cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Doeëje-dialoog
Fragmaent
Genius (geest, op te vatte es d'r heidense besjermèngel va Julius): Kiek lever of-ste neet d'r verkieërde sjläötel has mètbrach. Dis paoërt kries-te neet op mèt d'r èègeste sjläötel es dae oeë das-te de gaeldkis mèt opmaks. Mae vörwat has-te ze neet allebèj mètgenaome? Want d'r sjläötel dae-ste noe bie dich haas, is d'r sjläötel van de mach, neet dae van de kènnis.
Julius: Mae 'ch han noeëts 'ne aandere wie dizze gehad. En aa-gezieë 'ch dizze hie han, zow 'ch ooch neet wete wat 'ch mèt dae aandere zow motte aa-vange.
Genius: Tja, 'ch ooch neet; allèng e-zoe geraak v'r neet binne.
Julius: Mie blood kaoëkt! Da how 'ch mer 'ns a-regel op de paoërt. Hola, hé dao! Maak die paoërt op en 'ns get flot! Mae wat is dat hie? Dao reurt zich 'ns gaar niks! Oeë blieft dae portier? Dae liegkt gegarandeerd örgens sjtoondszaat te sjnurke.
Genius: Dae deenkt toch werkelek dat ze allemaol wie häöm zeunt!
Bekaande doeëje-dialoge in de Nederlande
Doeëje-dialoge in 't Plat
Limbo Top 100
De Limbo Top 100 (gestileerd es L1mbo Top 100) is 'n op initiatief vaan L1 samegestèlde lies vaan hoonderd Limbörgse, doorgoons Limbörgstaolege leedsjes die door luusterere bij verkezing weurt bepaold. Edersjaor mèt Hiemelvaart weurt 'r integraol oetgezoonde. De lies weurt sinds 1997 opgestèld. Sjef Diederen heet de mieste jaore bovenaon gestande, ummer mèt "Geneet van 't laeve". Rowwen Hèze heet es insegste act mèt versjèllende leedsjes bovenaon gestande.
Doeëje-dialoog
Varia
Ing verhaollijn in d'r historische roman De naam van de roos va Umberto Eco vertilt uvver d'r zeuktoch va William va Baskerville nao Griekse satirische klassieke waerke. Alles wiest d'r op dat in de abdij-bibliotheek dis waerke verborge waeëre dör d'r blinne monnik Borges.
Limbo Top 100
Ierelies
De volgende nommers höbbe door de jaore heer op 1 gestande:
Meziek
Meziek is 'ne kunsvörm dee drejt um 't ordene vaan geluid en 't speul mèt die orde, zoewel minselek geluid (de stum) es 't geluid vaan meziekinstruminte. Vaan alle minseleke kunsvörm is 't ein vaan de algemeinste; zoe good wie alle lui luustere nao meziek, en de groete mierderheid nump op de ein of aander meneer ouch actief draon deil. Minseleke herses zien bezunder good touwgerös op muzikaol competenties; ze kinne wie gein aandere maot veule en melodie hure. Meziek kin mèt aander kunsvörm weure gecombineerd, in 't bezunder mèt literatuur, dewijl aandere, in 't bezunder dans, vaan meziek aofhenkelek zien.
Definitie
'n Definitie vaan meziek vèlt lesteg te geve. In de mieste gevalle is dat neet rillevant: lui zien 't in 't gemein wel ins of get meziek is of neet. Zoewel vaanoet theoretisch es praktisch ougpunt kin 't evels zin höbbe meziek te definiëre.
't Belaankriekste punt is tot meziek get mèt geluid is. Euver 't algemein stump me ouch (stèlzwiegend) demèt in tot 't 'n minseleke activiteit is. Dat zouw dan vogelezaank en 't geluid vaan walvèsechtege oetslete.
Kump me detouw welk geluid meziek is, daan weurt 't lesteger. Es 't geit um geordend geluid, daan zouw dat touwvallege klaanke oetslete, meh beveurbeeld minseleke taol inslete. Me kin daan ouch aofspreke tot meziek geordend geluid is wat geine zuvere beteikenisdreger is. Dat slut neve taol ouch morseteikes en soldaotesignaole oet. Euver dat lèste zouwe sommege 't al oonins kinne zien. Ouch kin me bepaole tot meziek bepaolde illeminte moot höbbe, beveurbeeld melodie en/of puls (neet allein ritme, wat gesproke taol in tegestèlling tot puls ouch heet).
De vraog of get nog meziek is of neet woort dèkser gestèld bij de westerse avant-gardemeziek vaan d'n twintegsten iew. Lui wie John Cage en Luc Ferrari zochte die vraog actief op door composities te make boe-in d'n oetveurende niks deit, of door wèllekäörege achtergroondklaanke op te numme. Ouch aandere meziek oet deen tied brik mèt universeel of bekaans universeel conventies wie melodie, puls en klaankkleur. Dit brach de componis en criticus Hans Henkemans detouw um dit geine meziek mie te neume meh liever vaan 'soniek' te praote. Lui oet de wereld vaan de Nuie Meziek höbbe dit soort arguminte evels ummer aofgeweze en zien noets oetgesjeid hun werk 'meziek' te neume.
Indeiling meziek
Meziek weurt dèks in diverse soorte verdeild. De indeiling vaan de meziek gief al zjus zoe'n probleme wie de definitie devaan. Hiel dèks is 't lesteg um te zègke bij wat veur genre e stök meziek huurt. De praktijk liert evels tot 't wel zin heet. In versjèllende meziekwerelde gief 't naomelek aander regele, aander norme, aander tradities; me moot die apaart kinne veur meziekgenres good te kinne sjatte.
Nao cultuur
Ierstens kin me meziek indeile nao cultuur. Me sprik daan vaan westerse meziek, Arabische meziek, Indische meziek, Chinese meziek etc. De versjèlle zien hendeg rillevant. Zoe weure in de diverse tradities versjèllende stumminge gebruuk. Dat maak neet allein 't same speule vaan beveurbeeld westerse es Indische instruminte hiel lesteg, 't bestump ouch vaan kinds aof wie me nao meziek luustert. In westerse oere klink d'n Indische meziek jenketeg, perceis door die aander stumming. Ouch is aongetuind tot Wes-Europeaone groete meujte höbbe mèt de volksmeziek vaan de Balkan, boe gecompleceerde maotsoorte wie 7/8 in veurkoume.
De versjèllende culture leve evels neet los vaanein. In de modernen tied höbbe tal vaan aw tradities ziech vermingk mèt westerse popmeziek; de groete populariteit vaan zoe'ne meziek tuint tot zoeget gein oonmeugeleke probleme gief. In de Amerika's höbbe Wes-Afrikaanse meziek en versjèllende Europese tradities ziech zoonder meujte vermingk tot e paar vaan de populairste struiminge vaan d'n twintegsten iew; veural 't samegoon vaan Europese hermenie en Afrikaanse ritmes bleek gei probleem. Dit lievert definitieprobleme op: boe sjeit Afrikaanse meziek oet en begint Europese?
Zoe'n probleme weure gemeinelek opgelos door de meziek vaan 'n cultuur wijer te verdeile in meziekstijle (hiel dèks verboonde aon 'n subcultuur). In 't weste höbste zoedoende alderlei soorte klassieke meziek, volksmeziek, popmeziek, jazz en nog get kleinder genres.
Veural de klassieke meziek kin ouch nao tied weure ingedeild. Dit kump umtot deze meziek weurt opgesjreve en dus ouch nog kin weure gemaak es de cultuur boe 'r oet kump al is verdwene. Versjèlle vaan de aard wie me ze tösse culture oonderein vint, weure hei ouch weer rillevant. Zoe stumde me in de barok instruminte aanders es allewijl; naovenant lievert dit ouch weer vraogstökker op bij de oetveuring.
Nao functie
Los vaan de cultuur boe meziek oet kump, kin me 'm ouch indeile nao functie. De volgende veer categorieë zien gebrukelek:
Daobij is dees indeiling veural weer op de modern westerse praktijk geriech. In väöl culture zit meziek geïntegreerd in aander rituele. Veural religieuze meziek weurt neet 'um de meziek' gemaak, meh heet ouch neet de denende rol vaan touwgepasde meziek.
Evolutionairen oersprunk
Meziek is universeel; 't gief gein cultuur die neet in einen of aandere vörm aon meziek deit en veur zoewied bekind heet 't ouch noets ein gegeve. Muzikaliteit is bij bekaans alle lui presint, dewijl de gaove daoveur - 't kinne oondersjeie vaan fijn frequentieversjèlle, 't opmake vaan 'ne regelmaot in geluide dee vaan millisecondes kin aofhaange - hendeg specialistisch zien. Dat beteikent neet allein tot minseleke herses veur meziek gemaak zien, meh ouch tot de mins drop geëvolueerd is. Vaan meziek in de prehistorie is neet väöl bekind, meh reste vaan fluitsjes (hool kneuk mèt gebaorde leukskes) en trommele zien gevoonde.
De vraog is noe wie en boeveur dat zoe is gekoume. Heiveur gief 't diverse verklaoringe. De euvereinkoms is tot ze allemaol mèt taol te make höbbe, 'n veerdegheid die väöl mèt muzikaliteit gemein heet. Charles Darwin meinde tot de meziek veur de taol oetgegaange waor: bieste zouwe iers meziek zien goon make (dink aon vogelzaank), en dao-oet zouw daan pas väöl later de taol zien oontstande.
't Probleem bij dees theorie is tot de mieste primaote neet zoe muzikaol zien. Geveul veur toenhuugde oontbrik en ouch mèt 't oppakke vaan ritme höbbe ze meujte. Resusape kinne beveurbeeld wel 'ne puls oppakke meh geine maot veule. Bij zaankveugel is 't iejer aandersum: die hure wel toenhuugde meh gei ritme. 't Liekent trop tot de mins en de zaankveugel hun muzikaliteit los vaanein höbbe oontwikkeld.
Väöl evolutionair psychologe meine toch tot taol en meziek oersprunkelek ein waore. 'ne Vreugen oermins, d'n Homo ergaster, zouw es ierste klaanke zien goon oetsloon die nog gein taol meh wel veur alderlei soorte communicatie deende, zoewel semiotisch (e bitteke wie taol) es sociaol (zoeget wie vloeje bij ape). Steven Mithen, 'nen aonhenger vaan dees theorie, neump dat "Hmmmmm" - holistische, manipulatief, multi-modaal, muzikaal en mimetische communicatie. Nui oonderzeuk heet zien theorie intösse ingehaold - heer sjrijf dit gedraag nog aon de Neanderthalers touw, dewijl me noe dink tot die al eve oontwikkeld waore wie de moderne mins - meh in de basis weurt aon dit model nog wel geluif gehech.
Aandere numme neet zoe'n groete aon veur meziek. Steven Pinker meint tot meziek feitelek gei nöt heet - de mins kin perfek wijer bestoon zoonder, wat vaan taol neet kin weure gezag. In zien ouge is meziek niks es 'ne supernormale prikkel, boebij de hersedeile die veur de taol bedoeld zien extra weure gestimmeleerd. Pinker neump meziek daorum 'n "auditief kwarktoert".
Wel is dujelek tot e sociaol aspek aon meziek intrinsiek is. Es me 'ne baby e wegeleedsje euver de luidspreker deit hure, heet dat neet 'tzelfde kalmerend effek es wienie de moojer 't deit. 't Debat is daorum nog laank neet geslote.
Meziekfilosofie
In 't aajd China dach Confucius vergeliekbaar dreuver. In zien ouge brach meziek hiemel en eerd in euvereinstumming; zoonder meziek zouw de orde op de wereld, de relaties die tösse lui en dinger oonderein heerse, neet kinne bestoon. Es me bedink wie centraol ideeë vaan orde bij Confucius zien, daan versteit me ouch wie belaankriek heer meziek voont.
Plato waor oonder de Grieke oongewoen tot heer - in zien Politeia - de meziek, zjus wie aander kuns, hendeg aon ban wouw lègke. Es 'r neet d'n ideaole staot deende, mós meziek mer weure verboje.
Christeleke theologe en verleechtingsfilosofe hele ziech neet al te väöl bezeg mèt meziek; me lierde veural de praktische kant (de meziektheorie). In 't Duitsland vaan de negentienden iew, boe meziek ummer mie es 'n soort wereldleke relizjie woort opgepak, sjreve filosofe evels dèks euver meziek. Veur Arthur Schopenhauer, dee de wereld mèt e pessimistisch oug beloerde, waor meziek (neve wèl en moraol) eint vaan de wienege dinger die us oet de banaliteit vaan 't leve kinne hole. Friedrich Nietzsche, vureg meziekleefhöbber en amateurcomponis, sjreef oetgebreid euver oonder mie de meziek vaan Wagner en meinde tot 'zoonder meziek 't leve 'n vergissing [waor].'
Mèt de opkoms vaan de meziekkritiek perbeerde me ouch ummer mie oet te make wat veur meziek good waor en welke slech. Eduard Hanslick zien essay Vom musikalisch-Schönen zeet tot meziek ziech aon bepaolde regele te hawwe heet, die door de iewe heer oonveraanderd zien. Sommege moderne meziek vaan zienen tied deeg dat neet en kós daorum noets weure good gevoonde. Theodor Adorno evels, e lid vaan de Frankfurter Sjaol mèt marxistische ideeë, meinde perceis 't tegeneuvergestèlde: meziek mós ziech ummer vernuie, en wel groondeg. Dat hóng volgens häöm same mèt maotsjappeleke veraandering. Es good veurbeeld stèlde heer d'n twelftoensmeziek vaan Arnold Schönberg: dat waor riechtege veuroetgaank. De meziek vaan Igor Stravinski waor allein aon de oppervlaakde modern en stoont daomèt veur de restauratie, mesjiens zelfs 't fascisme. De nog romantische meziek vaan beveurbeeld Jean Sibelius waor gewoen neet rillevant. Populaire meziek bestendegde de denende rol vaan arbeiers. Ouch de luustereer hej zien taak; dee mós actief blieve luustere.
Mèt de opkoms vaan de meziekwetensjap evels is me tot 't inziech gekoume tot esthetiek ummer rillatief is. Guido Adler, de vaajer vaan de meziekwetensjap, merkde in de negentienden iew al op tot 'n esthetiek ummer mer veur eine stiel geldeg is. Aander soorte meziek zien 'lielek' of 'neet zjus' volgens die esthetiek, meh kinne gans sjiek en sjoen zien volgens hun eige regele. In euzen tied is de esthetiek es tak vaan de filosofie gans oet de mode geraak, umtot me toch lesteg get kin zègke wat veur alle meziek gelt en umtot esthetiek al te dèks achteraof mer de smaak vaan eine filosoof (en ziene tied) bleek.
Meziektheorie
Diverse groete besjavinge kinne of kóste meziektheorie. Dit kump trop neer tot me de meziek rationaliseert in regele, die in 't gemein mathematisch weure opgestèld.
De mieste meziek volg de westerse meziektheorie. Zij kump in zekere zin voort oet de Aajdgriekse meziektheorie. Toch moot me die twie vaanein sjeie: vaanaof de middeliewe is de westerse theorie bekaans vaanaof de groond opgebouwd. De funderinge vaan de modern theorie tuine koelek nog Grieksen invlood; d'n invlood vaan de middeliewse theorie is zoeväöls te beter veulbaar. Daoneve gief 't oonder mie de Arabische meziektheorie, de Indiase meziektheorie, de Chinese meziektheorie en de Javaonse meziektheorie. Modern componiste höbbe dèks hun eige, persoeneleke meziektheorie, umtot hunne meziek hendeg kin aofwieke vaan wat de dominante tradities veursjrieve.
Al dees theorieë hawwe ziech mèt diverse aspekte (parameters) vaan de meziek bezeg. Ierstens gief 't de melodie. Die weurt gevat in toenlèdders, die bepaole wat veur toene besjikbaar zien en op welken toen 'n melodie moot indege. Ouch aander aspekte (begintoen, touwgestande toenverluip) kin in theorie weure gevaange. Meziekeleminte zoonder toene - beveurbeeld trommele, die allein roesjklaanke make - valle neet oonder de melodielier.
't Twiede belaankriek aspek is 't ritme. Dit bepaolt de door vaan de versjèllende toene, meh veural de puls die me veult - of moot veule - es die toene achterein weure gespäöld. Bij roesjinstruminte is ritme dèks de insegste parameter die detouw deit.
Mezieknotatie
Culture die meziektheorie höbbe, notere meziek dèks ouch. Obbenuits is hei-in de westerse meziek 't sterkste: al sinds de late middeliewe weurt kunsmeziek es regel opgesjreve, neet mie geïmproviseerd of oet de kop gelierd. Zoedoende sprik me wel vaan gecomponeerde meziek. Ouch Chinese en Tibetaonse meziek weure soms genoteerd, zjus wie in de aajdheid de Aajdgriekse meziek. De ajdste bekinde mezieknotatie kump oet 1400 v.Chr. en steit bij de Hoerritische hymnes.
Waimes
Waimes (Duutsj Weismes, Welsj Waime) is 'n gemèngde in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj. De Warche sjtreumt dör de gemèngde. Ze voedt 't meer va Robertville, 'n keunsmatig aa-gelach meer vör de dreenkwaterväörziening en vör witte energie. In 't zuide van de gemèngde sjtreumt de Amblève en in 't noorde oontsjpringt de Roer op 't plateau van 't Hoeëg Ven.
Signal de Botrange is mèt 694 meter 't hoeëgste peunt van de gemèngde, van 't Belsj en va Wallonië
Meziek
Mezieknotatie
Tot deep in d'n twintegsten iew naom 't belaank vaan meziektheorie touw. Mèt de koms vaan ummer beter en gojekouper opnametechniek kierde ziech deen trend evels weer. In de popmeziek, wereldwied d'n dominante mezieksoort, is mezieknotatie gans oondergesjik gewore; maotgevend is noe de geluidsdreger boe de meziek lètterlek op klink wie 'r bedoeld is.
Waimes
Kesjtieël Reinhardstein is 't hoeëgst gelaege kesjtieël van 't Belsj.
Demogafie
De gemèngde tèlde op 1 januari 2005 6670 inwoners op 'n oppervlakte van 97,10 km².
Wet van Ohm
De wet van Ohm is ein empirische natuurkundige wet, genumpdj nao de Duutsje natuurkundige Georg Ohm, dae ein relatie ligk tösse sjpanning, weersjtand en sjtroumsjterkte.
De wet van Ohm geitj es volgtj: 't Quotiënt van sjpanning en sjtroumsjterkte is dus ein constante. Dees constante weurtj de weersjtandj van'ne geleider genumpdj.
In symbolische notatie:
wo in U de sjpanning of 't potentiaalversjil, I de sjtroumsjterkte en R de weersjtandj is. Weurdj U oetgedröktj in V (volt) en I in A (ampère), dan is R in Ω (ohm) uitgedröktj.
mit J de elektrische sjtroumdichtheid in A/m2 (ampère per veerkantje maeter), σ 't elektrisch geleidingsvermoge in Ω-1m-1 (siemens per maeter) en E de elektrische veldjsjterkte in V/m (volt per maeter)
Ohms en neet-ohms
Neet alle geleiders voldoon aan'ne wet van Ohm. Biej ein diode of transistor, maar ouch biej ein gaasontlajing (biej hoog sjpanning) is de sjtroomsjterkte van anger factore aafhankelik. Dergelikke neet-ohmse geleiders höbbe waal eine weersjtandj (R = U/I) maar dae is aafhankelik van de sjtroumsjterkte.
Træna
thumb|De ligking van Træna in de pervincie Nordland. Træna is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Nordland in Nórwaeg. De gemeinte had 453 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 15,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 30,2. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
Ponnie (haor)
Dit artikel geit euvere meneer veure haor te drage; veure paerssaort, zuuch Pony.
Træna
De gemeintecode is 1835.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 1,7% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Wet van Ohm
Ohms en neet-ohms
Isolators en halfgeleiders verteune op zich ohms gedraag maar de contacte mit dees materiale doon det neet altied. Zo is 't contacvlak tösse ein p-type en ein n-type halfgeleider neet ohms, maar haetj 't geliekrichtendje eigensjappe. 't leutj sjtroum maar in ein richting door.
Ponnie (haor)
'ne Ponnie of pony is 'n meneer ómme haor te drage wobie 't haor oppe veurkop nao veur wuuertj gekeimp, mer op of baove de winkbroewen is geknip gewaore. Me kan ouch 'ne sjeive ponnie höbbe dae mieë nao links of nao rechs steitj. 'ne Ponnie wuuertj ouch 'ne froe geneump.
Wet van Ohm
Ohms en neet-ohms
In 't geval van supergeleiders is d'r althans veur sjtroume van beperkdje greutte geine weersjtandj. Hiej is dus de weersjtandj nul.
Oorzaken
Ohms gedraag ontsjtuitj in feite door vrieving, d.w.z. door boetsinge van'ne lajingsdragers mit ofwaal anger lajingsdragers, ofwaal fononen (reustertrillinge) ofwaal onzuuverheeje in 't geleidendj materiaal. 't Elektrische veldj det de sjtroum op gang bringtj, oefentj ein krach oet die de lajingsdragers versjneltj. Dees versjnelling weurtj in toenummendje maote taegegewerktj door de vrieving, net zolang tot er een evenwicht ontstaat. Het resultaat is een constante stroom.
Bron
Dit artikel is in 't Oeals vertaaldj vanoet de Hollandse Wikipedia
Veurne (arrendissement)
't Arrendissement Veurne is ein vanne ach besteurleke arrendissemente van de provincie Wes-Vlaondere. 't Arrendissement haet 'n oppervlak van 275,21 km² en haw op 1 juli 2005 58.620 inwoener.
't Bestuit oet de gemeinte:
Shine
Shine is 'ne film oet 1996.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan biografiefilms, dramafilms, meziek, romantiek.
De film woort geregisseerd door Scott Hicks en heet 'nen doer vaan 105 menute.
Hovenere
Hovenere is de kuns van 't kweke van plante veur voding en sjoenheid, dèk in en rond e hoes. 't Ongersjeit zich veurnamelik van 't boerebedrief doer sjaalgruuëtde en intentie.
't Grondgebeed woeë de plante waere gekweek, waert tuin of hof of haof genump.
Hovenere vink ouch plaatsj in neet-residentiëel greune gebede, zoeë-as parke, publieke of semi-publieke tuine, en attractieparke, vervoorsjdoorgeng, en rondom toeristische attracties en hotels. In dees situaties waere de tuine biegehouwe doer 'ne groep van hoveneersj of opzichtesj.
Prómmere
Prómmere is e typisj kirkdörp, mit d'r kirk as middelpunt, oeë-va veer sjtroate i de himmelsrichtinge vuëre durch 't dörp. D'r Weëltkrieëge zörgte vuur vöal verlieze vuur 't dörp. I de Ieësjte Weëltkrieëg kame 32 soldate oet Prómmere um 't leëve, en i d'r Twieëde Weëltkrieëg 50. I de leste fase va deë krieëg woeëd 't dörpke zjwieër bekaampt durch de gealjeerde en de Wehrmacht, oeë-bei 't ganse dörp verneeld woar en de bevólking geëvecueerd woeëd. 20 november 1944 veel Prómmere en twieë daag sjpieër veel e anger bolwirk óp inne heuvel dat noardoeëstelig va Prómmere ligk.
Calabrië
Calabrië (Italiaons: Calabria) is 'n regio in 't zuie vaan Italië, ten zuie vaan Napels. De regio vörmp feitelek de zuidwesteleke punt aon de veurkant vaan de Stievel vaan Italië. In 't noorde weurt zie begrens door de regio Basilicata, in 't weste door de Tyrreense Zie en in 't ooste door de Ionische Zie. Calabrië ligk tegeneuver 't eiland Sicilië, boevaan 't gesjeie is door de Straot vaan Messina.
Bestuurleke indeiling
De regionaol hoofstad is Catanzaro. De regio is opgedeild in vief provincies:
5 april
Nationale fièsdaag in Bosnië-Hercegovina Heiligedaag van Vincent Ferrer
Putto
right|thumb|Putto in 't barokkloaster van [[Obermarchtal.]] right|thumb|Putti mèt Venus (ca. 1750), sjiderie van [[François Boucher (Wallace Collection, London).]] right|thumb|Veer putti ónger de praeksjtool van de bedevaartskirk van [[Klosterlechfeld. Zie symbolisere de veer continente.]] right|thumb|Festival van Venus (ca. 1635) sjilderie van [[Peter Paul Rubens (Kunsthistorisch Museum, Wenen)]]
Halfe
Mit 't begrip "det is eine halfe" wurdj ungeviear bedoeldj "horige" in 't Nederlandjs.
Putto
'ne Putto (meërvoud: putti of putto's) of amoretto is in de beeldhouw- en sjilderkuns 'n mollig kènjerfiguurke, bienao altied mannelik en meistal naaksj. Es 't kèndj vleugelkes haet, sjpruk me ouch van 'n cherubijntje. Putti kómme veural veur in de renaissance-, barok- en rococokuns.
't Woord putto kump oet 't Italiaans en waas oarsjprónkelik 'ne sjeldnaam veur 'ne kleine jóng.
Halfe
Halfe wore in vreuger tieje hiel veul Limburgers, umdet de meiste Limburgers veur de tied van de koalevundjste geweuan boere wore.
Putto
De veurloupers van de putti ware de eroten oet de awdheid, minnegödjes die bieveurbeeld waere aangetróffe op kènjersarcofage, dansend, sjtriejend, musicerend of angerszins. 't Geit dan euver naaksje kènjerfigure es begeleiders van de leefdesgod Eros. De herlaeving van dees figuurkes wirt toegesjreve aan de Florentijnse renaissance-beeldhouwer Donatello (1386-1466).
Halfe
Men zog aansjloeting bieë de kasjtiealhiear veur besjerming, en moos daoveur, en 't rech om de plaatsjelike hiear, graaf of bisjöp tevreje te stjelle ein tieande aafdraage, en, es noad aan de man woor (oarloge, groate "klussen") de plich d'n hiear te helpe.
Putto
Putti hèje behalve 'n decoratieve functie dèks ouch 'n allegorische beteikenis.
Limburgs
In 't Plat neumt me oondäögende keender ooch poete.
Halfe
Men ungersjeidj eine halfe van de liefeigene (lijfeigene) umdet diea miea en wiejer van het kestjieal aaf woondje, miea mit rös geloate woordj en te vertrouwe bleek.
Veuarbeeldje van halfe zin beveurbeeldj kruutzhieare..(kruisheren). Die haj ein hieal mechtige club van kesjtieals in us buurt, ouch waal "katholieke Duitse orde" geneumdj. 't Centraal kestjieal lik noch ummer, opgeknap, en eigendum van ein sjtichting van de Belzje köening in Alden Biezen, bie Bilzen in Nederlandjs Limburg (toësje Mestreech en Hasseltj ) Hoofdcommanderij Alden Biesen.
Corruptie
Men kin einerzieds 'n óngersjied make tösse publieke en private corruptie, al naogelang de ómgekóchte persoon 'n positie bie de euverheid of bie 'n óngernumming haet. Angerzieds is 't óngersjied tösse aktieve en passieve corruptie. Passief is d'n aangesjtèlde dae zich leut betale veur zien mach of beveugheid foutief te gebroeke; aktief is de börger of de klantj dae de sjteekpenning betaalt. Det is nog neet 'tzelfde es degene dae 't initiatief nump: de sjteekpenning kin waere gevraog, ge-eis of zelfs aafgepers door de funksjenaer, mer 't initiatief kin ouch van de börger kómme en sjtilzjwiegend waere aangenómme.
Haute-Loire
thumb|Ligking van 't departement Haute-Loire. 't Departement Haute-Loire is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 43. 't Is gelaengen in 't centraal deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Loire, Ardèche, Lozère, Cantal en Puy-de-Dôme. De houfstad is Le Puy-en-Velay.
Corruptie
Corruptie is 't symptoom van 'n sjlechte ikkenomische situatie, 'n sjlechte regering of e sjlech óngernummingsbeleid. 't Geit t'n koste van de erm of eerlike luuj en is gónstig veur criminele. 't Besjajig ei van de fundamente van de dimmekrasie en de aopenbaar orde, namelik det edereine dezelfde rechte haet. Corruptie lèd tót privileges aan degene dae betaalt en ónthèlt dees aan degene dae neet betaalt.
Sókkerreet
thumb|Sókkerreet. Sókkerreet (Letien: Saccharum officinarum) is e cultuurgewaes det behuuert toete graasfemielje (Gramineae of Poaceae). Prónt wie bie anger cultuurgewassen hanjeltj 't zich hie neet óm 'n netuurlike saort, mer 'n vergaring van kwieëkprodukte. Dees zeen trögk te veuren oppe wilj saort Saccharum robustum (mit aldanneet invlood van Saccharum spontaneum). In 't vergangene zeen döks Saccharum barberi en Saccharum sinense es óngersjiejige saorte veurgestèldj, meh dees name waere noe es synoniem gezeen. Sókkerreet vörmp de brón van reetsókker enne produkte die daovan aafgelèdj waere; dit maak 't 'n ikkenomisch wichtig gewas. Toette óntdèkking van sókker oet kroeate waas 't saap oet sókkerreet de insigste brón veur taofelsókker.
Besjrieving
De sókkerreetplantj mót ómme vief a zès jaor vernuudj waere. In 2011 woort in Breziel nag zoea 70% van 't sókkerreet handjmaesig gepaotj. Handjmaesig waere nuuj stengele mit 'n lindje van zoea 50 centimaeter inne gróndj gezatj en mit zandj aafgedèk. Dit is arbeidsintensief en zwaor werk.
Door mechanisatie zal dit perzentaasj nao verwachting flot zakke. Mit 'nen trakter en e paotmesjien kan 'tzelvendje werk väöl efficiënter gedaon waere. E biekómmendj ikkenomisch veurdeil is det mit klènder stengele gewirk kan waere, wodoor de köste wiejer zakke.
De plantje greujen hoger op es 't pestuur van 'ne miens enne stengele zeen ousriiep nao e jaor tied. De stengele kónne 6 m lank en in doornseej 5 cm diek waere.
Antarctica
thumb|right|Liegking van Antarctica 300px|thumb|right|Huron Glacier 200px|thumb|right| St. Boris Peak Antarctica ies e continent op de zuudpool van de waereld. 't Weurt ömgeve door de Indische Oceaan en de Groate Oceaan. Antarctica ies bienao gans euverdèk mèt ies en ies de koudste plaatsj van de waereld.
De óntdekkingsdatum van Antarctica weurt meistal gesjtèld op januari 1820. D'r ies èvvel ein kaart bekènd van Piri Reis oet 1513 woa-op meugelik 'n deil van 't continent te zeen ies. De eigelike Zuudpool woort veur 't ièrsj bereik door Roald Amundsen in 1911.
Hoewaal Antarctica qua oppervlakte 't viefde continent ies, ies 't 't kleinste qua aantal inweunersj. Dao ies gein permanente beweuning, meh in de ónderzeukssjtations op 't continent zint meistal miè es doezend luuj aanwezig. In de zomer kènne dat d'r waal 4000 zin. Op Antarctica zint minstes drie kinger gebore, 'n Argentiens jungske in 1978 en in 1986 of 1987 in 't Chileens sjtation e jungske en e maedsje.
Op 't continent Antarctica liegke gein leng. Deile van 't gebied zint in de 20e ièw opgeëis door versjillende naties, veural die die kortbie liegke. Praktisch gezeen ies dit neet miè relevant, vanwege 't Antarctisch Verdraag. Door kartografe were de opeisinge nog waal gebruuk.
Antarctica heet ouch 'n eige internetcode: .aq.
Externe links
200px|thumb|left| Antarctic philately
Lies vaan börgemeisters vaan Sint Pieter
De gemeinte Sint Pieter heet in zie kort bestoon 'n aontal börgemeisters gehad, boevaan 'rs veer oet de femilie Ceulen kaome.
Strängnäs
Strängnäs is 'n gemèndje in Södermanlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 31.073 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 741,59 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 41,9 luuj de km².
Lies vaan börgemeisters vaan Sint Pieter
De börgemeisters woende op de Winhoof aon de Greunstraot, allewijl Börgemeister Ceulenstraot.
Strängnäs
Demografische óntwikkeling
9,79% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Trois vies et une seule mort
Trois vies et une seule mort is 'ne film oet 1996.
De film woort geregisseerd door Raúl Ruiz en heet 'nen doer vaan 123 menute.
LKZH
LKZH (Limburgs Kampioensjap Zate Hermeniekes)
Idder jaor striede 19 zate hermeniekes (joekskapelle, blaoskapelle, etc) oet gans Limburg veur de titel 'Limburgs Kampioen'. Dit is in 1983 ontstaon in Obbicht. In daen tied waas dao ein jaorlikse wiellerronde die in 1983 de status 'Limburgs kampioen' kreeg. In 't weekend van dit wielerfestijn stong d'r in Obbicht ein feestent wao op de zaoterdig gein activiteit waas. Daorum waerde de veurmalige "Kapel Valsj Alarm" oet Born benaderd om dae zaoterdig ein kapelletreffe te organisere in die tent, onger de naam 'Limburgs Kampioen'. De "Kapel Valsj Alarm" haet daonoa nog inkelle kiere mit gedaon, maar zelf nooit gewonne.
De 1e winnaar van 't LKZH waas de kapel 'de Roepoepers' oet Grevenbicht. Door de veul en positieve reacties kreeg 't evenement jaarlijks ein vervolg. Daodoor is 't LKZH oetgegreujd tot wat 't 'Oud Limburgs Schuttersfeest' (OLS) is ver sjutterieje en 't 'Limburgs Vastelaovesleedjes Konkoer' (LVK) ver tekssjrievers, componiste, en zangers en zangeresse van Limburgse vastelaovessjlaegers. ut grootste versjil mit zowel 't OLS as 't LVK is echter det 't LKZH gin euverkoepelend orgaan kint det jaarlijks de organiserende vereiniging steunt biej 't opzette van dit groot evenement. De gehiel organisatie van 't LKZH ligk namelijk biej de organiserende vereiniging: de huidig Limburgs Kampioen Zate Hermeniekes.
In de aafgeloupe jaren is 't LKZH oetgegreujd tot ein compleet feestwekend. Grote bands en artieste zien gans normaal, maar 't hoogtepunt is toch nog steeds de zaoterdigaovend dae traditioneel in 't teiken stiet van de LKZH. Alle deilnimmende kapelle kriege exact 12 minute de tied om de tent oppe kop te zette mit eur optraeje. De winnende vereiniging moog zich ein jaar langk Limburgs Kampioen Zate Hermeniekes neume en haet de eer om 't volgend jaar 't LKZH te organisere.
De in 2010 debuterende kapel 'De Drakekapel' oet Beesel ging geliek mit de ierste pries nao hoes! De ontlading in de tent waas groot toen de Drakekapel precies op de letste seconde klaor waas mit eur optraeje! haai volgers de jury de perfecte mix van Limburgse (vastelaoves)muziek en vastelaoveshumor.
externe link
't Optraeje van de Drakekapel
Genaeskónde
thumb|250px|Beeld van Asclepius, Griekse god van de genaeskónde, Kopenhagen Genaeskónde is e vakgebeed dat zich rich op 't functionere van de cel, van wiefsel, van organe en orgaansysteime en de invlood die krenkdes of afwiekinge hievan höbbe op 't mènsjelike functionere, zowaal fysiek as psychisch. In de genaeskónde weurd gesjtreifd nao 't hersjtille van de gezonde toesjtand, 't verzachte van symptome of de preventie van (ergere) pathologie. Luuj die zich bekwaamd höbbe in dit vakgebeed weure arts genump.
De kènnis van de Westerse of moderne genaeskónde weurd teigenwoerdig verworve volges natuurweitensjappelike methodes van ongerzeuk. Dit nump me waal evidence based medicine. Mit anger weurd: Westerse genaeskónde mot gabaseerd zien op bewies.
Krenkdes
Jieker meugelike krenkde kint weure ongergebrach in minstes ein van de volgende kattegorieë:
(bron:https://web.archive.org/web/20060306060136/http://www3.who.int/icd/vol1htm2003/fr-icd.htm)
Specialismes
Binne de moderne genaeskónde besjtunt d'r mië as 700 specialismes, woevan d'r in Nederland 'n 20- of dertigtal gangbaar zunt.
Anesthesiologie – Bedriefsgenaeskónde – Cardiologie – Chirurgie – Dermatologie – Endocrinologie – Epidemiologie – Gastro-enterologie – Gerontologie (geriatrie) – Gynaecologie (verloskónde en vrouwekrenkdes) – Heilkunde – Hematologie – Hoesartsgenaeskónde – Immunologie – Interne genaeskénde – Kael-, neus- en oerheilkónde – Kindergenaeskónde – Medische genetica – Neonatologie – Neurologie – Nucleaire genaeskónde – Oncologie – Oogheelkunde – Orthopedie – Pathologie – Pediatrie – Psychiatrie – Radiologie – Reumatologie – Revalidatiegenaeskónde - Seksuologie – Sjpoedeisende genaeskónde – Sjportgenaeskónde – Tandheilkunde – Traumatologie – Tropische genaeskónde – Urologie – Verpleighoesgenaeskónde– Verzaekeringsgenaeskónde–
Medicijnversjtrèkking
Farmacie, Farmaceutica, Farmaceutische industrie
Apotiek, Receptuur
Hulp bij aafkicke: Methadonbus
Alternatieve geneiswieze
acupunctuur - acupressuur - aromatherapie - chiropraxie - fytotherapie - haptonomie - homeopathie - hypnotherapie - orthomoleculaire therapie - paranormale geneeswijzen - reiki - reïncarnatietherapie - shiatsu - yoga
Loire-Atlantique
thumb|Ligking van 't departement Loire-Atlantique. 't Departement Loire-Atlantique is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 44. 't Is gelaengen in 't centraal-wèstelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Ille-et-Vilaine, Morbihan, Maine-et-Loire en Vendée. De houfstad is Nantes.
Sinnich
Sinnich is 'n buurtsjap va Teuve dat tösje Obsinnich en d'r dörpskern liegkt. Sinnich is èng van de aodste plaatsje in d'r gaanse umtrèk. In 'n acte va 9 mei 1333 is sjprake va ''ridder Th. de Upsinneke'' en daomèt wert väör 't ursj 'n oondersjèèd gemakt tusje Sinnich en Opsinnich. Daovör waoërt ooch 't Kesjtieël Obsinnich Sinke geneumd. D'r väörmalège Abdij va Sinnich liegkt get hoeëger es 't buurtsjap.
Etymologie
Volges d'r dialectoloog Boileau geet de etymologie van d'r toponiem Sinnich truuk op 'n keltisch substraat, n.l. -aco, in 't Latiense waoërd signiacum en dat betekent of nederzetting in de buurt van 'n bron en get op 'n huuëgde - es me signum es referentie nèmt - of, en dat liegkt Boileau ieëder warsjienlek, nederzetting de Sennius ofwaal aow nederzetting.
Oondergróndse
thumb|right|Statie vaan oondergróndse in [[Londe ]] D'n oondergróndse (ouch wel metro) is 'ne vörm vaan openbaar verveur wat ziech op spoor veuroet beweeg (zjus wie 'nen tram of trein), miestal in groete stei en zien agglomeratie zoonder daobij aander verkier te hindere ('t spoor geit miestal via tunnels en viaducte). Door 't aander verkier neet te hindere kin d'n oondergróndse 'n hoeg frequentie höbbe en zoe ouch väöl lui verveure.
Historie
thumb|right|Touwkomsvisie in 1914 vaan [[Moskou mèt o.a. 'n zweefbaon]] Ind 19e iew greujt 't inwoeneraontal vaan väöl groete stei en de straote raakde euvervol. Me zeukde 'n nui meneer um lui te verveure. D'n trein en tram gaof 't al meh dees maakde de straot neet rösteger. D'r oontstoonde versjèllende gedachte wie kabelbaone meh de oondergróndse treinlijn waor de gedachte die woort oetgewérk. In Londe begós me mèt de ierste stedeleke spoorlijn die oonder de groond góng. In 1863 rijt d'n ierste trein euver de zoegeneumpde Metropolitan Railway. De spoortunnel woort gebouwd met de Cut-and-covermethode (ierst graove daan weer touw goeje; dus neet baore). Ierst woort 'ne stoumtrein gebruuk, pas in 1890 weurt de trein elektrisch. Istanboel heet daan ouch al 'ne oondergróndse: de zoegenaomde Tünel. In Budapest rijt d'n ierste oondergróndse trein in 1896 op 't Europese vaste laand dee mierdere staties heet. Roond 1900 begós me ouch in aander groete stei wie Paries, Berlien en New York City mèt 'nen oondergróndse.
Nao de Twiede Wereldoorlog en de wederopbouw begóste ouch kleiner stei mèt 't bouwe vaan oondergróndse zoewie Rotterdam (1968), Brussel (1976) en Amsterdam (1977). Aander stei, wie Antwerpe (Premetro) en D'n Haag (Tramtunnel), höbbe oondergroondse tramlijne die de facto es metrolijne functionere.
Naome
D'n oondergróndse kint väöl versjèllende naome, meh dèks gebruuk me de naom metro. De naom metro is aofgeleid vaan 't woord 'Metropolitan' wat in 't Ingels (Metropolitan Railway) en Frans (Chemin de Fer Métropolitain) weurt gebruuk en groetstedelek beteikent. Metro is dus 'n soort afkorting. In aander taole refereert me dèks aon 't oondergróndse karakter.
Waopes vaan Zuid-Holland
De Nederlandse provincie Zuid-Holland dreug, wie de èlf aander provincies, e waope. Ouch de gemeintes in dees provincie höbbe waopes, wie de groete mierderheid vaan de opgelufde gemeintes.
Types vaan waopes
thumb|150px|Waope vaan Arkel, de basis veur väöl Zuid-Hollandse heraldiek. Zuid-Holland kint e groet aontal historische stei mèt eve historische waopes. Opvallend is tot väöl stei e waope mèt 'ne paol drage. Me zuut dit typ trök in de waopes vaan Brielle, Delft, Dordrecht, Gouda en Rotterdam (en bij de noe Noord-Hollandse, meh vreuger in 't Hollands Zuierkerteer gelege stei Amsterdam en Weesp), zoewie in inkel plattelandswaopes. In väöl gevalle nump me aon (of heet me veurgestèld) tot de paol 'n revier symboliseert: in 't moerasseg Holland laoge väöl stei aon 'ne reveerkant.
Door gans de provincie vint me 't waope vaan de femilie Van Polanen, boevaan twie tek bekind stoon es Van Wassenaer respectievelek Van der Lek. Dees femilie had drei wassende maone in häör sjèld, umtot d'n hier vaan Polanen op kruustoch e veendel vaan de Turke had gepak. De drei wassende maone (wassenere), of touwspeulinge drop, vint me op de sjèlder vaan Kaag en Braassem, Nederlek, Leidschendam-Voorburg (eine wasseneer), Nederlek, Ouderkerk, Voorschoten, Wassenaar (!) en talrieke opgelufde gemeintes.
'n Aander fameus geslach waore de hiere Van Arkel. Hun waope besteit oet twie umstebeurt gekanteelde en tegegekanteelde dweersbelk, die de lèdders zouwe oetbeelde boemèt (obbenuits) de kruusridders de walmör bestörmde. Veural (meh neet allein) in de regio boe dit geslach vaandan kump, 't Land vaan Arkel of Zuidoos-Zuid-Holland, is dit waope väöl te vinde. 't Kump, boe 't waope vaan Arkel zelf, trök bij Giessenlanden, Hoogblokland, Hoornaar, Kedichem, Kijfhoek, Leerbroek, Nederslingeland, Nieuwland, Schoonrewoerd, es sjèldsje in de sjèldpunt bij Asperen en Gorinchem en es sjouwersjèldsjes op de sjèldhawwers bij Leerdam.
De hiere vaan Strijen hadde veural invlood in d'n Hoekse Waard en de direkte umgeving daovaan. Hun waope besteit oet drei andreaskruiskes (gezat 2 en 1); boete Strijen zelf vint me dit oonder mie trök in de waopes vaan Cromstrijen en Hendrik-Ido-Ambacht, zoewie nog in dat vaan Wieldrecht (wat ligk op 't Eiland van Dordrecht, ouch kortbij Strijen).
Tot slot vint me op plaotse verspreid door 't midde vaan de provincie 't waope vaan de hiere vaan Kralingen: 'n achpuntege staar. De gemeinte Kralingen zelf is in 1895 opgeluf en bij Rotterdam geveug, meh in 't waope vaan Alphen aan den Rijn leef 't wijer. Es oonderdeil vaan gemeintewaopes kump 't veur bij Lansingerland (via Berkel en Rodenrijs oersprunkelek Berkel) en Zuidplas (boe 't steit veur Moordrecht). Ouch in aander veurmaolege gemeintewaopes vèlt de Kralingse staar te oontdèkke.
Provinciewaope
400px
't Waope vaan Zuid-Holland liet ziech es volg besjrieve:
Dit waope is feitelek geliek aon 't aajd waope vaan Holland. Es zoedaoneg is 't ouch in de waopes vaan Noord-Holland en Zieland trök te vinde. 't Waope is bekind vaanaof 1198: oet dat jaor is e zegel vaan graof Dirk VII bewoerd mèt 'ne liew drop. De waoperol Bigot oet midde daartienden iew neump es ierste de kleure (nog zoonder de negel of de tong te specificere). De waopespreuk is veur 't iers aongetroffe in 1583; in deen tied droog hertog Filips de Goje vaan Boergondië d'n titel Graof vaan Holland.
Ouch 't gewes Holland in de Rippubliek en de vereinegde provincie Holland in 't Keuninkriek vaan de Nederlen droge dit waope. Bij de splitsing vaan de provincie in 1840 bleef Zuid-Holland dit waope drage. Pas op 28 fibberwarie 1947 woort ze in dit gebruuk officieel bevesteg. Toen woorte ouch de sjèldhawwers - twie Hollandse liewe - touwgeveug. De waopespreuk is (obbenuits) touwgeveug bij Keuninklek Besluit vaan 30 december 1959.
Gemeintewaopes
De gemeintes Hoeksche Waard en Molenlanden drage (nog) gei waope.
Vreuger gemeintewaopes
Opmerkinge:
Dörpswaopes
Dörpswaopes zien in ierste instantie heraldische symbole vaan dörper die noets apaarte gemeintes zien gewees. Um die rei kinne ze neet ingesjreve stoon bij d'n Hoege Raod vaan Adel. Väöl vaan de bovestoonde waopes vaan aw gemeintes zien evels de facto ouch dörpswaopes: allewel tot ze neet mie veur 'n gemeinte stoon, dene ze nog wel es symbool veur 'n plaots.
Hierlekhede
Väöl hierlekhede woorte later gemeintes, en kraoge es gemeinte hun aajd waope verliend; die stoon heibove geneump. Versjèllende aander waopes zien nog neet besjikbaar.
Seismologie
Óndanks det de seismologie veural dankzij 't óntsjtaon van de theorie van de plaattektoniek e väöl baeter inzich haet verwórve in de percèsse die tót 't óntsjtaon van aerdsjóddele leie is 't nejkeurig veurspèlling daovan nag ummer lestig.
Toch is de weitesjap waal d'rin gesjlaag gebiede te localisere wo mit grote wersjienlikheid aerdsjóddele zeen te verwachte en is me in de arsjitektuur in sjtaot maotregele te numme veur de gevolge van aerdsjóddele te vermindere.
E veurnaam instrument van de seismologie is de seismomaeter of seismograaf, dae e seismogram maak. Hiemit kinne euveriges neet allein netuurlike, mer ouch sjoekke die zeen veroorzaak door de miens, wie 'n atoomexplosie, waere waorgenómme. 't Nètwirk van seismomaeters womit e groot deil van de aerd is bedèk, is ouch de veurnaamste brón van infermaasje euver d'n inwenjige struktuur van de planeet.
Georg Friedrich Händel
Georg Friedrich Händel (Halle, 23 februari 1685 - Londe, 14 aprèl 1759), veringels ouch bekind es George Frideric Handel, waor 'nen Duitse barokcomponis dee 't bèste deil vaan zien carrièr in Ingeland doorbrach. Zie bekindste en mies gespäölde werk is 't oratorium Messiah; heer sjreef evels muziek in alle meugeleke vocaol en instrumentaol genres.
Jäög
Händel woort gebore es zoon vaan chirurgijn Georg Händel (1622-1697) en dee zien twiede vrouw Dorothea Händel-Taust (1651-1730). Heer had twie jonger zusters. Zien femilie had geine muzikaolen achtergroond; toch tuinde Georg Friedrich al joonk muzikaol talent. Dit brach zienen pa detouw häöm in de lier te doen goon bij Friedrich Zachow. Zachow waor 'nen typischen exponint vaan d'n Duitse barok, dee ouch invlood op Bach zouw höbbe. In 1701 trof heer Telemann. 't Jaor dao-op góng heer rechte studere, dewijl heer datzelfde jaor ouch es stadsorganis in deens kaom.
Hamburg
In 1703 góng Händel viool, later klavecimbel, speule aon d'n opera vaan Hamburg, dee oonder leiing vaan Reinhard Keiser stoont. Heer raakde dao bevrund mèt collega-componis Johann Mattheson. Same solliciteerde ze nao de opvolging veur de pos vaan organis aon de Mariakèrk in Lübeck, es opvolger vaan Dietrich Buxtehude (op dat momint gezeen es de besten organis op de wereld). Ze bedaankde evels allebei, umtot Buxtehude vaan zienen opvolger eisde dat dee mèt zien dochter zouw trouwe.
Trök in Hamburg vreigelde ziech Händel en Mattheson um de ier vaan dirigent aon d'n opera. De ruizing woort veur d'n opera mèt 't zweerd oetgevochte. In 1705 góng in Hamburg Händel zienen iersten opera in premièr: Almira. Nao nog e paar opera's góng heer in 1706 nao Italië.
Italië
Händel zouw veer jaor in Italië blieve. Heer woort dao bekind es Georgio Federico Hendel, bijgenaomp il Sassone ("de Saks"). Heer kaom oonder mier in Florence, Venetië, Roeme en Napels. Heer maakde dao oonder mier kinnes mèt Archangelo Corelli en Alessandro en Domenico Scarlatti. In Italië versjene oonder mie de opera Agrippina en e groet aontal geisteleke werke. 'n Aonbod um in Venetië kapelmeister te weure wees heer aof.
Londe
E soortgliek aonbod oet Hannover naom heer wel aon. Ind 1710 evels vertrok heer nao Londe, boe heer in februari zienen opera Rinaldo brach. Dit stök, mèt de bekinden aria Lascia ch'io pianga, heet rippertoire gehawwe. Tösse juni en oktober 1712 wèrkde heer nog in Hannover, daonao vestegde heer ziech veur ummer in Londe. Dao sjreef heer zien ierste werke nog oonder 't rezjiem vaan Queen Anne, die häöm e royaol wachgeld betaolde. In häör opdrach sjreef heer o.a. 't Utrechter Te Deum. 't Touwval wouw tot zienen awwe meister, käörvors Georg vaan Hannover, in oktober 1714 tot keuning vaan Groet-Brittannië gekroend woort. Of heer veroontweerdeg waor euver 't oongepermetteerd ewegblieve vaan Händel is neet mèt breve of aander documinte oet te zeuke. In eder geval bleef heer in dee zienen deens, de keuning verdóbbelde zelfs 't wachgeld. Veur Georg sjreef Händel de Water music dee in 1717 bij e töchske op de Theems veur 't iers gespäöld woort. In die jaore wèrkden heer ouch nog aon d'n hoof vaan graof James vaan Carnarvon (later hertog vaan Chandos). Op dee zie landgood sjreef heer de Chandos anthems zoewie woersjijnelek de ach groete klaviersuites.
Râmnicu Vâlcea
thumb|'t Wape van Râmnicu Vâlcea. Râmnicu Vâlcea of Rîmnicu Vîlcea (oetspraok: [rɨm.ni.ku 'vɨl.ʧěa], ruumniekoe'vuultsjèá) is de höidstad van de provincie Vâlcea in Roemenië en haet 'n bevólking van 107.656 luuj (2000). Vruueger waerdje Râmnicu Vâlcea gespeldj es Rîmnicu Vîlcea. De oetspraok bleef 'tzelfdje wen de naam verangerdj waerdje. De stad lègk aan 't ènj van 't Olt-daal. De Olt is 'n groeate ziereveer van de Donau die door Râmnicu Vâlcea ströimp. Râmnicu Vâlcea lègk aan de voot van de Karpate. De stad waerdje al bewoondj door de Daciërs in de ieëwe róndj 't jaor 0. Tiedes de Walachische Revolutie, waerdje 't hujig vólksleed van Roemenië, Deşteaptă-te, române, veur 't ieës gezónge in Râmnicu Vâlcea óp 29 juli 1848.
Georg Friedrich Händel
Londe
In de jaore daonao deeg Händel nog versjèllende poginge um d'n opera weer op geng te kriege. Deidamia oet 1741 is ziene lèsten echten opera, daonao volgde nog Hercules en Semele, mèt (wereldleken) operastof meh veur concertante opveuring gedach. Vaanaof 1739 geit 't accent evels op 't geistelek oratorium ligke. In de mieste gevalle geit 't um verhaole oet 't Aajd Testamint. Dit gelt beveurbeeld veur de vreug werke Saul en Israel in Egypt oet 1739, meh neet veur zie bekindste oratorium, de Messiah. Dit werk veurde Händel in 1742 veur 't iers op in Dublin, veur de erm Ierse kinder. Heer zouw 't later edersjaor in Londe bringe veur e Londes weeshoes. De res vaan de jaore veerteg heel heer ziech intensief bezeg mèt 't componere vaan oratoria, dèks twie tot drei per jaor.
Julia (koel)
De Julia waor 'ne particuliere kojl in de Nederlands-Limbörgse gemeinte Egelze (Eygelshoven, allewijl deil vaan Kèrkraoj), oostelek vaan d'n awwe dörpskern. Wie häören awwere zösterkojl, de Laura, waor ze bezit vaan de maotsjappij Laura en Vereeniging.
Georg Friedrich Händel
Londe
Wie heer in 1751 zie lèste gans origineel oratorium Jephta sjreef, begós zie geziech achteroet te goon. 't Kosden 'm de groetste meujte 't werk oet te sjrieve en in de jaore daonao zouw heer oetindelek gans blind weure. The triumph of time and truth, wat gooddeils bestoont oet bewèrkinge vaan awwer werk meh ouch origineel compositie kós, mós heer dictere aon zienen assistent Christopher Smith. Heer storf op Stèlle Zaoterdag vaan 't jaor 1759. Riek en bekind es heer waor, woort heer bijgezat in Westminster Abbey.