villawiek Quartier Sénégalais, e besjèrmp dörpsgeziech.
Musea
In Koksijde steit, um de reste vaan de aw cisterciënzerabdij, e religieus museum mèt 'n groete zèlvercollectie. In Sint-Idesbald vint me e museum euver Paul Delvaux, in Oostduinkerke 't Nationaol Vèsserijmuseum.
Taol
't Koksijds maak deil oet vaan 't Westelek Wes-Vlaams en liekent sterk op 't dialek vaan Veurne. De euvereinkomste mèt 't Frans-Vlaams weure hei al beter merkbaar.
Historie
Koksijde had in de twelfden iew 'n bleujende abdij in de duine. Vaanaof d'n daartienden iew raakde ze evels ummer mier in verval door euverstruiminge, represailles door Vlaminge nao de Gouwesporeslaag en de Beeldestörm door calviniste in d'n Tachtegjaoregen Oorlog. De abdij bleef in marginaole vörm bestoon tot 1833 (in 'n kapel op de plaots boe noe 't dörp Sint-Idisbald ligk). In de negentienden en twintegsten iew kaom 't toerisme op, dewijl in de loup vaan de twintegsten iew de beteikenis vaan de landbouw aofnaom. Zoe kós Koksijde-Bad oontstoon en oetindelek in belaank bove 't aajd dörp oetgreuje. In 1977 annexeerde Koksijde de gemeinte Oostduinkerke, die zelf ieder al in 1971 de gemeinte Wulpen had opgenome.
Salem
Salem kin verwieze nao:
Merret (ikkenemie)
'ne Merret in d'n ikkenomische zin vaan 't woord riffereert nao 'n compositie aon syteme, institute, persesse, sociaol rillaties en infrastrukture boebije partije mèt mekaar in verbinding staon door middel vaan handel. Zoe'ne merret geit dus euver mie es 'nen traditionele merret ('n samestèlling vaan winkels) - boe de ikkenomische beteikenis vaan 'ne merret euvereges wel ziene naom aon te daanke heet.
1832
1829 - 1830 - 1831 - 1832 - 1833 - 1834 – 1835 1832 (MDCCCXXXII) waor e sjrikkeljaor wat begós op 'ne zóndag op de Gregoriaanse kalender.
Merret (ikkenemie)
Wijl partije in princiep gooje of sjiechte mèt mekaar kènne oetwissele door middel vaan toesjhandel, zien de meiste merrete veur 't dominant deil aofhaankelek vaan verkuipers die gooje of sjieche (inclusief arbeidsforce) aon kuipers in toesj veur geld. Heidoor weurt 'ne merret dèks ouch es synoniem gebruuk veur 't perses boebij de pries vaan 'n good of sjiech weurt bepaold. Merrete facilitere handel en make de distributie en de bron allocere in 'n maotsjappij. Merrete make 't meugelek tot eder handelbaar dink geëvalueerd kin weure op basis vaan zien weerde en 'ne pries gegeve kin weure. 'ne Merret oontsteit min of mie spontaon mer kin ouch veur e groet deil expres zoe geconstrueerd zien door minselek interactie mèt es buut de handel vaan rechte (in aander wäörd: iemes zienen höb) meugelek te make tösse gooje en sjiechte. 'ne Merret is euver 't algemein groetdeils subjek aon reigels, wètte, proceduur en geweentes, zoewie de verpliechting de bron vaan 't produk riechteg aon te geve of 't verbod op oonierleke concurrentie.
In 't algemein stèlt me in de ikkenemie tot 'ne merret wat veur structuur daan ouch is dee kuipers en verkuipers d'n handel vaan gooje, sjiechte en informatie touwlaot. D'n handel vaan gooje en sjiechte, mèt of zoonder geld, is 'n transactie. Deilnömmers aon 'ne merret bestaon oet alle kuipers en verkuipers vaan e gooj wat invlood heet op de pres; wat en wat neet ikkenomisch invlood heet op mekaar zien wierde is e groet oonderwerp binne de ikkenomische weitesjappe en ligk aon de bron vaan e groet aontal theorieë en modelle die ziech riechte op de twie bassaal forces vaan de merret: vraog en aobooj.
1832
Gebäörtenisse
thumb|right|200px|Otto van Beiere, de nuje keuning van Griekelandj.
Merret (ikkenemie)
Vaanaof de 19e iew woorte merrete ummertouw mie op strikte wieze genationaliseerd, wat e groet negatief effek had op versjèllende grensgebede, wie de Limbörge. Mèt de opkoms vaan de Europese Ikkenomische Gemeinsjap en de latere Europese Unie begos ziech 'nen Europese merret vörm te geve: d'n Europesen interne merret. De introductie vaan d'n Euro heet 't perses nao zoe'ne merret wijer versneld.
1832
Gebore
thumb|right|150px|Gustave Eiffel, gebaore op december 1832.
Merret (ikkenemie)
De rol vaan polletiek in de merret
e Groet oonderwerp vaan debat is wie väöl 'ne bepaolde merret wie'ne "vrije merret" gezien kin weure, dee vrij is vaan regieringsinterventie. Micro-ikkenomie focus traditioneel op de studie vaan merretstructure en de efficientie vaan merretequilibrium; es dat lèste neet efficient is, spreke de meiste ikkenomiste vaan 't "fale vaan 'ne merret". 't Is evels neet altied klaor wie de allocatie vaan bronne zoedaoneg verbeterd kin weure, tot dit de merret versterk. 't Fale vaan 'ne merret kin ouch dèks aongekaart weure es 't fale vaan 'n regiering. Dees discussie riech ziech dèks op e groeter debat: de rillatie tösse ikkenomie en polletiek en daomèt de vraog in wie wiet 'ne merret aofhaankelek is, of moot zien, vaan 'n polletiek.
Allewel generaliseringe en simplificeringe gauw gedaon zien, weurt dit debat dèks aongegeve es 'n traditioneel versjèl tösse links en rechs. Wijl, beveurbeeld, 't Marxisme binne de linkse traditie stèlt tot alle structure - polletiek én ikkenomie, dus ouch de merret - oetindelek machsstructure zien die de minder mechtege oonderdrökke, stèlt 't libertarisme binne 't rechs dinke tot de mins allein meh vrij is es heer zoe min meugelek in zie leve te make krijg mèt polletiek - dus ziech maag verplaotse in 'ne pure vrije merret. Vaanoet zoe'e perspectief stèlt links dus tot de merret in essentie ouch polletiek is, wat meint tot me allein meh 'n vrijer maotsjappij kin creeëre door de merret te beteugele. Rechs zou in zoe'n conteks dus stèlle tot de merret zjus de einsegste meneer is um zoewiet meugelek vaan de polletiek aof te staon, wat meint tot me allein meh 'n vrijer maotsjappij kin creeëre door zoewiet meugelek vaan de polletiek aof te staon in 'nen absolute vrije merret. Op dit spectrum is 't evels neet dudelek boe aander ideologieë staon, wie 't fascisme. Wijl 't fascisme euver 't algemein gezien weurt es 'n rechse ideologie, en wijl 't ziech tege 't communistisch idee vaan 'ne compleet gereguleerde merret kiert, is 't ouch neet veur 'n libertair wereldbeeld mèt zoe min meugelek polletiek. Sterker nog, de staot is totalitair in 't fascisme en maag dus eder aspek vaan 't leve, dus ouch vaan de merret, bepaole.
1832
Gesjtorve
thumb|right|150px|Johann von Goethe, gesjtorve op 22 mieërt 1832.
Stumhöbbendjheid
Stumhöbbendjheid is e begrip binne de fonetiek enne fonologie det 't karakter van bestumdje klenk (meistes mitklinkers) aanguuef; dees klenk zeen den of stumloeas of stumhöbbendj.
't Begrip kan aevel nao twieë versjillige concepte verwieze:
Rafaël
right|thumb|150px|Zelfportrèt Rafaël (ouch bekènd ónder de name Raffaello Sanzio, Raffaello Santi en Raffaello da Urbino) (6 april 1483 - 6 april 1520) waor 'ne Italiaanse kunssjilder en architek oet de tied van de Renaissance.
Leve
thumb|left|200px|De sjoal van Athene (La scuola di Atene) Rafaël woort gebore in Urbino, woa me zien geboortehoes nog ummer kènt bezeuke. Me dateert zien geboorte op 6 april 1483, nao aanleijing van 't book Le Vite van Giorgio Vasari. 't Ies èvvel neet gans zeker dat hae op precies deze datum gebore ies. Zien ouwersj heesje Giovanni Santi en Magia Ciarla. Giovanni Santi waor goudsjmeed en sjilder en zou ziene zoon de ièrsjte sjilderlèsse gegeve höbbe. Hae sjtorf in 1494.
Tussje 1500 en 1504 waor Rafaël in de lièr bie Perugino (Pietro Vanucci) in Perugia. Hae naom de sjtiel van Perugino euver; soms ies 't lestig de werke van de twiè oeterein te houwte. Rafaëls ièrsjte belangrieke werke datere oet 1503-1504.
In 1504 góng Rafaël nao Florence, woa destieds Michelangelo en Leonardo da Vinci ouch wèrkde. Rafaël woort beïnvlood door de technieke en de sjtiel van dees sjildersj. Rafaël kreeg väöl opdrachte in Florence. Veural zien aafbeeldinge van Maria waore erg gewild.
Ónder paus Leo X waor hae de hoofarchitek van de Sint Pieter. Hae bleef ouch Madonna's en portrètte sjildere. In 1513 of 1514 sjilderde hae ein van zien bekèndste werke, de Sixtijnse Madonna.
Invlood
Rafaël weurt neet besjouwd es vernujer, meh waal es emes dae de sjilderkuns wiejer vervolmaakde. Tot in de 19e ièw woort hae gezeen es de bèste sjilder aller tieje en tot daen tied waor hae van belangrieke invlood op de Europese sjilderkuns. De lede van de 19e-ièwse Pre-Raphaelite Brotherhood vónge häöm euvergewaardeerd en wolle truuk nao de tied van veur Rafaël. Manet verwees mèt zien controversieel sjilderie Le Déjeuner sur l'Herbe (1862–1863) nao Rafaëls Parisoordeil. Ouch Ingres leet ziech door Rafaël insprirere.
Saint-Léger
thumb|Locatie va Saint-Léger in Luxemburg. Saint-Léger is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Virton. Op 'n oppervlakde va 35,86 km² wonne 3.475 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 97 minse per km².
Schwámdoal
Die gemeinde Schwámdoal (NL-spelling: Sjwamdaol, Duuts: Schwalmtal) liq in Näderrein in t'wäs vän t'böndlán Noaëdrein-Wäspoale n'is t'ein kreisangehöörig gemeinde vän t'Kreis Veeëse in t'regerengsbezirk Dösseldörp. Die gemeinde liq an d'r Schwám n'häed auch dong siene noam vän.
Póp
Zuug ouch poep.
Gikyode
't Gikyode is 'n Niger-Congospraok die gekaldj wuuertj door 't Akyode-vouk in 't centraal-oeaste van Ghana bie de grens mit Togo in neugen aafgelaenge dörper. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 10.400 luuj (2003) en haet de ISO 639-3 code acd.
De spraokstatus veur dees spraok is óntwikkelendj (5); det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj door sómmige, meh det is nag neet wiedversprèdj of haadbaar.
Vesting Valkeberg
thumb|200px|Vesting Valkeberg in 1555 op de kaart van [[Jacob van Deventer]] thumb|150px|De Grendelpoort of Mestreechterpoort thumb|right|250px|Sjtadsmoer mèt de res van 'ne rónne tore in 't weste. Links op de achtergrónd kesjtièl den Halder thumb|||250px|Berkelpoort mèt bovenop de berg de rewien De vesting Valkeberg ies 't versjterkde sjtedsje Valkeberg in Zuud Limburg mèt verdedigingsmoere en ingankspoorte, alles in mergel opgetrokke. Nao de verinnewering van 't kesjtièl Valkeberg in 1329 woort 't wir opgeboewd in de Gotische sjtiel. Aan ziene voot greujde 't aantal hoezer. De vesting Valkeberg woort gebore. Achter de dieke walmoere groof me depe grachte. Daobie maakde me gebruuk van de rivier de Geul. In de moere kaome drie groate en drie kleiner ingankspoorte. Aan de noordkant de hoofpoort of Geulpoort, die 'n ophoolbrök euver de Geul kreeg. Van hie oet leep de groate weeg nao Houtem, Heerle en Sjin. Dees poort ies al ièwe geleje aafgebroke. Waal bevingk ziech hie nog 'ne verdedigingstore (de Haller), woategenaan later kesjtièl Den Halder aangeboewd ies gewore.
Grendelpoort
In 't weste versjeen in de 14e ièw de Mestreechterpoort,Trichterpoort , Bergerpoort of Grendelpoort geneump. Vanoet dees poort ginge waeg nao Mestreech, Berg, Geulem en Sub. De hudige naam Grendelpoort zou aafkomstig zin van 'ne grendelpöt "de Gringel" geneump, op dees plek. De lètste restauratie van de poort gebeurde in 1929 en nog ins gedeiltelik nao 2000. In 2008 zint d'r planne um dees poort in ouwe glorie te restaurere, door de twiè tores wir hun oarsjprónkelike huègde te geve en te bedèkke mèt twiè sjpietse daker.
Dees poort haet 'n miededeil mèt aan weerskent twiè forsje rón tores (zonder daker). Miede bove d'n róndbaogdoorgank, mèt 'n eupening veur 'n houte valhèk, bevingk ziech 'n moerkapelke mèt 'n beeld van Maria. Links en rechs ziet 'n ope vènster. In ein van de tores bevingk ziech 'n kemerke, oarsjprónkelik veur de poortwachter(sj). Tegewoordig höbbe allein luuj te voot hie doorgank, auto's moete umvare. In 2014 krieg de Grendelpoort häör ganse tores truuk, de besjtaonde reste were doorgetrokke en gedèk mèt leie puntdaker. Ouch kump t'r weer 'n torekamer (van hout).
Berkelpoort
Oastelik van 't kesjtièl, tösje de grach aan de Nerem en de Dwingel ('n oetgedeepde gröb en noe 'n trapsjtraot mèt de volksnaam Dwingel en officiële naam van Meylandstraat) kaom in de 14e ièw de Berkelpoort, die de weeg nao Oud-Valkeberg eupende of aafsjloot. Dae weeg löp saer de jaor zestig van de 20e ièw, neve de poort. Op die plaats ies toen ouch 'n sjtökske sjtadsmoer aafgebroke. Daoveur in de plaats kaom 'n houte loupbrök euver dae weeg en rechs op de sjtoep 'n nuuj mergele poortgeboew mèt twiè vootgengersjpeurtsjes. Nao de lètste restauratie in 1923 door W. Sprenger en nog ein in 1995, weurt de ouw Berkelpoort in 2007 gróndig gerestaureerd en in ouwe glorie hersjtèld, dat wilt zègke, dat de tore 'n extra laog van anderhauve maeter debove kriet mèt 'n veerkentig tentdaak gedèk mèt leie. In tegesjtèlling mèt de Grendelpoort, die besjteit oet 'n dieke döbbel moer tösje twiè rón tores, haet deze tore de vörm van 'n veerkentig hoes mèt 'n róndbaogoetsjparing woa-in 'ne sjpietsbaogige doorgank ies gelaote mèt ruumde veur 'n houte valpoort. In de poort bevingk ziech 'n kemerke.
Geulpoort
In 2014 woort de ouw Geulpoort wir opgetrokke vanoet zien ouw fundamente, die nog in de grond zote. Aan beids kante van 't weuste mergele geboew kaome sjtökker sjtadsmoer mèt blindbaoge um te laote zeen wie de vesting vreuger oet moet höbbe gezeen. In dit jaor haet de complete vesting Valkeberg 'n grondige restauratie ondergange, naodat ouch alle Geulkades hersjtèld waore. Plaatse woa wachtores houwe gesjtange woorte aangegeve mèt 'n rónd oetsjtekend balkon euver de Geul. 't Halderpark, gelege aan de westelike walmoer, kreeg 'n nuuj indeling en de sjtadsgrachte aan deze kant van de vesting kaome wir truuk. Op 6 mièrt 2015 woort alles fièstelik ge-eupend.
Nord-Pas-de-Calais
thumb||De administratief ideling va Frankriek vuur de fusie van 2016 Nord-Pas-de-Calais (Nederlands: Noord-Nauw van Calais; Wes-Vlamsj: Nôord-Nauw van Kales; Picardisch: Nord-Pas-Calés) woar bis de fusie van 2016 de noardeligste regio va Frankriek. Ze grensde aa ge Belsj en besjtóng oet de departementer Nord en Pas-de-Calais. De óppervlakde bedreug 12.414 km² en d'r woeënde zoeget veer mieljoeën lüj. Seër de herideling van 2016 is ze same mit de ouw regio Picardië ópgegange i g'n nui regio Hauts-de-France. De hoofsjtad woar Lille. Anger wiechtige sjteë zing Valenciennes, Duunkirke, Calais, Roubaix en Tourcoing.
Geografie
Typisch vuur de ouw regio is de zjwoar industrie, meh óch de koele, oeë koale woeëde gewónne. Wie i g'n Miengsjtrieëk tussje Geling en Kirkroa woar d'r miengboew óch hei i de 70'er joare óp zing retour. De koele woeëde gesjloate. Hüj guëf 't doadurch nog rilletief vöal ermooj en wirkeloosheed i g'n sjtrieëk. Dit effek sjtroalt oet óp de aagrenzende regio's Artesië, Picardië en Henegouwe. Typisch i g'n umgeëving zint nog ummer de miengsjachte, de groeëte fabrieke en de kling arbeiesjhüskes.
De kus va g'n sjtrieëk heesj de Opaalkus. 't Sjtuk ten oeëste va Duunkirke heesj Côte des Dunes de Flandre. De Opaalkus hat aafwesselend kliffe en zanksjtrange, wie de Picardische. 't Guëf hei twieë markante lanktónge: Cap-Blanc-Nez en Cap-Gris-Nez. Cap-Gris-Nez ligk aa ge sjmaalste sjtuk van 't Kanaal, dat 't Nauw va Calais heesj. D'r aafsjtand bis Ingeland is hei meh 33 kilometer. Vanaaf Calais weëd 't lank bei g'n kus vlaker. De huëvele ligke deper landiwaats. Vanaaf Duunkirke guëf 't polderlanksjap en weëd de kus gedomineerd durch 'n dunekete, wie i Vlaandere en Nederland.
Jozef Stalin
thumb|Stalin in 1943, op de Teheranconferentie. Jozef Wissarionovitsj Stalin (Rössisch Иосиф Виссарионович Сталин), gebore Joseb Jughasjvili (Georgisch იოსებ ჯუღაშვილი) (Gori, Georgië, 18 december 1879 - Moskou, 5 miert 1953) waor 'ne Russische revolutionair en diktator. Nao Lenins doed in 1924 had heer 't bewind euver de USSR en gaof häör gedorende mie es 25 jaor häör vaste vörm. Heer waor in d'n Twiede Wereldoorlog betrokke bij de strijd aon de kant vaan de geallieerde en woort mèt Winston Churchill en Franklin Delano Roosevelt tot de "Groete Drei" gerekend; ouch stoont heer aon de weeg vaan de Kawwen Oorlog. Heer waor beröch um zien niksoontzeende vreedhede, ingegeve door 'ne milde vörm vaan paranoia, die neet minder es 8 tot 20 mieljoen lui 't leve kosde. Ziene polletiek waor evels succesvoller es die vaan Mao Ze Dong. Zien ideologie weurt 't stalinisme geneump.
Nord-Pas-de-Calais
Geografie
D'r hoeëgste top is d'r Mont Anor, mit 'n huëgde van 271 meter.
Jozef Stalin
Leve
Stalin woort gebore es Joseb Jughasjvili in Georgië. Recent oonderzeuk heet gesuggereerd tot heet einege maond ieder gebore is. Heer waor de zoon vaan twie ex-liefeigene; in 1888 leet ziene vaajer zien femilie achter um allein in Tiflis wèrk te zeuke. In zien tienerjaore had heer groete interesse veur de Georgische natie en góng nao 't seminarie. Dao kaom heer, wie oonverwach ouch, mèt communistische ideeë in aonraking.
Nord-Pas-de-Calais
Kultoer
Van aodsher zint de historisch-kultoerele beng mit Vlaandere en Nederland groeët. I d'r vunneftieënde ieëw woar de regio óngerdeel va de Habsburgse Nederleng. Nord-Pas-De-Calais woar i deë tied óngerdeel va graafsjap Artesië en graafsjap Vlaandere. Vuur d'r veertieënde ieëw kalde me in e groeët deel va g'n allewiel regio e Wes-Vlamsj, dus e Nederfrankisch dialek. Doanoa woeëd de sjtrieëk lankzaam verfrans. Dat proces begós in 't zuudweste. Ieësj plaatsje wie Boulogne-sur-Mer en Saint-Omer, sjpieëder 't lank um Calais en oetintelig Duunkirke. Alling in 'ne sjmale sjtroak ten oeëste va Duunkirke kalle sómmige lüj nog e Wes-Vlamsj dialek. 't Geet vermeudelig um 20.000 à 40.000 lüj. Allewiel guëf 't waal poaginge um 't lokaal Vlamsj e nui leëve i bloaze. Me zeet 't Vlamsj óch trük i plaatsjname wie Hondschoote of Duunkirk. Anger plaatsjname woare oersjprunkelig Vlamsj, meh woeëde sjpieëder verfrans, bevuurbild Calais (Kales), Boulogne-sur-Mer (Bonen) en Audinghen (Oudingem).
Huub Broers
Huub Broers (5 December 1951 in Voere) is 'ne Belzje politicus en saer 2000 verkaoze dör de mieërderheed (de lokaal Vlamsje partiej Voerbelange) es CD&V burgemeester va Voere. Op 14 juli 2010 is e lid waoëre van de N-VA. Broers is óp dae daag gecoöpteerd es lid van d'r Belzje Senaat.
Nord-Pas-de-Calais
Kultoer
I g'n umgeëving va Lille kalde me oersjprunkelig waal Franzuësisj. I g'n ganse sjtrieëk guëf 't óch typische Vlamsje belforts en groeëte maatpleie mit verseerde hoesgieëvele. Arras is zoeën sjtad mit bei typisch Vlamsje boewwirke.
Jozef Stalin
Leve
In 1899 woort heer vaan sjaol gesjik vaanwege te frequent wegblieve. In de jaore dao-op begós heer 'n ummer greujende rol te speule in 't verzèt; iers in de Kaukasus, later mie centraol in Rusland. Dit kaom häöm mie es eine kier op arrestaties te stoon en eine kier op verbanning nao Siberië. In 1913 naom heer de naom Stalin "maan vaan staol", aon; heer begós ziech te zjenere veur ziene Kaukasische achtergroond. In de maonde veur de revolutie vaan 1917 redigeerde heer de Pravda veur Lenin, dee verbanne waor.
In de eigeleke Oktoberrevolutie späölde Stalin gein veurnaom rol; later zouw heer die rol ummer sterker euverdrieve veur propagandadoele. In 1922 wis heer evels secretaris-generaal vaan de Communistische Partij vaan de Sovjet-Unie te weure, en nao Lenins doed in 1924 smeide heer coalities mèt aander veurnaom lui, veur de gemaotegde Nikolaj Boecharin en de radicaole Leo Trotski boete te slete, wat häöm woonderwel lökde: Trotski vlöchde nao 't boeteland en Boecharin woort terechgesteld. Nao ummer mie manoeuvres verkraog heer bij de Groete Zuvering vaan 1936 de absolute mach. In de jaore daarteg begós 'nen absurde cultus vaan persoensverhierleking roontelum häöm.
Nord-Pas-de-Calais
Economie
thumb|D'r maximale door va treinritte vanoet Lilla noa Londe, Brussel en Paries Wiewaal 't vöal wirkeloosheed i g'n sjtrieëk guëf, hat de regio 'n rilletief jóng bevolking en doadurch 'n rilletief umvangriek beroopsbevolking. I g'n agglomeratie va Lille is e kenniscentrum en de sjoeëlgoande bevolking is groeëter es 1 mieljoeën. Alling al de Universiteet va Lille hat 110.000 sjtudente. Óch de primaire sector floreert hei, vuural durch de noabeiheed va gooj infrasjtructureel verbinginge, die efficiënte en flotte export va vuural eëpel en terf meugelig make. Lille is e regionaal sjpoarknooppunt. Duunkirke en Calais hant gooj autobaanverbinginge en groeëte zieëhaves. Brussel en Paries ligke neet meh wied. Via d'r Kanaaltunnel kint me sjnel en einfach Ingeland en zing hoofsjtad Londe berieke. Same mit Picardië en de aagrenzende regio's in Belsj is de vuurmalige regio Nord-Pas-De-Calais heidurch 'ne wiechtige internationale sjakel vuur 't (vrach)verkier.
Jozef Stalin
Leve
In 1939 had heer mèt Hitler e tractaat geslote wat de verdeiling vaan Pole in twie stökker regelde. Ouch vereuverde heer de Baltische Staote. Heer geluifde neet tot Nazi-Duitsland häöm zouw wèlle aonvalle. Wie in 1941 Hitler 't akkoord verbraok avvenceerde dee aonvenkelek snel, ouch al umtot tijdens de "Zuvering" hiel väöl hoeg officiere umgebrach waore. Hitler sjikde drei legers nao Rusland: ei nao Leningrad, ei nao Moskou en ei nao Stalingrad. De invallende winter brach ze alledrei evels tot stèlstand: de Russische soldaote waore beter tege de kaw bestendeg es de Pruse. Vaanoet Moskou begóste ze de Duitsers zelfs al trök te drieve (Slaag bij Moskou) en de Slaag bij Stalingrad in 1942 beteikende de definitieven ummekier in d'n oorlog te gunste vaan de geallieerde.
Naotot heer in 1945 op de Conferentie vaan Jalta had bedonge tot de Rössische legers 't oostelek deil vaan Europa mochte bezètte, begós heer in al die len communistische regeringe op te zètte en mèt militair middele de len vaan 't weste aof te zundere. In eige land woort heer ummer oonredeleker en kraog zie beleid antisemitische trèkke. Zienen doed in 1953 verhinderde de oetveuring vaan nog erger planne. Volges Vjacheslav Molotov is Stalin door Lawrenty Berija umgebrach. In 1956 begós oonder Nikita Chroesjtsjov de destalinisatie.
Veranderinge in de USSR
Stalin maakde werk vaan de industrialisatie vaan de USSR, die in de jaore twinteg nog veural 'ne landbouwstaot waor. De geforceerdheid boemèt heer dat deeg zorgde in 't begin evels veur groete mislökkinge, al waor 't laank neet zoe rampspojeg wie later oonder Mao in China. Wie heer storf waor de USSR 'n industrieel wereldmach.
Stalin vörmde de economie mèt Viefjaoreplanne, die väöl te rizjide waore en veural te ambitieus, mer nao zienen doed wel gehandhaaf woorte.
Waor oonder Lenin veural de experimenteel kuns bevorderd, oonder Stalin, dee good bemerkde tot 't volk die kuns neet ech umermde, woorte wètte oetgeveerdeg die stèlde tot kuns begriepelek mós zien en es 't eve kós 't communisme mós oondersteune. Die kunsvörm neump me stalinistisch realisme. Väöl kunsteneers kraoge de opdrach expliciet Stalin te verhierleke; wee protesteerde woort gedeporteerd. Es leefhöbber vaan kuns bemeujde heer ziech dao dèks persoenelek mèt. De maote boe-in kunsteneers ziech al of neet kóste ute varieerde nogal; evels leverde ze dèks gooj kunsteneers op, wie Dmitri Sjostakovitsj.
Tintigny
thumb|Locatie van Tintigny in Luxemburg. Tintigny is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Virton. Op 'n oppervlakde va 81,79 km² wonne 4.099 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 50 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|De kèrk van Tintigny. Bellefontaine, Rossignol en Saint-Vincent.
Aerpel
thumb|Aerpel. d'n Aerpel (Solanum tuberosum) is 'n plantj die óngere gróndj 'n enerzjieveurraod inne vorm van zètmael aanlègk. 't Zètmael wuuertj bewaardj inne vorm van knöl, die aerpel waere geneump. De knöl waere gevörmp aan stengele die zich óngere gróndj bevinje, de stolone. d'n Aerpel is 't wichtigste voorgewas oppe welt, nao ries, weit en meis.
Oearsprónk en verspreijing
Saere inveuring vannen aerpel in Europa door Spanje in 1536 is d'n aerpel door Europese zieëvaarders versprèdj gewaore nao haves en gebieden euvere ganse werreld. Doezjende rasse bestaon inne Andes, wo mieër es 100 cultivars in ein vallei kónne waere gevónjen en e dozien of mieër kan óngerhaje waere door landjboewhoeshajing. Aerpel zeen snel e wichtig stapelvoor en veldjgewas gewaore naodet ze in Europa gevestig zeen. Mer e gebraek aan genetische diversiteit, door 't feit det hieël min rassen aanvenkelik ingeveurdj woorte, haet 't gewas kwetsbaar gemaak veur gekrenkdjes. In 1845 haet 'n plantjgekrenkdje, bekèndj es de aerpelgekrenkdje, veroearzaak dore zwamechtige watersjummel Phytophthora infestans, zich hieël sterk door ermer gemeinsjappe van Wès-Ierlandj versprèdj det lèdje toet misougsten enne Groeate Ierse Hóngersnoead.
Perductie
't Jäörliks dieet van 'ne gemiddeldje werreldbörger in 't ieëste decennium vannen twintjigsten ieëf woor mieër es 33 kilogram. De plaatselike wichtigheid vannen aerpel wusseltj sterk en kan ouch verangere. 't Blief e wichtig gewas in Europa (veural Oeas- en Centraal-Europa), wo de per capita-perductie nag ummer de hoogste vanne welt is, meh de grótste greuj euvere aafgeloupe paar decennia haet plaatsgevónjen in Zuud- en Oeas-Azië. Sjina is allewiel de grótste erpelperducent oppe welt en bao e derde vanne weltperductie aan aerpel is in Sjina en India.
Voorwaerd
De beraekendje voorwaerd van 100 gram gekaokdje aerpel is :
Echte kwakkers
right|thumb|Broune kwakker Kwakkers of Ranidae zien 'n femilie in de orde Kwakkers en króddele (Anura). Umtot de aander diere vaan die orde väöl op de diere oet dees liekene, sprik me wel vaan Echte kwakkers. Dees femilie allein al nump 4.800 saorte in beslaag; de mierderheid vaan al noe levende Anura.
Kwakkers zien klein bieste vaan tösse d'n twie en daarteg centimeter. Ze höbbe verticaal pupille en 'ne glitserege hoed. Väöl saorte kinne hunne keelzak hendeg groet opzette. De bieste zien veurnaomelek insectivoor.
Kwakkers lègke zoeget hoonderd eikes per paring, die 'ne klont vörme en kwakkergäöt geneump weure. De larf hèt donderköpske en heet, wie al amfibie-larve, 'ne vèsse-status, mèt kiewe veur longe en 'ne start veur mèt te zwumme. Wienie die opgreuje, verlere ze hun start en kiewe en greuje pu en longe; wienie de start aofvèlt, kinne ze ziech volweerdeg op 't land veurtbewege. Nao de metamorfose greuje ze gemeinelek nog good door. Gemiddeld doorloupe zoeget twie eikes per lègksel die status; de aander larve weure daoveur al opgegete door veurnaomelik vèsse.
Taxonomie
KWAKKERS (Ranidae)
Wermelskirchen
Wermelskirchen is e Rienlands stedsje in de krink (Kreis) Rheinisch-Bergischer Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 74,8 km² en 34.472 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 461 de veerkante kilometer.
't Op 345 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel mie es viefteg stadsdeile.
Poep (sjpeelgood)
'n Poep ies sjpeelgood, 'ne naomaakmiensj um mèt te sjpele. In Valkeberg-centrum en op Sint-Pièter zègke ze dao poep tege. Boete dat centrum en in de meiste ander dialekte zègke ze "póp".
Historie en materiale
Vreuger woort 'n poep gemaak van broaddeig, sjtein, klei, hout, porselein of aardewerk. Ouch waal van (lappe) sjtof, van sjtruè of gebreid. De ièrsjte modelle houwen 't uterlik van volwasse persone. Tegen 't ing van de 19e ièw kaom de ièrsjte babypoep op de mert, gemaak door de Franse poeppemeker Bebe. De porseleine kop woort langzamerhand vervange door eine van celluloid. Nao de 2e waereldoorlog woorte ze van kunssjtof of plastic gemaak. In 't begin van hel, later van zachter plastic.
Gebruuk
Veural maedsjes sjpele, es se klein zin mèt poeppe. Meistal ies dat 'n babypoep. Es groater kind weurt dèks mèt barbies gesjpeeld. 'n Barbie ies 'n naomaakvrouw, mèt 'n ideaal figuur. Oarsjprónkelik kump die oet de VS. Dao besjtoon väöl soorte barbies. Ze drage modieus kleier, die oetwiesselbaar zin en dao besjtoon ouch generaties, jónk, oud, klein en oetveuringe in diverse rasse. De barbie ies gekómme ter vervanging van de papiere aankleipoep.
Maondj
'n Maondj is 'n tiedseinheid die oarsprunkelik waas gegrundj op d'n ómloupstied van de maon. In d'n hujige gregoriaanse klender en anger klendersystième die zint gegrundj op 't zónjaor, is de lingdje van de maondj zoadanig det twellef maondje in e jaor gaont. In systième die op de maonbaan zint gegrundj, is de lingdje van 'n maondj zoadanig det ze zoaväöl meugelik euverènskump mit de synodische maondj.
Kaplanturbine
Ein Kaplanturbine is ein saort waterkrachturbine. Same mit de Francisturbine is 't ein vanne belangriekste types reactieturbines. Biej dit type turbine zit 't heel sjoepewiel onger water, de dievendje krach biej dit type zit 'm in 't drökversjil euver de turbine. Net wie biej ein sjtoumturbine.
Maondj
De maondj ligk kwa doer tössen 't kwartaal (e veerdje jaor) en de waek (zeuve daag) in.
Wèsters
In 't wèste haet me twellef maondje, mit versjillige lingdjes in daag: jannewarie (31), fibberwarie (28, of 29 in e sjrikkeljaor), mièrt (31), april (30), mei (31), juni (30), juli (31), augustus (31), september (30), oktoaber (31), november (30) en december (31).
Kaplanturbine
ontsjtaon vanne Kaplanturbine
De Kaplanturbine is ein doorontwikkeling vanne propellorturbine, dit saort turbine besjtuitj oet eine propellor (vergeliekbaar mit ein sjeepssjroef) die geplaats is in ein verlengde drökpiep. Geweunlik haetj de propellor tösse 3 en 6 blajer. Dit saort propellors is veurzeen van vaste blajer en is gemekkelik te fabricere, daorom zuutj men in ontwikkelingslenj dit saort turbines nog sjteeds toegepas waere. Omdet 't rendement van det saort turbines neet ech good is, en det veural biej minder massadebiet, is de Oosteriekse professor Viktor Kaplan in 1913 begos mit de ontwikkeling van versjtelbaar blajer aan de propellor.
Werking
't Water vanne hoogste kantj (hoogste drök) weurdj door leidsjoepe parallel aanne as oppe blajer vanne propellor, ouch waal loupsjoepe genumpdj geduujdj, daodoor waerdj de sjtruimingsrichting van 't water verangerd en numtj 't water de loupsjoepe mit in häör drejing, daodoor weurdj de kinetische energie ('t drökversjil) die in 't water zitj omgeztj in mechanische energie. Die tegewoordig in väöl lenj es aandrieving weurdj gebroektj om dao eine generator mit aan te drieve en zo witte sjtroum op te wekke.
Waterkrachcentrale Lin
De waterkrachcentrale in Lin, biej de sjtuw inne Maas, maaktj gebroek van Kaplanturbines. In totaal sjtaon dao 4 turbines opgesjteldj die same ongeveer 100 kubieke maeter water per seconde kinne verwerke. 't verval van'ne sjtuw is ongeveer 4 maeter, gezammelik kinne de 4 turbines ongeveer 11,5 Megawatt aan elektrische energie opwekke.
Süderbergland
thumb|'t Süderbergland (nr. 33) 't Süderbergland (soms zeët me ooch Südergebirge) is e lieëggebirgde in de Duutsje deelsjtate Noardrien-Wesfale en Hesse. 't Umvat 'n aantal historisje lanksjtreke, woeë-ónger 't Sauerland, 't Bergsj Lank en 't hingerlank van Hesse. 't Is óp zing buuet wer óngerdeel van 't Rienlands Leisjteeplateau, wat zich oetsjtrekt uuever 't weste va Duutsjland, Hoeëg-Belsj en 't noorde van Luxemburg. I ge Südergebirgde ligke versjeie bergrugke, woeë-ónger 't Rothaargebirgde, wat 'n bekinde wintersjportbesjtemming is. Doa ligke ooch de huuegste berg in d'r wieje umtrek. D'r huuegste top is d'r Langenberg (843 m) tusje Niedersfeld en Willingen.
Noa 't weste touw weëde de bergtoppe sjteeds lieëger. Kótbei Kölle geet 't berglandsjap uuever in de Köller Bóch (keëtje, nr. 55), 'n dichbevolkde en lössrieke lieëgvlakde. Ten noorde van 't Süderbergland, dat wilt zage óngevier ter huuegde van 't Ruhrgebeed, weëd 't landsjap ooch lankzaam vlaker. Ten oeëste doava ligk 't middelgebirgde van Hesse (nr. 34 & 35). Ten zude doava grens 't aan 't Westerwald (nr. 32).
Uvulair
De bekèndjsten uvulaire klank in 't Limbörgs is de kael-r; dees kan zowaal 'nen uvulairen tril es 'ne stumhöbbendjen uvulaire fricatief zeen.
'nen Angere bekèndjen uvulair is de hel g van 't naordelik Nederlandjs; dit is de stumloeazen uvulaire fricatief.
Windjruueske
Windjruueske of Anemone is e geslech van euverblievendje, kroedechtige plantjen oete ranonkelfemielje (Ranunculaceae). Ze kómme veurnamelik veur in naordelike, gemaesigdje gebiede. De saorten höbbe gelobdje blajer en groeate blome mit dudelike bloomdèkblajer. Binne dit geslech bevinje zich zoeaget 120 saorte.
Windjruuskes höbben 'nen óngergrundjse rotestek en 'nen deep gesni-jje basis. De lange bloomssteel druueg ein of mieëder witte, roeaj, blaw, paarse of (zeldjzaam) gael blome. De vröchte höbbe döks lang, haorige stiele die de bestuving dore windj meugelik make.
Väöl saorten aan windjruueskes zeen populair haofplantje; veural 't kroeanwindjruueske (Anemone coronaria), det 'ne knolechtige root haet, paetersjelie-echtige verdeildje blajer en groeate, opvallendje, papaverechtige blome. De blome waeren in divers kluuere gekwieëk. Ouch guuef 't dóbbelgebloomdje variëteite.
Windjruueskes greujen 't bèsten in leimechtige gróndj, wen meugelik verzeen van rieke mis óngere knol. De plantje kónnen in oktoeaber waere gepaotj. De meiste windjruueskes bleujen in 't vreugjaor, meistes van mei toet junie.
Hepatica
De plantje die ónger 't geslech Hepatica valle, worónger 't laeverbleumke (Anemone hepatica of Hepatica nobilis) waeren allewiel döks ouch óngere windjruueskes gezatj, mer hie-euver is nag gein euvereinstumming.
Saorte
De volgendje drie saorte kómme väöl veur inne netuur in Nederlandj:
Anger wichtige saorte zeen:
Cultureel antropologie
Cultureel antropologie (ouch wel volkerkunde, etnologie, sociaal antropologie of sociaal-cultureel antropologie geneump) is de weitesjap die 't sociaal gedraag, de economische structuur en 't gelouf vaan volleke en bevolkingsgróppe bestudeert. 't Is ein vaan de vief oonderdeile vaan de antropologie wie ze dat veural in de Vereinigde Staote kinne. Op 't vasteland vaan Europa verwijs me mèt d'n term antropologie miestal veural nao de culturelen tak devaan.
Jong wetesjap
De cultureel antropologie is 'n jóng wetesjap die zich - nao 'ne ideejesjtrijd tussje sociologe en etnologe dae dör de örsjte gewónne is - sterk oontwikkelde. Boe me vreuger door 't koloniaal gedachtegood geïnspireerd woort um versjèllende bevolkingsgróppe in 'n oonderverdeiling onder te bringe, is de culturele antropologie vaan noe de wetesjap bij oetstek die kinnis vaan de complexiteit vaan versjèllende culture oontwikkelt.
't Concept Cultuur
Oonder cultuur versjtèèt de cultureel antropologie:
D'r miensj wert dus besjouwd es 'ne sjepper van cultuur en es 'n sjepping van z'n cultuur. De sociaal antropologie besjtudeert o.m. de populair cultuur in Europa. Oetwisselinge tussje culture werre es wisselwèrkinge bezieë en zoe werre ooch transnationale en subculture belicht.
Oonderzeuksmethodes
De culturele antropologie is 'n empirische wetesjap en bedènt zich van de volgende oonderzeuksmethodes:
Complexiteit van cultuur
In de huidige, veural pos-moderne wetesjap die de antropologie in Nederland met naome is, ligk de naodrök tot op zeker huugte ouch op wat kinnis is. Mèt dees oontwikkeling plaots de Nederlandse culturele antropologie ziech zellef in väöl opziechte tösse de sociaal wetesjappe en de filosofie. Ze zitte daomèt daan ouch korter bij de inziechte vaan de Frankfurter Schule es bij 't positivisme vaan Karl Popper.
Cultuur is gecompliceerder gebleke es me iers dach. Culture zien neet allein flexibel en veranderlik (dynamisch), d'r zien ouch gein dudelike sjeidslijne tösse versjèllende culture aon te wieze. Antropologe die ziech väöl mèt 't cultuurbegrip en de invlood vaan cultuur höbbe bezig gehawwe zien Arjun Appadurai en Pierre Bourdieu.
Praktijkväörbeeld
'n Twintigtal volksverhaole va Voere zeunt opgetekend dör Rob Brouwers (Nederlandse kunssjilder) in d'r Koeënwoof nr. 7 (1992), 't heemblad va Voere e.o. In diz oetgaaf is och 'n besjowwing opgenaome van d'r cultureel antropoloog Hans van Laar uvver antropologie en volkskunde. e Maakt dao-in op pag. 30 en 31 'n oondersjeed tussje volksverhaole en roddels, die allebej in volkskundig en cultureel antropologisch opzicht, belangriek zeunt um te verzamele en sjtèlt in dizze context de vraog of Brouwers och roddels verzamelt. Vervolgens zit van Laar oetèè wat volksverhaole en roddels os kinne lieëre uvver de sociale circuits in een gemeensjap en wae daovan wert oetgesjlaote en wat dao de raej va zow kinne zieë. Och vertille roddels over de de väörsjtillinge, waarderinge en betekenisse oeëmit roddelaers hun waelt interpretere en waardere. 't Volksverhaol van de Verzoonke sjtad Ribbi, dat zich aafgesjpelt in de buurt van de Sjteebusjkapel, is dao-in neet opgenaome.
Yuval Noah Harari
thumb|Yuval Harari (2017) Yuval Noah Harari (Hebreeuws: יובל נח הררי; 24 fibberwarie 1976, Kirjat Ata) is 'nen Israelische militairen historicus, Middeliewe-kinner en professor aon de historische faculteit vaan de Europese Universiteit vaan Jerusalem. Daoneve is heer 'nen aktivis op ’t gebeed vaan de rechte vaan dere, homoseksualiteit en veganisme.
Harari studeerde vaan 1993 bis 98 aon dezelfde Europese Universiteit boe heer noe aktief is. Dao studeerde heer aof in de historie vaan de Middeliewe en legers. In 2002 haolde heer zienen doktoraot in Oxford. Nao zienen doktoraot is Harari ziech gans gaon wije aon transnationale historie en macro-historische oonderwerpe. Dit deej heer in combinatie mèt väöl interdisciplinair oonderzeuk, veural op 't gebeed vaan ikkenemie, technologie en biologie