cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lies van plaatse in Nederlands Limburg
DE GEMEINTE (VENLO) Venlo
Hout-Blerick Houblierik, in Houblierik
Lomm Lóm, in Lóm
De Maagdenberg De Maagdenberg, op De Maagdenberg
Schandelo Schandele, in Schandele
Steyl Sjteil, op Sjteil
Tegelen Tegele, in Tegele
Velden Velde, in Velde
't Ven 't Ven, in 't Ven
Venlo Venlo, in Venlo
DE GEMEINTE (VENRAY) Venroj
Blitterswijck Blitterswik, ien Blitterswik
Castenray Kâssele, ien Kâssele
Geijsteren Geistere, ien Geistere
Heide De Haej, óp De Haej
Leunen Luuëne, ien Luuëne
Merselo Maersele, ien Maersele
Oirlo Oeldere, ien Oeldere
Venray Venroj, ien Venroj
Veulen 't Väöle, óp 't Väöle
Vredepeel De Vredepieël, ien De Vredepieël
Wanssum Wânsem, ien Wânsem
Ysselsteyn IJselstein, ien IJselstein
DE GEMEINTE (ECHT-SUSTEREN) Ech-Zöstere
Aasterberg D'n Aosterberg, oppen Aosterberg
Baakhoven Baakhaove in Baakhaove
Berkelaar Berkelieër, in Berkelieër
Dieteren Detere in Detere
Echt Ech, in Ech
Echterbos D'n Echterbós, oppen Echterbós
Gebroek Gebrook, in Gebrook
Hingen 't Hènge, op 't Hènge
Illikhoven Illekaove in Illekaove
Koningsbosch De Boesj, oppe Boesj
Maria-Hoop (Diergaarde) D'n Deelgaard, oppen Deelgaard
Nieuwstadt De Nuujsjtad oppe Nuujsjtad
Oud-Roosteren Aw-Kirk in Aw-Kirk
Peij Pej, in Pej
Roosteren Roostere in Roostere
Schilberg Sjaelberg, op Sjaelberg
Sint Joost Sint-Joeas, op Sint-Joeas
Slek De Slek, oppe Slek
Susteren Zöstere in Zöstere
Vissersweert Vèsserswaert in Vèsserswaert
DE GEMEINTE (LEUDAL) Leudaal
Baexem Baoksem, in Baoksem
Buggenum Bögkeme, in Bögkeme
Ell Èl, in Èl
Grathem Gratem, in Gratem
Haelen Hale, in Hale
Haler Haalder, in Haalder
Heibloem De Heibloom oppe Heibloom
Heythuysen Heitse, in Heitse
Horn Häör, in Häör
Hunsel Hunsel, in Hunsel
Ittervoort Ittervoort, in Ittervoort
Kelpen-Oler Kelpe-Oler, in Kelpe-Oler
Neeritter Itter, in Itter
Nunhem Nûnem, in Nûnem
Roggel Rogkel in Rogkel
Uffelse Öffelse, op Öffelse
DE GEMEINTE (MAASGOUW) Maasgoew
Beegden Bieëgdje, in Bieëgdje
Brachterbeek De Baek inne Baek
Heel Hael,in Hael
Laak De Laak oppe Laak
Maasbracht Brach in Brach
Ohé G'n Oea in G'n Oea
Osen Oeazje, op Oeazje
Panheel Panhael, in Panhael
Pol Pol, in Pol
Stevensweert Staeveswaert in Staeveswaert
Thorn Toear in Toear
Wessem Wèssem, in Wèssem
DE GEMEINTE (NEDERWEERT) Ni-jwieërt
Eind D'Indj in D'Indj
Leveroy Leivere in Leivere
Nederweert Ni-jwieërt in Ni-jwieërt
Ospel D'Oospel op D'Oospel
Ospel(se)dijk Ospeldiêk in Ospeldiêk
Schoor Schoor op Schoor
DE GEMEINTE (ROERDALEN) Roerdale
Herkenbosch Hèrkebósj in Hèrkebósj
Lerop Lerop, in Lerop
Melick Melik in Melik
Montfort Mofert, in Mofert
Paarlo Paalder, in Paalder
Posterholt Postert, in Postert
Reutje 't Räötje, op 't Räötje
Sint Odiliënberg Berg, in Berg
Varst De Varsj, oppe Varsj
Vlodrop Vlorp in Vlorp
DE GEMEINTE (ROERMOND) Remunj
Aan de Rijksweg Ane Riêkswaeg Ane Riêkswaeg
Asenray Azeraoj in Azeraoj
Asselt Assel in Assel
Boukoul De Boekoêl oppe Boekoêl
Herten Herte in Herte
Industriepark Roerstreek 't Industriepark Roersjtreek in 't Industriepark Roersjtreek
Kapel in 't Zand De Kepel ane Kepel
Leeuwen Leve in Leve
Maasniel Neel in Neel
Merum Maerem in Maerem
Roermond Remunj in Remunj
Swalmen Zjwame in Zjwame
DE GEMEINTE (WEERT) Wieërt
Altweerterheide Altwieërthej oppe Hej
Boshoven Bosseve op Bosseve
Stramproy Rooj in Rooj
Swartbroek Zwartbrook in Zwartbrook
Tungelroy Tungelder in Tungelder
DE GEMEINTE (BEEK) Baek
Beek Baek in Baek;
Geverik Geverik in Geverik;
Groot-Genhout Groat-Genhout in Groat-Genhout
Kelmond Kelment in Kelment
Klein-Genhout Klein-Genhout in Klein-Genhout
Neerbeek Nirbik in Nirbik;
Spaubeek Sjpawbik i Sjpawbik;
DE GEMEINTE Beekdaelen Baekdale
NUTH Nut i Nut
Aalbeek Aolbaek in Aolbaek
Arensgenhout Arensgenhout in Arensgenhout
Grijzegrubben Griêzegröbbe i Griêzegröbbe
Groot Haasdal en Klein Haasdal Hazel i Groat-Hazel en i Klein-Hazel
Helle G'n Hèl i G'n Hèl
Hellebroek Hèllebrook in Hèllebrook
Hulsberg Hölsberg in Hölsberg;
Hunnecum Hunnekem in Hunnekem
Laar Laor i Laor
Nuth Nut i Nut;
Oensel Oansel in Oansel
Schimmert Sjömmert i Sjömmert;
Swier Zjwier i Zjwier
Terstraten Tersjtraote in Tersjtraote
Vaesrade Vaosje i Vaosje;
Wijnandsrade Wienesrao i Wienesrao;
Nuth Nut i Nut
''Onderbanken Óngerbenk
''Schinnen Sjènne
''Onderbanken De Óngerbenk
Bingelrade Bèngelder i Bèngelder
Jabeek Jaobik i Jaobik
Merkelbeek Merkelbek i Merkelbek
Schinnen Sjènne
Amstenrade Awstroa in Awstroa
Doenrade Doonder i Doonder
Oirsbeek Oeësjbik in Oeësjbik
Puth Pöt i Pöt
Schinnen Sjènne i Sjènne
Sweikhuyzen Zjweikese i Zjweikese
DE GEMEINTE (BRUNSSUM) Broensem
Brunssum Broensem i Broensem;
Langeberg Langeberg op de Langeberg
Rumpen Rómpe i Rómpe
Treebeek Treëbik i Treëbik
DE GEMEINTE (EIJSDEN) Èèsjde
Breust Breusj ien Breusj
Eijsden Èèsjde ien Èèsjde;
Gronsveld Groêselt ien Groêselt;
Maarland Moarend ien Moarend
Mariadorp 't Mariadörp ien 't Mariadörp
Mesch Misj ien Misj;
Oost Oêsj ien Oêsj
DE GEMEINTE (GULPEN-WITTEM) Gulpe-Wittem
Elkenrade Elkerao op Elkerao
Epen Ieëpe in Ieëpe;
Eperheide De Ieëperhei oppen Ieëperhei
Etenaken Eëtenake in Eëtenake
Euverem Öäverem in Öäverem
Eyserheide Ezerhei op g'n Hei
Gulpen Gulpe i Gulpe;
Heyenrath Heieret op Heieret
Hilleshagen Hilleshage op Hilleshage
Ingber Ingber in Ingber
Mechelen Mechele i Mechele; br>
Nijswiller Nieswiller i Nieswiller
Partij Partei op Partei
Reijmerstok Rimmesjtók i Rimmesjtók;
Schweiberg Sjweeberig op Sjweeberig
Slenaken Sjlennich i Sjlennich;
Stokhem Sjtókkem i Sjtókkem
Trintelen Dringsele i Dringsele
Wahlwiller Wilder i Wilder
Zuzaote
Zuzaote is eine neet besjtaonde plaatsjnaam dae in sómmige Limburgse dialekte wirt gebruuk in sjpraekwoordelikke zin, biejveurbeeld es me zaet: "Dae kump van Zuzaote" wat beteikent Dae wit van toete noch blaoze. De naam duik veur ’t eësj op in 1843 in Den Opregten Antwerpschen Almanak wo-in wirt gesjpraoke euver "Ig bin van Susaute gebortig" wat beteikent dat 'r dóm is want Susaute wirt besjtempeld es ein achterlik dörp.
Lies van plaatse in Nederlands Limburg
DE GEMEINTE (GULPEN-WITTEM) Gulpe-Wittem
Wittem Wittem i Wittem;
Wijlre Wielder i Wielder;
Zwede
Zwede (Konungariket Sverige) is e land in Scandinavië. 't Grens aon Noorwege en Finland en ligk aon de Ooszie. Hoofstad en groetstse stad is Stockholm; aander stei zien Göteborg, Helsingborg, Luleå en Malmö.
Lies van plaatse in Nederlands Limburg
DE GEMEINTE (HEERLEN) Heële
Eikenderveld Ekenderveld in 't Ekenderveld
Zuzaote
Volges de De diksjenaer van 't Mestreechs van H.J.E. Endepols oet 1955 wirt Zuzaote allein gebruuk in de oetdrökking heer kump van Zuzaote wat beteikent hae wit nurges van, hae is dóm. Mèt Zuzaote wirt hiej 't neet besjtaond plaetske Susaeten in de Belzje Kempe bedoeld.
Zwede
Bestuurleke indeiling
Zwede is ingedeild in 21 zoegeneumde Län. Die höbbe ummer 'n stad es centrum en zien dao dèks nao verneump. De län zien verdeild in 290 gemeintes.
Taole
Zwede heet gein officieel taol. De facto is 't Zweeds daoveur in gebroek. De regering erkint Samisch, Staanderdfins, Meänkieli-Fins, Jiddisch en Romani es minderheidstaole. In 't zuije weurt Skanisch gesproke, wat vanaajds e gróp Deense dialekte is, meh in de twintegste iew nao 't Zweeds is touwgegreujd. Wijer sprèk me ouch nog 't Elfdaals in Älvdalen.
Historie
Zwede raakde bewoend nao de lèsten Iestied, wie 't landies devaan ewegtrok. 't Zuije vaan Zwede raakde in de Broonstied bevolk door Germane; iers door o.a. de Gote, nao de Volksverhoezinge door Vikinge. Wie de Nore ziech mie op de len um de Noordzie ginge concentrere en in de twelfde iew 't Christendom woort ingeveurd, oontstoont de Zweedse staot. In deen tied begós de geleideleke kolonisatie vaan Noordelek Scandinavië en vaan Finland, dat in 1362 ingeleif woort en dat de Zwede neet es onderworpe gebeed meh es quasi-volweerdeg deil vaan 't land behandelde.
In 1389 kaome Denemarke, Noorwege en Zwede oonder eine monarch. Dees unie waor in weze personeel, neet polletiek, meh wie de Dene perbierde 't centrum vaan de unie in Kopehage te lègke sjeide Zwede ziech aof, en stèlde in 1523 keuning Gustav I Wasa aon. In de zeventiende iew speulde Zwede 'n groete polletieke rol, door deil te numme aon de Daartegjaoregen Oorlog, meh daonao brokkelde häör positie aof. In 1809 woort Finland door Rusland vereuverd.
In 1814 annexeerde 't land Noorwege, dat mer 'n paar maond daoveur oonaofhenkelek vaan Denemarke waor gewore. In 1905 woort de personeel unie tösse de twie len oontboonde. In d'n Iersten en Twiede Wereldoorlog bleef 't land neutraal; Hitler veel 't neet binne. In 1995 trooj Zwede touw tot de EU.
Zuzaote
Allewiel is ’t gebruuk van de naam meë oetgebreijd want me zaet noe ouch waal èns Loup mèr nao Zuzaote of te waal angesj gezag loup nao de pómp. En sóms wirt ouch waal gezag ich bèn vandaag nao Zuzaote en daomèt geuf dae persoan dan te kènne dat hae zien bedoelinge neet kènbaar wilt make.
Lies van plaatse in Nederlands Limburg
DE GEMEINTE (HEERLEN) Heële
Heerlen Heële i Heële;
Zuzaote
Euveriges kump de naam ouch veur in ènnige vastelaovesleedjes zoaes in Zjuulke zeuthout van Ziesjoem! en in Roed, geel en greun van Frans Theunisz.
Lies van plaatse in Nederlands Limburg
DE GEMEINTE (HEERLEN) Heële
Heerlerheide Heëlehei i Heëlehei
Heksenberg Hekseberg op d'r Hekseberg
Zuzaote
In Kèrkrao kalt me in dezelfde conteks van Mukkebummele of Bummelebeëke. E Nederlandjs synoniem veur Zuzaote zouw Nergenshuizen kènne zeen.
Lies van plaatse in Nederlands Limburg
DE GEMEINTE (HEERLEN) Heële
Hoensbroek Gebrook i Gebrook;
Hoensbroek-Station De Sjtasjón-kolonie i De Sjtasjón-kolonie
Mariagewanden Mariageweng i Mariageweng
Mariarade Mariaroa i Mariaroa
Molenberg Muëleberg op d'r Muëleberg
Nieuw Einde Nieuw-Einde i Nieuw-Einde
Passart Passart in de Passart
Schandelen Sjandele i Sjandele
Vrank De Vrank in De Vrank
Welten Welte i Welte;
DE GEMEINTE (KERKRADE) Kirchroa
Chèvremont Sjevemet óp Sjevemet
Eygelshoven Egelze in Egelze;
Gracht De Jraat óppen Jraat
Haanrade Haander in Haander
Holz De Hoots óppen Hoots
Kaalheide Kaalhei óp Kaalhei
Kerkrade Kirchroa i Kirchroa;
Nulland Nulled óp Nulled
Spekholzerheide Sjpekhei óppen Hei
Terwinselen Terwinsele óp Terwinsele
DE GEMEINTE (LANDGRAAF) Lankgraaf
Abdissenbosch D'r Busj i D'r Busj
Lauradorp 't Lauradörp in 't Lauradörp
Leenhof  Lieënhof op Lieënhof
Nieuwenhagen Nuienhage i Nuienhage;
Nieuwenhagenheide G'n Hei oppen Hei;
Rimburg Rimburg i Rimburg;
Schaesberg  D'r Sjeet op D'r Sjeet;
DE GEMEINTE (MAASTRICHT) Mestreech
Amby Amie in Amie
Borgharen Hare in Hare
Caberg Kaberg op Kaberg
Heer Hier in Hier
Heugem Heugem in Heugem
'ne Gansen toer...
’ne Gansen toer... (oersprunkelek Frans: Le tour de Gaule d'Astérix) is 'n album vaan Asterix. In de oersprunkeleke serie dreug 't nommer 5. 't Is eint vaan de twie Asterix-albums - 't lèste, um perceis te zien - boevaan 'n Limbörgse vertaoling is oetgebrach. In dit album, wat touwspeult op de Runde vaan Fraankriek (Tour de France), trèkke Asterix en Obelix door gans Gallië um oet diverse plaotse 'n specialiteit mèt te numme. Oonderweeg weure diverse stei en regio's vaan 't huieg Fraankriek op de hak genome.
Lies van plaatse in Nederlands Limburg
DE GEMEINTE (MAASTRICHT) Mestreech
Limmel Lummel in Lummel
Maastricht Mestreech in Mestreech;
Oud Vroenhoven Aajd-Vroenhove in Aajd-Vroenhove
'ne Gansen toer...
Publicatie
Le tour de Gaule versjeen vaanaof fibberwarie 1963 in 't stripblaad Pilote, boe ouch de ieder albums in versjene waore. In 1965 woort 't album oetgegeve; aonvaankelek door Pilote zelf, later door Dargaud. In 1998 zouw oetgeverij Hachette de rechte vaan alle 24 canonieke Asterix-albums euvernumme; ouch die vaan dit album.
De Limbörgse vertaoling kaom in 1998 oet, es samewèrking tösse Veldeke en Dargaud. Dit album versjeen naotot veurgenger 't Titelgevech al e succes waor gewore. Neet laank daonao gónge de rechte op Asterix ouch in de Benelux euver op Hachette. Momenteel zien de twie Limbörgse Asterix-versies neet nui verkriegbaar.
Oisterwijk
frame|Ligking vaan Oisterwijk in Noord-Braobant Oisterwijk (oetspraok Oosterwijk) is e stedsje en 'n gemeinte in 't midde vaan de Nederlandse provincie Noord-Braobant, oostelek vaan Tilburg, mèt 'n oppervlak vaan 63,91 km² en 25.905 inwoeners per 1 januari 2006. Neve 't stedsje Oisterwijk heet de gemeinte ouch nog de kerne Heukelom en Moergestel.
Echel
Echel (Nederlands Egchel) is 'n dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Pieël en Maas, t'n zuide van Kepèl (Panningen), mèt op 1 juli 2008 1000 inwoeëners.
'ne Gansen toer...
Synopsis
De gebruukde naome zien wie in de Limbörgse vertaoling.
Echel
Echel, in de Middelieëwe Achtel, waas in vreuger tieje 'n jachgebied. Dao zien archeologische spore oet de viefde en achste ieëw gevonge. Echel bleef hiel lank 'n gehuch: in 1948 kreeg 't pas 'n eige parochiekèrk. Groeëte werkgaever in Echel is d'n tuinbouw.
Lies van plaatse in Nederlands Limburg
DE GEMEINTE (MAASTRICHT) Mestreech
Scharn Sjaan in Sjaan
'ne Gansen toer...
Synopsis
In 't Romeins kamp Klein Mennecum kump Finedefleurus op bezeuk, 'nen inspecteur oet Roeme. Heer is neet bekind mèt 't gebeed en heet orders vaan Caesar um 't Gallisch dörp te pacificere. Oondaanks verzèt vaan de centurio drijf heer ziene zin door, wat weer ins in e pienelek verlees veur de Romeine indeg. Dao-op beslut heer de Galliërs te isolere mèt 'n pallisaod. Asterix, raozeteg euver dit plan, daog de Romeine oet: heer zal, oongehinderd door de moer en 't Romeins leger, 'nen toer door gans Gallië make en oet alle stopplaotse get lekkers mètnumme. Finedefleurus nump de wèddensjap aon.
Värmlands län
thumb|De ligking van Värmlands län in Zwede. Värmlands län is 'n provinsje inne Zweedse regio Svealand. Ze grèns ane provinsjes Dalarnas län, Örebro län en Västra Götalands län en ouch aan Noorwaeg.
Banjo
thumb|'ne Banjo. 'ne Banjo is e snaorinstrement meis mit staole snaoren en frette wobie de kamb op e strak-gespanne vel (allewiel meis van kónsstóf) steit. Dees kónstruksje zörg veure karakteristieke klank vanne banjo; de innerzjie waat vriekump bie 't bespele vanne snaore wuuert hieël flot eweggeveurd wodoor de klank kort, meh hel is. De meis-gangbare vorm vanne banjo is de viefsnäörige bluegrass-banjo. De klankkas (of de pot) haet väöl eweg van 'nen tamboerien. Väöl traditioneel banjo's höbben 'n drone-snaor die neet euvere ganse lingdje vanne nak geit.
Värmlands län
De houfstad is Karlstad. 't Oppervlak bedruueg 17.583 km²; 4,3% van 't gans oppervlak van Zwede. Op 31 december 2005 haw Värmlands län volges de Statistiska Centralbyrån 272.773 inwoeaners.
'ne Gansen toer...
Synopsis
Asterix en Obelix breke door de pallisaod en goon op weeg. Iers doen ze Noord-Gallië aon: Rotomagus (Rouaan), Lutetia (Paries), Camaracum (Cambrai/Kameriek) en Durocortorum (Reims). Romeinse patrouilles en versperringe weite ze te versloon of te oontwieke. Daan weure de twie protagoniste evels verraoje door 'ne Galliër bij wee ze wèl verkes ete. Asterix weurt gevaange gezat in Divodorum (Metz); Obelix oontkump bij touwval en geit Asterix oet de gevaangenis bevrije.
Värmlands län
Gemèndjes
In Värmlands län ligke de volgendje gemèndjes:
'ne Gansen toer...
Synopsis
In Lugdunum (Lyon) kriege ze hölp vaan d'n oondergroondse, boenao de reis wijer geit door 't zuie: Nicaea (Nice) en Massilia (Marseille). Daan, op weeg nao Tolosa (Toulouse), koume Asterix en Obelix bij oongelök in e Romeins kamp, meh weite dao-aon te oontkoume. Nao Tolosa geit 't nao Aginum (Agen), boe ze gruuts weure oonthaold. 'ne Herbergeer perbeert ze ouch hei te verraoje, meh Asterix doorzuut d'n truc. Op de weeg nao Burdigala (Bordeaux) weure ze beruif. De Romeine snappe de ruivers en zien die abusievelek veur Asterix en Obelix aon. In Burdigala weure de ruivers aon de kaak gestèld, meh es de echte Asterix en Obelix de stad in koume, wete ze mèt hölp vaan de plaotseleke bevolking de zak weer trök te pakke.
Lies van plaatse in Nederlands Limburg
DE GEMEINTE (MAASTRICHT) Mestreech
Sint-Pieter Sint-Pieter op Sint-Pieter
Wijkerveld 't Wiêkerveld in 't Wiêkerveld
Banjo
Hybride instremente mit 'ne klankkas vanne banjo enne nak van 'n anger snaorinstrement zeen. Veurbeeldje hievan zeen de gitaarbanjo, de mandoelienbanjo ennen ukulelebanjo. 't Veurdeil van dees is det me de klank vanne banjo behèltj, meh zich neet ingewikkeldje, anger grepe hoof te lieëren es die waat m'n al bekindj mit es.
'ne Gansen toer...
Synopsis
Veur 't lèste stök trèkke ze mèt e vrachsjeep vaan Burdigala nao Gesocribata (Le Conquet) aon de kös vaan Armorica (Bretagne). Oonderweeg vechte ze nog mèt de zieruivers ('ne running gag in Asterixverhaole die ziech op zie aofspeule). 't Lèste stök wandele ze nao hun eige dörp, boe de Romeine hun verlees numme en de Galliërs e baankèt hawwe mèt 't lekkers wat Asterix en Obelix höbbe mètgenome.
Lies van plaatse in Nederlands Limburg
DE GEMEINTE (MAASTRICHT) Mestreech
Wittevrouwenveld 't Wittevrouweveld in 't Wittevrouweveld
Wolder Wolder op Wolder
'ne Gansen toer...
Grappe
't Album steit vol vaan de gebrukeleke knipouge nao de modernen tied. De specialiteite die Asterix en Obelix euveral vaandan hole, bestoonte in de Romeinsen tied nog neet, laot stoon tot ze es typisch veur de regio woorte gezeen. Lutetia, 'n klein plaots in d'n iersten iew veur Christus, weurt zoe drök geteikend es wie 't 't huieg Paries waor, en de kareverkouper, dee de helde 'ne weerdeloeze wagel aonsmeert, weurt wie de stereotiepe malafide otoverkouper geteikend. Oonderweeg koume ze in 'nen 'Herberg de la poste' ('n verwiezing nao de väöl poshotels die 't vaanajds in Fraankriek laanks de weeg gief). De Romeinse weeg nao Nicaea steit vol mèt Lutetiërs die aon zie verkaantie vere, zjus wie in de modernen tied de Côte d'Azur e geleef verkaantiegebeed is.
Lies van plaatse in Nederlands Limburg
DE GEMEINTE (MAASTRICHT) Mestreech
Wyck Wiek in Wiêk
DE GEMEINTE (MARGRATEN) Mergraote
Banholt Tebannet i Tebannet;
Mispel (plantj)
thumb| De vröchte aan de boum thumb|De Mispelboum right|thumb| De bleuj van de mispel right|thumb|Aetriepe, nog net neet rotte mispels De Mispel (Mespilus germanica) ouch waal Echte mispel (of Japanse mispel) is ein plantesaort van de pitvröchtegewasse (Pyrinae) in de femielie van de roasechtige (Rosaceae). ’t Betruf hiej 'ne zomergreune baum mèt eine krómme sjtam en 'ne breije kroan en dae aetbaar vröchte dreug. Allewiel haet de saort es fruitbaum gein beteikenis mee en is in meërdere sjtreke verwildert. De mispel zit vol vitamine C en is good veur de maag en de sjpiesvertaering.
Gesjiedenis
Driedoezend jaor geleden woort de mispel al in de ómgaeving van de Kaspische Zeë (Noord-Iran) aangeplant en kaom 700 v.Chr. nao Griekelandj en 500 jaor later nao Roame, wonao hae door de Remeine wiejer woort versjpreid. In de Middeleëuwe woort hae veural in Zuud- en Middeeuropa, Frankriek en Duutsjlandj aangeplant en in Nederlandj in kloastertuine. In de 17e en 18e eeuw kaom hae ouch in Èngelandj veur. De mispel is later, veural in Duutsjlandj verwilderd in väöl bosje, wodoor me dach dat de boum dao autochtoon waas, hetgein in de naam germanica noe nog tot oetdrökking kump. Allewiel haet de saort es fruitbaum in Europa gein beteikenis meë en is in meërdere sjtreke verwildert. Intensief bewirkde plantages geuf ’t waal noch in ènnige lenj in Zuudwesazië, zoa es in Azerbaidzjan.
'ne Gansen toer...
Grappe
Lutetia, inclusief anachronistische grappe euver de drökte en de arrogantie vaan zien inwoeners, kaom al aon bod in 't album La serpe d'or (nommer 2). Later albums boe-in 'n aander regio vaan Gallië es Armorica/Bretagne centraol steit zien Le bouclier arverne (nommer 11) en Astérix en Corse (nommer 20).
In dit vijfde album krijg de serie bitteke bij bitteke de vörm boe v'r ze in kinne. De running gag vaan de pirate die t'n oonder goon weurt in dit book veur d'n twiede kier geteikend. Obelix dee ziech beleideg veult door opmerkinge euver zie gewiech zouw nog in väöl albums trökkiere. In dit album löp vaanaof Lutetia e klei hunneke Obelix nao. Later zouw dit hunneke de naom Idefix kriege en zuut me Obelix koelek nog zoonder.
Banjo
De banjo wuuert veural associeerd mit country- en folkmeziek (same mitte fjoeal enne pedal-steelgitaar), meh wuuert allewiel breid toegepas, ouch inne rock- enne popmeziek.
Oisterwijk
Bij Oisterwijk ligk 't natuurgebeed De Kampina, e hei- en bósgebeed mèt väöl venne. Heidoor is Oisterwijk in trèk bij 't binnelands toerisme in Nederland.
'ne Gansen toer...
Dialekte in de Limbörgse vertaoling
Zjus wie bij vergeliekbaar Veldeke-projekte is de vertaoling neet in ein inkel dialek, meh spreke de figure diverse dialekte, veural oet Nederlands Limbörg. Opvallend is tot plaotse in Noord-Gallië Zuid-Limbörgse dialekte touwbedeild kriege, en vice versa. De verdeiling is wie volg:
Mispel (plantj)
Besjrieving
De mispel is 'ne kleinere, pes 5 maeter hoage blaadverlezende boum mèt 'ne ónregelmaotige gevórmde sjtam mèt 'ne doorsneej van 20 pes 25 centimaeter. De boumkroan is euverwaegend bolvörmig. De meiste buim zint breijer es dat ze hoag zint en ze höbbe ein sjterk vertakde, wiedriekende en vlakke beworteling. 't Hout van de mispel is biezunjer hel mèt eine heël fiene sjtructuur. 't Sjplinthout is wit mèt lich raoze tint, 't kernhoout is broenechtig. De jaorringe zint good te herkènne. De vertakking is in lang en korte sjöt óngerverdeilt wobiej de korte de vröchte veurtbrènge. De einigszins viltig behaorde jóng sjöt van de wildvorm drage döres, die biej de cultuurvorme óntbraeke.
Lies van plaatse in Nederlands Limburg
DE GEMEINTE (MARGRATEN) Mergraote
Bemelen Bieëmele in Biëmele;
Bergenhuizen Bergenhoeze op Bergenhoêze
Bruisterbosch Bruusjterbusj i Bruûsjterbusj
Cadier en Keer Keer in Keer;
Eckelrade Ikkelder in Ikkelder;
Epistemologie
De epistemologie of kènnistheorie (Grieks: Επιστήμη, epistèmè "kennis" en λόγος, logos "leer"), ouch waal kèntheorie, kènnislieër of kènlieër geneump, is d'n tak vanne filosofie dae de aerd, oearsprónk, veurwaerd veur en reikwiedje van kènnis en 't weite óngerzeuk. 't Vakgebied is veural veuraanstäöndj binne de analytische filosofie en verbenj waere den ouch dök gelag mitte inzichte oete logica. Ouch bie versjillige kóntinentaal filosofieje kump dees problematiek trögk, veurnamelik inne fenomenologie, meh den döks gekaderdj in e grótter gehieë. Inne weitesjapsfilosofie óngerzeuk me specifiek de raejelikheid enne veuroetgangk van weitesjappelike theorieje en 't kan den ouch waere gezeen es e deilgebied van de epistemologie. De centraal vraoge binne de epistemologie zeen: Wiejer waere dees vraoge gekómbineerdj mit 'n analyse van gerilleteerdje terme wie euvertuging, rechvaerdiging, waorheid en waornumming. Döks wuuertj ouch gezóch nao e zeker fóndament of criterium, of intern inne miens zelf, of extern örges inne boetewerreld, det es garantie kan dene veur zeker kènnis. Wiejer wichtige perblieëme binne de epistemologie zeen 't Gettierperbleem en 't perbleem van 't filosofisch scepticisme.
Lies van plaatse in Nederlands Limburg
DE GEMEINTE (MARGRATEN) Mergraote
Herkenrade Herkenter in Herkenter
Epistemologie
Struiminge
Inne kènnistheorie wuuertj volges Friso den Hertog ingegange op twieë houfvraoge: Döks gaon weitesjappers gewuuen d'rvan oet det die wirkelikheid besteitj en mit waornummingen en logische raejeneringe te doorgrónjen is. Dit is 'n opvatting oet 't logisch positivisme.
Taengehangendje struiminge, wie 't constructivisme, 't interactionisme of 't subjectivisme, gaeve meistes väöl mieër aandach ane kènnistheoretische vraoge. De wirkelikheid is in häör ougen e subjectief boewsel, e "kónstruk" of e bild det door individue of gruup aan luuj, de "subjèkte", wuuertj gevörmp. Dees struiminge zeen van meining det 't de taak is vannen óngerzeuker óm van dees subjectieve wirkelikheid e nuuj bild te boewe.
Lies van plaatse in Nederlands Limburg
DE GEMEINTE (MARGRATEN) Mergraote
Honthem Hoontem in Hoontem
Margraten Mergraote i Mergraote;
Mheer Maer i Maer;
Moerslag Moersjelt in Moersjelt
Noorbeek Norbik in Norbik;
't Rooth 't Roeët op 't Roeët
Scheulder Sjuuëlder i Sjuuëlder
Terlinden Terlinne op Terlinne
Termaar Termaar in Termaar
Sint Geertruid Se-Gietere in Se-Gietere
DE GEMEINTE (MEERSSEN) Meersje
Brommelen Brómmele in Brómmele
Bunde Bung in Bung;
Geulle Gäöl in Gäöl;
Geulle aan de Maas Gäöl-aan-de-Maas in Gäöl-aan-de-Maas
Meerssen Meersje in Meersje;
Moorveld Mwórveld op Mwórveld
Rothem Raotem in Raotem
Schietecoven Sjietekove in Sjietekove
'ne Gansen toer...
Dialekte in de Limbörgse vertaoling
Opmerking: De inwoeners vaan Nicaea (of eigelek de umgeving) höbbe mer ei Venloos zinneke te zègke. De inleiing en 't veurstèlrundsje zien ouch in 't Venloos, meh de dialektabèl aon 't begin gief dat neet aon.
Beringe
150px|thumb|right|Vief kieër Beringen Beringe is 'n dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Pieël en Maas, t'n noordoeëste van Kepèl (Panningen), aan 't eindpunt van de Noordervaart, mèt op 1 juli 2008 2115 inwoeëners.
De historie van Beringe geit waarsjienlijk tot ronk 900 n.Chr. truuk. In de Napoleontied woort begós aan de Noordervaart, die aevel neet woort aafgemak. Beringe heet 'n vrindsjappelijke bank mèt veer angere dörpe mèt de name Beringen/Behringen in 't Belsj, Luxemburg, Duitsland en Zwitserland. In 't dörp steit 'ne zuil mèt de vief dörpswapes van dees plaatse. Beringe steit ouch bekènd um zien handbalvereineging Bevo HC. Tot 1 januari 2010 huuërde Beringe bie de gemeinte Helje.
Lies van plaatse in Nederlands Limburg
DE GEMEINTE (MEERSSEN) Meersje
Ulestraten Ulesjtraote in Ulesjtraote;
Mispel (plantj)
Knup en blajer
De wèntjerknup zint sjpits eijvörmig, waere 3 pes 5 millimaeter lank en höbbe gekerfde, roadbroenechtige, aan de randj bienao zjwarte, mer hel bewimperde knópsjubbe (tegmente). De aafwisselend sjtaonde blajer zint lankwerpig ovaal, 6-12 cm lank en 2-4 cm breit, höbbe ein kort sjteelke en ein bietje sjpits oeteinje.
Riek (taxonomie)
'n Moderner indeiling van organisme is in drie demiene:
De oearsprunkelike rieke zeen dus verplaats gewaoren enne protiste zeen verdeildj gewaoren euver alle vief de supergruup.
Mispel (plantj)
Bleuj en vröchte
De mispel bleujt in Wes-Europa in mei en juni. De bloesem haet vief lancetvörmige kelkblaedjes die aan de bènne- en boetkantj zint behaord. Ze sjtaon tösje vief witte of raozeechtige róndjvörmige kroanblaedjes wo-in centraal 30 pes 40 maeldraedjes sjtaon. De vruchknóp is óngersjtendig. In de regel vundj d’r zelfbesjtuving plaatsj. De vröchte waere taenge ’t eindj van oktober, begin november riep en höbbe dan ein goudbroen kleur. Ze höbbe de vorm van eine aafgevlakde kogel mèt dudelik herkènbaar kelkblaedjes aan de baovekantj. Ze höbbe in ’t wild eine doorsjnee van óngeveër 1,5 cm en ein lengde van 1,5 pes 2,5 cm. Biej de cultuurvorme is dat resp 3-6 cm en 7 pes 8 cm. De vruch haet zäödjes die verdeild zeen in vief kerne en zeen ómgaeve door ’t vleisjechtig, aetbaar weefsel.
Lies van plaatse in Nederlands Limburg
DE GEMEINTE (SIMPELVELD) Zumpelveld
Baneheide De Boanhei óppen Boanhei
Bocholtz Bóches i Bóches
Bocholtzerheide Bóchezerhei óppen Bóchezerhei
Huls De Huls óppen Huls
Molsberg D'r Molsberg óppene Molsberg
Simpelveld Zumpelveld i Zumpelveld
Starestèlsel
thumb|'n Ellipsvörmig starestèlsel in 't [[Cluster (astronomie)|Starestèlsels cluster Abell S740 temidde vaan versjèllende types starestèlsels]] thumb|right|indeiling vaan starestèlsels volges [[Edwin Hubble|Hubble]] e Starestèlsel is 'n groete verzameling stare die ziech op relatief geringen oonderlingen aofstand bevinde. In eder starestèlsel is ouch gaas, stof en (woersjijnelek) doonker materie aonwezig. 't Systeem weurt bie-ein gehawwe door de eige zwoertekrach. Starestèlsels höbbe miestal 'n spiraalvörmige, sjijf- of bolvörmige struktuur, mèt dao-umheen 'ne bolvörmige halo boe-in de zwoertekrach ouch nog invlood heet.
Lies van plaatse in Nederlands Limburg
DE GEMEINTE (SITTARD-GELEEN) Zittert-Gelaen
Born Bor in Bor
Starestèlsel
De astronoom Lord Rosse gebruukde es ierste d'n term "spiraalnevel" veur de starestèlsels die heer bestudeerde. Heer had evels 't besef neet tot uzze Mèlkweeg e soortgeliek stèlsel waor en tot de stèlsels die heer bestudeerde op groete aofstand boete uzze Mèlkweeg ligke. Pas in 1923 woort door Edwin Hubble aangetuind tot deze spiraalnevels starestèlsels waore die boete us eige stèlsel ligke.
Lies van plaatse in Nederlands Limburg
DE GEMEINTE (SITTARD-GELEEN) Zittert-Gelaen
Broeksittard Broukzittert in Broukzittert
Einighausen Einikhoeze in Einikhoêze
Geleen Gelaen in Gelaen
Grevenbicht Beech in Beech
Guttecoven Göttekaove in Göttekaove
Starestèlsel
De Andromedanevel in 't gelieknaomeg starebeeld gief e good totaalbeeld vaan de figuur zoewie ouch uzze Mèlkweeg oetzuut. M51 in de Jachhun (Canes Venatici) gief 'n sjoen bove-aonziech.
Lies van plaatse in Nederlands Limburg
DE GEMEINTE (SITTARD-GELEEN) Zittert-Gelaen
Holtum Houtem in Houtem
Starestèlsel
Type starestèlsels
D'n astronoom Edwin Hubble verzón e systeem um de versjèllende vörm vaan starestèlsels in te deile. 't Systeem kint drei hoofgrópe: Daoneve gief 't nog starestèlsels die neet aon bovestaonde vörm voldoen, dees weure Ir (vaan Irregular, oonregelmaotig): oonregelmaotige starestèlsels geneump.
Later zien door aandere nog verfijninge aongebrach die beveurbeeld de gemiddelde spectraalklasse vaan de stare, de 'kiekhook' (rech vaan bove of op de zijkant) en de maote vaan concentratie aongeve. Volges ein vaan dees systeme zou de Andromedanevel klasse kS5 zien.
't Ontstoon vaan starestèlsels
Nao d'n oerknal bestoont de materie in 't hielal allein mer oet waterstof (H) en helium (He) en veural doonker materie. Door klein versjèlle in de diechde vaan veural de doonker materie begóste concentraties vaan materie te oontstoon. Nao e paar hoonderd miljoen jaar waor oonder invlood vaan de zwoertekrach zoeväöl bie-ein gekloonterd tot ziech oet 't gaas stare kóste vörme. Starestèlsels koume veurnaomelek veur in gróppe bestaond oet mierdere stèlsels, zoegenaomde clusters vaan starestèlsels.
Recent höbbe oonderzeukers oontdèk tot de mieste starestèlsels in 't centrum woersjijnelek ein of mierdere zwarte gater höbbe.
Lies van plaatse in Nederlands Limburg
DE GEMEINTE (SITTARD-GELEEN) Zittert-Gelaen
Krawinkel De Kraonkel oppe Kraonkel
Leijenbroek Leiebrouk in Leiebrouk
Limbricht Lömmerig in Lömmerig
Lindenheuvel De Lèndjheuvel oppe Lèndjheuvel
Lutterade Lötterao in Lötterao
Munstergeleen Munstergelaen in Munstergelaen
Obbicht Opbeech in Opbeech
Overhoven Euverhaove in Euverhaove
Papenhoven Papenhaove in Papenhaove
Sittard Zittert in Zittert
Stadbroek Sjtadbrouk op Sjtadbrouk
Windraak De Wèndjraak oppe Wèndjraak
DE GEMEINTE (STEIN) Stein
Berg aan de Maas Berg in Berg
Catsop Katsep in Katsep
Elsloo Aelse in Aelse
Kerensheide De Kaereshei in De Kaereshei
Maasband De Maasbendj in De Maasbendj
Meers Maes in Maes
Nattenhoven Nattenhaove in Nattenhaove
Nieuwdorp Nieuwdorp in Nieuwdorp
Stein Stein in Stein
Urmond Werment in Werment