cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sonnèt
Historie
Op 'nen inkelen oetzundering nao (beveurbeeld 'n Occitaans sonnèt in e troubadourshandsjrif) doort 't 'nen tied ietot de vörm ziene weeg nao de res vaan Europa vint. Spaanje is in de vieftienden iew es ierste land aon de beurt (Íñigo López de Mendoza), begin zèstienden iew volg Portugal. In 't midde vaan deen iew weurt de vörm populair in Fraankriek; al snel sleit 't euver nao Vlaondere, boe 't sonnèt de middeliewse rederiekerspoëzie geit verdringe. Vaan dao-oet kump 't al snel in Holland terech, zoewie in de Duitse len en tot slot in Scandinavië. Ouch Ingeland vèlt oonder Fransen invlood veur 't genre, wat bij Spenser en William Shakespeare 'ne gans typische vörm krijg.
Mier oetheimse taole numme 't sonnèt op hunnen tied euver. Al roond 1300 maak Immanuel ha-Romi e sonnèt in 't Hebreeuws. In de negentienden iew weure sonnètte in de Slavische taole gesjreve. Mèt 't modern imperialisme koume ze ouch in oosterse taole wie 't Urdu terech.
Nederlen
't Ierste sonnèt in 't Nederlands woort in 1565 gepubliceerd door de Gentse sjèlder Lucas de Heere. De volgende decennia bleujt 't op, um zeker in Holland de ganse zeventienden iew volop in gebruuk te blieve, neet allein in de wereldleke meh ouch in de religieus poëzie. Mèt de opkoms vaan de romantiek raak 't sonnèt in verval; romantische en post-romantische diechters meine in de regel tot gooj poëzie mie de ruimte vreug. Zier sterk kump 't evels trök in 't werk vaan de Tachtegers. Veural hunne veurluiper Jacques Perk zoewie Willem Kloos sjrieve eufonische, sterk lyrische sonnètte boevaan 'rs väöl de status vaan klassieker behaolde. Twintegsten-iewse diechters gebruukde 't sonnèt ouch dèks, al vint me bij Martinus Nijhoff, Gerrit Achterberg en Ed. Hoornik e bepaold zakeleker idioom mèt 'n alledaogser taolgebruuk. De nao-oorlogse avant-garde (de Vieftegers en Zèstegers) mós wieneg vaan sjema's mèt streng rijm- en metrumeise höbbe, meh veurvechters vaan e touwgenkelek idioom hanteerde 't wel, wie Gerrit Komrij, Jean-Pierre Rawie en zeker ouch Jan Kal, dee 'rs mie es doezend sjreef.
Italiaons sonnèt
In de mieste literature, boe-oonder oeteraard de Italiaonse zelf, is t Italiaons sonnèt de norm. Hei gief 't veer strofe, twie vaan veer (kwatrijne) en twie vaan drei (terzine). De twie kwatrijne same, 't octèt, oontvawwe 't idee vaan 't gediech, dewijl de twie terzine, 't sextèt, nao 'n conclusie touwwèrke. Tösse 't octèt en 't sextèt ligk de zoegeneumde volta, de wending.
Normaliter is de gebruukde veersvoot de jambe (kort-laank, of in de modern Europese, zeker de Romaanse taole: oonbeklemtoend-beklemtoend). De regele stoon miestentieds in pentameter, dat wèlt zègke vief veersveuj. In dat geval tèlt 'ne regel in 't sonnèt tien of èlf syllabe: vijf kier twie, plus eventueel nog ein es 't rijm vrouwelek is. In de Italiaonse taol is dat miestal zoe; in 't Frans, Duits en Nederlands weurt 'n aofwisseling vaan mannelek en vrouwelek rijm evels op pries gestèld. Wijer moot me rekening hawwe mèt elisie: twie opeinvolgende vocaole vörme mer ein syllaab. Deze regel gelt zier strik in 't Italiaons en Frans, meh is in 't Nederlands in d'n twintegsten iew losgelaote.
De pentameter is evels neet verpliech: de regele kinne ouch korter of langer zien. Zoe hadde Nederlandse en Duitse sonnètte in de zeventienden iew dèks alexandrijne (jambische hexameters, dus zès veuj per regel). Ouch is 't neet verpliech tot alle regele eve laank zien. Sprik me vaan 'n "Italiaons sonnèt", daan geit me dao evels wel stèlzwijgend vaan oet.
't Aontal rijmklaanke is beperk. In 't octèt gief 't in princiep mer twie rijmklaanke. 't Rijm kin gekruis (abab) of umermend zien (abba); gepaard rijm kump neet of koelek veur. 't Twiede kwartèt gebruuk dezelfde rijmklaanke es 't ierste, ofwel in dezelfde volgorde (abab abab; abba abba), ofwel gespegeld (abab baba; abba baab). 't Kump soms veur tot 't twiede kwatrijn aander rijmklaanke gebruuk; dit is evels ieder typisch veur 't Ingels sonnèt (zuug oonder). 't Sextèt gebruuk miestal drei, gans nui, rijmklaanke. De volgorde steit neet vas: de bei terzine kinne dezelfde orde gebruke (cde cde), in spegelbeeld stoon (cde edc) of nog aanders gestèld zien.
Ingels sonnèt
Edmund Spenser priffereerden 't veur de kwartètte oonderein toch te verbinde. Bij häöm is de lèste rijmklaank vaan e couplèt dèks d'n ierste vaan 't volgend (abab bcbc cdcd ee). Me neump deze vörm in 't Ingels Spenserian sonnet of linked sonnet.
Irrationaol sonnèt
Deze vörm is bedach door de Franse avant-gardebeweging Oulipo, die ziech op mathematische modèlle riechde. Gans in 't bezunder steit de oetvinding op naom vaan Jacques Bens (1931-2001). In 't irrationaol sonnèt zien de strofe achterein 3, 1, 4, 1 en 5 regele laank, wie de ierste vief decimaole vaan pi, 'n irrationaol getal. De twie losse regele zien identiek, of bekans identiek (mèt in eder geval 'tzelfde rijmwoord), en tuine oongeveer de centraol gedachte vaan 't gediech. Compleet zuut de vörm zoe oet: aab C baab C cdccd (hooflètters stoon veur 'tzelfde woord, klein lètters veur allein dezelfde rijmklaank). E wijer vereisde is tot de rijmklaanke a en c mannelek mote zien en b en d vrouwelek, of perceis umgekierd.
Veurbeelder
{|
Italiaons sonnèt
Quand' io veggio dal ciel scender l' aurora co la fronte di rose e co' crin' d' oro, Amor m' assale, ond' io mi discoloro e dico sospirando: « Ivi è Laura ora ». O felice Titon, tu sai ben l'ora da ricovrare il tuo caro tesoro; ma io che debbo far del dolce alloro? ché, se 'l vo' riveder, conven ch' io mora. I vostri dipartir' non son sí duri, ch' almen di notte suol tornar colei che non à schifo le tue bianche chiome: le mie notti fa triste e i giorni oscuri quella che n' à portato i penser' miei né di sè m' à lasciato altro che 'l nome.
Ingels sonnèt
ONE day I wrote her name upon the strand, But came the waves and washèd it away: Again I wrote it with a second hand, But came the tide and made my pains his prey. Vain man (said she) that dost in vain assay A mortal thing so to immortalise; For I myself shall like to this decay, And eke my name be wipèd out likewise. Not so (quod I); let baser things devise To die in dust, but you shall live by fame; My verse your virtues rare shall eternise, And in the heavens write your glorious name: Where, when as Death shall all the world subdue, Our love shall live, and later life renew.
Tachtegerssonnèt
Meen niet, dat éene deugd voor allen past! – De popel streeft omhoog met trotsch verachten Der aarde, en 't harte popelt haar van smachten Naar 't blauw des hemels, waar de vrede wast; De treurwilg neigt en loot en looverlast, Die 't water zoeken met een hoopvol trachten, En lijdzaam op de blijde stonde wachten, Dat zij door golfjes worden overplast; Men moet den popel, die zich buigt, verachten, De treurwilg, die de wolken zoekt, misdoet, – Want elk moet, wat hem past te doen, betrachten: Wie, wat zijn aard beveelt, verricht, is goed: De duif zij zacht, maar de arend toon zijn krachten, En gal zij bitter, maar de honing zoet.
Oscar Wilde
Oscar Fingal O'Flahertie Wills Wilde (16 oktoeaber, 1854 - 30 november 1900 waas 'nen Ingels-Ierse sjriever, dichter en dramaturg.
Biograaf
Wilde waas gebaoren op 16 oktoeaber 1854. Hae kwaam oet 'n protestantse Ingels-Ierse femieljen in Dublin. Ziene pap Sir William Wilde waas 'ne bekindje oear- en ougspecialis en sjreef ouch beuk euver archeologie; zien mam Jane Wilde waas 'n succesvol sjrieverse en 'n Ierse nationaliste, die bekindj stóng es Speranza.
Nao zien studie in Dublin en in Oxford brach Wilde in 1881 de dichbunjel Poems oet. In 1882 heel d'r laezingen inne Vereinigdje Staoten en in Canada; in 1883 kwaam d'r trögk nao Ingelandj veur laezinge te hajen euver Amerika.
In 1884 trouwdje Wilde met Constance Lloyd; same krege zie twieë kinjer. De vrundjsjap tösse Wilde en 'ne jóngere manskaerel, lord Alfred Douglas, lèdje toette vervolging van dem, wodoor d'r tösse 1895 en 1897 inne gevangenis mós zitte.
Pepienesbrögk
De Pepienesbrögk is e gehuch in de Nederlandjs Limbörgse gemeinte Ech-Zöstere, aan de Paterwaeg (in 't verlingdje van de Brögkwaeg) bie Pej. 't Gehuch sjteitj veurnamelik bekèndj óm de biejaardeveurzeninge en de Pepieneshaof, 'n zoageneumdje "iesbórderie", aan d'n Dominicuswaeg.
Oscar Wilde
Biograaf
Oscar Wilde wuuert waal besjreven es 'nen dandy.
Literair werk
De bekindjste werke van Wilde zeen Lady Windermere's fan (1892), An ideal husband (1899), Salomé (1893) en 't stök The importance of being Earnest (1895). Oet 188 kump 't kinjerverhaol The happy prince and other tales. Zienen instigste roman is The picture of Dorian Grey (1891), worin d'r sjoeanheid verhieërlik.
Potvès
thumb|Potvès De Potvès (Physeter macrocephalus of Physeter catodon) is 'ne walvèsechtege oet de oonderorde Taandwalvèsse. Heer vörmp allein de familie Physeteridae, en is wiedoet de groetste taandwalvès. De potvès kump relatief väöl veur en is 'n arsjetypische walvès gewore, oonder mie door zien optrejje in 't book Moby Dick.
Veurkoume
De potvès lif in alle wereldzieë die häöm deep genoog zien. Aof en touw kump 'r ouch in de Noordzie terech, bij vergissing. Umtot heer dao weineg voodsel vint en neet deep kin doeke, raak heer oetgehoongerd en gedesoriënteerd, en störf heer meistens in zie of op 't straand. In de late jaore negeteg zien veural in Nederland herhaoldelek potvèsse aongespeuld; dit sjrijf me touw aon 'n greuj in hun aontal door 't ind vaan de jach op potvèsse.
right|thumb|Veurkoume
Kinmerke
De potvès heet 'n gemiddelde lèngde vaan 18 meter en e gewiech vaan 50 ton; heimèt is heer de groetste vaan de tandwalvèsse, en ouch 't groetste bies mèt tan, die heer evels allein op d'n oonderkaak heet en neet wezelek gebruuk veur te ete. Zie lief vèlt op door d'n apaarte vörm: twie bölte op de rögk en 'nen enorme, bekans veerkentege kop. In e groet deil vaan dee kop zit 'ne witte, sjroepege vleujstof, die aon sperma deit dinke (vaandao d'n Ingelse naom sperm whale); dit is waorsjijnlik bedoeld veur tegedrök te levere wienie de potvès op groete deepde - de potvès kin tot minstes 2200 meter deep, woemèt 'r deper kump es welk ander zoegdier ouch - mèt sterke waterdrök te make krijg.
Mannekoar Geulklank
Mannekoar Geulklank ies 'n mannekoar in Valkeberg dat ies opgeriech op 18 september 1950 door inkele jóngluuj van Boete de Paort, door o.a. de hière van Kan, Loozen, Meurders, Steynebrugh en de toen 18-jäorige Wiel Odekerken es dirigent. In 1998 naom Peter Hensgens 't dirigeersjtekske euver, dae dat in 2000 weer euvergoof aan Arno Kerkhof. Saer 2012 ies Nic Hermans dirigent van Geulklank. De vaste pianobegeleiding woort decennialangk verzörg door Piet Bours.
In 1980, 1995 en 2006 haet Geulklank muzieksjtukker vasgelag op geluidsdragers. Jaorlijks nömp Geulklank deil aan o.a. 't 3x bedank-concert in de Polfermeule in Valkeberg. Daoneve organiseert Geulklank elk jaor "'t Knoetsse". Ouch 't Keersjkonzaer en de Mès op Twiède Keersjdaag in Valkeberg behuère tot de vaste tradities van 't koar.
Heume
thumb|right|Liegking van Heumen in Gelderland Heume (Nederlands: Heumen) ies 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland. Ze liek ten zuje van Nijmege en grens aan Noord-Brabant en Limburg. 't Oppervlak van de gemeinte ies 41,50 km² (daovan 1,59 km² water) en d'r wone 16.824 luuj (1 januari 2006). Hoofplaats van de gemeinte ies neet Heume, meh Malde (Malden), woa 't gemeintehoes sjteit. Wiejer kerne zint Nederasselt, Overasselt en De Meulenhoek (Molenhoek; gedeiltelik) en de gehuchte en buurtsjappe Blankenberg, De Schatkuul (De Schatkuil), Hei (Heide), Schoonenburg, Sleeburg, Valenberg, Vogelezang (Vogelenzang), Vosseneind en Worsum. De gemeinte liek aan de Maas en aan 't Maas-Waalkanaal. De naam Heume zou aafsjtamme van Homene of Hoemen, ("vrieje man, óngebóngene"), meh dees verklaoring ies ónzeker.
Mannekoar Geulklank
Link
Website van Geulklank
Ludovicus Pascal Delruelle
Ludovicus Pascal Delruelle (1735 - 1807), waor eine vaan wienige dialekdiechters, die us bekind zien, oet de 18e iew. Heer sjreef in 't Mestreechs. In 't daogeleks leve waor heer pestoer vaan de Sint Maartensparochie in Wiek bij Mestreech. Heer waor eine vaan de ierste dee oersproonkeleke en neet religieus getintde gediechter maakde. Zien thema's, op rijm, kaome oet 't daogeleks leve. Väöl vaan zie werk is noets in drök versjene.
Heume
De gemeinte Heume ies óntsjtange in 1980, wie de veurmalige gemeinte Overasselt bie Heume woort gevoog. 't Dörp Balgoij, dat bie de gemeinte Overasselt huèrde, kaom doe bie de gemeinte Wijchen.
Bie Overasselt liek 't natuurgebeed Hatertse en Overasseltse Vennen.
Ludovicus Pascal Delruelle
Delruelle is neet allein 'ne pioneer in 't diechte in 't Limburgs, zie werk is ouch, nao 't Sermoen oet 1729 of 1792, de ierste substantieel bron vaan gesjreve Mestreechs. 't Is evels neet bekind of Wiek roond 't jaor 1800 't Mestreechs al gans had euvergenómme.
Stäölke
"Naoberse: "Doe asterante tes! Iech zal diech goon aanklaoge, want tat deis tiech espres allein um miech te plaoge." " Maog: Boeveur kums toe nao Treeg, es veur dien pans te völle? aan hoes vraotst' anders neet es kies en roggeknölle!"
''oet "Verwiet tösse naoberse en maog", Veldeke-Mosalect 1975
Sogn og Fjordane
thumb|De ligking van de pervincie Sogn og Fjordane in Nórwaeg. Sogn og Fjordane (Sogn en de Fjorde) is 'n pervincie (fylke) van Nórwaeg. 't Vèlt ónger 't landjsdeil Vestlandet. In 2007 had 't 106.194 inweuners en e gebied van 18.634 km². De houfsjtad is Leikanger.
Leuve (arrendissement)
't Arrendissement Leuve is ein vanne twie besteurleke arrendissemente van de provincie Vlaoms-Braobant. 't Ligk ten oeste van 't Brössels Hoofsteejelek Gewes. 't Arrendissement haet 'n oppervlak van 1168,83 km² en haw op 1 juli 2005 466.077 inwoener.
't Bestuit oet de gemeinte
Sogn og Fjordane
In de pervincie weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
Gemeintes
Zèsentwintjig gemeintes ligken in Sogn og Fjordane:
Kåfjord
thumb|De ligking van Kåfjord in de pervincie Troms. Kåfjord is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Troms in Nórwaeg. De gemeinte had 2.261 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 997,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 2,3. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 1940.
Finspång
Finspång is 'n gemèndje in Östergötlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 20.823 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.061,57 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 19,6 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
10,38% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Remich (kanton)
Remich is ein vaan de twelf kanton in Luxemburg. De hoofplaots is Remich.
Geografie
Remich heet 'n oppervlak vaan 127,87 km², en is daomèt 't op ein nao kleinste kanton in Luxemburg. 't Grens aon de kantons Luxemburg en Esch-sur-Alzette.
Demografie
Volges de census vaan 2018 heet Remich 'n inwoenersaontal vaan 22.366 ('n sjerpe greui te opziechte vaan 2014, wie 't 20.206 had). 't Kanton heet 'n deechde vaan 170/km². Heimèt is Kanton Remich 't 7e kanton.
Gemeintes
't Kanton is oonderverdeild in 8 gemeintes:
Borsele
right|frame|Ligking vaan Borsele in Zieland Borsele is 'n gemeinde in de Nederlandse provincie Zieland. 't Oppervlak is 194,47 km2 (boevaan 52,24 km2 water), op 1 juni 2005 had dees gemeinde 22.427 inwuners. Hoofplaots is Heinkenszand, ander plaotse zien Baarland, Borssele, Driewegen, Ellewoutsdijk, 's-Gravenpolder, 's-Heer Abtskerke, 's-Heerenhoek, Hoedekenskerke, Kwadendamme, Lewedorp, Nieuwdorp, Nisse, Oudelande en Ovezande. De gemeinde Borsele vèlt rouw eweg same mèt de Zak vaan Zuid-Beveland, e historisch landsjap vaan kleinsjaolege polders, die cultuurhistorisch hoeg aongesjreve zien. Aon de weskant vaan de gemeinte ligk 'n industriegebeed wat oetslut bij 't havegebeed Vlissinge-Oos, en woe twie enerzjiecentraoles stoon: ein thermische en ein kèrncentraol.
De gemeinte woort in 1970 gevörmp oet samevoging vaan de bovestoonde kèrne tot ein gemeinte. In 2003 kaom hei 'nen tunnel veedeg dee Midde-Zieland mèt Ziews-Vlaondere verbint.
Duutsjtalige Gemeensjap
De Duutsjtalige Gemeensjap is de klèngste van de driej bestuurlike gemeensjappe va Belsj. Ze is bevoegd in 'n gebied va näöge Duutsjtalige facilitètegemèngdes gelaege in 't ooste va Belsj. D'r wonne roond de 75.200 luuj op 'n oppervlakte va 954 km². 't Parlemaent en de regering zaeëtele in de hoofsjtad Eupe. thumb|290px|Typisch laandsjap van 't Hoeëg Ven
Belzje Eifel
D'r sjtrieëk behuurt bie de Ardenne mae wert och wal d'r Belzje Eifel geneumd umdat 't geologisch en landsjappelek 'n uvvergaanksgebied tussje de Ardenne en d'r Eifel vurmt. 't Hoeëg Ven, mit z'ne typische flora en fauna, is uniek op 't Belsj.
Bevoegdhede
thumb|150px|Liegking van de Duutsjtalige Gemeensjap Zoewie och de Vlamsje en de Welsje gemeensjappe is de Duutsjtalige Gemeensjap bevoegd in de beleidsdomeine van de cultuur, 't oonderwies en de persoonsgeboonde zakes, oeëoonder de media, gezondheids- en jeugdzurg en bepaalde sociale zakes.
De Duutsjtalige gemeensjap huurt bie 't Waals Gewest dat de Gewestbevoegdhede oetveurt. 'n Aantal Gewestbevoegdhede zeunt och uvvergedrage an de Duutsjtalige Gemeensjap.
Alle gemèngdes van de Duutsjtalige Gemeensjap zeunt facilitètegemèngdes mit facilitète vör Franstalige. Zjuus wie de aandere Gemeensjappe is de Duutsjtalige Gemeensjap bevoegd um de oetveuring van de federaal wètte betreffende de facilitète vör hun taalminderhèèd èèges te regele.
Iestied
'nen Iestied of glaciatie is e geologisch tiedvak worin ieskep veurkómme. Óm verwarring mit 't begrip glaciaal te veurkómmen is 't baeter te spraeke van 'n iestiedvak. Aangezeen huuj ieskep ligken op Gruuenlandj en Antarctica, laeve v'r allewiel in 'n iestiedvak; 't Kwartair. Inne ganse geologische gesjiechte vanne aerd is minstes vief kieër spraok gewaes van 'nen iestied.
Duutsjtalige Gemeensjap
Bevoegdhede
D'r BRF (Belgischer Rundfunk) is d'r openbare umroop en d'r Grenz-Echo is de ènnige gezèt.
Iestied
Sómtieds wuuertj 't begrip iestied ouch gebroek es synoniem veure term glaciaal. E glaciaal is 'n periood binnen 'n iestiedvak worin 't klimaat op aerd aanzeenlik keljer is es noe. Gedoerendjen 'nen iestied waere glaciale aafgewusseldj mit interglaciale (wermer periode wie noe 't Holoceen).
De oearzake van 't veurkómme van iestieje zeen kómpleks en divers. In 't algemein kan gestèldj waere det ligking van kóntinente, de samestèlling vannen atmosfeer en astronomische variaties de wichtigste factore zeen. Meh per iestiedvak zeen de ómstenjigheje anges en sómtieds kónne specifieke oearzake waeren aangeweze. Iestieje höbben euver 't algemein wiedstrèkkendje gevolge veur 't miljeu op aerd, zowaal vanoet geologisch es vanoet biologisch ougpuntj. Meistes wuuertj de Zwitser Louis Agassiz gezeen es de geistelike vader van 't kónsèp iestied, trótsdet zie wirk veur e deil rösdje oppe bevinjinge van zien tiedgenoeate.
Duutsjtalige Gemeensjap
Taal
De oetveuring va de federaal taalwètte dör dis Gemeensjap haant geleid töt 'n flotte mieërtalèghèèd van de bewoners, die zichzelf es Duutsjtalège Belzje besjoewe (95%) mae dèk mieërdere tale op modertaalniveau beheerse.
Ozzy Osbourne
thumb|Ozzy Osbourne (2010)
Duutsjtalige Gemeensjap
Taal
Qua dialek kalle ze in 't Noorde Nederfrankies (Limburgs) en Ripuaries (Keuls). In 't Zuuje Moezelfrankies (Luxemburgs) en Ripuaries.
Ozzy Osbourne
John Michael "Ozzy" Osbourne (gebaoren op 3 dieëtsember 1948) is 'nen Ingelse zenger en leedjessjriever, veural oet 't genre vanne heavy metal. Osbourne waerde bekindj es de leadzenger vanne Ingelse band Black Sabbath, wovan de duusteren, helle klank biedroog aan 't toetstandjkómme van 't heavy-metalgenre. Hiedoor kreeg Osbourne de bienaam Prince of Darkness "Prins vannen Duustere". Nao Black Sabbath haw d'r nag 'n succesvol solo-kerjaer.
Duutsjtalige Gemeensjap
Parlemaent
De Volksvertegenwoordiging of 't Parlemaent besjtèèt oet 25 rechssjtreeks verkaoze lede. Um de vief jaor zeunt verkiezinge, die samevalle mèt de Europese verkiezinge.
Ozzy Osbourne
Osbourne trouwdje mit ziene manager Sharon Arden in 1982; same krege zie drie kinjer: Aimee (1983), Kelly (1984) en Jack (1985).
In 2002 kreeg Osbourne zien eige realitypergram oppen tillevies, same mit zien femielje, The Osbournes. Osbourne haet väöl aandach inne media gekrege, mit naam door zien drank- en drugsgebroek. In 1982 beet t'r de kop van 'n vlaermoes aaf tiejes ei van zien optraejes.
Duutsjtalige Gemeensjap
Samesjtèlling
thumb|left|180px|Vlag van de Duutsjtalige GemeensjapPer 6 juli 2004 haat de Regering veer ministeries van de coalitie SP, PFF en PJU-PDB, die 'n nipte mieërderheed - 13 van de 25 zaeëtels - haat in 't Parlemaent. Isabelle Weijkmans (PFF), minister va cultuur.
Gemeensjapssenator
Eeder Gemeensjap haat 'ne Gemeensjapssenator. D'r Duutsjtalige gemeensjapssenator, Berni Collas (PFF/MR), vertegenwoordigt de Duutsjtalige Gemeensjap in d'r Belzje Senaat.
Assel
thumb|Ligking van Assel inne gemeinte Remunj. thumb|De Denieskèrk in Assel.
Duutsjtalige Gemeensjap
Gemèngdes
thumb|right|De 9 gemèngdes in de Duutsjtalige GemeensjapDe Duutsjtalige Gemeensjap besjtèèt oet de gemèngdes
Assel
Assel (Nederlands: Asselt) is ein klein dörp in de gemeinte Remunj, westelik van Zjwame en noordelik van Neel, mit (1 januari 2006) 180 inwoners.
Assel lik aan de Asselse Plasse, aafgedamde meanders van de Maas, hoog op eine heuvel. Bekènd is de H. Dionysiuskirk, Romaans van oorsjpróng, mer dök ver- en herbouwd. Taenge euver 't kirkske sjteit ein muzejum.
Historie
Assel óntleent ziene naam aan 't Aadnederfrankisch Ascaloha, van de Oergermaanse wäörd aksi 'es' en lauha 'lo(o), leechte en begaonbare bos'. In de Karolingischen tied (achste toet èlfde eeuw) woor 't eine vroonhaof en palts. Biej de invalle van de Noormanne deende Asselt es oetvalsbasis veur rouverieje. Sinds óngeveer 1100 woor Assel ein eige heerlikheid. Eine heer van Assel, Rutger (1275), woor ouch lienman van zowaal 't graofsjap Gelder es 't graofsjap Loeën. De heerlikheid en de vroonhaof bleve toet 1695 besjtaon; toen waerde ze aan Zjwame toegevoog. Toet 2007 heurde de plaats biej de toen opgehöfde gemeinte Zjwame.
Straotname
De volgendje straoten en waeg vallen ónger Eind:
Tao
thumb|right|250px|Tao-karakter Tao of dao figuurlek waeg of pad, oetgesjpraoke es "Daauw", is 'n waezelek oonderdeel van de oosterse filosofie.
Es filosofisch begrip is 't de aalömvattende, oet zichèges besjtaonde, ooneindige, tiedloze kosmische èènhèèd. De brón van aal én de besjtèmming van aal. Zoonder begin en zoonder èng. 't Begrip Tao sjtèèt centraal in 't taoïsme.
Me kan d'r Tao allèng bie benaodering lieëre begriepe. In d'r tekst van d'r Tao Te Ching, dae vólges de överlievering zów gesjraeve zieë dör Laozi, sjteet: "De essentie van d'r Tao is dat 't neet oetgedrökt kan werre. Es me deenkt 't waal te kènne oetdrökke, dan is 't neet d'r Tao." D'r Tao is vörmloos en neet geboonde an 'n vörm.
D'r Tao voedt aal. 't Sjept de geweunsjde ordeleke patroeëne in d'r chaos. Mae d'r weunsj nao ordeleke patroeëne zal noeëts vervöld werre. Me kan allèng mer óp 't pad blieve van d'r zeuktocht. In d'r Taoïstische lieër is Tao de kwalitèèt van dae zeuktocht. 'ne Keunstenaer is ieëmes dae d'r naodrök laet óp 't bewandele van d'r waeg in plaatsj van óp de besjtèmming.
Blues
De blues is e volksmeziekgenre wat zienen oersprunk heet in 't zuie vaan de Vereinegde Staote. De ierste beriechte euver dit genre koume roond (of zjus veur) 1900 op. 't Geit daan um e leed, gezoonge in laankzaam tempo, miestal begeleid op gitaar of banjo, mèt akkoorde in majeur en 'n melodielijn die nao mineur neig (zoegeneumde blue notes). De jaore dao-op raakde 't genre bekinder, en zoe roond d'n Ierste Wereldoorlog kaom 't in vaste vörm te zitte. Aon 't commercieel inziech vaan W.C. Handy daank me de typerende twelfmaotege vörm: I - I - I - I - IV - IV - I - I - V - V/IV - I - I/V.
In 't interbellum kaom in hoeg tempo 'ne steideleke vörm vaan de blues op, mèt zwarte zengeresse wie Bessie Smith en Ma Rainey. Ouch woort de blues geïncorporeerd in d'n jazz, boe heer gemeinelek sterk woort versneld. Tegeneuver dees urbaan bluessoorte bleef op 't platteland de volkse blues bestoon. Heer woort dao zoewel door blaanke es door zwarte oetgeoefend; de sterk gesegregeerde meziekindustrie zörgde evels veur 'n splitsing tösse race music (veur zwarte) en hillbilly music (countrymeziek, veur blaanke), en daomèt op de laangen door ouch veur 'n splitsing in stijl. Jimmie Rodgers zat versjèllende blaanke bluessongs (blue yodels) op de plaot. De groetste meister vaan de Afro-Amerikaanse blues waor Robert Johnson. Zien bluese zien klassiek gewore en stök veur stök talloes kiere gecoverd.
Al in de jaore daarteg oontstoont 'ne nuie vörm vaan blues, dee 't hoeg tempo vaan de verjazzde vörm euverpakde: de rhythm and blues (ouch wel r&b). Dit genre waor vaan meet aofaon zier sterk gesegregeerd, neet in 't minste um de dèks seksueel gelaoje tekste (en daorum ouch veur väöl zwarte neet acceptabel). 'n Oetzundering waor Louis Jordan, dee in de jaore 1940 versjèllende kiere mainstreamsucces haolde. de groeten doorbraok vaan dit genre kaom midde jaore 1950. Artieste wie Chuck Berry en Little Richard woorte opgenome in 'n nui struiming, die me rock 'n roll góng neume (zuug wijer dao). De opkoms vaan de elektrische gitaar had ouch zienen invlood op de gewoene blues. Te beginne in Chicago, meh al gaw in gans 't land, gónge musici dit instrument gebruke. Exponent vaan d'n elektrische blues zien oonder mie Howlin' Wolf, Muddy Waters en B.B. King. Deze blues sloog sterk aon bij rock ('n roll)-musici, neet allein in de Vereinegde Staote (Jimi Hendrix) meh zeker ouch in 't Vereineg Keuninkriek. De Rolling Stones begóste es bluesband; d'n invlood vaan deze muziek op hun eige nommers maakde de rocksound tot wie v'r häöm allewijl kinne. Vaan nog väöl groeter belaank waore de blues (zoewel r&b es elektrische blues) veur de oontwikkeling vaan de soul.
Allewijl weure zoewel akoestische es elektrische blues en bluesrock door versjèllende muzikante oetgeveurd. In Nederland woort oonder mie d'n Drent, Harrie Muskee groet mèt deze meziek, wie väöl later ouch ziene provinciegenoet Daniël Lohues. Limbörgse blues is oonder mie op de plaat gezat door Huub Stapel (in zien versie vaan Och waas ik mar).
Grästorp
Grästorp is 'n gemèndje in Västra Götalands län, Zwede. De gemèndje tèltj 5.800 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 265,69 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 21,8 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
4,98% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Isaac Newton
250px|thumb|Newton in [[1689 es 46-jaorege dör Godfrey Kneller, mäögelek e geïdealiseerd en geromantiseerd portrèt. ]] thumb|right|250px|Woolsthorpe Manor
Sir Isaac Newton (Woolsthorpe-by-Colsterworth, 4 januari 1643 – Kensington, 31 maart 1727) waor 'ne Ingelsje natuurkundige, wiskundige, astronoom, natuurfilosoof, alchemist en theoloog.
In de wiskunde oontwikkelde e oonder mieë de differentiaalraekening en de integraalraekening (mèt Leibniz) en wieër 't Binomium van Newton en benaderingsmethodes.
In zien hoofdwaerk Philosophiae Naturalis Principia Mathematica oet 1687 besjraef Newton oonder aandere de zjoeërtekrach en de driej Wètte van Newton, oeëdör e d'r groondliegker van de klassieke mechanica waoërt.
Kelvin (einheid)
De kelvin (aongeduid mèt 't symbool K) is de einheid vaan thermodynamische temperatuur en is ein vaan de zeve basiseinhede vaan 't SI. De einheid is verneump nao de Ierse fysicus William Thomson, ouch bekind es Lord Kelvin wie heer in de adelstand waor verheve, dee 'n veurstèl deech veur 'n absolute temperatuursjaol boe 't absolute nulpunt, de theoretische aofwezegheid vaan alle thermische energie, op 0 K ligk. Aanders es de sjaole graode Fahrenheit en graode Celsius weurt de kelvinsjaol neet aongeduid mèt "graode" of mèt 'n graodeteike ° (zoewie °C).
De definitie vaan de kelvin-temperatuursjaol besteit oet twie deile: Umtot de kelvinsjaol 'n absoluut nulpunt heet, kin de kelvin gebruuk weure es absolute einheid. Dit beteikent tots te, zjus wie mèt ampères of joule, kins vermenigvuldige of deile. Mèt de Celciussjaol kins te allein mer optèlle en aftrèkke.
Temperatuurversjèlle zien per definitie in kelvin.
Ouch kleurtemperatuur weurt aongegeve in kelvin.
Umrekening tösse versjèllende temperatuursjaole
Oonderstaonde formules geve 't verband tösse 'n temperatuur in kelvin (TKelvin) en 't aontal graode (beveurbeeld TFahrenheit).
Aedelgaas
'n Aedelgaas is e sjemisch element oete aedelgaasgroep van 't periodiek systeem. De euvereinkóms vanne elementen oete aedelgaasgroep is de boeteste elektronesjil, die gans gevöldj is. Beveurbeildj de sjil van helium is mitte 1s²-configuratie vól en neon haet 'n 1s²2s²2p6-configuratie womit de boeteste (twieëdje) sjil gans is gevöldj.
't Gevolg van 't vólzitte vanne boeteste sjil is det gein innerzjie te winnen is door beveurbeildj twieë atoeame kórtbiejein te bringen en häör golffuncties te kómbinere. De covalentie van 'n aedelgaas is dus 0.
Elemente
thumb|Aedelgaaslampe. thumb|Aedelgazen in gaasóntlajingslampe. De elementen inne aedelgaasgroep zeen:
Roemaanse tale
Roemaanse tale
Oetgesjtorve zint ónger mieë 't Mozarabisch en 't Dalmatisch.
2021
Sport
Väöl eveneminte die in 2020 hejje mote plaotsvinde meh door de COVID-19-pandemie neet kóste doorgoon, woorte oetgestèld tot 2021. Umtot ouch dit jaor de pandemie nog laank neet waor oetgeraos, is väöl sport nog wijer oetgestèld of aofgestèld. Ouch is väöl sport die veur 't vreugjaor gepland waor versjove nao 't naojaor, wie e groet deil vaan de wereldbevolking gevaccineerd waor.
Doorloupende quarantainemaotregele höbbe es gevolg tot me al in november 2020 sommege eveneminte mós aofzègke. Dit gelt m.n. veur 't fietsrenne in Australië.
Persoen vaan 't Jaor
Elon Musk
Gratangen
thumb|De ligking van Gratangen in de pervincie Troms. Gratangen is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Troms in Nórwaeg. De gemeinte had 1.245 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 312,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 4. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1919.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 5,5% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Pieël
thumb|right|De Pieël op 'n kaart oet 1702 De Pieël is 'n gooddeils aafgegrave hoeëgveengebeed op de grens van Braobant en Limburg. 't Veengebeed strekde zich oet van Naer- en Euverpelt in 't zuje wies Grave in 't naorde. Laevend hoeëgveen vind me nog op de provinciegrens. 't Groeëtste euvergebleve veengebeed leet saer 1993 binne de grenze van 't Nationaal Park de Groeëte Pieël, doeënbeej Zomere, Mael en D'Oospel. Tösse Deurne en Amerika guuef 't ouk nog euverbliefsele van dit alde, oeëts zoeë oetgestrekde landschap.
Ouk op Echter grónd te zuje van Mofert laag vreuger e zómpgebeed mit de naam "de Pieël". Verder leet in Maerem de Pieëlberg.
Etymologie
De naam Pieël geit waarschienlik truuk op 't Aldgermaanse waord *pitha, waat zómp beteikent en vanaaf d'n 12en ieëw ónder ander waar gedocumenteerd as Pedele. Me dink det dae naam is samegesteld oet *pitha en 't achterveugsel *lo (aope plaats in 't bós), maar dao-euver besteit geine consensus.
Óntstaon
't Hoeëgveen is óntstaon op 'n zanderige vlakde. 't Meiste veen bevónd zich op de Pieëlhors en loog daodoor get hoeëger as 't umringende gebied. Heej guuef 't plaatselik óndoordringbaar kleilaoge, waodoor raegenwater neet door d'n baojem nao 't gróndwater kint zakke. Zoeë kump aafgestorve plantematterjaal ónder zoorstoferm water terech, wao 't neet good vertaert en waodoor zich veen kint vörme. 't Veenpakket is heej veural opgebouwd oet maetersdiekke laoge veenmos. Door de ieëwe haer waas dit zómpgebeed dan ouk klamp toegankelik. Heej en dao kós me de Pieël doorkruse. Zoeë goof 't ter huuegte van Deurne 'n waegske, van wao-oet me vaerder nao Venlo en Remund kós reize. Mael óntstónd op 'ne lieëge zandrök en um Venraoj te berieke, meus me 't veen euverstaeke beej Milhaeze.
Cultuur
Euver dit mysterieus veengebeed óntstónde dan ouk verschillende sages en volksverhaole. Wao 't zómp goof, waas 't dök gevierlik. Neet zelde woorte verhaole verteld euver abrup verdwene pajer en typisch veur de streek zien sages euver dwaalleechskes, meistal de zeelkes van óngeduipde kinder die einzame reizigers de zómp in lokde. Sommige verhaole bevatte 'ne kern van historische feite en soms höbbe zeej zelfs betrekking op good gedocumenteerde gebeurtenisse en de ermooj in de streek. Zoeë vónd 'ne veenarbeider in 1910 doeënbeej Helenaveen 'ne golden helm oet de Romeinsen tied. D'n törfstaeker kreeg de helf van de waerde van 't objek en wie hae 't aan Jan Truien, de börgemeister van 't dörp, leet zeen, zag Truien: "Jao, ik bin riek, aevel dich bis nog vuuel rieker."
Geschiedenis
Al saer de vreuge middelieëwe woorte klein wievuuelhede törf gewónne in de Pieël. Dit waas aanvankelik bestömp veur eige gebroek as brandstof en ouk veur de verkoup op de mert. Documente oet de twieëde helf van de 17e ieëw tuine aan det 't doe al reglemente goof veur de törfstaekerie ordentelik te doon verloupe. Wie de Industriële Revolutie ouk in Nederland begin 19e ieëw voot aan de grónd kreeg, steeg de vraog nao törf veur de produksie van briekke. In 1853 woorte de veenkolonië Griendsveen en Helenaveen gestich en kanale gegrave veur d'n törf of 't törfstruisel aaf te veure. Al aan de veuraovend van d'n Iersten Waereldoorlog raakde de struiseltörfveurrade oetgepöt. Me meus weer euverschakele nao de produksie van brandstoftörf, maar in daen tied woort steinkool populair. Door d'n Twieëde Waereldoorlog en de nuuedige wederopbouw waas aeve sprake van 'n oplaeving. In 1984 kwaam veurgood 'n ind aan de vervening van de Pieël.
Wao 't land woort óntgonne, óntstónde verschillende dörpe, zoeë ouk in de Limburgse Pieël:
Twieëde Waereldoorlog
De Pieël-Raamstelling waas 'n verdedigingslinie die in 1939 woort aangelag en al op 10 mei 1940, d'n iersten oorlogsdaag, is gevalle. 't Pieël- of Defensiekanaal tösse Griendsveen en de Raam beej Mill vörmde 't hert van de linie. In det dörp goof 't ouk nog d'n anderen daag zwaor gevechte. In 't naojaor van 1944 kierde d'n oorlog in alle haevigheid truuk. Nao de mislökking van Operation Market Garden in september waas Overloon (Loën) 't striedteniel van zwaor gevechte: beej de Slaag um Overloon (Operation Aintree) kwame mier as twieëdoezend luuj um 't laeve. Ouk in Mael bleek de Prusische taegestand groeëter as verwach.
In det tiedsbestek woort 'n aantal Pieëldörpe opgeschrik door kerkrazzia's.
Taal
De Pieël vörmde ieëwelank de scheidslien tösse einerzieds 't Braobants en anderzieds 't Kleverlands en 't Limburgs. De dialekgrens velt gooddeils same mit de provinciegrens en löp ten naorde van Venraoj vaerder euver de linie ijs/ies en houde/halde. Griendsveen is 't insigste dörp in Limburg wao me 'n zuver Braobants dialek kalt. 't Maels is 'n karakteristiek Limburgs-Braobants euverganksdialek en ouk in Naer- en Euverpelt is d'n invlood van 't Braobants huurbaar. De scheiing tösse 't Limburgs en 't Kleverlands is minder scherp.
Stier (starebeeld)
Stare
(in volgorde vaan aofnummende helderheid)
Wat is nog mie te zien?
't Starebeeld bevat twie ope starehuip, die gedeiltelek mèt 't bloet oug te zien zien, naomelek de Plejade en de Hyade. Bij doonkeren hiemel is 't Krabnevel (M1) vaag te zien mèt 'ne groete verrekieker of telescoop.
In november liek de meteoorzwerm de Tauride oet de riechting vaan Stier te koume. In juni en juli is de zwerm geneump Beta Tauride actief; evels zien die allein euverdaag "te zien". Tösse 18 en 29 oktober zien de Noordeleke Tauride en de Zuieleke Tauride actief, boevaan de lèste 't sterkste is.
Wienie 't bèste te zien?
't Starebeeld is 't bèste te zien vaan oktober tot miert, in 't bezunder midde jannewarie roond 9 oor 's aovends.
ISO 4217
ISO 4217 is 'ne internationale sjtanderd dae alle muntaenhaede van d'r welt vaslègkt mit unieke drielètterige codes (aoch bekind es valutacodes), oetgegaeëve doer de Internationaal Organisatie vuur Sjtanderdisatie (ISO). Weltwied is de ISO 4217-codelies de vasgesjtèlde norm i banksysteme en zakes. I väöl leng zint de codes vuur de maes vuurkómmende muntaenhaede zoeë good bekind dat bie de publicatie va wisselkoerse i gezètter loeter van dees codes gebroek gemak waert i plaatsj va valutataekes of uëvergezatte name.
Systematiek
De ieësjte twieë lèttesj van de code zint 'tzelfde es de ISO 3166-1 alpha-2-landcode en de driede is maestes de ieësjte lètter van de muntaenhaed zelf. Japans valutacode is bevuurbild JPY; JP sjtaet vuur Japan en Y vuur yen. Zoeë waert 't probleem vermiejd dat veroerzaak waert doer name es dollar, franc (frang) en pound (pond), die doer versjeije leng gebroek waeëre en allenui 'n bedujend anger waeërd höbbe. Went de waeërd van 'n bepaolde valuta verangert, waert de lètste lètter van de valutacode verangerd óm 't van de aow te óngersjeije. I sómmige gevalle is de driede lètter de ieësjte lètter van 't woeërd "nuuj" in de sjpraok van 't land óm 't te óngersjeije van 'n aowere aenhaed (bevuurbild MXN vuur d'r Mexicaanse peso en TRY vuur de Turkse lira). Anger verangeringe zint aevel aoch al gezieë: d'r Russische roebel verangerde va RUR i RUB, woeë de B kump van de driede lètter van 't woeërd "rubel".
D'r waert aoch 'n drieciefercode aa jiëker muntaenhaed toegekind op dezelfde meneer es dat 'n driecieferige code toegekind waert aa jiëker land es dael van d'r ISO 3166-sjtanderd. Dees ciefercode is geweunlik dan aoch 'tzelfde es de ISO 3166-ciefercode. D'r Amerikaanse dollar haat bevuurbild de code 840, wat aoch de code is vuur de Veraenigde Sjtate.
Baoëvenationaal muntaenhaede wie d'r Oeës-Caribische dollar, d'r CFP-frang en d'r CFA-frang waeëre geweunlik aoch vertaeëgewoeërdigd doer codes die mit 'n "X" beginne. D'r euro waert vertaeëgewoeërdigd doer de code EUR (EU is opgenómme in de ISO 3166-1-reserfcodelies óm de Europese Unie te vertaeëgewoeërdige). D'r vuurgenger van d'r euro houw de code XEU.
Actief codes
Hie-ónger sjtaet 'n lies va codes die huuj actief zint.
Christine Lagarde
Christine Lagarde (1 jannewarie 1956, Paries) is 'ne zjuris, polletieker en hoegen ambteneer en d'n allewijle prizzedent vaan de Europese Centraol Baank (ECB), die deil oetmaak vaan de Europese Unie (EU).
Es 'nen advokaot wèrkde zie veur 't Amerikaans internationaol bedriefsadvokaotebedrijf Baker McKenzie. Daonao waor zie vaan 2005 bis 2007 minister vaan Handel aon 't ind vaan d'n twieden termijn vaan Franse prizzedent Jacques Chirac. Oonder 't Prizzedentsjap vaan Nicolas Sarkozy waor ze in 2007 'n maond 'ne minister vaan agricultuur en visserij, veurtot ze woort beneump tot minister vaan ikkenemie, boe zie häör verantweurdelekheie praktiseerde in de konteks vaan de kredietcrisis vaan 2008.
In 2011, nao de zjuridische gesj`lele vaan Dominique Strauss-Kahn, verleet zie de Franse regering um d'n algemeinen direktäör te weure vaan 't Internationaol Monetair Foonds (IMF), boe zie de sjöldecrisis in d'n Eurozone, mèt naome in Griekeland, oonder ouge moos zien. In 2019, drei jaor naotot zie weur herbeneump es hoof, naom zie oontslaag bij 't IMF um prizzedent vaan de Europese Centraol Baank (ECB) te weure, es opvolgerse vaan Mario Draghi.
Zie is de ierste vrouw die ministerse vaan Ikkenomische Affaires is gewees in e G8-land en ouch de ierste vrouw dieheet gedeend es d'n algemeinen direktäör vaan 't IMF en prizzedent vaan de ECB.
Marxisme
't Marxisme is de sociaal-theoretischen en politiek-filosofische gróndjslaag veur väöl modern sociaal ideeje, sjoealen en dinkrichtinge, gegróndj oppe ideejen en dinkbiljer van Karl Marx en Friedrich Engels. Bepirk toet 't politiek-ideologische vörmp 't marxisme de gróndj veur 't modern socialisme en communisme.
Dees ideejen en dinkbiljer boedje veurt op drie groeate ideologische struiminge vanne neugetieëndjen ieëf: de Duutsj filosofie (veural de dialectiek van Georg Wilhelm Friedrich Hegel), de klassieke Ingelse politieke economie en 't Frans socialisme in kómbinaasje mit Franse revolutionair doctrines. Oet dees struiminge haoldje Marx en Ingels 't modern "weitesjappelik socialisme".
't Marxisme inspireerdje ónger anger Lenin toet 't opzètte vanne ieëste "proletarische revolutie" inne gesjiechte, de Oktoeaberrevolutie in Röslandj (1917). Daomit woort Röslandj de ieëste "dictatuur van 't proletariaat" ennen ieëste socialistische staot ("socialistisch" inne beteikenis die Marx dao-aan gegaoven haw).
1403
1402 - 1403 - 1404
Graofsjapnómmers
'ne Graofsjapnómmer (Ingels: FIPS County Code) is de unieke nómmer wat eder graofsjap heet in Noord-Amerika.
Barbados
Barbados is 'ne ónaafhenkelike eilandsjtaat in de westelike Atlantische Oceaan, gelaeëge juus t'n oeëste van de Caribische Zieë. 't Eiland ligkt in 't zujelik Caribisch gebeed en behuurt tót de Klaen Antille. D'r aafsjtand tót 't vasteland va Zuud-Amerika is óngevaer 434 kilometer. Eileng in de buurt zint Saint Lucia en Saint Vincent en de Grenadines in 't weste, Grenada in 't zuudweste en Trinidad en Tobago in 't zuje.
Graofsjapnómmers
Historie
In de periode 1985 - 1990 moste hiel väöl groete graofsjappe in de VS en Canada groond aofstoon, um dao mie kleiner graofsjappe vaan te make. Dit gebäörde umtot de veural de VS (neet zoe erg Canada) hel greujde in deen tied, zoetot veur de graofsjapgemeintes 't te meujlek woort um nog good toowziech te höbbe op 't graofsjap.
Californië
''De Californische graofsjapnömmers beginne allemaol mèt 06, en volge daan mèt de unieke nómmer. Dus beveurbeeld: Alpine Count 003, is 06003.''
Barbados
Geografie
De hoofsjtad va Barbados is Bridgetown, gelaeëge aan d'r Carlisle Bay. In dees sjtad woeëne óngevaer 90.000 luuj, wat óngevaer 'n driede van de totaal bevolking (± 280.000) van 't land is. D'r zint aoch nog e paar klaenere sjtaej mit minder es 25.000 inweunesj, woeë-ónger Holetown, Oistins en Speightstown, die aoch aan de kus ligke. 't Groeëtste dael van de bevolking woeënt langs de wes- en zuudkus, 't binneland en vuural de oeëskus zint väöl dunder bevolk.
Historie
De ieësjte beweunesj va Barbados waoëre indiane of nomade. Drie golve migrante bereikde 't eiland: de ieësjte golf waoëre de Salaloide en de Barrancoide, die dao rónd 't jaor 350 mit kano's aa-kaome vanoet Zuud-Amerika. De Arowakke vórmde de twieëde golf rónd 800. In de 13e ieëw kaom de driede golf, die gevórmp woert doer de Caribe.
Portugese conquistadores pakde väöl Caribe op Barbados op óm es arbeidssjlave op plantages te wirke. Anger Caribe óntvlöchde 't eiland. I 1625 kaome de Britte aan op Barbados en vónge 't ónbewoeënd. 't is i Britse heng gebleve bis 1966.
De soekerindustrie sjpieëlt 'n wichtige rol in de ontwikkeling va Barbados, de Britte lègkde groeëte plantages aa. Sjlave woerte oet Wes-Afrika gehaold óm op dees plantages te wirke. D'r sjlavehandel hool op te besjtaoë in 1804 en in 1834 woert sjlavernie gaar opgehaeëve in 't Britse keizerriek. Nog ummer is soeker naeëve róm 't wichtigste exportproduk va Barbados.
thumb|250px|Zandsjtrand op Barbados thumb|left|Kaart
Va 1958 bis 1962 waor Barbados aen van de tieën provinse van de Wes-Indische Federatie.
Monstrans
thumb|right|Monstrans 'n Monstrans ies bie de Katholieke 'n kunstig verseerd en bewèrk liturgisch veurwerp, woa-in de geconsacreerde hostie ziechbaar, achter glaas, weurt getuènd. 't Woord kump vanoet 't Latien. 'ne Andere naam ies ostensorium. 't Materiaal woavan de monstrans gemaak ies ies meistens goud en/of zilver.
'ne Preester of geistelike lièt 'n monstrans zeen in religieus deenste zoa es 't Lof en bie 't Vièrtig oeregebed. Ouch in de brónk of processie weurt de monstrans mètgedrage. Veur dees gelegenheid löp de geistelike mèt monstrans ónder 'ne hemel of baldakien, dae gedrage weurt door 4 parochiane. 't Rónddrage in processie vingk plaats op de fièsdaag van 't Heilig sacrament, (twiède donderdig nao Pinkstere). Nao 't Twiède Vaticaans concilie ies 't róndgoon mèt de monstrans neet miè zoa algemein.
Gäöl
Gäöl kin zien:
Hoogvliet
Hoogvliet is 'n plaots in en e stadsdeil vaan de Nederlandse gemeinte Rotterdam. 't Ligk zier excentrisch, gans in 't zuidweste vaan de gemeinte, en weurt daorum neet tot de plaots Rotterdam gerekend. Veurheer waor Hoogvliet 'n agrarisch dörp, meh in 1934 woort 't, tegeliek mèt de naobergemeinte Pernis, aon Rotterdam touwgeveug. Nao d'n oorlog woort Hoogvliet drastisch oetgebouwd tot 't steideleke proporties kraog.
Historie
Hoogvliet hètde veurheer O(e)denvliet, nao Oede vaan Putten, de dochter vaan Nicolaas III vaan Putten, die dit gebeed es broedssjat mètkraog bij häören trouw mèt Wöllem IV vaan Horne. In 1326 duuk veur 't iers oonder dee naom op. Iewelaank bleef Hoogvliet 'n ambach, tot 't in 1811 bij Poortugaal woort geveug. Nao de Franse bezètting, in 1816 woort dit weer oongedoon gemaak en woort Hoogvliet 'n gemeinte, die de lèste decennia vaan zie bestoon häöre börgemeister deilde mèt Pernis. Dit bleef 't tot 1934, wie Hoogvliet tegeliek mèt Pernis door Rotterdam woort geannexeerd. Allewel tot 't snel greujend Rotterdam deze groond veur havegebeed meinde nujeg te höbbe, bleef Hoogvliet gooddeils gespaord. Pas nao d'n Twiede Wereldoorlog kaom hei verandering in: toen woort 't oersprunkelek diekdörp oetgebouwd tot 'n stad vaan tiendoezende inwoeners. In tegestèlling tot Pernis, boe veural inheimse dörpelinge woene, woort Hoogvliet 'n echte Rotterdamse veurstad.
Historische inwoenertalle
Hoogvliet greujde e groet deil vaan zie bestoon es zelfstendege gemeinte gestiedeg, meh kós roond 1900 'nen dudeleken trökval.
(v1830=100)
Blauw: Provincie Zuid-Holland Greun: Gemeinte Hoogvliet
Aonzien
Hoogvliet besteit of bestoont oet 'n aontal polders, boe-oonder d'n Oudelandse Polder, de Nieuw-Engelandse Polder en de Meeuwenplaat. De dörpsbebouwing waor geconcentreerd aon de westeleken diek vaan d'n Oudelandse Polder. Allewijl zien de polders (op get opebaar greun nao) compleet volgebouwd. Vaan de dörpsstraot is e deil bewoerd gebleve; hei kin me nog väöl aw hoezer vinde. 't Stök diek boe de kèrk aon stoont is wel aofgegrave; de kèrk zelf is evels gespaord gebleve. Hoogvliet kint gein rieksmonuminte, meh wel e paar gemeinteleke monuminte.
Laurenz Mefferdatis
Laurens Meffardatis waor 'ne architect oet Aoke (Duutsjland). Hae woort gebore in 1672 en sjtorf nao 1744. Hae boewde väöl kèrke. In Zuud-Limburg zint geboewe door häöm ontworpe veural rónd Vaols te vinge. J.J. Couven zou 'ne lièrling van häöm zin gewaes.
Hoogvliet
Dialek
Vaanaajds weurt in Hoogvliet 't Wes-IJsselmonds gesproke, 'n awwerwèts Hollands dialek wat me ouch sprik in Pernis, Poortugaal en Rhoon (allewel tot dat dialek oosteleken invlood heet). Dit dialek is inger verwant aon de tongvalle vaan Voorne-Putten es aon die vaan Oost-IJsselmonde. Of 't nog weurt gesproke is de vraog; de inheimse bevolking vaan Hoogvliet is zwoer in de minderheid.
Verkier
Noordelek vaan Hoogvliet löp d'n A 15. De Rotterdamse stadsweeg s102 geit dweers door 't stadsdeil heer en kump via Poortugaal en Rhoon oetindelek in Charlois (Rotterdam-Zuid) oet. De s102 hiet Groene Kruisweg en löp van'e rand van Den Briel/Brielle langes Spijkenisse dweers door 't stadsdiel noar Charlois.
Hoogvliet weurt sinds 2002 aongedoon door de metro vaan Rotterdam, en wel door lijn C (vreuger de Calandlijn) en lijn D. Lijn C begint in Capelle aan den IJssel en geit via 't Rotterdams stadscentrum nao Spijkenisse. Lijn D begint bij statie Rotterdam Centraol en geit via 't centrum en Rotterdam-Zuid oetindelek ouch nao Spijkenisse. In 't stadsdeil Hoogvliet zien drei staties: Tussenwater, Hoogvliet en Zalmplaat.
Politiek
Hoogvliet waor, es stadsdeil, tot 2014 ein vaan de deilgemeintes vaan Rotterdam. Naodeen heet me de deilgemeinteraode gereduceerd tot gebeedscommissies, boe ouch veur kin weure gestump.