cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hilversum
Hilversum (Goois: Hullevesum) is 'n plaots mèt steidelek karakter en gemeinte in Noord-Holland, in de landstriek 't Gooi, boevaan ze 't steidelek (verzörgins)centrum is. De gemeinte heet zoen 85.000 inwoeners en 'n oppervlak vaan 26,19 km2, boevaan 0,21 km2 water. Hilversum heet spoorweegverbindinge mèt Amsterdam, Schiphol, Utrei en Amersfoort, en ligk aon de A1 en de A27. Hilversum heet veural in de twintegsten iew beteikenis gekrege es toesstad vaan radio en televisie.
Stadsfuncties
De media zien 'ne veurnaome werkgever veur de stad en de ganse regio. In Hilversum-Noord ligk 't Nederlands Mediapark, boe-in o.m. de NOS, e paar studio's en 'n aontal umroopvereineginge gevesteg zien. De aander umreup zitte op aander plaotse in de stad. Wijer veurzuut Hilversum 't Gooi vaan 'nen hospitaol en vaan versjèllende oonderwies-instèllinge, woe-oonder inkel sjaolegemeinsjappe en de Media-Academie. Aon de ren vaan de stad vint me liechte (zuver) industrie, wie 't Nederlands hoofketoer vaan Nike.
Stadsgeziech
left|thumb|Raodhoes vaan Hilversum, oontworpe door Willem Dudok Hilversum, wat iewelaank e dörps karakter had, heet wieneg aw gebouwe. Veural 't straotepetroen en straotnaome wie brink, groest en meent rappelere aon de historie vaan Hilversum es brinkdörp. 't Ajdste gebouw is d'n torie vaan de Nederlands-hervörmde kèrk (vieftienden iew, laat-gotiek; de kèrk weurt Groete Kèrk geneump). Wijer gebouwe vaan veur 1800 zien veural aw boerderije. Wie Hilversum vaanaof de negentienden iew in trèk kaom bij rieke lui, woorte dao ummer mie villa's en landhoezer gebouwd, in alle meugeleke stijle (al nao gelaank d'n tiedgeis). De Katholieke Renaissance brach in 't veural katholiek Gooi groetsjaolege (neogotische) kèrkbouw op gaank; de Vituskèrk oet 1892 vaan Pierre Cuypers is mèt zienen 98 meter hoegen torie de veerde hoegste kèrk vaan Nederland. Aander kèrke vaan rond 1900 zien de ouch al neogotische Slevrouwekèrk oet 1910 en de neorenaissancistische Aajd-katholieke kèrk oet 1889 en Groete Kèrk (boete d'n torie dus) oet 1892. Ouch 't veurmaoleg raodhoes oet 1880, aon de Kèrkbrink, is opgetrokke in neorenaissance.
De bekindste architectuur in Hilversum is evels modernistisch. Vaanaof 1915 wèrkde Willem Dudok in opdrach vaan de gemeinte. 't Hilversums raodhoes (1931; foto) gelt es zien opus magnum. Wijer vint me vaan häöm nog e gemaal en twie begraffenisaula's. Me heet in Hilversum zelfs 'n speciaol wandelroute oetgezat veur zien werke. 'n Aander opvallend gebouw vaan 't modernisme is Sanatorium Zonnestraal vaan Jan Duiker. Nog hiel väöl aander gebouwe oet 't Interbellum (wie de Schouwburg Gooiland en versjèllende radiostudio's) zien hei te vinde. Eint vaan de opvallendste gebouwe oet de lèste jaore is 't Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid ('t museum vaan de Publieken Umroop) oet 2006, vaan Willem-Jan Neutelings en Michiel Riedijk.
Immaterieel cultuur
De inheimse inwoeners vaan Hilversum zien vaanajds roems-katholiek. Petroenheilege is Sint-Vitus, wie in gans 't Gooi. De oersprunkeleke Gooise boerefamilies stoon bekind es Erfgooiers; 't drage vaan 'nen typischen Erfgooiersnaom is 'ne zekere bron vaan trots.
In Hilversum spraok me vaanajds e dialek, wat wie de mieste Gooise dialekte haafum oonder 't Utrechs-Alblasserwaards te plaotse vèlt. 't Dialek waor evels al ind negentienden iew sterk in verval en roond 1950 gooddeils verdwene. E deil vaan de bevolking sprik wel nog dialectisch gekleurd Nederlands. Ei bezunder kinmerk vaan 't Hilversums, de zoegeneumde 'Gooise r', heet ziech via de media intösse euver gans Nederland verspreid.
Historie
De naom Hilversum verraojt 'n aw aofkoms, door 't Ingweoons elemint hille 'heuvel'; Hilversum, roond 't jaor 1000 es Hilvertshem opgeteikend, is daan ouch 'nen 'heim tösse de heuvele'. Door zien relatief hoeg ligking is 't Gooi al sinds vreug tije bewoend gewees, umtot 't neet euverstruimde. De kierzij vaan 't woene op dezen erme groond waor tot d'n akkerbouw beperk waor in umvaank. Terf kós hei neet greuje, daorum verbojde en aot me bokend. De veer korrele in 't waope vaan Hilversum verraoje dat nog ummertouw. Wijer heel de bevolking ziech evels veural mèt viehawwerij bezeg - door 't hawwe vaan sjäöp kós Hilversum e centrum vaan de wolproductie weure. 't Vee graasde op versjèllende meinte, die soms wied boete 't dörp, korter in de buurt vaan Huizen en Bussum, laoge. De Hilversumse boere vereinegde ziech in de late middeliewe es de Erfgooiers. Zij hele tot laat in d'n twintegsten iew groete deile vaan de gemeinte in han, en pioneerde ouch bij 't aonplante vaan natuurgebeed.
De wol woort aonvenkelek in Naarden, aajdtieds 't economisch centrum vaan 't Gooi, verhandeld. In de zeventienden iew veranderde dat evels. Vaanoet Amsterdam woort e kenaal gegraove nao 't weste vaan 't Gooi. De Staote vaan Holland sjeide 't weste vaan Hilversum aof en gaove dat aon Amsterdamse hiere in lien; hei woort in 1625 's-Graveland gestiech. Amsterdam groof dao zavel aof veur de bouw vaan de grachtegordel. Hilversum, wat dao hel tege protesteerde, bedóng wel tot 't kenaal woort doorgetrokke tot in 't dörp. Heimèt kraog dit zien eige binnehave; umtot transport in deen tied (in 't weste entans) gooddeils euver water góng, kóste de Hilversummers hun wol noe zelf goon aofzètte. Dit markeerde 'n aonzeenkeleke greuj vaan 't dörp, wat op d'n door belaankrieker woort es Naarden. In 1867 had de gemeinte Hilversum al mie es 6000 inwoeners, bekans drei kier zoe väöl wie Naarden.
In de negentiende iew kaom 't Gooi in trèk bij rieke Amsterdammers die ziech boete de stad wouwe vestege. Hilversum woort in 1874 op 't spoorwegenèt aongeslote, woedoor 't in direkte verbinding mèt Amsterdam kaom. Heidoor begós 't dörp nog väöl sneller te greuje. In 1919 begóste de radio-oetzendinge, woenao Hilversum ummer mier inwoeners góng aontrèkke tot 't 'n middelgroete stad woort. De televisieoetzendinge woorte aonvenkelek in Bussum gehawwe meh kaome door de bouw vaan 't Mediapark tösse 1960 en 1986 ouch nao Hilversum. Nao de bouw vaan de Hilversumse Meent vaanaof de jaore 1970 stagneerde de stad evels.
17 april
Heiligedaag van Landricus Nationale fièsdaag in Syrië
Verspaning
Verspaning sleit op alle vörm van matterjaalbewirking wobie middels bepaoldj handj- of mesjiengereidsjap matterjaaldeiler waeren eweggenómme wobie spane óntstaont. Hiebie nump de massa aaf en verangertj de oarsprunkelike vorm blievendj.
t'r Illustratie van 't begrip verspaning kan me dinke ane królvörmige spaan die me zuut óntstaon es me mit e mets euver neet te zaachte bótter sjraap wobie 't mets dwaersj oppe bewaegingsrichting wuuertj gehaje.
Veurbiljer van verspanendje bewirkinge zeep fraeze, drejje, viele, baore, zaege, sliepe, sjave en staeke. Neet-verspanendje bewirkinge zeen wals, perse, pónse, lasere, soldere, snieje, lasse, smeje, gete en buge.
Zevenhuizen-Moerkapelle
is 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, mèt op 1 januari 2006 10.333 inwoeners en 'n oppervlak vaan 30,99 km2 (daovaan 1,78 km2 water). De gemeinte umvatde de dörper Moerkapelle en Zevenhuizen en de naobersjap Oud Verlaat.
De gemeinte oontstoont in 1991 oet samevoging vaan de aw gemeintes Moerkapelle en Zevenhuizen, en hètde tot 1993 Moerhuizen. In 2010 woort ze opgeheve um mèt Moordrecht en Nieuwerkerk aan den IJssel de nui gemeinte Zuidplas te vörme.
Aofte
Aofte (ouch äöfte of äöf geneump) zeen gedreuëgde vröchte, meistal proeme, eppel of paere.
Etymologie
't Woord Äöf(te) is verwant aan 't archaïsch Nederlandse ooft en 't Duutsje Obst.
Oarsjpónkelik woort mèt äöfte alles bedoeld wat boete broad en vleisj biej 'ne maoltied woort genuttigd, dus ouch de greunte, de peulvruchte enz. Later kroog 't woord de beteikenis van allein de vruchte, nog later (in 't Limburgs) specifiek de gedreuëgde vröchte.
Äösdje
De äösdje is de ruumdje tösse de kaepers (die de daakpanne drage) en 't daak, 'n ruumdje zoea groeat es de kaepers diek zeen. In die äöpening waerdje struuepoppe gestop.
Veurbeeldjzin:
Aofte waerdje meistal gedruueg óngere äösdje.
Kaersjleedsje
Traditioneel kaersjleedsjes zin volksleedsjes mèt eenvoudig arrengement, begriepelike tekste mèt meistal 'n refrein, die door volwassene en kinger rónd de Kaersjmes in diverse deenste were zónge. Veurbeelde van zoan deenste zint: 'n plechtige Eucharistieviering, 't "Kinneke kieke", kaersjconcerte, vieringe op sjoal, vieringe bie de vereiniginge, miedwinterfièste e.d. Umdat teks en muziek bekènd zint zingk ederein mèt (volkszank).
Limburgstalige kaersjleedsjes
Van 'n deil van dees volksleedsjes besjtoon dialekvertalinge, o.a. in 't Valkebergs, in de jaore 90 van de 20e ièw gebruuk bie de kaersjvieringe van Veldeke-Valkeberg in de Kloes op de Sjaatsberg.
Klassieke zangsjtökker
Dit zint partiture mèt leedtekste rónd 't thema Kaersjmes, die mièsjtummig gezónge were door 'n zangkoar. Sóms ies (teks en) de melodie van bekènde componiste bv. Johann Sebastian Bach, Dietrich Bortnianski, Christoph Willibald Gluck, Georg Friedrich Händel, Hector Berlioz, Felix Mendelssohn-Bartoldi, Johann Friedrich Reichardt, John Rutter en Michael Praetorius. Hievan besjtoon ouch dialektekste en/of vertalinge.
Sjèj
Sjèj kan zieë
Jakarta
thumb|Collaasj vaan diverse bezunder gebouwe in Jakarta. Jakarta (tot 1972, en noe nog wel in 't Nederlands, Djakarta) is de hoofstad vaan Indonesië. Ze ligk in 't weste vaan 't eiland Java, kortbij zie. De Bezunder Hoofstadregio Jakarta (Indonesisch: Daerah Khusus Ibu Kota Jakarta) umvat 'n oppervlaakde vaan 664 km² en 'n bevolking vaan mie es tien mieljoen lui. De stad domineert 't land op politiek, cultureel en economisch gebeed. Jakarta woort volgens de euverlievering in 397 gestiech es Sunda Kelapa, residentie vaan Tarumanagara. De jaortalle zien neet te verifiëre meh 't bestoon vaan dit riek liet ziech aon de haand vaan inscripties en Chinese almanakke wel aontuine. In 1527 oonderworp 't sultanaot Demak de stad en herneumde ze tot Jayakarta. In dezelfden iew kaome de ierste Portugese, Ingelse en Hollandse sjeper in 't gebeed aon. Vaanaof 1619 waore de Hollenders hier en meister; de res vaan de koloniaolen tied hètde de stad Batavia. De stad greujde oonder Nederlands bewind tot mie es 'n haaf mieljoen inwoeners. In 1946 herduipde de Indonesische nationaliste de stad in Djakarta. Sindsdeen heet de stad constant immigratie vaanoet de res vaan 't land gekind.
Andorra la Vella
right|thumb|Andorra la Vella Andorra la Vella (Frans: Andorre-la-Vieille; Portugees: Andorra-a-Velha; Spaans: Andorra la Vieja) és de heudstad van 't laand Andorra. Óndanks dat zaaj 'n kleen stad és, és zaaj de grautste plaots van 't laand. Andorra la Vella és 'n aa stad daaj én e komdel van de Pyreneje lik. De stad hoch 24.678 énwoeëners in 2008 op 'n oppervlaakte van 12 km², wat 't gemiddelde vër de bevolkéngsdichte bréngk noë 819,13 énw/km².
De stad lik op 'n haugte van 1.013 m boeëve zeinivo en hèt de postcode 500.
Baláže
't Dörpke Baláže ligk op 'n heugde van 550 m. De oppervlaakde van de gemeinte is 14,22 km². De gemeinte Baláže haet 193 inweuners (31 december 2004) en 'n bevolkingsdichheid van 14 luuj/km². De poscode van de gemeinte is 976 11.
't Plaetske ligk in de Karpate aan de Liptsch-baek (Ľupčica).
Bezeenswaerdigheje
Op 't gróndjgebied van de gemeinte ligk 't veurmaolig dörpke Kalište det tiejes de Sjlowaakse Nasjenalen Opstandj plat waerde gebrandj door de nazi's en wovan de bevolking waerde oetgemaord. Dit plaetske loog 924 m baove zeeniveau in de heuvele t'n naordooste van 't dörp. Allewiel sjtaon nag sjlechs twee hoezer. Sjteine funderinge teune de plaatse wo de anger 36 hoezer sjtinge. Dees plaats is noe e museum wo-ouch infermasiebördjes sjtaon euver 't bloodblaad.
Gesjiechte
Baláže waerde veur 't eers vermeldj in in 1529 (1529: Huttae Lyptyczae; 1531: Lyptzcicz; 1540: Lypschersaifen).
Róndj 4 oer 's middigs op 18 meert, 1945 kome de Nazi's aan in Kalište. De dörpelinge waerde doodgesjaote wiedet zie oet häör hoezer kome en 't dörp waerde gans plat gebrandj. Vief daag later waerde 't gebied bevriejd door 't oprökkendj Sovjet-leger.
Trilobiete
Kinmerke
Trilobiete zeen bekindje fossiele en ze zeen ajer den de dinosaurus. Ze zeen ónger te sjeide in 9 ordes en meer es 15000 saorte. Häör lichaam besjtuit oet 'ne kop, 'n gesegmenteerdj borsstök en 'n stertdeil.
Vindjplaotse
Fossiele van trilobiete zeen euveral te vinje. Regelmaotig waere nuuj saorte gevonje, wodoor de axonomische indeiling léstig is. De sjnel evolutie van de trilobiete help geologe biej ajerdomsbepaoling vanne gesteindje woor trilobietfossiele in gevonje waere. In Nederlandj zeen väöl trilobiete oet 't Ordovicium te vinje in 't meisjt noordjelike deil vanne Hondsrug in Groninge. Fossiele oet later periodes zeen onger angere te vinje inne Ardenne en de Eifel.
Oetsjterve
't Is neet dudelik wrom de trilobiet oetgesjtorve is. De koms van de irste haaie en angere roofvisse haet waarsjienlik hiej biej 'n belangrieke rol gesjpeeld, omdét de trilobiete veur die sjmakelik aete woor. Maar dét kin neet de enige rede zeen gewaes omdét de oetsjterving al väöl irder tot sjtandj kwaam. Aan 't eind van 't Perm stjorf de létste trilobiet oet.
Raam (muntj)
De Raam is de muntj van de Maharishi Mahesh Yogi oet Vlorp. 't Is 'n micromuntjeinheid die gekoppeld is aan de euro; eine raam is 10 euro waerd. De muntj waerde in oktober 2002 ingeveurd, in euverlik mit De Nederlandsche Bank. Väöl óngernaemers in Vlorp en inkele daoboete zin 'm daonao gaon acceptere.
The Pebble and the Penguin
The Pebble and the Penguin is 'ne geteikendje comedyfilm oet 't musicalgenre oet 1995. De film is gebaseerd op de paringsrituele vanne Adéliepingwing op Antarctica. De film is geproduceerd en geregisseerd door Don Bluth en Gary Goldman en woort oetgebrach in Naord-Amerika op 11 april 1995 door Metro-Goldwyn-Mayer en internasjenaal door Warner Bros. Family Entertainment.
Wals (veurtuug)
'n Wals is e veurtuug det wuèrtj gebroek veur matterjaal wie steinslaag, zandj of asfalt toeër te make. 't Mesjien wuèrtj veurnamelik inne waegeboew gebroek. Tródsdet walse ummer kónne rieje, kónne ze in princiep neet euveren aopenbare waeg nao de plaats van inzatj rieje; hieveur waere ze mit 'nen deeplajer verveurdj.
Hildegard von Bingen
Hildegard von Bingen (warsjienlek Bermersheim, 1098 - 17 september 1179) waor 'n abdis, sjriefster, componis en 'ne genaezer. Aander name die ze drègt zeunt: Hildegardis, Sibille van de Rijn, Hildegard von Böckelheim, von Rupertsberg. Op 10 mei 2012 waoërt ze hèllig verklaord dör paus Benedictus XVI.
Waor Hildegard 'n mystica?
Hildegard von Bingen wert mitstens tut de mystica geraeëkend umdat ze èèges sjreef visioene te ha. Al vanaaf häör viefde sjaen ze geconfronteerd te waeëre mèt beelde, die mieë te make howwe mèt 'n sjtaerke opmerkingsgave, 'n groeëte geveulighèèd en 'n sjaerp versjtaand. Es keend waor Hildegard kraenkelek, oeëdäör de toesjowwersrol mer dik genog gegaeve waor. 't Waor te kraank um, wie de aander keender, te sjpeule en in de umgaeving op te goeë.
Op gèè eenkel momaent krieg v'r aanwiezinge van extatische aanvalle die 't gevolg zowwe zieë van 'n sjtreng acsese of zelfkastijding. D'r is dus gènge orewroet, 'n alles uvverweldigende krach, die de nao minne sjnakkende zieël neersjmakt in d'r duuster en 't leed va Gods aafwezighèèd. D'r mystiek is Hildegard vraem gewes. Häör visioene gaeve häör dao-èn-taege 'n helder inzicht in wat de waelt bewaegt.
Laeveshouding
thumb|left|Sjtralend roej gesjtalte die d'r gaanse kosmos omvat. Pagina oet Divinorum Operum. Wie Hildegard hör inzichte, mit de hulp van häöre secretair Volmar - die de tekste in 't Latien vertaalde - begoes te versjpreide, kreeg ze groeëte probleme mit de argwanende kèrkeleke autoritète. Tiedens de synode va Trier, in 1147, sjtilde Bernardus van Clairveaux, d'r sjtichter van de Cisterciënser-orde häör väör an d'r paus Eugenius lll. D'r paus bemoedigde häör en goof häör toesjtèmming häör theologisch, visionair en aander waerk te publicere. In politiek opzich waor dis toesjtimming va groeëte betekenis väör Hildegard en d'r status van hör waerk. Ze sjreef in 'ne tied dat de mitste luuj neet koese sjrieve. Vrowwe sjreve vör te zigke gaar neet. Ze waoërt um raod gevraogd dör vorste, bissjuppe en köninge. Ze sjreef väöl breve an hör vrun en vrindinne, zoe och an Gerlach van Houthem.
Ze how kènnis van genaezende krachte van natuurleke objecte en ze sjreef 'n artikel uvver 't medicinaal gebruuk van plaante, dere en sjtèng. D'r lieër van Aristoteles sjpeulde 'n belangrieke rol. Hildegard gong och oet van de veer elemaente: water, aerd, vuur en loch.
't Is besjraeve dat Hildegard 'ne geëxcommuniceerde in gewiejde groond leet begrave. De kirkeleke autoritete besjtraofde häör dör 't kloeëster op te heffe en te verbeje dat de zösters nog langer de sacramaente krege. Oeteindelek kreeg Hildegard, en dat tekent hör, geliek.
Hildegard wees de ascese aaf, 'n belangriek princiep in de Benedictijner kloeësterordes. Ze sjreef 'n verbaeëtering van de maaltiede en 'n vermindering van de gebedsdeenste väör in hör kloeëster. Och dis verendering lieëverde probleme op mit d'r Abt Hugo, mae waor waal 't begin van d'r uvvergaank van de louter contemplatieve kloester-ordes nao ordes die d'r regel 'Baej en wirk' naolaefde, es wie de Cisterciëncers.
Achter 't Kloeëster
Achter 't Kloeëster (Nederlandjs: Achter het Klooster) is e gehuch bie Heitse inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk tösse Leiveren en Heitsen in, meh get mieë nao 't naorde. Achter 't Kloeëster is eigentlik 'n vergaoring van versjillige anger gehuchte die samegegreudj zeen; dees zeen: Roorsjtraot (Roorstraat), 't Kreppel en De Maksèt (Maxet). De anger gehuchte die rónjelóm Heitse loge, Kouk, Walk, Vlasroot en Biessjtraot vörme noe 'n óngerdeil van 't dörp Heitse zelf. Nao 't naorde ligk nag 't gehuch Ane Berg en nao 't naordoeaste ligke Rolig en Blenkert.
Hildegard von Bingen
De reze
thumb|200px|left|Plaatsje oeë Hildegard praeëkte. Hildegard von Bingen waor 'n machtige vrow vör häöre tied. D'r 12de ieëw is d'r tied van 't groeët schisma en d'r investituursjtried, of zoe-es Hildegard 't verwoord: 'ne vrowwetied, oeëin de mansluuj, vöral de hoeëgergeplaatsjte hun verantwoordelekhèèd neet of neet genog aanvaarde. Dan paast 't 'n vrow um ze tut de orde te rope en te vermane. Es 60-jaorige gèèt Hildegard da ooch op waeg um in dao-op volgende 12 jaor haoëp en vraej te brènge in de vervalle kloeësters. In 1171 kieërde ze doeëdmeuj nao häör kloeëster truuk en zow dao nog acht jaor laank hör geleufsgenote tussje de klippe van sektarische ruzies en polletieke touwtrèkkeriej loodse.
Componis
Hildegard von Bingen is d'r ursjte componis oeëvan 'n biografie bekind is. Ze componeerde 't mysteriesjpeul Ordo Virtutum (Orde van de Däögde/Sjpèl der Krachte), 'n gezonge drama vör vrowwesjtimme mit èng partituur vör 'n mansluujsjtèm (d'r duvel). Ze sjreef 75 gezange vör de liturgie. Hör muziek waeëk aaf van 't gebrukeleke in dae tied. Ze oontwikkelde 'ne èège tak in 't Gregoriaans. Alle muzikaal waerk tesame wert de Symfonie van de harmonie van de Hiemelsje openbaringe geneumd.
Achter 't Kloeëster
Allewiel wuuertj 't gebied ummertoe mieë beboedj en verangertj 't lanksemaan in 'n wiek van Heitse.
Hildegard von Bingen
Ordo Virtutum: väörloper van de Moraliteiten
De Ordo Virtutum is neet de ènnige poging va dramatisering in 't 12de ieëwse Europa, mae 't toneelsjtuk oondersjèjt zich dördat 't allegorische personages dèèd optraeje en dördat 't gene biebelse sjtof of hèlligelaeves es bron van inspiratie gebruukt. Daodör is 't 'ne vörloper van de zinnespelen of moraliteiten.
Achter 't Kloeëster
Straote
De volgendje straoten en waeg ligken Achter 't Kloeëster (per oearsprunkelik gehuch):
Hildegard von Bingen
Vrowweleke sexualitèèt
thumb|300px|right| Mutterschaft aus dem Geiste und dem Wasser (Modersjap oet d'r Gèès en 't Water), 1165 Hildegard zien visionair waerke besjowde 't maagd zieë is 't hoeëgste niveau va spiritueel laeve, mae ze sjreef ooch uvver 't sekuliere laeve, inclusief de modersjap. Ze is de örsjte vrow die in häör waerk Scivitas op 'n wetensjappeleke meneer sjreef uvver de vrowweleke sexualitèèt en 't vrowwelek orgasme. Hildegard how 'ne oetzoonderleke positieve kiek op seksueel relaties.
De belangriekste waerke
In diz waerke sjreef ze hör ervaringe op. De waerke geunt uvver de Hillige Driejeenheed.
Hèlligverklaoring
Óp 16 december 2011 makt d'r paus bekènd dat Hildegard von Bingen in oktober 2012 es Doctor of the church in d'r Canon werd geneumd.
thumb|left|200px|Reliekschrijn van Hildegard von Bingen in de kèrk van Eibingen.
Fungus Rock
thumb|right|In 't midde: Fungus Rock Fungus Rock (Paddestolerots), in 't Maltees ouch 'Il-Ġebla tal-Ġeneral' (Rots vaan de Generaal) geneump, is 'n klein rotseiland vaan 60 meter hoeg aon d'n ingaank vaan de zwarte lagune "Dwejra Bay" kortbij San Lawrenz, wat is gelege op 't eiland Gozo (Malta).
Hildegard von Bingen
Hèlligverklaoring
Hildegard is patrones van de natuurwetensjappers, taalkundige, esperantiste en van d'r gooje raad. Ze drègt de attribute: 'n kèrkmodel mit driej sjtralende taoëres, e book en 'n ganzevaer ('t sjrieversjap), 'n doef (d'r Hèllige Gees) en soms och 'n lantaarn (visioene). Häör relieke bevinge zich in Eibingen, in Duutsjlaand.
Inspiratie vör aander waerk
Op 16 september 2006 waeltpremjaer in Mestreech van de cantate Hildegard, va James Wood, oeëin dele van hör breve en hör Ordo Vitutum en aander waerk zeunt verwaeve. Oetgeveurd dör Champ d'Action, de Slagwerkgroep Den Haag en 't New London Chamber Choir.
Kesjteël Bethlehem
thumb|Kesjteël Bethlehem, eclectisch heërehoes mèt rechs de middeleëuwse taore thumb|Kesjteël Bethlehem, de achkantjige traptaore aan 't bènneplein
Fungus Rock
'ne Ginneraol vaan de Maltezer Orde oontdèkde 'n zeldzaam plant, de Fucus coccineus melitensis, die heer ten oonrechte veur 'ne paddestool heelt, op de vlaken tóp vaan 't eiland. Dees plant woort 'n geneeskundege wèrking touwbedeild, en de ridders gebruukten 'm um wonde te stelpe en es 'n geneesmiddel veur dysenterie. Zie woort dèks es 'n kosbaar kedo aon veurnaom bezeukers vaan de eilen gegeve. Groetmeister Pinto verklaorde de rots tot verboje gebeed, en euvertreders woorte mèt drei jaor deens es roeier op de galleie gestraof. D'r woort ouch 'n speciaal kabellif geïnstalleerd um de plant te kinne goon plökke.
Kesjteël Bethlehem
Kesjteël Bethlehem is gelaege in de Mesjtreechse wiek Lummel. 't Kesjteël is óngerdeil van de Landgoederenzone Maastricht - Meerssen.
Fungus Rock
Later woort evels oontdèk tot dees inspanninge zinloos waore, umtot de Fucus coccineus melitensis gein geneeskrachtege wèrking heet. Op dit ogenblik is de rots 'n natuurreservaat, mer de kös drumheen is touwgenkelek.
Kesjteël Bethlehem
Besjrieving van 't kesjteël
't Kesjteël besjteit oet veer vleugele geboewd óm 'n bènneplaatsj, die toegankelik is via 'n sjteine bagbrök. Op de bènneplaatsj is in de euvergank tösje de zuudvleugel en de oasvleugel 'ne inpandige, achkantjige traptaore oet de 19e eëuw zichbaar. De oasvleugel is 'n eclectisch heërehoes geboewd door Louis Beguin en haet 'n euverdek balkón op geetiezere kolomme. D'r zint nog restante oet de 16e en 17e eëuw in 't hujige heërehoes oet de 19e eëuw trök te vènje. Op de euvergank tösje de oasvleugel en de noordvleugel is 'ne groate rónje taore dae sjtamt oet de middeleëuwe. De noordvleugel is van origine 'ne haof oet de 17e eëuw. In 1956 is 't kesjteël gerestereerd. 't Ganse complex is wit gesjilderd en gepleisterd.
Gesjiedenis
De oarsjpróng van kesjteël Bethlehem geit trök tot de 13e eëuw. Al in 1288 woort 't es 'casteel Limale', ofwaal 'kesjteël van Limmel', vermeldj es taore. In dae tied verovert Hertog Jan I van Brabant 't es hae óngerwèg is nao Woeringen wo de beroemde Slaag van Woeringen plaatsjvóndj. Toen 't kesjteël in de 14e eëuw in hènj kaom van de Duutsje Orde, leet die 't in 1651 ingriepend verboewe. Saer hèt 't kesjteël Bethlehem en is 't gedegradeerd tot 'heërlik hoes'. De naam Bethlehem is waarsjienlik gebruuk es taengehanger van 't in de directe ómgaeving gelaege kesjteël Jerusalem.
Beweuners
Hoewaal 't kesjteël oarsjprónkelik Valkebergs bezit waas, beleënde hertog Jan III van Brabant 't kesjteël in 1318 aan Eustachius de Limmale. In 1331 kaom 't in bezit van de Duutsje Orde en later, in 't begin van de 16e eëuw, voogde de femilie 't Zievel häör bezittinge in Lummel hie-aan toe. Commandeur Van den Biesen was 'ne regelmatige beweuner van 't hoes. Van 1690-1707 bewoonde Hendrik van Wassenaar-Warmond 't kesjteël es landjscommandeur. In 1797 woort 't kesjteël door de Franse bezètters es kirkelik domeingood verbeurd verklaord en verkoch, wonao d'r diverse eigenaere volgde.
Recent gebruuk
In de Tweëde Waereldaorlog is 't kesjteël gebruuk es óngerkómme van de Nationale Jeugsjtorm, de jeugbewaeging van de Nationaal-Socialistische Beweging. Allewiel maak 't complex deil oet van de Hoge Hotelschool Mesjtreech.
Sofia
De postcode van Sofia is 1000. 't Netnommer is 02 en de kintekeplaote C en CA gelle vër de stad.
Kesjteël Jerusalem
thumb|270px|Kesjteël Jerusalem, bie Lummel, Mesjtreech Kesjteël Jerusalem is gelaege ten noorde van 't veurmalige dörp Lummel, noe 'n wiek van Mesjtreech. 't Kesjteël is óngerdeil van de Landgoederenzone Maastricht - Meerssen.
Besjrieving
't Hoes is in 'n U-vorm geboewd, mèr bie verboewinge in de 19e eëuw kreeg 't 'ne rechhokige vörm doordat de ruumte tösje de tweë vleugele opgevöld wirt mèt 'ne lieëgere boew. Hiebie is d'n awwe vörm zichbaar gebleve. Teves verplaatsjde me de toegank nao de achtergevel en kreeg dae nuuj vinsters en 'n segmentvörmig fronton. Van de oarsjprónkelike boew is eigelik allein nog mèr 't sjlanke achhokige täöreke euver dat nog sjteeds fier baove 't geboew oetsjtuk. 't Moerwerk is oetgeveurd mèt mergelsjteine bènj. In de tuin sjteit 'n neogotisch koetsjhoes, geboewd in 1904.
Sjiere
thumb|Steinroej heisjier (Sympetrum vulgatum), 'n in de Benelux algemein sjieresoort. Sjiere, ouch wel bekind es Libèlle, Jónkerjanne, Hieëre (etc.) en Sjniedere Latien Odonata (Fabricius 1793) zien 'n orde vaan insekte, same mèt de Eindaagsvlege deil vaan de infraklas Palaeoptera. Echte sjiere zien vaanaof 't Trias bekind; sterk liekende bieste, wetensjappelek bekind es Protodonata, leefde evels al in 't Carboon. In 2012 waore mie es 5800 levende soorte bekind; 74 soorte daovaan koume in 't Belsj en/of Nederland veur.
Oonderverdeiling
De sjiere weure in drei oonderordes verdeild:
De ierste twie oonderordes weure soms same Epiprocta geneump en weure geach relatief ing aonein verwant te zien.
Jaobik
thumb|right|280px|Jaobik mèt de Gertrudiskèrk Jaobik (ouch gesjpeld es Joabik, Nederlands: Jabeek) ies 'n dörpke in de gemeinte Baekdale in Nederlands Limburg. Jaobik ies bies de herindeiling van 1982 lang de kleinste gemeinte van Nederland nao oppervlaakde gewaes, en ouch ein van de kleinere nao aantal inweunersj. 't Dörp haet óngevaer 800 inweunersj (2006). Bie de gemeinte Jaobik huèrde ouch 't gehöch Ieëtselder (Etzenrade).
Liegking
In de buurt van Jaobik liegke de Jaobikse bösje (Jabeekse bossen), die beheerd were door Natuurmonumenten en die populair zint es wandel- en fietsgebeed.
Historie
't Dörp Jaobik weurt veur 't ièrsj vermeld in 1144, me sjreef doe apud Iabeche. In 1268 sjtóng d'r al 'n kapel. 'n Zelfsjtendige parochie woort 't in de 16e ièw. Van de 17e bies 't miedde van de 20e ièw waor Jaobik 'n baevaartplaats veur de heilige Gertrudis; allewiel ies van dees verièring nog mer wiènig euvergebleve. De heilige sjtóng ouch op 't wape van de gemeinte Jaobik.
Historische inweuneraantalle
Jaobik waor in de neugetiènde ièw e kwakkelend dörp wat ièder inweunersj verlaor es won. Tösje 1909 en 1920 greujde de gemeinte effe hel (taege 't greujciefer van de ganse provincie aan), um daonao weer te stagnere.
(v1830=100)
Greun: Gemeinte Jaobik Blauw: Provincie Limburg
Insignes
Dit is e waope wie 't 'rs talloes gief in de umggeving. De H. Geetrui is de parochieheilege vaan Jaobik, 't slangekopkruus is 't waope vaan de hiere vaan Awstroa, die oets euver groete deile vaan 't Heuvelland heersde.
Zjerboa's
'ne Zjerboa (dipodidae) is 'n sjpringmoes die op vriewel alle continaente vörkeumpt. Dis moes sjpringt wie 'ne kangeroe en haat enorm lang puuj. In december 2007 haat me in de Gobi-woestijn 'ne zjerboa oontdèkt dae ooch enorm groeëte oeëre haat. 't Is 'n nachdeer dat bedreigd is en laeft va insecte.
Jaobik
Bezeenswaerdighede
De kèrk van Jaobik ies gewiejd aan Gertrudis. 't Neogotisch geboew woort óntworpe door P.J.H. Cuypers en dateert van 1858. 't Ies 'n driebeukige basilica van baksjtein. De tore ies van 'n ièrder kèrk en dateert oet de 15e ièw. In de kèrk bevink ziech 'n houte beeld van Gertrudis oet de 17e ièw.
Fever of Life
thumb|right|350px|Fever of Life live in Zaal8 in [[Remunj, 3 december 2006]] Fever of Life is 'ne coverband oet Mofert. Ze besjtaon sins 2003.
Bezitting
De band besjteit oet veer lede:
Gesjiedenis
Fever of life is begós in de wintjer van 2003 es 'n gruupke det 'n optraeje goof op 'n sjool in Remunj. Kort daonao verangert de band van formasie. Ruud Zeelen vertróg, Tim van Cann koom in zien plaats. Veur de rès bleef de formasie 't zèlvende. De naam van de band waerde Formic Acid (M2). M2 sjtong veur 'Mark 2' det twidde formasie beduud. Later waerde M2 weggelaote. 't Irste echte optraeje woor in de zomer van 2004 en woor unplugged. 't Irste elèktrisch optraeje vonj in Bèrg plaats. 't Lètste optraeje ònger de formasie Formic Acid vonj plaats in Mofert.
In 't veurjaor van 2005 valt de formasie Formic Acid oeterein. In de zomer van 2005 besjloete Geert Verheijden, Lynyrd van Riet, Michel Thomassen en Tim van Cann mit veer man door te gaon. 't Irste optraeje in de nuuj formasie woor in 't hoes van Lynyrd van Riet. Op det memènt woor d'r nog génne naam veur de formasie bedach.
Op 'ne verkansie van Lynyrd van Riet, bezoch hae mit zien familie 'n oorlogsbegraafplaats. Op 'ne graafsjtein sjtong de naam Fever of Life. Deze naam waerde oetèndelik gekaoze es de bandnaam van de nuuje formasie.
Meziek
Fever of Life sjpeelt veurnamelik covers maar haet ouch twee eige nömmers gemaak. Die twee leedjes heite "Take me Along" en "Brightest Star". Ze covere leedjes mit name van de Rolling Stones, Deep Purple, Golden Earing en Status Quo. Ze höbbe ouch 'n album gemaak mit vief coverleedjes.
Ane Berg (Leudaal)
Ane Berg (Nederlandjs: Aan de Bergen) is e gehuch bie Heitse inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk tösse Mael en Heitsen in, ane naordrandj vanne Belandsebaek. t'n Naorde ligk Hei en t'n zuje ligk Achter 't Kloeëster; t'n oeaste ligke Rolig en Blenkert.
Straote
De volgendje straoten en waeg ligken Ane Berg:
Zoeterwoude
Zoeterwoude is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, aon d'n Awwe Rien, mèt op 1 januari 2006 8.495 inwoeners en 'n oppervlak vaan 21,68 km² (daovaan 1,07 km² water). 't Dörp umvat versjèllende kerne/naobersjappe, boevaan Zoeterwoude-Dorp en Zoeterwoude-Rijndijk de belangriekste zien.
Historie
Zoeterwoude is geneump nao Swieten, e verdwene dörp wat ouch Zoetermeer aon ziene naom geholpe heet en roond 750 veur 't iers es Suetan opduuk. In 1205 weurt Zoeterwoude veur 't iers indirek, in 'ne persoensnaom, geneump, in 1276 duuk 't op es zelfstendege plaots- of ambsnaom, es Floris V vaan Holland 't in lein gief aon Dirk van Santhorst. 't Ambach is hiel groet, meh de stad Leie annexeert herhaoldelek stökker groondgebeed in 't weste. Nao 't Belag vaan Leie in 1574 weurt Zoeterwoude hielemaol geëvacueerd en platgebrand om 't sjotsveld vaan de kanonne te kinne vergroete. In de decennia daonao bouwt me 't dörp weer op, boenao 't tot 'n zeker welvaart kump. In de twintegste iew zien mieder planne tot annexatie door Leie aofgesloge.
Sarajevo
Taajdens de Bosnischen Oërlog hèt de stad vël sjaog opgelope dër bombardemeente. Waajers és de stad bekaand as de plaots bau aartshertog Frans Ferdinand woeëd vermord, dat de aonleejéng wor vër d'n Iëste Wèrldoërlog.
Sjöbo
Sjöbo is 'n gemèndje in Skåne län, Zwede. De gemèndje tèltj 17.654 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 495,65 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 35,6 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
6,84% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Berend-Jan van Voorst tot Voorst
Berend Jan Marie (Berend-Jan) baron van Voorst tot Voorst (Beek (Gelderland), 7 februari 1944) ies 'ne Nederlandse CDA-politicus. Van 1 juli 1993 tot 1 juli 2005 waor hae gouvernäör van de provincie Nederlands Limburg. Ziene opvolger ies Leon Frissen.
Van Voorst tot Voorst doorleep de mieddelbare sjoal in Tilburg en sjtudeerde rechte aan de Katholieke Universiteit Nijmege en politieke weitesjappe aan de universiteit van Fribourg (Zjwitserland). Hae wèrkde ónder andere es ambtenaer bie de EU in Brussel en waor sjtaatssecretaris van Europees zake in 't Kabinet-Lubbers II en sjtaatssecretaris van Defensie in 't Kabinet-Lubbers III.
Van Voorst tot Voorst ies getrouwd en haet 3 dochtersj.
Aad de Haas
Aad de Haas ies 'ne kunssjilder dae gebore ies in Rotterdam op 30 december 1920. In de Twiède Waereldoorlog weurt zien werk door de Nazi's es 'entartet' verklaord en es gevolg daovan moet 'r 'n paar maond in de gevangenis verblieve. In 1944 vlöch 'r nao Zuud-Limburg en vestig ziech in Ingber. Later woont 'r nog in Gulpe en op kesjtièl Sjtriethage bie Sjaasberg. Op 21 mièrt 1972 sjtörf 'r hie.
Werk
thumb|175px|right|Sjilderinge in 't kèrkske Thema's oet de Biebel kómme väöl truuk in zien sjilderieje. De ónderwerpe zint dèks 'n versjlaag van maatsjappelike óntwikkelinge rónd kèrk, erotiek en mach. Zien sjtiel ies fel-expressionistisch en figuratief. Nao 1960 ies erotiek 'n belangriek thema in zien werk.
Cunibertuskèrkske
Nao de Twiède waereldoorlog besjildert Aad de Haas 't kèrkske van Wilder (Wahlwiller). Hae sjildert ouch de kruusweeg. De veurbieje oorlog weersjpegelt ziech in de oetwèrking. In plaats van de gebrukelike 14 sjtasies sjildert de Haas d'r 2 miè. De 1e, die 't verraod van Judas oetbeeldt in de haof van Olieve en de 16e, woa-op de verriesenis gesjilderd sjteit. De sjtiel ies hièl opmerkelik en gedörf. De kèrkelike euverheid haet väöl kritiek en lièt de sjtasies in 1949 verbanne. Pas nao 'n restauratie van 't geboew in 1980 kómme ze truuk in de kèrk van Wahlwiller.
Clara Fey
thumb|150px|Jeugdaafbeelding va Clara Fey.Clara Fey (14 april 1815, Aoke - 8 mei 1894, Seempelvaeld) waor de sjtichteres van de Orde van 't Erm Kind Jezus.
Jeugd
Clara Fey waor 't veerde van de vief keender van d'r Aokense textielfabrikaant Louis Fey. Häöre vader sjtorf wie ze vief jaor waor. Ze gong in 't oonderwiesinsjtituut St. Leonard nao de sjoeël en kroog dao lès van Luise Hensel, die 'ne groeëte invloed op häör en häör klasgenote how. thumb|150px|Andreas Fey. thumb|150px|Bisjop Laurent. thumb|left|150px|Generaal Aöversjte Clara Fey.
Clara Fey waor al joonk sociaal geengageerd. Ze trok zich väöral 't lot va waeskeender aan, mae ooch dat va keender va erm owwersj. Mèt d'r greuj van de industrialisatie noom 't aantal keender die oonder erbarmeleke umsjtandèghede laefde in de sjtaej, ooch Aoke, toe.
Mèt de hulp van häöre broor Andreas, dae in 1830 kaplaon van St. Paul in Aoke waor, brach ze 't gesjpreksthema in d'r vreundekreenk van de familie dèk nao de sociale wantoesjtande en d'r waoërt gediscussieerd uvver wie me die verwaarloosde keender helpe moes. Wie Clara Fey in 1830 häör sjtudie aafrondde waoërte de planne concreet gemakd.
Laeveswaerk
In 1837 richde Fey mèt èège middele 'n sjoeël op vör örm keender, mae die moes ze driej jaor later wer sjlete. In 1842 koes Fey de geboewe van 't Dominicaner kloeëster in Aoke gebroeke.
Stichting van de orde
Op 2 februari 1844 richde ze mèt de hulp van häöre broor Andreas, dae inmiddels pesjtoeër waor waoëre en d'r bissjop J.T. Laurent de orde van 't Erm Kind Jezus op. 't Doel waor um keender dör oonderwies, mae väöral dör sociaal oondersjteuning bie te sjtoeë en hun kaanse in 't laeve te vergruuëte.
Erkenning van de orde
In 1845 kieëme de statute veerdèg en in 1848 erkende d'r aartsbissjop va Kölle de nuuj congregatie. Op 12 februari 1869 erkende Paus Pius IX de orde. In 1888 bevestigde Leo XIII d'r regel van de Augustiener.
Dochters von Lommessen
Clara Fey waor good bevreund mèt Anna en Carolien von Lommessen, dochters van d'r Aokense burgemeester J.W. von Lommessen, dae in 1846 Kesjtieël Bloemendaal gól en oeë dis nonne de elitesjoeël vör maedsjes mètsjtichde.
Post Mortem
Op 8 mei 1894 sjtorf Clara Fey en ze waoërt in Seempelvaeld begrave. In augustus 2012 is 't sjtoffelek översjot överbrach nao Aoke öm dao herbegrave te waeëre In 1858 is 't proces tut zaligsjpaeëking van sjtart gegange. Dat haat bies noe geleid tut de erkenning in d'r graad va Haeldhaftège Däögd op 14 mei 1991 dör Johannes Paulus II. Ordes van 't Erm Kind Jezus zeunt te vinge in Belsj, Duutsjlaand, Nederland, Engeland, Letlaand, Oostenriek, Sjpanje, Kasachstan, Columbia, Peru en Indonesië.
Telgte
Telgte (Nedersaksisch: Teegte) is e Wesfaals stedsje aon de Ems in de krink (Kreis) Kreis Warendorf, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 90,84 km² en 19.217 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 212 de veerkante kilometer.
Clara Fey
Post Mortem
In Duutsjlaand, Oostenriek, Belsj en Nederland zeunt sjoeële nao häör geneumd.
Moelinge
thumb|250px|Kèrrek en oerlogsmonumingt ien 't centrum Moelinge (Nederlands: Moelingen, Frans: Mouland) is 'n dörp ien de gemejnte Voere in Belsj Limburg. Moelinge is 't miesj wesjteleke dörep ien de Voorsjtriejek. 't Lik ien 't Maosdal aon reveer de Berwèjn.
Clara Fey
Bron
Duutsje Wikipedia.
Toos Schoenmakers-Visschers
Toos Schoenmakers-Visschers, in 1944 gebore in Postert, ies 'n diechteres in 't Posters. Ze woont in Vlodrop. Van 2005 tot 2008 waor ze lid van de commissie volkscultuur van de vereiniging Veldeke Limburg.
Thema's
't Dageliks leve rónd hoes en tuin, de natuur en kinger. Zie sjrief ouch gediechte veur kinger. Indeiling van häör gedichte:
Publicaties
in:
Tielt
Tielt is 'n stad in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, hoofplaots vaan 't gelieknaomeg arrondissemint, tege de grens mèt Oos-Vlaandere op. De stad had op 1 januari 2010 19.647 inwoeners en mit 68,5 km². Tielt is 'n typische plattelandsstad mèt e beperk verzörgingskarakter veur de umgeving.
Historie
Tielt, wat in de vreug middeliewe moot zien oontstande, kump in 1105 veur 't iers op sjrif veur, es Tiletum. In 1245 kraog 't stadsrechte, die daarteg jaor later mèt 'n lakehal woorte verzèlverd. In de iewe daonao kraog de stad ouch 't merretrech, 't sjepehoes, e Minderbreurskloester en oetindelek in 1686 'n Latiense sjaol. In d'n Ierste Wereldoorlog laog Tielt in bezat gebeed; hei zaot 't hoofkerteer vaan de Pruse armee. In d'n Twiede Wereldoorlog had de stad vaan Geallieerde bombardeminte te lije, wat nao d'n oorlog wederopbouw nudeg maakde. In 1977 woort Tielt oetgebreid mèt de opgeheve gemeintes Aarsele, Kanegem en Schuiferskapelle.
Bezeensweerdeghede
Door de zwoer bombardeminte in d'n Twiede Wereldoorlog en door väöl brande en oorloge in vreuger daog heet de stad väöl vaan zie middeliews aonziech verlore. Vaan de lakehal besteit allein nog d'n halletorie (foto), mèt bijbouw in renaissancestijl. De Pieterskèrk heet bezeensweerdeg interieur (kansel en kemuniebenk). 'n Aander groete kèrk is de modern Slevrouwekèrk. 'n Repliek vaan 'nen tank en e beeld veur generaol Maczek herinnere aon de bevrijing door de Pole in 1944.
Bótter
thumb|Smultjendje bótter in 'n pan. Bótter of gooj bótter is e zuvelperduk det besteit oet milkvèt, proteïne en water. Ze wuèrtj gemaak door 't blieve karne van gegisdje roum of milk. Ze wuèrtj gebroek es belag veur oppe bótram en es e kaokbestandjsdeil inne keuke, veur mit te bakke, saus mit te makke of mit te braoje.
Bótter wuuertj algemein gemaak oet koemilk, meh kan ouch waere vervaerdig oete milk van anger zougdere, wie sjäöp, geite en buffele. Perducènte veuge sómtieds zawt, geurmiddele en conserveermiddele toe.
Vietsj
thumb|250px|'t Vlechwerk mèt vietsje, wietsje en leim in 't vak van 'n vakwerkhoes in [[Houtem (Valkeberg)|Houtem ]] 'ne Vietsj, vitsj, viets of vits ies e sjtök vlechhout, dat gebruuk woort in de vakwerkboew. 't Zint de rechopsjtaonde sjtökker hout van ca 4 cm breid, die tösje 't balkwerk van e vak woorte geklemp, op zoan 30-40 cm oetrein. Daodoorheen vloch me de wietsje. Dat woort 't riejwerk geneump. Rieje beteikent vlechte, vergeliek 't woord riejsjtartel. Tösje 't riejwerk woort daonao leimpratsj geklaend en daonao gladgesjtreke.
Vietsjelaer
Emes dae good koes vietsje, mèt de vietsje en de wietsje, woort 'ne vietsjelaer geneump. Later weurt 't gezag tege emes dae hièl hendig ies.
Bert van Marwijk
thumb|right|200px| Bert van Marwijk Lambertus (Bert) van Marwijk (Deventer, 19 mei 1952) is eine veurmalige Nederlandse voetballer en voetbalcoach.
Hae sjpeelde ónger meë veur Go Ahead Eagles, AZ, MVV en Fortuna Sittard. Ouch sjpeelde hae veur 't Nederlands èlftal. In 1988 zat hae eine puntj achter zien voetbalcarrière en begoosj hae ein carrière es trainer. Op 't Europese toneël wis hae mèt Feyenoord in 2002 de UEFA Cup te winne. Allewiel is hae bóndjscoach van 't Nederlands èlftal. In die hoedanigheid haet hae Oranje mèt väöl succes nao ’t eindtoernooj in Zuid-Afrika geloods.
Clubvoetbal
Es aanvaller en middeveljer sjpeelde hae 390 wedsjtrieje in de Eëredevizie, ónger angere biej Go Ahead Eagles, AZ '67, MVV en Fortuna Sittard.
Nederlands èlftal
Hae sjpeelde es sjpeler van Go Ahaed Aegles eine interlandj ónger bóndjcoach George Knobel op 30 mei 1975, 'ne vrundjsjappelike wedsjtried taenge Joegoslavië dae mèt 3-0 woort verlaore.
Fortuna
Hoagtepuntje in zien loupbaan: es trainer haolde hae mèt 't besjeije Fortuna Sittard de finale van de KNVB baeker in 1999.
Feyenoord
In 2002 wón hae mèt Feyenoord de UEFA-Cup. In de zomer van 2004 vertrok hae nao Borussia Dortmund.
Borussia Dortmund
thumb|Bert van Marwijk es trainer biej Borussia Dortmund. Saer de zomer van 2004 waas hae in deens es trainer van Borussia Dortmund; dit deensverbandj doerde tot 18 december 2006.
Weer Feyenoord
In juni 2007 veurde Van Marwijk verkènnende gesjprekke mèt ziene veurmalige werkgaever Feyenoord euver eine eventuele trukkeër biej de Rotterdamse club. Op 14 juni woort bekènd gemaak dat Van Marwijk veur tweë sezoene Feyenoord opnuuj ónger zien hoede kroog. Dees tweë jaor deende hae aevel neet oet, aangezeen Bert van Marwijk op 31 mieërt 2008 officieel door de KNVB woort gepresenteerd es opvolger van bóndjscoach Marco van Basten mèt ingank van juli 2008. Bert van Marwijk maakde 't sezoen 2007-2008 waal nog aaf biej Feyenoord en wón in dat jaor mèt de club de KNVB-beker.
Carrière es bóndjscoach
Nao 't Europees kampioensjap voetbal 2008 sjtrade Van Marwijk zien wirzaamheje es bóndjscoach van 't Nederlands voetbalèlftal. Hae waas de opvolger van Marco van Basten dae saer 2004 nao 't Europees kampioensjap es bóndjscoach fungeerde. Es zien management sjtaf sjtèlde hae de vreugere internationals Frank de Boer en Phillip Cocu aan en zien vaste assitent biej Fortuna, Feijenoord en Dortmund, Dick Voorn. Van Marwijk kroog al direk te make mèt ein aafmeljing van Ruud van Nistelrooy veur Oranje, omdat dae 't drökke program van 't Nederlands èlftal neet koosj combinere mèt 't program van zien club Real Madrid.
Veur de eësjte oefenwedsjtried op 20 augustus 2008 reep van Marwijk Mark van Bommel op in de veurluipige selectie. Mark van Bommel hèj zich eërder bedank veur Oranje ómdat hae neet mee wouw sjpele ónger Marco van Basten.
Sjoppem
Bezeenswaerdig
thumb|right|De wiete kapel
Willy Quadackers
Willy Quadackers (26 juli 1937) is 'ne veurmalige Nederlandse voetballer.
Sjliepsjtèè
'ne Sjliepsjtèè haat me nuëdèg öm e mets, 'n sjieër of ander gereedsjap 'ns richtig te sjliepe. 't Normaal oonderhaod waoërt mèt 'ne wetsjtèè gedoeë. D'r sjliepsjtèè waoërt da roondgedriejd. Oonderaan hong d'r sjtèè in 'ne zeenke bak mèt water, oeëdör e nat waoërt. Dizze sjliepsjtèè how 'n gael kleur, sjtong in 'ne hote sjraag en how 'ne däörsjnit va ongeveer 'ne haove bies 'ne gaanse meter. D'r sjtèè koes in bewaeging gezat waeëre es wie op de aafbeelding te zieë is. De mètste sjliepsjtèng howwe alling 'ne zjwöngel an d'r ziejkaant. Ene persoeën heel da 't mets mèt de sjerpe ziej taege d'r sjtèè en 'ne andere driejde an d'r zjwöngel.
Willy Quadackers
Quadackers debuteerde es semiprof in de Nederlandse Eëredeviezie veur 't Gelaense Fortuna '54. Later zouw hae de euversjtap make nao 't Mesjtreechse MVV. Hae sjtóng bekènd es 'ne sjpeler mèt eine biejzunjer sjnelle loup. Es eëredevieziesjpeler maakde hae veer gole.
Jolande Sap
thumb|200px|right| Jolande Sap Johanna Catharina Maria (Jolande) Sap (Venlo, 22 mei 1963) is ein Nederlandjse econome, politica en saer september 2008 lid van de Tweëde Kamer veur de poletieke partiej GreunLènks. Op 17 december 2010 woort zie, nao ein unaniem aordeil van de fractie van häör partiej, de opvolger van de truktraejende Femke Halsema es fractieveurzitter in de Tweëde Kamer.
Laevesloup
Sap sjtudeerde tösje 1981 en 1989 economie aan de Kathelieke Universiteit Brabant en sjpecialiseerde zich in poletieke economie en filosofie. Tösje 1985 en 1988 waas zie sjtudentassistent en coördinator biej de leërgank Óntwikkelingsproblematiek.
Vervolges waas zie drie jaor óngerzeuker verbónje aan de Universiteit van Amsterdam. Zie deeg óngerzeuk nao 't versjil in loan tösje mansluuj en vrouwluuj. In 1992 woort zie weitesjappelik mètwirker van de Emancipatieraod. Sap waas initiatiefnumsjter van Out of the Margin, tweë internationale conferenties euver feministische economie in 1992 en 1998. Dit leijde tot de publecatie van 't book ''Out of the Margin. Feminist Perspectives on Economics'', wovan zie same mèt Susan Feiner redacteur waas. Saer 1993 is zie actief bènne GreunLènks, es lid van de economische commissie.
In 1996 góng zie wirke op 't ministerie van Sociaal Zake en Wirkgelaegeheid, wo zie ónger angere de amtelikke top adviseerde en zich bezigheel mèt emancipatie- en laevesloupbeleijd mer ouch mèt loan- en inkómmensvraogsjtökke en pensioene.
In 2003 gong ze weg biej 't ministerie en woort zie directeur van LEEFtijd (destieds nog LBL expertise centrum laeftijd en maatsjappiej). Ónger häör leijing góng LEEFtijd zich bezighawwe mèt meë thema's, mèt name mèt vergriezing en laevesloupbeleijd. In 2006 sjreef Sap mit aan 't verkezingsprogram van GreunLènks. Zie sjtóng op plaatsj ach op de verkezingelies veur de Tweëde Kamer. GreunLènks haolde aevel mer zeve zetele. In 2007 woort zie lid van 't begeleijingspanel beginsele van de commissie-Van Ojik, die in 2008 ein nuuj beginselprogram veur GreunLènks zal sjrieve. In 2008 góng zie weg biej LEEFtijd en góng sabbatical.
Sap woort op 2 september 2008 lid van de Tweëde Kamer veur häör partiej es tiedelikke vervanging waeges zjwangersjapsverlof van Mariko Peters. Wiej Wijnand Duyvendak de daag dao-op aaftrooj, woort zie beneump tot ziene opvolger.
Sap is sjpecialist van de fractie op 't gebeed van sociaal-economische vraogsjtökke. Es kamerlid beheërt zie de portefeuilles Financië en Rieksoetgave. Ouch 't aow-dossier vilt ónger häör portefeuille, wo-ónger 't vraogsjtök langer doorwirke.