cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Reims
Historie
Reims hersjtèlde zich oonder bisjop Remigius, dae in 496 d'r Frankische köning Clovis en z'n mansjappe deupde.
Tösje 816 en 835 zeunt de Utrechtse psalme in Reims gemakd.
Naodat 'n ieëder kèrk in vlamme waor ópgegange, begoes me in 1211 mèt d'r boew van d'r huidige kathedraal.
Door de belaangrieke functie die Reims had in de Middeliewe, goof 't 'n groete cultureel opbleui in de stad. Zoe kaome väöl bekinde kompeniste oet Reims, wie de 14de iewse Guillaume de Machaut.
In Reims zeunt bies 1825 bekaans alle Fraanse köninge gekroeënd en gezaofd, 'n traditie die truukgeet óp d'r deup van Clovis. Daobie waoërt gebruukgemakd van aoëlie oet 'n ampul die tiedens Clovis' deup dör 'n doef oet d'r hieëmel zów zieë mètgebrach. Lodewijk de Vrome kreeg in Reims in 816 van d'r paus de keizerskroeën. De beroemdste kruëning is warsjienglek die van Karel VII in 1429, tiedens d'r Honderdjaorige Kreeg: d'r dauphin waor dör Jeanne d'Arc nao Reims brach, naodat zie de sjtad hów heroverd óp de Ingelsj-Bourgondische alliantie.
Op 20 juli 1929 woort mesjiens wel de bekènste posmoderne filosoof vaan Europa in Reims gebore, Jean Baudrillard. Reims waor óp 7 mei 1945 de sjtad oeë de Duutsjers de capitulatie tekende. Dat gebäörde in 't hoofdkwartier van d'r generaal Eisenhower.
Economie
Allewiel is Reims sjpoorwaegknooppeunt en industriesjtad (wólindustrie), mae väöral de sjtad oeë beroemde champagnehoezer gevestigd zeunt. Épernay is 't centrum van de champagneproductie.
Bekiekenswaeërd
De oondersjtaonde geboewe zeunt dör de UNESCO erkaant es waelterfgood.
Westelike Miensjtreek
thumb|Westelike Miensjtreek volges CBS
De Westelike Miensjtreek ies 't gedeilte van de provincie Nederlands Limburg woa in de ièrsjte hèlf van de twintigste ièw 't economisch, sociaal en cultureel leve bepaald woort door de activiteite rónd de Sjtaatsmien Maurits. D'r ies ouch 'n Oastelike Miensjtreek. De Westelike Miensjtreek besjleit e gebeed woa-in ónder andere Gelaen, Zittert, Baek, Sjtein en Sjènne liegke. Saer 2000 daalt 't inweuneraantal van de Westelike Miensjtreek, veural door de vergriezing.
Vuursjtèèmien
thumb|250px|right|Horizontale vuursjteinmiengaank in d'r mergelberg in de Plenkert 'n Vuursjtèèmien is 'n mien oeë me saer d'r jonge sjtèèntied vuursjtèè oontgon. Dae sjtèè how me nuëdèg öm getuug van te make.
De mien
De aodste prehistorische vuursjtèèmiene zeunt in 'ne helling horizontaal gegrave op de huuëgde van 'n silexbaank. Later makde me miene die besjtonge oet 'n vertikaal nao oonder gegrave laoëk. D'r waoërt waal al 'ns oondergrondse verbeendinge gemakd van de èng koel nao de aander, es die neet te wiet oet-èè loge, mae van echte gangesjtelsels is gèng sjprake. De koele zeunt mètstens mer 'n paar meter deep mae d'r besjteunt miene va mieë wie 20 meter deep.
Waerkwies
Ene meinsj kapde op de huuëgde van d'r vuursjtèè de knolle los mèt 'n speciaal daovör bedoeld gereedsjap. Örsj haolde e d'r kriet oonder knol oet en wrikde da d'r knol oet d'r mergel. Baovegroonds waor övver 't laoëk 'n hote constructie gemakd oeë luuj sjtonge die mèt 'n zèèl de knolle ömhoeëg trokke. Kiek aafbeelding in externe leenk. Mèt 't losgehowwe kriet en 't aander aafval vulde me de oetgeputte koele op. In sommige depe koele in Spienne, oeë-in 't te duuster waor öm bie daagleech te kènne wèrke, zeunt laemkes voonde, 'ne vuursjtèè mèt 'n holte oeë-in me get koes doe brenne.
Haoffabrikate
De oontgonne vuursjtèng waoërte baovegronds groof bewèrkd töt haoffabrikate. Me hoof alles van d'r kloomp aaf oeë me toch niks mèt koes doeë. Dat makde ooch 't verveur efficiënter. Bewèrkde silex oet Spienne en Riekelt vindt me in gaans West-Europa turuk. Bie de mien va Riekholt waor ooch 'n nederzetting. Dao haat me in verhouwing väöl vaeërdèg getuug voonde.
Sociaal stratificatie
Me vermoed dat de sociaal stratificatie in dizze tied ziene oorsjprong haat. 't Waor gemekkeleker en aangenamer öm de sjtèng in de aoëpe loch ömhoeëg te trèkke es öm ze in 't primitief gesjtut laoëk oet d'r mergel te kappe. In Obourg (Henegouwe) haat me 'ne veroongelökde koempel voonde. E leet 't laeve dördat 'ne miengaank insjtorde.
Inspiratie vör literatuur
Jacques Vriens sjreef d'r jeugdroman Ruzie om de vuursteenmijn.
Doe Maar
Doe Maar waor 'ne Nederlandse popgroop, dee veural begin jaore tachteg succesvol waor. Ze waore in hunnen tied de belaankriekste en populairste vertegewoordegers vaan de Nederlandstaolege popmuziek en höbbe väöl later bands geïnspireerd.
Kapelle (Zieland)
Dörpsfuncties
't Dörp heet e klein aontal functies, oonder mie op sportgebeed, die vaan eineg belang veur de gemeinte zien. Oondanks tot me ziech veur groeter deenste op Goes kint riechte is de kèrn nog redelek zelfverzörgend. Op 't industrieterrein weurt oonder mie greunte oet de ganse regio verhandeld. In de kèrn Biezelinge steit e conservefebrik. Bei industrieë drieve op de tuinbouw, dee in dees gemeinte väölvöldeg bedreve weurt.
Doe Maar
Formatie en beginjaore
Ind jaore zeveteg begóste mier bands in 't Nederlands te zinge. Dit waor veur de Stiechting Popmuziek Nederland (later Nationaal Popinstituut) in 1979 aonleiing veur 'ne verzaomelelpee mèt Nederlandstaolege pop oet te bringe: Uitholling Overdwars. Ouch Doe Maar späölde hei-op, mèt 't leedsje Blozen.
Kapelle (Zieland)
Dörpsgeziech
't Dörp Kapelle weurt gedómmeneerd door de groete veertiende-iewse kèrktorie bij de Gotische dörpskerk. 't Ajdste deil vaan 't koer dateert vaan roond 1300, 't middesjip en 't noordkoer zien vieftiende-iews. Kapelle is bekans aoneingegreujd mèt Biezelinge; de sjeiing weurt gemaak door de spoorlijn. Kort boete 't dörp is 'n militair begraofplaots veur de Franse soldaote die bij d'n Duitsen inval in d'n Twiede Wereldoorlog in Zieland gestorve zien.
Doe Maar
Skunk en Doris Day: de doorbraok
Henny Vrienten, 'ne maan mèt väöl artistiek en zakelek talent, woort same mèt Ernst Jansz de creatieve kern vaan de band. De muzikaal koers kaom noe vas te ligke: pop/rock mèt sterke invlode oet de reggae en de ska. In 1980 woort de elpee Skunk opgenómme. Allewel tot de platemaotsjappije de release um commercieel reies tot nao de vastelaovend oetstèlde woort de single "32 jaar (Sinds 1 dag of 2)" mèt väöl succes op de radio gedrejd. 't Pleetsje greujde oet tot e besjeie hitsje (29 in de Top 40) en zouw 't bekindste leedsje vaan Doe Maar blieve. 't Album sjoot nao de ierste plaots in de hitparaad.
In 1982 - drummer Copier waor intösse vervaange door Jan Pijnenburg - kaom Doe Maar mèt de single "Doris Day" en 't album Doris Day en andere stukken. De single haolde de negende plaots in de hitparaad en 't album haolde, zjus wie ziene veurgenger, d'n top vaan d'n Album Top 100. Vaan dit album kaom ouch 'ne disco-remix oet: Doe de dub. Väöl songs op Doris day en andere stukken waore oetgesproke duuster en pessimistisch vaan karakter. 'tZelfde gol veur de neet op album oetgebrachte single "De bom". Toch sjoot "De bom" nao de ierste plaots vaan de Top 40, get wat denao nog eine kier zouw gebäöre mèt "Pa".
't Virus
In 1982 en 1983 kaom de populariteit vaan de band op zie huugdepunt. 't Nui studioalbum 4us (oet te spreke es "virus") waor al in de veurverkoup platina. Concerte woorte zoe drök bezoch tot ze neet mier in normaal poppodia en concertzaole kóste weure gegeve, meh allein in evenemintehalle. De manie roond de band deeg dinke aon de gekde roond de Beatles in de jaore zesteg. De media, en zeker de roddelblajer, beriechde wekeleks euver de band.
De band bestoont oet lui vaan in de twinteg en daarteg. De tekste besjreve ouch de leefwereld vaan daartegers ("32 jaar"). Ze gónge euver de bejaorde pa vaan de zenger ("Pa"), euver teleurstèllinge in e börgerlek leve ("Is dit alles"), of euver drugsgebruuk ("Heroïne", "Nederwiet"). Jansz en Vrienten wouwe ouch daartegers bereike mèt hunne muziek, meh dat lökde neet. 't Euvergroet deil vaan de fans waore evels jóng tieners. Väölal waore 't meidskes die bij de concerte massaal flawvele. De fans sjikde ouch hiel väöl fanmail nao de bandleie. Door dit publiek naome väöl popcritici de band neet serjeus en neumde ze Doe Maar 'ne kinderband, ouch al waore de muziek en de tekste gaar neet op kinder geriech.
De populariteit vaan Doe Maar maakde ouch tot ander Nederlandstaolege bands devaan profiteerde. Bij Toontje Lager zaog me dudelek e zelfde soort publiek es bij Doe Maar. Het Goede Doel had veur e deil 'nen anderen aonhaank meh haolde ouch in d'n tied vaan Doe Maar groete successe. Ouch minder bekinde en belaangrieke Nederlandstaolege bands woorte in deen tied door de muziekindustrie gelanceerd.
Reimerswaal
De bevolking leef in groete mierderheid nog vaan de landbouw, dee akkerbouw, tuinbouw en vèsserij umvat. De Ziewse spoorlijn heet drei staties in dees gemeinte.
Doe Maar
't Virus
't Stoont de leje vaan de band tege tot hun konzèrs oetlepe op hysterische gebäörtenisse. Daorum beslote ze in 1983 gein konzèrs mie te geve. Veur hun eige veiligheid móste de hoezer vaan Jansz en Vrienten mèt tankeledraod en bewaking beveileg weure. Vrienten naom in 1984 'n soloplaat op mèt de naom Geen ballade. In 1984 weurt tenslotte de band opgeluf, naotot op zaoterdag 14 aprèl vaan dat jaor nog eine kier e konzèr gegeve weurt.
Reimerswaal
De gemeinte is in 1970 oontstoon oet 'n fusie vaan veer awwer gemeintes. In plaots vaan de gemeinte nao 't groetste dörp te neume heet me gekoze veur de naom vaan de historische stad Reimerswaal, die in de zestiende en zeventiende iew lankzaamaon in de golve verdween. Roond de iewwèsseling kaom de gemeinte negatief in 't nuits door 'n cultuur vaan vrundsjespolitiek in de gemeinteraod. Me heet toen de gemeinte tijdelek oonder curateel gestèld.
Doe Maar
Opheffing en heropriechting
Es Doe Maar demèt stop vèlt mètein e look in de Nederlandstaolege popmuziek. Ander bands die in 't Nederlands zonge (mèt oetzundering mesjiens vaan Frank Boeijen) zaoge hun succes mètein vermindere. Nui bands die in of nao 1984 begóste kraoge de ierste jaore al gaaroet gei hitsucces. De muziekindustrie verloor häör interesse in 't genre. Vrienten bleef in deen tied actief es componis en producent. Ze brachte mierdere verzamelalbums oet, die altied d'n hitstatus haolde. Väöl lui vroge um 'n reünie vaan Doe Maar. De bandleje weze dat ummer aof, tot 1999.
In 2005 woort bekind tot Doe Maar, in naovolging vaan ABBA, bezeg waor aon 'ne musical gebaseerd op hits vaan de band. Deze musical drejde in 2007. 2008 zaog 'n nui reünie mèt e konzèr in De Kuip.
Vaanaof oktober 2018 góng de band obbenuits op tournee, um 't veertegjaoreg bestoon te vere. Es hommaasj aon hun wortele in 't underground-clubcircuit gónge ze ouch in clubs speule.
Ouch veur 't naojaor vaan 2021 stoonte konzèrs gepland, in 't kader vaan de Lijf aan Lijf-tournee. Die gónge evels neet door, umtot Henny Vrienten kraank waor gewore. Oetindelek storf Vrienten in aprèl 2022 op 73-jaorege leeftied.
Hitsingles
Noteringe in de Top 40
Albums
exclusief compilatiealbums; noteringe in d'n Album Top 100
Homeros
thumb|right|150px|Buste vaan Homeros, Romeinse kopie (2e iew) vaan e Grieks orizjineel (2e iew veur Christus) Homeros (Latien Homerus) waor 'ne Griekse diechter dee in de achste iew veur Christus geleef moot höbbe. Heer is veural bekind vaanwege twie epische gediechter vaan naoventrint 12.000 veerze: de Iliaad en de Odyssee. Bei gediechter zien gesjrieve in 'ne veersvörm dee bekind steit es hexameter. De Iliaad besjrief d'n oorlog roond de stad Troje en de Odyssee geit euver tien jaor die Odysseus dreuver deit um nao de val vaan Troje zie land te berieke. Dees verhaole speule wel veerhoonderd jaor ietot ze weure opgesjrieve, umtot in deen tied nog gein sjrifteleke traditie bestoont.
Persoen Homeros
Euver zien persoen is niks bekind. Vaan häöm woort in de klassieken tied gezag tot heer blind waor, meh waorsjijnlik is dat neet, waor 't ouch meh umtot heer es auteur vaan 't wèrk bekind steit. Bovedeen weurt heer op de vreugste aofbildinge nog mèt ope ouge aongetroffe.
De oongeluiflike lengde vaan bei wèrke heet negentiende-ieuwse wetensjappers doen gluive tot ze iers in kleinen umvang opgesjrieve woorte en daonao waore oetgebreid. Ouch verworpe die euver 't algemein 't bestoon höbbe vaan de persoen Homeros. Evels höbbe etnologische oonderzeuke nao volker zoonder sjrif aon 't leech gebrach tot 't ziech rappelere vaan zoeväöl veerze neet oonmeugelek is. Ouch de oontdèkking vaan de ruïnes vaan Troje door Heinrich Schliemann heet väöl scepsis weeggenome.
Homerisch Grieks
Homeros is d'n ajdste vaan alle diechters in de Griekse taol. Awwer documinte zien 'rs wel, meh die zien kort en neet lierair. De archaïsche taol vaan Homeros versjèlt dudelek vaan 't klassieke Grieks. De versjèlle zien: bekans gaaroet oontbreke vaan artikele, 't bestoon vaan 'nen dualis en 't oontbreke vaan 't augment in d'n aoristus.
Pölleklup Lötterao
De Pölleklup Lötterao is ein klup van vrunj die zich jedere lètste zondig van de maondj treffe in hun sjtamcafé in Lötterao. ’t Belangriekste doel is ’t ongerhouwte van de óngerlinge vrunjsjapsbandj. Väöl aktiviteite zeen daaróm intern gerich: de veurjaorsaktiviteit, ‘t mendjeskäöre op Paosjmaondig, ’t Pöllekamp en dergelike. Toch traejt de klup ouch waal nao boete op: zie organizeert ’t jaorlikse boumzaege en nump es groep deil aan evenemènte, zoa-es ’t burgerkeuningsjete van de sjötterie van Oud-Gelaen en, zoa wiej ’t oetkump, ’t leedjeskónkoer van Gelaen en/of van Zitterd-Gelaen-Bor. ’t Lètsgeneumde kónkoer woort in 2007 gewónne door de Pölleklup mit ’t leedje “Esther”.
Ein pöl is ein kip, mer ouch ein beerpöl. De maonjelijkse vergadering van de Pölle begint mit de äöpeningszin:”Pölle, in vergadering hiej biejein…”, gesjpraoke door de Patron (veurzitter) of zien plaatsvervanger. Allein mansluuj kènne, biej coöptaasje, lid waere van dees klup wovan ’t aantal leje sjtatutair gemaximaliseerd is tot 15. De klup kènt väöle prominente van de Waereldsjtad en Gelaen-Noord ónger de leje.
1800
1797 - 1798 - 1799 - 1800 - 1801 - 1802 - 1803 1800 (MDCCC) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne goonsdag op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|220px|Sjlaag bij Marengo. thumb|220px|[[Amerikaanse presidentsverkezinge 1800|Amerikaanse presidentsverkezinge (road: John Adams, greun: Thomas Jefferson)]]
Leentdörp
Langs 'n baeëk
Es de beboewing langs 'n baeë gesitueerd is:
Kesjteël Grasbrook
thumb|200px|right|Kesjteël Grasbrook thumb|200px|right|Kesjteël Grasbrook, veurgaevel
Kesjteël Grasbrook is 'n kesjteël in Nederlands Limburg gelaege aan de Bornerwaeg tösje de kirkdörpe Bor en Lömmerig in de gemeinte Zittert-Gelaen.
Leentdörp
Aon 'ne vaart
Ouch in Holland en westelek Utrech vint me dörper aon 'ne vaart. Dit wijs op ootnginninglandsjap: laanks de vaart löp 'ne weeg, boe-aon de boerderije ligke die allemaol eine laankgerekde kavel achter ziech höbbe. De kavele zien daar weer mèt slote vaanein gesjeie. Dèks ligke lintdörper vaan dat typ in de 't verlengde vaanein en goon ze kilometers achterein doot. Dit typ vint me beveurbeeld in d'n Alblasserwaard (o.m. gemeinte Molenwaard) en de Lopikerwaard.
Kesjteël Grasbrook
Besjrieving van 't kesjteël
't Kesjteël haej oarsjprónkelik 'n ómgrachting die noe dreuëggelag is en nog mèr kaum herkènbaar is. Oet de in de gaevel aanwezige jaortalankers bliek dat 't kesjteël in 1596 geboewd is. 't Baovesjte deil van de traptoare zou in de eësjte helf van de 17e eëuw zeen verheuëgd, aevel zónger de mergelsjteine sjpeklaoge. De gordingkap en de sjpantbein zint nog van 't originele geboew. 't Kesjteël haet waarsjienlik aan de achtergaevel 'n paortgeboew gehad, zoa-es afgeleid kan waere oet 'n aantal fundamente die in de baojem zint aangetróffe. Nao 't in kaart brènge van dees fundamente zint dees weer mèt de grondj bedèkt.
Gesjiedenis en eigenaere
De gesjiedenis van kesjteël Grasbrook hink nèj same mèt 't aeve wiejerop gelaege Kesjteël van Bor, mèt name mèt de femielie Van Drimborn die in de 16e eëuw de eigenaere ware van dat kesjteël. 't Waas Alexander Van Drimborn, getrouwd mèt Elisabeth van Olmissen, dae in 1581 toesjtömming kreeg van de de hertog van Gulik om 't hoes mèt alle adelike rechte die dao-aan verbónje ware te boewe. Hiejvan getuge de tweë waopesjilde van de Van Drimborns, die in de hèlsjteine ómliesting van de toeganksdeur van 't geboew zint gekerfd.
De femielie Van Drimborn bleef eigenaer van 't kesjteël pès 1700, went 't kesjteël en ouch 't kesjteël Bor woort euvergenóme door Jan Arnold van Leerode. Hae waas 'ne pasjenele doevemèlker en leet hieveur ettelike doevegate in de veurgaevel aanbrènge. Taengewoordig zint dees doevegate toegesjmeerd, mèr nog sjteeds dudelik waornumbaar. In 1813 woort Maximiliaan van Leerode, dae de heërlike rechte die op zien bezittinge rösde, wo-ónger de kesjteële Bor en Grasbrook en bie dees kestjteële gelaege watermeules en de wèndjmeule, gedwónge door de Franse Tied, zien bezittinge te verkoupe. Dit beteikende taeves 't einje van de Heërlikheid Bor en Maximiliaan vertrók vervolges nao zien Prusese sjtamsjlaot.
Nuje eigenaer van Grasbrook woort Lodewijk Matheus Gilissen, 'ne industrieel oet Mesjtreech, dae ouch 't kesjteël Bor koch. Door vererving kaom 't kesjteël in eigedom van de femielie Barbou de Roosteren, pès 1985 went 't in bezit kaom van Natuurmonumenten.
Hessels
't Hessels is 't Limburgs dialek wat in Hasselt vaanajds gesproke weurt. 't Is ein vaan de Weslimburgse dialekte.
Hasselt ligk zjus te weste vaan e paor veurnaom isoglosses, en zien taol oondersjeit ziech daodoor hiel dudelik vaan beveurbild 't Genks. Zoe loupe de Panninger Seitenlinie en de doe-gijlien vaan noord nao zuid tösse de twie stei door, en zeet me in Hasselt schoên (neet sjoen) en dzjie, oech (neet doe en diech). Ouch ligk Hasselt nog zjus in 't Belsj-Limburgs oontrundingsgebeed, wat es gevolg heet tot 't waord dörp dao es dèrp gerealiseerd weurt, en Luik es Lèèk. Ouch ligk Hasselt in 't gebeed vaan de Aajdsaksische monoftongisatie: 't heet eek, boom, rook en zweet tegeneuver eik, boum, rouk en zweit. Hasselt ligk ouch te weste vaan de ie-ij en oe-ui grènze, meh dees klaanke zien veranderd in èè en öö (welke lèste klaank tenao dèks weer oontroond is). Teslotte kump in 't Hessels h-deletie veur, meh dit gebäört neet consequint en 't versjijnsel verdwijnt dudelik mèt d'n tied.
Literatuur in 't Hessels is sjaars.
De spelling vannen "Dieksjenèèr van't (H)essels", 1989, drèède verbieëterde éûtgaaf ès'n wetenschappeleke spelling van 't Hessels. Vir wieë gewóéën Hessels wielt schrèève, ès dee spelling nogal gekompliekeerd en doabèè braa lestig vir te gebrèèke bè'n tipmesjin of nen teksverwèrreker. Vir doa-an ewa te verhèllepe hèt Marco Clerinx - bè de mejwèrreking van Xavier Staelens zellef - 'n versimpelde spelling vir't Hessels éûtgewèrrek. Doa's e biekske (ne spellinggids) va gemaak (kiek hèè-onder).
Alle stroate vanne bènnestad van Hasselt hèbbe néû, wèè dee va Mestriech, twejtâlige stroatplieëtsjes. De Hesselse versie ès al èn dee "Vereenvoudigde spelling-Staelens". Èn 2009 koam d'r 'n vertaaleng van 't klassiek stripverhoal On a marché sur la lune/Mannen op de maan van Kèèfke éût onder d'n titel Manne obbe Moan. De vertaaleng is gemaak deer Jos Ghysen.
Patrick Süskind
Patrick Süskind, Ambach am Starnberger See in Beiere, 26 maart 1944, is 'ne Duutsje sjriever. E wont in München, Seeheim am Starnberger See en in Montolieu in Fraankriek.
Laeve en waerk
Patrick Suskind sjteerde in München en Aix-en-Provence. Ziene vader Wilhelm waor ooch sjriever, vertaler en haat jaore laank gewèrkt es journalist väör de Süddeutschen Zeitung. Ziene aowere broor Martin is journalist en waor va 1975 bies 1977 speech-sjriever va Willy Brandt.
Patrick Süskind gèft bekaans gèng interviews en traejt noeëts in de openbaarhèèd. D'r besjteunt bekaans gèng foto's van 'm. E haat versjèjje literair pries geweigerd. De verfilming va Das Parfum haat-e lange tied neet toegesjtande. Bie de waeltpremière van Perfume op 7 september 2006 waor e neet aanwezig.
Rossini
Süskind waor co-scenariosjriever van d'r film Rossini-oder die mörderische Frage, wer mit wem schlief. D'r film sjpaelt zich aaf in de mediascene en geet uvver 'ne regisseur en 'ne producaent die d'r bestseller Die Loreley van 'ne miensjesjoewe dichter, wille verfilme. D'r dichter weigert dit echter, ooch es 'm dao väöl gaeld vör gebaoje wert.
D'r film Rossini zit vool mèt verwiezinge nao reëel persone en plaatsje. D'r dichter in 't verhaol zow d'r co-scenariosjriever Süskind èèges zieë.
Good
Good kèn zin:
Diapside
Diapsida vörmp 'n óngerklas van reptiele mit es wichtigste kènmirk det leje twiè äöpeninge höbbe aan beidskantje achter d'n ougkas van 't sjeieldaak. De groep ómvatj ónger anger de veugel, krókkedille, aektese en slange. Bie de litste twiè gruup zint ei of bei gater door de evolutie weer verlaore gegange, meh ze waeren op gróndj van häör aafstamming toch tót de diapside geraekendj.
20 mei
Heiligedaag van Bernardinus van Siena
Nationale fièsdaag in Kameroen
Åstorp
Demografische óntwikkeling
16,08% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Marcel De Puydt
thumb|250px|Archeologische site óp [[Rule. Marcel De Puydt gaans leenks]] thumb|250px|Gedeenkplaat 1928 bie de grót van Spy Marcel De Puydt (1855-1940) waor 'n Belzje archeoloog dae z'n sjtudies in Name deeg. E waor al joonk sjtaerk oonder d'r indruk van 't archeologisch waerk va Ed. Dupont oet Dinant. Wie De Puyts vader sjtorf in 1879 verhuusde e nao Luuk oeë z'n rechtesjtudie aafmakde. Vervolges waoërt e lid van 't Luukse archeologische instituut en e waoërt Chef du Contentieux de la Ville. D'r mètste tied besjtede e an archeologische vaeldwaerk en z'n besjrievinge daovan zeunt helder en ter zake. Väörbarige interpretaties oontbraeëke.
Neanderthaler va Spy
De oetzoonderleke collectie van De Puydt is oonderbrach in 't Luukse Curtiusmuseum.
Oontmoeting mèt J.H. Holwerda
Op 6 juli 1905 bezoch J.H. Holwerda, saer 1904 conservator van 't Rijksmuseum van Oudheden in Leide, De Puydt in Luuk, naodat-e op 3 juli 1905 de vuursjtèèmien va Riekelt how bezoch. Op dat momaent koes Holwerda laestèg geleuve dat 't in Riekelt gong om 'n neolithische site. Pas naodat e in 1923 de site wer bezoch en zich dör z'n Belzje collega's J. Hamal-Nandrin en J. Servais how laote informere, raakde ooch Holwerda d'r van övertuugd dat 't gong öm pre-historisch materiaal.
Varia
Dör bemiddeling van Marcel De Puydt in 1889 makde d'r erfgenaam van Theodoor Weustenraad, Godefroid Borgnet, sjeunbroor van De Puydt, in dat ègeste jaor manuscripte van De Percessie vaan Sjerpenheuvel över an 't Mestreechse Sjtadsarchief.
Eva Kotamanidou
Eva Kotamanidou (Grieks: Εύα Κοταμανίδου) (16 miert 1936 Athene) is 'n Grieks actrice. Ze is bekind vaan versjillende bekinde Griekse films wie O Thiasos (1975), Topio stin omichli (1988) en O Megalexandros (1980). Ze heet väöl veur de Griekse cinema beteikend. Allewijl kump ze bijnao neet in de publiciteit. Wel is bekind tot ze nog leef en in Athene woent.
Slaagtandj
'ne Slaagtandj of stoattandj is 'nen extreem-langen tandj bie bepaoldje zougdere dae nao boete stèk wen de móndj is geslaote. Toete zougdere mit slaagtenj behuèren ónger anger olifante, zwiender, walrusse, narwals en versjillendje primitieve hirte, wie 't muskushirt, 't de Sjinese waterree en de muntjak. Bie väöl saorte höbbe alein de menkes slaagtenj of zeen de slaagtenj bie menkes grótter es bie vruikes. Dere gebroeke slaagtenj veur versjillendje doelènj.
De twiè slaagtenj bie 'nen olifant zeen verlingjde bäövelste sniejtenj. Bie anger dere wie bieje walrusse, zwiender en hirte zeen 't de bäövelste hooktenj; bie inkel oetgestórve slurfdere, nej verwantje vanne olifante, wie de Deinotherium waren 't juus de ungelste sniejtenj die oetgrudje toet slaagtenj.
Sint Pieter (Mestreech)
thumb|right|Sint-Pieter Sint-Pieter is 'n wiek vaan Mestreech, die huurt tot 't stadsdeil Mestreech-Zuidwes. Ze weurt in 't weste begrens door de Vroenhoveweeg, in 't ooste door de Maos en 't Villapark, in 't noorde door Biesland en Jekerdal en in 't zuie door de Belzje grens. Vaanajds woort de wesgrens (mèt Vroenhove, later Aajd-Vroenhove) evels door de Jeker gevörmp. Tot 1920 waor 't 'n zelfstendege gemeinte; de plaots heet ein en aandert vaan häör aajd dörps karakter kinne behawwe.
Waope
Sint Pieter kraog op 16 fibberwarie 1889 e gemeintewaope touwgeweze (zuug 't pleetsje), wat ziech es volg liet umsjrieve:
't Waope is sprekend ('t verbeeld de naom vaan de gemeinte), meh Sint Pieter is ouch de parochieheilege. De berg is allezeleve de Sint-Pietersberg.
Landsjap
't Dörp Sint-Pieter besteit oet e paar straote, die vaanoet 't Maos- en Jekerdal bergop loupe nao de Sint-Pietersberg. De koms vaan de ENCI, die gebruuk maak vaan de berg, heet 'ne negatieven invlood op 't landsjapssjoen gehad: 't febrik heet 'nen enorme krater in de berg gegraove. 't Deil wat 't febrik neet gebruuk is euver 't algemein bebos; bergaof vint me väöl akkerland.
Monuminte
Binne 't gebeed vaan de aw gemeinte Sint Pieter vèlt oonder mie Fort Sint Pieter. 't Dörp had vaanajds geinen echte kómp; de aw boerehäöf en aander hoezer ligke verspreid euver e groet gebeed mèt väöl nuier gebouwe detösse.
Historie
Al um 1145 weurt gewag gemaak vaan 'n parochie gewijd aon Petrus, boete de mör vaan Mestreech, aon d'n euverkant vaan de Jeker. Mesjiens is 't kèrkske op dees plaots al väöl awwer: in 't heilegeleve vaan Sint Lambertus (dinkelek gesjreve in d'n achsten iew) kump al 'n Pieterskèrk veur. 'n Akte oet 1284 gaof de hierlekheid 'nen eige rechskrink; vaanaof noe woort vaan de vrijheid Sint Pieter gesproke. 't Waor 'n soort veurstad vaan Mestreech, gans umringk. Wie in de vieftienden iew de stei oet 't Luikse in opstand kaome tege de Bourgondischen hertog Sjarel de Stoute, raakde Sint Pieter bij 'n vergeldingsactie compleet vermassakreerd. Sjarel verbooj 't weer op te bouwe.
In d'n achtienden iew (in 1762 um perceis te zien) kaom Petrus Ceulen in Sint Pieter te woene. Zien naozaote zouwe Sint Pieter vaanaof 1803 tot 1818 en tenao vaan 1838 tot 1920 besture. Nao de deiling vaan Limbörg in 1839 kaom/bleef Sint Pieter aon Nederland, es deil vaan 'n bufferzone roontelum Mestreech. De negentienden-iewse gemeinte Sint Pieter leep nog ummertouw tot aon de (zwoer) vestingwerke vaan de stad, en besloog ouch gebeed wat noe neet mie tot Sint Pieter weurt gerekend: 't huieg Villapark en e struukske groond aon d'n ooskant vaan de Maos (toen bekind es De Weert, noe De Zjeramiek en e deil vaan Randwiek). Op 1 jannewarie 1920 woort de gemeinte Sint-Pieter, tegeliek mèt Aajd-Vroenhove, opgeheve en gans bij Mestreech geveug.
Olifante
Olifante is de Limbörgse naom veur 'n orde zoogdiere, de Proboscidea, en 'n femilie diere, de Elephantidae, die vaandaog d'n daag de einege femilie is. Aander families leefde in d'n Iestied. De olifante zien de groetste landdiere die allewijl op Eerd leve. Es herbivore stoon ze evels neet bovenaon de voodselkette.
De olifante zien in twie geslachte en drei soorte oonderverdeild:
Alle drei diere zien direk te herkinne es olifante; de versjèlle zien neet opvallend.
Olifante zien gewèld um hun ivoor. Naotot door groetsjaolege jach hiel väöl olifante verdwene en 't bies mèt oetsterve bedreig raokde, traoje internationaol verdraoge in wèrking en woort d'n handel in en jach op ivoor in väöl len verboje. Allewijl gief 't in sommege len bekans al te väöl olifante, meh in aander len geit 't noch ummertouw slech.
Aerwinkel
Kasteel Aerwinkel in 't Limburgse Postert werde veur 't eers geneump in 1544, en waas waarsjienlik ein hoeve. Wanneer 't toenmalige hoes is verdwene is onbekind.
Landjgood Kasteel Aerwinkel is 'n biezónjer landjgood. Neet allein 't hoes is interessant vanoet cultuurhistorisch ougpunt, maar 't haet ouch 'n biezónjer 7 ha groot park, det noe recent is opgenomme in 't EGHN, European Garden Heritage Network. Aangrenzend lik 't prachtige Munnichsbós. Der zin genóg fiets- en wanjelroutes.
3 fibberwarie
3 februari ies de fièsdaag (sjterfdaag) van de heilige Blasius.
Gebore
thumb|Felix Mendelssohn, gebaore 3 fibberwarie 1809
Merel
250px|thumb|Merel mèt piering in ziene snavel. De Merel (maelder, maerelink, in sommege dialekte maeële en blaon geneump), Turdus merula,  is 'ne vogel oet de femilie liesters, orde Zaankveugel, oet 't geslach Turdus. Heer kump algemein veur in Europa, zoewel in de natuur es in cultuurlandsjappe en steideleke umgeving.
thumb|left|200px|Merel in Nederlandsche Vogelen, Vol. 1 (1770)
Kinmèrke
Merele zien veugel vaan oongeveer 25 cm laank. De mennekes zien gaans zwart (natuurlek oetgezoonderd de albinomerele), boete de bek en 't ougrendsje, die oranje of duustergeel zien, en de pu. 't Verekleid vaan de vruiwkes is broen mèt spikkele. 't Menneke heet 'n eufonisch leed, wat 'r dèks varieert; te deile kump dat doortot heer zien aajd leed gaw vergit. Merele leve gemeinlik solitair, aanders es beveurbeeld spriewe, en vörme minder gaw plaoge. Ze oonderhawwe 'n territorium wat door 't menneke verdeideg weurt.
Ze veuje ziech veural mèt versjèllende insekte (wespe, vlege, kevers) en pieringe, meh ouch wel mèt besse en zelfs minselek aofval. De eigensjap tot ze alles wat klein genoog is kinne ete en vertere heet de soort zoe sterk gemaak.
Verspreijing
In Nederland en 't Belsj trif me de veugel algemein aon. Vreuger evels waor de merel beperk tot de bos; 't verdwijne vaan de Nederlandse bosse heet daan ouch veur 'nen enormen trökgaank gezörg. Vaanaof de negentiende iew kaom d'n umkier en woorte de bieste cultuurvolgers. De merel dee 't bos bewoent is ouch in gering maote 'nen trèkvogel; de stadse merel is staandvogel gewore. De merel is allewijl in Nederland de meis veurkoumende vogel (gemete in breujpare).
thumb|nes jóng merele
Veurtplanting
't Breujseizoen vaan de merel doort vaan ind miert tot ind juni, en in dee langen tied lègk 't vruiwke twie tot drei kier eier, ederskier veer of vijf, törkwaas mèt zwarte spikkele vaan kleur. 't Nes weurt gemaak in 'ne boum, stroek of kaanjel, oet tekskes en mos. 't Breuje doort twie weke. Daonao weure de jónge nog twie weke gevoojd door allebei de awwers.
Harelbeke
Harelbeke (Wes-Vlaams:  'Oarelbeke) is 'n stad in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, in 't arrondissemint Kortrijk. De stad heet 'n oppervlak vaan 29,14 km² en had op 1 januari 2008 26.328 inwoeners.
Deilgemeintes
Harelbeke besteit oet drei deilgemeintes. Binne de deilgemeinte Harelbeke ligk daobij nog 'ne veerde kern. De deilgemeinte Harelbeke zelf mèt 14,57 km² en had in 2006 18.918 inwoeners.
Ligking
Harelbeke ligk aon de reveer de Leie, op de plaots boe de Arendsbeek in die reveer oetmund. In de gemeinte ligk nog 't natuurgebeed de Oude Leiearm.
Historie
't Gebeed vaan Harelbeke is al e jaor of 9000 bewoend. Neve prehistorische zien ouch Romeinse opgraovinge gedoon. Harelbeke waor in de middeliewe de plaots vaan 'n graofeleke residentie. Door zien gunstege positie aon de weeg vaan Gent nao Kortrijk greujden 't oet tot belaankrieke handelsplaots. Allewijl is Harelbeke es forenzeplaots mie es oets geriech op Kortrijk. In 1977 woort Harelbeke oetgebreid mèt de toen opgeheve gemeintes Bavikhove en Hulste.
Bikkel
'ne Bikkel is 'n gereedsjap oeë me d'r groond mèt losbikkelt. In Norbik neumde me 'ne bikkel ouch wel 'n piosj. Bie opgravinge in Pompeii is 'n piosj voonde oet 69 n. chr.
Guido Fonteyn
Guido Fonteyn, Evere 1943, is 'ne Belzje journalist dae wèrkde vör de Vlamsje gezèt De Standaard. In 2004 is e mèt pensioeën gegange. Saer december 2007 wèrkt-e wer es Wallonië-expaert vör de Vlamsje media.
Haaksj
thumb|300px|'n Haaksj of aaks.
Guido Fonteyn
Fonteyn wèrkde saer 1968 es polletiek redacteur in de Wetsjtraot d.w.z. 't federaal parlemaent in Brussel en makde 't polletiek laeve dus va gaans kortbie mèt. E sjreef versjèjje artikele över communautaire kwesties. Es Vlamsje Brusselaer waor-e erg geveulig vör de node va minderhede. An 't lèts van z'n carrière waor Fonteyn d'r permanaente correspondaent in Wallonië, geplaatsjd in Name, de hoofsjtad van de regio.
Haaksj
Haaksj of aaks (v) is 'n waope van vreuger, wat liek op 'n hakbiel. Ze kint ouch gebruuk weure es gereidsjap, bv veur hout te splitse, te kappe en te hakke. De steel is dèks van veerkrachtig essehout gemaak.
Guido Fonteyn
Fonteyn waor d'r Wallonië-expaert in Vlaandere en sjreef ooch versjèjje beuk över Wallonië. 't Lètste hèèsjt Adieu à Magritte. Över Voere sjreef Fonteyn 't waerkske: Voeren een heel Happart verhaal (1983).
Femielje (biologie)
Inne biologie is 'n femielje (Letien: familia) ein vanne wichtigste rang, nao de saort en 't geslach. 'n Femielje ómvatj eint of mieëder geslachte die edert ein of mieëder saorte bevatte. 'n Femielje kan dus ein saort bevatte (wie Ginkgoaceae die allein de (nag bestäöndje) saort Ginkgo biloba kèntj), meh kan ouch 'n enorm aantaal aan saorten ómvatte.
Black metal
Black Metal is e subgenre vaan metal dat in de late jaore '80, mèt naome in Scandinavië, ontstande is. 't Is e extreem metalgenre, meh is toch wezelek aanders vaan bijveurbeeld Death metal - ouch 'n extreem genre. Black Metal is hiel breid, 't geit vaan extreem minimalistisch en ultra-snel tot enorm complex, tot zwoer depressief. Vanallles is dus meugelek binne de Black Metal. Toch is edere black metalband geboonde aon bepaolde grenze. Zoe is 't genre doordrenk vaan misantropie, en späölt atmosfeer 'n hiel belangrieke rol. Black metal kinmerk zich mèt naome door 'n agressief gitaargeluid, hoege "sjriewerige" vocaole, en dissonante akkoorde. Wie gezag späölt atmosfeer 'n hiel belangrieke rol, en Black metalbands zalle z'ch daorum vrijwel noets hawwe aon 't koeplèt-refrein sjema, in tegestèlling tot de mieste moderne meziek. De struktuur vaan Black Metal is dus vrij apaart, en is dèks progressief vaan aard. Daobij speule tekste ouch 'n vrij belangrieke rol. De tekste zien euver 't algemein vrij misantropisch vaan aard, en handele euver Satanisme, anti-christelijkheid in z'n algemein, de natuur, Europese natuurreligies, en de eige umgeving.
Historie
De historie vaan black metal is op te deile in drei zoegenaomde "waves" (Ingels veur "golve"). Daovaan is mèt name de twiede wave, in de vreuge jaore '90 beruch.
De ierste wave
In 1982 kaom Venom mèt z'n twiede album, geneump black metal. Vaan dit album daank Black Metal z'ne naom. In feite waor 't album stylistisch gezeen 'ne vörm vaan Thrash metal, meh d'r waore toch al black metal trikskes ziegbaar, wie theatrale shows, en satanistische tekste. Ouch de produktiekwaliteit waor lieg - get wat sterk trökkump in de Black Metal-wereld vaan de twiede wave. De vocaole vaan 't album waore ouch e stuk rauwer es normaal bei Thrash Metal.
'n Jaor later woort de band Bathory opgerieg. Dizze band heet e soortgeliek geluid es Venom, allein nog get rauwere vocaole, en ouch de snelheid waor in de begindaog vaan Bathory erg hoeg. Bathory waor ouch de ierste dee de tekste veurzaog mèt Noorse mythologie.
De twiede wave
Haafweegs de jaore '80 bleve Venom, Bathory, en Celtic Frost de einige die Black Metal maakde, meh dat veranderde toen in Noorwegen Black Metal evolueerde. In 1984 waor namelijk de band Mayhem opgerieg, oonder leiing vaan Euronymous. Dizze band waor erg ideologisch en erg serieus in hunne gedachtegaank. De in 1987 oetgebracht LP, Deathcrush waor e typisch veurbeeld vaan wat v'r noe kinne es "raw black metal"; super snel, minimalistisch en agressief. Roond deezelfde tied begóste bands es Burzum ('n mie ambientaal projek), Emperor, Immortal, Satyricon, en Darkthrone te speule ; dit zien allemaol Noorse bands. 't Waor toen al dudelek tot al dizze bands weliswaar tot 't zelfde genre huurde, mer toch 'ne gans aandere stijl späölde. Burzum - 't geistekeend vaan Varg Vikernes - is beveurbeeld erg ambientaal. Emperor zit in de chaotische hook vaan 't genre, en waor de ierste dee symfonische eleminte ging gebruke. Immortal is mèt naome bekind veur z'n utermaote hoeg snelheid. Satyricon zat mèt z'n ierste album al metein 'ne groete zat in 't sjrieve vaan middelieuwse tekste. Darkthrone is daorentege mie georiënteerd riechting Mayhem.
Dizze twiede wave is beruch umtot sommege lede vaan bovegeneumde bands allemaol erg serieus waore, en de "koedaordegheid" vaan hunne meziek neet liegveerdeg oppakte. Zoe is d'r 'ne zoegenaomde Black Metal Inner Circle opgerieg, 'n organisatie die radicaol anti-christelijk waor. 't Ierste blood dat vleujde waor Per Yngve Ohlin, bijgenaomp Dead, dee zelfmoord pleegde in 1991. In 1993 woort Euronymous vaan Mayhem vermaord door Varg Vikernes vaan Burzum. Vikernes verzörgde op dat momint de bas veur 't volledege album van Mayhem, De Mysteriis dom Sathanas. Vlak veur dee moord woorte tientalle kèrke in Noorwege door de Inner Circle in brand gestoke.
Bekinde bands
Bekinde bands oet de Black Metal zien onder andere
Synapside
Synapsida vörmp 'n groep gewerveldje bièster van de amniota mit es wichtigste kènmirk det leje slechs ei ungelste slaopvunster höbbe. De vreug vörme van de groep waere informeel aangeduudj mit d'n term zougdeerreptiele, tródsdet ze gein waor reptiele wore. De nag laevendje synapside zint de zougdere.
Reverse DNS lookup
Este loers nao het Internet Protocol en het Domain Name System beteikent 'ne Reverse DNS lookup gewoen aanders um opzeuke. Normaal gesproke weurt DNS gebruuk um het IP adres te vinde wat gekoppeld is aon een computer naom (hostname), dus 'ne reverse lookup zeuk bei 'n IP-adres welke computer naom daobei huurt.
Extern linke
In 't Ingels:
Domain Name System
Óngerklas
'n Óngerklas of subklas is inne biologie 'n taxonomische rang of e taxon in die rang. 'n Óngerklas is 'n rang leger es 'n klas en ein hoger es 'n orde.
Wiek (buurt)
'n Wiek (mèt sjleiptoan oetgesjproke) ies 'n gedeilte van 'n sjtad of van 'n groat dörp, dat ruumtelik gezeen min of miè 'n aafgesjlote gehiel vörmp. 'n Buurt kèn 't zelfde zin es 'n wiek, meh ouch 'n gedeilte devan.
Zoa höbs se in 'n sjtad: 't centrum (de binnesjtad) en de woonwiek. Bie 't zeuke van name veur nuuj sjtraote zint väöl gemeintes d'r toe euvergegange woonwieke ónder te verdeile in buurte mèt 'n bepaald thema. Zoa óntsjtónge bv. de componistewiek, de blomebuurt, de buurt van keuninge en prinse, de pesjtoarsbuurt en de burgemeistersjwiek. In 'n sjtudentewiek zint weuninge en appartemente speciaal veur sjtudente geboewd. Sjieke hoezer liegke dèks in 'n villawiek. 'n Achterbuurt en 'n krottewiek bevinge ziech meistal aan de rand van 'n plaats. Es café's, eethoezer, snackbars, theatersj en dancings bie-ein liegke höbs se 'n oetgaonswiek. De grachtegordel, 't zakecentrum en 'n industrieterrein zint ouch wieke in 'n groater plaats mèt eder hun eige inriechting en functie.
De naam van 'n oud gedeilte van de sjtad Mestreech, aan de andere kant van de Maas, ies Wiek. 'n Groate nuuj wiek oet 't ing van de 20e ièw in Mestreech hèt Randwiek.
1781
1778 - 1779 - 1780 - 1781 - 1782 - 1783 - 1784
Gebäörtenisse
thumb|right|200px|Amerikaanse Ónaafhankelikheidsaorlog
Gebore
thumb|right|150px| Lodewijk Jozef Franse Xavier van Bourbon, gebaore op 22 oktober 1781.
Bieëmele
thumb|300px|left|Bemeler([[mergel)berg bie Bieëmele]] Bieëmele (Nederlands Bemelen) ies 'n dörp in de gemeinte Èèsjde-Mergraote in 't heuvelland van Zuud Limburg gelege aan de ouwe waeg van Mesjtreech nao Aoke. Tot 1982 waor 't ein van de kleinste zelfsjtendige gemeintes van Nederland. Same mèt de buurtsjappe wone d'r óngevaer 400 luuj.
Buurtsjappe
Gehuchte en buurtsjappe:
Tot 1794 waor Bieëmele 'n hièrlikheid ónder 't Slevevrouwekapittel mèt ein eige rechbank.
Bezeenswaerdig
In Bemele sjteit de Sint Laurentiuskèrk, die groatendeils oet 1845 sjtamp, get hoager achter 'n tuinmoer mèt róntelum 't kèrkhóf. De typisch Limburgse, mergele tore ies oet de 14e ièw. 't Baksjteine einbeukige geboew ies in Watersjtaotsjtiel opgetrokke mèt neoklassieke elemente. 't Interieur ies groatendeils 19e ièws. Aan de voot van de kèrk bevingk ziech 'n pöthuuske mèt 'n zaaldaak woa-in de dörpspómp. Dao tegenaan hingk 'n waegkruus. In dezelfde sjtraot bevinge ziech drie monumentaal hoezer (in veldbrand, mergel, sjpeklaoge en vakwerk) oet de 18e ièw. In de umgeving liegke nog 'n paar monumentaal häöf en 'n aantal waegkruzer.
Waope
Op 15 miert 1957 kraog de gemeinte vaan d'n Hoege Raod vaan Adel officieel e waope touwgekind, wat ziech zoe liet umsjrieve:
Dit waope kump euverein mèt 't aajd femiliewaope vaan de Van Bieëmeles, die hei iewe heersde; de staar verwijs evels nao Slevrouw (stella maris, staar vaan de zie), umtot Bieëmele vreuger oonder 't Mestreechs Slevrouwekepittel veel.
Historische inwoenertalle
(v1830=100)
Greun: Gemeinte Bieëmele Blauw: Provincie Limbörg
Haors
Dit artikel geit euver de plaats bie Venroj; veur de plaats bie Hinsberg, zuuch Horst (Hinsberg).
Montenau
thumb|left|350px|19de ieëwse goodmien in vool exploitaasje. Montenau is 'n deelgemèngde va Amel in de Duutsjtalige Gemeensjap en bekaand öm t Goodfieëber va Montenau an 't èng van d'r 19de ieëw.
Haors
Haors (ok Hôrs geschreve; Nederlands: Horst) is de belangriekste pláts ván de gemènte Haors aan de Maas in 't noorde vaan de provincie Limburg. Tot 2001 waor Haors 'n zelfstandige gemènt; 't woort toen mèt de gemèntes Brokeze en Grevors gefuseerd tot de nìj gemènt Haors aan de Maas. Beej de gemènte Haors huèrde òk de dörpe Amèrica, Griendsveen, Haegelsum, De Melderse en De Mieëterik. Op 1 Jannewarie 2011 háj Haors 13.531 inwoëners. Haors leet aan de A73.
Montenau
In 1876 deeg d'r Duutsje Julius Jung geologisch oonderzeuk in d'r sjtrieëk roond Sankt Vith. E wèrkde an 'n tracée vör 'n sjpoorlien die Aoke en Sankt Vith moes verbeende. Jung how es ploegbaas gewèrkt in Amerikaanse goodmiene en waor geïntrigeerd dör goodvondste bie Amel. Essel, 'ne lieraar oet Malmedy, how in klèng sjtorte reste gezieë va primitief goodwinning in d'r Romeinse tied. Ooch toponieme verwaeze nao 't good: Goldgrübe, Goldgrof en Goldkuhl bie Montenau en Recht; Goldbach am goldenen Bitgeleisen bie Faymonville of de Heid de la mine d'Or bie Quarreux, tösje Aywaille en Stoumont of ander plaatsje in 't sjtroomgebied van de Amblève.
Haors
Functies
Haors is èn belangriek agraries centrum; d'r is heej veural veul glaastuinbouw, champignonteelt en d'r wère sperjus gekweekt. D'r zien òk ónderzeuksinstèllinge op 't gebeed van de landbouw en agrariese ónderwiesinstèllinge gevestigd.
Montenau
Jung wis dat in dit gebied 'ne groeëte goodaoder moes liegke. E mikde op Montenau en kreeg 'n concessie vör 2 miljoeën veerkaante meter. Jung gong zeuke en voond good. Z'ne zoon Friedrich pakde de zaak groeëts aa, nao Amerikaans vörbeeld, en eenkel jaore achterèè won Jung mèt z'n maatsjappiej 5 gram good per ton sjtèng. De pers kreeg loch van z'n activitète en de goodzeukers kieëme naoder, mae allèng Jung voond good. Montenau paasde zich aa an 't goodfieëber. D'r kieëme caffès en zelfs bordele.
Haors
Insignes
Aan de gemeinte Haors woort op 19 augustus 1890 't volgend waope touwgekind:
Montenau
Vör 1919 trok de Duutsje regering de concessie in op groond va vreug-ecologische motieve. De koele mismakde 't natuurlèke laandsjap. Jung verhuusde nao Büren en noom de dochter van z'n kamerverhuurster mèt es vrow. Montenau vergoot flot de goodepisode. 'n Pooskaart oet 1911 herinnert d'r nog aan: 'n Fiere Friedrich Jung mèt eenkele goodgravers bie de indrukwekkende zaef- en waesjinstallaasje.
Haors
Insignes
De hierlekheid Haors droog dit al sinds de middeliewe. 't Waope is aofkumsteg vaan de femilie Van Mielaer, de ajdste bekinde hiere vaan Haors. Ouch wie aander geslachte de hierlekheid gónge besture, heel ze dit waope; 't is op versjèllende Haorster zegele te zien. 't Waope vaan de fusiegemeinte Haors aan de Maas is ouch op 't Haorster waope gebaseerd.
Montenau
Bron
De Gemeente. Anekdoten en instellingen. Het tijdschrift van het Gemeentekrediet, nr. 200, 1997/2 door Guido Fonteyn en Jean Blavier.
Haors
Historische inwoenertalle
't Welvarend Haors mèt zien snel greujende oontginninge greujde in de negentienden iew good; de greuj góng naoventrint geliek op mèt de ganse provincie. Nao 1909 (es de mijne ummer mie lui aontrèkke) raak de gemeinte bij 't provinciaol gemiddelde achterop, meh nao d'n oorlog oontwikkelt ziech Haors tot 'n veurstad vaan Venlo en geit de greuj weer wijer.
(v1840=100)
Greun: Gemeinte Haors Blauw: Provincie Limbörg
Bezeenswaardighede
thumb|300px|De markante kèrk van Boosten op de mert De kèrk van Haors is gewiejd aan d'n heilige Lambertus. Ze leet aan 't mertplein, tegenovver 't veurmalig gemèntehoes. 't Bakstiëne gebouw is óntworpe door d'n Limburgse arsjitekt Alphons Boosten en vervangt de aldere kèrk die in de Twèdde Werreldoërlog verlore is gegaon. De kèrk haet 'ne rieke inventaris (ónder andere 'n laatgotisch wiewatervaat, 'n Romaans doëpvónt en 'n marianum) en is 'n rieksmonument.
T'n noordoëste van Haors leet de rewien vaan 't kestiël ter Hoars. 't Gebouw dateerde oerspronkelijk oet 't begin van de vèrtiende iëw. Vanaf 't midde van de niggentiende iëw is 't kestiël, dat in de loëp vaan d'n tied waor verbouwd en oetgebreid, vervalle. 'n Tiedje terug hebbe ze 't kestiël wer opgeknapt en is 't wèr òpegesteld veur 't publiek. D'r wère nou ok de kestiëlfiëste gehalde.
Maria Mena
Häör moder waor 'n sjriefster vaan toneelsjtökke en häör vajer Charles waor 'nen drummer. Maria en häör breurke Tony zien verneump nao karakters oet de musical West Side Story vaan Leonard Bernstein. De moder van Maria is van Noorse aofkóms en häöre vajer is gebore in Nicaragua.
Haors
Vastenaovend
De vastenaovesveriëniging van Haors hèt D'n Dreumel. Mèt vastenaovend hiet Haors òk waal 't Dreumelriêk.
27 oktober
27 oktober is 'nen daag op de westerse kalender. 't Is d'n 300en daag vaan e gewoen jaor en d'n 301en daag vaan e sjrikkeljaor; nao 27 oktober volge nog 65 daog. 't Is de nationale fiesdaag vaan Saint Vincent en de Grenadines en vaan Turkmenistan.
Toine Ambaum
Toine Ambaum ies de samesjtèller van 't Brónsgreun bukske Nederlands-Tegels. Hae ies gebore in 1941 in Tegele. In 't dageliks leve ies 'r ónderwiezer en directeur van 'n basissjoal in zien geboorteplaats. In 2004 deit'r de pos-hbo-kadercursus Lièrgank Limburgs
't Brónsgreun bukske ies 'n woordelies, die bedoelt ies um de sjriever in 't Tegels te helpe mèt de sjpelling. De lies geit oet van (alfabetisch) 't Nederlandse woord mèt daoneve 't Tegelse. 't Bevat 2300 items en 6000 weurd. 't Beukske ies oetgegeve in 2006 mèt sjteun van Veldeke Limburg
Joanne Klink
thumb|Joanne Klink Joanne Klink, gebore op 6 mièrt 1918 in Remung waor theologe en sjriefster van 'ne biebel veur kinger en ander beuk veur kinger euver 't katholiek gelouf. Saer de jaore 60 van de 20e ièw woonde Klink in 't buurtsjap Gènzie (Komeresj) in Zuud-Limburg, in 'n verboewd bakhoes. Ze sjtorf in Viele op 90-jaorige laeftied op 17 mièrt 2008.
Achtergrond en publikaties
Nao häör sjtudie theologie in Leide waor ze twintig jaor predikante names de Remontstrantse Broederschap in o.m. Den Haag, Schoonhoven en Haarlem.
13 oktober
Heiligedaag van Geraldus van Aurillac
Rotterdam-Centrum
thumb|Ligking vaan 't stadsdeil Centrum in de gemeinte Rotterdam. Rotterdam-Centrum is ein vaan de veertien stadsdeile vaan de Nederlandse stad Rotterdam. 't Besteit rouw-eweg oet de aw binnestad, de veurmaolege veurstad Cool en de ajdste nuibouw. Väöl vaan 't cultureel leve in de stad späölt ziech hei aof; me vint hei daobij ouch versjèllende monuminte die de stad bekind make.