cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cypriotische cuisine
De Cypriotische cuisine is de keuke vaan Cyprus en zal op 't ierse geziech weure gezeen es 'ne cuisine zoegood wie iddentiek vaan de Griekse cuisine, al heet 't get mie invlooj vaan Italië, Fraankriek, Catalonië (Spaanje), Törkije en (sins de keloniaolen tied) ouch 't Vereineg Keuninkriek. Ouch 't veujsel oet de Vereinegde Staote (en daan eigelek veural bis allein meh de fastfood) heet, zjus wie in de res vaan de EU, invlooj op de keuke, allewel dat 't minder heet es Griekeland. Heidoor weurt wel 's gezach tot de Cypriotische cuisine bekind steit es de riechteg bewaorde Griekse cuisine mèt minder invlooj vaan de VS en 't toerisme. Echte rezjionaole keuke gief 't in eder geval neet in 't zuie vaan Cyprus (vas en zeker wel in 't noorde, 't neet-erkinde Noord-Cyprus). In prinsiep weurt de Cypriotische cuisine opziech al gezeen es 'n rezjionaole vörm vaan de Griekse cuisine. Zoewel Grieke wie Cypriote numme de Cypriotische variánt vaan de Griekse keuke (typereterend mèt minder vèt en mie vös es de Griekse) Kypriatiki.
Proos (functie)
In Belsj neump me emes proos es 'r geistelik adviseur ies van de jeugvereiniging of van 'n sociaal organisatie.
De functie of naam van 't ambt van de proos hèt proosdie. Zoa neume ze ouch de deensweuning van de proos proosdie.
Willem Nolens
Ter naogedachtenis
Mgr. Nolens is begrave op 't R.K. kerkhaof van Venlo.
Bernisse
De gemeinte is geneump nao 't aajd eiland Bernisse, woe ouch nog 'n bijgelege waterkreek nao hèt. (Die kreek leep door de gemeinte heer.) Ze oontstoont in 1980 oet de aw gemeintes Abbenbroek, Geervliet, Heenvliet, Oudenhoorn en Zuidland. Simonshaven hoort op dat memint al bij Geervliet. De gemeintes Geervliet en Heenvliet woorte neet gans bij Bernisse heringedeild. Op 1 jannewarie 2015 woort de gemeinte Bernisse opgeluf en bij de fusiegemeinte Bernisse geveug. D'n aandere fusiepartner waor 't väöl groeter Spijkenisse, wat ouch de hoofplaots woort; de fusie kaom daomèt in de buurt vaan 'n annexatie.
Willem Nolens
Externe link
Oetgebreide biografie van Willem Hubert Nolens Nolens W.H. op Katholiek Nederland Gezètteknipsjels van 't Katholiek Documentatie Centrum
Boondsrippubliek Duitsland (1949-1990)
thumb|Wes-Duitsland sinds 1957. Wes-Berlien in 't greun (zuug de teks). De Boondsrippubliek Duitsland (Duits Bundesrepublik Deutschland), informeel BRD of Wes-Duitsland geneump, waor 'ne staot in Wes- daan wel Midde-Europa dee voortkaom oet de Amerikaanse, Britse en Franse bezèttingszones die in 1945 nao de Duitse capitulatie in d'n Twiede Wereldoorlog in 't verslage Duitsland waore ingestèld. Dees drei zones waore, neve 'n veerde, de Sovjet-bezèttingszone, gemeind um 't land door 'nen tied vaan denazificatie heer te bringe. Al gaw kaome evels de groete ideologische versjèlle tösse de democratische westerse machte en de Sovjet-Unie vaan Stalin aon 't leech. In 1948 kaom 't tot e conflik wie in de westerse zones de Duitse mark woort ingestèld en de Sovjetrusse es reactie Wes-Berlien gónge blokkere. De drei westerse bezètters beslote ziech te spje mèt 'n nui, democratische groondwèt die daan mer zoonder instumming vaan de Sovjet-Unie mós weure opgeriech. Op 23 mei 1949 waor 't zoewied. Es reactie hei-op stiechde me in de Sovjetzone dao-op de DDR, op communistische groondslaag. Heimèt waor de deiling vaan Duitsland veur veerteg jaor e feit.
Risaliet
thumb|right|200px|[[Würzburger Residenz: Veurbeeld van 'ne midde- en 'ne hookrisaliet]] thumb| De [[Osteiner Hof mèt 3 risaliete]] thumb|Instituut der Wetenschappen in [[Gent, mèt hook- en midderisaliete]]
Boondsrippubliek Duitsland (1949-1990)
't Nui land oontwikkelde ziech in de jaore '50 en '60 verrassend snel tot 'n veurbeeldege democratie en economische groetmach (Wirtschaftswunder). Mèt Fraankriek woort 'ne vrundsjappeleke band opgebouwd, dee leide tot de opriechting vaan de Europese Gemeinsjap veur Kole en Staol, later via EEG en EG gewore tot de EU. In de jaore '70 kaom 't in Duitsland, mier nog es in de res vaan Wes-Europa, tot 'n oetbarsting vaan extreemlinks gedachtegood, soms in gewelddaodege vörm (RAF). Wie in de jaore '80 de communistische wereld sterk achterop raakde, destabiliseerde 't bewind in Oos-Duitsland en kaom de discussie euver hereineging op gaank. Op 3 oktober 1990 waor 't zoewied. 't Hereineg Duitsland hèt officieel ouch Boondsrippubliek Duitsland; formeel is 't dezelfde staot es dee hei besjreve weurt (de hereineging waor officieel 'n touwtrejjing, Beitritt vaan de DDR tot de BRD). In alledaogs spraokgebruuk sprik me vaan Wes-Duitsland veur de historie tot 1990, en gewoen vaan Duitsland veur jaore daonao.
't Saarland stoont nog tot 1957 oonder Franse bezètting, tot de bewoeners ziech per rifferendum oetspraoke veur aonsleting bij de Boondsrippubliek. Officieel waor Wes-Berlien, door de speciaole status vaan gans Berlien, gei deil vaan de BRD; praktisch gezeen evels wel.
Risaliet
In ’t geval dat twiè vleugele van 'n geboew haoks op ein op 'ne risaliet aansjlete, sjprik me van 'ne hookrisaliet. Bie 'n barok drievleugelig geboew wirt de hoofingank, de hoofzaal en dèkser 't trappehoes in eine midderisaliet opgenómme.
Fronton
In de Klassieke Boewkuns (Grieke en Romeine) wirt de fronton in de veurgevel dèks gebruuk om de ingankspartie te benaodrökke. Geboewe die later zint geboewd in de classicistische en neoclassicistisch sjtiel, höbbe dèks 'n fronton. 't Paleis op de Dam en 't Koninklijk Theater Carré in Amsterdam zint tweë veurbeelde hiejvan.
Sóms wirt 'n timpaan es synomiem gebruuk veur ’n fronton, wodoor ze dèkser doorein waere gebruuk. 'ne Timpaan is ouch dèks 'n verserend element in de architectuur, meistal bie kirke, meh sjtamp oet de Middelieëwe.
Achuar-Shiwiar
't Achuar-Shiwiar is 'n Jivaroaanse spraok die gekaldj wuuertj in Peru en Ecuador. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 7.000 luuj. 't Achuar-Shiwiar haet de ISO 639-3 code acu.
Anger name zeen Achual, Achuale, Achuar, Achuara, Jivaro, Maina en Mayna. 't Guuef gein bekèndje dialekversjille. De spraok is 'n anger es 't Shuar (Jivaro) van Ecuador. De standerd waordvolgorde is SOV en me sjrief in 't Letiens sjrif.
In Peru guuef 't 3.000 spraekers, wovan de mieëderheid einspraokig is. 't Achuar-Shiwiar wuuertj door alle laeftieje gekaldj inne Naordwès Loreto-regio bieje grens mit Ecuador, tösse de revere Morona en Tigre. In Peru is 't 'n erkèndje spraok (1993, Gróndjwèt, artikel 48). 't Guuef allewiel e twieëspraokig óngerrichpergram, wobie me ouch Spaans gebroek. De graod van gelitterdjheid inne ieëste spraok is 10% toet 30%; inne twieëdje spraok is det 1%. 't Guuef e waordebook en 'ne grammair. 't Nuuj Testament woort euvergezatj van 1981 toet 2008.
In Ecuador guuef 't 4.000 spraekers (2007) oet 'n ethnische bevolking van 5.000 (2000). 't Wuuertj gespraoken in 't Pastaza-kanton (Montalvo en Simón Bolívar) en in 't Taisha-kanton inne pervinsje Morona-Santiago (Huasaga); tösse de revere Macuma en Conambo, naordelik vanne gemèndjes Copataza, Montalvo en Conambo, zudelik vanne grens mit Peru. De spraok wuuertj veurnamelik heim gebroek. Väöl spraekers kallen ouch e bietje Naordelik Pastaza Quichua, Shuar en Spaans. 't Achuar-Shiwiar wuuertj in Ecuador oppe lieëgere sjoeal óngerweze. De spraekers hangen euverwaegendj e traditioneel geluif aan.
De spraokstatus veur dees spraok is óntwikkelendj (5); det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj door sómmige, meh det is nag neet wiedversprèdj of haadbaar.
Zaltbommel
frame|Ligking vaan Zaltbommel in Gelderland Zaltbommel (Zuid-Gelders: Bómmel) is e stedsje en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, in de Bommelerweerd, mèt 'n oppervlak vaan 89,06 km2 (daovaan 9,12 km2 water) en (per 1 januari 2007) 16.204 inwoeners. Neve de hoofplaots ligke binne de gemeintegrenze de dörper Aalst, Bern, Brakel, Bruchem, Delwijnen, Gameren, Kerkwijk, Nederhemert-Noord, Nederhemert-Zuid, Nieuwaal, Poederoijen en Zuilichem.
Stadsgeziech
Zaltbommel heet e good bewaord stadscentrum, mèt aon drei kante umwalling (vaandaog d'n daag beplant es prómmenaad, mèt stadspoorte wie de Waterpoort) en e sjoen Waalfrónt. 't Groetste gebouw is de gotische Martinuskèrk mèt stómpen torie (veertiende en vieftiende iew, toriespits in 1696 aofgebrand) en e klokkepspeul vaan de breurs Hemony. 't Stadhoes stamp oet 1761. Daotegeneuver steit de Waog oet 1796. 't Maarten van Rossumhuis is e locaol museum. 'n Modern bezeensweerdegheid is de Martinus Nijhoffbrögk (1996). Binne de gemeintegrenze, bij Poederoijen, ligk 't Sloot Loevestein.
Historie
Zaltbommel weurt veur 't iers geneump in 'n oerkónde oet 850, es Bomela. Roond 't jaor doezend deeg de keizer de plaots euver aon de bisjop vaan Utrei, meh daonao kaom 't aon Gelder. In 1315 kraog 't vaan de graof stadsrechte nao Zutfens model. 't Maakde ouch deil oet vaan de Hanze. In 1572 veroverde de Watergeuze de stad, die sinsdeen in Staotse han bleef, oondaanks 'n belegering door de Spaanjerds in 1599. In de zeventiende iew naom de beteikenis vaan Zaltbommel aof te geunste vaan De Bos. De kóms vaan de spoorweeg haolde 't oet zien isolemint.
1792
1789 - 1790 - 1791 - 1792 - 1793 - 1794 – 1795
Gebäörtenisse
thumb|150px|Lodewijk XVI van Frankriek
Brögkherdisse
Veurkoume
De brögkherdisse zien beperk tot Nui Zieland, en sinds de massaol inveuring van zoegdiere door minse (zeker sinds de immigratie vaan de Europeane) zien ze trökgebrach tot e paar klein eilendsjes. De Brother Island-brögkherdis leef allein op Brother Island, de gewoene brögkherdis kump op väöl mier plaotse veur meh ummer op eilen. In 2005 woorte e paar brögkherdisse oetgezat in 't Karori Natuurrizzervaot, wat op 't "vasteland" ligk.
Evolutie, historie en classificatie
De Brögkherdisse hure same mèt hun zöstergroop de Squamata (herdisse, wörmherdisse en slange) bij de Lepidosauriërs, en de allerajdste fossiele vaan de brögkherdisse weure geach hendeg kort nao de spielting tösse Lepidosauriërs en de Archosauriërs te stoon. Wijer is de bouw vaan de brögkherdisse sinds 200 miljoen jaor aamper nog veranderd, zoetot me ze mèt rech de primitiefste levende reptiele kin neume (zuug ouch oonder).
In 't Mesozoïcum, dèks tied vaan de reptiele geneump, floreerde dees groop, die in 't Trias vörm en umvaank kraog en in 't Jura ummer mie soorte en specialisaties kroag. Zoe waore dao de Pleurosauridae, die 'nen aquatische leefstiel hadde. Aon 't ind vaan 't Jura en in 't Kriet storve de meiste femilies oet, mesjiens door de opkoms vaan echte herdisse. Oetindelek euverleefde de brögkherdisse op 't aofgelege Nui-Zieland, woe gein hoeger reptiele en gein zoegdiere veurkaome.
De brögkherdis weurt dèks es levend fossiel beneump, umtot 'r zoe awwerwets vaan karakter is. In de èngste zin vaan 't woord is ze dat evels neet: recint oonderzeuk heet opgeleverd tot de noe bestaonde twie soorte neet perceis dezelfde zien es die in 't mesozoïcum höbbe roondgeloupe, en dös welzeker in 't Kenozoïcum evolutie höbbe gekind.
Fysieke kinmerke
't Veurnaomste versjèl is 't behaajd vaan 'n brögk in de sjedel tösse de bei slaope; dao is de soort nao verneump. Bij de Squamata is die eweggeëvolueerd. Ander teikene vaan lieg oontwikkeling zien de klein heersene en 't primitief hart, die mier aon amfibieë doen dinke. Ouch höbbe ze gein geslachsorgaone: 't menneke bevröch 't vruiwke door 't sperma laanks de cloaca oet te sjeie. Op hunne kop höbbe ze e merkwierdeg daarde oug.
't Metabolisme vaan de bieste in lankzaam, wat veur- en naodeile heet: 't veurdeil is tot ze bij lieger temperature actief kinne zien es herdisse en slange (zelfs al bij 7°C), 't groet naodeil is tot hun levesritme lankzaamer geit en ze neet zoe hel kinne loupe; dit heet waorsjijnlik deveur gezörg tot ze 't móste aoflègke tege ander reptiele.
't Menneke weurt op ze bes 60 cm laank, 't vruiwke haolt gemeinlik minstes 50 cm. Evels zien de bei geslachte meujlik vaanein te oondersjeie (ouch al door 't oontbreke vaan ńe penis, wie bove gezag) en zien de lengdeversjèlle neet zoe groet. 't Gewiech bedräög tösse de 500 en 1000 gram.
De kleur varieert vaan gries tot greun of broen. De Maorinaom tuatara beteikent "stekeldraoger", wat verwijs nao de hel punte op hunne rögk.
Indischen Oceaon
thumb|Wereldkaart op d'n Indischen Oceaon gecentreerd. thumb|Reliefkaart vaan d'n Indischen Oceaon en zien umgeving. Wie me kin zien weurt d'n oceaonbojem door diverse [[oonderziese bergkettes doorsnoje.]] D'n Indischen Oceaon is ein vaan de drei, veer of vief oceaone op Eerd. 't Is 't daarde groetste wateroppervlaak op de wereld, nao de Stèllen Oceaon en d'n Atlantischen Oceaon en nog veur de Zuieleken Oceaon en de Noordeleke Ieszie. 't Water weurt begrens door Afrika in 't weste, Azië in 't noorde, Australië in 't ooste en de Zuieleken Oceaon daan wel Antarctica in 't zuie - aofhaankelek of me de Zuieleken Oceaon es 'ne volweerdegen oceaon zuut. 't Water is geneump nao Indië, 'n regio in Zuid-Azië en bij oetbreiing ouch Zuidoos-Azië.
Oontdèkkingsreize
D'n Indischen Oceaon waor al bij de aw Grieke bekind. Zij meinde evels tot 't water aon veer kante door land umslote mós zien, wat te make had mèt 't Zuidland wat volgens hun mós bestoon. Middeliewse gelierde naome dit euver. Pas in 1488 rundde Bartolomeu Dias Kaap de Gooj Hoop, boemèt heer empirisch bewees tot de Indische Oceaon euver aander zieë te bereike waor. Dit leide tot 'ne stortvlood aon oontdèkkinge, die de Portugeze (en later aander Europeaone) tot in China en Japan brachte.
De Austronesiërs höbbe d'n Indischen Oceaon neet zoe intensief verkind wie de Stèl Zuidzie. Toch zien lui vaan Borneo oets de gansen oceaon euvergestoke um op Madagaskar oet te koume - get boe hun taol en genetiek vaan getuige.
Ouch de Arabere höbbe d'n Oceaon oetgebreid verkind. Zij kaome tot in Maleisië en Java, wat verklaort boe me dao allewijl d'n islam aonhingk. Aon d'n Afrikaanse kant kaome ze tot Mozambique en Madagaskar. Op (kleinder) eilen en in kösgebeed heet de Arabisch-islamitische cultuur 'ne groeten invlood achtergelaote.
De Chineze zeilde ouch euver d'n Indischen Oceaon, en gebruukde dee vrij intensief veur d'n handel. Gemeinelek gónge ze neet wijer es Arabië, meh Chinese handelere en oontdèkkers höbbe ouch Egypte, Ethiopië en Oos-Afrika aongedoon.
Geologie
D'n Indischen Oceaon begós ziech pas 150 mieljoen jaor geleie te vörme, mèt 't oetereinvalle vaan Gondwanaland. Daoveur zaote de continente die 't umringe gooddeils nog aonein vas.
Klimaot
In tegestèlling tot d'n Atlantischen en Stèllen Oceaon, die vaan poolgebeed tot poolgebeed doorluipe, concentreert ziech d'n Indischen Oceaon op 't zuielek haafroond en ligk ziene grens in de trope. Dit heet tot gevolg tot sterke passaotwinde vochtege loch 't land op bloze. Op 't Indiaas subcontinent heet dit de moessonreges tot gevolg, umtot dees vochhawwende loch tege de Himalaya knalt en ziech boven 't subcontinent concentreert.
Zieë
Zieë vaan d'n Indischen Oceaon zien de Roej Zie, de Perzische Golf, d'n Arabische Zie, de Golf vaan Bengale, de Timorzie en de Straot Mozambique. Nogal get zieë ligke in 't euvergaanksgebeed nao de Stèllen Oceaon, te wete de Zuid-Chinese Zie mèt de Golf vaan Thailand, de Suluzie, de Celebeszie, de Javazie en de Bandazie.
Oonderwatergeografie
D'n Indischen Oceaon kint diverse oonderziese bergkettes, die dèks weer in kleinder kettes weure verdeild. De drei belaankriekste zien de Centraol-Indische rögk, de Zuidwes-Indische rögk en de Zuidoos-Indische rögk, die op 't Rodriguespunt biejein koume.
Eilen
Vaan de volgende eilen en eilandegróppe kin me zègke tot ze in d'n Indische Oceaon ligke. D'n Indonesischen arsjipel kump ouch in aonmerking, meh vurmp ieder de grens vaan d'n Oceaon.
Bleiswijk
frame|Ligking vaan Bleiswijk in Zuid-Holland Bleiswijk is 'n plaots in de Zuid-Hollandse gemeinte Lansingerland.
Op 1 januari 2007 is de gemeinte vrijwèlleg gefuseerd mèt Bergschenhoek en Berkel en Rodenrijs tot de nui gemeinte Lansingerland. De gemeinte had oongeveer 10.000 inwoeners en 'n oppervlak vaan 21,99 km2 (daovaan 0,82 km2 water). Neve 't dorp Bleiswijk laog binne de gemeinte ouch de kern Kruisweg.
Hunsrück
thumb|De ligking va d'r Hunsrück in 't Pruusj; thumb|D'r Erbeskopf (816 meter N.N.); De Hunsrück is een middelgebirgde i de bóndssjtoate Rienland-Palts en Saarland dat óngerdeel is va ge Riense leisjteengebirgde, det zich sjtrek va de Ardenne noa ge middelgebirgde de Rhön i 't oeëste va de deelsjtoat Hesse. De Hunsrück zelf weëd begrens durch (noardelig en westelig) de reveer d'r Mosel, oeëstelig durch d'r Rien en zudelig durch d'r Saar en d'r Nahe. D'r Erbeskopf mit 816 meter boave ziejsjpieëgel is d'r hoeëgste berg.
Genzon
Genzon ies 'n buurtsjap van Ulesjtraote in de gemeinte Meersje in Nederlands Limburg. 't Liek ten zuudoaste van Ulesjtraote, op 't plateau.
Hunsrück
Geologie en gesjichde
thumb|De Hunsrückbahn bei Boppard (Rien); De Hunsrück óntsjtóng i 't geologische tiedpèrk va 't Devoon (óng. 419-358 miljoen joar geleje). 't Devoon weëd gekanmerk durch hoeëg temperature en ing hoeëg ziejnivo. De tropische ziej hat d'r toen vuur gezörg dat sedimenten (vuurnamelig kleiige) op de ziejbodem zich ophuëpden. Heëdurch is durch ing kombenasie va tied, druk (óch tektonische procèsse, woedurch berge óntsjtónge) en vakuum 't metamorfe gesjteënte leisjteen (op Duutsj: Schiefer) óntsjtón, deë me vöal vingk in d'r bodem. Óp zandbanke is kwartsiet óntsjtange. D'r besjteet zier vöal uëvereenkóms in d'r bodem va de Hunsrück i vergelieking mit de aagrenzende gebirgden d'r Eefel (noardelig), 't Westerwald en d'r Taunus (oeëstelig) en 't Nordpfälzischer Bergland (zudelig), ómda alle gebirgde oppe de zèlfde wies zeen entsjton. Oet de Devoon en anger tropische tiedpèrke zint óch vöal fossiele, wie de bekangde ammoniete en trilobiete, meh 't guëf óch fossiele va ziejsjpinne, sjtèrne en ziejlelies.
Genzon
Op de krusing van de Genzonwaeg, Genzon en de Slunderwaeg lik, bedèk en umgeve mèt klumplante, 'n kapelke, dat liekent op 'n soort Lourdesgrot. De grotechtige nis weurt aafgesjlote door 'n sjmeediezere breer. In de ruumde sjteit 'n beeld van Slevevrouw van Lourdes. 't Gebuuwke sjtamp oet 1900 en ies geboewd op de fundamente van 'n ouwer kapel.
Hunsrück
Netuur en keltuur
De Hunrück is vuurnamelig begreujd mit noaldbusj op de huëger vlaak, en mieër begreujd mit loofbusj i de daler va reveere. Heë weëd óch vöal wienboew bedrieve. D'r wien va d'r reveere de Moezel en de Rien sjtoa good bekank i 't Pruusj en i de rume ómgeëving. De busjer i 't gebirgde bedèkke gruëte flaak, woe mieër as 850 soarte vares zeen. Vreuger woeëd vöal noaldbome geplank, meh sjtèts mieër weëd durch sjtórmsjeëd de monokeltuur i 't bósj truukgedrónge. I de busjer leëve vöal dasjer, vósse en reëe, net zoewie spechte en roufveugel. lósse zint zeldzaam.
Genzon
Wiejer liegke d'r 'n paar typisch Limburgse häöf.
Hunsrück
Netuur en keltuur
De ieësjte sjpöar va bewoening was va-aaf 200.000 joar geleëe i de auwe sjteentied (paleolithicum). Heë-va zint voeskiele gevónge. De ieësjte sjpöar va konstante bewoeëning kómme va de Keltische La-Tène periode (450-100 v. Chr.), woebei óch ringwalle, zoe wie de ringwal va Otzenhausen, zint geboewd. Va-aaf 50 v. Chr. kwaam 't gebeed ónger heersjappie va de Romeine, die e groeët weëgnèt aa-legde. Noa de val va 't Wes-Romeins Riek (476), beweunden de Franke 't gebeed i de Middelieëwe.
Mienboew
Bis in de jaore 1950 woeëd 't land afgebouwd vuur leisjteen. De mienboew is neet mieër rendabel va-weëge de import van de goojkauper leisjteen oet Zuud-Amerika. I g'ne zèlfde tied sjtopde óch de mienboew vuur de (half)edelsjtene bei Idar-Oberstein. I de ómgeëving va de sjtad Idar-Oberstein guëf 't vöal auw miene vuur 't delve va (half)edelsjtene. Tiedes de gebirgdevórming va 't gebeed durch tektonische drök óntsjtóng vulkanisme, woeëbei de (half)edelsjtene, zoewie agaat, jaspis, bergkristal en amethist entsjtonde rónkóm de lóchbelle va d'r lava i de vulkane. Vöal bèrgwirke zeen nog zichbaar, zowie de leisjteengroeve bei Bundenbach. Bei Idar-Oberstein guëf 't óch musea, gereleteërd tót de edelsjtene. Op klieëne sjoal vingk mienbouw i g'n vórm va daagbouw va kwartsiet en basalt plaatsj.
Toerisme en ikkenomie
De sjtad Idar-Oberstein is de toeristische centrum va de Hunsrück. De sjtad sjteet bekank óm de vreugere miene en 't sjlepe en verhandele va (half)edelsjtene. Hütsedaag sjteet de Idar nog sjtèts bekank va-weëge de edelsjtene en trèk 't de meeste toeriste. Anger plaatsje in de Rien- en Moezeldaal weëde óch vöal bezuuch, zoe wie plaetsje as Sankt Goar, Boppard, Koblenz (Rien), Traben-Trarbach, Bernkastel-Kues, Trier en Cochem (Moezel). 't Guëf in dizze plaatsje vöal burchte en ruïner. De plaatsj Kastellaun sjteet als bèste bekank va-weëge zing burch. Inne sjpeciale weëg, de Hunsrückenhohenstraße vuërt durch de bèrge va de middelgebirgde. D'r is óch ing iezerweëg deë de Hunsrückbahn weëd geneump. Op dele va d'r iezerweëg is de auw baan vervangke durch e vaarraederpad, deSchinderhannes-Radweg. Dizze weëg is verneump noa ing bekanke rouver Schinderhannes (en zing bende) deë in d'n achtienden ieëw gevreës was in de ómgeëving. Óch d'r Schinderhanneshöhle is d'r noa verneump.
Verkieër
De A61 noa Mannheim en de A1 noa Saarbrücken en de Franzuësisje grénsj zeen de belangriekste sjnelweëg i 't gebirgde. Óch de B9 in 't Riendaal, de B41 en de B50 en de B49 in 't Moezeldaal zeen belangrieke weëg deë 't riggionale verkieër verwèrke.
Niobium
Niobium is e sjemisch element mit es symboeal Nb en 't atoeamnómmer 41. 't Is e glanzendj wit euvergangsmetaal. 't Krieg 'ne tuperendje blawwe glans wen 't langeren tied ane lóch wuuertj bloeatgestèldj bie kamertemperatuur.
Toepassinge
De wichtigste toepassing van niobium is bieje perduksje van sómmige rósvriej staolsaorte. Daonaeve wuuertj 't op klein sjaol gebroek veur anger toepassinge:
Wiejer vindj niobium toepassing in supergeleiers.
Wienesraos
't Wienesraos (oetsjpraoëk: Wieënesraoës) is 't dialek dat ze kalle in Wieënesraoë (Raoë), Laor, G'n Vink, Brómmele, Muuëleveld en Zjwier. De inwuuënesj va dees gehuchte ginge en gunt ummer naoë g'n sjoeël i Raoë.
Gesjreëve volges de Veldeke-Limburg-sjpelling 2003
Kènmerke
Wat 't dialek betref heët dit dialek dezelfde kènmerke es väöl ander Limburgse dialekte.
De vuurnaamste kènmerke van deze groep Limburgse dialekte mèt Zjwierse vuurbeëlde: neëve de Nederlandse klinkersj (a, aa, o, oo, u, uu, i, e, ee) heët 't Wienesraoës en 't Zjwiers oeë (sjoeën, sjoeël); ieë (kieës, twieë); aoë (maoën, taoëfel),( uuë (kuuël, duuëske) en äöë (sjäöëp, bäöëg) mètklinkersj: sj (sjaoëp, flesj); zj (zjwumme, zjwaasj), gk (zègke, hègke) wieës (wijs=slim) -    wieës (wijs=melodie)   ouch (ook)      -       oug (oog) graaf (graf)    -       graaf (graaf) erm (arm zn/bn)   -     erm (arm zn/ bn) sjoon(schoen)   -       sjoon (schoenen) weëg (weg)      -       weëg (wegen) knieën (konijn)   -     knieën (konijnen) heë zink (zinken) -     heë  zingk (zingt)     die wuurt ouch in Vlaandere en Brabant gebruuk. nacht> nach, nachte; zacht> zach, zachter;  licht> leech> leechte zeven> zieëve; dromen> druime, druimenteëre, wonen> woeëne, lachen> lache, lachenteëre mannelijk:     d'r  fiets (eine fiets, miene fiets, deë fiets) vrouwelijk:    taoëfel (ein taoëfel, mien taoëfel, dien taoëfel) onziedig:     water (e water, mie water, 't water, dat water) eëte-aoëte; geëve- gaoëve; grave-graoëve sjaoëp: sjäöëp, sjäöëpke; pot: pöt, pötteke tas-tesj, appel-eppelke, jóng-junke regressieve p>b ; t>d sjtóp(b)aaf; sjtraoët(d)op; heë wachde (hij wachtte); zie sjtopde (stopte); sjtaakde (sjtaakte); plaatsde (plaatste); kaoëkde (kookte) progressieve d>t op te (de) mert; geës te (doe) mèt Wils doe mich dat haoële; höbs doe mich de taoëfel gedèk? Ze höbbe zich 'n koeël gegrave school- sjoeël; schaats- sjaats; schat- sjat straat- sjtraoët; stro- sjtruuë; slapen- sjlaoëpe; smeren-sjmeëre; stoten- sjtoeëte; snaren- sjnaoëre fles-flesj; as-esj; bos-bösj, was-wesj, tas-tesj (Nederlands: ik, mij,  jij en ook)
Wat opvèlt
(kènmerkend vuur de dialekte oeëstelik van de lien verticaal langs Klumme) Vuur mannelik  zelfsjtendige naamwuurd (en ouch mannename) wuurt uuëver 't algemeën d'r  gesjreëve: d'r weëg; d'r fiets, d'r wage, d'r auto, d'r Pieëter, d'r Sjang Bie sómmige wuurd weë(r)t de r weggelaoëte es 'n s, t of st volg:.zjwa(r)t, ieë(r)sjte,  gaa(r)d, woeë(r)sj,  weë(r)t (wordt), eë(r)d (aarde), peëd (paard), inwuuënesj (inwoners). Hieël opvallend in 't dialek van hie en naoë 't oeëste va Zuud-Limburg is 't gebroeëk van naoësjleëg  in d 'r oeëtsjpraoëk va bepaoëlde wuurd mèt lang klinkersj. Zoeëne naoësjlaag wuurt genotierd mèt ein trema op de ë. Vuur 'n r hoof d'r naoësjlaag neet ummer genotierd te weëre umdat ze (bie sómmige sjleëptoeënwuurd) vazelf in d'r oetsjpraoëk te huuëre is. bv. (verkierd (verkeerd), duur (deur), vuur (voor)
Name
Vuur 'ne achternaam zeët me in väöl Limburgse dialekte va: va Brand (Brand); va Bieëmelmans (Bemelmans); va Bex; va Bruls; va  Dreëse (Driessen); va Eëres (Erens); va  Franse(n); va Habets; va Hoebbe (Houben); va Jónge (Jongen); va Jaoëkobs (Jacobs); va Linze (Linssen);  va L'Ortye; va Kicke (Kicken); va Marell (Marell); va Meërtes (Meertens); va  Mieëse (Meessen); va Moeëdesjheëm  (Mooderscheim); va Mulkes (Mulkens); va Nieëste (Nijsten); va  Sjniëdesj (Snijders); va  Sjteëns (Steins); van de Wimmer of va Wimmesj (Wimmers) (vuur 'ne jóngesnaam zeët me d'r ; vuur 'ne meëdjesnaam zeët me 't). 't An (Anna), d'r André, d'r Drikkes: d'r Driek (Andreus),'t Plien (Paulina), 't Merie, 't Maria (Maria),'t  Lies_, 't Lieske (Elisabeth),'t Fientje (Josephina), 't Mien, 't Mina, d'r Wiel, d'r  Willem, (Wilhelmus, Wilhelmina), 't Nèt(teke) (Antoinette), d'r Neer (René), d'r  Giel, d'r  Gieliam (Guillaume), d'r Bertus, d'r  Bert, d'r  Albeër, d'r  Beër, d'r  Huub, d'r Lambeër (Albertus, Hubertus, Lambertus), d'r  Harie (Henricus), d'r Karel (Carolus), d'r  Nieël, 't  Neëleke (Cornelis), d'r  Lewie (Lodewiek), d'r  Frens, 't Sieska  (Franciscus), d'r Fón (Alfons), d'r  Lei, d'r  Leio (Lodewiek, Leonardus), d'r Joep, d'r  Zef, (Joeëzef), d'r Zjeën (Eugène), 't  Lieëna, 't Leën(eke) (Magdalena), d'r   Math, d'r  Jeu (Matheus), d'r  Martien (Martinus), d'r Jan, d'r  Joeëhan, d'r  Zjaoën, d'r  Sjeng, d'r Zjeng, d'r  Sjang, 't Sjan, d'r  Pierre, d'r  Pieëter (Petrus), d'r  Zjaak (Jaokob)
Spin (natuurkunde)
Spin is 'ne vörm vaan impuls dee optrejt op 't niveau vaan atome en subatomair deilkes. Perceizer gezag geit 't um 'nen intrinsieke vörm vaan drejimpuls eige aon bepaolde deilkes. De groetheid heet es symbool 'n hooflètter S. Aanders es d'n impuls in de klassieke mechanica kin e deilke neet van spin verandere zoelaank 't 'tzelfde deilke blijf; ouch weurt spin neet minder door frictie. Wel kin spin op of neer zien dat wèlt zègke versjèllende kante op wèrke. 'n Aander versjèl is tot de deilkes neet um hun as drejje; umtot me ziech elementair deilkes dimensieloes veurstèlt, nump me aon tot ze dit ouch neet kinne. In modelle weure elementair deilkes evels wel es bölkes geteikend; spin weurt daan soms es drejjing um de as gevisualiseerd.
Veurs
Veurs kèn zin:
Spin (natuurkunde)
Wie in de kwantummechanica gebrukelek weurt spin es einheidsloes groetheid behandeld; me drök 't stom-eweg oet in e väölvoud vaan de constante vaan Dirac (h-striepke, ħ, ofwel h/2π, de gereduceerde constante vaan Planck). Spin kin ganstalleg zien (0, 1 etc.) of haaftalleg (1/2, 3/2, ...). Deilkes mèt haaftallege spin hawwe ziech aon 't Pauliprinciep en weure fermione geneump. Dit zien beveurbeeld quarks, elektrone en neutrino's. Deilkes mèt ganstallege spin heite bosone en hawwe ziech aon de Bose-Einsteinstatistiek.
Spin is in 't standaardmedel nujeg um te verklaore boeveur versjèllende deilkes mètein interagere. Wie aon 't begin vaan de twintegsten iew diverse deilkes woorte oontdèk, stoont al vas tot ze versjèllend gelaoje waore. Door de combinatie vaan spin en èllentrikke laojing krijg e deilke e magnetisch memint (symbool: μ, klein lètter mu), te berekene es : (boebij g de g-factor of gyromagnetische verhajding is, q de laojing en m de massa). Zoe goon ze ziech aonein hechte. De idee vaan spin woort in 1924 door Wolfgang Pauli veurgestèld en e jaor later door Ralph Kronig, George Uhlenbeck en Samuel Goudsmit aon de Universiteit Leiden aon ziene naom geholpe. Wijer oontwikkelinge in de deilkesfysica höbbe 't idee vaan spin gemaak tot wat 't noe is.
Geologie
thumb|300px|[[Carl Spitzweg: Der Geologe, roond 1860]]
Geologie of aeërdkunde is 'n specialisatie van de aeërdwetensjap en hèlt zich bezig mèt de besjtudering van de aeërd, häör historie en de processe die häör vörme en gevörmd haant. Wetensjappers die de geologie es hön vakgebeed haant neumt me geologe.
Eenkel specialisaties
De volgorde van gesjtèèntelaoge in d'r oondergrond kan get vertèlle över de historie van 't laandsjap, 't klimaat en 't laeve op die bepaalde plaatsj. Dit vakgebeed wert stratigrafie geneumd. 't Is nauw gerelateerd an de paleontologie, de wetensjap die fossiele resten va laeve oet 't verlaeje besjtudeert.
De structurele geologie besjtudeert vorme en sjtructure die oontsjteunt dör bewaeginge in de aeërdkaoërsj. Dis sjtructure kènne zowal de sjaal ha va continaente es wie van afzoonderleke sjtèng. Gerelateerd hie-aan is de petrologie, de klassificatie en besjtudering va gesjteentes en hun maneer van oontsjtoeë.
Es de sjeikunde wert gebruukt öm de Aeërd of processe dao-in en häör atmosfeer te besjtudere kalt me va geochemie. Op dezelfde maneer kalt me bie gebruuk van de natuurkunde bie Aeërdse vraogsjtukke va geofysica. De twieë richtinge haant väöl raakvlakke met de geologie.
Gesjiedenis
Es örsjte moderne geoloog wert James Hutton besjoewd. In 1785 presenteerde e 'n artikel mèt d'r titel Theory of the Earth an de Royal Society te Edinburgh. In dit artikel besjreef-e z'n theorie dat de Aeërd väöl owwer moes zieë es wie doe waoërd aa-genaome, dat d'r väöl tied överhee moes zieë gegange väör berg öm te erodere, en öm sediment op te boewe op d'r baom van de zieë, oeë-bie gesjteenten waoërte vervörmd.
Charles Lyell sjreef 't beroemd waoëre book Principles of Geology in 1830 dat-e bies ziene doeëd 1875 voortdurend reviseerde. E introduceerde de doctrine van 't uniformitarianisme. Dis theorie lieërt dat langzaam, gradueel processe 't oppervlak van de Aeërd gevörmd haant, en nog ömmer an 't waerk zeunt. In de geologie haat dis theorie 't gewonne van 't catastrofisme, dat zag dat 't oppervlak van de Aeërd waoërt gevörmd in korte, catastrofische episodes, mae tösjedeur bekaans oonverenderd bleef.
Theorie van de plaattektoniek
De theorie van d'r continaentendrift waoërt väörgesjtèld dör Alfred Wegener in 1912, mae 't doeërde bies de jaore 60 van d'r twintigste eeuw, wie de theorie van de plaattektoniek waoërt oontworpe, dat dis algemèng aanvaard waoërt.
Beate Eriksen
Beate Marie Eriksen (19 oktober 1960) is 'n Noorse actrice en filmregisseuse. Hèt is de dochter van Marius Eriksen, 'ne piloeat oet de Twieëdje Waereldjkrieg. Wiejer is 't de nich van de alpineskiër Stein Eriksen, en is 't getrouwdj mit de acteur Toralv Maurstad.
Carrière
Eriksen studeerdje aaf aan de Noorse Nationale Academie veur theater in 1985. Hienao wèrkdje ze bie 't Oslo Nye Teater en 't Riksteatret en dij 't freelancewèrk bie 't Nationaltheatret en anger theaters. Hèt haet ouch in televisieseries gespeeldj, worónger de soapserie Hotel Cæsar. Boete Noorwege woort ze bekèndj doe 't 't óngerwèrp waerdje van 't driemiljoenste artikel op de Ingelsje Wikipedia.
Apwielder
thumb|'t Aagezich van Apwielder van 't weste oet gezieë thumb|Bebouwing neëve ing sjtroat in Apwielder. Apwielder (Duutsj: Apweiler) is 'n plaatsj i g'n gemingde Jellekerke die behuët tót d'r Kreis Hinsberg i d'r Dütsjen bondssjtaot Noardrien-Wesfale. In 't op ungeveër 95 meter hoeëg ligkende gehuch woeëne 131 lüj (sjtank: 30-11-2012). D'r wichtigste verkieërsweëg is d'r B56, deë lup van Oake bis Jlabbach, en d'r K24. D'r Beeckfließ sjtruimt durch Apwielder. 't Gehuch behuëde vreuger tót 't Hertogdóm Jöllig. Vanaaf 1280 sjtóng de plaatsj bekank as Apwilre en vanaaf 1666 as Apweiler.
De direkte umgeëving, en óch de plaatsj zelver, hat 'n langelige oetsjtraling.
Sjoes
Sjoes is ein veural in Limburg en deile van Brabant veurkómmend glaas beer. 't Is ein glaas pils mèt 'n klein rendje (melange) awt broen beer (minder es 25%), ónger de sjoemlaog. In oastelik Zuud-Limburg neump me dat ein vlemke en dao is 'ne sjoes 'n glaas beer dat hauf gevöld is mèt zjwart beer en hauf mèt pils. In westelik Zuud-Limburg en Noord-Limburg neump me dit lètste weer 'ne haufum.
De benaming sjoes kump van 't Duutsje Schuß wat sjöt(je) beteikent.
In Noord Limburg (veural te noorde van Venlo) wirt sjoes väöl minder gedrònke. Doa drènke de luuj (veural mit Vastelaovend en de Kirmes) in plaatsj van Sjoes, dèks Halfum of Haalvöm, zoa-es dit plaatsjelik wirt geneump.
S'n Pieëter
thumb|300px|right|De Kèrk Sint Pietersvoere (plaatselik S'n Pieëter geneump) (Nederlands: St. Pieters-Voeren; Frans: Fouron-St-Pierre) is 'n dörp in de gemeinte Voere in Belsj Limburg. In Voere kalle ze Voeres, Nederlands en Frans. De rivier de Voor löp door 't plaetske en langs de väörmalige Commanderie van de Duutsje Orde ('t Kesjtieël). D'r wone ca 300 luuj.
Dimitris Christofias
Dimitris Christofias (Nuigrieks alfabèt: Δημήτρης Χριστόφιας) (Girne, 29 augustus 1946) is 'ne Cypriotische politikus en Aajd-prizzedènt vaan Cyprus. Heer waor d'n ierste prizzedènt vaan 't eilaand mèt 'ne kommenistischen achtergroond. Heer won mèt de AKEL in 2008 de verkezinge. Heer stoond, in tegestèlling bis de awwere prizzedènte vaan 't eilaand, in de polletiek bekind es anti-Britse milletaire bases en pro-Federaole Staot mèt 't door bei Limbörge (en euvereges gaanse EU) neet erkènde Noord-Cyprus, boe heer euvereges ouch gebore is. Nao vief jaor te höbbe regierd (de normaal termien op Cyprus) besloot heer ziech nimmie intesjrieve veur 'ne volgende verkezinge, mèt es rizzeltaot tot de AKEL väöl zetels verloor. Oondaanks de crisis waor Christofias door zien vreilevende speeches nog ummertouw bes poppelair op 't eilaand. Seer 2013, bis allewijl, is Nicos Anastasiades de prizzedent vaan Cyprus. Heer steit bekind es conservatiever en anti-Noord.
Protohistorie
De protohistorie is de periode in de historie oeëvan 't waal sjrifteleke bronne haat va aander, mae (nog) neet van de bewoners van 'n bepaalde sjtrieëk èèges.
The Thunders
thumb|250px|The Thunders The Thunders waas 'ne 4-koppige Moferse beatband inne sèstiger jaore. De band haw regionaal bekèndjheid verwórve. Zie höbbe twieë singles gemaak.
Häöre meziek is gooddeils geïnspireerdj op rock-'n-rollartieste wie Chuck Berry en de Rolling Stones. The Thunders wore gezeen es rebels door häör lang haor en ruug kleiaasj. Mer ouch de opveuring zelf waas ruug, zoea heef d'n drummer döks stekker door 't trómvel haer.
De band bestóng oet de volgendje leje: Op 17 september 2016 kwaam de band biejein veur e riwweniekónzaer in Häör; häör aafsjiedskónzaer waas in mieërt 2017 biejen Hoes in Mofert.
Dumbo
Stumme in de film woorte gedoon door Edward Brophy, Herman Bing, Margaret Wright, Sterling Holloway, en Cliff Edwards.
Vaoësj
thumb|250px|right|[[Waterpöt|Pöthuuske en waegkruus in Veurs]] Väöësj (Nederlands: Veurs) ies 'n gehuch in de Voorsjtreek in Belsj Limburg. 't Haet 'n eige wiet plaatsnaambord. In 't plaetske liegke de meiste häöf en hoezer in lintbeboewing aan de waeg nao Sint-Martens-Voere. Op 'n krusing mèt de weeg na De Daal sjteit 't winkelke van Netteke, wat o.a. Voerens dröpke, gemaak van sjlieëkreek en bromelebabbelaere verköp. Netteke zelf sjteit in de piepklein zaak, die ouch nog achterum 'n café-tuinterras bevat.
Binnenmaas
Binnenmaas is 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, in 't noorde vaan de Hoeksche Waard, tege de Aw Maos aon en mèt de Binnebediekde Maos gans in zien grenze. De gemeinte Binnemaas umvatde de kerne Blaaksedijk, De Wacht, Goidschalxoord, 's-Gravendeel (sinds 2007), Greup, Heinenoord, Kuipersveer, Maasdam (hoofplaots), Mijnsheerenland, Puttershoek, Schenkeldijk, Sint Anthoniepolder en Westmaas.
De gemeinte Binnenmaas is in 1984 oontstande oet de aw gemeintes Heinenoord, Maasdam, Mijnsheerenland, Puttershoek en Westmaas. Op 1 januari 2007 woort 's-Gravendeel draon touwgeveug. Op 1 jannewarie 2019 góng de gemeinte op in de nui fusiegemeinte Hoeksche Waard.
Börgemeisters
Binnenmaas heet in zie kort bestoon de volgende börgemeisters gehad:
Moresent
thumb|'t Sjild va Moresent thumb|'t Dörspzich Moresent (Duutsj: (Alt) Moresnet) is 'n kèrkdörp van de gemèngde Blieberig in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj en in 't midde van d'r Euregio Maas-Rien. De örsjte vermelding van Moresnet sjtamt oet 888 en de plaetsjke waoërt doe Marsna geneumd. Moresnet haat noe 1400 inwuëners en 't dörpke liegkt in 't dal van de Geul, die d'r däörheen sjtreumt.
D'r naam Moresnet is väöral bekaand va Neutraal Moresnet, 'n minisjtaotsje dat va 1816 bies 1919 besjtande haat. In dae tied besjtong 't huidège dörp oet 'n Belsj-Moresnet, 'n Duutsj Moresnet en 't midde-sjtuk van 't dörp hoeërt bie Neutraal Moresnet.
In Moresnet trèf me väöl hoezer aa die geboewd zeunt mèt natuursjtèè oet de umgaeving. Ooch vindt me d'r vakwaerkboew.
't Buurtsjap A g'n Eèkske is 'n bekaand bedevaartsoord.
Moontse
thumb|250px|Exterieur kèrk. thumb|250px|Interieur kèrk. Montze of Moontse (officieel: Montzen) is 'n kèrkdörp van de gemèngde Blieberig of Plombières in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj en midde-n-in d'r Euregio Maas-Rien. Moontse is èng van de aodste centra van 't laand va Herf en wert in 1075 väör 't örsj verneumd. Väör de fusie va 1977 waor 't 'n zelfsjendège gemèngde. D'r wonne noe roond de 3000 luuj. 't Gemèngdehoes van de fusie-gemèngde Blieberig liegkt in Moontse.
Sjtatie Moontse
In 't buurtsjap Birken liegkt 'n groeëte goedere rangeer-sjtatie van de Montzenerlijn, die tiedens d'r örsjte Waeltkrèèg dör de Duutsjers geboewd is en d'r have van Antwerpe mèt Aoke en 't Ruhrgebied verbind. Bies 1957 waor d'r ooch personevervoer tösje Visé en Moontse, mèt haltes in Bjen, Waeërsj, S'n Maeëte, Rimmersjdel en Hommerig.
Bombardemaent van de sjtatie
In de nach va 28 april 1944 is dis sjtatie en de buurt d'r öm heer gebombardeerd dör de Engelsje. Daobie lote 'n 200 luuj 't laeve: luuj die an de baan wèrkde mae ooch luuj die in de omgaeving wonde. Oet dae tied sjtamt 't nuuj kèrkhof op d'r waeg nao ge Sjtèèntevaeld. Nao 't bombardemaent sjlepe de bewoners oet de ömgaeving van de baan in 'n sjtèèkoel in Moresent. Wie in september 1944 d'r krèèg gedoeë waor sjlepe ze nog bies e jaor nao 't bombardemaent onder 'n brögk över d'r waeg va ge Stèèntevaeld nao de l'Avenue de l'Europe.
Raod van Europa
D'r Raod van Europa, neet te verwarre mèt d'r Raod van de Europese Unie en d'r Europese Raod, is 'n internationaal organisatie va Europese sjtaote en haat es doele:
D'r Raod van Europa besjteet oet 47 Europese leng. Sommige leng haant d'r status van waarnömmer. D'r Raod van Europa zaeëtelt in Straatsburg en is op 5 mei 1949 opgerich mèt 't Verdraag van Londe.
Van 23 juni 2005 bies 22 januari 2008 waor René van der Linden d'r väörzitter van de Raodgaevende Vergadering van d'r Raod van Europa en de verdrage van d'r Raod zowwe, nao zien zègke, allèng mer 'n moreel waeërd ha. D'r christendemocraat Van der Linden waoërt opgevolgd dör d'r Sjpaanse sociaal democraat Luis Maria de Puig.
D'r Raod van Europa mot neet verward waere mit de Europese Raod, 'n orgaan van de Europese Unie.
Organe
D'r Raod van Europa besjtèèt oet de volgende organe:
Lede
De lede van d'r Raod van Europa op volgorde va datum va toetraejing zeunt:
Waarnemers:
10 december
10 december is d'n 344en daag vaan e gewoen jaor, en d'n 345en vaan e sjrikkeljaor. Op dezen daag weure de Nobelprieze oetgereik. 't Is de nationaole fiesdaag in Bangladesh.
Abron (spraok)
't Abron is 'n Niger-Congospraok die gekaldj wuuertj door 't Brongvouk in 't zuudwèste van Ghana, t'n naordwèste van 't spraokgebied van 't Asante Twi en inne Zanzan-regio van Ivoearkös. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 1.050.000 luuj (2003) in Ghana, 133.000 luuj (1993) in Ivoearkös, mit 'n ganse bevölking van 1.183.000 luuj in alle lenj. 't Abron haet de ISO 639-3 code abr.
Anger benaminge zeen Bron, Brong, Doma en Gyaman. De spraok wuuertj saer 1978 gesjreven in 't Letiens sjrif. De spraekers zeen islamitisch, kristelik (protestantjs) of hangen 'n traditioneel religie aan.
In Ghana kalle de spraekers ouch Akan en Ingels. De graod van gelitterdjheid inne ieëste spraok is lieëger es 1%; inne twieëdje spraok is det 25% toet 50%. In versjillige dörpe is e saer 2004 begós mit 't opveure vanne gelitterdjheid óngere bevölking.
In Ivoearkös kalle sómmige spraekers ouch Bondoukou Kulango of Jula.
De spraokstatus veur dees spraok is óntwikkelendj (5) in Ghana; det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj door sómmige, meh det is nag neet wiedversprèdj of haadbaar. De spraokstatus in Ivoearkös is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.
Alfabetiseringsgraod
[[Plaetje:Literacy rate world.PNG|350px|thumb|Gelitterdjheid oppe werreld Duusterroead: óngere 50% Roead: 50-60% Oranje: 60-70% Oliefgruuen: 70-80% Gruuen: 80-90% Leechblaw: 90-97% Duusterblaw: baove de 97%
Brón: The World Factbook (2011).]] De alfabetiseringsgraod is 'n statistische groeatheid die 't alfabetisme aanguuef: 't aandeil vanne bevoukingsgroep det kan laezen of sjrieve. Hiemit is 't ouch 'n aanwiezing veure óntwikkelingsgraod van 'n bevoukingsgroep. 't Wuuertj döks oetgedrök es e percentaasj van 't totaal aantaal aan luuj, manskaerelen of vrólje.
Oearzake veure versjille tösse lenjer en gebiede binne lenjer zeen:
E veurbild van discriminatie is de positie vanne vrouw t'n opzich vanne man binne sómmige religieus fóndamentalistische gruup, wie de Taliban.
Peetnónk
Peetnónk, paetnónk, paeternónk of petere, in 't Nederlands peter, ies bie de Katholieke de duipvader van 'ne baby, dae geduip weurt. Hae deit same mèt de peettant of paat (of paettant) de duipbelofte, die inhèlt dat zie alle koad zölle aafwieze en troew aan 't Katholiek gelouf. Same mèt de peettant sjteit 'r names de kèrkgemeinsjap borg veur d'n duip en 't vormsel. Same zint ze de getuge bie d'n duip en sjpreke names de duipeling. Zie bekieke ouch of 't kind later volges de kèrkelike reigelsj laef. Ein van de duipname van 't kind krieg 't van de peetnónk. De naam ies aafgeleid van 't Latiense woord pater. 't Gebruuk van peetnónk es duipvader besjteit saer de 4e ièw. 'ne Peetnónk waor vreuger meistal eine echte nónk van de duipeling, meh 't kèn sjuus zoa good 'ne opa, broor of naef zin. Ouch weurt, veural in later jaore es de familie kleiner ies gewore, 'ne vrund gekoze.
Väöësj (baek)
thumb|right|In Sint-Martens-Voere: de [[Veurs (baek)|Väöësj (Veurs). 2005]] De Väöësj (Nederlands: Veurs) is 'n ziebaekske van de rivier de Voor of Voer, die door de Voorsjtreek sjtruimp in Belsj Limburg. Veurs is ouch de naam van 'n gehuch aan de gelieknamige baek. De Veurser bösj is ouch nao dit baekske geneump.
Sinselbeek
Sinselbeek kènt verwieze nao:
Herte
Herte is ein dörp in Nederlands Limburg, vlakbiej Remunj. Vreuger waar Herte zelfstenjig, noe maak 't óngerdeil oet van de gemeinte Remunj (45.000 inwoners). Herte ligk aan de Maas, en haet watersjport-faciliteite rondjom Marina Oolderhuuske, vlakbiej de beroemde Rooj Brögk in Herte. Recentelik zeen d'r hoeze biejgeboewd aan 't water.
De gemeinte Herte besjtong vreuger oet 4 kerne te weite: Herte, Maerum, Oeal en Aan'ne Riekswaeg. Nao de herindeiling haetj de gemeinte Remunj dao nog ein paar boewplanne tössegeboewdj, en zeen door 't Meuleveldj, Mösseberg, Kop van Herte en Oolderveste en Wolfsberg de veer aaj kerne aan ein gegreujd toet ein groot dörp.
Historie
Herte weurdj in 't jaor 968 veur 't iëerst in schriftelikke bronne vermeldj. Dees vermelding waas te vinje in ein akte. Volges dees akte zoew keuningin Gerberga va Sakse in 't jaor 968 ein schinking höbbe gedaon aan de abdiej van St. Remigius in Reims. Toet dees schinking beheurdje ouch Villa Hertra.
In de 13e ieuw haeje diverse edele en abdieje grondj in Herte. Deze grondj waerde in de laup van de ieuw allemaol opgekoch of euvergedrage aan de Munsterabdiej te Remunj, die waerde hiemit de grootste grondjeigenaer. De wereldlikke mach loog biej de Grave van Gelre, diej 't in leen gegaeve hejje aan de Here van Cuijk. Later ginge dees rechte euver op de gesjlachte Van Heinsberg en Van Haren öm in de laup van de 15e ieuw weer aan Van Heinsberg toe te komme. Jan van Heinsberg sjtorf in 1448 zonger zeuns. Herte koom aan zien dochter, die getrouwd woor mit Jan van Nassau. Dit echpaar verkoch de heerlijkheid Herte tensjlotte in 1464 aan Godard van Vlodrop. Dees familiej bleef in 't bezit van Herte toet 1565. Hiejnao waerde de heerlikheid nog inkele kiëre verkoch toet aan de Franse Revolutie.
De heerlikheid Herte waas gelaege in het Euverkwarteer van Gelre en haaj ein eige schepenbank mit leeg jurisdictie. De hoog jurisdictie loog biej Remunj.
Historische inwoeanertalle
(v1830=100)
Zegels en waope
't Oudste bekindje zegel dateert oet 1532 en verteunt de kirkpatroon, de aartsingel Michael, mit veur zich 't waope Vlorop. In 1510 waerde al ein zegel geneump, mer det zegel is neet bewaard gebleve. In 1666 waerde ein nuuj zegel gesjneje, waobiej 't waope Vlorop waerde vervange door 't waope van de toenmalige hiëre oet 't gesjlach Van Rollingen. In 1896 vroog 't gemeindjebesjtuur ein waope aan gebaseerd op 't zegel van 1532. De Hooge Raod van Adel ging echter neet akkaord mit ein klein, gecompliceerd schild aan de veut van de heilige en sjteldje het huidige waope veur. Dit waerdje daorop verleend. De heraldische besjrieving luidt: "Gedeeld: rechts in keel de aartsengel Michael, met gelaat, armen, handen en beenen van natuurlijke kleur en vleugels van zilver, gekleed in een wapenrok van goud en beenplaten van zilver, afgezet met goud en gewapend met een zwaard van zilver, bevestigd aan een gordel van goud, hij staat op een draak van sinopel, met klauwen en tanden van natuurlijke kleur, en houdt in de rechterhand een kruisstandaard van goud, uit welks top bliksemstralen van hetzelfde naar omlaag schieten; links gevierendeeld: I en IV in zilver eene lelie van keel, II en III in zilver 3 dwarsbalken van azuur (van Vlodrop)." 't Waope is ein combinatie van het waope van Vlorop en de parochieheilige.
Thimister-Clermont
Thimister-Clermont ies 'n gemeinte in 't noorde van de Belzje provincie Luuk, in 't arrondissement Verviers. De gemeinte liek in 't Land van Herve, ten noorde van Verviers en ten zuje van Aubel. Thimister-Clermont haet 'n oppervlak van 28,69 km² en 't aantal inweunersj ies 5296 (1 januari 2006).
Thimister-Clermont besjteit oet de veurmalige gemeintes (deilgemeintes) Thimister en Clermont (Luuk), die in 1977 bie de groatsjalige gemeintefusie woorte samegevoog. Wiejer liegke d'r de dörpe Elsaute, Froidthier (a g'ne Freuter, exoniem in 't platduutsj) en La Minerie. Thimister ies 't groatste plaetske en ies 't commercieel centrum. Clermont ies 'n karakteristiek Herve-dörp mèt ouw hoezer, 'n 16e-ièwse kèrk, e 17e-ièws kesjtièl en 'n sjtadhoes dat euver de sjtraot heen ies geboewd. 't Haet de kwalifikatie: Un des plus beaux villages de Wallonie.
Wilhelm Speidel
Wilhelm Speidel (Ulm, 3 September 1826 - Stuttgart, 13 Oktober 1899) waas eine Duitse pianis, componis en mitoprichter vanne Stuttgarter Musikschule. In Nederlandj is hae veural bekindj es oorsjpronkelikke componis vanne melodielien van 't clubleed van Feyenoord.