cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Azerbeidzjan
Taole
De taol vaan de Azerische bevolking is 't Azeri, wat hendeg ing verwant is aon 't Turks. 't Azeri weurt door zo'n 90 procent vaan de bevolking gesproke. 't Belangrieks versjèl is tot 't Turks väöl mie Arabische en Perzische wäörd opgenome heet, dewijl de vocabulair vaan 't Azeri väöl mier èrfwäörd bevat. Talysh, 'n taol die verwant is aon 't Perzisch, sprik me in 't zuidooste. In de Kaukasus weure versjèllende Noord-Kaukakische taole gesproke, boe-oonder 't Lezgisch en 't Avaars. Väöl vaan die gemeinsjappe zien hendeg klein; hun taole weure soms daan ouch mèt oetsterve bedreig.
In Azerbeidzjan woene wijer zoe'n 150.000 modertaalsprekers vaan 't Rössisch. 't Armeens, wat nao sjtatting zoe'n 120.000 sprekers heet, weurt vendaog de daag nog gesproke door de inwoeners vaan de neet-erkinde Rippebliek Artsach. Veur d'n oorlog vaan 1988-1994 goof 't 'n significant groeter Armeense minderheid.
Historie
Vaan de negende tot de zevende iew veur Christus laog hei 't riek Mannai, wat door de Mede in 616 v.Chr. vereuverd woort. De historie weurt weer dudelek es in d'n achsten iew de Arabere 't land vereuvere en dao d'n islam bringe. Es in d'n èlfden iew de Seldzjoekse Turke 't land vaanaof de steppes binnenvalle vestege sommege ziech dao definitief; dit zien de etnische Azeri's. In de daartienden en veertienden iew valle aoventouw de Mongole in. Vaanaof de vieftienden iew waor 't land deil van Perzië, boe de Safavide, 'n Turkssprekende dynastie, aon de mach waore, tot tsaristisch Rusland in 1813 't land vereuverde.
Nao de collaps vaan 't tsaredom verklaorde Azerbaidzjan ziech in 1918 oonaofhenkelek, meh al in 1920 annexeerde de USSR 't, boemèt 't 'n Sovjetrippebliek woort. In 1991 verklaorde Azerbaidzjan ziech, zjus wie al ander rippeblieke, oonaofhenkelek. Al zoeget oonmiddellek perbeerde de euverwegend Armeense deilrippubleik Hoeg-Karabach ziech oet Azerbeidzjan los te make, wat mèt militair hölp vaan Armenië lökde. Es gevolg vaan d'n oorlog waor Azerbeidzjan de control euver zie westelek groondgebeed kwiet. Sinds de waopestèlstand vaan 1994 is de situatie gespanne gebleve; bei len geve groete somme geld aon hun legers oet.
In d'n oorlog vaan 2020 wis Azerbeidzjan e gedeilte vaan de separatistische regio in 't weste vaan 't land te herovere. Deile vaan de oblas blieve evels in hen vaan Armeense separatiste.
Northwest Airlines
Northwest Airlines (NWA) is ein grote Amerikaanse lochvaartmaatsjappiej die in 1926 es Northwest Airways waerdje opgerich. De maatsjappiej is uitgegreujdj toet ein van'ne grotste maatsjappieje van de Vereinigde Sjtaote en wirktj saame mit KLM. Zo waere d'r geregeldj vleegtuuge van NWA ingezatj veur vluchte van KLM. Northwest Airlines haetj, naeve de normaal vluchte, ouch nog ein vrachtdivisie die oetsjloetendj mit B747-200F’s en B747-400F’s vluugtj. Dankzij ein codesharing programma, waere dees regionaal vluchte uitgeveurdj door Pinnacle Airlines en Mesaba Airlines mit vleegtuuge die waal in Northwest Airlink kleure zeen gesjpaote. NWA vluugtj mit ein van'ne grotste vlote A330's ter waereld.
De huidige vloot: A319, A320, A330-200, A330-300, B747-200, B747-200F, B747-400, B757-200, B757-200W, B757-300, CRJ-200ER (Northwest Airlink), CRJ-200LR (Northwest Airlink), CRJ-440 (speciaal voor NWA aangepaste versie) CRJ-900 (Northwest Airlink), DC-9-31, DC-9-32, DC-9-41, DC-9-51, ERJ-175 (Northwest Airlink), SF-340 (Northwest Airlink)
Roeps
'n Roeps (of rópsj) is de larve van 'n zomervleeg. Roepse zeen euver 't algemein ónopvallendje bieëster. Toch spele sómmige saorten 'n groeate rol in 't daacheliks laeve vanne miens en zeen ze bie 't groeat publiek bekèndj, beveurbeild de ziejroeps enne eikeprocessieroeps. Ouch ecologisch gezeen zeen roepse 'n wichtige groep; neet allein wirke ze enorm wieväölheje plantjaerdig matterjaal eweg, ouch zeen ze 'n proeai veur väöl versjillige deersaorte; van veugel toet sluupwapse. Roepse greuje snel en numme groeate wieväölheje voor toet zich. Ze höbbe 'ne karakteristieke boew dae meh mit weinig larve van anger insektenordes verwardj kan waere. Roepse höbbe väöl verfiendje truukskes óm oet henj van vieënj te blieve, sómtieds zeen ze toet las veure miens.
't Guuef ouch 'n kèrmisattractie die verneump is nao de roeps (roepsbaan).
Aals (gemeinte)
thumb|right|Liegking van Aals in de provincie Oas-Vlaandere Aals (officieel Aalst, Frans Alost) ies 'n sjtad en gemeinte in de Belzje provincie Oas-Vlaandere. 't Aantal inweunersj van de gemeinte waor 77.007 op 1 januari 2005. Bie de gemeinte Aals huère ouch de deilgemeintes Baardegem, Erembodegem, Gijzegem, Herdersem, Hofstade, Meldert, Moorsel en Nieuwerkerken. De sjtad liek aan de Dender.
Sjtadsbeeld
thumb|right|200px|Belfort van Aals In 't oud centrum van Aals liegke 'n aantal bezeenswaerdige geboewe. De ónvoltoajde Sint-Martenskèrk ies 'n gotische kèrk oet de 13e ièw, die woort geboewd nao 't veurbeeld van de kathedraal van Amiens. 't Sjtadhoes oet de 13e ièw haet e 15e-ièws belfort. De Borse van Amsterdam ies geboewd tösje 1630 en 1634 in laat-renaissancistische sjtiel.
Historie
De oudste vermelding van Aals dateert oet 868. In de 11e ièw woort op de rechterover van de Dender 'n burch geboewd. In de Mieddelièwe góng 't de sjtad good door de handel; mèt name de hopteelt waor belangriek.
Breme
Breme is 'ne deilstaot in 't noorde vaan Duitsland. 't Is de kleinste vaan de zestien Duitse deilstaote. Breme besteit oet twie enclave: de Stad Bremen (de hoofstad) en Bremerhaven. De twie deile zien verboonde door de reveer de Weser en weurde gans umzuimp door de deilstaot Nedersakse.
Aals (gemeinte)
Historie
In de 19e ièw kaom de industrie op en kreeg de sjtad 'n sjtasie aan de lien Oostende-Brussel.
Evenemente
Aals ies bekènd um zien carnaval, mèt 'ne groate optoch op carnavalszóndeg.
Waps
De waps, weps of wesp (Vespula vulgaris) is 'n insek oete femielie vanne wespechtige (Vespidae).
Kènmerke
De gewuuen waps wuuerdj 17 toet 20 mm lank en is stereotiep gekluuerdj in zwart en gael. De saort liek väöl oppe Duitse waps, meh de Duitse waps óngersjèdj zich door drie karakteristieke zwarte stippen oppe kop. De saort kan ouch óngersjeie waere dore zwarte puntje op 't abdomen, die gevèstig zeen op alle zes de segmente.
Laefwies
't Is 'n eusociaal waps die zien pepere ès, det is samegestèldj oet gekawdje houtvezele, döks óngere gróndj boewtj. Hiebie maak de waps meistes gebroek van e verlaote hol es de start veur 't ès. Dit wuuerdj later oetgebrèdj dore wirksters. Dees wasp tuuentj zie nöt inne haof, ómdet die rópsjen en anger sjajelike insekte in toom hèltj.
Verspreijing en laefgebied
Dees waps kump väöl veur op 't naordelik halfróndj, wie in Europa, Naord-Afrika en deiler van Azië. De gewuuen waps woort later geïntroduceerdj in Australië en Nuuj-Zieëlandj.
Donaudelta
thumb|Satellietfoto vanne Donaudelta De Donaudelta (Delta Dunării in 't Roemeens) is mit 'n oppervlakdje van 3446 km² de groeatste Europese reveerdelta. De delta bevindj zich groeatendeils in Dobroedzja, Roemenië; 'n kleiner deil lik in Odes'ka oblast', Oekraïne. 't Gebied is riek aan bosse, maere, moerasse en dune, mit ströimkes en geule die oetmónje in de Zwarte Zieë. Mieër es 1200 versjillende plante, 300 saorte veugel en 45 saortn zeutwatervisse kómme d'r veur. 't Gebied is 'ne belangrieke trekhalte en bröiplaats veur veugel.
De delta is óngerdeil van 't Miens en Biosfeerprogramma van de UNESCO en steit op de Waerelderfgoodlies. Ongeveer 2733 km² natuurgebied wuuertj besjermp en mieëdere kwetsbare stökke zeen geslaote veur 't publiek.
d'r Wone ongeveer 15.000 miense, die door de visserie en de landjboew in häör laevesóngerhaaj waere veurzeen. Hiebie wuuertj gebroekgemaak van traditionele houtere kajaks. 't Euverdeil van de inwoners zeen Roemene mer d'r is ouch 'ne omvangrieke gemeinsjap van Lipovane. Dit zeen afstammelinge van Russe die de Aaje Rite aanhónge en in 1772 vlöchte veur 't regime van tsaar Peter de Grote om godsdeenstige vervolging te veurkómme. 't Belangriekste centrum van Lipovaanse gemeinsjap in 't Oekraïense deil van de Donaudelta is Vilkove.
Arelerland
thumb|Keëtje van 't Arelerlank. Klik t'rop um 't te vergroeëte 't Arelerlank (Dütsj en Luxemburgs: Arelerland of Areler Land - Luxemburgse oetsjproak: [ˈaːʀəlɐlɑnt], Dütsje oetsjproak: [ˈaːʁəlɐlant]; Frans: Pays d'Arlon, [ˈpe.i d ͜ aʀ.lɔ̃]) is 't gedilte van de Belsje provins Luxemburg, oeë me van aodsher Luxemburgs kalt. Dat is hüj neet mieë zoeë, umdat de mieëtste lüj die doa woeëne inne letste hóngerd joare zint uëvergegoan óp 't Frans of e Welsj dialek. Hoofsjtad is Aarle.
De sjtreek woar lang óngerdeel van 't Groeëthertogdom Luxemburg. Wie d'r Belsje sjtaat in 1830 woeëd ópgerich, koam 't óp Belsj grónkgebeed te ligke. De grens zouw samevalle mit de taalgrens, mar vuur 't Arelerlank woeëd um sjtrategische reë 'n oetzundering gemaak en zoeë woeëd 't Arelerlank aafgesjeie van 't hertogdom.
't Groeëtste deel ligk in Lotharinge, dewiel 't noarde (Martelange en umgeëving) al in de Ardenne ligk. De grenze van de sjtreek valle noagenóg same mit de grenze van 't arrendissement Aarle.
Alphons Winters
Alphons Winters waor 'ne Limburgse kunssjilder. 't Sjildere deeg hae neve zien werk, es hoesarts, saer 1934 in Zittert. Hae woort gebore in Venlo op 1 augustus 1906 es jóngste van neuge kinger en sjtorf in Zittert op 10 juni 2000. Hae waor autididact. Neve portrètte waor 't landsjap zien thema.
Bevordering kuns in Limburg
In 1938 woort hae veurzieter van de Limburgse kunstenaersvereiniging. In 1950 volgde 't veurzietersjap van de Federatie van beroepskunstenaere veur de gewestelike aafdeiling. In 1954 lid van de Ministerieel commissie veur oetbetaling van ièregeld veur erm kunstenaere. In 1956 lid van de B.K.R.-raod.
Alphons Winterspries
Bèkend ies de door häöm gesjtiechde Alphons Winterspries, mèt de bedoeling um amateurkunstenaere 'n forum te beje en hun kuns te presentere. De pries besjteit oet 'n oarkónde, 'n geldbedraag van €250,- en 'n sjpang óntworpe door Marion van Cruchten. Van 't ingesjiekde werk weurt ummer 'n tentoansjtèlling georganiseerd.
Bois-Grenier
Bois-Grenier is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59280.
De gemeinte is 7,25 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 1 739 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 240 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Miguel de Cervantes
thumb|Miguel de Cervantes. Miguel de Cervantes (woersjijnelek 29 september 1547 in Alcalá de Henares, Madrid, Spaanje - 23 april 1616 in Madrid) waor 'ne Castiliaanse sjrijver. Heer steit veural bekind es d'n auteur vaan Don Quijote es Spaonse Natiediechter. Daoneve steit Don Quijote bekind es ein vaan de ierste moderne romans. Heer studeerde es veerde vaan zeve kinder theologie in Salamanca en Madrid. Mèt ziene pa had heer gein gooj relatie, umtot dee chirurg waor en ouch wow tot ziene zoon dit woort. Cervantes bleef zelf kinderloes. Heer leet väöl sjölde achter. Oet pepèrre bliek tot heer roond de iewwisseling in de gevaangenis heet gezete. Boerum, is evels noets dudelek gewore.
Lies van Limburgstalige zengers
Mèt 'ne Limburgse zenger weurt bedoeld, emes dae in 't Limburgs zingk. Hae kan daonaeve ouch in anger tale zinge.
Bisjkek
thumb|'t Ala Too-plats Bisjkek (Kirgizisch: Бишкек; vreuger Pisjpek en Froenze) is de hoofsjtad van 't Centraal-Aziatische Kirgizië. Doaneëve is zie mit 937.500 iwuënesj (2015) de groeëtste sjtad. De tusje 750 en 900 meter hoeëg ligkende sjtad is wieër 't economisch, koeltoereel, politiek en wetesjappelik hat van 't land. Bisjkek gild óch as wichtig verkieërsknooppunt van Kirgizië en zie is 'n zelfsjtendige politieke einheed binne 't land.
1621
1618 - 1619 - 1620 - 1621 - 1622 - 1623 - 1624 thumb|right|200px|Jan Pieterszoon Coen 1621 (MDCXXI) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne vriedag op de Gregoriaanse kalender en e gewoen jaor wat begós op maondag op de Juliaanse kalender.
Gebäörtenisse
>
Gesjtórve
thumb|right|150px| Jan Pieterszoon Sweelinck, Br> gesjtórve in 1621
Octave Mirbeau
thumb|200px|Octave Mirbeau Octave Mirbeau (Trévières, 16 fibberwarie 1848 – Paries, 16 fibberwarie 1917) waor ‘ne Franse sjriever, journalis en teneëlsjriever.
Waerk
Bekaande werke:
Rendalen
thumb|De ligking van Rendalen in de pervincie Hedmark. Rendalen is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Hedmark in Nórwaeg. De gemeinte had 2.082 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 3.178,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 0,7. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0432.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 1,6% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
1507
thumb|Kattedraol van Chartres.
Sedan
Sedan ies 'n sjtad en commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groat Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2019 haw de plaatsj in de Ardenne 16.092 inweunersj, die Sedanais (mannelik) en Sedanaises (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 16,28 km2 groat. Dao woonde dus zoan 990 luuj de km2 in 2019. Ze besjteit oet de drie kantons Sedan-1, Sedan-2 en Sedan-3, wat waer deil oetmaak van 't gelieknamig arrendissement Sedan. Wier liegk 't op 'n huègte van 149-301 meter (gemiddeld 225 meter).
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
1933
Gebäörtenisse
thumb|right|200px|Rudolf Hess, op 27 april 1933 beneump tot plaatsjvervanger veur Hitler es partiejleijer. thumb|right|200px|Bernadette Soubirous, op 8 december 1933 heilig verklaord.
Maan vaan 't Jaor
Hugh S. Johnson
Gebore
thumb|right|200px|Kim Novak, gebaore op 13 fibberwarie 1933
Gesjtorve
thumb|right|200px|John Galsworthy, Britse sjriever, gesjtorve 31 jannewarie 1933
Magdalena Andersson
Onger Magdalena Andersson ies S 'n klassiek sociaaldemocratische partie gebleve, die de welveertsjtaat sjteunt, zoa-ouch verhoaging van de belastinge, en ies ze ouch 'ne veursjtender van progressieve weerdes wie 't legaal hawwe van 't homohouwelik. S is ivvels op bepaalde gebeeje zjuus conservatiever es sociaaldemocratische collega's in Nederland en Belsj; zoa ies ze sjterk tege legalisering van kemp en euthanasie. Wier zin Andersson en häör partie véúr de EU mer neet veur radicale Europese integratie, wie 't aafsjaffe van 't vetorech in d'n Europese Raod.
SpaceX
right|thumb|SpaceX logo SpaceX (officieel Space Exploration Technologies Corporation) is 'n Amerikaans ruimtevaartbedrief wat is opgeriech in 2002. Het hoofkerteer is gevesteg in Hawthorne, Californië.
SpaceX is opgeriech door Elon Musk, mèt-opriechter vaan Paypal. In 2006 investeerde heer $ 100 mieljoen vaan zien eige geld in 't bedrief.
Oontwikkeling
miniatuur|320px|SpaceX' Falcon-rakètfemilie (v.l.n.r.): Falcon 1 mèt fairing Falcon 9 v1.0 mèt Dragon-ruimtesjeep Falcon 9 v1.1 R mèt Dragon Falcon 9 v1.1 R mèt fairing Falcon 9 v1.1 mèt fairing Falcon 9FT R mèt Dragon Falcon 9FT R mèt fairing Falcon 9FT mèt fairing Falcon 9 Block 5 R mèt Dragon Falcon 9 Block 5 R mèt fairing Falcon Heavy R mèt fairing In ierste instantie is gewèrk aon de oontwikkeling vaan de Falcon 1, 'n ein-motorege rakèt. Nao 3 mislökde lanceringe in 2006, 2007 en 2008 lökde 't oeteindelek in 2008 en 2009 'n vrach in 'n baon um de Eerd te bringe.
Heinao is me gestop mèt de Falcon 1 um ziech touw te lègke op de Falcon 9. Dees rakèt gebruuk 9 Merlin-1C motors in d'n iersten trap en in 2010 lökden 't es ierste privébedrief um 'n capsule ('t Dragon-ruimtesjeep) in de ruimte te bringe en weer te laote trökkiere op Eerd (via 'n landing op zie). Op 24 mei 2012 lökden 't um 'n Dragon-capsule te koppele aon 't ISS (de koppeling woort oetgevoerd door André Kuipers).
Nao vief lanceringe vaan de Falcon 9 v1.0 woort de nuie Falcon 9 v1.1 in gebruuk genome. Dees rakèt is 'n stök groeter (68,4 ipv 58,9 meter) en gebruuk de nuiere Merlin-1D motors, die 60% mier krach lievere.
Dees versie woort opgevolg door de Falcon 9 v1.1 FT (Full Thrust), woebij de motors weer 20% krachtiger woorte. D'n twieden trap woort 2 meter langer. Ouch woort d'n iersten trap oetgerös mèt landingspuu. Heidoor woort 't meugelek um d'n iersten trap trök te laote kiere naor Eerd en te laote lande (op land of op zie op 'n drone-sjeep). D'n ierste kier in de historie tot dit lètste gebäörde waor op 22 december 2015.
Touwkoms
SpaceX is drök bezeg met de dooroontwikkeling vaan de Dragon-capsule zoetot die ouch gebruuk kin weure um lui te vervoere. Daoneve is me bezeg mèt de oontwikkeling van Dragon 2, boemèt 't meugelek moot weure om ouch op land te lande en oeteindelek op Mars.
Daoneve weurt 'n väöl sterkere rakèt oontwikkelt, die me Falcon Heavy neump. In princiep besteit die oet 3 aonein gekoppelde ierste trappe vaan 'ne Falcon 9 (zuuch 't euverziechspleetsje heibove). De ierste tesvlöch vaan Falcon Heavy steit veur begin 2018 op de planning.
Sapogne-sur-Marche
Sapogne-sur-Marche ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Sedan, in 't noordoaste van de Franse Ardenne, bie de Belzje grens mèt de Welsje provincies Henegouwe (Hainaut) en Luxembörg (Province de Luxembourg, dus neet 't land Luxembörg). Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes. Traditioneel weurt in dees gemeinte dan ouch Champagnois gekald en neet Welsj, wie dat weurt gekald in 't groatse gedeilte van de échte, geografisch gedefinieerde, Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 139 luuj op 'n oppervlaak van 5,41 veerkante kilometer en daomèt goof 't 25,69 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +0,18% de jaor.
1622
1619 - 1620 - 1621 - 1622 - 1623 - 1624 - 1625 thumb|right|200px|William Baffin
Gebaore
thumb|right|150px| Jean-Baptiste Poquelin of te waal Molière, gebaore in 1622
München
München (op 't Beiers: Minga) is 'n stad in 't zuie vaan Duitsland. München is de hoofstad vaan de deilstaot Beiere en is mèt mie es 1,3 mieljoen inwoeners de daarde stad vaan Duitsland (nao Berlien en Hamburg). Door de stad löp de reveer de Isar.
Naom
De naom München kump vaan 't Aajdhoegduits Munichen wat zoeget wie bij de monnike of bij 't kloester beteikent. 't Waor daan ouch 'ne Benetictijner mónnik, dee de stad in 1158 gestiech zouw höbbe. De mónnik is ouch trök te zeen op 't waopesjèld vaan de stad.
Oersprunk
In 1158 weurt veur 't ierst genump, me besjouwt dat jaor ouch es 't jaor dat München gestiech moot zien. De graof vaan Sakse en Beiere heet daan 'n brögk euver de Isar bij e benetictijnerkloester laote bouwe langs de Zaajtroute. In 1175 krijg de stad zien stadsrechte. In 1240 kump de stad in han vaan Otto II vaan Wittelsbach. Wie 't graofsjap vaan Beiere in twieë weurt gesplits in 1255, weurt München de residens vaan de graove vaan Opper-Beiere. Wie graof Lewie IV kiezer vaan 't Heileg Roems Riek weurt in 1328 krieg de stad mie mach en verkrijg de stad 'n monopolie op de zaajthandel.
De bei Wereldoorloge
D'n Ierste Wereldoorlog is 'ne slechten tied veur München. 't Gief e tekort aon ete en branstof en Fraankriek bombardeert de stad. Nao d'n oorlog gief 't in München politieke oonras. Mèt de umwenteling vaan november 1918 moot keuning Lewie III vlöchte; heer zouw de lètste keuning vaan Beiere zien. Nao de maord op de premier vaan Beiere in 1919 weurt de Beierse Raoderepubliek oetgerope. In 'tzèlfde jaor make de vrijkorpse 'n ind draon. Ouch in 1923 gief 't politieke spanninge; Adolf Hitler en zien aonhengers perbere 'ne coup te plege op de Weimar-republiek (zuug Hitlerpoetsj). In 1933 kump Hitler toch aon de mach en weurt München bekind es Hauptstadt der Bewegung (Hoofstad vaan de Beweging buutend op de beweging vaan 't nationaal socialisme). Meh ouch de verzetsgróp vaan de Weiße Rose waor in dees stad actief. In d'n Twiede Wereldoorlog weurt de stad zwoer versjendeleerd mèt versjèllende bombardeminte. De stad (die door de Amerikaone waor bezat) weurt weer opgebouwd zoewie ze waor, in tegestèlling tot aander Duitse stei. In 1957 euversjrijt München de grens vaan ein mieljoen inwoeners. De Olymische Zomerspeule vaan 1972 in München weurd bekind um de terreuraonsleeg op Israëlische atlete.
Geoffrey Chaucer
thumb|Chaucer (de vertèller) es pelgrim in e handsjrif vaan zien eige Canterbury Tales. D'n diechter Geoffrey Chaucer, gebore roontelum 1343 in Londe en gehiemeld op 25 oktober 1400 aldao, steit bekind es eine vaan de groondlègkkers vaan de Ingelse literatuur. Heer waor de rieksambteneer vaan de Graovin vaan Ulster: Elizabeth. Heer continueerde zien wèrk es rieksambteneer bij 't Brits parlemint veur de res vaan zie leve. The Canterbury Tales woort zien bekènste en mies geleze wèrk. Heer waor d'n ierste begravene in de Westminster Abbey's Poet's Corner.
Jäög
Nao groete woersjijnlekheid waor heer gebore in 't hoes vaan zien awwers in de Thamesstraot te Lone, Ingeland, VK. Chaucer's femilie waor vaan de bourgeois klasse. Zien femilie waor riek vaanweeg de wienhandel via Kontinentaol Europa nao Groet-Brittannië. Volges mierdere brónne heet ziene pa, John Chaucer, euvergenomme.
Es rieksambteneer veur Graovin Elizabeth, boe heer mèt begos in 1357, verdeende heer väöl cent. Heer kos mèt 't bedraag ete en kleijer kaope en daan es nog geld opzij zètte veur later. Wie heer in 1359 door 't riek woort opgerope mèt te vechte in d'n Hoonderdjaoregen Oorlog in Fraankriek, heet heer 't mèt de gespaorde cent en de hölp vaan Elizabeth ziech aof kinne betaole zoetot 'r bij de keuninkleke range kos 'vechte'. Heer hoofde daan allein mer de kemissies vaan de soldaote vaan de eine bis de aandere kaant te bringe. Zoe kraog heer, veur de mieste Ingelse, de unieke erviering te mage reize door Fraankriek, Spaanje en Italië. Door 't gooj wèrk moch heer op riekspensioen, dat eigelek gerant steit veur 'n adel leve es neet-adel persoen. Heidoor kos heer ziech de res vaan zie leve mèt gemaak storte op de literatuur.
In 1366 trojde Chaucer mèt Philippa Roet. Philippa waor Sir Payne Roet zien dochter en 't hojlek heelp Chaucer nao 't Ingels parlemint.
Bondues
Bondues (Nederlands: Bonduwe) is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59910.
De gemeinte is 13,05 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 9 808 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 752 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
De Hoegepreesteres
De Hoegepreesteres, de Pausin of de Papesse (Nederlands: De Hogepriesteres, Duits: Die Hohepriesterin of Die Päpstin, Frans: La Papesse, Ingels: The High Priestess) is de twiede Tarotkaart oet de groete Arcana en 'n bekind archetype in de kuns en analytische psychologie. Euver 't algemein weurt de Hoegepreesteres gezien es symbolisch veur de passieve weeg: mentaole activiteit, in plaots vaan fysieke, steit centraol. In de woerzègkerij steit de Hoegepreesteres veur gans en al wat gelink is mèt studere, opleiing en liere. Ze is daomèt gerillateerd aon reflectie, mentaol wèrk en analyse. Ze kin ouch 'n vrouw vertegeweurdege die 'n intellectueel activiteit praktiseert.
Dèks weurt de Hoegepreesteres es tarotkaart en archetype verboonde mèt de al bezitte mer nog verborge kènnis, de intuïtie, 't umgaon mèt mysterië, vrouwelekheid en 't vrouwelek beginsel, innerlek evewiech, verhoeg zelfbewöszien, tied veur euverdènking, telepathie, geduld, tactvolheid, oontvaankelekheid en waokzaomheid.
In de astrologie weurt zie meistes gelink mèt d'n taurus (stier), mèt de len Ierland, Denemarke en Pole, mèt de edelstein blauw saffier, roezekwarts en lapis lazuli, 't illemint eerde, 't temperamint melancholie, kaajd en druug, de kleur liechblauw, de harmonische oetwèrkinge praktisch en standvasteg, de disharmonische oetwèrkinge dogmatisch en halsstarreg en de liechaomsdeile hals, nek, amandele, sjildklier, keel en stömban.
Rider-Waite-kaarte
In de kaarte vaan Amerikaans kunsteneeres Pamela Colman Smith en Britse 19e iewse mysticus Dr. A. E. Waite weurt de Hoegepreesteres aofgebeeld op 'n carré-vörmege zetel veur 'n tempel, tösse 'n zwarte pilaar en 'n witte. Op de päöl gief 't lotus- of leliemotieve en vröchbaorheidssymbole. Waite zeet vaan dees kaart tot 't aonwiezinge gief tot de Hoegepriesteres behuurd tot de hoogste en heilegste vaan de groete arcana. Op de päöl staon de lètters B en J. De B steit veur Boaz: "in Häöm is de force"; J steit veur Jachin: "Heer dee groondves". De kaart kin in drei deiler weure gezien, boedoor ze steit veur de drei machte: de linkerzijde is 't duusternis, de rechterzijde 't leech en 't midde de ziel die volges de kunsteneeres ouch verwijs nao sjechinah, de vrouweleke versie vaan God. In de middezuil staon ouch rifferenties nao 't Juuds geluif in de leveboum, wijl de twie pilaore symbool kinne staon veure tegestèllinge: duuster en liech, koed en good, vrouwelek en mannelek. Ouch de granaatappele en de palmbuim vaan de levesboum kinne symbool staon veur 't manneleke en 't vrouweleke. Door de tegestèlling in dees kaart stèlle Smith and Waite tot versjille, einheid en vrundsjap belaangriek aspekte zien vaan de kaart. Oonderaon kin me 't begin vaan de zie zien, die de bron is veur alle aander arcana. De kennis vaan de levesboum steit in 't book vaan de Papesse: tora, wat op 't book steit, beteikent lier. De voot vaan de Hoegepreesteres rös op 'n have maon die wijs op de oontvaankelekheid en de vashawwendheid vaan 't oonderbewöste. 't Kruus op häör boors stèlt 't zjuste gebruuk veur vaan de veer werktuige, de veer illeminte, die op de taofel vaan de Magiër ouch ligke. De kroen die de Hoegepriesteres druug, mèt twie heurens en 'n glanzende sjijf vaan de maon, verwijze nao die vaan de Egyptische maongodin Isis, bekènd es de echgenoet vaan Osiris, keuningin vaan hiemel en eerd. Umtot in sommege gesjrifte zjus weurt gestèld tot Isis de mojer of zöster vaan Osiris waor, stèlle Smith en Waite tot Isis 't alledrei is: häör vrouweleke opdrach is de maan te doen trögkkiere tot 't spiritueel leve.
Volges Smith en Waite wijs de kaart op de behoofte um 't vrouwelek prinsiep te integrere in 'n mannelek georiënteerde sameleving en dees mie evewiech te bringe, mèt es rizzeltaot 't opbouwe vaan wezeleke weerdes, Veer zulle aonzienlek greuie wienie v'r liere zien tot de handelinge vaan aandere us eige oonbewöste bespegele.
Marseillaise kaarte
Mie es in de Rider-Waite-kaarte verwijs de Marseillaise versie vaan de Papesse hiel direk nao Jeanne la Papesse, die volges väöl historici de einsegste vrouweleke paus dee Roeme heet gekind waor. Volges die legende raakde de in 't allewijl Duitsland gebore Joan vaan Ingeland (ze zaw Ingelse awwers höbbe gehad) zwanger vaan 'ne preester. Allewel ze häör zwangersjap wis te verhölle en deej es of ze 'ne maan waor, beveel ze tijes de pauspersessie op de trappe vaan de Sint Pieter in 't Vatikaon vaan 'ne zoon. De woedende meinegte strote ziech op häör boenao ze hiemelde. Achter häör geif 't 'n geel dook op de kaart. Wat 't achter dat dook gief is duuster. De Papesse symboliseert 't orakel, de bemiddeleerster tösse 't lot en de mins en verlient touwgaank tot de verborge wereld veur hun die häör taol kinne interpretere. In aander oetgaves vaan d'n Tarot vaan Marseille symboliseert zie 'n dubbelfiguur wat ouch veur Juno kin staon: de Roemeinse godin en besjermster vaan de Roemeinse staot. Zie is de dochter vaan Saturnus, vrouw vaan Jupiter en mojer vaan Mars. Dit verwijs nao de dubbelrol vaan de Papesse es keuningin vaan de hiemel en vaan de doeje. Traditioneel steit zie bekind es de besjermkaart vaan 't speul.
Popmeziek
Populaire muziek: Salon en Tin Pan Alley
De term populaire muziek is al in de vreug twintegste iew in gebruuk, veur wat v'r allewijl dèks amusemintsmuziek neume. 't Oontstoon vaan 'ne typischen amusemintsmuziek - geine volksmuziek, meh ouch geine kunsmuziek - is neet op einen datum vas te zètte; dit is e gans geleidelek perces. Peter Wicke, professor in Berlien, wèt de notie vaan populaire muziek zelfs trök te veure tot Mozart, es dee vaan z'ne pa te hure krijg "vergiss das populare nicht". In de negentiende iew oontsteit 'n sjisma tösse muziek dee ziech mier op de kunszinnege doele riech en muziek dee veural veur goje verkoup en good begriepe bij 't publiek bedoeld is. Zoe roond 1850 weurt die sjeiing pas good dudelek: de kunsmuziek weurt ummer zwoerder en ambitieuzer en d'n amusemintsmuziek vervlak. De populaire muziek oet deen tied weurt dèks mèt salonmuziek aongegeve, umtot de salon de plaots waor boe zoe'ne muziek dèks kloonk. Ouch liechte muziek is e begrip wat me sterk mèt dees stijlriechting associeert. Hiel dèks góng 't um stökker veur piano solo, meh ouch kamermuziek en leder kaome veur; 't populair leed waort nao 't ind vaan de iew touw ummer veurnaomer. Veur löchtege werke mèt groeter bezètting zörgde de operette.
Jazz, blues, rhytm & blues: De opkóms vaan zwarte muziek
In de jaore twinteg kraog Tin Pan Alley concurrentie in verkoupciefers vaan 'n nui soort muziek: de jazz. Dee waor in wieneg tied - e jaor of vieftien - vaan fiesmuziek oet de väöl zwarte sloppewieke in New Orleans oetgegreujd tot nationaal hitfenomeen. De Tin Pan Alley-muziek woort zwoer dedoor beïnvlood en kraog väöl blue notes, syncopes en aander jazzy kinmerke. Ouch greujde de jazz zelf nao de populaire muziek touw door middel vaan de swing, zoetot vaan sommege artieste neet mie gezag kin weure of 't jazzy populaire muziek of commerciële jazzmuziek is. Oet de nog väöl volksere blues, die vaan 't platteland gekoume waor en ouch door negers gepraktiseerd woort, waor inmiddels ouch 'ne commerciële muziek oontstande, en 'n versmèlting mèt de jazz waor al gaw e feit. De zoe oontstande muziek had wel 't blues-sjema, meh waor soms letterlek dreimaol zoe snel en kinde 'n flinke ritmepartij. Bij de boogie-woogie weurt dat ritme nog door piano-basse gemaak, meh bij 'ne nuie, vocale, muziek, de rhythm & blues, woe-aon al gaw de elektrische gitaar woort touwgevoog, waor 't ritme oonmiskinbaar door de touwpassing vaan slaagwerk. En nog mie es bij de jazz jaore ieder woort deze muziek, ritmisch es 'r waor, mètein mèt seks geassocieerd, en veroerdeild door 'n groete groop lui, ouch dèks door de zwarte middeklasse. In de jaore veerteg bleujde deze muziek evels good, en 'nen inkele kier braok 'ne zenger nao de hitparade door. Dit lökde Louis Jordan, dee neet zoe expliciet seksueel waor es väöl ander rhythm & blues-zengers.
Country & western, de 'blaanke blues'
't Algemein beeld vaan blaanke die luusterde nao Tin Pan Alley-songs en zwarte die jazz en blues hadde is te sumpel. Zoewel de song es de jazz zien hendeg steidelek vaan karakter en de muziekcultuur op 't platteland waor väöl anders. Heibove is al geweze op de volkse aofkóms vaan de blues; wat 't groete publiek in 't interbellum es 'blues' lierde kinne waor evels 'ne sterk geciviliseerde en gecommercialiseerde vörm. Op 't platteland, boe de erm bevolking geine radio had es de stadse cultuur neet op groete sjaol doordróng, bleef de oersprunkeleke blues, e leed mèt sumpel gitaarbegeleiding, min of mie behawwe.
Ouch de blaanke op 't platteland hadde, nog mie es de negers, 'n ander muziekcultuur es die in de stei. Gooddeils geïsoleerd vaan Tin Pan Alley oontwikkelde ze dao hun eige muziek, 'n amalgaam vaan de versjèllende muziekculture die de bevolking es immigrante nao de Vereinegde Staote hadde gebrach. Belaankrieke eleminte zien Britse en Ierse volksmuziek, (Zuid-)Duitse volksmuziek en de negermuziek. Loupende de negentiende en de vreug-twintegste iew gónge dees muziekculture 'n constante wisselwèrking mètein aon. Bij ein vaan de ierste countrystare, Jimmy Rogers, huurt me dudelek de verwantsjap mèt de blues. Ouch huurt me häöm jodele, boe-oet direk en gemekelek d'n invlood vaan Zuid-Duitse muziek trök te hure vèlt. 't Is daan ouch neet zjus um country es exclusief blaanke muziek te zien en evegood is de blues gein exclusief zwarte oetvinding.
Me kint beter zègke tot countrymuziek 'nen oetvinding vaan de muziekindustrie is. Door zwarte gespäölde blues woort es race music in de merret gezat. Volksmuziek vaan de blaanke evels hètde hillbilly music of oldtime music. Wie bliek oet deen ierste naom, zaog de muziekindustrie ouch op deze muziek sterk neer: hillbilly beteikent zoeväöl wie 'boerenlöl'. De merret veur deze muziek laog naodrökkelek boete de stei en besloog allein de zuideleke staote. Wel maakde 't steidelek publiek in de jaore veerteg kinnes mèt country-echteg idioom door zingende filmstare in cojbojfilms.
Vaan rhythm & blues nao rock 'n roll: de geboorte vaan de popmuziek
De muziek, tot daan touw bekind es rhythm & blues, woort noe ouch aanders geneump: rock 'n roll. Dit had twie reies. T'n ierste waor de term rhythm & blues raciaol belas en had ze associaties vaan oonfatsónlikheid. T'n twiede waor deze nuie muziek ouch e bitteke anders, door 't opnumme vaan invlode oet de country en traditionele Tin Pan Alley-muziek. De maot boe-in rhythm & blues, country en traditionele populaire muziek doorkloonke in de rock 'n roll versjèlde vaan arties tot arties. Chuck Berry en Little Richard waore echte rhythm & blues-artieste, meh de muziek Fats Domino bestoont ieder oet verbluesde songs. Bij Elvis en Buddy Holly is de country sterker aonwezeg. In eder geval zörgde d'n invlood vaan country en song wel daoveur tot in rock 'n roll ouch ander harmonische petroene es 't bluessjema veurkaome.
Lies van burgemeisters van Meersje
Dit is 'n lies van alle burgemeisters die Meersje haet gehad saer de insjtèlling van dit amb.
Popmeziek
Vaanaof de rock 'n roll
De platemaatsjappije weigerde veurluipeg nog ziech mèt deze muziek bezeg te hawwe en perbeerde ander genres te popularisere, wie de calypso. Nao e paar jaor sprónge ze evels esnog in op dees muziek, iers veurziechteg mèt coverversies vaan rockleedsjes (bev. door Pat Boone) en door tienerstare, e nui fenomeen. Deze gepoliesde rock woort schlock rock geneump. Vendaog d'n daag is dat veural nog es sjelwoord in gebruuk. De Tin Pan Alley-muziek waor neet verdwene meh wel gemarginaliseerd, al bleef Frank Sinatra groete successe höbbe. Veur de rock 'n roll waore de hoegtijdaog nao 1958 veurbij, ouch al umtot de meiste artieste neet mier actief waore.
Roond 1960 waor de muziekindustrie daan ouch vaan de sleeg oet de jaore viefteg herstèld. In Brill Building aon de Broadway, 't nui Tin Pan Alley, woort väöl hitmuziek gesjreve. De beste en bekindste vaan de producers oet dezen tied is Phil Spector, die 'ne gans eige sound creëerde mèt de versjèllende meidegrope die heer produceerde. Aon de Amerikaanse weskös oontstoont intösse de surf, die o.a. de Beach Boys voortbrach. Al deze populair muziek verspreide ziech euver gans Amerika en Wes-Europa, woe euveral bandsjes vaan jóng jónges oontstoonte. In Groet-Brittannië woort de skiffle populair, 'n muziekstiel boevaan de instrumenten door de speulers zelf inein woorte gezèt. Dees bandsjes speulde ummer de Amerikaanse muziek. In Londe oontstoont 'n bleujende blues-scene, dewijl in Liverpool de populair leedsjes väöl gecoverd woorte, mèt e typisch, kinmèrkend geluud wat me de Merseybeat neump. Oet Londe kaomde de Rolling Stones, oet Liverpool de Beatles. Veural de Beatles vereuverde in recordtied de Britse merret, meh in 1964 kaome hun plaote ouch in de VS in de winkels.
De British Invasion: muzikaal revoluties in de jaore zesteg
De Beatles veroorzaakde in de VS 'n oongekind succes. Op e zeker memint waor de hitparade vaan plaots ein tot en mèt vief door de Beatles bezèt. Tegeliek woorte de Rolling Stone icone vaan d'n alternatieve muziek. Dit twievoudeg succes vaan Britse bands in Amerika neump me de British Invasion. Bei maakde veur de res vaan de jaore zesteg veur e good deil 't verloup vaan de popmuziek oet. In Groet-Brittannië kaome bovedeen ouch nog de bluesgitaris Eric Clapton en de groop The Who op, die ouch 'ne zwoere stumpel op de popmuziek zouwe duie.
Toch kaome ouch in de VS hiel groete naome op, wie Bob Dylan, 'ne proteszenger mèt folky leedsjes dee 't geziech woort vaan alle protesterende jóngere, d'n hiel innovatieve gitaris Jimi Hendrix, de Beach Boys (zuug bove) en de experimenteel acts Frank Zappa en Velvet Underground. Laanksem woort in de loup vaan 't decennium de muziek get kunszinneger: de tekste gónge neet ummer mier euver de leefde, de structure woorte aanders, de leedsjes woorte langer, me góng vervreemdende gelude gebroeke etc. E belangriek punt dao-in vörmde de elpee Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band vaan de Beatles, dewijl ouch de Doors, mèt hunne psychedelische muziek, ziech op dat punt verdeenstelek maakde.
De Monkees, e bandsje gevörmp in e tv-programma, waore 't Amerikaans antwoord op de Beatles, altans dat waor de bedoeling. In de oontwikkeling vaan de popmuziek zien ze veurnaom umtot dit concep later dèks gekopieerd zouw weure.
Symfonische rock of progrock
De ierste rockmuzikante waore lui gewees die wieneg of gein muziek kóste leze. Roond 1970 waor popmuziek evels allaank 't domein vaan zelfbewösde jóngere, die dèks genoog wel gestudeerd hadde. Dees jóngere wouwe de popmuziek op e hoeger nivo bringe door ze te laote voldoen aon ideale vaan de klassieke muziek. Dit woort de symfonische rock of progrock. De leedsjes woorte ummer lenger, 't aontal gebruukde akkoorde góng fors umhoeg en de synthesizer woort - ofwel bij gebrek aon orkeste ofwel veur nui geluudseffekte - väölvuldeg touwgepas. Yes, Electric Light Orchestra, Emerson, Lake and Palmer en Led Zeppelin zien dao veurbeelde vaan.
Hardrock
Oongeveer tegliek kaom de hardrock op. In zekere zin is dit 'ne verzaomelnaom veur alle helle rockmuziek, meh sinds bands ziech dao op gónge riechte kraog 't zien eige kinmèrke. 't Genre hóng get tege de progrock aon, meh de pionere, wie AC/DC, Black Sabbath en Motörhead, riechde ziech veural op veurbeelde wie Jimi Hendrix en Eric Clapton, op de geëlectrificeerde blues. Al gaw zouw de 'ne bepaolde vörm vaan de hardrock, bekind es heavy metal, oetgreuje tot e genre op ziech mèt 'ne hiel herkinbare sound en väöl subgenres. In de jaore tachteg zouwe hardrock en metal populair blieve, en ziech ummer mier op 't zwarte storte: d'n doed, de hèl en d'n duvel, oorlog etc.
Glamrock
Es reactie oontstoont e genre vaan rock mèt väöl uterlek vertoen: de glamrock. De muziek bestoont oet korte, oongecompliceerde leedsjes en de naodrök laog op de show: väöl glitter en 'n oetgesproke androgien uterlek. Icone waore beveurbeeld The Osmonds, meh ouch minder op tieners en hitsucces geriechte acts vertegenwoordegde de muziek, wie David Bowie en T-Rex. Queen had wel 't imago vaan de glamrock meh waor muzikaal gecompliceerder, dèks wie progrock.
Punk
De symfonische rock waor gecompliceerd en deur, vaanwege de composities en de instruminte, en daodoor ummer slechter bereikbaar veur de gemiddelde amateur. Daotege es reactie oontstoont in New York de new wave, die alle kinmerke vaan d'n awwe rock 'n roll had: korte leedsjes, drei akkoorde en e sumpel instrumentarium. Al gaw sloog deze muziek euver nao Groet-Brittannië, woe de Sex Pistols mèt hunne provocatieve helle muziek väöl succes hadde. De tekste waore dèks rouw en de muziek oongepolies. Punk woort steivas geassocieerd mèt de arbeiersklasse, en loupende de jaore tachteg woort de muziek ummer mie 't domein vaan zoewel extreem-linkse es extreem-rechse grope.
Synthipop: de twiede Britse Invasie
In Groet-Brittannië oontstoont 'ne kleine stroum vaan nui popmuzikante die neet contint waore mèt de muziek wie ze bestoont. Zie wouwe ziech riechte op nui geluie in de popmuziek en maakde daoveur gebruuk vaan de synthesizer, die noe vaan 'nen have studio tot e haandzaam formaot verkleind waor. Al waore de meugelekhede beperk (me kós mer ein stum tegeliek speule, beveurbeeld), toch lökden 't hun mèt twie synthesizers en 'ne drumcomputer 'n alternatief veur de rockband te creëre. 't Mies succesvol waor Depeche Mode dao-in. Deze nuie muziek, al stoont ze nog in de kindersjeun, bleek ouch in de VS aon te sloon. Dit neump me de Second British Invasion. De popmuziek woort mètein dedoor veranderd en eve leek 't of de electronica de gitare veur 1990 zouw oetreuje.
Rap: 'ne nuie zwarte muziek vaan de straot
Al ind jaore zeveteg oontstoont in New York de rap, dee basaol bestoont oet beats vaan 'nen drumcomputer en 'n gesproke teks debove. Eventueel kós me de rap aonkleie mèt al daan neet electronische sounds. De rappers maote ziech in de jaore tachteg väölal 't imago vaan gangster aon, en dèks hadde ze ouch hun wortels in crimineel milieus. Dewijl de mainstream, wie Run-DMC, ziech bezegheelt mèt imagozake wie gouwe kèttelkes en deur oto's oontstoont ouch 'n oonderstroum vaan radicaal zwarte, die ziech tege de regering wouwe verzètte en ziech dèks tot d'n islam bekierd hadde. E veurbeeld daovaan is Public Enemy.
MTV: Muziek neet mie zoonder beeld
Mèt 't filmke bij de Bohemian Rhapsody vaan Queen begós 'n traditie vaan film bij popmuziek, die me videoclips neump. Vaan promotiefilmke veur de song woort dit al gaw tot e kunswerk op ziech, en in 1981 maakde al zoeväöl bands videoclips tot 'ne zender daoveur kós weure opgeriech: MTV. Deze zender góng de hitparaad oetzende, meh ouch alternatief muziek en interviews mèt artieste. Dees interviews hadde väöl invlood op de kiekende jóngere, die gere hun idole wouwe naodoen. In 1985 woort e groets muziekfestival georganiseerd door Bob Geldoff, naomelek Live Aid, wat geld mós inzamele veur erm len in Afrika. Dit waor 't groetste muziekfestival oets, tot in 2005 dezelfde Geldoff mèt Live 8 e nog groeter spektakel opzat. Live Aid woort op MTV ootgezonde en had zoonder de visualisatie vaan de popmuziek woersjijnelek amper kinne plaotsvinde.
Nog ins veer beats per tel: de house en de techno breke door
Tege 't ind vaan de jaore tachteg, meh zeker nao 1990, weurt de house immens populair bij 't mainstream-publiek. De muziek oonstijg noe de underground-fieskes en weurt euveral in d'n disco gedrejd. Ouch huurt me ze ummer dèkser boete de disco, in de hitparaad. Pioneer mèt house veur de mainstream is Snap. Dees elektronische muzieksoort liet ziech good combinere mèt herkinber geluud, boedoor ze hitgeveuleger is es 't robotechteg breurke techno. In Nederland oonsteit 'n vörm vaan keendvrunteleke bubblegum-house, door 't greupke 2Unlimited (mèt Belzje producers), wat veur Nederland oongekinde hitsuccesse euver de ganse wereld behaolt. E dergelek geluud gif me dèks mèt Eurohouse aon. D'n techno blijf euver es underground-stijl, en vint in Europa, in 't bezoonder in Nederland, 'ne vröchbare bojem. In Rotterdam oontsteit dao 'n hiel extreem muzieksoort: de gabber, wat 'ne muzikaal oetgekleide en ummer sneldere techno inhèlt. 't Hitsje Poing oet 1991 is dao-in 'n echte klassieker; al is 't nog neet zoe snel, 't is oongeluifelek minimalistisch vaan opzet en behaolt toch 'n hitstatus. 't Deurt tot midde jaore negeteg ietot de gabber ech tot in 't gans pop-publiek doordrink; in 1996 steit ze op häör huugdepunt. Väöl jóngere perbere ziech aon de mode aon te passe. De muziek, wie extreem ouch, verkoup verrassend good. Es reactie oonsteit noe de happy hardcore, die veural op kinder geriech liek. Deze muziek weurt evels ouch door de rave-scene euvergenomme en vint dus welzeker ziene weeg nao e serjeuzer publiek. Nao 1997 raak de gabber en daomèt alle muziek mèt hel beats oet de mode. Roond 2000 kump de trance evels op, 'n muzieksoort die sterk aon 'ne get mèldere house of techno deit dinke. In 2006 weurt in Wes-Europa de jumpstyle hiel populair; d'n helle beat vaan dit genre herinnert aon de gabberraasj, al ligk 't tempo väöl lieger.
Hardrock en grunge: De grens tösse mainstream en alternatief vervaag mie es oets
Wee in de jaore tachteg hardrock koch en drejde, meinde alternatieve muziek te luustere dee ziech dudelek oondersjeide vaan wat de groete massa sjoen voont. Al bestoonte wel commercieel hardrockbands (wie Europe en Bon Jovi), 't oondersjeid waor sterk. In de ierste helf vaan de jaore negeteg evels kump ouch dao verandering in, wienie drei hardrockbands mèt wereldhits nao 't groet publiek doorbreke. 't Zien Nirvana mèt Smells like Teen Spirit, Metallica mèt Nothing Else Matters en Guns N' Roses mèt November Rain. Noe waor ouch de hardrock, dee tot daan touw connotaties mèt ziech mètdroog wie "gedrogeerd", "sjriewereg" en "e raar publiek aontrèkkend", gemeingood. Bovedeen waore de lèste twie songs ouch nog echte ballads, wat veur 't zjanre ouch al 'n echte revolutie beteikende. Later koume ouch bands wie Radiohead en Muse op, die rock make mèt 'ne sterke kunszinnegen inslaag, beïnvlood door de progrock (zuug bove), en daomèt ouch 'n mainstreampopulariteit behaole. Dit hej neet kinne gebäöre zoonder de bove besjreve oontwikkelinge. Me sprik bij dit soort bands vaan alternatieve rock. 't Begrip britpop, feitelek niks mie es 'n geografische aonduiing, weurt hei ouch sterk mèt geassocieerd. Ouch indie is e sterk verwant stijlbegrip.
Latinos en ander exotisme
Lopez is mer ein vaan de Latiens-Amerikaanse artieste die in dezen tied doorbrik. Roond 2000 liekent dit gebeed mie es oets in de belangstèlling vaan 't Amerikaans en Europees publiek te stoon. Jennifer Lopez evels liet dat Latiens elemint neet in häör muziek doorklinke: ze wèlt veural 'n modèrn, geëmancipeerde zelfbewöste vrouw zien. Dit gelt neet veur Ricky Martin, dee mèt Living la Vida Loca 'ne hit haolt. Al zien hei ouch de Latin-invlode gering, heer liet mèt e paor wäörd Spaons geine twievel bestoon euver zien roots. Dit is väölzègkend: popmuziek is ummers in hoeg maote 'n zaak vaan imago. Mier Latin-invlood nog dräög de Colombiaanse Shakira bij ziech, die ietot ze in 2001 in de westerse wereld doorbrik al jaore in Zuid-Amerika bekind is. Häöre muziek ligk good in 't gehuur en op 't ierste gehuur dinke väöl lui mètein aon bubblegumpop; es arties liet ze evels gaw zien väöl mier te kinne.
Ouch exotisch kint me Norah Jones neume, die 'n boete-echteleke dochter vaan Ravi Shankar is en in 2002 met sterk jazzy pop (die zelfs op 't jazz-label Blue Note weurt oetgebrach) de hitlieste bestörmp en versjèllende prieze krieg oetgereik. In häör spoor kump Jamie Cullum op, dee zelfs nog mier jazz-invlode in ziene muziek heet.
Postmodernisme en indiemeziek
Mèt de doorbraok vaan Nirvana nao de mainstreim luie väöl pophistorici allewijl 't postmodernisme in de popmuziek in. Al stiele zien wel oontwikkeld en alles weurt door de luustereer wel geaccepteerd. Wat nui op vreemp klink is meistal 'ne misjmasj vaan versjèllende stiele. In de house weure allerlei thema's (klassieke, jazzy, populaire) gemix tot get nuits, me liet frequint e striekkwartet mèt 'ne rockband samespeule, in rap-songs weure ineins gitare gebruuk, enzoewijer. Daoneve weurt ouch väöl trökgegrepe op aw genres.