cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Moskou
Naom
Me dink tot de naom vaan de stad is verneump nao de Moskva, de revier boe Moskou aon ligk en dee op 't Russisch dezelfde naom dreug. 't Gief versjèllende theorieë euver de origine vaan de naom vaan de revier. De mies geaccepteerde theorie mèt de mies euvertuigende linguïstische arguminte is die vaan de Proto-Balto-Slavische wortele *mŭzg-/muzg- vaan 't Proto-Indo-Europese -meu: "naat". Dus de naom Moskou zow kinne referere nao e nateg land, e brook of moeras. Me kin die wortele ouch trök zien in 't Russische музга (muzga, spreek oet: moezgkaa), wat pool beteikent, 't Litouws mazgoti en Lets mazgāt, wat wasse beteikent, 't Sanskriet majjati wat verdrinke beteikent en 't Latien mergō wat oonderdoompele beteikent. Vergeliekbare 'natege' plaotse in Slavisch Europa höbbe vergeliekbare naom es Moskou, wie Mozgawa in Pole. De originele Aajdrussiche vörm vaan de naom is gereconstructeerd es Москы (Mosky, spreek oongeveer oet wie Mos-kè). 't Waor daomèt eint vaan de wienege inkelvoudege zelfstandeg naomwäörd die indegde mèt ы. Pas nao de 12e iew begós me dèkser Москва - Moskva - te zègke es e rizzeltaot vaan morfologische ginneralisatie vaan de versjèllende Slavische naomwäörd die mèt a indege.
Geografie
Moskou is gesitueerd aon de Moskwa, die zoe'n 500 km laank is. Binne de stadsgrenze spanne 49 brögke dees rivier en aander kenale. 't Hoegste punt vaan Moskou is 255 meter. De stad heet 'n breidde vaan 39,7 km en 'n lengde vaan 't noorde nao zuie touw vaan 51,8 km. De stad is 2.511 veerkante kilometer groet. Daomèt is zie eine vaan de kleinste fidderaol staote vaan 't land: de 83e vaan de 85. Moskou is evels de fidderaol staot mèt de meiste inwoeners (gesjat op zoe'n 12.380.664 lui in jannewarie 2017), en daomèt is Moskou ouch de staot vaan Rusland mèt de meiste lui op de veerkante kilometer. In 2010 waore dat 'rs 4930,6 de veerkante kilometer. Dat zal noe nog mie zien. Moskou ligk in e hemiboreaol klimaot (Dfb volges Köppen) mèt lang, kaw winters vaan 't midde vaan november bis miert, en werm zomers. 't Winters weer kin vaan zoen 5 °C bis -25 °C kaajd zien in de stad en -30 °C in de boetewieke. 't Kajdste wat 't oets waor in Moskou waor -42,1 °C, en 't heitste waor 38,2 °C.
Historie
right|thumb|De St.-Basiliuskathedraal in Moskou Moskou woort gestiech, of tenminste veur 't iers geneump, in 1147; daan waor 't neet mie es e pläötske bewoend door de Merja, e Finoegrisch volk. 't Woort evels al wel door Slavische prinse geregeerd. In 1237 en 1238 brande de Mongole de stad gaans plat en vermaorde 't groetste deil vaan de bevolking. Door häör strategische ligking bleujde de stad evels gaw weer op. 't Prinsdom waor in deen tied sjatpliechteg aon de khan, meh woort wie langer wie oonaofhenkeleker. Prins Ivan III sjeide in 1480 't prinsdom vaan 't Mongools Riek vaan de Gouwe Horde aof. Deze prins leet ouch 't Kremlin bouwe.
Nao deen tied breide 't prinsdom ziech ummertouw wijer oet, meh de tyrannieke regering vaan de tsare zörgde neet veur groete bleuj. Daoneve woort Moskou nog dèks belegerd, vaanoet oos en wes: In 1571 veel 't Riek vaan de Gouwe Horde weer aon, in 1610 waor 't 't Pools-Litouws Gemenebes. Evels kós me ummertouw de vijandeleke legers aofsjödde vaanoet 't Kremlin, wat mie en mie 'n mythische beteikenis kraog.
In 1703 verplaotsde tsaar Peter de Groete de residentie vaan Moskou nao Sint-Petersburg. In 1812 staoke de Moskoviete de stad in brand um de tróppe vaan Napoleon te kiere, wat lökde. Nao de Oktoberrivvelutie vaan 1917 woort Moskou weer hoofstad vaan Rusland en vaan de USSR. 't Sovjet-regime spendeerde rillatief väöl geld aon de hoofstad; zoe woort in de jaore daarteg oonder Jozef Stalin de metro aongelag. In 1942 lökden 't de Duitsers neet de stad in te numme: ze bleve in de boetewieke steke en woorte dao-oet in de Slaag bij Moskou verdreve. Ouch vaan 't pos-communistisch Rusland woort Moskou hoofstad.
Sergej Udal'cov
Sergej Stanislavovič Udal'cov (Серге́й Станисла́вович Удальцо́в, spreek oet: Syergkéí Stanislávavietsj Oedaltsóv; 16 fibberwarie 1977, Moskou) is 'n Rössisch links-polletiek persoenlekheid, de leier vaan de beweging Avangard Krasnoj Molodëži (AKM, de Roeje Jäög Avant-Garde) en 'ne co-ordinator vaan Levogo fronta ('t Links front) en 't Moskous publiek initiatiefsorgaan Moskovskogo soveta (kin vertaold weure es Moskoviets Adviesorgaan mer ouch es Moskovietse Sovjet). Heer is eine vaan de polletieke leiers die deilnomme aon de Rössische proteste vaan 2011 bis 2013.
Udal'cov woort in 2012 sjöldeg gevoonde door 't Rössisch Gerechshof veur 't illegaal organisere vaan demonstraties op 6 mei 2012, kort veurtot Vladimir Poetin woort geïnaugureerd es nuie prizzedent vaan Rösland. In augustus 2017 woort heer vrijgelaote. Neet laank daonao reep heer alle linkse oppositiepartije op same te wèrke um 'n reëel kans te make in de aonkoumende prizzedentsverkiezinge.
Perduk
E perduk in ikkenomische zin is alt det kan waeren aangebaojen oppe mert veur aan 'n vraog te vóldoon. E perduk kan daobie e tasbaar good zeen, wie 'n artikel in 'ne winkel, mer ouch 'n deens.
Elzas
right|thumb|250px|Vaendel van d'n Elzas right|thumb|300px|Ligking van d'n Elzas De of d'n Elzas (Frans: Alsace, Duutsj: Elsaß, Elzassisch: Elsass) ies 'n sjtreek en 'ne veurmalege regio in noord-oas Frankriek op de grens mèt Rienland-Palts (Duutsjland) en Duutsj en Frans Zjweitserland. 't Geuf 2 departemente in de Elzas (Alsace), namelek: Bas-Rhin en Haut-Rhin. Daoneve höbbe die departemente 13 arrondissemente, die vervolges wir besjtoon oet 75 kantons. Tensjlotte geuf 't 903 gemeintes in de Elzas. De hoofsjtad ies Sjtraasburg. Saer 2016 maak 'r deil oet van de groatere polletieke regio Grand Est.
Perduk
Perdukinfermaasje
E perduk kan kómme mit perdukinfermaasje. Veur väöl perdukkattegorieje is 't besjrieve van 't perduk wèttelik vasgelag. Zoea mótten aeteswaarperdukte veurzeen zeen van 'n etikèt mitte ingrediënte, d'n inhaad ennen haadbaarheidsdatum.
Veur 't perducere van geujer en 't levere van deenste make sómmige organisaties gebroek van e perdukinfermaasjesysteem. E perdukinfermaasjesysteem lègk ónger anger de kènmirker enne laeveskrink (of -cyclus) van e perduk vas. Deze perduklaeveskrink guuef waer wie e perduk zich óntwikkeltj gedoerendje d'n tied det 't aktief wuuertj geperduceerdj en verkóch. Me kan daobie de volgendje fasen óngersjeie: óntwikkeling, greuj, vólwassenheid en verval.
Elzas
Historie en taal
In de Elzas sjpreke ze Elzasser dialek (wat truuk geit op 't Platduutsj) en Frans. Dit kump umdat de Elzas al ièwe lank is gewisseld tusje Frankriek en Duutsjland. Hiedoor geuf 't allewiel 'n miesjmasj van de Rienlandse cultuur en de Oas-Franse cultuur. De litste kièr dat de Elzas nog van land verwisseld ies, ies gaar neet lank geleije, namelek in 1945, wie 't van Duutsj nao Frans ging.
De Elzas is vaan oerspronk 'n oontmoetingspönt vaan 't kathelicisme en 't prottestantisme. Vaan de prottestante kèrke, is 't veural calvinisme (in tegendeil tot 't in Duitsland dominante lutheraonisme) wat in de Elzas de boventoen veurt.
Perduk
Perdukcode
E perduk kan waere gekènmirk door e perduknómmer, ouch waal artikelcode geneump. Bekèndje veurbiljer daovan zeen 'n bar- of streepkescode EAN en ISBN. Hie-in wuuertj e perduk kwa vorm, functie en passendjheid uniek waergaove (form, fit and function).
Anger meininge
Anger meininge van "perduk" zeen:
Elzas
Sjtae
Neve de hoofsjtad, Sjtraasburg, geuf 't nog 'n aantal ander sjtae in de Elzas. De belangriekste zin:
Wien
De Elzas ies 'n ouw wiensjtreek, de Romeine sjtartde de wienboew. Bekènde droeve zint de Riesling, de Pinot blanc en de Gewürztraminer. De wiendörper zint geliek toeristische attracties, dao ies o.a. väöl vakwerk bewaard gebleve en/of gerestaureerd. Bekènde plaatse zint o.a. Riquewihr, Eguisheim, Obernai, Kaisersberg, Ribeauvillé.
Johnston-atol
't Johnston-atol is 'n atol in de naordelike Groten Oceaan, 1328 km zuudwèstelik van Honolulu, Hawaï en op óngeveer ei derde van d'n aafsjtandj tösse Hawaï en de Marshalleilenj. 't Is 'n óngerdeil van de Vereinigde Sjtate van Amerika. De oppervlakde is 2,8 kmå en op de eilenj zitte veurnamelik militaire.
Zowaal de VS es Hawaï annexeerde 't atol in 1858, mer 't waas de VS die de guano op extraheerde tót in de late jaore 1880. Vanaaf 1926 waas 't officieel e netuurrizzervaat, wonao 't in 1934 waerde euvergenaome door de Amerikaanse marine.
Töl
Töl (ouch Thöl, Nederlands: Thull) is ein buurtsjap van Sjènne in de gemeinte Baekdale, en wört vriewaal gans ingeklèmp door heuvele, wova de Krekelberg ein van de de belangriekste is. Wier grens Thöl aan Vaosje.
7 mei
Heiligedaag van Stanislaus van Krakau
Töl
Wae vanoet Achter de kirk in Sjènne zich eine waeg baantj door de S-bochte haet ein oetzich euver de baenje en de daobie ligkende Mölderplas. Dit waor vreuger gewoon landj wo ein paar boerderieje en ein meule sjtonge, vandao ouch de naam Mölderplas. De Mölderplas is in de jaore zestig aangelag door de koele die dao sjlik sjtorde. Jaore lank loog dae sjwarte pratjs dao en ontsjtong d'r ein uniek gebeed met zeldjzame planter en dere. Ein paar jaor geleije is ein begin gemak mèt de herinrichting van de viever, en zeen d'r ongerangere wanjelpaedjes aangelag, de Gelaenbaek weer in ziene oorsjpronkelike luip trökgebrach en is ouch 't gebeed van 't oud koelsjpaor bie 't gebeed getrokke. Meh nog ummer vormp de Gelaenbaek hiej de aafsjeiding van 't dal wo Thöl in lik.
Wae aan Thöl dènk zal neet direk aan de Alfa Beerbroewerie dènke. Meh die broewerie lik hie al sinds 1870. In dat jaor begosj Joseph Meens mit 't broewe van beer. Óngertösje is al de veerde generatie Meens aan 't bewind, en preufde Tante Wies nog ömmer jekere mörge of 't beer nog waal van kwaliteit is. Om ganse geneet 't gebeed ouch groate bèkendheid weges ziene unieke flora en fauna. Neet allein biej de Mölderplas, meh ouch op de Thöllerhei. 't Heide gebeed tösje Töl en Vaosje in. In Thöl ligke ouch väöl ouw boerderieje, die meistens nog gans orgineel zeen, en soms honderde jaore oud zeen.
Annunciatie
thumb|De annunciatie door [[Fra Angelico ]] Annunciatie (Latien In annuntiatione Domini= de aankondiging van de Hièr) of gewoon de Aankóndiging ies 't hoagfiès van de boodsjap van de heilige aartsingel Gabriël aan Maria in häör hoes in Nazareth, woa-in de geboorte van Jezus Christus weurt aangekóndig es zoon van Maria (Lucas 1:26-38).
Maria-boodsjap
Umdat 't eigelik 'n aankóndiging ies van 't fiès van de Hièr, ies de ouwe naam Maria-boodsjap in de liturgische beuk vervange. Op 25 mièrt, precies 9 maond veur kaersjmes, weurt door de Christene 't begin van hun verlossing, de vervölling van 't profetisch woord: "Zuug de maag zal 'ne zoon ter waereld bringe, de verlosser", gevierd (Matteus 1:23). thumb|Annunciatie door de [[breursj Van Limburg in 't miniaturebook de Belles heures Jean duc de Berry]] Maria-boodsjap ies ein van de 7 vreugdes van Maria en ein van de bliej geheime van de roazekrans.
VSS Enterprise
thumb|VSS Enterprise (midde) bevestig oonder 't draagvleegmesjien VMS Eve De VSS Enterprise is 't ierste commercieel ruimtesjeep wat op dit momint in oontwikkeling is veur Virgin Galactic. 't Weurt oontwikkeld door Scaled Composites. 't Is 't ierste ruimtesjeep vaan de SpaceShipTwo klasse, wat in feite 'n opsjaoling is vaan de SpaceShipOne klasse. Op 7 december 2009 woort de VSS Enterprise veur 't iers aon 't publiek getoend. Op 22 miert 2010 voont de ierste zoegenaomde captive vlöch plaots, woebij de VSS Enterprise oonder 't draagvleegmesjien WhiteKnightTwo geneump VMS Eve hóng. Op 15 juli 2010 waor de ierste vlöch mèt 'n volledege bemanning aon boord vaan de Enterprise. Dit waor evels nog steeds 'n captive vlöch. De ierste echte commercieel vlöchte vinde nao alle woersjijnelekheid in 2011 plaots. 'n Ticket zal $ 200.000,- koste.
Annunciatie
Kuns
De annunciatie ies al ièwe e geleef ónderwerp in de kuns, veural in de renaissance. Zoawaal in sjilderieje, miniature, fresco's es in glaas-in-load. Dèks kriet ze gezelsjap van 'n aafbeelding van de Maria-Visitatie, die gevierd weurt op 31 mei. Me gedènk dan 't bezeuk van de zjwangere Maria aan häör ouwer niesje Elisabeth, die, óndanks häör ónvröchbaarheid en ouwerdóm, in verwachting ies van Johannes de Duiper.
VSS Enterprise
De naom vaan 't ruimtesjeep is 'n verwiezing nao de USS Enterprise, 't ruimtesjeep oet de TV-serie Star Trek. William Shatner, dee Captain Kirk späölde in dee serie, woort door Richard Branson, eigeneer vaan Virgin Galactic, getrakteerd op 'n gratis vlöch. Shatner sloog dat evels aof en zag "Iech wèl wel nao bove, mer iech wèl ouch garanties tot iech zeker weer trök kom".
Annunciatie
Kuns
Opvallend element in de oetbeelding van de annunciatie ies de wiette doef, symbool van de heilige Geis, die van bovenaaf riechting Maria vluug. Sóms dreug Maria 'n lelie es teike van häör maagdelikheid.
Twitter
Twitter is 'n internetdeens worop gebroekers berichskes van maximaal 140 teikes kinne publicere. 't Is 'n website worop emes, juus wie bie Facebook, e perfiel en 'nan avatar kan aanmake. 't Gebroek van Twitter is gratis.
De hanjeling van 't gebroeke van twitter neump me "twittere" of "tweete" (det "tsjielpe" mènt). 't Logo van Twitter is e veugelke. Twittere mènt det me communiceert via 'ne microweblog op de computer of mobiele tillefoon (of 'n anger aparaat mit aansjloeting op 't internet). De combinatie van weblogge mit instant messaging weurt microblogge geneump.
Oorsjprunkelik waas de vraog van de deens "Waat deis se?". Noe is det "Waat passeert?". Ederen twittereer kan op eder moment van d'n daag in maximaal 140 teikes vertèlle waat gäönde is, waat t'r van plan is of waat 'm bezig hèlt. Ouch geuf 't luuj die veuraaf aankónjige det ze bie 'n evenement dao zölle zeen en dao mit anger luuj doon twittere.
Wevelgem
Wevelgem is e dörp en 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, arrondissemint Kortrijk, aon de Leie, mèt 'n oppervlak vaan 38,76 km² en 30.975 inwoeners per 1 januari 2010.
Oktroeaj
'n Oktroeaj of patent is 't exclusief (oetsloetendj) rech toet 't industrieel maken of verkoupe van e perduk of angeszins 't exploitere van 'n oetvinjing. 'n Oktroeaj kan dore rechhöbbendje waere gebroek es e monopolie op e bepaoldj stök aan techniek.
Lies van sjtaotshuie van Róslandj en de Sovjet-Unie
De Lies van Sjtaotshuie van Róslandj en de Sovjet-Unie hild in: alle prinse van Novgorod, van 't Kievs Rus of Kievs Riek, prinze van 't Vorstedóm Vladimir-Soezdal, prinze van Moskou, tsare van Róslandj, keizers van Róslandj, leijers van de Sovjet-Unie es auch leijers van de óngerdanige Róssise Soviet Fideratieve Sósjelistise Rippebliek en oetènteliks de prizzedente van de Róssise Fidderasie.
Novgorod (862-912)
De ierste huidsjtad van Rus waor Novgorod. In daen tied heesj 't Prinsdóm evels nog neet Rus. Waal weurt Rurik, d'n ierste leier van Novgorod, gezeen es de polletieke paer van Róslandj.
Rurik-kinjer
In 1169 nomme de sjtruipe van 't Prinsdóm Vladimir-Soezdal de sjtad Kiev euver, wat de óngergank inloejde van de polletieke wichtigheid van Kiev. Vanaaf dat jaor woort Rus geleijd vanoet Vladimir.
Vorstedóm Vladimir-Soezdal
Alle prinse van Vladimir waore Rurik-kinjer.
Nao 1331 woort de titel "Groetprins vaan Vladimir" euvergedrage aan de Prins van Moskou.
Groetvorstedóm Moskou
Aleksandr Nevskij, Groetprins van Vladimir, droog ziene zoon Daniel van Moskou op tot de leijer van zie Moskous landj. Daniel richde de sjtaot Moskou op. Ziene zoon Ivan d'n Ierste waor d'n driede leier van Moskou, es d'n opvolger van ziene broor (Daniels angere zoon) Ûrij van Moskou, en waor d'n ierste leier dae ziech neet allein Prins van Moskou neumde mer ouch Groetprins van Vladimir. Zoen iew later zou Ivan d'n Driede 't groetse paart van de Róssise sjtaote inkriege en waerde 't Mongoolse Riek aaf. Ziene zoon Vasilij d'n Driede kleerde 't wirk van ziene pap en voogde èntelings alle euvergesjete ónaafhenkelikke sjtaote van Róssis Europa bie 't Groetvorstedóm Moskou. De nuuj sittewasie woort offesjeel ingeloejd door Ivan de Versjrikkelikke wie hae ziechzelf umduipde tot Tsaar van alle Roes in 1547.
Tsaardóm Róslandj
Saer Ivan d'n Driede waor 't Groetvorstedóm Moskou effektief d'n dominante Róssise sjtaot door 't versjlaon van de Gouwe Horde, 't biejeinkemme van alle angere Róssise sjtaote en 't verovere van landj wiet boete de sjeit van de sjtad Moskou. Wiewaal Ivan d'n Driede es ierste regeerde euver gans Róslandj woort dit neet offesjeel biegegaeve pès ziene kleinzoon Ivan de Veerde (ofwaal Ivan de Sjrikkelikke) de titel Tsaar prizzemeerde en de sjtaot van Róslandj formeel woort gesjtif.
Oktroeaj
'n Oktroeaj guuef d'n oktroeajhajer 't rech anger luuj te verbi-jje de oetvinjing bedriefsmaesig toe te passe (beveurbeildj te vervaerdige, in te veure, te gebroeke, in veurraod te höbben en zo wiejer). 't Is aevel gein aktieve besjurming: d'n oktroeajhajer deentj zelf stege te óngernumme es t'r vermeudj det zien rechte waeren aangetas.
Lies van sjtaotshuie van Róslandj en de Sovjet-Unie
Róssis Keizerriek
't Keizerriek Róslandj waor opgeriech door Peter de Groete in 1721. Officieel zou Róslandj weure geregeerd door de Romanov-femilie pès de Róssise Rivvelutie van 1917. Direk mannelek naogesjlag van Michaël Romanov heelt evels op in 1730 mèt de doed van Peter d'n Twiede, 'ne kleinzoon van Peter de Groete. De troen woort euvergedrage aan Anna van Róslandj, e nisjeke van Peter de Groete. Nao de korte regeerperiood van 't zeunke van Anna's nisjeke, Ivan de Zèsde van Róslandj ('t waor nog meh 'ne lótsjer van twie maond aud), greep Elisabeth van Róslandj de mach, 'n dochter van Peter de Groete. Elisabeth zou de lèste direkde Romanov zien dee euver Róslandj regeerde. Elisabeth verklaarde häöre fetter Peter d'n Driede van Róslandj kalde min Róssis, hae waor naemelik iers 'nen Duutsje prins gewaes van de femilie Holstein-Gottorp veurdat hae arriveerde in Róslandj um de Keizerlike titel aantenumme. Hae en zien Duutsje vrouw Sofia verangerde hun naam in Romanov wiel zie de troen euvernomme. Peter waor evels neet geleef en binne zès maonde waor hae al gemassekreerd, in 'ne coup georgeneseerd door zien eige vrouw, die daomit Keizerin in her eige rech woort en regeeerde onger de naam Katharina de Groete. Nao dees riej verwórde troenopvolginge van Peter de Groetes naogesjlech, sómmige perfors, angere via fetters en nisjekes, maakde Katharina's zoon klaore wètte van primogenituur karakter (daomit meint me, d'n ierste zoon, neet de twiede noch de dochter, nömp 't keizerssjap euver). Dees wètte bleve intak pès de óngergank van 't Róssis Keizerriek in 1917.
''Es niks sjteit aangegaeve is d'n aanbelange persoen lid van de Romanov-femilie. In anger gevalle sjteit 't tösje häökskes aangegaeve. Vanaaf Peter d'n Driede heisj de Romanov-femilie offesjeel de Holstein-Gottorp-Romanov-femilie.''
Wevelgem
Deilgemeintes
Wevelgem besteit oet drei deilgemeintes. Wevelgem zelf mit 14,18 km² en had op 31 december 2006 15.808 inwoeners.
Lies van sjtaotshuie van Róslandj en de Sovjet-Unie
De Róssise Soviet Rippebliek en de Sovjet-Unie
De Róssise Sovjet Rippebliek, of sömpelweeg Sovjet Róslandj, waor 'ne sovereine sjtaot van 1917 pès 1922. Daonao góng 't deil oetmake van de Sovjet-Unie es de groetse, mies bevolkde en ikkenomis mies óntwikkelde regio. Van 1990 pès 1991 woort Róslandj e soverein deil van binne de Sovjet-Unie mèt zien eige wètte.
Wevelgem
Historie
Wevelgem, veur 't iers geneump in 1197, waor iewelaank e sumpel landbouwdörp. In later tije woort 't tele vaan vlas de belaankriekste industrie; me gebruukde de Leie veur 't te laote weike, wat dees revier häör vreuger zoe kinmerkend gouwe uterlek gaof. Nog ummertouw vint me vlasverwèrkende industrie in Wevelgem.
Oktroeaj
Diffenisie
'nen Oetvinjer bekump daomit veur 'ne bepirkdjen tied (inne meiste lenj huuegstes twintjig jaor, te raekene vanaaf d'n indeningsdatum vanne oktroeajaanvraog) 't exclusief rech op 't oetbate van zien oetvinjing. Veur 't geljig blieve van 't oktroeaj deentj inne meiste lenj jäöreliks 'nen taks te waere betaaldj. Es det neet (mieë) wuuertj gedaon of wen de twintjig jaor veurbie zeen, den kan edereine de oetvinjing toepassen of kapitalisere.
Lies van sjtaotshuie van Róslandj en de Sovjet-Unie
Róslandj onger de Sovjet-Unie
Partieleijersj vanne Communistische Partie vanne Sovjet-Unie
Róssise Fidderasie
Nao de val van de Berliense Moer in 1989 begooste de kómmenistise regimes euveral in Europa te desjtabilisere. De invlooj van de Kómmenistise Partie begoos ouch in de Sovjet-Unie aaf te brokkele en nasjenalisme begoes in bekans alle rippeblieke van de Unie ’t pebliek debat te dominere. De nuuje prizzedent van de Róssise Sovereine Rippebliek binne de Sovjet-Unie, Boris Jeltsin, maakde hie good gebruuk van en weurt allewiel gezeen es eine van de huidrolle in ’t aafkemme van de Sovjet-Unie en ’t sjtifte van de Róssise Fidderasie. Jeltsin woort (of bleef) dan auch d’n ierste prizzedent van Róslandj, wie Gorbatsjov in 1991 onger drök van Jeltsin de Sovjet-Unie óntbènjde naodat iers de Baltise Sjtaote, daonao Georgië en oetèntelik zelfs Oekraïne (es finale sjmak veur de Sovjet-Unie) hun ónaafhenkelikheje hawwe oetgerope. Hie-onger sjtaon de prizzedente van de Róssise Fidderasie:
Oktroeaj
Ènj
Oktroeaje höbbe versjillige ènj.
't Oktroeajsysteem is gemèndj gewaore veure technische óntwikkeling veuroet te helpe. In ruul veur 't aopenbaarmake vanne oetvinjing krieg d'n aanmeljer oktroeaj. Veuren aanmeljer kan det intersant zeen veur investeringen in óngerzeuk en óntwikkeling te besjurme. 't Idee is det zónger oktroeajbesjurming 'ne concurrent e perduk zów kónne naomake zónger mit te betalen aan óngerzeuk en óntwikkeling, wodoor d'r d'n oetvinjer oete mert zów kónne concurrere - mit es gevolg det nemes mieër in óngerzeuk en óntwikkeling zów investere. Sómtieds is geheimhajing 'n alternatief, meh döks ouch neet, beveurbeildj wen de constructie van e geoktroeajeerdj apparaat einveljig kan waeren achterhaoldj door 't oeterein te haole. Tróds de aopenbaarmaking bieje oktroeajverlieëning is de oetvinjing toch besjurmp, meh kan waal t'r infermaasje dene veur wiejer óngerzeuk. Oktroeaje kónnen ouch waere gebroek es óngerstäöning bieje verkoup van perdukten en percèsse.
Wevelgem
Historie
In d'n Ierste Wereldoorlog lagte de Pruse e militair vleegveld aon, wat nog ummertouw, es sportvleegveld, deens deit. Ouch ligk de groete kèrkhoof veur Centraol soldaote vaan Menen veur e deil op Wevelgems gebeed. In d'n Twiede Wereldoorlog woort de brögk euver de Leie verweus. In 1977 woorte de opgeheve gemeintes Gullegem en Moorsele aon Wevelgem touwgeveug.
Monica Iozzi
Monica Iozzi de Castro (Ribeirão Preto, gebore 6 november 1981) is 'n Braziliaanse actrice.
Bóch
Bóch kan zeen:
24 november
24 november is d'n 328en daag vaan e gewoen jaor, en d'n 329en vaan e sjrikkeljaor.
Douglas County (Nevada)
thumb|200px|Graofsjappe vaan Nevada thumb|200px|Ligking vaan Douglas County Douglas is 'n in 1861 gestiech graofsjap in Nevada, VS. Douglas heet ziene naom te daanke aon de Douglasbuim in 't graofsjap. De hoofplaots vaan 't graofsjap is de geisstad Minden.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 1.911 km² boevaan 1.839 km² land is en 72 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Douglas County 41.259.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Stumhöbbendjen dentale fricatief
De stumhöbbendjen dentale fricatief of stumhöbbendje dentaal wriefklank is 'ne mitklinker dae in versjillige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is. De stumhöbbendjen dentale fricatief haet feitelik twieë variantje (zuuch bie kènmirke).
Limbörgs
In 't Limbörgs kump de stumhöbbendjen dentale fricatief gewuuenlik neet veur. Waal höbbe sómmige luuj 'ne slis, wobie me de stumhöbbendjen alveolaire sibilant zoea oetsprèk. Ouch kump t'r bie sómmige spraekers waal 'ns veur bie Ingelse lieënwäörd; al wuuertj t'r dore meiste vervange dore stumhöbbendjen alveolaire plosief.
Sjaopsbrögk
Sjaopsbrögk (Nederlandjs: Schaapsbrug) is e gehuch bie Rogkel inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk t'n naorde van Rogkel, richting De Heibloom. In 't naorde wuuertj Sjaopsbrögk begrens door De Heibloom, in 't oeaste door e groeat bósgebied, in 't zuje door 't Nijke en De Sjans en in 't wèste door Karreveld en Asbrook.
De Sjaopsbrögk ligk t'n naorde vanne Vissersjteert. Vreuger woort allein 't gebied t'n wèste vanne Rogkelsebaek Sjaopsbrögk geneump en 't gebied t'n oeaste van die baek Hei (neet te verwarre mit Hei bie Heitse). Allewiel geldj de term Sjaopsbrögk veur bei gebiede.
Perth (Australië)
thumb|right|300px|Zich op Perth. Perth is de hoofstad van de Australische deilstaot Wes-Australië. 't Is ók de groeëtste stad van de staot. Perth haet 1.554.769 inwoeënors en 'n dichheid van 280 inw/km².
Pierre Visschers
Pierre Visschers (sjpreek oet: Viesjersj), gebore op 13 januari 1882 in Heelder, waor 'ne Valkebergse diechter, toneelsjriever en regisseur. Hae sjreef veurnamelik in 't Valkebergs gelardeerd mèt weurd oet ander dialekte. Pierre sjpeelde ouch vioal, accordeon, sjilderde en zóng in e jóngeskèrkkuèrke. Van 1899 tot 1902 woont 'r in Iezere, dan gemeinte Oud-Valkeberg. In 1910 verhuus 't gezin mèt 4 zone nao De Plenkert en geit dao wone in 'n hoes neve d'n ingank van de Romeinse Katacombe. Nao korte tied in militaire deens te zin gewaes, geit 'r es sjmeed wèrke. In 1912 reis 'r same mèt Jan Diepen, van de Katacombe, nao Roame Italië. Daonao sjildert en decoreert 'r in de Valkebergse Katacombe. Hae fungeert dao ouch es gieds. In 1916 trouwt Pierre mèt Louise Dung oet Oud-Valkeberg. Tot 1917 wèrk 'r in de cementfabriek in Viele, um daonao te sjtarte es opziechter in de kalk- en mergelexploitatie van Habets, in de buurt Kattebeek bie Brokem. Ze wone dan in de kortbie liegkende Sitterderweeg. Van zien vak ies Visschers noe bouwkundige en maak ouch boewkundige teikeninge. Zien later hoes in de Subergrubbe haet'r zelf geboewd. Hae sjtörf op 21 oktober 1936 in datzelfde hoes aan de Suubbergrubbe. Same mèt zien vrouw liek 'r begrave op 't kèrkh'f van de Sint Janskèrk in Oud-Valkeberg.
Werk
'n Paar toneelsjtökker van zien hand:
sjtäölke
"De sjoestermeister waor 'ne widdeman mèt kinger ... 't Bet deeg hie en dao de wesj, 't houw e koppel kinger ... "Mien leef Bet, waer toch mien vrouw, of iech mót miech op gaon hange!" "Nei, laot dat sjtil" zag Bet toen gauw, "dan mer lever aangevange!" Zoa zin ze dan mèt veer kinger zie 't hoeshouwe begónne. Eder jäörke brach ein nuujt debie, t waore allemaol gezónne. ... Ins op 'ne mörge waore wir, de kinger ziech aan 't mölle de sjoester reep: "Meh portverdorie,wat höbt geer zoa te brölle?" "Och !"reep 't Betje opgereech: "Wae zou nog wille trouwe! Dien kinger en die van miech höbbe die van oes gehouwe!"
oet  Oos Kinger, Rierank 1992
Krónkelderm
De krónkelderm of 't ileum (medisch: intestinum ileum) is 't litste deil van d'n dónnen derm.
Dezen derm wuèrtj veuraafgegange doren twellefvingerigen derm, 't duodenum, en de neuchteren derm, 't jejunum, en wuèrtj gevolg door d'n dieken derm. Oppen euvergank vanne krónkelderm en d'n dieken derm bevindj zich de blinjenderm, 't caecum.
Juus wie d'n twellefvingerigen derm is ouch de krónkelderm bedèk mit einläögig cilindrisch epitheel mit microvilli. 't Bevatj ouch sliembaekercelle.
Inne neuchteren derm en de krónkelder, vindj 't grótste deil van de vertaering en opnaam van voorbestandjsdeiler plaats. De passaasj van 't voor dore neuchteren derm en de krónkelderm doertj ein à twiè oer. 't Zoer, vleujbaar aetes wuèrtj in 'n alkalische substantie ómgezatte. Vriewaal alle voorstoffe waere hie aan de vleujstof ónttróch mit behölp van enzyme in 't dermsaap.
De krónkelderm hètj zoa ómdet de óngevièr 3 maeter langen derm gekrunkeldj in de boekholte ligk.
Wilhelmus
thumb|Ierste couplèt vaan 't Wilhelmus. 't Wilhelmus is 't volksleed vaan Nederland. 't Dreug die functie sinds 10 mei 1932, meh heet 'n väöl langer historie es nationalistisch leed achter de rögk.
D'n oersprunk vaan 't Wilhelmus ligk in de zèstienden iew. D'n teks weurt vaanajds touwgesjreve aon Marnix van Sint-Aldegonde, meh dit weurt algemein betwis. Algoritmische stijlanalyse wijs op Pieter Datheen es oteur, dee veural bekind is es vertaoler-berijmer vaan 't Geneefs Psalter. 't Is 'n acrostichon op de naom Willem van Nassou (sic). Vaan die vieftien couplètte zien allewijl allein 't ierste en zèsde officieel. Heer bezingk de waopefeite vaan de prins in d'n daan weujenden Tachtegjaoregen Oorlog, zoewie diverse calvinistische däögde. De melodie is awwer en aofkumsteg oet Fraankriek. 't Leed kaom in diverse geuzeleedbeukskes terech, dèks in versjèllende versies.
Nao de Vrei vaan Munster bleef 't Wilhelmus populair, meh ummer mie raakde de teks vergete en veranderde ouch de melodie. In de loup vaan d'n achtienden iew waor 't veranderd in 'nen instrumentale marsj, bekind es de Prinsemarsj. Deze vörm vaan 't Wilhelmus waor tot roond 1900 vrij populair en laangen tied d'n insegste vörm dee me kós. Alternatief vörm mèt teks bleve es volksleedsje bestoon; nog in de jaore 1960 kós zoe'n versie op Terschelling weure opgeteikend.
Pas in de jaore 1830 begóste de aw versies weer bove te drieve. Me waor neet gans ketint mèt 't nui volksleed Wien Neêrlands bloed en voont de teks vaan 't Wilhelmus zoewel geïnspireerder es beter passend (um de calvinistischen inhaajd). In 1871 verzörgde theoloog A.D. Loman sr. de heroetgaaf vaan de Gedenck-clanck vaan Valerius, 'n op ziech vrij wèllekäörege geuzeleedbundel (in dee zin tot 't diverse aander, dèks oetgebreider beuk vaan dat soort gief). De bundel kaom oonder de aondach vaan d'n Oosterieker Eduard Kremser, dee zès leedsjes droet, boe-oonder 't Wilhelmus, tot 'ne cyclus maakde. Zoe woort de melodische variant in de laankzaam, koraolechtege zètting vaan Kremser de standaard.
In deze vörm maakde 't Wilhelmus in raozeteg tempo 'nen opmarsj. 't Wien Neêrlands bloed bleef gespäöld weure, zjus wie de Prinsemarsj, meh allebei móste ummer mie terrein priesgeve. Bij de inhöldeging vaan Wilhelmina in 1898 späölde Willem Mengelberg mèt 't Concertgebouworkes de Valerius-Kremserversie. De jaore dao-op oontstoont nog consternatie wie me oontdèkde tot ouch de melodie vaan Valerius neet de oersprunkeleke waor; Wilhelmina bleef de veurkäör geve aon de versie die ze in 1898 had gehuurd. In de jaore die volgde greujde 't Wilhelmus oet tot officieus volksleed; de wètsverandering vaan 1932 waor neet mie es 'n formaliteit.
De teks
Meistens weurt allein 't ierste couplèt vaan 't leed gezonge. Es me alle ierste lètters vaan de couplètte achterein sjrijf steit d'r Willem van Nassov. Dao in is de v 'n Latiense u. Evels zien de wäörd die vaan originele mèt 'n s begóste in 't allewijl Nederlands veranderd in 'n z, boedoor d'r noe Willem van Nazzov steit.
<!--
Perth
Perth kènt wieze nao:
Wilhelmus
De teks
* Diets en Duits (in väöl Limbörgse dialekte Duutsj) woorte bis veurkort dèks doordereint gebruuk. Pas nao de Ierste en veural de Twiede Wereldoorlog is Duits en Duutsj oet de volksmoond vedreve um es definitie te gebruke veur Nederlands, Vlaoms, Limbörgs of hiel erg in 't algemein Continentaol-Germaons. In deezelfden tied is ouch de benaoming veur de nationaal taol veranderd vaan Nederduits nao Nederlands. Meiste historici geve es groetse reie de opzètteleke culturele isolatie vaan de nationale cultuur contra Pruusje, nao de traumaotische gebäörtenisse in de oorlog, aon. Duitsen bloed sleit dus neet op Pruusj blood mer op Diets/Germaons/Nederlands blood.
Bron
Louis Peter Grijp, "De dynamiek van Nederlands nationale hymnen" in: Een muziekgeschiedenis der Nederlanden. Amsterdam, Amsterdam University Press-Salomé, 2001: pp. 532-7
Terreuraasjleëg i Paries van 13 november 2015
300px|thumb|rechts|E gallerie va bilder va d'r aasjleëg i Paries; I d'r avend va 13 november 2015 vónge zes aasjleëg sjtat i g'n Franzuësisje sjtad Paries. D'r woar ing blodige gieëzelneëmóng in 't Bataclan theater en mieëder sjietincidente bei Rue Alibert/ Canal Saint Martin, Rue de la Fontaine au Roi en Rue de Charonne. Waeërend de vootbalwedsjtrieëd tusje Frankriek en Dütsjlankj woeëde óch explosies gehoeëd.
De Franzuësisje tsiedóng Figaro berichtde uëver 130 doeëdelige sjlaachoffesj en ach umgekómme terroriste, oeë van ee gedoeëd woeëd. Zeëve hant zich ópgeblaze. Bei de aasjleëg vele wieër tusje 352 en de 368 gewónge, oeë va 80 i zieër kritieke toesjtank. De dadesj zint vermuidelig lede va de terroristische organisatie IS. De Franzuësisje president Françoise Hollande sjloot de grenze, alle sjoeële en universitete van 't lank as reactie op de aasjleëg. 't Lank woar al in alerte toesjtank durch de aasjlaag op de Franzuësisje hoafkantoor va Charlie Hebdo die sjtatgevónge hant op zeëve januari 2015.
Verlup va de aasjleëg
thumb|Kaat mit de plaatsj oeë de aasjleëg sjtatvónge De aasjleëg vónge sjtat vanaaf 21:16 i d'r avend, oeë bei ieësj aa g'n Rue Alibert e restaurant en e café zint aagevalle. Óch e restaurant aa g'n Rue de la Fontaine-au-Roi woeëd aagevalle oeë vunnef lüj d'r doeëd vónge. Van 21:17 bis 21:53 woeëde drei explosies gehoeëd waeërend 'n wedsjtrieëd i ge vootbalsjtadion "Stade de France", dewiel i g'n Rue de Charonne in e restaurant nag 18 lüj woeëde gedoeëd. De dadesj vlöchde um 21:50. Waeërend de drei explosies bei 't Stade de France besjtoeërmde anger terroriste 't theater Bataclan, oeë op dat moment d'r Amerikaansen band Eagles of death metal zouw sjpieële. Twintig minute lang sjótte de terroriste um zich hin en van aaf 22:00 woeëde tusje de zèstig en hóngerd lüj in 't geboew i gieëzeling genómme. Óch dreigde de terroriste jieëker vunnef minute e sjlaachoffer te köppe. De militair polis besjtoeërmde 't geboew as um 00:15 berichte binnekame uëver moardpartieje. 't Gevech tusje de polis en de terroriste enkigde um 00:20. Aavankelig woeëd oetgegange va mieë as hóngerd doeëde, meh dit doeëdetal woar sjpieër trükgebrach noa 89.
Boetelengse sjlachoffesj
102 doeëdelige sjlachoffesj hant de Franzuësisje nationaliteet. Wieër guëf 't 29 boetelengse doeëdelige sjlachoffesj:
Motieve
De Franzuësisje president François Hollande sjprak uëver lede va de terreurmillits IS die tsesjtendig zint vuur de aasjleëg. De Islamitische Sjtaat hat daadwirkelig de aasjleëg opgeeis en kóngigde mieë aasjleëg aa vuur i de toekoms i dön propagandaberich. Bei identificatie van sjtóffelige uëversjötte va de umgekómme en gedoeëde dadesj, weët me zikker dat 't zich handelt um Syrische of Marrokaans-Franzuësisje dadesj die bande hat mit IS. 't Officiële motief va de dadesj is op 't Arabisch, Franzuësisj, Dütsj en Ingelsj gegeëve:
''Huit frères portant des ceintures d'explosifs et des fusils d'assaut ont pris pour cibles des endroits choisis minutieusement à l'avance au cœur de la capitale française, le stade de France lors du match des deux pays croisés, la France et l'Allemagne, auquel assistait l'imbécile de France, François Hollande, le Bataclan ou étaient rassemblés des centaines d'idolâtres dans une fête de perversité ainsi que d'autres cibles dans les dixième, onzième et dix-huitième arrondissements et ce, simultanément. Paris a tremblé sous leurs pieds et ses rues sont devenues étroites pour eux. Le bilan de ses attaques est de minimum 200 croisés tués et encore plus de blessés, la louange et le mérite appartiennent à Allah.''
''Ach bruëdesj die bomgoerdels en gewere dróge, hant va tevuur op zörgvuldige wieës dön doelwitte aagevalle in 't hat va g'n Franzuësisje hoafsjtad, 't Stade de France waeërend inne wedsjtried tusje de twieë krütsvaadesjleng, Dütsjlank en Frankriek, die woeëde beigewoeënd durch d'r dwaas va Frankriek, Françoise Hollande, de Bataclan, oeë hóngerde aafgodsdienaaësj beieen woare op e fieës va perversie, en anger doelwitte i ge tieënde, èlfde en twelfde arrondissement, en dat tegeliek. Paries sjödde unger höar vótte, en de Pariese sjtroate woare te sjmaal vuur höar. De balans va de aasjleëg is op 't miens 200 gedoeëde krütsvaadesj en nog mieë gewónge, en de eër en verdeenste behoeëre aan Allah toe.''
Politieke reacties
Op 14 November 2015 hat d'r Franzuësisje president Hollande drei daag va nationaal rouw aafgekóndig. I de nach va 13 op 14 November hat Hollande ing sjpoedzittóng beigewoeënd in 't Franzuësisje parlement. Óch hat heë de dade veroerdeeld as 'n act de guerre, 'n kreegsdaad. Öapebare vuurzeninge as zjwembader, sjoeële en lóchhaves woeëde gesjlótte en de grenze woeëde sjtrèng bewaak. Op 17 november sjprak Hollande 't Franzuësisje parlement officieël toe mit de verklaróng d'r inzat um IS te besjtrieëje fósj te verhoeëge, durch mit Roesland en de VS militair same te wirke.
Brónne
''Dit attikel baseert zich op 't corresponderend attikel op de en:wikipedia. 't Tabel mit doeëdelige sjlachoffesj en gewónge is uëvergenómme va de Hollendjse Wikipedia.''
Vanuatu
Vanuatu (inheimse oetspraok [vanua'tu]; officieel (Bislama) Ripablik Blong Vanuatu, (Frans) République de Vanuatu, (Ingels) Republic of Vanuatu) is 'n eilandnatie en 'nen arsjipel in de Stèl Oceaon, zuidoostelek vaan de Salomonseilen, zuidwestelek vaan Tuvalu, westelek vaan Fiji en noordoostelek vaan Nui-Caledonië. 't Land is cultureel vrij divers en weurt gerekend tot Melanesië. Tot 1980 waor 't e Brits-Frans condominium, bekind oonder de naom Nui Hebride.
Bestuurleke indeiling
Sinds 1994 is 't land verdeild in zes provincies. Dees provincies höbbe naome die oet de beginsyllabe of lètters vaan hun (hoof)eilen zien samegestèld.
Fysische geografie
Vanuatu is 't 158e land op de wereld, nao Montenegro en veur de Marshalleilen, of bij vergelieking oongeveer e daarde vaan Nederland of 't Belsj. 't Land besteit oet 82 vrij klein eilen vaan völkanischen oersprunk, boevaan 'rs 65 zien bewoend. Väöl völkaone zien nog actief. Ouch eerdsjókke zien gebrukelek. De groetste eilen zien Espiritu Santo, Malakula, Efate, Erromango, Ambrym, Tanna, Pentecost en Epi. 't Groetste deil vaan 't land is steil en oonbebouwbaar; hoegste punt is d'n Tabwemasana op 1877 meter.
Levende natuur
Vanuatu heet de typische natuur vaan 'n eilandnatie: e beperk aontal reptiele en amfibieë en gein zoogdiere boete ziezoogdiere en vleermuis. 't Land kint 136 soorte veugel, boevaan 'rs 9 endemisch zien, 8 geïntroduceerd en 30 zeldzaam breujers of daolgaste. Oonder de endemische veugel zien 't Vanuatuboshoon (Megapodius layardi) en de Vanuatubrèlvogel (Zosterops flavifrons).
Etnische gróppe
De inheimse bewoeners vaan Vanuatu weure Ni-Vanuatu geneump. Ze zien vaan Austronesische aofkóms. Me kint ze wijer verdeile op taolkundege grun (zuug direk oonder).
Taole
In Vanuatu weure neet minder es 108 taole gesproke; daoneve gief 't nog twie oetgestorve taole. De drei officieel taole zien de taole vaan de twie aw kolonisatore, Ingels en Frans, zoewie 't Bislama, 'n creooltaol gebaseerd op 't Ingels. Dees taol is in steidelek gebeed de volkstaol, en daoboete veural pidgin. De aander 105 taole, die neet officieel zien en mer lokaol weure gesproke, zien allemaol Austronesische taole. In de noordeleke en middeste eilen huurt me Aofgelege Oceanische taole, in 't zuie evels Zuid-Vanuatutaole.
Religie
De mieste Ni-Vanuatu zien christelek. Mèt 32% zien de Presbyteraone 't groetste genoetsjap, dao-op volge de roems-kathelieke (13%), de anglicaone (13%) en de zevendendaagsadventiste (11%); aander genoetsjappe numme 14% veur hun rekening zoetot 't totaol aondeil christene 83% is. 7% vaan de bevolking hingk nog traditioneel animistische religies aon, 4% is boeddhis, 3% Bahá'í ('n oetzunderlek groet aondeil).
Historie
't Gief archeologische voondste vaan zoe'n 2000 veur Christus, die gemekelek aon de Austronesiërs zien touw te sjrieve. D'n iersten Europeaon dee de eilen zaog waor de Portugees in Spaonsen deens Pedro Fernandes de Queirós. Heer neumden 't La Austrialia del Espiritu Santo, nao 't Zuidland en d'n Heilege Geis, dit eiland woort later Espiritu Santo. Pas in 1768 heroontdèkde Louis Antoine de Bougainville de eilen. In 1774 deeg James Cook ze aon; heer neumde de eilen de Nui Hebride (nao de Hebride in Sjotland). De oontdèkking vaan sandelhout in 1825 brach Europese kolonisatie op gaank. In hun spoor kaome ouch missionaire nao de eilen. Conflikte tösse de Britte en Franse leide oetindelek in 1906 tot 'n akkaord boe-in me besloot vaan 't eiland e condominium te make. De twie meugendhede hele hun apaarte systeme en zatte allein e gezamelek rechsysteem op. Nao d'n oorlog naom 't nationalisme touw en begós de bevolking otonomie daan wel oonaofhenkelekheid te eise. In 1980 woort 't land oonafohenkelek; me neumde 't Vanuatu, nao 't Austronesisch vanua 'land' en -tu 'stoon'; Vanuatu beteikent dus zoeväöl wie 'oonaofhenkelek land'. Binnelandse tegestèllinge leide in de jaore 1990 tot politieke instabiliteit.
Bronne
''Veur dit artikel is gebruuk gemaak vaan 't corresponderend Ingelstaoleg artikel en wel in dees versie; wijer koume bittekes informatie vaan en:Geography of Vanuatu, en:Religion in Vanuatu en en:List of birds of Vanuatu.
Golf van Biskaje
thumb|right|245px|Kaart van de Golf van Biskaje De Golf van Biskaje is 'ne bóch in de Atlantische Oceaan, noordelik va Sjpanje en westelik va Zuud-Frankriek en sjtrèkt zich oet va Galicië bis aan Bretagne. Dit zieëgebeed is geneumd nao de Baskische provins Biskaje. De Franse kalle va "le Golfe de Gascogne" (de Golf va Gascogne). 't Zujelik dael van de Golf, vuur de Sjpaanse kus, waert doer de Sjpanjaarde "el Mar Cantábrico" (de Cantabrische Zieë) geneumd, wiewaal aoch de benaming "Golfo de Vizcaya" besjtaet vuur de ganse Golf.
De Golf van Biskaje is beruch vuur sjlech waer en extreme golfsjlaag.
Historie
De Romeine neumde 't in de 1e ieëw v. Chr. "Sinus Cantabrorum" (Oceaan van de Cantabri). Op sómmige middelieëwse kaarte waert de Golf aa-gegaeëve es "el Mar de los Vascos" (de Baskische Zieë).
Op 22 mei 1703 waor in de Golf van Biskaje 'ne zieësjlaag. 'ne Kaopvaardievloot besjermd doer Nederlandse kreegssjepe, ónger leijing va kapitein Roemer Vlacq, kreeg te make mit 'ne Franse kreegsvloot. De Franse uëvermach waor aevel te groeët en de Nederlandse sjepe woerte tót uëvergaaf gedwónge.
right|thumb|200px|Klippe aan de Baskische kus (bie [[Deba, Gipuzkoa)]]
Geografie
Daele van 't continentaal plat laope doer bis wied in d'r bóch woeëdoer d'r vrie óndeep water is op väöl plaatsje.
De Golf kint waere uëvergesjtaoëke mit de ferry tösje Bilbao en 't Ingelsje Portsmouth. D'r besjtaet 'n gooj mäögelikhaed óm tiedes d'r uëvertóch walvösje en dolfiene te zieë.
Reviere
De wichtigste reviere die oetmunge zint:
Sjtaej
De wichtigste (have)sjtaej langs g'n kus zint:
Ingelmunster
Ingelmunster is e dörp en 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, in 't arrondissemint Roeselare. De gemeinte heet 'n oppervlak vaan 16,16 km² en had op 1 januari 2008 10.620 inwoeners.
Geografie
Ingelmunster heet gein deilgemeintes en gein aander kerne.
Historie
Ingelmunster is geneump nao 't kloester wat hei in de vreug middeliewe stoont. De naom moot weure oetgelag es "Ingels monasterium" (de monneke waore Britte) of "ingelekloester". Graof Robrecht de Fries vaan Vlaondere leet roond 1075 op de rewiene vaan dat kloester es kestiel bouwe, wat de basis woort veur 't huieg Kestiel Ingelmunster (zuug foto). 't Dörp bleujde op door zien ligking tösse Brugge en Kortrijk. In 1297 kaom de Franse keuning Filips de Sjoene logere op 't kestiel in 't kader vaan zien campagne um de stad Brugge tot betaoling te dwinge. In 1580 voont hei de Slaag bij Ingelmunster plaots, wie militante Hugenote in opstand kaome tege de machhöbbers in de Spaonse Nederlen.
Ziews-Vlaondere
thumb|Ligking vaan Ziews-Vlaondere (greun) binne Zieland (doonkergries). Ziews-Vlaondere (Nederlands Zeeuws(ch)-Vlaanderen) is 't deil vaan de Nederlandse provincie Zieland wat zuielek vaan de Westerschelde ligk en neet oet (geweze) eilen daan wel sjiereilen besteit, meh oet vasteland. 't Geit um de gemeintes Sluis, Terneuzen en Hulst. In de middeliewe bestoont dit gebeed veural oet eilendsjes, boetösse oondepe sjorre en slikke laoge. In 't gebeed oontwikkelde ziech versjèllende klein stedsjes, wie Sluis, Sint-Anna-ter-Muiden, Oostburg, Aardenburg, IJzendijke, Biervliet, Hugevliet (verdwene), Axel en Hulst. Staotkundeg hoort 't toen bij Vlaondere, dewijl de res vaan Zieland dèkser tösse Vlaondere en Holland wisselde. Roond 't ind vaan de middeliewe woorte de versjèllende slikke ingepolderd, boedoor 't gebeed vasteland woort. In d'n Tachtegjaoregen Oorlog wisselde 't e paar kier vaan eigeneer, meh bij de Vrei vaan Munster (1648) kaom in 't Nederlandse han. 't Waor e Generaliteitsland oonder de naom Staots-Vlaondere. Bij de Fransen inval vaan 1795 mós de nui gevörmde Bataafse Rippubliek 't land aofstoon aon Fraankriek, meh bij de bevrijing (1813) kaom 't weer bij Nederland; noe ouch woort 't definitief bij Zieland geveug. In 1918 maakde 't Belsj nog aonspraok op 't gebeed, wat evels door de groete Geallieerde machte woorte aofgeweze. Tot 2003 waor 't lendsje vaanoet Nederland allein mèt de boot te bereike; sindsdeen evels ligke de Westerscheldetunnel tösse Zuid-Beveland en Terneuzen. Me kin 'n cultuurgrens trèkke, die oongeveer löp tösse de gemeintes Sluis en Terneuzen aon d'n eine kant en Hulst aon d'n andere: in 't weste zien de lui protestants (dèks streng gerifformeerd) en spreke ze Ziewse/Wes-Vlaomse dialekte, in 't ooste zien de lui roems-katheliek en spreke ze Oos-Vlaoms. Terneuzen is de insegste plaots mèt e steidelek karakter; hei zien oonder mie havewerke en sjemische industrie gevesteg.
In Ziews-Vlaondere woene 106.161 lui (03-01-2013). In 't zuie grens 't aon de Belzje pervincies Wes-Vlaondere en Oes-Vlaondere. In 't noorde door de Westerschelde (ouch wel de Honte geneump). Terneuzen is de groetste stad; ze is verboonde mèt Gent via e kanaol. De N61 en N62 zint de belangriekste weeg vaan 't gebeed. De N61 (de rieksweeg vaan Terneuze nao IJzendijke) is drök in de zoemerverkansie door 't vakansverkier vaan en nao plaotse aon de zie wie Cadzand en Nieuwvliet. De N62, de rieksweeg vaan Borssele, aon d'n euverkaant vaan de Westerschelde, löp via de in 2003 ge-opende Westerscheldetunnel en Terneuzen door nao de Belzje grens bij Zelzate.
Pershing County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Nevada thumb|200px|Ligking vaan Pershing County Pershing is 'n in 1919 gestiech graofsjap in Nevada, VS. Pershing is 'n aajd deil vaan Humboldt, mer woort pas e graofsjap in 1919. Heidoor is Pershing 't tot noe tou lès opgeriechte graofsjap vaan Nevada. De hoofplaots vaan 't graofsjap is de geisstad Lovelock.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 15.715 km² boevaan 15.635 km² land is en 80 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Pershing County 6.693.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Polysacharide
thumb|right|300px|Cellulose Polysacharide zien koolhydrate die zien opgebouwd oet 'n groet aontal monosacharide-einheide. De biopolymere kinne zoewel lineair es vertak zien, en bestoon of oet allemaol dezelfde monomere (homopolysacharide) of oet versjèllende monomere (homopolysacharide).
Polysacharide zien in 't algemein neet oplosbaar in water en höbbe geine zeute smaak.
Versjèllende polysacharide: