cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Louis Michel
Ooch waor-e van 1982 bies 1990 en van 1995 bies 1999 väörzitter van de Franstalige liberale partiej de Parti Réformateur Libéral (PRL) die in 2002 opgong in de MR.
Van 1999 bies juli 2004 waor-e Belsj minister va Boetenlandse Zake, bevoegd väör institutionele hervorminge en vicepremier in de regering Guy Verhofstadt.
Nao de nederlaag van de liberale tiedens de verkiezinge van 13 juni 2004 waor 'n federaal regeringshersjikking onvermijdelijk.
Op 12 augustus 2004 wert Louis Michel genomineerd es Europees Commissaris van Ontwikkeling en Internationale Hulp in de nuuj Europese Commissie en goof-e daoröm z'n ministersjap op. Op 18 november wert-e beneumd es commissaris.
Louis Michel is d'r vader va MR-politicus Charles Michel.
John F. Kennedybrögk (Mestreech)
thumb|John F. KennedybrögkDe John F. Kennedybrögk is 'n brögk euver de Maos in Mestreech. De brögk is geopend in 1968 door prins Claus en is geneump nao de president vaan de VS John F. Kennedy dee in 1963 is vermaord. De brögk is ouch de mies zuielek gelege brögk vaan Nederland. De brögk is 588 meter laank, 27 meter breid en op 't hoegste deil 12 meter hoeg. De brögk is deil vaan de N278 en de Ring vaan Mestreech.
Veur 't bouwe vaan de brögk mós 'n aontal hoezer (bij de Blekerij) en 'n deil vaan 't stadspark wieke. De brögk woort de derde brögk euver de Maos in Mestreech nao de Aw Brögk en de Wilhelminabrögk.
Blierik
Blierik (Nederlands: Blerick) is 'n kern van de Nederlands-Limburgse gemeinte Venlo, die in taegestèlling tot de hoofplaats en mèt D'n Bokent (Boekend) en Houblierik (Hout-Blerick) aan de weskant van de Maas leet. 't Haet óngeveer 28.000 inwoeners.
Historie
Blierik bestónd in den Romeinsen tied as neerzètting mèt de naam Blariacum, aan d'n heerweeg van Mosae Trajectum naor Noviomagus. Sins de óntwikkeling van Venlo tot stad (dees plaats kreeg stadsrechte in 1343) waas Blierik sterk op Venlo gerich. Door de vuule belegeringe die Venlo mós doorstaon, rakde Blierik, neet wie Venlo beschermp door walmör, dök verwoes door oorlogsgeweld. Heejdoor heet de plaats weinig alde monumente. Blierik is daodoor waal altied van groëte militaire beteikenis gewees: al in 1450 woort heej un fort gebouwd. In 1643 woort dit vervange door 't Sint-Michaelsfort, gebouwd door de Spanjaarde. In 1831 volgde Fort Leopold, gebouwd door de Belze opstandelinge. Op dees grónd steit sinds 1913 de Frederik Hendrik-kazerne. Blierik waas tot aan de Franse vereuvering in 1794 'n ónaafhankelik kerspel, wat neve Blierik-dörp ouk Houblierik en D'n Bokent umvatte. De ander kerne woorde rotte geneump. Blierik huurde in 't Hertigdóm Gelder, wie Venlo. Nao de Spaonse Successieoorlog kwaam Venlo in Nederlandse hand en kwaam Blierik aan Pruse. De res kwaam bovendien aan Oosteriek.
In 1794 kwame de Franse bezètters mèt 'n gemeintelike herindeiling: alle kleine gemeintes woorde opgeheve en samegevoeg. Heejdoor kwaam 't ald kerspel Blierik in de gemeinte Bree te ligge, same mèt Bree en Baolder. Dees situatie woort nao de Franse bezètting gecontinueerd. Maar de gemeinte waas sterk verdeild umdet Blierik zich steeds mier verstedelikde en op Venlo richde, tewijl Bree en Baolder landelikke plaatse bleve. 't Dörp kwaam aan de spoorliene van Venlo naor Eindhove en van Venlo naor Nimwege te ligge en kreeg in 1869 'n eige station. In 1876 vestigde de zusters van de Ónbevlekde Óntvangenis zich in Blierik. Ze zoele decennias lank eure stempel op 't Blieriks dörpsleve duje. In de twintigste iew begós Venlo poginge te doon um Blierik te annexere, iets wao de Blierikse bevolking en de Breese raod sterk taege ware. Nao mislökde poginge in 1911 en 1929 woort oeteindelik in 1940 de euvergang van Bree nao Venlo doorgeveurd. Ouk Houblierik en D'n Bokent woorde heejbeej geannexeerd. Op 3 december 1944 woort Blierik bevrijd door de Geallieerde.
Wieke
Houblierik en D'n Bokent waere as zelfstandige kerne gezeen. Blierik zelf luuet zich ónderverdeile in:
De wiek Tuindörp is officieel, maar wuurt in neet-amtelike situaties weinig gebroek. Veur de ónderwieke van Tuindörp gelt 't umgekierde.
Gerieësjbrich
thumb|260px|right|Kesjtièl Ter Viere Gerieësjbrich (Nederlands: Retersbeek) ies 'n buurtsjap van Klumme in de gemeinte Voelender. De ongevaer 70 häöf en hoezer liegke in lintbeboewing langs de weeg van Klumme nao Ten Esje (Ten Eschen). Parallel aan de weeg löp de Riètersjbeek, die óntsjprink in 't brónnegebeed ónder aan de Klummenderberg. Ze haet 'n lengde van 4 kilomaeter. De luuj kalle van beuvenste en undesjte Gerieësjbrich.
Häöf en kesjtièle
Neve de groater häöf wie de 17e-ièwse 't Häöfke, de Carishaof (1640) van mergel mèt voluutgevel, sjleetsjtein bove de poort: 1777, de Riètersjbekerhaof, de Sophiahaof en de Nieuw-hof (oet 1916) bevinge ziech 2 kesjtièle in Gerieësjbrich.''
't Huuske (Huiskenshof of Huize Retersbeek) ies 'n umgrach mergele hièrehoes mèt 'ne u-vörmige haof van baksjtein debie.
Kesjtièl Ter Viere (Rivieren), sjtruim aaf gelege, sjtamp oet de 16e ièw. 't Hièrehoes haet 'ne rónne hooktore en ies ouch van mergel geboewd. De u-vörmige baksjteine haof ies oet de 18e ièw. 't Gans complex liek aan de oversj van de Riètersjbeek, de Luiperbeek en de Gelaenbaek. De eigenaer ies graaf De Marchand d' Ansembourg.
Hóndjsbrook
Hóndjsbrook is e veurmaolig gehuch en allewiel 'n wiek van Bor inne gemèndje Zitterd-Gelaen.
Max de Marchant et d'Ansembourg
Maximilianus (Max) Victor Eugène Hubertus Joseph Marie graaf de Marchant et d'Ansembourg (Gulpe, 18 januari 1894 - Haelder, 24 januari 1975), heer van Awstrao en Sjilvend, waor 'ne Nederlandse nationaalsocialistische politicus (NSB).
Aafkomst
Hae waor eine zoon van 'ne rieke Limburgse edelman en Twaede Kamerlid, graaf Iwan de Marchant et d'Ansembourg. Max de Marchant woort in 1912 genaturaliseerd tot Pruisisch sjtaatsburger en hae voch in de Aesjte Wereldoorlog es (minderjaorige) oorlogsvriewilliger in 't Duutsj leger. Nao d'n aorlog (1919) wirkte hae in 't bankweze in Rotterdam en Amsterdam en hae waor sinds 1923 beambte bie de koele. In 1925 woort hae veur de Roomsch-Katholieke Staatspartij börgemeister van Awstrao. Van 1927 tot 1930 waor hae lid van de Limburgse Provinciale Staten (ouch veur de RKSP).
Nationaal-socialist
In 1933 sjloot hae zich aan bie de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) van Anton Mussert. Omdat 't ambtenare verbaoje woord om van de NSB lid te zeen, moos hae in 1934 truktraeje es börgemeister van Awstrao. Hae woonde op zien kesjteal Awstrao. Later zou hae auch onger 't verbod op lidmaatsjap van de NSB van de ziej van de Rooms-Katholieke Kèrk in Nederland valle. Bie de Sjtatenverkezinge van 1935 woort hae veur de NSB in de Limburgse Provinciale Sjtate en in de Aesjte Kamer gekaoze. In 1937 woort De Marchant veur de NSB in de Twaede Kamer gekaoze wo hae es fractievoorzitter (tot 10 mei 1940) optraoj.
Twaede Wereldoorlog
Veur de NSB woort hae in 1941 commissaris der provincie (de nationaalsocialistische naam veur de Gouverneur) van Limburg. In die hodanigheid veurde hae 't leidersbeginsel door. Es reaksie hieop nome 44 Limburgse börgemeisters (meis RKSP) ontsjlaag. Vlak veur de bevriejding van Zuid-Limburg vluchtte hae nao 't Duutsj. Op 30 april 1945 woort de inmiddels door de NSB geroyeerde Max d'Ansembourg gearresteerd.
Na de Twaede Wereldoorlog
't Bijzonder Gerechtshof in 's-Hertogenbosch veroordeilde 'm op 29 april 1946 pès 15 jaor gevangenissjtraof. Dit vonnis woord in oktober 1946 door de Bijzondere Raad van Cassatie bevestig. In 1954 woord 'r vriegelaote.
Zien weduwe Myriam von Fürstenberg kaom in 1988 in het nuujts. Haör stjaatspensioen woort door toedoon van de anger weduwe van 'n NSB-kamerlid, Florentine Rost van Tonningen-Heubel aagevochte biej de Haoge Raod. De gravin how naots asjtaot gegaeve, en bleef boete de publiciteit. Mèh Florry Rost van Tonningen how in de jaore '80 ergernis gewèkt mit häör ontkènning va de Holocaust en haor verheerlijking van 't Derde Riek, zaodat de pensioene van de twae 'zjwarte weduwe' ter discussie kaome te stjaon. De Haoge Raod vong echter gein rechtsgrondj veur 't intrekke daovan.
De weduwe van Max de Marchant et d'Ansembourg sjtorf op zondig 18 juni 2006
Trivia
Ziene zoon Lambert de Marchant et d'Ansembourg is op 16 febrewari 2007 onger zien vakansie in 't Belsj gesjtorve.
Uppsala
Uppsala is 'n gemèndje in enne houfstad van Uppsala län, Zwede. De gemèndje tèltj 19.926 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 2.189,10 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 84,6 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
14,37% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Sjilddaak
thumb|Sjilddaak (sjtanderd) thumb|Kesjteël Ooijen, ’n good veerbeeld van 'n sjilddaak thumb|Sjilddaak op de pasterie van [[Oostnieuwkerke]]
'n Sjilddaak of  sjildkap is 'ne daakvörm toegepas bie hoeze en anger geboewe. Dit daak wirt gevörmp door tweë drieheukige sjilde of daakvlakke aan de korte kantj van 't geboew en tweë trapeziumvörmige sjilde aan de lange kantj van 't geboew.
't Sjilddaak woort veur 't eësj in de jaore 1930 op groate sjaol toegepas. 't Is eigelik 'n aangepas zadeldaak. Door aan de korte kantje sjilde aan te brènge óntsjtóng dees daakvörm. ’t Toepasse van rume daakeuversjtaeke kènne "nate" moere waere veurkómme.
De sjildkap is 'n veurbeeld van 'n "noordboamdaak". De noordboam is de plaatsj wo tweë daaksjilde mekaar rake aan de baovekantj. In Nederland wirt dat de nok geneump. Meistal höbbe de veer hiedoor óntsjtaone daakvlakke dezelfde hellingsgraod.
Rechheukige weuninge höbbe meistal sjmalere ziesjtökke en breijere veur- en achtersjilde. Hiejdoor verbaetert de drökverdeiling op de constructie.
'n Anger veurdeil is 't aerodynamisch design. Van alle daaktypes is de sjildkap same mèt 't tentdaak ’t bèste besjtand taenge wèndjsjtoate en wirt daoróm völvöldig in 't boetegebeed toegepas.
Nog 'n kènmerk is de róndjóm doorloupende daakgaot. 't Tradisjenele zadeldaak beujt op de zölder meë ruumde, mèr door variaties in sjuunte kènt dit versjil beperk waere of vergroat waere.
Naeve 't sjilddaak besjtaon nog 't zadeldaak, 't wolfseindjedaak, 't lessenaerdaak, de sjtolpkap, 't platdaak en 't mansardedaak.
Rambo: First Blood part 2
Rambo: First Blood part 2 is 'ne Amerikaanse film uit 1985. De film vertelt 't verhaol euver de Amerikaanse ex-soldaot John J. Rambo dae is achtergelaote, nao de Vietnamoorlog es kriegsgevangene.
Verhaol
Het is 1985, en John Rambo, ex-commando en Vietnamveteraan, zit vas veur de misdade die hae haet begaon in Hope, Washington. Hae krieg de kans op gratie, door 'n gevaorlikke missie oet te veure in de jungle van Vietnam. Hae mot foto's make van 'n Vietnamees kamp, deep in de jungle, maar hae moog absoluut gén kriegsgevange bevrieje. Nao 'ne wilde trek, mit 'ne mislukte parachutesprong, en 'n boottoch mit corrupte pirate, kömp Rambo same mit zien lokale helpster, biej 't kamp. Hiej bevriejd hae éine gevangene. Es ze nao 'ne lange achtervolging door Vietnamese soldaote aankomme op de plaots woor ze waere opgepik door de helikopter, géf de laffe commandant van de missie, Murdoch, de opdrach de heli trök te trekke. Rambo en de kriegsgevange waere gepak. Nao hun aankoms in 't kamp, arriveert d'r 'ne helikopter mit Russische soldaote. Rambo wörd wreed gemarteld, in 'ne poging hem te dwinge nao zien basis te laote seine. Hae wit te ontsnappe en same mit zien helpster probeert hae aan de Vietnamese en Russische soldaote te ontkomme. Hae belaoft 't maedje mit te nömme nao Amerika. Gek van bliedsjap let hét neet op en wörd hét doodgeschote. Rambo zint op wraak. Allein roeit hae bao 'n heel leger oet. Hae sjtaelt de Russische helikopter, vernietigt 't kamp, en bevriejt de gevangene. Nao 'n spectaculair lóggevech, kömp Rambo mit de gevangene aan op de lógmachbasis, woor hae aafraekent mit Murdoch.
Accra
thumb|Accra Accra is de houfstad van Ghana en ligk anen Atlantischen Oceaan. Mit zoeaget 2 miljoen inwoonders is 't de grótste stad van det landj. Accra is 't politiek en ikkenomisch centrum van Ghana. De wichtigste hanjelsprodukte zeen laevesmiddele, hout, multiplex, textiel, kleier en chemicalië.
Sint-Lambrechts-Woluwe
thumb|right|Liegking van Sint-Lambrechts-Woluwe in 't Brussels Hoofsjtaejelik Gewes Sint-Lambrechts-Woluwe (Frans: Woluwe-Saint-Lambert) ies 'n gemeinte in 't Brussels Hoofsjtaejelik Gewes, mèt 'n oppervlak van 7,22 km² en 47.865 inweunersj (op 1 januari 2006). De gemeinte liek ten oaste van 't centrum van Brussel, aan de Woluwe.
Accra
Gesjiechte
De oearsprunkelike bewoonders van Accra zeen de Ga's; dees höbben ouch de naam gegaeven aan twieë ómligkendje distrikte: Ga East en Ga West. 't Hujig Accra óntwikkeldje zich toet 'n aanzeenlike plaats rónjelóm Britse en Nederlandjse forte die dao inne zevetieëndjen ieëf geboewdj woorte. In 1877 waerde Accra de houfstad vanne Britse kolonie Goudkus, es d'n opvölger vanne plaats Cape Coast. Naodet 'nen iezerbaan nao de mienen en 't agrarisch achterlandj aangelag waas óntwikkeldje Accra zich toet 't ikkenomisch centrum van Ghana.
Sint-Lambrechts-Woluwe
Functies
Sint-Lambrechts-Woluwe ies 'n woongemeinte, mèt 'n hoag percentaasj Franstalige en 24,6% boetelendersj (2004). In de gemeinte liek 't academisch hospitaal (Clinique Saint-Luc) en de medische faculteit van de Université catholique de Louvain. Dao in de buurt höbbe ziech versjillende hoagesjoale mèt opleijinge op medisch gebeed gevestig. Óngevaer 10.000 luuj sjtudere in Sint-Lambrechts-Woluwe. Ouch ies d'r 'n opleijingsinstituut veur blinne en sjlechzeende gevestig. Dao ies wiènig industrie, op inkel high-techbedrieve nao.
Aanziech en bezeenswaerdighede
thumb|right|Kapel van Lenneke Mare De gemeinte ies, same mèt Sint-Pieters-Woluwe, 'n gemeinte woa tamelik väöl hièrehoezer en groate weuninge liegke. De neoromaanse Sint-Lambertuskèrk haet 'ne romaanse tore (12e ièw). Tegeneuver de kèrk liek 't kesjtièl Hof van Brussel (16e ièw). Wiejer zint de hoaggotische baevaartkapel van Lenneke Mare en 'n windmeule oet 1767 bezeenswaerdig. 't Gemeintehoes ies 'n art deco-geboew, óntworpe door Joseph Diongre, d'n arsjitek van 't Flageygeboew in Elsene.
Accra
Bekiekenswaerdig
In Accra bevinje zich 't nasjenaal museum, de Ghanese akkedemie veure kónsten en weitesjappe, 't nasjenaal arsjief enne centraal bibliotieëk. Vermeljenswaerdig is 't kestieël Christiansborg det inne zevetieëndjen ieëf dore Dene geboewdj is gewore.
Amapá
Amapá is 'ne staot vaan Brazilië, in de macroregio Noord (Norte). Ze ligk aon de linkerkant vaan de Amazone in häören oonderloup, zoewie aon d'n Atlantischen Oceaon. Amapá grens mèt de klok mèt aon Frans Guyana, de zie, Pará en e klei stökske Suriname. Historisch maak 't deil oet vaan de Guiana's. In de Braziliaanse volksmoond gelt 'r dèks es de staot vaan 't hoeg noorde, allewel tot Roraima noordeleker ligk. Tot 1943 maakde Amapá staotkundeg deil oet vaan Pará; daonao waor 't tot 1988 e territorium.
Fysische geografie
Amapá besteit nog veur e zier groet deil (98%) oet zien oersprunkeleke vegetatie. Neve bos is dit oonder mie savanneland. De fysische geografie vaan Amapá weurt bepaold door diverse reviere. De grens mèt Frans Guyana weurt veur 't groetste deil gemaak door de Oiapoque (aon de Franse kant Oyapock geneump), aon de zuidkant vint me wie gezag de Amazone. Daotösse struime oonder mie (vaan noord nao zuid) de Cunani, de Calçoene, d'n Amapá, de Flechal (kort veur hunne moond in d'n Oceaon koume die twie same) en d'n Araguari. De Jari, 'n zijrevier vaan de Amazone, vörmp e groet deil vaan de wesgrens vaan de staot. Veur de kös vaan Amapá ligk 't Ilha do Maracá, e vlaak, gooddeils nog oongesjonne en zoe good wie oonbewoend eiland. De staot is euver 't algemein rillatief vlaak; in 't noordweste ('t insegste stök boe water neet de grens vaan de staot vörmp) is 't get heuvelechteger en kin 't reliëf tot 500 meter oploupe. De diverse geneumde reviere (boete netuurlek de Amazone) oontspringe in dat gebeed.
Amapá, wat op d'n eveneer ligk, heet e tropisch klimaot mèt veural in d'n iersten hèlf vaan 't jaor hiel väöl rege. De res vaan 't jaor is 't e stök druger; de staot heet e moessonklimaot (Am).
Politiek
Amapá heet wie alle staote 'n eige parlemint, wat 24 zedele tèlt. Gouverneur is op dit momint (september 2016) Waldez Góes vaan de PTD.
Wijer indeiling
Amapá umvat 't rillatief klein aontal vaan zestien gemeintes. Dees gemeintes zien veur statistische doele gegróppeerd in veer microregio's en twie mesoregio's.
Etnische gróppe
De bevolkingssamestèlling vaan Amapá dreug de spoere vaan zie slaovernijverleie: de mierderheid vaan de bevolking (62,2% in 2008) is pardo ofwel vaan gemingk blaank en zwart blood. Blaanke vörme 27,6% vaan de bevolking, negers 8,1%. Mèt 2% veur de indiaone en de Aziaote same kint Amapá e rillatief groet aontal inheimse lui.
Taol
In Amapá sprik me 't Noord-Braziliaans Portugees, e dialek wat me in gans 't Amazonegebeed sprik. Dit dialek kinmerk ziech door 'n rillatief wieneg vaan 't Standaardportugees aofwiekende oetspraok, die hoegoet get conservatiever is es wat in Brazilië allewijl es de norm gelt.
De inheimse bevolking vaan de staot sprik volgens Ethnologue de volgende taole: Apalaí ('n Caribische taol, veural 'n taol vaan Pará), Galibi ('n Caribische taol), Iamapa (isolaot), Karipúna (Caribisch, oetgestorve of zoe good wie) wie ouch Karipúna-Frans ('n creooltaol), Palikúr ('n Maipurataol) en Wayampi ('n Tupitaol).
Economie
De Minseleke Oontwikkelingsindex (HDI) vaan Amapá laog in 2010 op 0,708, neet wied vaan 't lendelek gemiddelde. Veural Macapá profiteert, es haveplaots aon de moond vaan de Amazone, vaan de wereldhandel. De res vaan de staot is evels zier lendelek, geriech op de primaire sector en nogal einzijeg. De mijnbouw is zier belaankriek; iezererts maak 90% vaan d'n export oet. Ouch mangaan weurt in de staot gewonne. De res vaan d'n export weurt veural ingenome door hout en noete en vröchte. Me verbouwt hei väöl maniok, paraneut en ries.
Historie
Amapá is al zier vreug in de historie vaan de oontdèkkingsreize door Europeaone aongedoon. De ierste Portugees koloniste vestegde ziech evels zuielek vaan d'n Amazonemoond. Volgens 't Verdraag vaan Tordesillas oet 1494 waor dit gebeed ouch neet veur de Portugeze, meh veur de Spanjole. Zij concentreerde ziech evels mie op de Amerikaanse weskös en op 't Caribisch gebeed. In de zestienden iew waoren 't veural de Franse die ziech hei vestegde. Naotot evels de Hollenders in de zeventienden iew Noord-Brazilië in han krege, en ouch beslaag lagte op Amapá, woort dit aanders: wie de Portugeze 't gebeed trökpakde, lijfde ze ouch Amapá bij hun kolonie in. De volgende iewe zouw 't valle oonder 't kapteinsjap Pará. De Franse woorte trökgedrónge; Amapá kaom in de volksmoond es Portugees Guiana bekind te stoon. Me vestegde hei get sókkerreetplantages, meh 't gebeed kaom neet tot groete bleuj.
De Franse perbeerde nog diverse kiere 't gebeed trök te kriege, ouch naotot bij de Vrei vaan Utrech (1713) de grens officieel bij d'n Oiapoque woort gelag. Ind negentienden iew nog stiechde Franse koloniste hei de Vrijstaot Counani. Pas in 1900 gaof Fraankriek zien claims op 't gebeed officieel op.
Bronne
Dit artikel baseert ziech op de corresponderende Ingelstaolege en Portugeestaolege artikele, zoewie op pt:Lista de municípios do Amapá.
Peru
Peru (Spaans: Perú, Quechua en Aymara: Piruw) is e landj ane wèskös van Zuud-Amerika en wuuertj begrèns door Ecuador en Colombia in 't noearje, Braziel in 't oeaste, Bolivia in 't oeaste en 't zuje, Chili in 't zuje enne Groeaten Oceaan in 't wèste. De meiste inwoners van Peru zeen mestiezen of indiane. De nationaal spraok is 't Spaans, mer de indianespräök Quechua en Aymara zeen "co-officieel" wo dees dominantj zeen. Peru waar vruueger 't centrum van de incabesjaving.
Gesjiechte
Veure kóms vanne Spaanse vereuvereers waas Peru 't hert van 't incariek, wovan Cuzco de houfstad woor. Tösse de vereuvering in 1572 enne ónaafhenkelikheid in 1821 woort 't landj door Spanje bestuurdj. Vanaaf daen tied woodtPeru aafwisselendj door militair- en börgerregieëringe bestuurdj. Ouch wisseldje dictators en democratische regieëringen einanger aaf.
Peru haet same mit Bolivia 'ne krieg geveurdj taenge Chili tösse 1879 en 1883. Deze krieg wuuerdj de Salpaeperkrieg. Chili vool de kösgebijje van Peru aan en bezatj de wóstien wo väöl kósbaar zaat te vinje waar. Peru verloor deze krieg en mós twieë provincies aan Chili aafstaon.
Van 1980 toet 1992 góng de Peruaanse bevólking gebók óngere gewèldjdäöjig acties vanne Ma-oïstische terräörbewaeging Sendero Luminoso (plat: 'Leechtendj Paad), die es doel hadj óm de bestäöndje orde óm te duje. De brute willekäör womit dit gepaardj góng haet aan zeker dèrtigdoezjendj luuj 't laeve gekós en veur óngevieër 29,5 miljard euro aan materieel sjaaj aangerich. De manifestatie van Sendero Luminoso vormdje inne twèntjigsten ieëf de grótste rem óppe óntwikkeling van Peru, toetdet de leiing in 1992 gevange woort.
Fysieke kinmèrke
Peru haet drie landjsjapsvorme. De ieëste is 't Amazonelieëglandj, La selva. In 't tropisch raengerwaad hieërsje hoeag temperature (baove de 23 °C) en guuef 's väöl nieërslaag. 't Raengerwaad is verdeildj in lieëglenj óngere 700 maeter en neivelwaad vanaaf 700 maeter. 't Neivelwaad haet e subtropisch klimaat mit haevig raengerbuie van november toet mieërt. Inne zomermaondj kintj 't raengerwaad väöl zón. De selva besleit óngevieër 't half van 't óppervlak van 't landj, meh mènder es 10% vanne bevólking woontj hie.
Inne lieëglenj kintj me twieë versjèllendje seizoene. Alderieës is d'r 't druueg seizoen van april toet oktoeaber, met temperature baove de 35 °C. Tiejes dees maondj zak 't waterpiel vanne revere en zeen de waeg in redelike staot. 't Raengerseizoen löp van november toet mieërt. In dees periode raengertj 't minimaal eine kieër 's daags hel, en de sliekwaeg maken 't lestig óm in dees gebijjer euver 't landj te reize.
Dore versteieliking, en vral dore kolossale grui vanne bevólking vanne houfstad Lima, woontj hie noe óngevieër 't half vanne bevólking van 't landj. Landjboew kin allein waere bedreven inne daal vanne innen Andes óntspringendje revere, wo irrigatie meugelik is.
Es leste landjsjapsvorm guuef 't La sierra, 't berglandj tösse de kösstrook en 't oerwaad. 't Haet 'n óntoegenkelik reliëf mit (rilletief) lieëg temperature. Dóch wóndje hie van vruueger oet 't gróste deil vanne bevólking. Det is mènder gewaore dore versteieliking, meh nag ömmer woontj hie circa 40% van alle Peruviane, die in groeate mieërderheid indiaans zeen. Hie zeen de wermste maondj ouch de raengermaondj: dieëtsember toet april. 't Hoeaglandj van Bolivia is achter 't Tibetaans Hoeaglandj de hoeagste vlakdje vanne werreld. Dao ligk ouch 't Titicacamaer. 't Raengerseizoen ligk tösse dieëtsember en mieërt. Peru haet in totaal 37 bergtoepe die de grènsj van 6000 maeter euversjrieje. d'n Hoeagsten is de Nevado Huascarán (6768 m).
d'n Amazone óntspringk inne Peruviaansen Andes en móndj oet in Noeardj-Braziel. De reveer is óngevieër 6000 km lank, wovan 713 km in Peru. 't Stroumgebied strèk zich oet euver 'n óppervlak van 6 miljoen veerkentje kilomaeter. De revere mitte grótste lingdje binne Peru zeen d'n Ucayali (1771 km), de Marañón (1414 km) enne Putumayo (1380 km). 't Titicacamaer is óp 3812 m huuegdje 't hoeagste, bevaarbare maer óppe werreld en mit 'n óppervlak van 8340 km² 't gróste maer van Zuud-Amerika. Dwersj door 't maer löp de grènsj mit Bolivia. Anger groeate maere in Peru zeen 't Junínmaer en 't Parónmaer.
Peru haet ouch e paar vólkane. De veurnaamste vólkanen in Peru zeen d'n Ampato, El Misti, d'n Ubinas, de Coropuna, de Chachani enne Sabancaya.
Bestuurlike indeiling
thumb|Euverzichskaart ven Peru. Saere wet van 18 november in 2002 zeen de dippartemèntje van Peru regio's gewaore. Peru is verdeildj in 25 regio's (regiones; inkelvaad: región) en de provincie Lima. Edere regio haet e verkaoze bestuur det besteit oet 'ne president en 'ne raod, die veer jaor lank aan de mach zeen. Dees besture planne de regionale óntwikkeling, veure publieke investeringe oet, bevördere de economie en behieëre publieke verzeninge. De Peruviaanse regio's zeen wiejer ópverdeildj in provincies (provincias), die wiejer weer in districte (distritos) óngerverdeildj zeen. Peru besteit zoea oet 25 regio's, 194 provincies en 1821 districte. De provincie Lima wuuertj geadministreerdj door 'ne stadsraod.
Regio's:
Provincies:
Stei
De houfstad van 't landj is Lima. Get anger plaatse die wichtig zeen zeen ónger mieë:
Samestèlling
thumb|250px|Bevólkingsóntwikkeling (per doezjendj) tösse 1961 en 2003 ([[FAO, 2005)]] Peru haet 28.302.602 (2006) inwoeaners, wovan 45% indiane (indigena), 37% mestieze (mestizo), 15% blanken en 3% zwarte, Japanners en Chineze (2006). De lèste vólkstèlling waar die van 2005. De gesjatte laevesverwachting woor 68,05 jaor veure mannen en 71,71 jaor veure vrouwe in 2006.
De groeate mieëderheid vanne bevólking van 't landj besteit oet indianen en mestieze. Nag e paar decennia trögk kaldje 't half vanne bevólking nag de indiaanse tale Quechua en Aymara es moderspraok. Dore versteieliking is det percentage de aafgeloupe decennia stèrk trögkgeloupe.
Spraok
't Spaans is de ènsigste officieel spraok van 't landj, meh regio's wo de indianebevólking 't talrieks is, höbben ouch döks 't Quechua en 't Aymara es co-officieel spraok d'rbie. Det is veurnamelik in 't Andesgebergte. Taengewuuerjig guuef men ouch óp de Peruviaanse sjoeale lès in 't Ingels, vruueger waar dit döks anges.
Religie
81% van de Peruanen is katholiek (2006). De lèste jaore is d'n invlood vanne Kèrk lanksemaan aan 't vermèndere, meh katholieke tradiesjes kintj me nag euveral dórch 't gans landj taengekómme. Angeren invlood vanne Kèrk is trögk te vinje óp 't gebied van anticonceptie en gebaordjebepèrkendje maotregele. Zoea rös t'r e taboe óp anticonceptie en make gebaordjebepèrkendje maotregele nag ömmer gein kans, óndanks de snel gruiendje bevólking van 't landj.
Berg
De veurnaamste berg van Peru, geranksjik óp huuegdje, zeen: Dees berg ligken allemaol in 't Andesgebergdje.
't Lömmerigerveld
Ligking
't Lömmerigerveld is 'n woeanwiek gelaengen in 't wèste van Zitterd, grenzendj ane naordeliken en wèstelike stadsrandj. t'n Naorde vanne wiek bevindj zich 't netuurgebied de Lömmerigerbós. Wiejer wuuertj 't Lömmerigerveld in 't oeaste begrens dore spaorlien Mestreech - Venlo, die de grens vörmp mit 't Industrieterrein Naord, de wiek Euverhaoven en 't centrum. 't Is de ènsigste woeanwiek van Zitterd die t'n wèste van dees spaorlien ligk. Zujelik vanne wiek bevindj zich 't Kantoearepark en 't Hanjelscentrum Bergerwaeg en in 't wèste löp de provinciale waeg N276, dae de grens vörmp mit 't dörp Lömmerig. Midde dore wiek löp 'n geujerspaorlien die Zitterd mit 't havegebied van Bór verbindj.
Gesjiechte
De veurnaamste oetbreijinge vónjen inne twieëdje helf vanne jaore 1960 enne ieëste helf vanne jaore 1970 plaats, mitte boew van twieë nuuj woeanbuurte en vieg hoeagboewflats. E deil vanne aaj Sjpaorkóllenie haet hieveur mótte wieke. Bie dees stadsoetbreijinge is de "Auveleberg", vermeujelik 'ne Romeinse graafhäöel, gans aafgegrave. Inne jaore 2000 verrees t'n naorde vanne geujerspaorlien de nuujboewwiek "Hoogveldj". Biejen aanlègk van dees wiek is e graafveld oeten iezertied óntdèk mit róndje 120 graver.
In december 2012 is me begós mitte sanering vanne aaj Sjpaorkóllenie, went de weuninge verkieërdje in 'n slechte staot. De karakteristieke veurgevele vanne weuninge zeen hiebie es industrieel irfgood gespaardj gebleve.
Mona Lisa
Mona Lisa (ouch La Gioconda geneump) is d'n titel van e gesjilderd werk van Leonardo da Vinci det waorsjienlik tösse 1503 en 1506 gesjilderd is gewaore en det noe in 't Louvre hingk. De gebroekde techniek is aolieverf op paneel (populerehout). 't Is 't portret van e vrouwmis, waorsjienlik Lisa Gherardini, of vóloet Lisa di Antonmaria Gherardini di Montagliari, de derde echgenote van Francesco del Giocondo, dae waorsjienlik de opdrach haet gegaeve veur 't sjilderie. 't Is ein van de weinige werke wovan men zeker is det 't van de handj van Da Vinci zelf is. Es ein van de beroemste kunswerke op de waereld krieg 't óngeveer twintjigdoezjend bezeukers d'n daag.
Ambiorix (stripverhaol)
Ambiorix: Ambitieus voor Limburg, ambetant voor zijn tegenstanders is e stripverhaol oet 2006. 't Scenario kump vaan Guido Dreessen en Jan Neyens, de printsjes vaan 'Tody en Tony'. 't Is 'n oetgaaf vaan de Veldekekrink Bels(j) Limburg, gemaak t'r iere vaan 't tachtegjaoreg bestoon vaan de vereineging Veldeke. 't Werk is deils Nederlands-, deils Limbörgstaoleg. In 't werk weurt de historie vaan de bei Limbörge besjreve, mèt de focus op 't leve vaan Ambiorix.
Formaot
't Gereemsel vaan 't book is in 't Nederlands: de kaftekste en inleiing zien in die taol gestèld, zoe good wie de vertèllende tekste. De dialoge stoon in diverse dialekte oet gans Belsj en Nederlands Limbörg. Oonder de pleetsjes steit daan de Nederlandse vertaoling, um de lezer steun te beeje bij 't leze vaan diverse soms zier oetereinloupende dialekte.
Verhaol
't Verhaol begint bij de Eburone, de stam die veur de koms vaan de Romeine aon de Maos woende. De geboorte vaan Ambiorix ('Joorix') weurt getuind. Daonao kump 'n oetgebreid verslaag vaan de Gallischen oorlog vaan Caesar, de vlöch vaan Ambiorix nao 't Rijnland en de oonderwerping en oetmaording vaan de Eburone nao 't Gallisch verlees. In de res vaan 't verhaol versjijnt Ambiorix es geis. Hei-in passere vrij beknop episodes wie de Romeinsen tied, de Frankischen tied en de keerstening, de feodalisering vaan 't Maosland en de koms vaan 't Prinsbisdóm Luik, d'n Tachtegjaoregen Oorlog, de Bokkerijers en de Fransen tied. De vörming en deiling vaan Limbörg weure oetgebreid in beeld gebrach. Op de lèste blaajer zuut me oonder mie de vernederlandsing vaan Nederlands Limbörg, de koms vaan de kojl en de recente historie vaan Tóngere.
Dialekte en vertaolers
't Book vermelt 30 dialekte: 29 oet de bei Limbörge en eint vaan daoboete. De dialekte, en hun vertaolers, zien de volgende:
Opmerking: 't Brussels weurt de Nerviërs is de moond gelag, die jummers neet in 't huieg Limbörg meh westelek daovaan leefde.
Klumme
thumb|300px|right|Klumme in 2005 Klumme (Nederlands: Klimmen) is 'n dörp op 't plateau in Zuud-Limburg. Tot 1982 waor 't 'n zelfsjtendige gemeinte. Daonao huèrt 't bie de gemeinte Voelender.
De naam Klumme haet mèt klumme te make. De plaatsj is allein te bereike via 'ne berg. Ouwer name zint Clumna, Cluma en Clumam. In 2002 woonde d'r 3500 luuj.
Gehuchte en buurtsjappe
De plaatsj haet 'n aansjleting aan 't sjpoor, mer de halte liek in Ranzel. De sjtasie hèt: Klumme-Ranzel (Klimmen-Ransdaal).
Lutheranisme
thumb|Maarten Luther 't Lutheranisme is 'n sjtruiming binnen 't protestantisme. 't Weëd umsjrieëve as 't geheel van 't kirkelig en theologisch erfgood va d'r bekanke reformator Maarten Luther. Hüts hant versjillige lutherse kirke i d'r ganse weëlt mieë as 80 miljoen mitgleder, oeë ónger mieë as 25 miljoen in 't moderlank van de christelige sjtruiming: Dütsjlank. Óch i Scandinavië en i de Baltische sjtate is 't van oersjprung de wichtigste religie. Dewiel de mieëtste lutherse kirke i Wes-Europa leech sjrumpe, greujt 't lutheranisme in Afrika, en mitnaam in Oeës-Afrika, meh óch in Oeës-Azië hel.
Sjpaorkóllenie
De Sjpaorkóllenie (Nederlandjs: Spoorkolonie) is 'n buurt van Zitterd inne gemèndje Zittert-Gelaen. De buurt vèltj óngere wiek 't Lömmerigerveld. De Sjpaorkóllenie is aangelag gewaore róndje ieëfwusseling vanne neugetieëndjen oppe twintjigsten ieëf wie in Zitterd e nuuj rangeerterrein woort aangelag. Veure arbeiders van dit terrein te hoesveste woort de Sjpaorkóllenie aangelag.
Lutheranisme
Gesjichde
thumb|D'r Lutherbibel is ee va de ieësjte nasjlaagwirke in 'n Dütsje sjrifssproak Maarten Luther woar 'ne kritiker va de Roeëms-Kathelike Kirk. Mit 't houwe va de 95 sjtellinge teënge de duur va de Sjlotkirk va Wittenberg, uitte heë zinge kritiek op ó.a. d'r aflaathankel en de kirkelige hiërarchie, oeë mit de reformatie begós. 'n Zieër revolutionaire opvatting woar dat vólges Luther de relatie tusje God en d'r minsj dirèk is en dat God um deë grónk neet verteëngewöadig mót weëde durch 'ne preesjter. Luther mós vaweënge zinge opvattinge vuurköame vuur d'r Rieksdaag i Worms, toen e wichtig geistelig centrum in 't Hillig Roeëms Riek. Luther verklieëde geë ind te wille make aa de Kathelike Kirk, meh dees sjlechs te hervoeëme (doaher weëd óch d'r term reformatie of hervorming gebroek vuur dees ontwikkeling). Noadat Luther durch de Kirk geëxcommuniceerd woeëd, bekam heë sjüts va d'r hertog va Sakse. In 't kesjtieël va d'r hertog i g'n sjtad Eisenach hat Luther d'r Biebel vanoet 't Latien umgezat in 't Dütsj, um d'r inhawd va die tekste vuur de lüj begriepeliger te make. De poging um d'r Biebel te um te zette in inne Dütsje sjrifsjproak, weëd óch gemarkeerd as 't óntsjoa van 't Hoeëgdütsj. D'r opkoms va d'r drökpesj i d'r vuuftieënde ieëw, makde 't boavedeen óch meugelig literatuur sjneller en i groeëter oplaag te versjpreie. Dees ontwikkeling leep parallel aa de sjnelle versjpreiing va Luther zing gedachtegood. De vólgelinge va Luther w(o)eëde protestante genumt.
Versjpreiing van 't Lutheranisme i Noard-Europa
't Lutheranisme versjpreidde zich zier rap op 't Scandinavisch sjireilank toen de kuëning van 't Kuëninkriek va Denemarke en Noeërwege de lutheraanse lieër aannam. Dees personele unie woar i de vreuge zestieënde ieëw 't politieke zjwieërgewich in 't noarde van Europa. Dat zorgde óch devuur, dat óch uëverzieëse sjtökker lank, wie de Faeröer-eileng en Ieslank sjnel noa de reformatie i Scandinavië uëvergónge op 't lutheranisme. Óch Zjweëde góng uëver op 't lutheranisme toen de kuëning zich bekieërde tót dees religie. Finlank, toen i heng va de Zjwede, góng toen óch sjnel uëver en tót op hütse daag is 't lutheranisme doa nag sjteeds 'n wichtige religie, trots de sjpieër sjtarke Russische kelturele invluëj. I de Baltische sjtate woeëd de lutheraanse variant van 't protestantisme durch Dütsje handelare en adel óch i de zestieënde ieëw geïntroduceerd. I Letlank en Estlank woeëd 't de groeëtste religie. Litaue blieëf en is nag sjteeds vuurnamelig kathelik, weil 't i deë tieëd i unie woar mit 't kathelike Pole. In 't hütse Pole goof 't waal groeëte Dütsje minderhede die 't lutheranisme aahenge, oeë ónger in Oeëspruse, Pommere en Silezië. Noa d'r Twieëde Weltkreeg goof 't 'ne exodus va de Dütsjers in die gebeder. Noa 1945 is de bevólking t'n oeëste va d'r Oder (de hütse grens tusje Pole en Dütsjlank) vuurnamelig kathelik, durchdat Pole zich in de vuurmalige Dütsje gebeder hant gevestig en de uëvergeblieëve Dütsjers zint gepoloniseerd (en dös dök óch kathelik zint gewoeëde).
't Lutheranisme i Nederlank
Momenteel guëf 't zoeën 55 gemingde mit ungeveër 14.000 mitgleder binne alle lutherse kirke i Nederlank. Bis 2004 behoarde de gemingde tót de Evangelisch-Lutherse Kerk in het Koninkrijk der Nederlanden, die toen is opgegange in de PKN. 't Lutheranisme, woar neëve 't calvinisme de wichtigste sjtruiming binnen 't protestantisme. De lutherse Kirk blieëf evvel ummer kling. Noa de reformatie woare d'r vólgelinge van 't lutheranisme, vuurnamelig va Dütsje aafkóms, durchdat in d'r Tachentigjöarige Kreeg Dütsje protestantse tróppe woeëde igezet um de Sjtaatse tróppe te versjterke. De calvinistische Nederdütsj gerifformeerde kirk woeëd evvel durch d'r Sjtaat vuurgetrókke en vuur de lutherane gole beperkinge. Zoeë moch 'n lutherse kirk geë toere han en moch 't geboew óch neet aa sjtoat ligge. I sómmige sjteëj mit 'n sjtreng gefformeerde besjtuur, gaf 't geë geleufsvrieëheed en woare verbode lutherse godsdeenste in 't öapebaar te hawwe. Doarum boewde de lutherane i de zieëventieënde ieëw sjoelkirke, wie de eëvenes gediscrimineerde kathelike.
't Lutheranisme i Limburg
De ieësjte melding va lutherane i Limburg, woar in 1642 i Masjtrich. Óch i de leng va Uëvermaas en i g'n sjtad Masjtrich woar 't calvinisme ónger de wenige protestante die 't doa gaf, toch 't populeërs. I g'n sjtad Masjtrich gaf 't zoeën sjtreng gerifformeerd besjtuur vanaaf 1632 ónger d'r Frederik Willem, d'r jungste zoeën va Willem van Oranje. De Masjtrichse lutherane woeëde zèlfs vervólg en in 1645 woeëd ee lutherse deens versjtoeëd. Die situatie verangerde toen d'r prins van Oranje, 'ne lutheraan, veldmaarsjalk George Frederik (vórs va Waldeck) benumte tót gouverneur va Masjtrich. I Heële óntsjtóng de kirk kót noa d'r Ieësjte Weltkreeg, toen de miene öapende. Vuur de miene woar billige arbeidesj nuëdig. E groeët deel va de arbeidesj kame oet Dütsjlank en woare lutherane. Óch kam e deel va de gemingde oet de lutherse kirk va Vols. Weil de lutherse gemingde va Vols, de predikan ds. Kupfernagel te wenig wirk opleëverde, verzörgde heë de deenste vuur de Dütsje arbeidesj i Heële. Óch i Broensem en i Waubach woeëd gepreek.
Klumme
Gehuchte en buurtsjappe
Aan 't Vriethof, 'n pleintje veur de kèrk, sjteit 'n mergele carréhaof mèt eine voluutgevel.
Lutheranisme
't Lutheranisme i Limburg
I Limburg is de bevólking noe groeëtedeels kathelik, en 'n sjteets groeëtere gróp vuult zich óch neet mieë verbónke mit de Kirk of anger christelige gemingsjappe. De insigste kirk, oeë nag lutherse deenste weëde gehawwe, is de Lutherse kirk i Heële. In 2013 woeëd de Lutherse kirk i Masjtrich gesjloeëte, weil 't sjteets weniger lüj gaf, die de deenste bezóchte en weil de actieve gemingde i touwnimmende mieës vergrieësde. De Masjtrichse gemingde góng op i de nüj gemingde Zuud-Limburg. Op 18 april 2016 góng die gemingde op in e groeëter samewirkingsverbank mit 't klinger samewirkingsverbank Luthers Brabant en de gemingde Nimwege, genaamd: Luthers Zuid-Nederland. Dees 'gemingde' umvat gans Limburg, Noard-Brabant en 't rieëk va Nimwege.
Klumme
Gesjiedenis
In 968 weurt Klumme door Keuningin Gerberga gesjónke aan de abdie van Reims. Dan weurt ouch de parochie van de heilige Remigius gesjtich.
Historische inweunertalle
Greun: Gemeinte Klumme Blauw: Provincie Limburg
Waope
Op 24 december 1903 kraog Klumme vaan d'n Hoege Raod vaan Adel e waope touwgekind, wat ziech zoe liet umsjrieve:
't Groet sjèld is 't sjèld vaan de vreuger Benedictijnerabdij in Reims, die neve aander dörper in Zuid-Limbörg ouch in Klumme in han had. 't Hartsjèl is vaan 't Land vaan Valkeberg, boe 't dörp deil vaan oetmaakde. Dees combinatie vint me nog trök in de waopes vaan Meerse en Sjömmert. Remigius is de petroenheilege vaan 't dörp. Aw zegele vaan de Klummese sjepebaank vertuine ouch Remigius mèt 't sjèldsje vaan Valkeberg debij (meh zoonder dat vaan Reims).
De Remigiuskèrk
Op 't altaor sjteit 'ne triptiek van Lambert Lombard (16e ièw). Gène Laudy maakde in 1993 de glas-in-loeëd-vènstere. Aan 't plafón hingk 'n kruus mèt 'n crucifix oet (waarsjienlik) 1600. Van Jean Weerts sjteit 'r 'n beeld van de heilige Barbara (1941).
Giorgio Demetrio Gallaro
Giorgio Demetrio Gallaro (Pozzallo, 16 jannewarie 1948) ies de biesjop van 't Bisdom Piana degli Albanesi, Italië.
Biografie
Giorgio Demetrio Gallaro woort gebore in Pozzallo, Sicilië. Hae góng nao 't kleinseminarie op Noto, woa hae gymnasium-alfa deej. Op 1972 woort hae es preester ingewiejd.
Op 31 miert 2015 woort Giorgio Demetrio Gallaro door Franciscus beneump es de nuje biessjop van Piana degli Albanesi.
Limburgcharter
't Limburgcharter is 'n verdraag tösse Nederlands en Belsj Limburg mèt 't oug op 'n beter samewèrking euver de landgrens. 't Verdraag mèt d'n titel 'Oost West, Limburg Best' woort op 9 december 2008 geteikend door de gouverneurs vaan allebei de provincies en op 19 april 2009 woort 't verdraag officieel oonderteikend in Hasselt,precies 170 jaor naotot de twie deile vaan Limbörg woorte gesplits. 't Charter moot initiatieve versterke en es inspiratiebron dene veur mier samewèrking. Zoe wèlt me es ein gehiel optrejje binne Europa en de Euregio.
Oonderzeuk
Nao aonleiing vaan 't charter is d'r ouch in jannewarie 2009 'n oonderzeuk gewees mèt d'n titel 'Grenzeloos Limburg' um 't einheidgeveul te oonderzeuke. Oet 't oonderzeuk bliek tot 'n groet deil ziech op de ierste plaots Limbörger veult en neet Vlaming/Nederlander. De Limbörgers dinken bie hun provincie gaw aon gezèllegheid en 't greun landsjap. Umtrint 80% vaan de Limbörgers zeet 'n samewèrking tösse de provincies es get positiefs.
Limbörg symbool
Veur Limbürg is ouch e symbool bedach. 't Symbool is 'n gekantelde roej lètter L, die zoe ouch 'n hart vörmp.
Antropomorfisme
'n Subcategorie vaan antropomorfisme is ant(h)ropotheïsme, boebij de hoegere neet-minseleke creature – wie gode of God – weure veurgestèld mèt minseleke kènmerke. Plato (ca. 424-348 v.Chr.) besjöldegde de Griekse diechters vaan “leuges vertèlle euver de gode”, umtot ze gode wie Zeus kleinzielege minseleke motieve touwsjreve. Ouch bepaolde biebelse passages, wie die mèt besjrievinge vaan Gods “rechterhand”, weure dèks gezeen es veurbeelde vaan antropotheïsme.
In psychologisch opziech kèn antropomorfisme mie functies höbbe. 't Touwsjrieve vaan minseleke eigesjappe aon neet-minseleke creature kèn eus meining of geveules euver die creatuur verandere – v'r kènne d'r beveurbeeld mie zörg en aondach aon besteije. Antropomorfisme kèn ouch weure gezeen es 'n meneer vaan euze geis um complexe entiteite te versömpele en begriepelek te make. Antropomorfisme vörmp nog ummertouw e belaangriek aspek vaan sjamanistische relizjie wie 't taoïsme en 't shintoïsme. Daoneve speult 't 'n groete rol in väöl cultuuroetinge, vaan teikefilmfigure wie Mickey Mouse, Donald Duck en Bugs Bunny bis literair wèrke wie George Orwells Animal Farm (1945).
Métropole de Lyon
Métropole de Lyon of Grand Lyon is e territoriaal collectivité det is óntstangen oet 't departement Rhône op 1 jannewarie 2015. 't Vervingk de aaj Steielike Gemeinsjap van Lyon en haet dezelvendje beveughejen es e gewuuen departement. Tródsdet 't noe gooddeils los steitj van Rhône, behèltj 't gebied dezelvendje code: 69.
Métropole de Lyon haet 1.370.678 inwoeaners (2015).
Achbunjer
Achbunjer is 'n buurt en veurmaolige mienwirkerskóllenie van Zitterd. De buurt behuuertj toete wiek Sanderbout, in taengestèlling toet 't anen angere kantj van 't spaor gelaenge Tieënbunjer, det toet Ophaove behuuertj.
Op 't moment steitj 'n struktureel sanering vanne buurt oppe plenning, wobie väöl aaj hoezer gesloop waeren es gevolg van minder weuningbeheufdje dore krimp en mieë beheufdje aan weuninge veur ajer luuj.
Straote
De volgendje straote make deil oet van Achbunjer:
Hondsrug
Hondsrug kan verwieze nao:
Piel (waope)
'ne Piel is gewuuenlik 't óngerdeil vanne piel-en-baog det wuuertj eweggesjaote, mer ouch guuef 't wirppiele en speciaal types veur blaospiepe en nag mieë varante.
Piele zeen inne loup vannen ieëven in alderhenj aan vörm en van oetereinloupendje matterjale gemaak. Veure boew woorte klemverbinjinge, liem of dón binjmatterjaal gebroek, al dan neet in kómbinaasje. Aangezeen de sjötter belang haw bie 't geliek prestere van al zien piele, vereisdje 't make van piele väöl aandach veur detail. De piel dae inne baog wuuertj gezatte besteit oet drie houfóngerdeile: puntj, sjach en bevaering. Van aaj piele zeen vriewaal alein de puntje trögkgevónje, ómdet dit döks oet doerzaam matterjaal woorte gemaak.
Teenbunjer
Teenbunjer is 'n buurt en veurmaolige mienwirkerskóllenie van Zitterd. De buurt behuuertj toete wiek Ophaove, in taengestèlling toet 't anen angere kantj van 't spaor gelaenge Achbunjer, det toet Sanderbout behuuertj.
De grens tösse Teenbunjer enne buurt Ophaove wuuertj gevörmp dore Riekswaeg Zuud; tösse Teenbunjer en Achbunjer wuuertj die gevörmp dore spaorlien Zitterd - Haerle.
Straote
De volgendje straote make deil oet van Teenbunjer:
5 miert
5 miert is de 64ste daag] van 't jaor (65ste daag in ein sjrikkeljaor) in de Gregoriaanse kalender. Nog 301 daag pès 't eindj van 't jaor.
Gebäörtenisse
thumb|James Monroe 5e president van de VS
Gebore
thumb|Hendrik II gebaore in 1133
Gesjtorve
thumb|150px|rechts|Carolina van Oranje-Nassau gesjtorve in 1787
Huyn
Huyn vaan Awstroa is 'n adel femilie in 't gebeed wat allewijl veural in Nederlands Limbörg ligk. Zie waor al in de 14e iew 'n riddergeslach in 't Laand vaan Valkeberg. 't Vreugs bekènde lid vaan dit geslach waor Servaes Huyn vaan Anstenrode (wat verwijs nao Awstroa). Heer waor vaan 1350 bis 1366 lienmaan vaan d'n hertog vaan Hertogdóm Braobant.
Computer
'ne Computer is 'n apparaat woemit gegaeves volges formeil procedures (algoritmes) kinne weure verwèrkt. D'r computer weurt in bepaalde Zuid-Limburgse sjtreke ouch waal 'ne ordinatäör (oet 't Frans) geneumd. Meistal weurt mit 't woerd computer 'n digitaal apparaat bedoeld, maar d'r besjtunt ouch analoge computers.
Huyn
De femilie heet graove veurtgebrach in plaotse wie Gelaen, Èèsjde, Awstroa (in 't allewijl Baekdale) en Sjpawbik (in 't allewijl Baek). In Gelaen is ouch 'n sjaol nao de femilie verneump, 't Graof Huyn College.
Barchon
thumb|Old gemengdehoes en Café Renaissancethumb|right|Geetiezere waterpoomp Barchon is 'n dörp in de gemèngde Blegny in de provincie Luuk en liegkt an d'r ottosjnelwaeëg van Aoke nao Luuk. 'n AC-restaurant liegkt dao över d'r sjnelwaeëg.
Computer
PC's
Oersjpronkelik woerd 't Ingelsje woerd computer gebroek veur emes dae mujlike bereikeninge oetveurde, mit of zonger mechanische hulpmiddele - vergeliek ouch d'r Duutsje term vuur computer: "Rechner" (raekeneer) en d'r Zuud-Afrikaanse term veur computer: "rekenaar" - meh later woerd d'r term ouch gebroek om apparate te beneume. Modern computers weure vuur väöl mieë gebroek dan allein wiskundige toepassinge. Ouch väöl administratief en financieil take weure aan d'r computer opgedrage, evels informatievuurziening (internet) en amusement. Ouch weurd d'r computer gebroek om processe aan te sjture, beveurbild de assemblage van auto's doer robots.
D'r opboew van d'r computer kint as volgt weure vuurgesjtild:
Informatica is de weitesjap die tiggeliek mit de ontwikkeling van de computer is óntsjtange.
Inkele besjturingssysteime:
Dals-Ed
Dals-Ed is 'n gemèndje in Västra Götalands län, Zwede. De gemèndje tèltj 4.906 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 729,72 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 6,7 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
12,92% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Connie Palmen
miniatuur|Connie Palmen, 2014 Aldegonda Petronella Huberta Maria (Connie) Palmen (Sint Odiliënberg, 25 november 1955) is ein Nederlandse sjriefster die in 1991 debuteerde mèt de literaire roman De Wetten. Dit book woort eine bestseller en häöre naam waas daomit metein gevestig.
Jeugjaore
Connie Palmen is in 1955 gebaore in 't Nederlands Limburgse Sint Odiliënberg, ein dörpke vlakbiej Remunj. Samen met haar drie broers kreeg ze een katholieke opvoeding. Zie waas es kèndj ónger de indrök van de kirk en 't geluif en wouw gaer preester waere. Wiej häör dudelik woort dat dit veur ein maedje ónmeugelik waas, sjtèlde ze häör ambitie biej tot nón.
Op de leëgere sjoal bleek al dat Connie zich wouw óngersjeije: zie waas erg creatief, sjtóng gaer in 't middelpuntj van de belangsjtèlling en deeg väöl aan toneël, musical, teikene en handjvaerdigheid. Van häör kènjerjaore aaf waas ze al bezig mèt sjrieve. Irmgard Smits, ein jónk maedje dat in ein sanatorium laog, dao beuk euver sjreef en ein beroemdheid woort, waas ein belangrieke insjpiratiebrón veur häör.