cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baevaart
Doel
Baevaarte weure gehoute um boete te doon of um 'n bepaalde guns te vraoge. Dao zint baevaarte veur allerlei krenkdes: tege kanker, kaelpien, bèdplasse, kinkhoos. Veur 'n gooj ougs. In de keus van 'ne bepaalde petroanheilige kump de opvatting tot uting um analoog aan gegeves oet 't leve of martelaarsjap van de heilige, deze te vraoge veur 'n guns. Zoa ies de heilige Briej (Norbik) petroan van 't viè en de heilige Rosa (Sub) tege roas, de heilige Blasius (Keer) tege kaelkrenkdes, Gerlachus (Sint-Gerlach) tege vièkrenkdes en 't heilig Blood tege blojinge. In de pelgrimskèrke bevinge ziech dèks de relikwieë van de (petroan)heilige.
Attribute
't Baevaartsvaeneke mèt aafbeelding ies 'n aandinke of souvenir ter herinnering aan 't bezeuk aan 'n baevaartsoord.
'n Baevaartskeerts weurt dèks mètgenómme um thoes te gebruke.
Pelgrims op weeg nao Santiago de Compostella drage 'n Sint-Jaokobssjelp. In de beeldende kunste is d'r pungel 't attribuut van 'ne pelgrim.
Bekènde baevaartsplaatse
thumb|right|Beeldsje van Gerlachus in 'n kapel in Sint-Gerlach thumb|right|Maria(num) in Zoutleeuw
16 mei
Heiligedaag van Johannes Nepomucenus
Limburgse klaanklier en spelling
't Limburgs is èng verwant aon 't Nederlands. Dus is 't te verwachte tot me väöl vaan de Nederlandse eigehede ouch in 't Limburgs trökvint. De Limburgse grammair, vocabulair en ouch klaanklier mote hendeg op de Hollandse trèkke.
Klaank is evels meistal 't ierste wat verandert wienie 'n nui taol gevörmp weurt, en 't lèste wat verdwijnt es 'n taol geassimileerd weurt. Dat zuut me good in 'n Hollands dialek wie 't Haogs: 't löp gaans parallel aon 't Algemein Nederlands, meh 't kint klaanke die in 't AN neet of koum veurkoume.
Veur 't Limburgs, dat väöl wijer vaan 't Nederlands steit es 't Haogs, geld dit natuurlek ouch. De klaankinventair vaan 't Limburgs is groeter es de Hollandse, en dèks weure klaanke op e meneer geïntoneerd dee 't Hollands volkome vreemp is. Daorum is 't nötteg, jeh nudig, 'ne klaankinventair op te stèlle.
't Limburgs is 'n taol mèt 'n klein traditie vaan gesjreve tekste. Wijer liert me 't neet op sjaole. Daodoor volg 'ne Limburger dee zien taol sjrijf dèks zie geveul, en de Hollandse spelregels. Dèks is zoe'n spelling neet zoe adequaat: Klaanke die väöl opein liekene, meh neet 'tzelfde klinke, weure wel 'tzelfde gesjreve. Instanties die ziech beroopsmaoteg mèt 't Limburgs bezighawwe, wie Veldeke en de Wèrkgroop AGL höbbe 'n mie taolkundege spelling oontwikkeld, die die versjèlle wel respecteert. De klaankinventair heioonder is dao-op gebaseerd.
Spellingsaonwijzinge um bij 't sjrijve op Wikipedia te gebroeke
spellingspiekbreefke veur sjrijvers in 't dialek op Wikipedia
Mèlkweeg
't Middelpunt van een melkweegstesel weurt bepaald door 'n zwart gaat van honderde zoneet doezende leechjaore in diamèter.
D mèlkweeg is ongevèr 10 tot 15 miljard jaor auwd wat ongevjèr met de big bang-theorie euvereinkeump. De mèlkweeg hèt 'ne spiraalveurm en is in 't midde dikker es op 't oeteinde.
De kern van ôs Melkweegstèlsel is umgeve door 'ne nevel dèh waarschienlijk aafkeump van 'ne supernova dèh 10 tot 50.000 jaor gelèje in de buurt ontplofte.
Aafmetinge:
Umami
Umami (旨味) is e Japans woord wat zoeväöl es 'hierlekheid' of 'hartelek' beteikent; 't is ein vaan de 5 smake, neve zaajt, zeut, zoer en bitter.
Oet recent oonderzeuk is gebleke tot veer 'ne vijfde smaak höbbe dee geveuleg is veur glutamaat, ein vaan de twintig aminozoere. Glutamaat weurt ouch es smaakversterker gebruuk in de vörm vaan 't additief mononatriumglutamaat (ouch wel ve-tsin geneump), allewijl in väöl kant-en-klaor etenswaor, zowie zaajte snacks en bouillonblökskes, te vinde. De Japanners numme dizze smaak umami, 'n woord wat vaan umai is aofgeleid en lekker beteikent. Euver 't effek devaan op de aander smake is wieneg bekind. Umami verhoeg de speekselaofsjeiding en versterk de harteleke zaajte en zeute smake. Umami kump vaan nature in väöl etenswaor veur die vrij glutamaat bevatte, zowie erwte, belege kies, champignon, shiitake en ziewier.
't Zien veural aminozoere, de bouwstoffe vaan eiwitte, en smaakstoffe wie natriumglutamaat die dees smaakgewaarweurding geve. 'n Glutamaat is 'ne neurotransmitter.
Richard Wagner
Richard Wagner (Leipzig, 22 mei 1813 - Venetië, 13 fibberwarie 1883) waor 'nen Duitse componis vaan veurnaomelek meziekdrama's. Dit hiel persuunlek genre oontwikkelde heer oet d'n opera, deen heer mèt zien revolutionair inziechte grundeg vernuide. Ouch waor zien muzikaol idioom hendeg modern, veural door 't gebruuk vaan revolutionair harmonieë. In zienen eigen tied waor heer ouch 'ne scribent vaan beteikenis; in de twintegste iew höbbe zien tractaote euver meziek en theater evels aon belaank verlore.
Leve
Wagner woort in Leipzig gebore, meh ziene vaajer storf al wie heer zes maond aajd waor. De maan boemèt zien mojer hertrojde, d'n acteur Ludwig Geyer, weurt door sommege veur de natuurleke vaajer vaan Wagner gehawwe; sommege verklaore Wagner zienen aofkier vaan de joede deils dao-oet, tot Wagner ziech tege ziene juudse vaajer aofzat.
Zie joonk leve brach heer groetendeils in 't theater door, boe heer al ambities kraog veur toneelsjriever te weure. Ouch raakde heer in de ban vaan Beethoven. In 1836 brach heer zien ierste drama op de buun, Das Liebesverbot. In 'tzelfde jaor trojde heer mèt Minna Planer, boenao heer inkel wij reize oondernaom, die häöm o.a. nao Riga brachte.
In 1842 verhoesde ze nao Dresden, boe Wagner succes kraog mèt zien opera Rienzi. In Dresden góng 't häöm 'nen tied laank good, tot Wagner in 1849 bij 'nen opstand tege de keuning de kaant vaan de anarchiste koos. Wie de orde herstèld waor, mós heer vlöchte; iers nao Paries, daan nao Zürich. Franz Liszt veurde nog wel in 1850 Lohengrin op.
In 1849 sjreef heer ein vaan zien belangriekste gesjrifte: Das Kunstwerk der Zukunft, boe-in heer zien ideeë euver de muziek in de touwkums oetwèrkde. Absolute muziek wie symfonieë en sonates waore irrelevant gewore, opera's waore te streuf en strèng. In de touwkums zouw 't Gesamtkunstwerk de leiende rol euverneme, boe-in drama, muziek en beeldende kunste same ein groet kunswerk vörmde. Wagner begós aon de veurbereijinge veur zoe'n kunswerk: Der Ring des Nibelungen. Heer oonderbraok dit monsterwerk veur 'n aander muziekdrama: Tristan und Isolde, doortot heer 'n verhajding kraog mèt Mathilde Wesendonck dee Wagners leve gaans op ziene kop zat. Zelf beweerde heer ummer tot de verhajding platonisch waor; in eder geval identificeerde heer ziech mèt de middeliewse sjrievers vaan hoofse lyriek.
In 1864 kaom de jonge keuning Lowie II van Beiere op d'n troen en haolde Wagner nao Beiere touw. Dao naom de keuning de verermde componis in besjerming. In 1865 gong Tristan in premjaer. Wagner kraog in deen tied obbenuits 'n affair, noe mèt Cosima von Bülow, vrouw vaan dirigent Hans von Bülow, dee Wagners muziek dèks oetveurde. De geboorte vaan 'n oonwèttege dochter brach e sleipend sjandaal teweeg. In 1870 trojde Wagner mèt de 24 jaor jonger Cosima.
In 1871 vestegde heer ziech in 't stedsje Bayreuth, boe heer op koste vaan de keuning in 'n groete villa (Wahnfried geneump) gong woene en boe zien Festspielhaus woort gebouwd: e theater boe allein ziene meziek gespeuld zouw weure. In 1876 gong dao Der Ring des Nibelungen in premièr, wat nao 25 jaor indelek veerdeg waor. 't Lèste wèrk wat heer sjreef waor Parsifal. Heer storf in Venetië aon 'nen attak.
Opera's en muziekdrama's
Wienie ei jaor is geneump, is dat 't jaor vaan de ierste opveuring. Bij twie jaore is 't ierste jaortal de voltoejing, 't twiede de ierste opveuring/
Aander werke
Neet oetpöttend.
Unna
Unna ies de houfplaats van en gemeinte in de Wesfaalse krink Kreis Unna, in de Duutsje deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk wier in 't Regierungsbezirk Arnsberg.
De op 100 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 88,56 km², in december 2018 58.633 inweunersj. Daomèt haw 't 'n bevolkingsdichte van 662 de veerkante kilometer.
Richard Wagner
Wagner en 't antisemitisme
Dèks is eint vaan de ierste dinger die me in verbaand mèt Wagner neump zie sterk oontwikkeld antisemitisme. In 1850 sjreef heer e stök getiteld Das Judentum in der Musik. In dat tractaot besjöldegde heer de joede devaan de muziek te corrumpere door hunne groeten invlood es beveurbeeld impresario's. Zo zouw juudse meziek hendeg börgerlek zien. Me moot ziech bedinke tot heer väöl mie sjel-tractate heet gesjreve; e paar jaor ieder waore de christene de sjöldege. Ouch moot zien antisemitisme sterk geveujd zien door ziene persuneleken aofkier vaan Felix Mendelssohn en Giacomo Meyerbeer. Toch is dit artikel dèks tege häöm gebroek, zeker ouch umtot heer Adolf Hitler ziene lievelingscomponis waor en de erve vaan Wagner ziech oonder Hitlers regering hendeg pro-nazistisch höbbe opgestèld. Allewijl kinne zien opera's euver 't algemein weer zoonder probleme opgeveurd weure; in Israël is dit evels nog altied neet meugelek, oondanks de sterke lobby vaan Daniel Barenboim.
Nut
Nut (Nederlands: Nuth) is e kèrkdörp in de gemeinte Baekdale in Nederlands Limburg ten zuje van Zittert (Sittard) in 't dal van de Gelaenbaek en de Pletsjbaek (Platsbeek) taeëge de autobaan A76 en d'r Sjpaoërwaeëg Zittert-Heële. De gemeente haat 15.284 inwuuënesj (april 2017) en 'n oppervlakte va 32,62 km² (woëvan 4 km² water). Nut waor bis 2019 'n zelfsjtendige gemeinte.
Nut haat óngevier 2.700 hoeëzer en 5.500 inwuuënesj. Hie bevinge zich 't gemeintehoeës, de St. Bavokèrk oeët 1763 (mèt o.a. 'n corpusbeeld gemaakt door Jan van Steffeswert), de meiste bedrieëve en winkele. Industrie- en bedriëveterrein "De Horzel" lik in 't buurtsjap Kamp. In de gemeinte bevingk zich 'n groeët aantal kesjtieële en monumentaal boerderieë: kesjtieël De Dael, baksjteen mèt horizontaal mergelbeng oeët de Middelieëwe; Kesjtieël Reijmersbaek oeët d'r 17e ieëw; Hoes Nirve (Nierhoven) oeët 1550 en diverse 18e ieëwse (hiëre)häöf geboewd in mergel, baksjtein en/of vakwerk.
Dörper en gehuchte in de veurmaolege gemeënte
thumb|right|Ouw kaart van Nut, situatie rónd 1900
Germanium
Germanium is e sjemisch element mit es symboeal Ge en atoeamnómmer 32. 't Is 'n vrie hel grieswitte metalloied, die behuuertj toete kaolstofgroep. Zuver germanium is 'nen halfgeleier.
Juus wie 't vergeliekbaar element silicium kump 't inne netuur neet inne zuver vorm veur, meh gebónjen aan anger elemente, wie zoerstof, waal. 't Kump veur in versjillige minerale, wie argyrodiet, germaniet en renieriet. De abundantie van 't element op aerd is vrie lieëg: de wieväölheid inne aerdkoosj bedruueg 1,4 toet 1,5 ppm. Inne oceaan kump 't veur in concentraties van 50 nanogram de liter. Det is de raeje woveur germanium pas anen ènj vanne neugetieëndjen ieëf óntdèk is gewaore.
Katsep
thumb|300px|Mariakapel oet 1848 en Katseperhaof Katsep (Nederlands: Catsop) is 'n gehuch van Aelse in de gemeinte Stein in Zuud Limburg in. 't Gehuch ies gelege tösje Baek en Aelse. In de 14e ièw leze v'r Kaytsappe en Catsop. In 1840 sjteit Castrop gesjreve. Miede in 't dörp liek de Dreesj, 'n drieheukig plein, woa vreuger 'ne waterpool gelege haet um 't viè te laote drinke. Dat weurt noe aangegeve mèt 'ne beeldegroep van helsjtein.
Leechjaor
Toen de minsj d'r achter kaom dat 't heelal get grwater waor dan 'r dach waor d'r ouch 'n probleem um aafstande te maete. 9.467.280.000.000.000 maeter is noe eimaol onhandig oet te spraeke.
Daorum is 't leechjaor bedach. De term zaet 't al, dit is d'n aafsjtand dae leech (mèr ouch radiogolve en dergelikke) in ein (Aerds) jaor in een vacuüm aaflèk en dat is dus 9.467.280.000.000.000 maeter (bie benadering).
't Heelal is echter zwa grwat dat aafstande gemaete in leechjaor toch baove de miljwane kinne kómme.
Väöl astronome gebroeke lever 'n anger einheid, de parsec. Dae sluit baeter aan op de methode die me in de astronomie zelf gebroek óm aafsteng maete, namelik 't bekieke van de parallax dae 'n objek (beveurbeeld 'n ster) binne ei jaor vanaaf de Aerd aan d'n hjèmel aaflèk.
Steins
Stein lik aan de weskentj van de Panninger Linie; daodoor spruk me hie de combinatie s+consonant op ze Nederlensj oet, neet es sj-; vandao Stein en neet *Sjtein. Dit is 'n euvereinkóms mit de dialekte aan den angere Maasoever, op Belzje bójem, mae ei versjil mit de meiste ómringende dialekte in Nederlendsj Limburg. Opvallend is waal, dat in Stein de cluster -rs in -s verangert: be veurbeeld: get anges veur "iets anders"; det gebeurt aevel neet in de mjeavawdscluster -ers. De Middeljeawse oe en ie klinke in 't Steins óngevjer wie in Maerse en Gäöl: wa en jè.
'ne Bekènde Steinse teks is 't vastelaovesleedje Faala (alaaf angezóm) wat in 2006 twjedde woor bie 't LVK. Hie-in weurt trouwes 'nen houp teks achtersteveure gezónge.
1441
1440 - 1441 - 1442
Begoons
Begoons is 'n taolvariant die binne 'ne zekere taolvörm gesproke weurt door de volksklasse. Vaanajds waor 't Begoons de taol vaan deve en reizende verkoupers, in 't bezunder vaan de erm Joede die zoe'n functies hadde. Daorum kint 't Begoons väöl wäörd oet 't Jiddisch. Väöl Nederlandse stadsdialekte zien door 't Begoons beïnvlood, ouch de Limburgse stadsdialekte, wie 't Remunjs en 't Mestreechs. Evels is 't Amsterdams 't bekinds gewore mèt zien Begoonse wäörd.
De Greunstraot bij Waobich steit bekind um 't gebruuk vaan 't Begoons. Me heet dao 'n vereiniging opgeriech die 't Begoons in stand wèlt hawwe, Bargoensjkloeb 't Keieskwieëste. In 2002 is 't dreitaoleg (Greunstraot Begoons - Waobichs - Nederlands) beukske Tieske en Niske versjene. Jo Vek heet 'n cd oetgebrach mèt leedsjes in 't Begoons vaan de Greunstraot.
Krièmerwelsj is 'ne andere naom veur begoons.
Mestreechs Bargoens
Verzameld en oetgegeve door H.J.E. Endepols.
Kritsraoj
Kritsraoj (Duutsj: Kreuzrath) is e dörp inne gemèndje Gangelt in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale, mit zoeaget 540 inwoeaners. 't Ligk tösse Sjta, Vintele, Gangelt, Berde, Sjeerwallere en Langbrook in. Kritsraoj is 'n eindeilig, aan beidskantje vanne straot beboedj straotedörp.
Kritsraoj behuuerdje same mit Gangelt, Hastelder, Hogeboesj, Keverberg, Mindergangelt, Nieërboesj, Sjta en Vintele toete oearsprunkelike gemèndje Gangelt.
Straote
De volgendje straote ligken in Kritsraoj:
15 mei
Heiligedaag van Dymphna van Geel
Ónbemand lóchvoertuug
thumb|250px|Predator MALE UAV (middelbare huuëgte) thumb|250px|Global Hawk HALE UAV (groeëte huuëgte)
Ónbemande Lóch Voertuuge waere euver de ganse waereld unmanned aerial vehicle (UAV) geneump. Veur 't gemaak waere dit soort systeme in dit artikel vaerder UAV geneump.
Algemein
UAV's eise in toenemende maote ein plaats in de zoegenaamde "3e dimensie" op. Met name dao wao minselaeves op 't spel zoele kinne staon waere dit type vleegtuuge ingezat. UAV's hebbe veurnamelik Militaire take, maar de toepassinge (en eigenaers) zien in toenemende maote ouk civiele instanties.
Indeiling
UAV's waere in instantie ónderverdeild nao:
Doeën beej: (Close/Short Range) wiès zón 50/200km
Endurance: Haos ónbeperkte aafstand, met vleegtieje wiès miër dan 24 oor.
Veurbaeld middelbare huuëgte UAV
MALE UAV waat beteikend: Medium Altitude Long Endurance UAV waat vreej vertaald beteikend det deze UAV tot huuëgtes van zón 10km vluug én det >12 oor kin volhalde. Veurbeelde heejvan zien de Predator en de Hunter UAV. Dit zien vleegtuuge met ein spanwiedte van zón 10-20 maeter.
Veurbaeld groeëte huuëgte UAV
HALE UAV waat beteikend: High Altitude Long Endurance UAV waat vreej vertaald beteikend det deze UAV tot huuëgtes van waal 30km vluug en det beej sómmige types waal miër dan 24 oor kin volhalde. De Global Hawk is ein veurbeeld van ein dergelik systeem, waat in gruuëte vergeliekbaar is met 'nne Boeing 737.
In de civiele waereld waere de verschillende klasses as vólg aangeduud: Lokaal, Regionaal en Endurance
12 miert
Gebäörtenisse
thumb|140px|1664: Nieuw Nederland
Plat
Plat haet versjèllendje beteikenisse:
Osmium
Osmium is e sjemisch element mit 't symboeal Os en 't atoeamnómmer 76. 't Is e blawgries euvergangsmetaal.
Toepassinge
Bieje aanwaezigheid van zoerstof geitj zuver osmium euver in 't uters giftig en stinkendj osmium(VIII)oxied. Daoveur wuuertj osmium vriewaal noeatj inne zuver vorm gebroek. In legeringe wuuertj osmium aevel regelmaesig gebroek bie toepassinge wo slietvasheid wichtig is. Anger toepassinge zeen:
Veur chirurgische implantate wie pacemakers waere legeringe van 90% platina en 10% osmium gebroek.
Hulst
Hulst kèn zin:
Ton van Reen
Ton van Reen (Waalwijk, 30 augustus 1941) is 'ne Nederlandstalige sjriever. E sjrieft literatuur väör volwassene, jeugdbeuk, huursjpele, gesjiedenis en joernalistiek waerk.
Biografie
Ton van Reen is es driejde keend van 'n wachmeester bie de Riekspolitie gebaore. Wie e driej maond waor, verhuusde 't Rooms Katholieke gezin nao Helje-Kapel. Wie Ton van Reen 10 jaor waor sjtorf ziene pap an 'n hartkraenkde. Nao de MULO en d'r militaire deens haat haeë es wirksjtudaent gewirkt es boewvakker, zieëmaan, verpleger en fabriekswirker. E wonde in dae tied in Amsterdam, Antwerpe, Delft en Fraankriek en ronde de aovend HBS aaf. Daonao wirkde haeë es free-lance sjriever en radiomedewirker. In 1968 trowde Ton van Reen mit Corrie Zelen en ze richde 'n oetgaeveriej op die väöral Afrikaanse literatuur oetgoof. In 1984 sjtopt-e mit zie waerk es oetgaever um zich eeges gaans op 't sjrieve te kinne richte.
Lalibela
Ton van Reen is d'r oprichter van de Sjtichting Lilabela, die zich inzit väör de gelieknamige plaatsj in Ethiopië. Op alle mäögeleke menere probeert d'r sjriever gaeld bie-een te kriege väör de weeshoeze en 't oma-hoes die dao opgezat zeunt. Via de Stichting Wezen Tsegia hilpt-e 'n echpaar dat in 'n durpke in de buurt van Addis Abeba mieë es hoonderd weeskinger opvingt.
Lèch
Onder lèch versjteunt v'r sjtraoling die os owwe zieë kènne. Mae wat is lèch noe zjuus? övver lèch besjteunt twieé theorieje en vör allebèj is get te zègke. Ze werre allebèj verded`gd dör väöraansjtaonde natuurkundige.
't Probleem wat de theorieje an zich haant is dat ze neet gans 't gedrag va lèch kinne verklaore. De theorie van de golve kan neet verklaore väörwat infraroeë beveurbèld ooch zie waermde gevöld kan werre en de theorie van de deelkes kan 't braeëke en reflectere va lèch neet richtig verklaore.
De versjillende kleure van 't lèch waeët 't lèchspectrum (dit is oonderdeel van 't elektromagnetisch spectrum) genömt. 't Spectrum begint bie infraroeë en eidigt bie ultra paars. 't Zichbaar lèch hèèsjt 'ne golflengte van 400 tot 700 nanometer (1/1.000.000.000 meter)(nm). Ultrapaars haat 'n klènger golflengte en infraroeë haat 'n groeëter golflengte.
Uranus (planeet)
Uranus is de op twie nao groetste en vaanaof de Zon gezeen de zevende planeet vaan eus zonnestèlsel. Deze iesreus is verneump nao de god Uranus, ouch wel Ouranous, de personificatie vaan d'n hiemel, oet de Griekse mythologie.
Oontdèkking vaan Uranus
In 1690 is deze planeet veur 't ierst woergenome door John Flamsteed. Deze Ingelse astronoom veroonderstèlde dat 't um 'n staar in 't sterrebeeld Stier (Taurus) góng en neumde zien oontdèkking "34 Tauri". Roond 1769 woort Uranus in totaal 12 kier woergenome door Pierre Lemonnier, mer ouch deze astronoom meinde 'n staar te zien. De officieel oontdèkking steit op naom vaan William Herschel dee op 13 maart 1781 't objek es planeet kwalificeerde. Heer gaof de planeet de naom "Georgium Sidus", nao d'n Ingelse keuning George III. 'nen Aandere naom dee in deen tied gehanteerd woort waor "Herschel". Pas in 1850 woort d'n ieder al door Johann Bode veurgestèlde naom Uranus officieel in gebruuk genome.
Mèt d'n Hubble telescoop voont me in 2005 'n twiede stèl ring. De ring vaan Uranus zien doonker en dun en ze bestoon oet doonkere rotsechtige stöb. 'n Deil is gevörmp door 'nen inslaag vaan 'ne meteoor.
Samestèlling
Uranus vertoent groete euverkomste mèt Neptunus. De kern liek op dee vaan de gasreuze Jupiter en Saturnus. 't Groete versjèl mèt dees planete is de absentie vaan de umringende mantel vaan metallisch waterstof. De kern besteit al-evel oet nikkeliezer en silicate mèt dao-umheen 'ne mantel vaan water, methaan, ammoniak en woersjienelek nog inkel losse eleminte. Aon de boetekant bevint ziech 'n laog vaan vleujbaar waterstof, helium en methaan, die nao 't oppervlak touw steeds mier gaasvörmig weurt. Karakteristiek is ouch tot de planeet qua polariteit gekanteld is.
Atmosfeer
De veur Uranus karakteristieke cyaan tot blauw kleur weurt veroorzaak door d'n atmosfeer dee relatief väöl methaan (2,3%) bevat en dat absorbeert roej en oranje golflengtes oet 't zonleech mer 't weerkaats blauw en greun. Wolke weure vrijwel neet in d'n atmosfeer woergenome. Allein op in de zon gelege deile roontelum d'n evenaar koume wolkeformaties wel 'ns veur. In de hoeger laoge vaan d'n atmosfeer koume störm veur woebij de windsnelheid op kin loupe tot 720 km/u.
Zoer (smaak)
Zoer is ein vaan de vief smake, neve zeut, zaajt, bitter en umami. De tong bezit receptore veur eder vaan dees smake; alle aander smaaksensaties zien in feite reuksensaties. Vaan sommege receptore bestoon evels diverse subtypes en wèrkingsmechanisme, zoetot de smaakzin toch genuanceerder is es me soms veroonderstèlt.
Uranus (planeet)
Gekantelden as
Ein vaan de mies opvallende eigensjappe vaan Uranus is d'n as dee 98° slaagzij maak ten opziechte vaan de baon die de planeet roond de Zon drejt. 'n Meugeleke verklaoring daoveur is 'n enorme botsing mèt 'n aander groet hiemelliechaam in 't verleie. Dat zou teves 'n verklaoring kinne zien veur 't groet aontal maone roond dees planeet. De gekantelden as heet groeten invlood op de seizoene; d'r is 'nen uters lankzame liech-doonker cyclus en op de pole dore de zomers en winters tientalle jaore.
Westland
Westland kèn zin:
Uranus (planeet)
Magnetisch veld
Ten opziechte vaan de rotatieas vertoent 't magnetisch veld 'nen hook vaan oongeveer 60°. Dit magnetisch veld weurt al-evel veroorzaak door bewegende massa's deep oonder 't oppervlak.
Verkinning
300px|thumb|right|Foto's vaan Uranus gemaak door [[Voyager 2 in normaal (links) en valse kleure (rechts).]] Uranus is de ierste planeet die neet bekind waor in de aajdheid umtot heer mèt 't bloete oug neet te zien is vaanaof de Eerde. Tot en mèt 2004 gaof 't slechs ein ruimtesonde die in de buurt vaan Uranus gewees. De in 1977 gelanceerde Voyager 2 passeerde de planeet op 24 januari 1986 op 'nen aofstand vaan naoventrint 9,1 miljoen km. Tijdes dees missie heet de sonde foto's vaan de planeet en de ring nao de Eerde gesjik en is vervolges doorgereis nao Neptunus.
Woernumme
Mèt 't bloete oug is Uranus zjus neet te zien, allein es heer in oppositie steit, oonder hiel gunstige umstandighede en es bekind is boe gezoch moot weure kump de helderheid in de buurt vaan de grens vaan wat nog mèt 't bloete oug gezeen kin weure. Mèt 'ne gewoene verrekieker is Uranus wel te zien es r zwaak "steerke", mer zelfs mèt 'ne groete telescoop blijf Uranus neet mie es e greunechtig sjijfke.
Lèch
Wit lèch is trouwens 'n combinatie van alle kleure biejèè en zjwart is dat alle kleure werre opgenaome.
Bangladesh
Bangladesh (গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ, Gana Prajatantri Bangladesh) is e land in Zuidoos-Azië aon d'n Indischen Oceaan; wijer bekans gans begrens door India en veur de res door Burma. Hoofstad is Dacca (offesjeel Dhaka), ander stei zien Chittagong en Khulna. 't Land is hendeg waterriek en hiel vruchbaar, meh euverbevolk en erm.
Bestuurleke indeiling
Bangladesj is in zès districte opgedeild, die allemaol nao hun hoofstad geneump zien.
Taole en cultuur
Bengaals is de offesjeel taol, aanders es in India en Pakistan, boe ouch, jao veural, Ingels offesjeel is.
De Vedische cultuur heet in Bangladesj mer wieneg spore achtergelaote, umtot 't neet hindoeïstisch meh islamitisch is.
Historie
Bangladesj, Oos-Bengale maakde lang deil oet vaan de versjèllende Indiase rieke. In de daartiende iew brachte Perzische missionaire d'n Islam denao tow. Woersjienlik is zjus 't land um de Ganges- en Brahmaputra islamitisch gewore door zien strategische ligking aon d'n doorgaank tösse de Himalaya en d'n Indischen Oceaan vaan Veur- nao Achter-Indië.
Es ei vaan de ierste gebejer woort Oos-Bengale, eind achtiende iew, door de Britte bezat. Nao 150 jaor vaan euverheersing woort bij de Indiase oonaofhenkelekheid vaan 1947 bij Pakistan ingedeild. Wie in 1955 de naom vaan 't land vaan Oos-Bengale in Oos-Pakistan veranderd woort zat dat väöl koed blood. In 1971 verklaorde 't land ziech oonaofhenkelek en nao 'nen oorlog vaan e paor maond, boe-in naoberland India ziech aon de kant vaan de Bengale sjaarde, woort die oonaofhenkelekheid erkind. Sjeik Mujibur Rahman woort de leier vaan 't land, meh in 1975 woort 'r door e paar officiere vermaord en begós de militair dictatuur, die tot 1990 doorde. Sinsdeen is 't land min of mie democratisch.
Hertsel
Hertsel (Duutsj: Harzelt) is e dörp inne gemèndje Gangelt in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale, mit zoeaget 180 inwoeaners. 't Ligk tösse Breibere, Zaelsten en Langbrook in. Hertsel vörmp eigentlik 't deil van Langbrook t'n naorde vanne Zaofelerbaek mit oetzunjering vanne Quellstraße.
Mangaan
Mangaan is e sjemisch element mit 't symboeal Mn en 't atoeamnómmer 25. 't Is e zilverkluuerig euvergangsmetaal.
Hertsel
Hertsel behuuerdje same mit Langbrook en Sjeerwallere toete gemèndje Sjeerwallere. Dees gemèndje woort op 1 juli 1969 bieje gemèndje Gangelt geveug.
Kitskesberg
Kitskesberg (Nederlandjs: Kitskensberg) is 'n veurmalig gehuch en noe ein van de wieke in Remunj. Kitskesberg ligk in Zuid-Remunj en weurt dök geraekend toet De Kemp. Op Kitskesdal ligke versjillende sjole, 'n begraafplaats en 'n crematorium. Ouch de verzorgingsinstèlling Camillus ligk hie, aevenes 't Landjgood Sjeundele.
Hertsel
Straote
De volgendje straote ligken in Hertsel:
Mangaan
Toepassinge
Mangaan wuuertj veurnamelik gebroek es additief inne perduksje van staol. Mangaan wuuertj toegeveug aan gesmóltje staol veur zoerstof en zwaevel d'roet te haolen en vömrp 'n legering mit staol, zoeadet dit mekkelik in vorm te bugen is. Wiejer verstaevig 't staol zich en maak 't zich baeter bestandj taenge verwaering.
Anger toepassinge van mangaan zeen:
Wiejer is mangaan nuuedig veure vörming van knaokweefsel en betróch bieje stofwusseling van aminozoere, cholesterol en kaolhydrate.
Werne
Werne (Nedersaksisch: Wäen) ies 'n sjtad in de Wesfaalse krink Kreis Unna, in de Duutsje deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk wier in 't Regierungsbezirk Arnsberg.
De op 60 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 76,14 km², in december 2018 29.662 inweunersj. Daomèt haw 't 'n bevolkingsdichte van 390 de veerkante kilometer.
Microgolf
Microgolve zeen onzichbare golve van energiedeilkes. De golflengte van microgolve lik tussje 30 centimèter en 1 milimèter. Microgolve weure in 't elektromagnetisch spectrum begrens door radiogolve en infrarwad.
't Speciale aan Microgolve is dat ze door objecte heen gaon (gein metàle.) Wiejer höbbe microgolve dezelfde trillingssjnelheid (resonatie) es watermolecule, hiedoor gaon die heller mèt trille wat beteikent dat get wèrm weurt (hoe sjneller molecule trille hoe wèrmer ze zeen.)
Roer (wiek)
Roer (Nederlandjs: Roer-Zuid) is 'n veurmalig gehuch en noe ein van de wieke in Remunj. Roer ligk in Zuid-Remunj aan de zuidkantj van de Roer, richting Herte-Maerem. 't Oorsprunkelik gehuch is gans aafgebraoke en vervange door 'n nuujboewwiek. Op de plaats van de aaj meule steit taengeweurdig d'n tillevisietaore. Sjtraotname die nog herinnere aan de aaj plaats zeen de Roerderwaeg en Op de Meuleberg.
Terhage
Vlakbie bevingk zich de lankgerekde bösj, dae zich oetsjtrek vanoet Bung (Bunger bösj), langs Gäöl tot Aelse.
Moderarchetype
thumb|250px|De Venus va Laussel, roond 20.000 v. Chr. In èng haand drègt ze 'ne maondsikkel en de aander reust óp höre boek. 't Moderarchetype (ooch: "Groeëte Moder", "Oermoder") is èng van de belangriekste archetypes in Carl Gustav Jungs Analytische Psychologie. Langs manneleke kaant kèn v'r 't Vaderarchetype.
Karakteristiek
Dit archetype sjteet vör de in 't mannelek oonbewustzieë veraankerde vörsjtèlling van 'n barende, besjerming gaevende vrów die evvel ooch ambivalaente en negatief aspecte haat, zoewie in de vórm van 'n verwoestende, versjildende moder. Kenmerkend vör "'t moderleke" zeunt "'t goje, besjermende, dragende, 't gaeve va greuj, vruchtbaarheed en voedsel", "de wiesheed en de intuïtie", "de magische autoritèèt van 't vrówwleke". 't Archetype sjteet vör "de plaatsj va transformatie, de wedergeboorte", vör "d'r helpende impuls, 't geheime, verbórgene, duustere, d'r aafgroond en de doejewaelt" mae ooch vör "'t versjlindende, verveurende, vergiftende, angstópwekkende en oonóntkaombare".
Bie jónges sjteet 't moderarchetype in 'n nauw verbeending mèt anima, e aander belangriek archetype, dat de vrówwleke trèkke in de psyche van d'r maan belichaamd. 't Lósweke van de anima oet 't moderarchetype verbeelt 'ne belangrieke sjtap in 't mannelek oontwikkelingsproces.
Versjieningsvorme
Es versjieningsvorme óp 't vlak van 't alledaags bewustzieë neumt Jung naeve de perzuënleke moder, de sjtiefmoder en de zjwegermam, de wiesvrów en 't keendermaedsje; daobie kaome de groeëtmoder en de witte wiever in vólkverhaole. Óp 'n mieë geestelek niveau haat 't moderlek anima-archetype ziene neersjlaag in alle vorme van vrówweleke gode, begónne bie Isis, Cybile, Astarte, Parvati, Mitra en Al-Lat, en wieër nao Gaia en Demeter, Hera en Aphrodite bies nao de christeleke Moder Gods. Ooch in abstracta wie de Kèrk ("Hèllige Moder Kèrk") en Universitèèt ("Alma mater"), 't ège laand of sjtad werre moder geneumd, wieër hiemel en aeërd, beusj, zieë en wiejer, de materie, de oonderwaelt en d'r mond. Daobie kaome es geboërte- en verwekkingsplaatsje akker, tuin, róts, grót, boom, brón, depe waterputte wie ooch 't christeleke deupvoont. Aander oetdrökkinge van 't moderarchetype zeunt vólgens Jung ooch hölpvaardige dere wie keuj en haze, mae ooch blome in "kelkvörm" wie de roeës en de lotus. Wieër alle an de baarmoder herinnerende vorme wie 'n baar, 'n aoëve of 'n moor.
Werking
't Moderarchetype oontvówt z'n wèrking in dreume, en da vöral 't nefaste aspect. Vreuger zag me in 't Plat ooch 'n nachmoor - moor is 'n aod waoërd vör moder - an 'n nachmerrie. Daobie kènne alle volkere verhaole, mythes en sjprookjes die vool zeunt va godinne, witte wiever, hekse, drake, vervlookte beusje en tuine, van geheimzinnige grótte en brónne. 'n Bezoonder oetdrukking van 't moderarchetype is de watervrów zoewie de nix of de zeemeermin.
De succesvól lósweking van de anima oet 't moderarchetype wert in sjprookjes, mythen en verhaole dèk gethematiseerd in 't beeld dat 'ne ridder 'ne draak (moderarchetype) moet doeje öm de haand van de prinses (anima) te winne.
't Moderarchetype wert dör Hermann Hesse in ziene roman Demian gethematiseert, oeë 't es "Frau Eva" beneumd is.
Pathologische gevólge
Vólges Jung projekteert 't keend dèk de in 't Kollektief Oonbewuste van de miensjhèèd besjtaonde moderarchetype óp de perzuënleke moder en sjrieft hör daodör eigensjappe toe, die ziezelf gaar neet haat. Ooch went de lósweking van de anima oet 't moderarchetype neet gelukt kan dat vólges Jung leidde töt neuroses.
Brón
Duutsjtalige Wikipedia
Bönen
De op 73 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 38,04 km², in december 2018 18.107 inweunersj. Daomèt haw 't 'n bevolkingsdichte van 476 de veerkante kilometer.
De Kaereshei
't Autobaanknouppunt Kerensheide op de A2 mèt A76 is nao dit gehuch geneump.
Vlist
Vlist kènt verwieze nao:
Aat (arrendissement)
't Arrendissement Aat is ein vanne zeve besteurleke arrendissemente vanne Bèlsje provinsie Henegouwe. 't Arrendissement haet 'n oppervlak van 487,37 km² en haw op 1 juli 2005 80.702 inwoener. 't Bestuit uit de gemeinte:
Nieuwdorp
Nieuwdorp kènt verwieze nao:
Nuujdörp
Nuujdörp (Nederlands: Nieuwdorp) is 'n buurtsjap van Stein in de gemeinte Stein in Zuud Limburg. Daes woonwiek is gelaege in 't zuud-oaste van Stein. De autobaan A76 löp noordelik van de beboewing. 't Sjportpark van Stein ligk in Nuujdörp.
Nattenhaove
Nattenhaove (Nederlands: Nattenhoven) ies is 'n buurtsjap van Berg aan de Maas in de gemeinte Stein in Zuud Limburg. Tot 1982 huèrde 't gehuch bie de gemeinte Opbeech en Papenhaove. De beboewing, aangegeve mèt 'n wiet plaatsnaambord, ies aan 't dörp Berg vasgegreujd. In 2003 wone d'r 200 luuj.
Hoofvelde
Hoofvelde (Nederlandjs: Hoefveld) is 'n buurt van Nuienhage.
Hoofvelde grens ane buurte Grunsjtroat, Awd-Nuienhage, D'r Dormig en Gravenrode.
Hoofvelde haet 'n inwoeanersaantaal van 1.500 luuj (standj: 2008) en 'n oppervlakdje van 68 hektaar.
Höör
Demografische óntwikkeling
9,25% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Bitter (smaak)
Bitter is neve zeut, zoer, zaajt en umami, ein vaan de vief smake die door de tong woergenome kin weure.
Väöl lui, en veural kinder, vinde 'ne bittere smaak neet fijn. Volwassene, en veural manslui, vinde bitter minder slech en soms zelfs ech lekker, veural in combinatie mèt 'ne zeute en/of vèttige smaak. Biologe dinken tot bitter beleef weurt es 'ne oonplezerege smaak om vergiftiging te veurkoume (väöl alkaloïde, woevaan 'rs väöl 'n toxisch of farmacologisch effek höbbe, smake bitter). Aander plante ginge ouch bitter smakende stoffe aonmake es verdedigingsmechanisme. In de loup vaan d'n tied heet de mins dees plante evels toch liere ete, door kinneseuverdrach vaan generatie op generatie.
De bitterste substantie die noe bekind is is 't synthetische Bitrex (handelsmerk van Macfarlan Smith) of denatoniumbenzoaat, wat in 1958 oontdèk is. 't Is 'n witte geurloze vaste stof die gebruuk weurt es 'n additief wat 'n touwvallege inname vaan giftige stoffe tegegeit.
't Gief 'n genetische variatie in de perceptie vaan (bittere) smaak, zoe smaak fenylthiocarbamide veur de mieste lui zier bitter dewijl 't veur aandere haos geine smaak heet.
De bitterheid vaan beer weurt aongegeve op de IBU sjaol.
Taste
Berkelium
Berkelium kump van netuur neet veur oppe aerd. 't Kan waal synthetisch waere geperduceerdj. Alle bekèndje isotoeape van Berkelium zeen radioaktief. 't Element oxideertj einveljig ane lóch en los op in verdundje mineraal zoere.
Maltees
't Maltees (Maltees: Malti) ies (neve 't Ingelsj) de officieel taal van Malta. 't Ies 'n Semitische taal, en in taalkundeg opziech 'n Arabisch dialek. Doordat Malta in de loup der tieje door versjillende leng euverheers ies, haet de taal väöl liènweurd oet ónder andere 't Italiaans en 't Ingelsj. De invlood van 't Italiaans geit zoa wied dat ouch de grammair dedoor geaffecteerd ies.
't Maltees ies de enige Semitische taal die in 't Latiens alfabet gesjreve weurt. De ISO 639-taalcode ies  of.
Mestreech-Centrum (Stadsdeil)
Mestreech-Centrum is 't mies centraal stadsdeil vaan Mestreech. John Aarts (VVD) is de stadsdeilwethawwer.
Holzwickede
Holzwickede (Nedersaksisch: Hol(t)wicker) ies 'n gemeinte in de Wesfaalse krink Kreis Unna, in de Duutsje deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk wier in 't Regierungsbezirk Arnsberg.
De op 125 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 22,36 km², in december 2018 17.118 inweunersj. Daomèt haw 't 'n bevolkingsdichte van 766 de veerkante kilometer.
1442
1441 - 1442 - 1443
1780
1777 - 1778 - 1779 - 1780 - 1781 - 1782 - 1783 1780 (MDCCLXXX) waor e sjrikkeljaor wat begós op 'ne zaoterdag op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|200px|Catharina de Groate
Maurice Carême
thumb|250px|Maurice Carême, zaomer 1970, [[Margny (Fraanse Ardenne), kórtbie Orval Photo: Jeannine Burny, la Fondation Maurice Carême]] thumb|250px|Gedich va Maurice Carême, verieëwigt in Le jardin des poètes in [[Paries]] Maurice Carême (Waver, bie Brussel 12 mei 1899 - 13 januari 1978) waor 'ne Belzje Franstalige dichter.
Laevesloop
Maurice Carême waor d'r aodste van de driej keender van 'ne hoessjilder. Z'n mam how 'ne kruideniersweenkel oeë de luuj oet 't sjtedsje Waver alles koese veende wat ze nuëdeg howwe. Carême haat 'n gelukkige jeugd gehad. Mit 19 jaor begint-e te wirke es lierer. In Anderlecht gift-e Nederlandse lès. Zès jaor later trowt-e ziene collega Caprine.
Waerk
De gelukkige jeugd van Carême is ing van de oetgangspeunte van zien gedichte. Rond 1925 begint-e te sjrieve. Essaejs, vertalinge, romans en sjprookjes, en gedichte vör keender en volwassene. E sjrieft 'n glaasheldere, eenvoudige taal in mitstens klassieke versvorme. Deepzinnige ernst dördringt wie langer wie mieë de bekaans kinderleke laevesvreugd.
Verklaankte gedichte
In 2000 haant in totaal 257 internationaal bekinde componiste, wie Carl Orff, Darius Milhaud en Francis Poulenc, gedichte van Carême verklaankt en zeunt 2.368 muzieksjtukke bie werke van dizze dichter verzameld. De Fondation Maurice Carême haat ziene zetel in 'n weuning in Brussel oeë och 't Musée Maurice Carême gevestigd is.
Illustraties
Bekinde West-Europese tekenaere en sjilders, wie Paul Delvaux, Felix De Boeck of Roger Somville, haant illustraties vör z'n beuk gemakt.
Vertalinge
'n Dèèl van 't waerk va Carême is vertaald in versjillende West-Europese tale mae och in 't Roemeens, Russisch, Servisch, Grieks, Japans en Chinees.
Maurice Carême haat och eeges vertaald. Vlamsje lyriek van o.m. Guido Gezelle, Karel van de Woestijne en Paul van Ostaijen vertaalde haeë in 't Fraans en wal mit 'n bezoondere fiengeveulighèèd vör de Vlamsje zieël. 't Is oetzoonderlek dat 'ne Belzje Franstalige sjriever zoe sjtaerk dör de ervaring van de regionaal (Waver in Waals-Brabant) twieëtalighèèd dördronge is. Bekaans kint me, wie vör Maurice Maeterlinck en Emile Verhaeren, kalle van 'n Vlamsje zieël - of tenminste 'n Vlamsje meneer van zieë - die zich oetdrukt in 't Fraans.
(vertaling: Bep Mergelsberg)
Marshalleilen
De Marshalleilen (officieel (Ingels) Republic of the Marshall Islands, (Marshallees) Aolepān Aorōkin M̧ajeļ) zien 'n eilandnatie in de Stèl Oceaon, oostelek vaan de Federaol Staote vaan Micronesië, noordelek vaan Nauru, westelek vaan Kiribati en zuielek vaan Wake. De eilen weure gerekend tot Micronesië. Tot 1986 vele de eilen oonder Amerikaans gezag. Wake, wat nog ummertouw bij de VS huurt, weurt door de Marshalleilen ouch geclaimp.
Bestuurleke indeiling
De Marshalleilen zien verdeild in 24 gemeintes, die eder correspondere mèt ei bewoend atol of eiland. Groetste gemeinte is de hoofstad Majuro, kleinste (nao aontal inwoeners) is Rongelap. 't Land heet e federatief distriktestèlsel: eder gemeinte veerdeg 'ne kandidaot (de groetste twie of mie) aof nao 't nationaol parlemint, de Nitijela.
Fysische geografie
Aon 181 km² zien de Marshalleilen eint vaan de kleinste len op de wereld, koelek groeter es Liechtenstein. Soms evels weurt e groet deil vaan 't territoriaol water (in 't bezunder de lagune, 't binnewater vaan de atolle) mètgerekend; daan mèt 't land 11.854 km² en is 't nommer 159 op de ranglies vaan groetste len. Wie daan ouch: de eilen zien mer klein, vaan organischen oersprunk (koraol) en steke zelde mie es e paar meter bove zieniveau oet. Likiep haolt oetzunderlek 10 meter. Gans 't land weurt daan ouch in zie bestoon bedreig door 't stijge vaan de ziespiegel.
Wie bove besjreve kint 't land 24 bewoende eilen/atolle (atolle bestoon neet noedzakelek oet ein eiland, meh zien wel ei geografisch systeem); daobij gief 't nog tien oonbewoende atolle. De eilen laote ziech in twie arsjipelle verdeile: Ratakeilen in 't ooste en de Ralikeilen in 't weste.
Levende natuur
De Marshalleilen höbbe 'ne zuveren eilandfauna: landzoogdiere, zelfs vleermuis, oontbreke, reptiele en amfibieë ouch. 't Aontal veugel is mèt 84 soorte (boevaan eine ingeveurd) relatief lieg.
Etnische gróppe
De Marshalleze zien e Micronesisch volk. 't Gief 'n klein minderheid vaan boetelanders en lui vaan gemingk blood, mèt naome vaan Japansen aofkóms.
Taole
De nationaol taol is 't Marshallees, wat in eder geval door de ganse inheimse bevolking es ierste taol weurt gesproke. Dit is 'n Micronesische taol die nog 't ingste aon 't Ponapees (de taol vaan Pohnpei in de Federaol Staote vaan Micronesië) verwant is. 't Besteit oet twie hoofdialekte, eint veur de Ratak- en eint veur de Ralikeilen. Veur de aander officieel taol, 't Ingels, weure gein mojertaolsprekers opgegeve.
Religie
De Marshalleze zien bekans exclusief (ca. 99%) christelek, in versjèllende genoetsjappe. 't Groetste genoetsjap is de congregationaol United Church of Christmèt 51,5%, wijer in aofloupende orde de pinkstergemeinte Assemblies of God (24,2%), de roems-kathelieke (8,4%), de mormone (8,3%), Bukot Nan Jesus (2,2%), de baptiste (1,0%), de zevendendaagsadventiste (0,9%), Full Gospel ('n pinkstergemeinte, 0,7%) en de Jehova's getuiges (<0,1%). De Baha'is zien mèt 0,6%, de joede en moslims (Ahmedijne) zien mèt minder es 0,1%.
Historie
thumb|Op 't atol Bikini weurt de waterstofbom Castle Bravo tot oontploffing gebrach (1954). De Marshalleilen woorte in 't twiede milennium veur Christus gekoloniseerd. Euver de wijer historie is koelek get bekind. De eilen woorte relatief vreug door de Europeaone oontdèk: de Spanjool Alonso de Salazar landde in 1526 op 'n eiland wat heer San Francisco duipde en allezeleve 't huieg Taongi waor. In 1529 kaom ziene landgenoet Álvaro de Saavedra Cerón 't gebeed in. Umtot de bevolking vechlösteg waor en de eilen commercieel neet intrèssant, leet me ze links ligke. Pas zoe'n 250 jaor later, in 1788, kaome de Ingelse kapteins John Charles Marshall en Thomas Gilbert door d'n arsjipel; me neumde häöm nao d'n ierste. Al deen tied, en ouch nog in d'n iew daonao, bleve de eilen officieel Spaons bezit, wat nao get dispute in 1874 bezegeld woort. Spaanje verkoch 't gebeed in 1884 aon Duitsland. De Duitsers waore de ierste die wèrkelek mèt de kolonisatie vaan de eilen begóste. De eilen woorte toen oonder 't Protectoraot Nui-Guinea gestèld. Nao d'n Ierste Wereldoorlog woorte de Marshalleilen oonder Japans mandaot gestèld. Loupende 't Interbellum begóste de Japaneze bases te bouwe op de eilen. In 1943 begóste de Amerikaone mèt hun campagne tege de Marshalleilen. 't Jaor dao-op pakde ze de mieste vaan de atolle; e paar Japanse bolwerke bleve evels geïsoleerd tot aon 't ind vaan d'n oorlog.
Nao d'n Oorlog naome de VS in naom vaan de Vereinegde Naties 't mentoraot op vaan de veurmaolege Japanse bezittinge in de Stèl Zuidzie. Al gaw begóste ze de atolle te (mis)gebruke veur atoomproeve. Die woorte euverwegend in bewoend gebeed gehawwe, wat desastreus gevolge had veur de bewoeners vaan de atolle. Bikini woort um de straoling die daovaan 't gevolg waor gans oontruimp; aander atolle bleve bewoend. Sommege plaotse zien zoe sterk vervojld tot ze veur tiendoezende jaore oonbegoonbaor zien verklaord. In de loup vaan de viefteger jaore begóste de Amerikaone de koeleke gevolge daovaan in te zien; in 1958 woorte de atoomproeve hei gans stopgezat. Tösse 1956 en 1998 heet de Amerikaanse regering de bewoeners zeker 759 mieljoen dollar compensatie betaold. Tot 1979 vele de Marshalleilen oonder direk Amerikaans bestuur; daonao kraog 't otonomie. In 1986 volgde oonaofhenkelekheid. De VS numme nog ummertouw de defensie vaan 't land op ziech, mage in ruil daoveur op 't atol Kwajalein rakètte teste.
Bronne
Dit artikel is veural gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie; wijer koume ouch bittekes informatie vaan en:List of islands of the Marshall Islands, en:List of birds of the Marshall Islands, en:List of mammals of the Marshall Islands en en:Religion in the Marshall Islands.
Fauvillers
thumb|Locatie va Fauvillers in Luxemburg. Fauvillers (Duutsj: Feitweiler; Luxemburgs: Fäteler) is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Bastenake. Op 'n oppervlakde va 74,11 km² wonne 2.227 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 30 minse per km².
Naordpoeal
De ieëste persoeane die de geografische naordpoeal bereikdje zeeen inne gesjiedsjrieving Robert Edwin Peary, Matthew Henson en veer Inuït, genaamp Ootah, Seegloo, Egingway en Ooqueah, op 6 april 1909.
Fauvillers
Aander kerne
left|thumb|'ne Graafsjtèè óp 't kèrkh'f va Fauvillers. Hollange en Tintange.
Naordpoeal
Euveriges valle de magnetische en geografische poeale neet samen oppe zelvendje plaats.
1605
1602 - 1603 - 1604 - 1605 - 1606 - 1607 - 1608 thumb|rechts|150px|Cervantes monumènt
Gesjtórve
thumb|rechts|150px| De Russische tsaar Boris Godoenov, gesjtórve in 1605
Sjpraekwoord
E sjpraekwoord ies 'n gezèkde dat in 'n korte teks ein, op ervaring truukgaonde, woarheid nao veure bringk. Dèks ies 't laeveswiesheid, die in de loup van de tied door de luuj erkènd ies gewore. Bekènd zin de gezèkdes rónd 't boerelaeve, diverse ambachte, de natuur en 't waer in al zien vörm. Geweunlik ies sjpraoke van beeldsjpraok. Vanwege 't plastisch en krachtig taalgebroek weurt zoan sjpraekwoord ummer wir toegepas in situaties, woa 't betrèkking op haet.
Gesjiedenis
Gans vreuger kaome al sjpraekweurd veur, zoawaal in de klassieke sjriefsels en de biebel es in de Edda. In de late Mieddelièwe en de tied veur 't humanisme zint väöl sjpraekweurd bedach um te dene es lèsse in laeveswiesheid in t ónderwies.
Verzamelinge
Verzamelinge van sjpraekweurd besjtoon al ièwe.
Verzamellieste in Limburg
Dao besjtoon in Limburg typisch Limburgse sjpraekweurd en gezèkdes, meh dao zint ouch plaatselike gezèkdes, die truukgaon nao situaties en/of ervaringe in die bepaolde plaats. Sóms zin de gezèkdes 'n vertaling vanoet 't Nederlands, of ouch oet ander tale. Dao besjtoon in diverse plaatse verzamellieste van sjpraekweurd:
Propaganda
Propaganda is 'n bepaoldje vorm van kómmunikaasje wobie de publieke opinie wuuertj beïnvloodj veur aanhengers te winne veur bepaoldje opvattingen of standjpuntje. Propaganda kènmirk zich döks door 't systematisch gaeve van einziejige informatie die al dan neet (deils) ónwaor is, wobie selectief bepaoldje feite waere benaodrök en anger bewós achterwaenge waere gelaote. d'n Initiatiefnummer is meistes neet-commercieel en kump groeatendeils veurt oet maotsjappelike, kirkelike of politische stèlsele. In dees zin is euverlap mit sociaal marketing en marketing van organisaasjes zónger winsougmirk.
't Waord "propaganda" vindj zienen oearsprónk in 't Letiense propagare det "oetbreie" of "veurtplantje" beteikentj. Oearsprunkelik mèndje propaganda den ouch 't verbreie van 'n boeadsjap. 't Ieëste gebroek van 't waord is wersjienlik gewaes inne naam vanne Congregatio de propaganda fide door Paus Gregorius XV: de congregatie t'r verbreijing van 't geluif. Langentied woort 't waord slechs in godsdeenstige zin gebroek; pas inne litste twieëhóngerdj jaor ouch daoboete.
Nazareth
thumb|Noord-Israël mèt Nazareth. thumb|Annunciatiekèrk in Nazareth. Nazareth (Hebreeuws נָצְרַת Natzrat; Arabisch اَلنَّاصِرَة‎ an-N‎āṣirah) is de groetste stad vaan 't Noorddistrik in Israël. In 2011 had ze 81.410 inwoeners. De stad heet 'n zier groete Arabische bevolking, en steit daorum bekind es de Arabische hoofstad vaan Israël; 'n wijer bezunderheid is tot 'n groete minderheid vaan hun (zoe'n 30%) christelek is. Nazareth is nao 't evangelie de plaots boe Zjezeke zien jäög doorbrach; daorum is 't veur christene 'n belaankrieke beivaartsplaots.
Charleroi (arrendissement)
't Arrendissement Charleroi is ein vanne zeve besteurleke arrendissemente vanne Bèlsje provinsie Henegouwe. 't Arrendissement haet 'n oppervlak van 554,64 km² en haw op 1 juli 2005 421.586 inwoener. 't Bestuit uit de gemeinte: