cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
In 't nuujs - Oes- en Zuudoes-Azië
2010
Op 't partiejcongres van de Naord-Koreaanse Arbeierspartiej krieg Kim Jong-un, derde zoon van Kim Jong-il, versjillende functies toebedeild. Me geit devan oet dat dit aangeuf dat dae ziene pap as dictator van 't landj zal opvolge.
Door 'n oontploffing in de havestad Dalian, China barste twie olieleidinge ope en struime 1500 vater olie in de Geel Zie.
De Japanse premier Yukio Hatoyama trejt aaf nao controvers euver de Amerikaanse marinebasis op Okinawa.
Nao oetgebreid óngerzeuk concludeert Zuud-Korea dat 't zinke van e marinesjeep in miert dit jaor 't werk waor van 'ne Naord-Koreaansen torpedo en dreig mit maotraegele. Naord-Korea óntkèntj dit en dreig ziene zujerbuur mit oorlog.
De Roedhummes, de rebelle die vechte veur de trökkier van Thaksin Shinawatra as premier van Thailandj, waere versjlage. Hienao begèntj de ónrös in de hoofsjtad Bangkok aevel pas good.
In de Thaise huidsjtad Bangkok zien de lètste dage bie gevechte tösse opsjtandelinge en de Thaise armee minstes 29 luuj om 't laeve gekome en mie es 170 gewónje gevalle.
2009
De RMS-regering in ballingsjap verklaort bie monde van d'r nuje presidaent John Wattileti dat 't sjtraeve nao 'n oonaafhankeleke Molukse Republiek neet langer 't ideaal is. Vanaaf noe sjtraeft me mieë autonomie nao.
De Zuud-Koreaansen ex-president Roh Moo-hyun begeit zelfmaord.
2008
'n Zjwoar aardbeving mèt 't epicentrum in de provincie Sichuan in China en 'n sjterkde van 7.8 op de sjaal van Richter weurt geveuld in gans Oas-Azië.
Deborah Secco
230px|miniatuur|rechts|Deborah Secco (2020) Deborah Fialho Secco (Rio de Janeiro, gebore 26 november 1979) is 'n Braziliaanse actrice.
Røyken
thumb|De ligking van Røyken in de pervincie Buskerud. Røyken is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Buskerud in Nórwaeg. De gemeinte had 17.594 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 112,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 157,1. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0627.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 5,9% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Sepikspraoke
De Sepikspraoke vörmen 'n femielje mit zoeaget fieftig Papoeaspraoke die gekaldj waeren in 't aafwateringsgebied vanne Sepikreveer in 't naorde van Papoea-Nuuj-Guinea. De femielje woort in 1965 in 'n kleinder vorm veurgestèldj door Donald Laycock. De Sepikspraoke höbben euver 't algemein betrèkkelik sumpel fonologieje, mit weinig mitklinkers en klinkers en gewuuenlik gein tonaliteit.
De bekèndjste Sepikspraok is 't Iatmul. De spraoke mitte meiste spraekers zeen, juus wie 't Iatmul, de Nduspraoke Abelam en Boikin, die bei róndje 35.000 spraekers höbbe.
De Sepikspraoke lieken 'n drieklinkersysteem te höbbe mit /ɨ ə a/, wobie ze allein klinkerhuuegdje óngersjeie, net wie de kórtbiegelaenge Ramu-Lieëger Sepikspraoke. De fonetische [i e o u] zeen e gevolg vaan palataal en labiaal assimilatie mit aangrenzendje mitklinkers. 't Guuef 'n perzónsje det de Nduspraoke dit toet e twieëklinkersysteem höbbe gereduceerdj, wobie /ɨ/ epenthetisch is gewaore ('nen inveugdje klinker).
Indeiling
Hie-ónger volg 'n lies mitte subgroepe van 't Sepik. Spraoke die 'n apaarte pagina op dees Wikipedia höbbe staon achtere subgroep vermeldj:
Jan Lodewijk van Scherpenzeel-Heusch
thumb|J.L.Th.A.L. van Scherpenzeel Heusch Jan Lodewijk Baron van Scherpenzeel-Heusch (Oosterhout, november 1799 - Vlorp 14 fibberwarie 1872) waor eine Lèmbörgse pollètikker, liberaal en democraat. Haer ès veural bekindj veur zien rol inne zeuktoch veur ein nui pollètikke vörm vaan het Oes'-Lèmbörg nao de Belsje Revolusie. Zien pollètikke carjaer weurt gekinmèrkt deur Lèmbörgs separatisme.
Laeve
Scherpenzeel weurt geboare in Oosterhout en ès dao ouch geduip gewore op 13 november 1799. Ziene vajer waor Maria Gerardus Carolus van Scherpenzeel-Heusch en zien mojer waor Theodora Joanna Ignatia Adriana Godefrieda Antonia Christina Speyart van Woerden.
Vaanaof 1818 ès Scherpenzeel offeceer vaan de cavvelerie. En daonao twiede en ierste luitenant vaan de cavvelerie tot 1828. Op 7 september 1828 trouwde haer mèt Marie Isabelle Theodore Clout in Remunj. Oêt dit houwelik óntstaon dreij zoene en twie dochters. Scherpenzeel woende in kestiel De Berckt bie Baolder. Vervolges bekleijd haer de funcsie vaan kolonel-commedant burgerwach in het kanton Remunj vaan 1831 bies 1839. Scherpenzeel naom in 1835 den Belsje nationaliteit aon.
-Ik heb aangetoond dat Belgie en Pruissen de natuurlijke markten van Limburg zijn en niet Holland. Daar nu de landbouw de voornaamste tak van nijverheid van het Hertogdom is; zoo zoude hetzelfde door de scheiding geenszins verliezen: te meer, omdat de groot handel, in Nederland het hooge woord voert. Niets is eigenbaatzuchtiger als de Nederlandsche handel. Wat geeft die er om, dat de landbouw kwijne; mits dat het Amsterdam en Rotterdam maar goed gaat, hij beschouwt de landbouw als de bok van Israël die allen last moet dragen. ''Het is openbaar dat de landprovincien onder den last der overgroote opbrengsten aan den staat, bezwijken; zoude het niet billijk zijn dat men eenige der lasten voornamelijk op den landbouw drukkende, verving met eene belasting op de Thee, Suiker, Koffij, Tabak. Dat men de heeren effecten- houders die niets te doen hebben dan hunne couponnetjes af te knippen en dan met de duimen over elkander te draaijen, ook het hunne liet bijdragen!-''
Es gevolg vaan de Maartrevolusie riechde me in Duutslandj/Duutse Bondj, mèt het oug op mie democrasie, liberalisme en ein vereinigd Duutslandj, het Frankfurter Parlemint op. Noe zaog me ziech ein kans in ziech vaan het Hollesj bestäör aof te wenge mèt behölp vaan den Duutse Bondj, boe Lèmbörg (mèt oêtzongering vaan de stei Mestreech en Venlo) deil vaan oêt maakde. Het gaf ouch de stèlle wönsj in het Rienlandj tot de liberale keuning van het Belsj, Leopold I mesjiens de kroen vaan dit nuie Duutslandj kós kriege. Lèmbörg moch twie aofgevaerdigde nao dees Nationaal Vergadering vaan den Duutse Bondj in Frankfurt sture. Me kies dös neit zoezeer veur Duutslandj oêt leefde mer mie vaanwaege de 'ideologie'. Daonaeve waor Lèmbörg es territoriale einheid nag neit zoe awd en waor vaan ein Lèmbörgse identiteit ouch nag neit ech sprake. Op 12 mei woort Scherpenzeel in beij kiesdistricte, Remunj en Valkeberg, es vertaegewoordiger gekaoze. Scherpenzeel kaos der veur Remunj te vertaegewoordige. Bie ein twiede verkezing in kiesdistric' Valkeberg kump der hier Alexander Schoenmaeckers oêt de bös, ouch eine separatis'. Beij hiere pleite in Frankfurt veur de Lèmbörgse zaak, Lèmbörg mós ontjbonge weure vaan Nederlandj en zèlfstandjeg, deil gaon oêtmake vaan den Duutse Bondj. Den Duutse Bondj waor het heij mèt eins. Scherpenzeel woort in november 1848 ouch gekaoze veur den Twiede Kamer in Den Haag. Mer haer nump de benumming neit aon. Daomèt wèlde haer de aondach vèstige oppen aofsjeidingwönsj vaan Lèmbörg. Pas wienie den Twiede Kamer ziech ein posisie innaom euver het Hertogdom Lèmbörg kós haer ouch zien lidmaatsjap aonnumme. Dennoch bleif het stèl; der woorte geine rèchtege stappe óngernaome. De Nationaal Vergadering in Frankfurt had zèlf meh loezege mach en den Twiede Kamer óngernaom ouch neit väöl. Teläörgestèld numme Scherpenzeel en Schoenmaeckers op 14 mei 1849 óntslaag es parlemintslid in Frankfurt. Het Frankfurter Parlemint hèlt evels zèlf ouch gein standj en den awwen Duutse Bondj woort in juni hersteld. Oêtèndelik deur de machstrijd tösse Pruusje en Oesteriek vèlt den Duutse Bondj oêtein in 1866. Lèmbörg ès vaanaof daan gein deil mie vaan Duutslandj en daomèt vervèlt de naom Hertogdom Lèmbörg. Lèmbörg woort ein volwaordege provins vaan Nederlandj. Op 14 fibberwarie 1872 euverleijd Scherpenzeel te Vlorp.
1490
1489 - 1490 - 1491
Aajdingels
thumb|Ierste blaad vaan [[Beowulf, e belaankriek stök Aajdingelse literatuur.]] 't Aajdingels, ouch wel bekind es Angelsaksisch, is de ajds bekinde fase vaan de Ingelse taol. Ze oontstoont in de viefden iew, naotot lui vaan drei Germaanse volker, de Angele, de Sakse en de Jutte, Groet-Brittannië binnevele. In de loup vaan de volgende iewe woorte de Angelsakse gekeerstend en kaome de versjèllende keuninkrieke oonder bewind vaan eine keuning (Alfred de Groete) in ei riek (Ingeland). In dezen tied kaom de Ingelse taol tot groete bleuj en woort 'n väölheid aon tekste gesjreve, boe-oonder ouch literaire. De bleuj vaan de Ingelse taol indegde abrup mèt d'n inval vaan de Normandiërs in 1066. Vaanaof toen naom 't Aajdfrans de dominante positie euver, en kós de volkstaol ziech oontwikkele tot 't Middelingels.
De Aajdingelse taol is allein door intensief studie es Ingels te herkinne. Ze kint nog 'n verbuiging in vief naomvalle, reste vaan 'nen dualis en vol vocaole ouch in neet-beklemtoende syllabes. De taol liekent sterk op 't Aajdfries en 't Aajdsaksisch (en in minder maote ouch op Aajdnederfrankisch, Aajdhoegduits en Aajdnoords), meh is in väöl opziechte awwerwètser es die allemaol; in feite is allein 't Gotisch, opgesjreve einen iew veur 't oontstoon vaan 't Ingels en drei iewe veur de ierste echte Aajdingelse tekste, nog archaïscher. Rillatief väöl lui, veural in 't Ingels taolgebeed, liere Aajdingels, zoewel op taolkundege es op lètterkundege grun.
Historie
Es roond 450 nao Christus de drei geneumde volker de Noordzie euversteke, es deil vaan de Groete Volksverhuizinge, numme ze eder hun drei versjèllende Germaanse taole mèt. Oongetwieveld waore die taole op dat memint nog oonderling verstoonbaar dialekte, die ziech vrij gemekelek kóste minge. Alle drei de volker waore Noordziegermane of Ingweone, en hun taole waore Ingweoons. Neve 't Aajdingels zien nog twie Ingweoonse taole euvergelieverd, naomelek 't Aajdfries en 't Aajdsaksisch. De taole vaan de Angele en de Jutte zien es zoedaoneg neet euvergeleverd. Opvallend is evels wel tot 't Aajdingels dèks korter bij 't Aajdfries steit es bij 't Aajdsaksisch, dewijl de Frieze neet nao Groet-Brittannië mètgónge en de Sakse wel. Dit zouw kinne beteikene tot de taol vaan de Angele korter bij die vaan de Frieze stoont, en 't op väöl punte vaan 't Saksisch gewonne heet.
Vaanaof de vijfden iew breide ziech 't gebeed vaan de Angelsakse gestiedeg oet, ten koste vaan de inheimse Kelte. In 't gebeed wat de Angelsakse vereuverde en koloniseerde, woort op 't memint vaan hun koms Brits gepraot, 'n Keltische taol. Oongetwieveld is Ingeland 'nen tiedlang nog twietaoleg gebleve (dinkelek zelfs dreitaoleg, neve ouch nog Vulgair Latien), meh daoveur zien gein direkte aonwiezinge te vinde. De Keltischen invlood op 't Aajdingels deit ziech nog 't bèste veule in de toponymie: väöl aw plaotsnaome in Ingeland zien Keltisch. 't Brits bleef wel in gebruuk in die stökker land die (nog) neet door de Angelsakse oonder de voot woorte geloupe; zuug dalek oonder.
De ierste iewe woort 't Aajdingels wieneg opgesjreve; allein e paar rune-inscripties werpe liech op de zaak. Me sprik heibij vaan Primitief Aajdingels of Prehistorisch Aajdingels. Pas mèt de keerstening vaan de Angelsakse in de zevenden iew deit 'n sjrifcultuur häör intrej. In dezen tied geit me de taol ouch in 't Latiens sjrif opsjrieve, al koume e paar rune wel in gebruuk veur klaanke boeveur 't Latiens sjrif gein lètters heet.
Tot 900 sprik me vaan Vreugaajdingels. D'n euvergaank nao Laataajdingels vèlt oongeveer same mèt de vereineging vaan Ingeland (ind negenden iew). Roond dezen tied beginne ouch de Noormanne mèt versjèllende invalle in de Britse eilen. In Noordoos-Ingeland is deen inval zelfs bezunder succesvol; dao höbbe de Dene 't 'nen tiedlaank veur 't zègke (Danelaw). Ouch weure de Deense keuninge (te beginne mèt Knoet de Groete) later keuninge vaan Ingeland. D'n invlood vaan 't Aajdnoords op 't Ingels, veural de noordeleke dialekte, waor boetegewoen groet en deepgoond.
In 1066 weurt Ingeland nog ins oonder de voot geloupe, deeskier door de Normandischen hertog Wöllem de Vereuvereer. Umtot heer zien getrouwe mètnump en op belaankrieke poste zèt, verfrans de elite. 't Ingels deit zien leiende positie euver aion 't Aajdfrans, in 't Normandisch dialek. In de koumende decennia verdwijnt 't Aajdingels snel es sjrieftaol. Vaanaof d'n twelfden iew weurt 't aofgelos door 't Middelingels.
De Middelingelse taol versjèlt hiemelsbreid vaan 't Aajdingels. Verbuiging en verveuging zien hendeg gereduceerd en de helder vocaole in oonbeklemtoende syllabe zien verdwene. Es me lèt op wat in aander Germaanse taole gebäört, daan is dat normaal; bezunder is evels tot dit zoe snel sjijnt te zien gebäörd. Mesjiens höbbe de invallende Noormanne en Normandiërs 'n rol gespäöld in de versumpeling vaan de taol ('n soort creolisatie). Woersjijneleker is evels tot de Ingelse sjrieftaol vaanaof de negenden iew min of mie versteind raakde. De cultuurtaol vaan Wessex woort tot standaard (de zoegeneumde Winchester Standard) en veranderinge in 't gesproke Ingels woorte neet mie oetgesjreve. Pas wie 't Ingels zie prestiesj verloor, góng me weer de volkstaol opsjrieve. E werk wie de Petersborough Cronicle oondersteunt dit: deze kroniek oet d'n twelfden iew begint in 't Aajdingels meh geit wijerop euver op 'ne mingvörm tösse Aajd- en Middelingels.
Pesjtoar
'ne Pastor ies emes dae binne en boete de parochie wèrkzaam ies in de zièlzörg. Hae kèn tegeliek ouch pesjtoar zin, meh sóms ies 'r diake of geistelike. In hospitale, bejaardehoezer en gevangenisse höbbe ze dèks 'ne eige pastor of aalmoezenier.
In de protestantse ièredeens weurt de veurgenger ouch pastor geneump.
Aajdingels
Verspreiing en dialekte
thumb|Rieke in Groet-Brittannië roond 800. De Angelsaksische rieke zien roed, de Keltische zwart. Mèt veer Angelsaksische rieke weurt e specifiek dialek in verband gebrach. 't Aajdingels woort in 't groetste deil vaan Ingeland gesproke, zoewie in 't uterste zuidooste vaan Sjotland (de grens laog toen nog neet boe ze noe ligk). In 't weste kóste de Britte en hun taole zieh hawwe: Cumbrisch in 't noorde (en e stökske in 't huieg Sjotland), Welsh in 't midde en Cornish in 't zuie. Cornish woort in deen tied ouch in westelek Devon gesproke; 't Welsh sjijnt ziech in deen tied ouch nog tot oostelek vaan de grenze vaan Wales te höbbe oetgestrek. Wie bove al gezag waore groete deile vaan Ingeland twietaoleg Ingels-Aajdnoords.
In 't gebeed wat euverblijf oontwikkelde ziech versjèllende dialekte. Bepaolde dialektische versjèlle (neet allemaol) goon trök op de versjèlle tösse de taole die de oersprunkeleke stamme hadde mètgebrach. Me oondersjeit veer dialekte, eder geassocieerd mèt e veur-negendeniews keuninkriek. 't Wes-Saksisch, gesproke in Wessex, waor 't veurnaomste dialek: Wessex waor 't mechtegste riek en oonderworp in de negenden alle aander Angelsakische rieke. In 't zuidooste spraok me 't Kents (geneump nao 't Keuninkriek Kent). In 't middeweste spraok me Merciaons (Mercia) en in 't noordooste hoort me 't Northumbrisch (zuug Northumberland) spreke. De lèste twie dialekte, veural 't Northumbrisch, kaome later oonder de zwoersten Aajdnoorsen invlood.
Euveregens had Ingeland nog drei streke: East Anglia, Essex en Sussex. Mèt dees gebeie zien gein specifieke dialekte in verband te bringe.
Grammair
Aajdingels waor 'n typische flectietaol. Ziene grammair liekent daorum in niks op dee vaan 't Nuiingels; 'r is väöl beter te vergelieke mèt 't Latien, 't Aajdgrieks en de Slavische taole. Neet allein gief 't 'n groete väölheid aon vörm, wäörd weure ouch nog ins in versjèllende klasse verboge en verveug. Deze paragraaf kin daorum gei compleet euverziech geve vaan d'n Aajdingelse grammair, meh beit wel 'n idee vaan wie de taol inein zaot.
Besjikbaar vörm
Wie alle aw Germaanse taole had 't Aajdingels nog drei woordgeslachte, mannelek, vrouwelek en oonzijeg, en wie in väöl aander taole stoonte ze min of mie los vaan 't natuurlek geslach. Zoe waor wīf 'vrouw' 'n oonzijeg woord, zoe good wie 't Limbörgs wief.
't Aajdingels kós drei getalle: neve inkelvoud en miervoud gaof 't nog 'nen dualis (twievoud), al kaom dee allein bij bij persoeneleke veurnaomwäörd ierste en twiede persoen. Zoe'n euverblijfsel vaan 'nen dualis vint me in mier aw Germaanse taole, in 't bezunder in 't Gotisch (boe ouch de wèrkwäörd nog dualisvörm kinne).
Substantieve
N.B.: 't Mannelek paradigma is neet gans regelmaoteg: bij de verbuiging verdwijnt de -e- oet de stam (syncoop).
Zwake verbuiginge koume veur bij wäörd die op 'ne vocaol indege, en aanders es in 't Duits gief 't ze bij alle drei de geslachte:
Neet zwaak of sterk zien de wäörd vaan de u-declinatie: Manneleke wäörd goon wezelek oet op -u in de nominatief (sunu 'zoon', genitief suna), oonzijege wäörd höbbe deen oetgaank neet (feld 'veld', genitief felda). Euveral boete valle de verwantsjapswäörd op -or en -er (brōðor 'broor', genitief ouch brōðor meh datief brēðer).
Adjectieve
De verbuiging vaan adjectieve (bijveugeleke naomwäörd) is aanders es die vaan substantieve. Ierstens gief 't hei, wie gezag, 'nen instrumentalis dee bij substantieve oontbrik. Wijer maak 't Aajdingels versjèl tösse sterke en zwake verbuiging vaan adjectieve. De mieste Germaanse taole kinne of kóste dit versjèl. In de mierderheid vaan de Limbörgse dialekte kump 't neet mie veur, in 't Nederlands evels wel (zij 't ouch rudimentair): een groot huis zoonder oetgaank weurt sterk verboge, dat grote huis volg de zwake verbuiging (die ummer op -e) oetgeit. Ouch in 't Aajdingels kump de zwake verbuiging nao se ('dee/die/dat', meh ouch 'd'n/de/'t'), þes (deze/dees/dit') en de bezitteleke veurnaomwäörd.
De zwake verbuiging heet minder vörm, en d'n instrumentalis vèlt hei ummer mèt d'n datief same:
Sommege adjectieve weure aofwiekend verboge; versjèllende types höbbe hun pendante in bezunder verbuiginge bij de substantieve. Sommege wäörd höbbe 'n oonzijeg miervoud op -u (zjus wie sterke substantieve): glæd 'blij', nominatief oonzijeg miervoud gladu. In ditzelfde woord vint me ouch (es gevolg vaan klaankwètte) 't aofwisselend wel en neet optrejje vaan de Anglo-Friese verheldering. Adjectieve op -h laote die lètter ouch valle wienie 'ne buigingsoetgaank volg: hēah 'hoeg', genitief hēas. Ouch w-stamme koume veur: gearu 'veerdeg', genitief gearwes.
Aonwiezende veurnaomwäörd
Die gief 't twie: eint veur kortbij (þes) en eint veur wiedaof (se). Natuurlek kinne ze nao geslach, getal en naomval weure verboge. De verbuiging vaan allebei is nogal oonregelmaoteg. Hei-oonder volge es illustratie de vörm vaan se, wat neve aonwiezend veurnaomwoord (dee/die/dat) ouch es lidwoord deent:
Wie me kin zien, zien de vörm veur d'n instrumentalis neet allemaol euvergelieverd, oondaanks 't groet tekscorpus vaan de taol. Dit kump ouch umtot deze naomval toen al neet mie consequent woort gebruuk.
Persoeneleke veurnaomwäörd
Ouch de persoeneleke veurnaomwäörd zien vörmeriek. Wie gezag gief 't bij de ierste e twiede persoen apaarte vörm d'n dualis; vörm veur d'n instrumentalis oontbreke evels weer. Veur de ierste persoen zien dat de volgende wäörd:
Verveuging
Wie alle Germaanse taole (boete 't Afrikaans) maak 't Aanjdingels versjèl tösse sterke en zwake werkwäörd. 't Gief mer twie synthetische tije, tegewäördegen tied (presens) en verleien tied (preteritum). (Dit waor al zoe in 't Oergermaans.) Wèrkwäörd weure verveug nao persoen en getal, meh in 't miervoud gief 't mer eine vörm veur alle drei de persoene (Ingweoons einheidsmiervoud). Neve d'n indicatief besteit ouch 'ne conjunctief, mèt minder vörm (naomelek eine veur 't inkelvoud en eine veur 't miervoud). D'n imperatief heet neve 'ne vörm veur 't inkelvoud ouch 'ne miervoudsvörm.
Wie in aander Germaanse taole zien de Aajdingelse sterke werkwäörd in versjèllende klasse op te deile. Hei volsteit 't um ei veurbeeld te geve: klas III. Hei-in trejt neet allein ablaut op, meh ouch de klinkerwissel tösse e en i, wie noe nog in 't Limbörgs (stele - diech steuls) en Hoegduits (stehlen - du stiehlst):
Zwake werkwäörd bestoon in twie klasse. Nogal get zwake werkwäörd indege op -ian (wie noe nog in 't Fries op -je); die werkwäörd vörmde de twiede klas. De werkwäörd vaan de ierste klas gedrage ziech mie rechtouw (mie mèt d'n oetgaank rech op de stam), meh es ze 'ne korte stam höbbe, vertuine ze ouch weer 'n bezunderheid (wissel vaan plosieve en fricatieve, geminatie die aofwisselend wel en neet opduuk): swebban 'in slaop wege' > þū swefest.
Umtot de werkwäörd vaan de twiede klas de mieste bezunderhede beie, is hei veur e veurbeeld vaan die gróp gekoze.
Heiboete valle nog oonregelmaoteg zwake werkwäörd. E paar vaan die wäörd zien euverbliefsele vaan 'n daarde werkwoordsklas; door versjèllende klaankwètte zien ze allemaol oonregelmaoteg (libban 'leve' - þū leobast). De mieste wäörd die oersprunkelek bij de daarde klas hoorte, zien in d'n Aajdingelsen tied al bij aander klasse aongeslote. Daan gief 't nog de praesentio-perfectae, die ziech in d'n tegenwäördegen tied gedrage esof ze in de verleien tied stoon (cunnan 'kinne' - ic cann, magan 'maoge' - hē mæg). De werkwäörd dōn 'doen' (mèt umlaut: þū dēst), gān 'goon' (mèt 'nen oonverwante stam in de verleien tied: ic ēode), willan 'wèlle' (ic wille, þū wilt, hē wile) en veural sindon/bēon/wesan 'zien (esse)' zien ouch oonregelmaoteg.
Syntaxis
Ouch de syntaxis vaan 't Aajdingels liekent in wieneg op die vaan 't modern Ingels. Wel heet ze väöl gemein mèt aander Germaanse taole, of mèt aw taole wie 't Latien. In de middelperiode verloor d'n Ingelse zinsbouw de mieste typisch Germaanse trèkke; get boeveur me mesjiens d'n invlood vaan 't Frans verantwoordelek moot hawwe.
Door de vörmeriekdom is de woordvolgorde vaan de taol rillatief vrij: me kin zinsdeile nevenein zètte die wieneg mètein te make höbbe zoonder de beteikenis te verandere. Zelfs in proza kump dat veur. Me tröf beveurbeeld aon Hēr Cynewulf benam Sigebryht his rīces ond Westseaxna wiotan for unryhtum dǣdum, būton Hamtūnscīre (...). Woord veur woord steit dao: 'Hier - Cynewulf - benaom - Sigebryht - ziens - rieks - en - Wes-Saksische - raodslui - veur - oonrechveerdege - daode, - boete - Hampshire'. In feite steit Westseaxna wiotan evels in de nominatief; ze hure bij 't oonderwerp. De zin beteikent dus: 'Hier Cynewulf en zien raodslui benaome Sigebruht vaan zie riek op Hampshire nao, um wat 'r verkierd had gedoon.'
Bijzinne verandere in 't Aajdingels vaan woordvolgorde, wie dat in 't Limbörgs ouch gebäört. Vraoge en oontkinninge make nog gei gebruuk vaan dōn es hölpwerkwoord. De zoegeneumde modaol werkwäörd kinne nog zelfstandeg optrejje (ic wille to Londone).
Klaankoontwikkelinge
Versjèllende oontwikkelinge höbbe 't Aajdingels gemaak tot wat 't oetindelek waor. Oet 't Proto-Indogermaans oontwikkelde ziech iers 't Oergermaans (dees oontwikkeling blijf hei boete besjouwing, umtot ze neet in 't kader vaan dit artikel pas); tenao kaom d'n euvergaank nao Oer-Wes-Germaans, Ingweoons en tot slot Angelsaksisch. Twie kantteikeninge mote heibij weure gezat. Ierstens zien alle prototaole gereconstrueerd; de tössestappe zien plausibel (taolkundege zien 't oonderein miestens wel ins) meh noets gans zeker. Twiedens had 't Aajdingels dialekte. Wat hei steit, geit in de ierste plaots op veur 't dialek vaan Wessex. De gereconstrueerde tössetaole hadde woersjijnelek ouch vaanaof 't begin dialekte; 't is verkierd um te dinke tot 't oets ein uniform Oergermaans heet gegeve. Daobij is 't Aajdingels 'n hybride taol, mèt drei aander taole es bronne. Tösse 't Angels en 't Saksisch moot nog e groet versjèl höbbe gezete.
Tösse 't Oergermaans en de vörming vaan 't Wes-Germaans zien de volgende veranderinge opgetrejje. Iers mote bepaolde slotklaanke zien verdwene of verkort, wie de -a- in d'n oetgaank -az (*kuningaz 'keuning' > *kuningz; *blindaz 'blind' > *blindz). De -z in de nominatief inkelvoud is dinkelek ouch vrij snel aofgevalle, entans bij substantieve (kuning). Door rotacisme veranderde de z (boe 'r neet verdwene waor) in 'n r (*hauzijan(ą) 'hure' > *haurijan). Tot slot woort -ðw- geassimileerd tot -ww- (*feðwōr 'veer' > *fewwur; dit woord tuint ouch reductie vaan de ō, ieder in dezen alinea geneump). Dees veranderinge gelle veur alle Wes-Germaanse taole, dus ouch veur 't Limbörgs, Nederlands en Duits; in beveurbeeld 't Gotisch zien de mieste veranderinge neet trök te zien.
Typisch Ingweoons is 't verluus vaan de -n- veur 'ne consonant (*fimf 'vijf' > fīf; *munþaz 'moond' > mūþ). Ouch typerend veur dees grop is tot de diftonge ai en au in monoftonge verandere. De ai weurt in 't Aajdingels evels 'nen ā (*bain 'bein' > bān; *ainaz 'ein' > ān), dewijl dat in 't Fries en Saksisch 'n ē weurt. 'n Innovatie gedeild mèt 't Fries, meh neet mèt 't Saksisch, is de Anglo-Friese verheldering. Heidoor verandere väöl aw a-klaanke (zoewel korte es lange) in æ. Tot slot brik 't Aajdingels de e in eo. Umtot de väöl veurkoumenden diftong iu verlieg weurt, geit dee ouch es eo klinke (en dus samevalle mèt de aw e).
Klaankinventair
De gebrukeleke reconstructie vaan 't Wes-Saksisch is de volgende:
Opmerking: De klaank /ø/ kaom in 't dialek vaan Wessex neet veur; in sommege aander dialekte evels wel.
Opmerking: /iy/ en /i:y/ zien meugeleke oetspraoke veur de grafeme <ie> respectievelek <īe>. Ouch meugelek is hei de oetspraok wie 't gesjreve steit, dus /ie/ en /i:e/. De rei um toch /iy/ aon te numme kump umtot deze klaank later góng samevalle mèt de y.
Sjrifte
De Germane hadde sinds jaor en daag 'n eige sjrif, de rune. Dit sjrif woort evels neet väöl gebruuk; kinnes devaan waor gooddeils beperk tot de preesterklas ('t zeet genóg tot 't Aajdnoords rún oersprunkelek 'geheim' beteikent). De Angelsakse hadde hun eige versie vaan de rune, bekind es futhorc (nao de ierste zès lètters). Oet de ierste twie iewe vaan Angelsaksische presintie in Groet-Brittannië stamp e beperk aontal korte rune-inscripties.
Mèt de koms vaan 't christendom kaom ouch 't Latiens alfabet nao Ingeland, zoewie 'n sjrifcultuur. Vaanaof noe woort väöl mie es vreuger opgesjreve. De rune woorte evels neet vergete: zjus oet dezen tied stamme de laankste rune-inscripties. Ouch góng me inkel runeteikes gebruke in 't Latiens sjrif, en wel veur klaanke die dat lèste alfabet neet kós: boe me aonvenkelek nog th en u sjreef, woort dit later þ en ƿ.
De twie sjrifte verhawwe ziech oonderein zoe:
Tekscorpus en literatuur
De Aajdingelse taol heet e rillatief groet corpus aon tekste naogelaote in 'nen tied (de vreug middeliewe) tot in Wes-Europa überhaupt wieneg woort gesjreve, en zeker neet in de volkstaol. 't Aontal Aajdingelse tekste is daan ouch belaankriek groeter es 't aontal Aajdhoegduitse of Aajdfriese tekste (um vaan Aajdnederfrankisch neet te spreke).
Oet de ierste twie iewe stamme versjèllende rune-inscripties. De laankste en intressantste is vaan lateren datum: 't Fraankekiske (Franks Casket), e riek verseerd proonkstök vaan walvèsbein, mèt 'nen twietaoleg Aajdingels-Latiensen teks. Nao de koms vaan de sjrifcultuur oontstoonte langer tekste. 't Mieste aondach heet de traditioneel Germaanse poëzie gekrege. De Beowulf, heibove al in manuscrip getuind, vertuint groete euvereinkomste mèt 't Aajdhoegduits Hildebrandsleed en de Aajdnoorsen Edda's, neet allein in oonderwerp, meh ouch in veersvörm: veervotege trocheïsche regele mèt frequinte alliteratie. Ouch de Angelsaksische kronieke (boevaan de al geneumde Petersborough Cronicle e zier laat deil is) höbbe groete eleminte vaan 't Germaans epos. Mie lyrisch vaan aard is beveurbeeld de christeleke Hymne vaan Caedmon. Mie poëzie vint me in de Codex Exoniensis ('book vaan Exeter'). Neve oersprunkeleke tekste gief 't ouch vertaolinge, dao-oonder al 'n gedeilteleke Biebelvertaoling (vaan de Hexateuch, d.w.z. de Pentateuch plus Josue). De bulk vaan de literatuur is in 't klassiek Wes-Saksisch opgestèld, perceis 't dialek wat in dit artikel ouch centraol steit.
In de modernen tied weurt 't Aajdingels soms gebruuk veur 'n bepaolde sfeer op te rope. Zoe gebruuk J.R.R. Tolkien (neve fantasysjriever veural ouch historisch taolkundege) 't in ziene Lord of the Rings um eigenaome in 't Rohirrisch mèt weer te geve (Dwimorberg, Éowyn, Isengard). Vertaolinge vaan Aajdingelse poëzie versjijne nog geregeld.
Bronne
''Dit artikel is gooddeils gebaseerd op 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie. Groete deile vaan de informatie koume ouch vaan 't hoofartikel euver de Aajdingelse grammair, en wel in dees versie. Wijer zien ouch bittekes informatie gebaseerd op en:Old English literature en en:Anglo-Saxon runes. Boete 'n aontal tabelle is niks lètterlek euvergenome of vertaold.''
Kamov
Kamov is eine Russische helikopterboewer dae bekindj sjtuitj om häör contraroterendje rotorblajer.
Gesjiedenis
't Bedrief is in 1948 opgerichtj door Dr. Nikolai Kamov. Tiedes de kaaje oorlog waerdje d'r hongerdje Kamov helikopters veur teentalle versjillendje doele ontwikkeldj en geboewdj. Nao de val van'ne Berliense moer en van'ne Sovjetunie waerdje minder helikopters aafgenomme. Jaore lang zeen d'r gein helikopters ontwikkeldj, mer langzaam aan komme d'r weer masjiener op'pe teikentaofel terech, ein good teike veur dees nuttige helikopters. Twee Zjwitserse bedrieve, te weite Helog AG en Heliswiss gebroeke eeder eine Ka-32 veur hijstake woveur eine kraanwage neet gesjiktj is. Dit zeen zo wie zo de enige Kamov helikopters die in 't Weste sjtaon geregistreerdj. Door de contraroterendje rotors is de helikopter get baeter in bedwang te haaje den conventioneel helikopters. Ouch zorge dees twee rotors veur meer lif wodoor ein zjwaorder vrach kan waere gehese.
Piteå
Piteå is 'n gemèndje in Norrbottens län, Zwede. De gemèndje tèltj 40.960 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 3.111,79 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 13,2 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
3,96% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Michail Leontjevitsj Mil
Michail Leontjevitsj Mil waerdje gebaore op 22 november 1909 in Irkoetsk en waas eine bekindje Russische helikopterboewer. Net wie inkele anger grote pioniers en vleegtuugboewers waas ouch hae tiedes zien jeug gepassioneerdj door lochvaart. Nao de middelbaar sjool volgdje hae vanaaf 1926 in Tomsk zien sjtudie maar gein sjtudies mit lochvaart waerdje dao ongerweze. Nao twee jaor waerdje hae euvergeplaatsj nao ein opleiding wo hae det waal kos. Michail teundje väöl intresse in onconventioneel vleegtuuge. Hae heel alles in'ne gaate euver de KASKR (de eerste autogiro oet de Sovjetunie). In jannewarie 1933 kwaam hae aan'ne kop te sjtaon veu aërodynamische ontwerpe. Begin jaore ’40 waas hae ein van'ne belangriekste persone op 't gebied van autogiro’s en helikopters.
Mil waas ouch nao de oorlog nog sjteeds bezig met aërodynamica. In 1947 leidje dit toet ein, op sjaol gemaaktj, ontwerp van ziene eerste helikopter, de Mi-1. In meert 1947 aopendje hae ein laboratorium waat later leidje toet de Mil Moskouse Helicopter Fabriek. Hae boewdje vervolges teentalle helikopters wovan ein aantal heel bekindj waerdje en nog sjteeds vleege. Mit zien ontwerpe haoldje hae teentalle records binne, net wie ein aantal ondersjeijinge.
Mil sjtorf op 31 jannewarie 1970.
Matton-et-Clémency
Matton-et-Clémency ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Sedan, in 't noordoaste van de Franse Ardenne, bie de Belzje grens mèt de Welsje provincies Henegouwe (Hainaut) en Luxembörg (Province de Luxembourg, dus neet 't land Luxembörg). Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 469 luuj op 'n oppervlaak van 18,32 veerkante kilometer en daomèt goof 't 25,6 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +0,98% de jaor.
Mónkkepke
thumb|E mónkkepke E mónkkepke is e maske oet textiel, pepeervezel of non-woven polypropyleen dat d'r mónk en de naas bedek en functioneert es e soat lóffilter. Mónkkepkes kanne eemoalig weëde gebroek of weëde hergebroek. Mieëtses weëd óngersjeed gemaak tussje medische en neet-medische mónkkepkes. Die versjille zuut me normaal neet direk, wiewaal 't vuur medische maske ummer sjtreng norme guëf. Bei correk gebroek besjerme dees kepkes beëter teëge infectiekrenkes es neet-medische. Wienieë 'ne zörgverlener zo'n kepke druëg, is d'r patiënt besjermd teëge micro-organisme die weëde oetgebloaze durch d'r zörgverlener. Angesjum besjermt 't kepke d'r arts teëge bloodsjpatte en zoeë bevordert 't gebroek van mónkkepkes óch de hygiëne.
Mónkkepkes woeëde vuur 't ieësj groeëtsjalig igezat teëge de Sjpaanse Griep in 1918. Ieësjte sjtudies noa de effectiviteet van mónkkepkes woeëde gedoa in 1878, mar pas rónk 1918 woar sjproake van wetesjappelike consensus. Mónkmaskes zint evvel neet nui. In de ieëwe doavuur, wie d'r Zjwarte Doeëd regelmieësig hel um zich heer greep, droge pesdoktesj döks e maske dat 't ganse gezich bedekde en oetzoog wie 'ne sjnavel.
Tiedes de coronapandemie van 2020 goof 't in vöal leng op g'n welt 'n mónkkepkesplich.
De maskes weëde óch gedrage vuur te vuurkómme dat me te vöal sjtub of fiensjtub inoamt.
Asteriornis maastrichtensis
Asteriornis maastrichtensis is 'n oetgestorve vogelsoort oet de Gelloanserae die in 't Laat-Kriet veurkaom in Europa. 't Is de einsegste bekènde soort oet 't geslach Asteriornis.
Fossiel voonds
In 2000 voont d'n amatäörpaleontoloog Maarten van Dinther veer stökke melger mèt kneuk in de CBR-Romontbos-kalksteingroeve bij Eben-Emael in Belsj, zjuus euver de grens bij Mestreech. Deze gaof heer in 2013 aon 't Natuurhistorisch Museum Mestreech. Op 18 december 2018 woort 't fossiel in Ingeland geanalyseerd mèt behölp vaan 'ne CT-scan. In eine vaan de blök bleek ziech toen 'ne vrij gaove sjedel te bevinde.
Aqaba
240px|thumb|right|Ziech op Aqaba Aqaba (Arabisch: العقبة Al-‘Aqabah) is 'n stad in zuiwest-Jordanië, de einege ziehavestad vaan 't land, die grens aon 't Israëlische Eilat. Aqaba bevint ziech in 't uterste noorde vaan de Golf vaan Aqaba (oonderdeil vaan de Roede Zie) en is de hoofstad vaan 't Aqaba gouvernemint. De Jordaanse euverheid wèlt vaan de stad 'n enorme toeristische bestumming make en daorum gief 't gein umzèttaks of accijns op verhandelde produkte. De stad oondergeit oontwikkelinge wie aander stei in d'n Arabische wereld, wie beveurbeeld Dubai en Doha. 120px|thumb|left|Ligking vaan Aqaba
Historie
In de aajdheid stoont Aqaba bekind es Elath (אילת ’Êlath) in 't Hebreeuws (en meugelek ouch in de taol dee in Edom woort gesproke). 't Waor 'n centrum vaan de Edomiete, en later vaan de Arabische Nabateeërs. De Ptolemeïsche Grieke neumde de stad Berenice, en de Romeine Aila en Aelana. Kort nao d'n tied vaan Mohammed ging 't deil oetmake vaan 't nui kalifaat, en later vaan de rieke vaan de Oemmajade, Abassiede, Fatimiede en Mamelukke. Väöl iewe later zouw 't oonderdeil weure vaan 't Ottomaanse Riek. De Arabiere vereuverde 't in 1917 oonder leiing vaan Thomas Edward Lawrence, en zörgde tot 't oonderdeil woort vaan 't keuninkriek vaan de Hidjaz. In 1925 woort 't euvergedrage aon 't Britse protectoraot vaan Transjordanië. Vaan november 1956 tot jannewarie 1957 is 't bezat gewees door Israël. Tot de Perzische Golfoorlog vaan de 80er jaore woor Aqaba 'ne belaankrieke importeur vaan Irakese geujere. Um Aqaba de ruimde te sjinke um te greuje ruilde Keuning Hussein in 1965 6000 km² weustenij mèt Saoedi-Arabië veur 12 km. köslijn ten zuie vaan Aqaba.
Asteriornis maastrichtensis
Fossiel voonds
De naom vaan 't geslach verwijs nao Asteria, de godin vaan vallende stare oet de Griekse mythologie. Veur deze naom is gekoze umtot Asteriornis kort veur 't eind vaan 't Kriet leefde, toen 'ne groete meteoriet op Eerd insloog. Boetedat veraandert Asteria ziechzelf in de Griekse mythe in 'n kwartel en Asteriornis steit vlakbij de veurawwer vaan de kwartels.
Aqaba
Demografie
De rizzeltaote vaan de census vaan Aqaba oetgeveurd door 't Jordaanse departemint vaan de statistiek in 2007.
400px|thumb|right|Marina City, 'n nui oontwikkelde naobersjap vaan Aqaba
Asteriornis maastrichtensis
Verwaantsjap
Asteriornis is d'n aajdste moderne vogel en behuurt tot de Galloanserae, die de hoonderveugel en de eendechtige umvatte. 't Is de vreugste bekènde vörm behurend tot de Galloanserae oet 't Mesozoïcum op 't noordelek haafroond. Ierder voondste, zoewie van Vegavis (allewel de precieze classificatie vaan deze vogel e probleempunt is), woorte gedoon op 't zuielek haafroond.
Aqaba
Verveur
D'n oersprunkeleke Hejazspoorweeg is allein nog meh in gebruuk veur geujereverveur. Daorum zien de menere um nao en vaan Aqaba te goon bösse vaanoet aander Jordaanse stei (wie bv. Amman), taxi's (nao Eilat, Israel via de Wadi Araba-grens), bote nao Egypte en vlöchte vaanaof 't Vleegveld Aqaba.
Asteriornis maastrichtensis
Kènmèrke
De lengde vaan Asteriornis weurt gesjat op 30 centimeter mèt e gewiech van roond de 390 gram, boemèt 't betrèkkelek klein waor. De vogel leefde op de groond en had e gegeneraliseerd veujingspatroen. De bek waor liech-gebojd, liech nao oonder gekrömp en get aofgerund aon 't oeteind. Deile vaan de sjedel toene euvereinkomste mèt die vaan hoonderveugel, oonderwijl aander deile weer mier op dee van eendechtige liekent.
Sigdal
thumb|De ligking van Sigdal in de pervincie Buskerud. Sigdal is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Buskerud in Nórwaeg. De gemeinte had 3.501 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 842,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 4,2. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0621.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 1,1% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Vänsterpartiet
De Vänsterpartiet of aafgekórt V (Limbörgs: Linkse Partie) is 'n Zweedse politische partie. De partie woort in 1917 opgerich óngere naam Sveriges socialdemokratiska vänsterparti (litterlik: Sociaal-democratische Linkse Partie van Zwede) es 'n aafsjäöring vanne Zweedse Sociaal-Democratische Arbeiderspartie (Socialdemokraterna, SAP). Inne gesjiechte haet de partie veer versjillige name gehadj:
Toet 2006 stäöndje de partie de minderheidsregering vanne SAP same mitte Miljöpartiet. Saer inkel jaor behuuertj de Vänsterpartiet toete roead-gruuen alliantie.
Bonn
thumb|Waope vaan Bonn thumb|Ligking vaan de stad Bonn (roed) in Duitsland (wit), Noordrijn-Wesfale (doonkergries) en 't distrik Kölle (leverkleureg). Bonn is 'n stad (groetstad, Großstadt) in d'n Duitsen deilstaot Noordrijn-Wesfale, aon de Rijn, op oongeveer twiedaarde stroumaofwaarts vaan Kovelens (Koblenz) nao Kölle. Bonn, wat op 31 december 2011 327.913 inwoeners had, is 'n distriksvrij stad (Kreisfreie Stadt) die weurt ingedeild bij 't regeringsdistrik (Regierungsbezirk) Kölle (zuug keertsje). De stad is al sinds de prehistorie bewoend - 't toponiem geit trök op 't Keltisch bon(n)a 'dörp' - meh hèlt es stiechtingsjaor 12 veur Christus aon, 't jaor tot hei e permanent Romeins kampemint kaom. In de middeliewe oontwikkelde ziech de stad mer laankzaam in de sjeem vaan Kölle; in 1243 kraog ze stadsrechte. Nao de slaag bij Woeringe kós ze ziech beter oontwikkele. Vaan 1597 tot 1794 waor de stad de hoofresidentie vaan de Kölse käörvaorste. Nao 'nen tied vaan Franse bezètting kaom de stad in 1815 aon Pruses. Vaan 1949 tot 1990 kraog de stad groete beteikenis es hoofstad vaan Wes-Duitsland. Nog tot 1999 bleef 't de residentiestad, tot regering, parlemint en president oetindelek nao Berlien verhuisde. Wijer geneet de stad bekindheid es de geboorteplaots vaan Ludwig van Beethoven (1770), dee zien statu in Bonn te zien is.
Boeing 777
thumb|250px|De Boeing 777-200
De Boeing 777, ouch waal Triple Seven genoemd, ein van de nuujste vleegtuug van Boeing. ‘t Is eine tweemotorige widebody dae gesjiktj is veur (heel)lang vluchte. ‘t Vleegtuug is ontwikkeldj om de greuj van ’t aantal passageers op te vange. De Boeing 767 is dao te klein veur. Daonaeve is ‘t ouch eine concurrent van de Europese Airbus A330 en A340.
Gesjiedenis
Boeing stardje mit ‘t ontwikkele in december 1989. Naodet United Airlines in oktober 1990 eine order goof veur ‘t vleegtuug, besjloot Boeing door te gaon mit ‘t project. D’r waerdje diverse overeinkomste geteikendj mit leveranceers van ongerdeile. Zo waerdje de Japanse bedrieve Mitsubishi, Kawasaki en Fuji verantjwoordelik veur ’t boewe van 20% van de ongerdeile. Op 9 april 1994 leet Boeing de 777-200 aan ‘t publiek zeen, wonao ze op 12 juni 1994 de eerste vluch maakdje. In mei 1995 waerdje de eerste B777-200 aan United geleverdj.
Anger versies
Boeing ontwikkeldje ouch sjnel ein verlengde versie (de Boeing 777-300) die op 16 oktober 1997 de eerste vluch maakdje en op 22 mei 1998 aan Cathay Pacific waerdje geleverdj. Van allebei de versies zeen versies ontwikkeldj mit ein groter vleegbereik. Zo kwaam de B777-200ER in november 2000 besjikbaar en de B777-200LR in meert 2005. De B777-300ER in december 2002 en in 2005 de B777-300LR. De B777-200’s mooge maximaal 350 passageers verveure en de B777-300’s maximaal 400. Dit is aeveväöl es eine B747-200 wodoor väöl maatschappieje häör aaj vleegtuuge vervange door deze vleeger. Daonaeve is de Triple Seven sjtiller en zuniger es de Boeing 747.
Technische gegaeves Boeing 777-200
Lengte 63,73 m. Breidte 60,93 m. Heugte 18,51 m. Kruutssjnelheid Mach 0.84 Vleegbereik 7000 - 14.000 km.
Technische gegaeves Boeing 777-300
Lengte 73,86 m. Breidte 60,93 m.  Heugte 18,49 m.  Kruutssjnelheid Mach 0.84 Vleegbereik 6950 - 10.800 km.
Trans-Nuuj-Guinese spraoke
De Trans-Nuuj-Guinese spraoke zeen 'n oetgebrèdje spraokfemielje van Papoeaspraoke die waere gekaldj op Nuuj-Guinea en op naoberige eilenj. Mesjiens is dees femielje qua aantaal waal de op twieë nao grótste femielje oppe welt. De kern vanne femielje is allewiel breid-geaccepteerdj, meh de begrenzing en leje zeen nag neet gans duidelik. Weer hajen hie de classificatie van Ethnologue aan, die groeatendeils gegróndj is oppe classificatie door Malcolm Ross.
Indeiling
Hie-ónger volg 'n lies mitte subgroepe van 't Trans-Nuuj-Guinees. Spraoke die 'n apaarte pagina op dees Wikipedia höbbe staon achtere subgroep vermeldj:
Vreugmodern Ingels
't Vreugmodern Ingels of Vreugnuiingels (Ingels: Early Modern English) is 'n oontwikkelingsfase vaan de Ingelse taol die volg op 't Middelingels en veuraofgeit aon 't Nuiingels (zoonder mie). Grof-eweg bedoelt me hei de taol mèt wie ze in de zèstienden en zeventienden iew woort gesproke; in de Vreugmodernen Tied dus.
't Vreugmodern Ingels liekende, veural op sjrif, nog sterk op 't Middelingels. In de gesproke taol waore de versjèlle evels groeter; dat versjèl greujde daobij mèt d'n tied wijer. Londe had intösse sterk naom gemaak es inseg cultureel centrum vaan Ingeland, en dialekte woorte koelek nog opgesjreve. Oet de Vreugmodern Ingelsen tied stamme tal vaan literair meisterwerke, gans in 't bezunder die vaan William Shakespeare. Väöl Vreugnuiingels idioom weurt allewijl nog in plechtege contexte gebruuk, in 't bezunder de poëzie en de (Anglicaonse) religie.
Historie, aofgrenzing en oontwikkeling
't Begin vaan de Vreugmodern Ingelsen tied weurt ze gezoch ind vieftienden iew. De zoegeneumde Great Vowel Shift is daan in weze compleet (meh zuug oonder), en 't prestiesj vaan 't Ingels is de aofgeloupe iewe sterk gegreujd. De edele en zelfs de keuninkleke femilie höbbe intösse 't Ingels, neet 't Normandisch/Frans, es ierste taol, al is kinnes vaan 't Frans wel nog vereis bij de elite. Gelierde gesjrifte versjijne gemeinelek nog in 't Latien. In dezen tied kump ouch de drökpeers op; in 1476 begint beveurbeeld William Caxton te drökke. 't Touwgenome prestiesj vaan 't Ingels heet es gevolg tot de spelling min of mie oonveranderd blijf. De Great Vowel Shift is neet of koelek trök te vinde in de gesjreve taol; Vreugmodern Ingels woort daorum vaanaof 't begin neet fonetisch opgesjreve.
't Belaank vaan 't Ingels weurt nog väöl groeter es einen iew later keuning Hendrik VIII de rifformatie inzèt. Heimèt verluis 't Latien zien positie vaan liturgische taol en weure de ban mèt katheliek Fraankriek väöl minder sterk. Oonder zienen opvolger Elizabeth I bleujt de literatuur. D'n invlood vaan de Elizabethaanse sjrievers is groet; hun taol is maotgevend veur 't gesjreve Ingels. Get soortgelieks gelt veur de Jacobusbiebel (King James Version) oet 1611. De taol vaan Shakespeare en de KJV is formeel en woersjijnelek al veur 1600 e bitteke awwerwèts. De spreektaol verandert in deen tied wel: väöl klaanke die roond 1400 al waore veranderd, evoluere noe nog wijer.
Pas in d'n achtienden iew beginne väöl oteurs de taol vaan Shakespeare en de zijne los te laote. Zeker romansjrievers pakke liever 'nen alledaogsere standaard. Op dat memint geit me vaan Nuiingels of Modern Ingels zoonder mie spreke. Belaankriek in die oontwikkeling is ouch 't vaslègke vaan de spelling; de gezaghöbbenden dictionair vaan Samuel Johnson oet 1755 waor daobij vaan beslissend belaank. Mie verheve registers blieve evels langer aon 't Vreugmodern Ingels rappelere. 't Veurnaomwoord thou en d'n oetgaank -(e)th bij d'n daarde persoen blieve nog laank gebrukelek in poëzie, in graafsjrifte en religieus tekste. Conservatief kèrkgenoetsjappe gebruke noe nog de King James Version, oongeveer zoewie dat in Nederland nog gebäört mèt de Staotebiebel.
Dialekte
De dominantie vaan Londe beteikende tot d'n invlood vaan aander dialekte op de sjrieftaol sterk woort verminderd. In 't drökwerk vaan Caxton (zuug bove) koume nog versjèllende dialekte nao veure, meh zeker vaanaof 1600 is dao niks mie vaan te merke.
Toch kin me door historische taolkunde mèt zekerheid 'n aontal dialekte aonwieze. Deils bleve de aw dialekte wie ze in 't Middelingels hadde bestoon, euverleve. Zoe spraok me in 't zuidweste en 't noorde vaan Ingeland sterk aofwiekende dialekte. Wijer weurt de Great Vowel Shift neet euveral tegeliek doorgeveurd, en neet euveral eve veregoond. Um te beginne gaof 't, in Oos-Ierland, dialekte die häöm gans euversloge. In perifeer stökker vaan Ingeland, zoewie in Sjotland, drong de versjuiving neet gans door. Zeker de later veranderinge in de Ingelse klaanklier (zuug oonder) gónge veurbij aon aander deile vaan 't land es 't zuidooste.
Mèt de kolonisatie vaan de Nuie Wereld oontstoonte ouch de Ingelse dialekte in Noord-Amerika. De koloniste kaome oet versjèllende deile vaan Ingeland, zoewie ouch oet Sjotland en Ierland; die verklaort veur e deil de versjèlle tösse Brits en Amerikaans Ingels.
De regel tot me de dialekte neet opsjreef heet ein oetzundering. In Sjotland, nog 'nen oonaofhenkeleke staot, woort 't Middelingels (in zienen noordeleke variant) op 'n gans eige meneer wijer oontwikkeld. Dees taol neump me Middelsjots; ze is d'n direkten tiedgenoet vaan 't Vreugmodern Ingels. Pas nao de Vereineging vaan de Troene in 1603 begós 't (zuielek) Ingels mie invlood in Sjotland te kriege; roond d'n tied vaan de Vereineging vaan Parleminte in 1707 waor dat perces compleet. 't Sjots bleef evels wel es volkstaol bestoon.