cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nässjö
Nässjö is 'n gemèndje in Jönköpings län, Zwede. De gemèndje tèltj 29.396 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 935,01 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 31,4 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
8,55% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Karkol
De karkol, ooch d'r escargot (Helix pomatia) geneumd, is 'n groeëte huuskessjlek die vèlt oonder de familie van de Helicidae, of de móstemsjlekke. In Nederland, Belsj, Fraankriek, Duutsjlaand, Zjwitserlaand en Oosteriek is d'r escargot zeldzaam en besjermd. Dis sjlek is geboonde an krietgroond en keumt in 't Mergelland, d'r Voorsjtrieëk en 't Laand va Herf väöl vör; väöral bie naat waer zeunt ze väöral tösje brennieëtele te zieë.
Me mót de karkol neet verwarre mèt karakolle (Littorina littorea), die in de Noordzieë laeve.
Besjrieving
D'r escargot is 'n vrie groeëte sjlek. 't Huuske haat maximaal 5 windinge en is broen bies gries van kleur en bies 5 cm breed. 't Lief is mieë oranjebroen bies gries. Óp de twieë baovensjte veulsjpriete zitte ówwe an de oeteindes, de oondersjte veulsjpriete zeunt kórter en haant geurzintuige öm nao voor te zeuke.
Väörtplaanting
D'r escargot is wie alle sjlekke hermafrodiet ofwal twieësjlachtig. Tiedens d'r väörtplantingstied roond mei bies juli vindt de paring plaatsj. Hiebie is ee deer passief, en gedrègt zich wie 't vröwke, 't aandert is actief en brèngt zaodcellen in 't lief van d'r partner. Väöraafgaond an de paring sjuut de èng sjlek 'ne kalk-echtige leefdespiel in de aander sjlek, hiebie werre hormone aafgegaeve oeëdör d'r oontvanger gesjtimuleerd wert öm te pare. Vermoedelek deent 't aafsjete van d'r piel, dae oet calciumcarbonaat besjteet, ooch aander doele. Zoe kènt de 'vadersjlek' de aansjtaande moder get extra calcium gaeve vör de oontwikkeling van de èjkes. De egenleke paring gebäört dör d'r penis mèt de vagina te verbeende, oeënao de spermatozoïde in e spermatofoor werre aafgegaeve. Naodat de èng sjlek bevrucht is, werre de rólle dèk ömgedrieëjd en vindt dus wederzijdse bevruchting plaatsj. De èjkes werre in klènge hölkes aafgezat en kaome nao eenkel waeëke oet. 't Doort 3 bies 4 jaor ieër de jóng volwasse zeunt, d'r maximale laevesdoeër is oongeveer 6 jaor.
Habitat en laevenswies
D'r escargot keumt vöral vör in bösje en antropogene ömgaevinge vör, zoewie tuine, kalkwèjje en wingerde. De dere zeunt herbivoor mae allèng kroedechtige plante werre geaeëte. De sjlek wert owwer wie e jaor en överweentert dus. Vör överweentering zeukt de sjlek in d'r herfs 'n sjoelplaatsj oeë besjutting is taege druëgde en kow. Öm zich tiedens dis periode te besjerme wert de sjelp aafgesjlaoëte mèt e hael sjtructuurloos kalk-echtig dèkselke, 't epifragma. Nao överweentering wert 't epifragma aafgewórpe en dèk gaans ópgaeëte. Natuurleke vijande zeunt diverse rovende insecte wie vleesjaeëtende vlegenlarve en aoëmezeke, króddele en väöëgel.
Areaal
't Natuurlek versjpeidingsgebied liekt in Midde- en Zuidoostelijk Europa mae d'r escargot is dör d'r miensj över de gaanse waelt versjprèjd.
Consumptie
Van aodsher is d'r escargot dör d'r miensj geaeëte. D'r örsjte (doelbewuste) import in Noordwest Europa vón warsjienglek al dör de Romeine plaatsj. In de Middelieëwe moeche monnike d'r escargot vrieëlek aeëte en kweke. In de lètste driej ieëwe werre laandgoedere dèk mèt exotische plaante en beum beplaant en warsjienglek waoërt mèt dis plaante ooch d'r escargot oonópzèttelek geïntroduceerd (al is ooch bekènd dat ze ooch bewust waoërte oetgezat). In 't Nederlandse Mergelland wert d'r escargot neet traditioneel geaeëte; in d'r Belzje Voorsjtrieëk en Laand va Herf waal, zjuus wie in de res va Belsj. In Leuve en ander Belzje sjtaej kriet me bereidde escargots in plastieke baeëkerkes óp d'r maert, zjuus wie friete.
D'r vör consumptie gekweekte of in Oost Europese leng gevange escargot is allewiel ooch in Nederland 'n gewilde delicatesse in restaurants. In Aubel haat 't ooch 'n escargotkwekeriej.
1464
1463 - 1464 - 1465
Vrieheide
Vrieheide is 'ne veëdel deë hoeët bei Heëlehei, ónger gemingde Heële.
Vrieheide vörmt 't zudelig deel va g'n Heëlehei. Ónger g'ne veëdel valle de sjtroatname die te make hant mit de NAVO (Beneluxlaan, Marshallsingel en zoeë wieër) en sjtroatname die te make hant mit veugel.
t'n Noarde litt De Stack en t'n zude de Ganzeweide.
Maricopa County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Arizona thumb|200px|Ligking vaan Maricopa Maricopa is 'n in 1871 gestiech graofsjap in Arizona, VS. De naom kump vaan de gelieknaomege stam die hei leefde. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Phoenix, wat ouch de hoofstad vaan Arizona is.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 23.891 km², boevaan 23.836 km² land is en 55 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Maricopa County 3.072.149. Daomèt is 't 't mies diechbevolkte graofsjap vaan Arizona.
Plaotse
De vief belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Metropole Phoenix
In principe grenze alle stei in Maricopa aonein. Daomèt kins te Maricopa County bekans vergelieke mèt eus Parkstad Limburg. Die gróp plaotse bie-ein steit dao ouch bekind es Metropole Phoenix of Maricopa City. Phoenix is de groetste stad vaan Maricopa City, en daonao volge Mesa, Glendale, Chandler en Scottsdale. In totaol besteit deze metropool oet ach stei, mer de vijf die hei besjreve weure zien de einegste die op de lies vaan twiehoonderd groetste stei in de VS staon. Metropole Phoenix is gelege in 't noordooste vaan Maricopa County.
De steit in Metropole Phoenix wèrke väöl mètein. Daomèt weurt bedoelt, ze perbere neet te väöl opein te lieke, mer wèlle mekaar zjus zoeväöl meugelek aonvölle. Zoe heet neet Phoenix de Phoenix University, mer Glendale. Allewel de mieste lui in Phoenix woene, goon ze bekans ummertouw oet in Mesa, umtot dao sumpeleweg mie te doen is. In tegedeil tot de mieste stei zuut Phoenix dit neet es 'n bedreiging. Phoenix krijg heidoor mie 't imago vaan de ideale woenstad, Mesa die vaan 't sjiekste nachleve en Glendale es 'n gooj studentestad. Ouch höbbe Glendale, Mesa en Phoenix neet väöl las vaan probleemwieke, aongezien die veurnaomelek in Chandler ligke.
Charkiv
thumb|'n Sjtroat i Charkiv Charkiv (Oekraïens: Харків, [ˈxɑrkiu̯]; Russisch: Харьков, [ˈxarʲkəf], Charkov) is de twieëde groeëtste sjtad van de Oekraïne. De sjtad bevingk zich in 't noordoeëste van 't lank. Ze hat zoeë'n 1,5 miljoeën iwuuenesj en ligk aa g'n mónding van de reveer d'r Charkiv in d'r Lupan, deë weer in d'r Udy oetmóndt. De sjtad is ing va de wiechtigste cultureel, industrieel en universitair centra van 't lank. In Charkiv zint etnische Rósse waarsjienlig in de mieërderheed, mar sjtattinge variëre. Wiewaal de sjtad officieel twieëtalig is, is 't gebroek van 't Oekraïens seër d'r val van 't communisme touwgenoame.
Charkov woeëd in 1630 gesjtich es vesting in 't zude van 't Róssisj tsareriek. Volges anger brónne is Charkiv 1653 of 1654 gesjtich gewoare, wie de kozakke in ópsjtank koame teëge Pole. Zikker is evvel dat de Oekraïense bevolking oet 't groeëtvorstedom Pole-Litouwe noa dees sjtrieëk vluchde en zich ónger besjerming van de Russische kezerin Catharina de Groeëte plaatsjde. Mit de veroavering van Nui-Rósland in de achtieënde ieëw, 'n ouw benaming vuur 't zude van Oekraïne, verloar de sjtad höar vestingsfunctie. In 1805 kreeg de sjtad 'n universiteet. De industrialisering volgde aan 't ing van d'r 19e ieëw. In 1869 woeëd Charkiv aagesjlote óp 't sjpoar en kót doanoa woeëd 't de sjtad va koale en sjtaal.
In d'r 20e ieëw woeëd hei vöal blood vergote. D'r Róssisje Burgerkreeg tussje 1917 en 1922 en d'r Holodomor in de dertiger joare, 'ne hóngesjnoeëd deë bewus durch d'r Sjtalin zing regime woeëd veroerzaak, veroerzaakde vöal sjlachoffesj. In d'r Twieëde Weltkreeg woar de sjtad veer kier 't sjtriedtonieël va zjwoar gevechte tussje Duutsje tróppe en 't Roeë Leger. Dees gevechte woare óngerdeel van de Lebensraum-plane van de nazi's, mit de germanisering van Oeës-Europa en 't sjtichte van 'n Arisch riek es vuurnaamste doel. Duutsje tróppe besjtookde de sjtad en richde 'n sjlachting aan ónger de lokaal bevólking.
Noa d'r kreeg woeëd Charkiv in sjtalinistische sjtiel herópgeboewd en seër 1975 hat de sjtad óch 'ne metro. In de Oekraïnecrisis van 2014 goof 't confrontaties tussje pro-Róssisje demonstrante en aanhengesj van 't Euromaidan. Tiedes de Róssisje invasie van 2022 woeëd hel gevochte um de sjtad. Róssisje soldoate kóste de sjtad evvel neet verovere.
Morfologie
Morfologie of vörmlièr ies in de taalkunde 'n weitesjap die sjtudie maak van de vörmprincipes die de sjtructuur van weurd bepale en die de correspondentie tösje vörm en beteikenis van bepaalde taalelemente lièt zeen. Veurbeelde zint: aafleijinge, samesjtèllinge, flexies en buiginge van weurd.
'n Morfeem ies 't kleinste onderdeil van e woord mèt 'n ondersjeiende beteikenis of 'n grammaticaal vörmelement. 'n Morfeem dat zelfsjtendig kènt veurkómme, 't zgn. vrie morfeem, ies meistal ouch e woord. bv.book. Gebónge morfeme zint bieveurbeeld alle veur - en achtervoogsels, wie 't Limburgse diminutiefsuffix -(s)ke, en de oetgeng van alle werkweurd. De morfologie besjudeert veural de gelede morfeme.
Vols
thumb|Drielandepunt i Vols Vols (Nederlands: Vaals) is 'n jemingde en e dörp in 't oeterste zuud-oste va Nederlands-Limburg.
Morfologie
Morfosyntaxis
't Ónderdeil van de taalweitesjap dat de sjtructuur van woordgroepe of zinne besjtudeert hèt syntaxis. Morfologie en syntaxis zint twiè tamelik verbónge deilgebede van de taalkunde, doordat in de morfologie mèt gebónge morfeme woordparadigma's, die in de syntaxis 'n hièl belangrieke rol sjpele, gevörmp were. 'n Veurbeeld in 't Limburgs ies de conjugatie van loupe:
Vols
Etymologie
D'r naam Vols is oontsjtande in de middelieëwe (Romaans taaleiland va Vols-Aoke) en durresj de joare verenderd va Vals, Uals, Vaus, Voyls, Wals, Voels, Waelsrt, Baels, Vaels, Volsz bis Vols (en Vaals). De eklärung zow tserukjoa noa 't Romaanse valles dat daal betseesjent.
Morfologie
Morfosyntaxis
Loup en löp zint combinaties van 'n sjtam en 'n nulmorfeem; zuug ouch de Limburgse grammair.
Morfofonologie
De morfofonologie is 't deilgebeed van de morfologie wat de fonologische eigesjappe van morfeme besjtudeert, bieveurbeeld klankalternanties ofwaal allomorfe.
Panneshei
Panneshei (Nederlandjs: Pannesheide) is e veurmaolig gehuch inne gemèndje Kirkraoj in Nederlandjs Limbörg en vörmdje 'n óngerdeil van Blerhei.
Vols
Aljemèng besjrieving
Op 1 januari 2004 hau de jemingde 10.423 iwoeënere die uvver vuur kerne verdeeld zint. Zaer joeli 2011 hat de jemingde tswasjproachieje plaatsjnaamborder a jen i-jank van de dörper.
Dörper, jehuchter en noabersjafte : thumb|250px|Kastieël Bloemendaal thumb|250px|Detail va von Clermonthoes
Panneshei
Panneshei vörmp 't uterste zuudwèstelik puntj vanne gemèndje Kirkraoj en is allewiel bao gans vólgeboedj gewaore.
Vols
Dialek en kèrktaal
't Dialek van Vols is 't meis zudlik va alle Limbörgse dialekte. 't Dörp is verjreujd mit Óche en 'n kwaart van de inweunersj is vaan Pruusje aafkóms. Wie an 't begin va de Tswaide Weltkrèèg in 1940 de Duutsjers Nederland (in Vols) binnekaome is de daag dao op 't Duutsj es kirchsjpraor is ersáts dörch 't Hollendsj.
Bösj
In en bie de gemeinte Vaols bevingk ziech 'n aantal bösj mèt 'n gezamelik oppervlak van 600 ha.:
Truukblik uvver de familie von Clermont i Vols
thumb|Blommendalsjtroat De modernizering van de lakefabrikaag i Oche, loeët ing bluiperiode i vur Vols. Durch de politieke en religieus onruiighede, woar ’t vur hieël get luuj beëter um ‘t veld te rume en Oche hinger zich te lotte. I Vols woar ’t nit alling beëter um te woane, ’t woar inge bedriefstak woabeej väöl sjtreumend water woat gebroekt, dat woar volop i Vols te vinge. Vols woar 'Sjtaats' en dus gódgezind taegenuvver de Protestante. Dat houw als resultaat dat rónd 1649 ing mengeling va geloofsrichtinge in ós kleej sjtedje vurkómp. (E geveul dat me anno 2007 gemekkelig va kótbeej ken mitmake, wen me vur kótter of langer tsiet i Vols is, of zoegaar doa woant) Hieël get weëvere en zakeluuj nome hun nering mit noa Vols. Dat kómp nit gód a beej de Katholieke Völser. Van d’r inge kant woare ze in de gelaegenheed um durch de ópkommende industrie hön broeëd te verdinge, van d’r angere kant moeëte ze, um hön zie geloof te wille noakómme, oetwieke noa wieraaf gelaege kirke. Gelukkig vur hön, kómp doa tusje 1672 en 1678 wer verendering i. De Fransoeëze vole Vols binne, ze sjtoke de woaninge van de predikante i brand. ’t Woar warsjeinlik nit zoe dat de Völser de Fransoeëze mit ope erm hant en bleve binne-hoale. Vur de zoeväölste kier dóng zich ‘t zelfde vur: de durchtrekkende troepe woate vurzieë va beejvurbeeld: broeëd, bier, vleesj, havver en hui. Ee deel wat doabeej nogal pieng dóng, woar dat de Fransoeëze “vergote’’ um te betale. thumb|Sint Joeëzefkèrk Als inge van de lètste verenderet óch d’r lakefabrikant Johann Arnold von Clermont, de sjtad Oche vur Vols. I 1761 gool heë kastieël Volsbróch. Al ieëder haw de familie kastieël Neubourg i Gulpe, i egedóm kreëge. Peter de Grote, d’r tsjaar van de Roese, woava de liefwacht gekleid góng in ‘t durch von Clermont gefabriceerd lake, oot doa middig óp d’r 27 juli 1717, uvver Lemieësj en Viele, vanoet Oche óngerwaeg noa Maastrich. I 1764 woat d’r ieësjte sjtee gelaad vur ’t sjpieëder 'Hoes von Clermont', woa-i nit alling ’t woanhoes, meh óch de fabriek woar óngerbraat. (Huujtsedaags als gemingdehoes i gebroek) Natuurlik góng ’t vertrek van de Clermonts oet Oche nit zónder noadele vurbeej, veural umdat heë väöl werkloze hingerleet. Sjpieëder leet d’r von Clermont ’t sjtatig Hoes Blommedal (Blumenthal) (Bloemendal) bowwe. Heë hat bis a zie eind, i 1795, doa gewoand. Umdat d’r von Clermont hieël get egedóm i Vols how, leet heë i 1792 d’r 'obelisk' bowwe, als grenspoal, zoedat me koeënt zieë wie wied dat zie gróndgebied leep.
Jesjischte
I 1807 tellet de gemingde Vols 2500 i-woanere, die leëvete i 394 woaninge. Vols zelf, haw i dat joar 1154 i-woanere en 127 hoezer.
In ‘t joar 1846 woat Blommedal gebroekt als pensionaat. Zoegaar de mam van d’r president Kennedy, Rose Kennedy, hat als sjtudent e joar in ‘t kloeëster van het H. Hart van Jezus, verbleëve. Bis begin zuvvetsiger joare van d’r vurge eeuw, dóng hoes Blommedal dings als pensionaat. Doanoa inkele joare zónder besjtemming en noe als hotel.
Vrugger woar dierek nevver 't pensionaat de Mulo. Eurgens in de joare achtsig, is die sjoeël gesjloate. Hieël get lierlinge va Vols en boetenaaf hant heej les gehad. Hieël get gebowwe in ós gemingde hant d’rvur gedingd um an de educatie van ós jeugd beej te drage. Natuurlik góng dat nit zónder de lierare. Dat gebow, dat vrugger an d’r linkerkant nevver d’r gaad van ’t hoes Blommedal sjtóng, hat plaatsj mótte make vur ’t nui  bejaardehoes. Dat woar óch zoe mit ‘t Patronaat, dat bis 1967 in de Tentsjtroat sjtóng. Óch in ’t patronaat woate lesse gegevve, waal in ganse anger risjtoenge. Zoe woar doa ins ing tekensjoeël óngerbraat. En nit te verjeëse, inkele toneelvursjtellinge woate doa ópjevuurd. De genauw plaatsj woa ‘t markant gebow sjtóng, liegkt dierek vur de Hervormde kirk en is i gebroek als parkeerplaatsj.
De St. Jozefkirk die i 2005 is gesjloopt, woar e benoa futuristisch gebow wie ze i 1958 woat ópgelivverd. De kirk woar angesj, imposant en egelik e kunstwèrk woa d’r kunsteneer Charles Eyck óch a hat beejgedrage. Dat durch de glaaskunstwèrke die (gelukkig) hergebroekt gunt weëde in d’r nuibow van de Brei Sjoeël i Vols. Óch zunt in de kirk va Viele nog inkele sjilderinge van d’r Charles Eyck te zieë, woa-ónger e triptiek.
RKSP
De Roomsch-Katholieke Staatspartij, aofgekort RKSP waor formeel vaan 1924 tot 1945 'n politieke partij in Nederland, die 't roems-katheliek volksdeil vaan de Nederlandse bevolking vertrooj in de Ierste en Twiede Kamer. Ze kaom voort oet awwer, neet formeel georganiseerde kathelieke keeskring en góng nao de Bevrijing op in de Katholieke Volkspartij (KVP). Ze heet in de jaore tot ze bestoont in alle Nederlandse regeringe mètgedoon, gemeinelek mèt de aander groete confessioneel partije (ARP en CHU). Es kathelieke partij had de RKSP 'ne bezunder groeten aonhaank in Limbörg; in 't verzuild Nederland vaan toen stumde de mieste kathelieke in 't land op dees partij.
Program
Principieel baseerde ziech de RKSP op de Biebel en de kathelieke dogmatiek. Op sociaol gebeed waor de partij sterk geïnspireerd door de invloodrieke encycliek Rerum Novarum oet 1891. Hei-in pleitde de paus veur 't ingriepe vaan de regering in de sociaol positie vaan erm lui, es alternatief veur 't 'gevierlek' socialisme.
De focus op Biebelse norme zörgde veur belaankrieke raakvlaker mèt de protestantse partije: steun veur zedewètte, conservatief femilierech en zondagsras. In de maotsjappij woort ano hermenie gestreef: werkgevers en arbeiers móste sociaol euverlègke. De positie vaan groete gezinne mós weure besjermp door woeningtouwwiezing (in de negentienden iew hadde groete femilies dèks in väöls te klein kazerne mote leve) en kinderbijslaag.
In de boetelandse politiek hoopde de RKSP de neutraliteit te kinne behawwe; de sterkde vaan 't leger mós dao-op zien berekend. Nederlands-Indië mós bij Nederland blieve, meh de inheimse bevolking mós op termijn wel mie zelfstendegheid kriege.
Willem Kloos
Willem Kloos (6 mei 1859 - 31 mièrt 1938) waor 'ne Nederlandse diechter en 'ne belangrieke vertegewoordiger van de Tachtigersj.
RKSP
Oontwikkeling
In de negentienden iew, wie Nederland nog mèt e distriktestèlsel stumde en gein algemein keesrech bestoont, gaof 't gein politieke partije, allein losse kandidaote. Organisatie vaan de kathelieke kandidaote oet versjèllende keeskring begós in 1904 mèt de opriechting vaan d'n Algemeine Boond vaan RK-Keesvereineginge, voortgekoume oet 't werk vaan d'n toen al gestorve Herman Schaepman. In 1917 woort 't distriktestèlsel aofgesjaf en vervaange door 'n evereiege vertegenwoordeging. Ouch woort toen 't Algemein Keesrech ingeveurd (twie jaor later ouch veur vrouwlui). Vaanaof 1918 zat d'n Algemeine Boond ferm in 't zaol in 't parlemint. Vaanaof deen tied woort algemein gesproke vaan RKSP, ouch woort die es partij pas officieel in 1925 opgeriech. Ideologische veurmaan waor in d'n tied Willem Nolens. Nao dee zienen doed in 1931 naom Charles Ruijs de Beerenbrouck 't euver. Allebei waore Limbörgers.
Willem Kloos
Biografie
Willem Johannes Theodorus Kloos woort gebore in Amsterdam es zoon van de sjnieder Johannes Kloos en Anna Cornelia Ameise. Zien moder sjtorf in 1860. Johannes Kloos hertrouwde in 1861. Vanaaf 1879 sjtudeerde Willem Kloos klassieke lèttere aan de Gemeintelike Universiteit van Amsterdam en behaolde ziene kandidaatstitel in 1884. In ziene sjtudentetied lièrde hae Jacques Perk kènne, van wae 'r de gediechte nao Perks doad oetgaof. De inleijing die Kloos sjreef bie dees oetgaaf (1882) ies later goon gelle es manifes van de Bewaeging van Tachtig.
RKSP
Oontwikkeling
In d'n tied vaan 't distriktestèlsel haolde d'n Algemeine Boond ummer 25 zedele in de Twiede Kamer (vaan de hoonderd; 't geit hei um de verkezinge vaan 1905, 1909 en 1913). Vaanaof 1918 weurt de RKSP nog groeter: 30 zedele in 1918, 32 in 1922, 30 in 1925, 30 in 1929, 28 in 1933 en weer 30 in 1937.
Willem Kloos
Biografie
Kloos debuteerde in 1880 in 't tiedsjrief Nederland mèt 't gediech Rhodopis. Kloos zien gediechte oet de jaore 80 van de 19e ièw woorte beïnvlood door de Ingelsje diechter Shelley.
RKSP
Oontwikkeling
Op 22 december 1945 lufde me de RKSP op; de partij góng wijer es de KVP.
Zitting in de regering
Roems-kathelieke höbbe vaanaof de opriechting vaan de Boond ummer in de regering gezete. De RKSP vörmde mèt de protestants-christeleke partije ARP en CHU de zoegeneumde rechte coalitie: conservatief en mèt 'n oetgesproke hermeniemodel (zuug ouch bove). Gesjèlle waore bestumde veur kathelieke discriminerende wètte wie 't percessieverbod; veural de ARP wouw zoe'n wètte gere behawwe.
Willem Kloos
Biografie
In 1885 riechde hae same mèt Frederik van Eeden, Albert Verwey, Frank van der Goes en Willem Paap 't tiedsjrief De Nieuwe Gids ("De Nuje Gids") op. In diet tiedsjrief publiceerde Kloos 'n serie literair kronieke, die same e beeld geve van zien poëtica. Hae lèk hiebie de naodruk op 't op 'n perseunlike meneer weergeve van emoties door d'n diechter. 'n Väöl geciteerde oetsjpraok van Kloos ies dat de kuns 'de aller-individueelste expressie van de aller-individueelste emotie' moet zin. Vörm en inhoud zint veur häöm neet te sjeije; 't geit um l'art pour l'art (kuns um de kuns). Veur 't besjrieve van wat 'r veult in ziene zièl haet 'ne diechter twiè miedele: klankexpressie en beeldsjpraok. Kloos vong dat eder uniek geveul 'n eige beeldsjpraok moos höbbe. Mèt dees visie zat Kloos ziech aaf tege de generatie van dominee-diechtersj wie J.J.L. Ten Kate, Nicolaas Beets en Bernhard ter Haar, die in zien ouge hoeselike poëzie vol clichés maakde.
RKSP
Zitting in de regering
De insegste regering die de RKSP es partij neet oondersteunde waor 't kabinèt-De Geer I. De kathelieke die dao-in minster woorte, dege dat boete hun partij um. Allewel tot de RKSP door gans 't Interbellum heer de groetste kamerfractie waor, leverde miestal de protestantse partije de premier (Colijn, De Geer): de bestuurleke cultuur in Nederland steunde vaanajds sterk op protestantse patriciërsgeslachte. Toch leide Ruijs de Beerenbrouck ouch drei kabinètte.
Willem Kloos
Biografie
Ouch publiceerde Kloos väöl van zien sonnette in De Nieuwe Gids. Dees sonnette were algemein besjouwd es Kloos' bèste literair werk en es karakteristiek veur de opvattinge van de Tachtigersj. De gediechte besjrieve de geveules van de diechter en de wieselinge in zien sjtumminge. De beroemste diechreigel van Kloos ies waarsjienlik waal:
Hieëmellichaam
'n Hieëmellichaam is e netuurlikj objèk in 't hieëlal. 't Guuef twieë saorten aan hieëmellichame: sterren en lichame. De lichame waeren ingedeildj op kriteria vanne Internasjenaal Astronomische Unie:
Willem Kloos
Biografie
Aan 't ing van 1885 sjreef Kloos same mèt ziene goje vrund Albert Verwey e lank verhaolend gediech mèt de titel ''Julia. Een verhaal van Sicilië''. 't Waor gesjreve in de ouwerwètse, romantische sjtiel in de trant van Beets, woa zie ziech tege verzatte. Ze publiceerde 't ónder 't pseudoniem "Guido". 't Gediech waor bedoeld es grap en deende um de literair recensente van daen tied veur de gek te houwte. De actie sjlaagde, hoewaal 't veur hun belangriekste tiedsjrief, De Gids, neet reageerde. In hun brochure De onbevoegdheid der Hollandsche literaire kritiek maakde Kloos en Verwey bekènd dat 't 'n grap waor gewaes.
Ouch in 1885 sjreef Kloos ónder de naam Sebastiaan Slaap 'n veurwoord bie de bundel Grassprietjes of Liederen op het gebied van Deugd, Godsvrucht en Vaderland door Cornelis Paradijs (Frederik van Eeden). Deze bundel waor 'n parodie op de poëzie van de dominees.
In de jaore 90 van de 19e ièw begoeste versjillende diechtersj ziech te verzètte tege 't individualisme en 't "kuns um de kuns"-princiep van Kloos. Zie wolle 'n miè op de maatsjappie geriechde, sociaal poëzie. Ouch binne de oorsjprunkelike bewaeging van Tachtig kaom 't tot ruzies. Van Eeden en Van der Goes dachte dat 't socialisme verbetering koes bringe, wiel Kloos en Van Deyssel dachte dat 't socialisme de kuns tot nivellering zou bringe. Kloos bleef bie zien oorsjprunkelike ideale en trok ziech truuk um poëzie te sjrieve. In zie perseunlik leve kreeg Kloos 't ouch lestiger; hae begoes te drinke, kreeg las van psychoses en sjreef sjelsonnette. In 1894 versjeen De Nieuwe Gids tiedelik neet, meh later ging 't blaad toch weer door.
In 1896 kaom Veertien jaar literatuurgeschiedenis oet, 'ne bundel mèt Kloos zien literair kritieke. In 1900 trouwde hae mèt Jeanne Reyneke van Stuwe, 'n sjriefster. Kloos ziene invlood waor doe al väöl minder gewore, meh hae bleef gediechte publicere in De Nieuwe Gids en zou tot ziene doad in de redactie blieve.
Op 3 mièrt 1935 kreeg Kloos 'n ièredoctoraat aan de Universiteit van Amsterdam.
Veurbeeld
Hie volg 't gediech Van de Zee, gepubliceerd in 1888.
Bill Cosby
William Henry "Bill" Cosby, Jr. (Philadelphia (Pennsylvanië), Vereinigdje Staote, 12 juli 1937) is 'nen Amerikaansen aktäör, komiek, tilleviesproducent, sjriever en filantroop.
Laevesloup
Ane begin vannen einentwintjigsten ieëf woort zeen reputaasje besjieëmp door controversieel oetlaotingen euvere zwarte gemeinsjap en mieëder aanklachte waenges seksueel misbroek. Hieveur woort hae in september 2018 veroeërdeildj tot drie bis tieën jaor gevangenisstraof.
RKSP
Zitting in de regering
Wie de aander twie partije oet de rechte coalitie waor samewèrking mèt de socialiste langen tied gein optie. Pas in 't kabinèt-De Geer II, gevörmp in 1939, naom neve de RKSP ouch de sociaol-democratische SDAP deil. Dezen trend woort nao d'n oorlog wijergezat mèt de zoegeneumde 'roems-roej kabinètte'.
1835
1832 - 1833 - 1834 - 1835 - 1836 - 1837 – 1838
Bloodvaat
E bloodvaat (Letien: vas sanguineum) maak deil oet vanne bloodsómloup en same vörme de bloodvater e nètwirk van buze wodoor 't blood nao de res van 't lief wuuertj verveurdj. Bloodvater kómme veur bie zougdere (worónger de miens), vèssen en veugel.
't Guuef versjillige saorten aan bloodvater:
Navajo County
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 25.795 km², boevaan 25.779 km² land is en 16 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Navajo County 97.470.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
William Shakespeare
William Shakespeare (Stratford-upon-Avon, geduip 26 april 1564 - aldao 3 mei 1616) waor 'nen Ingelsen diechter en bunesjriever. Heer weurt algemein gezeen es de groetste sjriever vaan de Ingelse taol, jeh dèks es de groetste sjriever op Eerd. Heer sjreef zoewel komedies es tragedies en in bei zjanres excelleerde heer; wijer sjreef heer twie lang verhaolende gediechter en versjeie körter gediechter, boe-oonder 154 sonnette. Zie vermoge veur algemein geaccepteerde wierdes oonnaovolgbaar te verklanke in oonsterfeleke citate en 't verheffe vaan 'n sumpel intriezj tot e literair meisterwèrk door inkel taolgebruuk (wie in Romeo en Zjuljet) make häöm tot de zoegeneumde "Prins der diechters". Skakespeare waor 'ne mèèster in de retorica, in 't biezeunder in de satire.
Biografie
In 1582 trojde heer de ach jaor awwer Anne Hathaway. Hun ierste keend woort 't volgend jaor gebore.
In 1611 trok heer ziech trök op e landgood. Oet zien lèste weke in 1616 is bekind tot de verloufde vaan zien dochter veur 't geriech kaom.
Inkel biografe meine, vaanwege 't sjaars materiaal, tot d'n diechter, acteur en buunsjriever Shakespeare mesjiens neet dezelfde mins waor.
Haorvaat
'n Haorvaat (Letien: vas capillare) is e bloodvaat det spraekwaordelik zoea dón is wie 'nen haor, meh feitelik zeen haorvater zoeaget vief toet tieën kieër dunder; ze zeen 5 toet 10 µm groeat. De haorvater make deil oet vanne bloodsómloup.
Door sómmige haorvater passe slechs einen of inkel bloodcelle naevenein tróds häör klein aafmaeting is d'n dwaersjdoorsnit van alle haorvater biejein väöl grótter es dae van alle anger bloodvater wie de aoren enne slaagaore biejein. Euveriges kónne haarvater ónger invlood van hormoeanen oetgreuje toet 'nen aor.
Sómtieds wuuertj 't bindjwaefsel det de haorvater elastisch maak slapper. Dit kump mit naam veur bie ajer luuj. De vater rake den euvervöldj van blood, wodoor ze zichbaar waeren es roeaj vlekke, meistes in 't gezich. Dees huudaandeuning, die eigentlik dus 'n vaataafwieking is, wuuertj couperose geneump.
Väöl óngerzeuk wuuertj gedaon nao de inductie vanne greuj van haorvater ónger anger mit 't oug oppe óntwikkeling van genaesmiddele die dit percès bie kankergezwelle zówwe kónne taengegaon en zoea de tumorgreuj kónnen aafbremze.
Pima County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Arizona thumb|200px|Ligking vaan Pima Pima is 'n in 1871 gestiech graofsjap in Arizona, VS. De naom kump vaan de gelieknaomege stam die hei leefde. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Tucson.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 23.799 km², boevaan 23.792 km² land is en 7 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Pima County 843.746.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Al-Shabaab
Al-Shabaab (Arabisch: الشباب, De Jeug) is d'r naam van 'n islamitische terreurbeweëging i Somalië. De organisatie weëd es terroristisch gezieë durch de VS, Zjwede en Noorweëge en kunt vuur óp de Amerikaanse terreurlies. Ze óntsjtóng i 2004 en maakde bis 2006 es jeugorganisatie deel oet van de Unie van de Islamitische Rechbenk.
De UIR woar 'n gróp va sjariarechbenk, die ó.a. 'ne islamitische sjtaat gebaseerd óp d'r Koran noasjtreefde. Dees organisatie houw in 2006 e groeët deel van 't lank in heng, oeënoa ze 't óch ópnoom teëge de centraal regering i Mogadishu. Dit lukde evvel neet, oeënoa de jeugorganisatie zich aafsjplitsde en wieërgóng ónger d'r naam Al-Shabaab. De beweëging richde höar aanvalle op de Somalische regering, de vreëstróppe van de Afrikaanse Unie, christene boete Somalië en soefi's, lede van 'n islamitische minderheed. Ze bedeende zich doabei va zelfmoardaasjleëg, moardaasjleëg en gewapende uëvervalle.
Gesjat weëd dat Al-Shabaab óngevier 7.000 lede hat. Dat is rilletief wieënig. Ze hat evvel vöal mach, weil 't in de praktiek ging centraal regering i Somalië guëf. De terreurbeweëging hat meugelig beng mit Eritrea, Saoedi-Arabië en de terreurorganisaties Al-Qaeda en IS.
Sarpsborg
thumb|De ligking van Sarpsborg in de pervincie Østfold. Sarpsborg is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Østfold in Nórwaeg; 't is ouch de houfsjtad van die pervincie. De gemeinte had 50.115 inweuners in 2016 en 'n oppervlakde van 407,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 123,1. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0105.
Emmy Rossum
thumb|right|Emmy Rossum
Sarpsborg
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 7,3% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Emmy Rossum
Emmanuelle Grey Rossum (New York City, 12 september 1986) is 'n Amerikaanse actrice. Het is bekèndj gewaore mit häör rolle in de films The Day After Tomorrow, The Phantom Of The Opera en Poseidon.
Jeug
Rossum is gebaore in Nuuj York, aafkómstig oet 'n Nederlands-Joodse familie. Häöre vader verleet häör moder wen Emmy nag zeer jonk waas. In häör laeve haet Emmy häöre vader slechs 3 kieër óntmoot. 't Liedje Anymore op häör album geit euver de relatie mit häöre vader.
Op zevejaorige laeftied, nao 't zinge van 't leedje "Happy Birthday" in 12 versjillende toeansaorte, waerdje Emmy toegelaote toet 't Metropolitan Opera Children's Chorus. Gedurende vief jaor haet Emmy dao same mit väöl anger lede van dit koear opgetraoje mit operagroeathede wie Placido Domingo en Luciano Pavarotti. Veur 5 dollar per aovendj zong Emmy in vief versjillende tale en twintjig verschillendje opera's.
Op häör twelfde waas Emmy te groeat veur de kinjerrolle en 'n toenömmende interesse veur 't actere zorgde d'rveur det ze 'ne agent kreeg en 'n acteercarrière begós.
Carrièr
Rossum häör tv-debuut waas in 't jaor 1997, mit 'n gasrölke in Law & Order es Alison Martin. In 't jaor 1999 volgde d'r 'n trukkerendje rol es Abigail Williams in de soap As the World Turns. Rossum waas genomineerd veur 'ne Young Artist Award in 1999 veur 'Best Performance in a TV Movie', veur häör rol in de TV-film Genius. In 2000 vertolkdje ze 'n jóng Audrey Hepburn in de tv-film 'The Audrey Hepburn Story'.
Häör debuut op 't witte dook koom in 'tzelfde jaor, 2000, mit de film Songcatcher. In 2003 volgdje häör twieëdje filmrol, ditmaol 'n hoofrol in de film Nola. In 'tzelfde jaor speeldje Emmy in Clint Eastwood zien film 'Mystic River'.
Fraillicourt
Fraillicourt ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Rethel, in 't zuudweste van de Franse Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 186 luuj op 'n oppervlaak van 14,39 veerkante kilometer en daomèt goof 't 12,93 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +0,27% de jaor.
Schelto van Heemstra
't Veurzittersjap vaan de ministerraod woort es de belaangriekste politieke functie binne 't Keuninkriek vaan de Nederlen gezeen, op de Keuning vaan de Nederlen nao. In 1945 woort de functie pas officieel: de premier of minister-president.
Arteriool
Arteriole zeen klein sjlaagaore mit glaad sjpierwaefsel in de wandj det d'n diamaeter daovan kan beïnvleuje. Op dees meneer zörge ze veur 't vernejje of verwiej van 't lume (vaatholte) van dees bloodvater (vasoconstrictie en vasodilatatie) en regele zo de doorblojing van de waefsele wonao ze blood verveure. Ouch vervölle ze 'n wichtige rol in de regulaasje van de blooddrök. Arteriole waere ouch waal waersjtandsvater geneump.
Sint Eustatius
thumb|Sint Eustatius en zien direkte umgeving. Sint Eustatius (plaotselek Statia) is 'n eiland vaan de Klein Antille, mie bezunder de Bovedewindse Eilen, staotkundeg gezeen 'n bezunder gemeinte vaan Nederland. 't Eiland is 21 km² groet en heet 'n bevolking vaan oongeveer 3300 lui.
Historie
Columbus oontdèkde 't eiland in 1493 en neumde 't nao d'n heilegen Eustachius. Begin zeventienden iew zouwe de Fransoze e fort op 't eiland stiechte, um 't e paar jaor later weer te verlaote. In 1636 vestegde ziech de Hollenders, of beter de Ziewe, op 't eiland mèt e nui fort, Fort Oranje. Gebrek aon water losde me op door 't bouwe vaan (ummer nog bestaonde) cisterne. In de jaore die volgde woort 't eiland ummer belaankrieker en in d'n achtienden iew waor 't 't mies rendabel bezit vaan de W.I.C.. Aon de ree vaan Oranjestad kóste 200 sjeper per kier ligke.
Vaanaof 1816 kaom 't eiland definitief bij Nederland. 't Góng deil oetmake vaan de kolonie Curaçao en Oonderhurege, en later vaan 't gebiedsdeil Nederlandse Antille. Loupende de negentienden iew naom 't aontal inwoeners ummer wijer aof, tot mer get mie es doezend begin twintegsten iew. Tot 1983 ressorteerden 't eiland oonder 't Eilandgebied Bovewindse Eilen; daonao woorte Sint Eustatius en Saba aofgesplits en gónge de drei eilen es zelfstendege eilandgebiede wijer.
In fibberwarie 2018 stèlde de Nederlandse regering 't eiland oonder curateel, naotot waor vasgestèld tot d'n eilandraod 't bestuur groof had verwaarloes.
Fysisch
Sint Eustatius ligk 't kortste bij Saint Christopher (hoofeiland vaan Saint Kitts en Nevis); ouch neet wied eweg ligk Saba. Sint Maarten ligk wijer oet de route. 't Eiland is bepaold klein: 21 km² (ter vergelieking: e bitteke mie es de helf vaan Schiermonnikoog). 't Is völkanisch vaan oersprunk en besteit oet twie völkaone: 'ne doeje völkaon in 't noordweste en 'ne slaopende in 't zuidooste. De slaopende völkaon, dee nog dudelek 'ne völkaonvörm heet, neump me The Quill (verbastering vaan De Kuul, nao de 'kojl' dee de krater is). 't Noordwestelek deil, neet op 't ierste geziech herkinbaar es völkaon meh nog wel heuvelechteg, weurt "Boven" geneump. Zoewel The Quill wie Boven zien Nationaol Parke mèt tropisch bos begreujd. In de vlaakde detösse is de bewoening geconcentreerd.
Sociaol
Kerne zien Oranjestad (hoofplaots) en Concordia. De twie zien oonderhand aoneingegreujd. De bebouwing dreug nog dudelek de spore vaan 't groet strategisch belaank wat 't eiland had: neve Fort Oranje zien dat nog versjèllende batterije.
't Eiland heet oongeveer 3300 inwoeners (um de vergelieking heibove door te trèkke: dat is zeker drei kier zoeväöl wie Schiermonnikoog). Vaan hun had in 2001 (bij de lèste volkstèlling) 78% de Nederlandse nationaliteit; daovaan waor 45 procentpunt op 't eiland zelf gebore. Ingels waor de thoestaol vaan neet minder es 83% vaan de bevolking; dao-op volge Spaons (6%) en Nederlands (4%). De groetste religie is hei neet 't roems-katholicisme (25%) meh 't methodisme (27%); ouch 't aondeil zevendendaagsadventiste is mèt 21% opvallend groet.
Namdalseid
thumb|De ligking van Namdailseid in de pervincie Nord-Trøndelag. Namdalseid is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Trøndelag in Nórwaeg. De gemeinte had 1.749 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 769,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 2,3. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1725.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Rije
thumb|'ne Joonge ruter te peerd. thumb|E continzjènt berijde kemele in India. Rije is 't ziech voortbewege op de rögk vaan e bies. Dit gebäört gemeinelek mèt peerd, ezele, kemele of dromedarisse, meh weurt ouch wel gedoon op moelezele, jaks, lama's, olifante of zelfs struusveugel. Iemes wat rijt neump me 'ne ruter; 'ne vrouweleke ruter weurt dèks amazone geneump (al kump dees benaoming allein in de peerdewereld veur). 't Is oondudelek wienie de mins perceis rijbieste is goon domesticere, meh väöl wijs trop tot dat roond 3500 veur Christus veur 't iers mèt 't peerd gebäörde (in de steppe vaan Eurazië), roond 4000 v.Chr. mèt d'n dromedaris en roond 2500 v.Chr. mèt de kemel. Me kin 't daomèt datere tot de late steintied daan wel de vreuge broonstied. De meugelekheid veur ziech te verplaotse op loupende bieste die daobij väöl gewiech aonkinne heet volker mèt 'n nomadische of haafnomadische levesstijl good geholpe ziech euver groet gebeed te verspreie, en um aanders oonbegoonbaar gebeed wie de weuste door te koume. Later is me goon menne, d.w.z. vare mèt veural peerd veur de kaar.
Tot aon de koms vaan gemotoriseerd verkier waore rij- en trèkbieste vitaol veur de economie vaan alle e bitteke oontwikkelde volker. Sinds ind negentienden iew góng de behoefte aon rijbieste evels sterk achteroet. Toch zien ze nog neet verdwene. Alleries in nog neet gans economisch oontwikkeld gebeed. Wijer in roeg gebeed wat veur oto's neet gans touwgenkelek is (wie ummer nog de weuste of 't huuggebergde). In de westerse wereld zuut me hei en dao nog de berijde pelitie (agente te peerd). Gans in 't bezunder weurt allewijl evels gerijd veur de sport of  plezeer (zuug ouch peerdssport).
't Liere rije vereis 'n intensief oefening, die me beter es keend al begint. Umtot rijbieste 'nen eige wèl höbbe, kin me neet zoonder mie vaan ze opaon goon; daobij kump tot ze belierd mote weure. Wee veur 't iers op de rögk vaan e rijbies zit, zal zeker eve zien evewiech mote zeuke. E wijer evewiechsprobleem oontsteit wienie 't bies geit loupe; dravers (peerd, ezele etc.) goeje op, dewijl tèllers (kemelechtege, olifante etc.) de ruter deit slingere. Veur 't besture vaan e bies zien hölpe nujeg, die vertèlle boe  heen moot goon of tot 't snelder daan wel laankzamer moot. Hölpe gief me mèt de bein, de zit en mèt de teugele.
De Stack
De Stack vörmt 't noardelig deel va Heëlehei. Ónger d'r veëdel valle de sjtroatname die te maken hant mit 't vreugesj leëve (Erfstraat en zoea wiejer), UNESCO en de sjtroatname die te maken hant mit blome.
t'n Noarde litt Broensem en t'n zude Vrieheide.
Druten
frame|Ligking vaan Druten in Gelderland Druten is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, in 't Land vaan Maos en Waal, mèt 'n oppervlak vaan 42,50 km2 (daovaan 4,41 km2 water) en (per 1 januari 2007) 18.111 inwoeners. Neve de hoofplaots Druten umvat de gemeinte nog de plaotse Afferden, Deest, Horssen en Puijflijk.
In 1984 woort de gemeinte Horssen aon Druten touwgevoog.
Snow Patrol
Snow Patrol is 'n rockgróp oet Dundee, Sjotland. De gróp is sinds 1994 actief, en besteit oet Nathan Connolly, Gary Lightbody, Jonny Quinn, Tom Simpson en Paul Wilson. De meziek is Ingelstaoleg.
Cassiopeia (starebeeld)
thumb|300px|Kaart vaan 't starebeeld Cassiopeia. Cassiopeia (afkorting Cas) is 'n starebeeld wat op de breidte vaan de Benelux 't gaanse jaor is te zien, 't is circumpolair. 't Starebeeld is ziechbaar es 'n groete W.
Stare
(in volgorde vaan aofnummende helderheid)
Wat is wijer te zien?
Cassiopeia bevat de reste vaan de door Tycho Brahe bestudeerde supernova SN 1572 en de sterke radiobron Cassiopeia A.
't Starebeeld bevat ouch de Zielnevel en Hartnevel.
Aongrenzende starebeelde
(mèt de wijzers vaan de klok mèt)
Mythologie
In de Griekse mythologie is Cassiopeia de keuningin vaan de Ethiopiërs. Zie waor de vrouw vaan Cepheus en de mam vaan Andromeda.
UEFA
thumb|De UEFA (blauw) mèt de res vaan de continentaol voetbalboonde. De UEFA (Ingels: Union of European Football Associations) is 't verband vaan lendeleke voetbalboonde oet Europa. Heibij hure beveurbeeld de Nederlandse (KNVB) en Belzje boond (KBVB). Ouch len die historisch-cultureel mèt Europa verboonde zien meh eigelek in Azië ligke, hure debij. De UEFA reguleert Europees clubvoetbal (Champions League, Europa League en Europees vrouwluivoetbal) en 't Europees kampioensjap hiere- en damesvoetbal (zoewie diverse jäög- en aspirantetoernoje). Sinds 't sezoen 2018/19 organiseert de UEFA ouch de UEFA Nations League.
De UEFA woort op 15 juni 1954 opgeriech in Basel en had aonvenkelek 25 leie. Dat aontal is door de jaore heer gestege tot 55 anno 2016.
Leie
Bij de UEFA zien aongeslote:
Frans Hinskens
Prof. Frans L.M.P. Hinskens (geboare i 1956) is 'ne Limburgse sjproakkundige deë verbónge is aan 't Meertens Instituut, de Vrije Universiteit Amsterdam en de Radboud Universiteit in Nijmege. Hinskens is gesjpecialiseerd i variatielinguïstiek.
Hinskens sjtoedeerde va 1975 bis 1978 Nederlands in Utrecht en va 1979 bis 1983 sjproakkunde aan de Universiteet van Amsterdam. Doanoa woar heë van 1983 bis 1998 docent en óngerzeuker aan de Radboud Universiteet i Nimwege. Va 1998 bis 2002 woar heë professor Nederlands aan de Universität Leipzig. Zing óngerzeuksveld rich zich vuurnamelig óp processe van sjproakverangering oet 't perspectief van de historische sjproakkunde, dialectologie, sociolinguïstiek, creolistiek en de fonologische theorie. Wat betruf de Limburgse sjproakkunde is Hinskens vuural relevant vuur de dialekte i g'n umgeëving van Heële en Kirkroa, oeë heë vöal óngerzeuk hat verrich nao regiolekte en sjproakverangering.
Ganzewei
Ganzewei (Nederlanks: Ganzeweide) is 'ne veëdel in 't zude va Heëlehei, ónger gemingde Heële. De Ganzewei litt tusje g'n Vrieheide, Dem, Passart, Rennemig en Robrook in. Wieëer grens 't aa Koumenberg.
Vreuger woar 't e gehuch.
In 't nuujs - Zuud-Amerika
2019
Nao waeke van proteste treujt Evo Morales aaf es presidentj van Bolivia. Hae liet de presidentsverkezinge euverdoon; senatries Jeanine Áñez weurt presidentj a.i.
In gans Argentinië en Uruguay, groete deile van Paraguay en 't zuje van Brazilië vilt de sjtroum oerelank oet.
Alan García, de vreugere presidentj van Peru dae in verbandj weurt gebrach mit 'n corruptiezaak, begeit op 69-jäörige laeftied zelfmaord daor zich denaer te sjete.
In Venezuela reup parlemèntsveurzitter Juan Guaido zich oet tot 'veurluipige presidentj' van 't landj, temidde van proteste taegen 't bewèndj van Nicolas Maduro.
Jair Bolsonaro weurt beëidig es presidentj van Brazilië.
2018
D'n extreemrechse kandidaat Jair Bolsonaro wintj de twiede runj van de Braziliaanse presidentsverkezinge. Hae krieg 55,1% van de geljige sjtumme, taegeneuver 44,1% veur zienen opponentj Fernando Haddad.
In de Braziliaanse presidentsverkezinge haolt d'n extreemrechse kandidaat Jair Bolsonaro zoeget 46% van de sjtumme. Ziene veurnaamsten oppenentj Fernando Haddad haolt 29%. De twie runj is op 28 oktober.
't Nationaal Museum van Brazilië in Rio de Janeiro brentj oet.
De Boliviaanse politicus en ginneraal Luis García Meza sjtörf op 88-jäörige laeftied.
Bie 'ne brandj in e pelissiebureau inne Venezolaanse sjtad Valencia zien zeker 68 gevangene óm 't laeve gekómme.
Nicolae Ceaușescu
thumb|Nicolae Ceaușescu. Nicolae Ceaușescu (Scornicești, 26 jannewarie 1918 - Târgoviște, 25 dieëtsember 1989) waas 'ne Romeense communistische politieker. Van 1965 toet 1989 waas hae de sikkertaer-zjinneraal vanne Romeense Communistische Partie, waat 'm d'n twieëdjen en daomit ouch de lèste communistische leider van Romenië maakdje. Vanaaf 1967 waas hae 't staotshöd van 't landj, prizzendèntj vanne Staotsraod en vanaaf 1974 ouch de prizzendèntj van 't Rippebliek, toetdet 't inne Romeense Rivveluusje in dieëtsember van 1989 óm woort gesmete bieje val van 't communisme in Oeas-Europa.
Groeëten Homo
Groeët(en) Homo (Nederlands Grote Homo of Groot(-)Homo) is 'n buurt in de Belsj-Limbörgse gemeinte Dilse-Stokkem. 't Vèlt oonder de deilgemeinte Lanker, meh 't ligk zoeget zès kilometer westelek vaan 't dörp, korter bij As es bij Lanker. De buurt ligk noordelek vaan de steinweeg, dee plaotselek Boslaan weurt geneump, op de Mechelse Hei. Groeëten Homo heet 't karakter vaan e villapark mèt väöl vrijstaonde hoezer.
Nicolae Ceaușescu
Inne ieëste hèlf van zien hieërsjap euver Romenië haw d'r e kinmirkendje aop beleid richting Wès-Europa enne Vereinigdje Staote, womit t'r aafweek vanne anger lenjer oet 't Warsjaupak inne Kaje Krieg. Dezen trand heel d'r aan van ziene veurgenger, Gheorghe Gheorghiu-Dej, dae ouch d'rveur haw gezörg det de Sovjet-Unie zien legers trögktróch oet Romenië in 1958.
In 't nuujs - Zuud-Amerika
2018
De Venezolaanse regering begint mit de verkoup vanne cryptovaluta petro.
Jaguar
thumb|'t Hujig (roead) en 't veurmaolig (raos) laefgebied vanne jaguar. 'ne Jaguar (oetspraok: (d) zjegk oewaar; Letien: Panthera onca) is e katechtig roufdeer det veurkump in e groeat deil van Midden- en Zuud-Amerika. Nao d'n tieger enne lieëf is 't de grótste kat, waat 't de grótste en kreftigste kat vanne Nuje Werreld maak. 't Bieës is hieël stevig geboedj en haet 'ne breie kop mit sterke kake. De puuet zeen rilletief kort; de stert zörg veur 't aevewich wen 't bieës springk. De vach is lichgael toet roeadbroen mit zwarte rozètte. De jaguar haet intrèkbaar klawwen en lang, stevige hooktenj.
Nicolae Ceaușescu
't Twieëdje deil van zien hieërsjap waas väöl brutaler en óngerdrökkendjer es 't ieëste. Kinmirkendj waas persoeansverhieërliking van 'm, nationalisme enne verslechtering vanne boetelandjse benj mit 't wèste, mer ouch mitte Sovjet-Unie. Inne Romeense Rivveluusje woort 't rezjiem ómgesmete. Naodet Ceaușescu waas gevange kreeg t'r e twieë oer doerendje sjawpercès in e klaslokaal wobie hae en zie vrouwmis toetten doead woorte veroeardeildj. Nao de oetspraok woorte de twieë handjboejjen ómgedaon en nao boete genómme veur dao oppe plaats te waeren executeerd. De biljer van dees execuusje woorte kort daorop oetgezónjen oppe nasjenalen tillevies.
In 't nuujs - Zuud-Amerika
2018
Bie 'n óntploffing tiedes 'n carnavalsoptoch in 't Boliviaanse Oruro kómme ach luuj óm 't laeve; zeker veertig luuj rake gewóndj.
't Internasjonaal Sjtraofhof begint 'n óngerzeuk nao de Filipiense president Rodrigo Duterte en de Venezuelaanse president Nicolás Maduro. Beide presidente weure verdach van misdade taege de minsjelikheid.
In 'nen disco de Braziliaanse sjtad Fortaleza vèntj 'n sjeetpartie plaatsj wobie 14 luuj waere doedgesjote. Dènkelik geit 't óm 'n crimineel aafraekening.
In Peru zien 52 luuj óm 't laeve gekómme bie e busóngelök.
2017
D'n Argentiense politicus Jorge Zorreguieta, veural bekèndj es de vajer van keuningin Máxima van de Nederlenj, sjtörf op 89-jäörige laeftied.
Bie euversjtruiminge en aerdversjuvinge in Colombia zien 293 luuj óm 't laeve gekómme. 202 luuj raakde gewóndj. Nog 220 zien vermis.
E vleegtuug mit aan baord de Braziliaansen opperrichter Teori Zavascki sjtört in zie bie Paraty (RJ). Zavascki waor belas mit "Operatie Wesjsjtraot", 'n anti-corruptiezaak.