Relizjie
Groondbeginsels vaan theolozjie
Eeder relizjie betaomp ziech oet 'n zeumering vaan geluifseuvertuiginge. Eder relizjie oonderwies of veerkoondeg häör eige woeregheije euver de wereld, de minsheid en God (of gäöj). Dees geluifseuvertuiginge make ouch klaor wie de volgelinge ziech vaan 'n bepaold relizjie de verlossing of verleechting kinne vinde en boeveur dit e belaangriek buut is in hun spiritueel reis. Oet dees zeumering vaan geluifseuvertuiginge vleuit de zeumering vaan geluifsopvattinge oet die vasligke wee de autoriteit höbbe en in wiewiet zie hun autoriteit mage oetoefene op hun lui. Oet hun euvertuiginge liere relizjie wat hun woerheid is euver 't leve en d'n doed, lieje en hoop en wat 't gief nao d'n doed. Ze geve beteikenis aon 't leve en liere de volgelinge vaan relizjie hoop bij lieje en verlees. Geluifseuvertuiginge, rituele en ethiek zien de drei hoofeleminte vaan relizjie, boevaan de geluifseuvertuiginge ziech tot de belaangriekste behuurt, umtot ziech dao oet de rituele en ethiek höbbe gevörmp. Theolozjie ranzjeert die geluifseuvertuiginge tot get wat de lui verstaon. Sommege relizjie, wie islam en versjèllende geïnstitutionaliseerde vörm vaan Christendom (wie Kathelicisme en Christelek-Orthedoxie), höbbe e gans verfiend systeem oontworpe dat ziech de theolozjie eige maak. Aander relizjie, wie hindoeïsme, jäödom en väöl neet-geïnstitutionaliseerde vörm vaan prottestantisme, bassiere hun theolozjie op de verhaole oet hun beuk. Weer aander, wie boeddhisme en zoroastrisme, betaome bis de relizjie die systeem en verhaol combinere bis ein theologie. Veer nömme de relizjie die hun geluifseuvertuiginge bassiere op gaans en allein verhaole eigelek relizjie zoonder wirkeleke theolozjie. Theolozjie is naomelek strik geboonde e systeem van relizjieus reigels. Of relizjie ziech betaome bis theolozjie, verhaolene of get d'r tössenin hink aof vaan miedere dinger, boe-oonder hun historie. Relizjie wie 't jäödom en hindoeïsme zien rilletief aajd vergeleke mèt de meiste nog levende relizjie. Zie zien oontworpe veurtot de Aajdgrieke in beeld kaomde. De Grieke stoonde d'r um bekind hun relizjie oetein te zitte in 'n hendeg oetgewirkde theolozjie. Daomèt tot de Jäöse en Hindoeïstische relizjie historisch gezien logiescherwies verhaolend vaan eerd zien en 't dèks ouch door jäö en hindoes es beleidegend weurt gezeen um de relizjie te "theolizere", in aander wäörd um hun reigels um te zitte in e systeem. 'n Aander reije kin dat vaan lidmaotsjaop zien. Bij stammerelizjie is 'ne geluivege geine geluivege door 't geluif mer door 't blood wat 'r druug. Väöl inheimse relizjie oet Noord-Amerika höbbe daodoor väöl eweg vaan 't jäödom. Me betaomp ziech bis 'n relizjie umtot de awwers behure tot 'n relizjie, of me dat noe wil of neet. Dit soert relizjie zien tribaol vaan eerd. Jäödom is evels 'n oetzoonderlek relizjie wat dit betröf. 't Kin, wie de Noord-Amerikaanse inheimse relizjie, weure gezien es 'n stammerelizjie, umtot 't jäödom weurt euvergebrach vaan mojer bis kind. Mer 't kin ouch weure gezien es 'n ope relizjie, wie Christendom en Islam, umtot me ziech kin bekiere tot 't jäödom. Relizjie wie 't christendom en d'n islam zien dat evels neet. Umtot me ziech kin bekiere tot de twie lètsgenömde relizjie, mot me lui trèkke um ziech aon te slete bis de relizjie. Daoveur, zoe dachde de christene en mohammedaone (aonhengers vaan d'n islam) in eder geval, heet me e klaor systeem nudeg dat begriepelek is veur nui lui: theolozjie dös.