cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aroemeens
thumb|400px|Romaanse taolenclaves op de zuieleke Balkan. Geel: Aroemeens; mauve: [[Megleno-Roemeens.]] 't Aroemeens (Armaneashti) is 'n Oos-Romaanse taol die gesproke weurt op de zuideleke Balkan, in geïsoleerde enclave. De taol is hendeg verwant aon 't Roemeens en weurt ouch wel es dialek daovaan gezeen. Ze woort in 1997 nog door zoe'n 250.000 lui gesproke, verspreid euver Griekeland, Albanië, Noord-Macedonië, Bulgarije, Servië, Roemenië en Turkije. De mieste sprekers woene in de ierste twie len. Neve Aroemeens en Daco-Roemeens (Roemeens wie me dat in Roemenië sprik) gief 't ouch nog Istro-Roemeens (op Istrië, Kroatië) en Megleno-Roemeens (in Griekeland en Noord-Macedonië; zuug keertsje).
Historie
Wie alle Romaanse taole geit 't Aroemeens trök op 't Vulgair Latien. 't Gief vaanajds twie theorieë euver de perceizen oersprunk. De ierste theorie postuleert tot de taol min of mie in situ is oontstande, bij gróppe Illyriërs die 't Latien euvernaome. Dat zouw beteikene tot de Vulgair Latiense taolvariatie op de Balkan hendeg klein waor; aanders zouw de taol neet zoeväöl op Roemeens liekene. 'n Aander theorie is tot 't Aroemeens oontstande is oet de Roemeensen diaspora; tot Romaans sprekende Daciërs in de vreug middeliewe op Byzantijns groondgebied zien goon woene. Roemeens sprekende lui op de Balkan weure Vlache geneump, 'nen term dee mèt Waals en Welsh verwant is.
Sinds zien oontstoon is de taol sterk mèt 't Grieks in contak gewees, dewijl 't Roemeens väöl mie door de Slavische taole is gevörmp. Väöl versjèlle tösse de twie taole laote ziech hei-oet verklaore. Oondaanks de kortbijheid vaan groeter taole (neve Grieks ouch de Slavische taole, Albanees en Turks) heet de taol ziech in de Byzantijnsen en Osmaansen tied good kinne hawwe. Zoe waor 't de volkstaol vaan Moscopoli (allewijl Voskopojë in Albanië), wat in de vreugmodernen tied 'n belaankrieke stad waor.
Mèt de opkoms vaan 't nationalisme woort de status vaan de taol evels oonzeker. Sprekers gónge ziech es Grieke zien (of, wienie ze moslim waore, es Turke) en hechde wieneg belaank mie aon hun taol. De Roemene lagte ouch hunne claim op de sprekers en booje de Aroemene zelfs 't rech op trökkier aon. Rillatief wieneg lui maakde dao gebruuk vaan, meh sommege emigreerde wel. In de diverse enclaves in Noord-Griekeland geit de taol intösse hel achteroet. 't Aroemeens geneet allein beperkde erkinning in Macedonië.
Kinmerke
't Aroemeens versjèlt op diverse punte vaan 't Roemeens. 't Opvallendste versjèl is tot 't Aroemeens väöl mie Griekse wäörd heet en 't Roemeens mie Slavische. Aroemeense variëteite in Noord-Macedonië en Bulgarije höbbe ouch wel Slavische wäörd, meh die zien vaan väöl lateren datum. De väölheid aon Griekse wäörd heet ouch gemaak tot 't Aroemeens klaanke heet die in 't Roemeens oonbekind zien, wie /θ, ð, x, ɣ/. Zjus wie de mieste taole op de Balkan kint 't Aroemeens gein infinitieve, dewijl 't Roemeens die wel heet gehawwe. De ierste persoen inkelvoud indeg gemeinelek op -u, dewijl deen oetgaank in 't Roemeens verdwene is (Aroemeens cãntu, Roemeens cânt 'iech zing').
Dialekte
't Aroemeens kint drei hoofdialekte: Fãrshãrot (veural in Albanië en in de Griekse weskösregio), Pindisch (in de regio Pindos, veural op Grieks groondgebeed) en Gramustisch (in 't noordooste, neet in de lèste plaots Noord-Macedonië en Bulgarije). 't Trèkke vaan de perceis grenze is lesteg. De sprekers verstoon ziech oonderein zoonder väöl probleme.
Spelling
't Aroemeens weurt gemeinelek in 't Latiens sjrif gesjreve. Incidenteel weurt 't Grieks sjrif gebruuk.
Marokko
Marokko is e land in 't uterste noordweste vaan Afrika. 't Grens aon Algerije, de Westeleke Sahara (wat 't claimp en bezat hèlt) en aon de Spaonse exclaves Ceuta en Melilla. Rekent me de Westeleke Sahara mèt, daan grens 't land ouch aon Mauritanië. Hoofstad is Rabat, twie groete stei zien Casablanca en Marrakech. De Marokkaanse cultuur vermingk Arabische en Berberse eleminte.
Bestuurleke indeiling
Marokko is verdeild in 37 provincies en 2 stadsstaote (wilayāt).
Oelde
Oelde (Nedersaksisch: Üle of Uule, aofhenkelek vaan nationale spelling - Nederlands of Duits) is e Wesfaals stedsje in de krink (Kreis) Kreis Warendorf, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 102,77 km² en 28.787 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 280 de veerkante kilometer.
't Op 90 meter hoegte ligkende pläötske heet veer stadsdistrikte.
De naom Oelde kump vaan de Germaonse wäörd oer (iezer) en rode (ope plaots in 't bos, dèks in 't Limbörgs vertaold es -raoj wie Kèrkraoj). 'n Aander Europees dörp wat dezelfde ethymolgie heet is Oeldere (Nederlands: Oirlo, spreek oet wie Oerlo) in Nederlands Limbörg, zoen 180 kilometer hei vaandan.
2007
2004 - 2005 - 2006 - 2007 - 2008 - 2009 - 2010
2007 (MMVII) waor e gewoen jaor wat op 'ne maondig begós op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
In Europa hiers extreem waer. In Ingelandj vèlt abnormaal väöl raege mit euversjtruiminge tot gevolg, in Zuudoos-Europa ligke de temperature waek aan waek bove de veerteg graoje.
Persoen vaan 't Jaor
Vladimir Poetin
Badín
Badín (IPA: /'badi:n/; Hongaars: Erdőbádony; Duutsj: Badin) is e dörp en 'n gemeinte in 't Sjlowaaks distrik Banská Bystrica. 't Plaetske ligk zon 13 km van de houfplaats Banská Bystrica aaf.
't Dörpke Badín ligk op 'n heugde van 374 m, meh de heugde van de ganse gemeinte varieert van 311 m tot 1.222 m baove zeeniveau. De oppervlaakde van de gemeinte is 34,38 km². De gemeinte Badín haet 1.694 inweuners (31 december 2004) en 'n bevolkingsdichheid van 49 luuj/km². Volges de volkstèlling van 2001 woor 96% van de bevolking Sjlowaaks en goof 't minderheje van Zigeuners (1,7%) en Tsjeche (0,9%). De poscode van de gemeinte is 976 32.
Gesjiechte
Badín is veur 't eers vermeldj gewaore in 1232 toe 't door de Hongaarse keuninge aan Zvolen waerde gegaeve.
Waterval
Waterval kènt zin:
Oostflakkee
Oostflakkee is 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, mèt (1 fibberwarie 2012) 10.400 inwoeners en 'n oppervlak vaan 107,44 km² (daovaan 32,75 km² water). De gemeinte umvatde de dörper en naobersjappe Achthuizen, Den Bommel, De Langstraat, Ooltgensplaat, Oude Tonge (raodhoes) en Zuidzijde.
Syrië
Syrië is 'n Arabisch land in 't Middelooste. 't Grens aon Törkije, Irak, Jordanië, Israël en Libanon. Hoofstad is Damascus, ander stei zien Aleppo, Homs, Latakia en Hama. D'n Eufraat struimp door dit land en de Middellandse Zie vörmp de köslijn. Syria is de Griekse naom veur 't land Aram.
Fanfare Sint Wiro
Fanfare Sint Wiro oet 't Räötje tilt tachtig sjpelende leje en is in 1993 waereldkampioen gewaore op 't WMC in Kirkraoj in de eerste divisie fanfaar.
Oud-Beijerland
Oud-Beijerland is 'n plaots in 't noordooste vaan de Nederlandse gemeinte Hoeksche Waard, provincie Zuid-Holland, mèt naoventrint 24.000 inwoeners. Oud-Beijerland is de hoofplaots en groetste plaots vaan d'n Hoeksche Waard en heet neve 'n agrarische functie ouch väöl beteikenis es forenzeplaots veur Rotterdam en es regionaol verzörgingscentrum.
Qin Shi Huang
thumb|right|200px Qin Shi Huang (Chinees:秦始皇) (259 v.Chr. - 210 v.Chr.) wuuertj döks d'n ieëste keizer van China genömp. Hae vereinigdje gans Sjina toet ei riek en waas de stichter van de Qin-dynastie. Dees dynastie tèldje slechs twieë keizers.
In zie mausoleum staon doezjendje terracottabildjes van sóldaote die 'm móste besjurme.
Vakwerkhoes
thumb|250px|Vakwerkhoes in [[Vroële|Vroele (Noorbeek).]] 'n Vakwerkhoes ies 'n geboew, dat gemaak ies van eikehoute of ander soort helhoute balke, tek en leim. De constructie, 't gerièmsj of raomwerk, besjteit oet vakke. In die vakke zint ouch de vènstere en deure verwèrk.
Historie
't Boewe van 'n verblief van hout en leim geit truuk tot de tied van de bandkeramiekersj, die ziech in 5000 v. C. in Zuud-Limburg vestigde In Sjtein en Elsloo zint reste gevónge. Zoan ónderkómme haet weng van natuurvlechwerk mèt leimvölling. Dao weurt dan gein gebruuk gemaak van 'n houte gerièmsj.
Leime buuj, erm luuj
'n Vakwerkhoes waor in vreuger tieje 'n teike van ermooj. De luuj drökde dat oet in 't gezègkde : "Leime buuj, erm luuj". Mèt sjtein boewe waor duurder en dat gaof sjtatus aan de eigenaer of bewoner, dao kump de oetdrökking sjteinriek vandan. Gemengk sjteinboew mèt vakwerk woort daorum dèks gans wietgekalk. Ouch woort sóms de veurgevel in mergel, kundersjtein, baksjtein of in sjpeklaoge opgetrokke, terwiel de ziegevele en de binnemoere in vakwerk bleve.
Restauratie en renovatie
Vanaaf de jaore 80 van de 20e ièw weurt 't vakwerkhoes es 'n volwaerdig hoes besjouwd en ies 't 'n gewild woonobject. Èvvel, bie 't restaurere en renovere weurt de oarsjprónkelike indeiling van o.a. vènstere en deure sóms geweld aangedoon. 'n Tièntal jaore later were de meiste reatauraties oetgeveurd mèt oug veur de historie en de typische constructie van 'n vakwerkhoes.
Versjteining en brandpreventie
Tot in de 16e ièw waor vakwerkboew gans gewoon in bv Zitterd en Mestreech. Nao 'ne flinke brand, woabie 40 hoezer in vlamme opginge, moch gein hout en leim miè gebruuk were veur de boew en gein sjtruè daker miè were toegepas. In Valkeberg en Meersje waor zoane brand de rae um in de 18e ièw reigelsj op te sjtèlle veur 't gebruuk van boewmateriale, de situering van 't bakhoes en 't soort daakbedèkking. In plaats van 't sjtruèdaak kaom 't pannedaak.
De hoessjtool en de daaksjtool
thumb|250px|De hoessjtool en daaksjtool van 'n vakwerkhoes in [[Ikkelder ]] 't Gerièmsj (raomwerk) van zoan hoes woort, liegkend op de grónd, zónder sjroeve of iezere negel, ineingezat door de raomeker. Dae maakde allein gebruuk van houtverbinginge en houte toognegel. Achtername wie Raomekersj en Ramekersj wieze nao dat beroep. Es 't gehièl inein sjtóng, woort de zoa geneumde hoessjtool, mèt hölp van naobersj en 'n soort lier, de win, umhoag getrokke en op 'n sjteine fundament geplaats.
De oetdrökkinge: "'n Hoes optrèkke" en "'n (sjiek) Optrèkske" sjtamme hie vanaaf.
De name van de ónderdeile
De sjtaonde balke van zoan hoes heisje sjtiele of poste en de liegkende balke zint de raegele. 'ne Sjoerbalk (sjoor of sjaor) sjteit sjeif tege zoane sjtiel en geuf sjtevigheid aan de constructie. De dragende balk tösje sjtiele weurt moorbalk (moor = moder) geneump. Dae dreug de kingerbelkskes (traeve of traeme) woa-op de planke kómme. Same vörme die de vloer van de verdeping of de zölder. Zoa'ne moorbalk, ouch ankerbalk geneump, weurt mèt 'n versjmaald gedeilte, de ang, door 'n sjleuf in de sjtiel gesjove en mèt twiè sjpieje (wigge) verankerd.
De sjeif sjtaonde balke drage de naam sjtiepe of kröppel sjtiele. De sjtiepe sjtötte de ankerbalk en de kröppel sjtiele verankere o.a. in de tuupgevel de dweersjliegkende hanebalk. 't Hoagste rechopsjtaonde belkske nao de tuup hèt keuningske. Dae naam sjtamp aaf van de keuning in 't geleefde kegelsjpel, woabie de belangrieke keuning in 't miede sjteit en bove al oetsjtiek. Tot circa 1700 ondersjteunde twiè keuninge, die soms 8 maeter hoag waore, 't zaaldaak van 't hoes. Bie 't ontwiekele van d'n daaksjtool ies dae keuning gekrómpe tot keuningske, dat vanaaf de hoagste lègker of hanebalk de vaersj ondersjeunt.
De aafwèrking
thumb|250px|Vietsje, wietsje en leim in 't vak van 'n vakwerkhoes in [[Houtem (Valkeberg)|Houtem ]] Noe mooste de ope vakke nog opgevöld were. Ièrsj klemde me sjtaond tösje de raegele, zoa geneumde vietsje (vitsje) (meistal eikehoute, gesjplete sjtekker van 4 cm breid). Daodoorheen woort mèt wietsje (witsje) gevlochte. Good buigbaar vlechhout waore hazelaere- en wiejehout (wilg). Emes dae dat gedöldwerkske hièl good koes woort ‘ne vietsjelaer geneump.
Van de leim oet de leimkoel of dae waor euvergebleve van ’t oetsjachte van de kelder (20%), vermengk mèt sjtruè (80%), en get kalk en mès woort pratsj gemaak en dae klaende me tösje ’t riejwerk. Ièrsj de binnekant, vervolges de boetekant. Dan woort 't oppervlak glad gesjtreke (geplek). Daonao waor ’t hoes windvrie. Bie väöl rege sjpeulde dae leim waal wir gauw d'r oet en daorum woort de gevel in later jaore gewiet mèt kalk. De balke krege oarsjprónkelik dezelfde kleur. ’t Zjwertsele (zjwart verve) van de balke ies ’n modeversjiensel, dat o.a. ies euvergenómme van de vakwerkhoezer in de Eifel.
Milieu en isolatie
Óndanks 't feit, dat de gevele mer zoan 10-12 cm diek zin, isolere ze eve good es 'n baksjteine moer van 35 cm. Ouch 'n sjtruèdaak isoleerde good. De aafgeloupe decenia woorte, bie renovatie, väöl vakke mèt baksjtein opgevöld. Baksjtein en panne moete gebakke were, dat kos energie. 'n Origineel vakwerkhoes besjtóng oet allein mer natuurlike materiale. Allewiel weurt in sómmige gevalle wir gerestaureerd mèt 't echte riejwerk.
Woa sjtoon vakwerkhoezer?
't Oudste Limburgse veurbeeld van vakwerk ies te zeen in Venlo: 'ne gevel oet 1385. Dae ies bienao twintig jaore ouwer es de vakwerkgevel in Mesjtreech. De meiste vakwerkhoezer in Nederlands Limburg liegke in 't Mergelland, rónd Mechele, Ièpe, Vaols, Maer, Grónsveld en Noorbaek. Ouch in en rónd Sjènne en Nut (Tersjtraote) zint vakwerkhoezer bewaard gebleve. Euver de grens sjtoon optrèkskes in Belsj: (Belsj Limburg, de Kempe en in de Voorsjtreek), op 't Duutsj ó.a. in de Eifel en in Frankriek: Normandië en Elzas.
't Kempisch vakwerk haet hoag verticaal vakke en 't Duutsj, Elzasser en Normandisch vakwerk ies rieker in zien balkverdeiling en versering.
Evil Superstars
Evil Superstars woor 'n Ingelstaolige indie rockgroep oet Heuze-Zolder róndj zenger-gitaris Mauro Pawlowski. 'n Anger prominent lid woor gitaris Tim Vanhamel.
Historie
Evil Superstars weurt in 1992 opgerich deur Mauro Pawlowski. Dees oersprunkelike bezètting besting oet: Ze doon detzelfste jaor nog zónger suksès mèt aan Humo's Rock Rally.
Bart Vandeput weurt vervange deur Johan Vandebergh aan 't slaagwèrk. Bie heur twiede deilname in 1994 winne ze Humo's Rock Rally. Johan Vandebergh weurt op zien beurt vervange deur Dave Schroyen veur de opnaam van 'n ieste EP Hairfacts. Oetèntelik vervoogt Tim Vanhamel de band. Hae is den pas vieftien.
Dees bezètting nimt in 1996 de ieste CD Love is okay op, snel gevolg deur 'n twiede EP Remix apocalyps. In 1997 weurt de twiede CD Boogie Children-R-US opgenome, meh de offesjele release weurt nog 'n jaor oetgesteld deur de platefirma, Paradox. De verkoup blief slech óndanks gooi kritieke. Es den de platefirma A&M London, 't moderhoes van Paradox, ounog euver kop geit, besluit Mauro Pawlowski de band op te höffe.
Evil Superstars gaeve heur leste kónsert op 15 september 1998 in zaal Botanique in Brössel.
Equatoriaal Guinee
Equatoriaol Guinee is e klein land in Afrika, wat besteit oet e continentaol gebeed aon de kös vaan d'n Atlantischen Oceaan en twie groete eilen, Bioko en Annobon (daoneve nog 'n aontal klein eilendsjes). De hoofstad is Malabo, op Bioko. 't Continentaol deil grens aon Kameroen en Gabon.
Bestuurleke indeiling
Equatoriaol Guinee is verdeild in zeve provincies.
Demografie
Vaan de bevolking weurt 80% oetgemaak door de Fang, die inheims zien op 't vasteland meh ziech ouch op de eilen gevesteg höbbe. De oorsprunkeleke bewoeners vaan Bioko, de Bubi, numme nog 15% veur hun rekening. Wijer leve aon de kös nog e paar volker: Ndowe, Bujeba, Balengue en Benga. Daoneve gief 't nog e klein aontal creole. Vaan de bevolking is 80% katholiek; de res weurt oetgemaak door versjèllende protestantse grópe en traditioneel religies.
Historie
De oorsprunkeleke bewoeners vaan 't gebeed zalle de Pygmeeë gewees zien. De Bantoes kaome tösse de zeventiende en de negentienden iew immigrere; de Bantoes waore ummers gein zievaarders en kóste neet zoe gemekelek euversteke nao de eilen. 't Eiland Bioko woort door de Portugeze oontdek in 1472. Vaan 1474 tot 1778 heelte de Portugeze Bioko en Annobon oonder control, wie de rechte aon Spaanje woorte euvergedraoge. Tösse 1827 en 1843 heelte de Britte 'ne basis op de eilen um de slaovernij te bestrije. Rio Muni, 't vasteland, woort in 1885 protectoraot en in 1900 'n kolonie. In 1968 woort 't land oonaofhenkelek, oonder regering vaan d'n democratisch gekoze Francisco Macías Nguema. Nao e paar jaor veranderden 'r in 'nen echten dictator, dee alle euverheidsinstèllinge verwaarloosde en zelfs stopde en allein 't leger en de pelitie in staand heelt. In 1979 woort Nguema door 'ne coup, geleid door ziene neef Teodoro Obiang Nguema Mbasogo, aofgezat en geëxecuteerd. Sinsdeen is 'r aon de macht gebleve, mèt verkezinge boebij volges internationaol woernummers gefraudeerd is. In 2004 kaom 't lendsje in 't nuits door de betrokkeheid vaan Mark Thatcher, zakemaan en zoon vaan de Britse ex-premier Margaret Thatcher, bij 'n poging tot 'ne staotsgreep.
Nieuwerkerk aan den IJssel
frame|Ligking vaan Nieuwerkerk aan den IJssel in Zuid-Holland Nieuwerkerk aan den IJssel is 'n plaots en 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, aon de revier de Hollandsen Iesel, ten ooste vaan Rotterdam en deil vaan de agglomeratie Rotterdam. 't Is praktisch (op 'ne streek vaan ei weiland breid nao) aoneingegreujd mèt Capelle aan den IJssel. De bevolking bedroog op 1 januari 2006 22.147 lui; 't oppervlak vaan de gemeinte waor 18,47 km2 (daovaan 1,20 km2 water). Binne de gemeintegrenze laoge gein echte aander kerne, allein de naobersjappe Kortenoord en Hitland.
E groet deil vaan de gemeintegroond weurt in beslaag genome door de Zuidplaspolder; in deze polder ligk ouch 't liegste punt vaan Nederland: 6,76 meter oonder zieniveau. Bij 't hoegste punt vaan Nederland, op de Vaolserberg, steit e sjèldsje mèt 'n verweizing daonao; evezoe steit bij dit punt ouch 'n verweizing nao Vaols.
Historie
Nieuwerkerk weurt veur 't iers geneump in 1282, es graof Floris V vaan Holland aon hier Traveys vaan Moordrecht 't gebeed tösse Gouda en Kralingen (noe 'n wiek vaan Rotterdam) in lien gief. Langs de Gravenweg (de "weg naar Kralingen"?) waor de ierste bebouwing gevesteg. Väöl awwer kin de plaots neet zien, umtot Ouwerkerk aan den IJssel (gemeinte Ouwerkerk) toen al bestande moot höbbe.
't Dörp laog laank tösse versjèllende groete veenplasse, die in de negentiende iew woorte druuggelag es de Zuidplaspolder en de Prins Alexanderpolder (allewijl gooddeils Capels en Rotterdams groondgebeed). In 1855 kaom de spoorweeg vaan Rotterdam nao Gouda veerdeg, boe Nieuwerkerk 'n statie aon kraog; later woort die lijn tot in Utrei doorgetrokke. Heidoor woort Nieuwerkerk interessant veur forenze, alleriers veur de allerveurnaomste, oetindelek nao d'n Twiede Wereldoorlog leit dit tot 'n explosieve greuj vaan 't dörp tot 't d'n umvaank vaan 'n stad krijg.
Op 1 januari 2010 is de gemeinte opgeheve um mèt Moordrecht en Zevenhuizen-Moerkapelle de gemeinte Zuidplas te goon vörme.
Passe-vite
thumb|right|250px| Ein passe-vite Ein passe-vite of ein reurzei (Ned. roerzeef) is ein wirktuug oet de keuke óm neet al te hel aeteswaar te kènne male en zaeve en is in 1928 oetgevónje door de Belsj Victor Simon. De passe-vite besjteit oet eine tobvörmige kómp, wo-in aan de óngerkantj ein zeef is vasgemaak. Aan de boetekantj is ein handjvat gemaak en in de kómp is ein drèjjend mechanisme aangebrach, womit de inhawd van de kómp taenge 't zeef wirt gedrök. Door aan de zjwengel te drèjje, wirt automatisch ein deil van de inhawd door 't zeef gepaesj. D'r is meistal keus oet meërdere sjieve die variëre in graofheid. Mèt eine passe-vite kènt fien sop, puree, appelmoos en dergelikke waere gemaak. In de lètste decennia is de passe-vite verdrónge door de keukemachine en de blender. Dit kump veural ómdat 't gebruuk van de passe-vite erg arbeidsintensief is ('t róndjdrèjje geit meistal zjwaor) en ómdat in eine passe-vite jeder keër mer ein klein bietsjke van de aeteswaar kènt gedaon waere, zoadat 't sóms lang doert veur al 't voedsel verwirk is. 't Naodeil van 'ne blender ten opzichte van eine passe-vite is dat dae lètste gein hel deilkes (b.v. knäökskes) zal doorlaote, terwiel de blender dees zal fienhakke.
't Räötje
't Räötje, in 't Nederlands 't Reutje, is 'n gehuch det oorspronkelek heurt bie Berg (Sint Odiliënberg). Vandaag de daag heurt 't biej de gemeinte Roerdale. 't Dörp besjteit oet veer sjtraote en haet ongeveer driehóngerd inwoners. Der is 'n klein café 'Bie Tiel' en 'n grote fanfare Sint Wiro die in de eerste divisie spele en in 1993 wereldkampioen zeen gewaore op't Waereld Muziek Concours in Kirkraoj.
Hoebelrao
thumb|250px|right|[[Carréboerderie|gesjlote haof in vakwerk in Hoebelrao mèt waegkruus]] Hoebelrao (Nederlands: Hobbelrade) ies 'n buurtsjap van Sjpawbik (Nederlands Spaubeek) in de gemeinte Baek in Zuud Limburg.
Titaan
Titaan of titan kan verwieze nao:
Hoebelrao
Gesjiedenis
In 1661 weurt tösje de keuning van Sjpanje en de Sjtate Generaal van de Nederlande 't Partage-Tractaat geteikend, dat inhèlt dat miedde door Baek de landsgrens kump te ligke. De katholieke godsdeens maog neet in 't Sjtaats gebeed oetgeoefend weure, mèt 't gevolg dat in Hoebelrao (buurtsjap van Sjpawbik) 'n sjuurkèrk weurt ingerich. Tot 1683 zölle Katholieke preestersj gebruuk hievan make. In dat jaor maoge ze wir nao hun eige kèrk truuk. In Hoebelrao zint tot ongevaer 1985 2 sjuurkèrke nog in vervalle sjtaot gewaes, meh door verboewing zint dees opgeruimp. Ein waor in de Borgh, kiek nao de foto hienaeve en ein waor bie de boerderie van Houb Schutgens, woa later appertemente zeen geboewd. Houb Schutgens hou hievan eine kroatekelder gemaak. Ouch leep eine gank ónger de waeg door zaodat de bezekersj bie onroad koeste vlöchte.
In 1800 weure Baek en Sjpawbik zelfsjtendige gemeintes. In 1982 weurt de nuuj gemeinte Baek gevörmp same mèt o.m. Sjpawbik. 't Gevolg ies dat d'r dan twiè sjtraote mèt dezelfde naam in ein gemeinte besjtoon: Holsjtraot. In Sjpawbik höbbe ze de sjtraotnaam toen veranderd in Hobbelrade, umdat deze weeg riechting de buurt Hoebelrao löp. In 1840 besjteit Hoebelrao oet 51 häöf en hoezer in lintbeboewing langs de hellingwaeg Lindeveld nao  De Aw Kèrk. Van dees boerderieje, woa-ónder mergele en vakwerkhoezer, zint 'r nog väöl bewaard gebleve. In de buurt liek de Vrouwebösj. Sint-Jansgelaen en De Aw Kèrk bevinge ziech vanoet Sjpawbik en Hoebelrao vlakbie, achter de autobaan A76 en 't sjpoor.
1824
1821 - 1822 - 1823 - 1824 - 1825 - 1826 – 1827 thumb|right|150px|Karel X, keuning van de Franse vanaaf 17 mieërt 1824. 1824 (MDCCCXXIV) waor e sjrikkeljaor wat begós op 'nen donderdag op de Gregoriaanse kalender.
Gebore
thumb|right|200px|Bedrich Smetana, gebaore 2 mieërt 1824.
Gesjtorve
thumb|right|150px|Jan Pieter Minckelers, gesjtorve op 4 juli 1824.
Ouderkerk
Ouderkerk is 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland. Ze umvatde de dörper Ouderkerk aan den IJssel en Gouderak en 't gehöch Lageweg.
Papendrecht
Papendrecht is 'n plaots en gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, in d'n Alblasserweerd, mèt op 1 januari 2006 31.531 inwoeners en 'n oppervlak vaan 10,77 km2 (daovaan 1,30 km2 water). Papendrecht deent es veurstad vaan Dordrech en maak deil oet vaan de Drechtsteden.
Ouderkerk
Ouderkerk oontstoont in 1985 oet 'n fusie vaan de gemeintes Ouderkerk aan den IJssel en Gouderak. In 2015 góng 't zelf op in de nui fusiegemeinte Krimpenerwaard.
Papendrecht
Papendrecht weurt veur 't iers geneump in 1105. 't Ech dörp sjijnt evels pas nao de bedieking vaan 1277 te zien oontstoon. De plaots bleef laank e klein diekdörp; pas vaanaof de jaore zesteg greujde 't explosief, neet allein es forenzeplaots meh ouch door 't Fokker-febrik.
Bölgaars
't Bölgaars is de nationaal taol vaan Bölgarije en heet 9 miljoen sprekers. De taol behuurt tot de Slavische taole, mie bepaald tot de Zuidslavische gróp. 't Macedonisch is hiel ing mèt 't Bölgaars verwant en weurt dèks es dialek devaan besjreve. 't Bölgaars is de direkte aofstammeling vaan 't Kèrkslavisch, dat ouch wel Aajdbölgaars geneump weurt. Evels is de taol väöl moderner es de meiste aander Slavische taole: 't heet beveurbeeld 't groetste deil vaan zie flexiesysteem verlore ('t gief nog drei naomvalle, die inkel in de pronome trökkoume).
Transliteratie
Latijnse transliteratie:
Jean Canisius
thumb|right|265px| 'n pötje sjroap van Canisius Jean Canisius waor eine fruitteler oet Sjènne dae in 1903 op 't idee kaom om van eppel die hae neet kosj verkoupe sjroap te sjtaoke. Hae begós dan ouch in zien hoes in Nagelbek mèt ein klein sjroapsjtaokes. Al gauw makde hae mae sjroap dan wie 'r eppel en paere verkoch, en gruijde 't sjtaokes mèt 't jaor.
Sjroap
Óngertösje woort op vuuël plaatse in Limburg sjroap gesjtaok. In Baek loog beveurbeeld de Sicof en in Pöth de sjroapfabriek van Solberg. Meh de fabriek in Nagelbaek woort vuuëls te klein, en daorom woort 'r ein nuuj geboewd aan d'n euverkantj van 't sjpaor. In 1956 woort de fabriek, die noe nog ummer in gebroek is geuëpend. Ongertösje waor ei familielid van Sjang Canisius getrouwd met eine sjnaak van Henssen, ein anger familie oet Sjènne mèt aanzeen, wodoor de naam van de fabriek verangerde in Canisius-Henssen. (Oet resjpek veur Jean bleef ziene naam es aesjte veuraan sjtaon.) Wie de sjroapfabriek in 2003 100 jaor besjtóng kreeg de sjroapfabriek van Keuningin Beatrix de titel Hofleveranseer. En same mèt de Alfa Broewerie is dit 't tweëde bedrief in Sjènne dae dizze titel haet.
Chinois (keukegerei)
thumb|250px| 'ne Chinois of puntjzeef 'ne Chinois (Frans veur chinese hood) is ein puntjzeefke dat wirt gebruuk in de keuke óm biejveurbeeld bouillon te "passere" (eine keuketerm veur zeve of filtere). 't Veurdeil van dees zeef-vorm is dat de vloejsjtof door 't óntsjtaon van ein Coandă-effect in eine sjtraol nao ein kleiner pan of sjaal gepasseerd kènt waere.
Sóms wirt in de chinois eine passeerdook gelag. Dit is 'en fiene dook dae liek op eine theedook, mer sjpeciaal gemaak is óm vloejbaar aeteswaar heël fien te kènne zeve.
Fanfaar
'n Fanfaar (ouch: Famfaar) ies 'n bloosorkes dat besjteit oet koperbläözersj, saxofone en sjlaagwerk. In 'n harmonie-orkes sjpele daoneve ouch houtbläözersj mèt. Dees vörm van blaosmuziek ies typisch veur Nederland en Belsj. 'n Brassband ies ouch 'n orkes mèt koperbläözersj en sjlaagwerk.
Bie fièstelike gebeurtenisse, o.m. met de carnaval, trèk de fanfaar door de sjtraote. Ouch trèk ze mèt in de brónk. Allewiel höbbe väöl fanfares ziech ouch óntwiekeld tot concertorkeste.
In zate hermeniekes make de leje ouch väöl gebruuk van kopere blaosinstrumente.
Gelaenbaek
thumb|250 px|Gelaenbaek (Köttelebaek) in Zitterd De Gelaenbaek is ein baek die in Haelder in de wiek Benzerao ontsjprink, en meanderend richting Zöstere sjtruimp, wo de baek in de Maos oetsjtruimp. In de jaore '50 is de Gelaenbaek op tig plaatse gekanaliseerd en in Zitterd (wao de baek de plaatsjelikke naam Köttelebaek, Nederlands voor Keutelenbeek, hèt) zelfs euverkloes, zoadat de baek dao neet mae aan de oppervlakte struimp, mèh via een buus onger de sjtad door wört geleid. In vreuger jaore woort de baek ouch gebroek es lozingskanaal veur vesjeijende rioler. In de lètste jaore wört de loup van de Gelaenbaek door vesjeiende partieje, wo onger gemeinte, watersjap en provincie weer in de häör oorsjprönkelike vörm trökgebrach. In Sjènne is de Gelaenbaek dan ouch weer trökgebrach wie vreuger, en mak de baek deil oet van 't Landsjapspark de Graven.
Ziebaeke
De Venkebaek
De Hóndsbaek
De Limbrichterbaek
De Keutelbaek (Keutelbeek)
De Pletsjbaek (Platsbeek)
De Hölsbergerbaek (Hulsbergerbeek)
De Luiperbaek
De Riëtersjbaek (Retersbeek)
De Hoonsbaek (Hoensbeek)
Reinsjtein
'ne Reinsjtein ies 'ne sjtein, dae de rein (grens) van 'n sjtök (akker)land of perceel markeert. Dat gebeurt door die grenssjtein op de heuk van 'n bepaald perceel te plaatse. Tösje de percele leet me meistal 'n baan land, de rein, óngeploog. Dao-op goajde me dan sjtein en puime (landaafval). Hie-op en tösje greujde dan typische reinplante zoa-es de reinevaar of reinvaan. Op dees meneer woort de grens dudelik aangegeve.
Historie
't Gebruuk um reinsjtein (grenssjtein) toe te passe zou al ièwenoud zin. In 't begin pakde me daoveur 'ne zjwerfknap, dae op 't land gevónge waor. Later, toen d'r hoezer en kesjtièle van gekapde sjtein geboewd woorte, pasde me ouch die sjtein, helsjtein of andere natuursjtein, toe. De initiale van de eigenaer woorte dan d'r in oetgekap. In Nederlands Limburg en Belsj Limburg woort o.a. de blauwe sjtein oet Visé daoveur gebruuk. Dèks sjtoon in zoane sjtein ouch de lèttersj P.E (persoonlik eigendom) oetgekap. Ouch zeukde me lankwerpige sjtein oet de kiezelkoel veur dat doel.
Veural nao de kadastermetinge, die plaatsvónge nao de Franse tied ies 't gebruuk bekènd. De plek woa de reinsjtein loog of sjting woort es "heilig" besjouwd.
Emes, dae foetelde mèt de grenssjtein kreeg 'n zjwoar sjtraof. In de Miedelièwe kreeg 'r dan sóms 'n hand aafgehouwe.
De Sjtok of de sjeidsjtok
Vreuger woorte ouch waal knotbuim geplant um de grens van 'n land aan te geve. Zoane boum woort de sjtok of de sjeidssjtok geneump. Veural tej buim es de esj, de meidoorn en de haagbeuk woorte veur dat doel geplant.
Grenze
Ander menere um de grens aan te geve zint moere, hèkwerke, sjöttinge, hègke, tankel- en andere draod, sjtankètsele, 'n verhuèging in 't land, 'n beek of rivier en grenspäöl. Um de grenze tösje leng, bv Nederland en Belsj en Nederland-Duutsjland, ziechbaar te make zint d'r indertied genummerde grenspäöl geplaats.
Hölsberg
thumb|300px|Kèrk van Hölsberg Hölsberg is e dörp in de gemeinte Baekdale in Zuud Limburg. Op 1 januari 2014 woonde d'r 4.055 luuj. Tot 1982 waor Hölsberg 'n zelfsjtendige gemeinte. Bie de gemeintelike herindeiling kaom 'n deil van 't gebeed van de veurmalige gemeinte Hölsberg bie de gemeinte Valkeberg aan de Geul. Hölsberg woort veur 't ièrsj vermeld in 1147 es Hulsberga.
De kèrk van Hulsberg is gewied aan de heilige Clemens. 't Kèrkgeboew dateert oarsjprónkelik oet 1820, meh ze woort ingriepend verboewd en vergruèt in 1908 en 1930. De glaas-in-loadvinstere zint gemaak door Hans Truyen. 't Örgel is geboewd door de Mestreechse örgelboewesj Willem Theodoor Pieter Theo Pereboom en Jean Leyser en is geplaats rónd de jaorwisseling van 1871/1872. In 't instrument is piepwerk oet de 18e ièw verwèrk. Op de kruutsing Raodhoessjtraot en Sjoalsjtraot sjteit 'n groat Heilig Hartbeeld oet 1941. Dao taegeneuver sjteit 'n beeldje van de "Vlegende bok" mèt in de buurt 'n mei-den.
Aan de Sjoalsjtraot bevingk zich 'n neogotisch kloaster, opgetrokke oet kundersjtein, van de zustesj Franciscanesse. Zie gaove jaorelank ónderwies aan de lièger sjoal (Basissjoal) in Hölsberg.
Aan de Mèswaeg lik 'n groate nuuj woonwiek mèt "veld"name es sjtraotname.
De "Zendmast Hulsberg", 'n radio- en televisiemas, sjteit in 't gehuch D'n Emmaberg, dat sinds de herindeiling bie Valkeberg huèrt. Tot 1982 huèrde dit gehuch bie de gemeinte Hölsberg.
Kesjteël Wielder
Kesjteël Wielder is gelaege aan de revier de Gäöl in 't gelieknamige dörp Wielder, dat deil oetmaak van de Nederlands Limburgse gemeinte Gulpe-Wittem
Hölsberg
Buurtsjappe
thumb|300px|Kloaster in kundersjtein
Kesjteël Wielder
Besjrieving van 't kesjteël
't Hujig kesjteël is 'n heërehoes gelaege op 'n ómgrach terrein. 't Hoofgeboew haet tweë verdepinge, is opgetrokke oet baksjtein mèt aafwisselend mergelbènj es sjpeklaoge en 't haet 'n sjilddaak veurzeen van 'ne daakruter. Op de ziegaevel aan de sjtraotkantj is 'ne opvallende graote zónnewiezer en aan de achterkantj zint ènnige terrasse oet 1910. 't Kesjteël haet 'n veurplein dat vanaaf de sjtraotkantj bereikbaar is via 'n paort veurzeen van 'ne awwe waopesjtein en 'n sjteine baogbrök. Aan 't veurplein ligke wiejer drie van 'n mansardedaak veurzene deensvleugels oet de 18e eëuw.
Gesjiedenis en beweuners
De awste vermelding dateert oet 1040, toen Hendrik III Wielder sjónk aan zien nich Ermengardis. Ouch woort 't kesjteël in 1389 geneump es 'n versjterkt hoes en zetel van de vrieje rieksheërlikheid van 't Heilige Roamse Riek en maakde 't deil oet van de Wesfaalse Kreits. In 't waope van Wielder is es getuige hievan de Duutsje adelaar trök te vènje. Dit waope is 't waope van de femielie Van Wachtendonck, die in de 17e en 18e eëuw es de heëre van Wielder pès 1794 op 't kesjteël resideerde. 't Hujige kesjteël is door Johan Arnold Van Wachtendonck róndj 1652 geboewd.
De lètste adelike bewoonster van kesjteël Wielder waas de baronesse en vrouwe van Wielder, Chistina de Bounam. Zie verkoch 't kesjteël aan 'n Duutsj echpaar, Von Klein-Fabri genaamp. Allewiel is 't kesjteël nog sjteeds privébezit.
Hölsberg
Waope
De gemeinte Hölsberg kreeg relatief laat, op 19 december 1931, van d'n Hoage Raod van Adel e waope, wat zich zoa lièt umsjrieve:
De lièw is 't waope van 't gesjlach Valkeberg, hière euver Hölsberg, 't linkerdeil (heraldisch, dus veur de kieker rechs) is sjprekend, Clemens is de petroanheilege.
Dialek
In Hölsberg kalt me 't Hölsbergs, 'n Oas-Limburgs dialek dat väöl liekent op 't Valkebergs, meh al get oasteliker van karakter is.
Historische inwoanertalle
Greun: Gemeinte Hölsberg Blauw: Provincie Limburg
Schurenberg
Schurenberg is e gehuch va g'n plaatsj Gebrook i g'n gemingde Heële. 't Litt tusje 't Kathage, Terschuren, Nut, Lui, Kamp, Schuureik en Mariageweng in.
't Vilt ónger Sjuur.
Baor
'ne Baor is e stök gereidsjap, döks inne vorm van e mesjien (baormesjien, klopbaor of baorhammer), meh sómtieds ouch handjmaesig aangedreve (handjbaor), det gemèndj is veur e róndj gaat in e veurwirp te make. Gewuuenlik gebeurtj dit door e sjerp, drejjendj, metaal deil (det verwarrendj zat juus wie 't gans apparaat "baor" hètj) mit 'n zeker krach in 't veurwirp te duje.
't Guuef versjillige tupe bäörkes te koup veur gater in versjillige matterjale te kónne baore. Me óngersjèdj houtbaore, metaalbaore, steinbaoren en betónbaore. d'n Diamaeter varieertj van zoeaget 1 mm toet zoeaget 25 mm. Veur grótter gater in hout wuuertj waal 'n gatezaeg gebroek: 'nen opzat veur 't baormesjien det d'roet zuutj wie e róndj-gebaoge zaegblaad.
'ne Klopbaor en 'ne baorhammer höbbe naeve de róndjdrejjendje bewaeging nag 'n toegeveugdje hammerendje bewaeging die kan waere gebroek veur 't baoren in stein en betón te vereinveljige.
't Guuef ouch gróndjbaore (veur e róndj gaat inne gróndj te baore, wie veur 'ne paol) en groeate baore veur dinger wie aoljebaoringen oet te veure. Veur 't aanlègke van tunnels gebroek me in Nederlandj sómtieds ouch 'nen ernome baor, mit 'n doorsni-j van väöl maeters.
Gaele paterskap
De gaele paterskap (Aconitum vulparia) is 'n hieël giftige plantj die behuuertj toete ranonkelfemielje (Ranunculaceae). De saort is hieël zeldjzaam in Nederlandj en maotig aafgenómmen in aantaal. De plantj kump in Nederlandj allein in Zuud-Limbörg veur.
De plantj wuuertj 50 toet 125 cm hoeag. De blajer zeen neet toete voot ingesni-jjen enne blaadslepe zeen breier es 1 cm.
De gaele paterskap bleutj van junie toet augustus mit blaekgael blome. 't Bäövelste, 2 cm hoeag kelchblaad haet de vorm van 'nen helm en is mieër es twieë kieër zoea hoeag es 't breid is. De bleujwies is 'n troes. De bäövelste honingklere staon vertikaal op 'ne rechte nagel, dae e draodvörmig ingeróldj spaor haet. De vröch is 'n kaokervröch, wovan 's meistes drie zeen.
De plantj kump veur op kalkrieke gróndj langs baeken in loufbus.
Igor Stravinski
Igor Fjodorovitsj Stravinski (Russisch И́горь Фёдорович Страви́нский; door häömzelf sinds 't verblief in Fraankriek gemeinelek es Stravinsky gesjreve; Oranienbaum, 17 juni (Juliaans: 5 juni) 1882 - New York, 6 aprèl 1971) waor 'ne Russische, later Franse en tot slot Amerikaanse componis. Heer begós roond de iewwisseling es componis in e Russisch gekleurd romantisch idioom, meh oontwikkelde de jaore dao-op e gans eige idioom mèt sterke ritmische pulse en bietende dissonante. Heer verhuisde nao Paries, boe heer veur Sergej Djagilev zien Ballets russes drei zier succesvol ballètte sjreef. Nao d'n Ierste Wereldoorlog veranderde heer ziene stijl radicaol: ziene meziek waor vaanaof dat memint geïnspireerd op de klassieke stijl, dee heer door vervreemdende laoge eigetieds dees klinke. Dit neoclassicisme woort in 't Interbellum de norm; talloes componiste, in de ierste plaots in Fraankriek, stoonte oonder zienen invlood. Mèt d'n Duitsen inval in Fraankriek migreerde heer nao de Vereinegde Staote, boe heer mèt väöl succes bleef doorcomponere. Vaanaof de jaore 1950 lag heer ziech touw op d'n twelftoensmeziek. Stravinski weurt algemein gezeen es eine vaan de belaankriekste componiste vaan d'n twintegsten iew.
Waterval (Ulesjtraote)
thumb|left|300px|De [[Wiengaardsberghaof, 'n carréboerderie en wiengood bove Waterval]] Waterval ies 'n buurtsjap van Ulesjtraote in de gemeinte Meersje in de Nederlandse provincie Limburg. 't Liek ten zuudoaste van Ulesjtraote en ten noorde van Raor, aan de voot van de Wiengaardsberg, woa-op de gelieknamige boerderie de Wiengaardsberghaof mèt ó.m. wiengaard liek. De naam "Waterval" beteikent in diet geval: 'n dal dat van alle kent ies oetgehold door 't vallend water. De buurtsjap besjteit oet ein sjtraot; d'r liegke 27 häöf en hoezer, woavan 'n paar in vakwerk. D'r wone óngevaer 60 luuj.
Waterval liek in de bösj, dae e door Sjtaatsbosbeheer besjermp natuurgebeed ies. In de bösj liek 'n geologisch monument, namelijk de typelocatie Zand van Waterval. Ouch sjtruimp hie de Watervalderbeek, 'n ziebeek van de Geul die óntsjprink in de Vliekerbösj. In 1984 haet me in Waterval 'n aantal vuursjteine materiale en gereidsjappe oet de sjteintied gevónge.
Eder jaor weurt 't Watervalder Weiefiès gehouwte.
Kesjteël Volsbroch
thumb|200px|Kesjteël Volsbroch thumb|200px|right|Kesjteël Volsbroch, 't mausoleum
Kesjteël Volsbroch (Nederlands: Vaalsbroek) ligk aan de provinciale waeg Vaols-Mesjtreech in de naobieheid van 't buurtsjap Raren dat deil oetmaak van de Nederlands-Limburgse gemeinte Vaols.
Besjrieving van 't kesjteël
't Kesjteël is 'n U-vörmig heërehoes wóvan de tweëlaogse middevleugel mèt souterrain veurzeen is van 'ne döbbele bordestrap nao de 1e verdeping en 'n sjilddaak mèt in 't midde 'n klein klokketäöreke. Deze middevleugel wirt geflankeerd door de tweë lieëgere, haoks hie-op sjtaonde zievleugele. De drie vleugele ómsjlete 'n veurplein aafgeslaote mèt 'n hèkwerk in hèlsjteine pielers.
't Hujig kesjteël woort in 1761 geboewd door de Aokese lakefabrikant Johann Arnold von Clermont, dae zien fabrieke nao Vaols verplaatsjte. Hae maakde van 't landjgood zien boeteverblief en 't al besjtaonde hoes woort 'n veur dae tied modern en aantrèkkelik sjlot in classicistische stiel en mèt inwendig 'n prachtige aafwirking. 't Óntwerp van 't hoes waas van de handj van Joseph Moretti.
Róndjóm 't kesjteël woort 'n park aangelag in landjsjapsstiel mèt ein, veur de femielie von Clermonts, op 'ne heuvel in Lodewijk XVI-stiel geboewd mausoleum (1788), veurzeen van 'n tentdaak en 'n fronton. Zoawaal de tuin es 't mausoleum woorte ouch óntwórpe door Moretti.
Bie 't kesjteël ligk wiejer 'n kesjteëlboerderie, wo-in 'n watermeule is opgenóme, de Volsbrochermeule genaamp. De meule woort bedeend door water oet 'ne naevegelaege meulenviever, dae op zien beurt woort gevoed door de Zieversbaek.
Gesjiedenis en beweuners
De awtste vermèlding van 't kesjteël dateert oet 1420, toen 't de zaetel waas van de heëre van Vaelsbroich. De naam waas toen aafgeleid van de weurt Vallis (dal) en Broich of Broek (moeras). In dees beginperiood ware väöl Limburgse femieliename mèt 't kesjteël verbónje. In d'n aanvank van de 16e eëuw kómme vèr Johan Crümmel taenge es eigenaer, daonao naom dae ziene kleinzoon Willem van Eys 't landjgood euver. De heëre van Eys bleve pès 1733 eigenaer toen de erfgename 't verkochte aan baron Leonard Joseph van Cortenbach oet Voelender dae meërdere Limburgse kesjteële in bezit hèj.
In 1761 koch de lakefabrikant Johann Arnold von Clermont 't kesjteël toen hae zich in Vaols ging vestige. De kóms van von Clermont nao Vaols waas voor dit klein plaetske en zien bevolking 'ne enorme impuls en d'r woorte in korte tied diverse anger boewwerke door de von Clermonts gerealiseerd zoa-es Hoes Bloemendal, Hoes Clermont, de Cereshoaf, Hoes Verves en Hoes Kirchfeld. De femielie von Clermont bleef eigenaer van Volsbroch tot 1824. De lètste von Clermont dae 't in bezit hèj waas Carl Theodoor Arnold von Clermont. In dat jaor woort 't landjgood gerechtelik verkoch aan Frederica Veronica Keller, weduwe van Johan David Hasselbach en neet väöl later, nao 't euverlieje van de weduwe, kaom 't in bezit van Karl Heinderich von Görschen, getrouwd mèt Sophia Wilhelmina von Hasselbach. Dochter Louisa von Görschen trouwde mèt Friedrich Wilhelm von der Mosel. 't Landjgood vererfde vervolges aan Frieda von der Mosel, getrouwd mèt Wilhelm, Freiherr von Massenbach. De femielie von Massenbach-von der Molen bleef eigenaer pès 1944 toen de goedere es viejandelik vermoge in besjlaag woorte genóme en verkoch door 't Nederlandsch Beheersinstituut.
't Heje
In 1946 woort de Stichting Beambtenfonds van de NV Sjtaatsmiene in Limburg de nuje eigenaer, in 1974 gevolgd door de Sjtichting Fonds van Sociale Instellingen (FSI) te Heële. Hienao woort 't kesjteël mèt aanheuërighede ingriepend gerestereerd.
Formule 1
thumb|250px|Circuit va [[Francorchamps]] Formule 1 is de hoogste klasse in'ne autosjport es bepaold door de FIA (Fédération Internationale de l'Automobile). Eeder jaor weurdj door de FIA ein reeks van wedstrieje in versjillendje lenj georganiseerdj, wobiej de deilnummers (en de teams die ziej vertaegewoordige) puntje kinne verzamele veur 't waereldkampioensjap. Vooraafgaondje aan iddere wedjstried waere de deilnummers in sjtaot gesjteldj om häör actueel sjnelheid te laote zeen: de kwalificatie. De relatief sjnelheeje bepaole de sjtartvolgorde veur de wedjstried. Eine Formule 1-wedsjtried weurdj gereeje euver eine aafsjtandj van minimaal 305 km of maximaal 2 oer. D'r waere dus zoveel rundjes gereeje es neudig zen om deze aafsjtandj of tied te bereike. Euver 't algemein doertj ein race ongeveer ongerhalf oer.
Kesjteël Volsbroch
't Heje
Allewiel maak 't kesjteël en 't landjgood deil oet van 'n hotelketen.
Formule 1
De auto's die aan Formule 1-kampioensjappe deilnumme, motte aan sjtreng eise voldoon om de vergelieking eerlik te haaje en om de veiligheid van alle coureurs te kinne garandere. Väöl van'ne technisje sjnufjes die in geweun auto's zitte, zeen eigelik aafkomstig van ontwikkelinge in'ne Formule 1.
De Ingelsman Bernie Ecclestone is eigenaer van'ne commercieel rechte van'ne Formule 1. Mit de verkoup van'ne tillevisierechte haetj hae inmiddels miljarde euro's verdeendj.
De regels in'ne Formule 1 waere regelmaotig aangepasj om de sjnelheid van'ne wages omleeg te bringe en zo de veiligheid te verhoge. Maar doordet de techniek zich zo sjnel ontwikkeltj, is de gemiddeldje sjnelheid van'ne Formule 1 auto's in de loup van'ne tied toch gesjteege.
Geschiedenis
Veur de Tweede Waereldoorlog vonje d'r al Grand Prix 's plaats. Dit waare de belangriekste autosjportwedstrieje in mit name Europa. D'r waas allein nog gein offisjieel kampioensjap. Daorom sjreef de FIA in 1950 't eerste offisjieel waereldkampioensjap oet volges 't toen vriej nuuj Formule 1-reglement.
Op zaoterdag 13 mei 1950 vonj op 't aad circuit van Silverstone de eerste Formule 1 Grand Prix veur 't waereldkampioensjap plaats. Dit eerste seizoen teldje 7 wedstrieje in Ingelandj, Monaco, de Vereinigde Sjtaote, Zjwitserlandj, Belsj, Frankriek en Italië mit veur 't WK. De race in de VS waas de 500 mielsrace van Indianapolis. Sjtriktj genomme waas deze race geine Grand Prix en d'r noome ouch gein auto's deil die aan 't Formule 1-reglement voldeeje. Ouch kwaame allein Amerikaanse coureurs aan'ne sjtart.
't Eerste jaor Formule 1 waerdje gedomineerd door Alfa Romeo. Giuseppe Farina, eine Alfa Romeo-coureur, moogdje zich op 't enj van 't seizoen de eerste Formule 1-waereldkampioen numme.
Nederlands team
Vanaaf de Grote Pries van Italië in 2006 waas de Nederlandse sjportwagefabrikant Spyker actief in'ne Formule 1. In ein consortium onger aanveuring van Michiel Mol koch Spyker 't team van MF1 Racing (Midland) euver. Vanaaf 't seizoen 2007 ging 't team ouch Spyker F1 heite. Mit Christijan Albers en'ne Duitser Adrian Sutil begos 't team. Albers waerdje nao de Grote Pries van Ingelandj ontsjlaage en waerdje vervange door Markus Winkelhock en Sakon Yamamoto. 't Dook veur Spyker F1 veel offisjeel nao de letste wedsjtried van 't seizoen 2007. 't Team geitj noe door 't laeve es Force India F1.
Belsje coureurs
De bekindste Belsje Formule 1-coureur is Jacky Ickx, actief tösse 1967 en 1979. Hae won ach Grote Prieze en waerdje twee keer vicewaereldkampioen. Thierry Boutsen reej Formule 1 tösse 1983 en 1993 en won 3 Grands Prix. Inkele van'ne bekendste Belsje Formule 1-coureurs zeen Bertrand Gachot (reej 84 Grote Prieze, maar haoldje nooit 't podium), Eric van de Poele (29 races, haoldje maar drie keer de finish), Johnny Claes (25), Olivier Gendebien (15), André Pilette (14), Patrick Neve (14, zônger ooit puntje te score), Willy Mairesse (13), Paul Frère (11) en Jacques Swaters (8). Bas Leinders waas in 2004 derde riejer biej European Minardi, maar versjeen neet aan'ne sjtart van eine Grote Pries.
NOS
De NOS, oftewaal de Nederlandse Omroep Stichting is 't euverkoepelend orgaan van alle Nederlandse omrope. De NOS is es 't ware 't gezich van alle Nederlandse omrope in 't boetelandj. De NOS is same mèt de NPS de einsigste omroep zonger lede. De NOS haet es opdrach te zörge veur ein algemein doel, wie nuuts, sjport en informasie.
De NOS is opgerich in 1969 wie de NTS (Nederlandse Televisie Stichting) en de NRU (Nederlandse Radio Unie) woorte samegesjmolte tot ein organisasie. Vanaaf dat moment kreeg de NOS ouch alle radio- en tillevisiesjtudio's in de henj, sjus wie auch alle reportagewages en geboewer op die van de omrope nao. Allein de apparatuur in de sjtudio's van de omroope woort van de NOS. Wier waor de NOS 't euverlikorgaan van alle omrope. 't Besjtuur besjtong dan ouch oet veurzitters van alle omrope die oetzenje op radio en tillevisie.
Omdat de NOS de Nederlandse omroop deit vertegenwoordige in 't boetelandj, verzörg de NOS jeker jaor de oetzènding van 't Eurovisie Leedjes Festival. De Nederlandse inzending wurd dan auch names de NOS ingezonje.
In 1989, wie de NOS alle regionaal omrope aafsjtaotde, höbbe ze ouch 't sjtudiobeheer aafgesjtaote. Vanaaf dae tied ging dat ongerdeil wier onder de naam Nederlands Omroepproduktie Bedrijf (NOB). Ein paar jaor later ging auch de programmaroad van de NOS op in ein nuuj organisasie, onger de einvoudige naam Publieke Omroep. De NOS ging zich noe allein nog bezig howte mèt 't make van radio- en tillevisieprogramma's. Juridisch gezeen zeen de NOS en Publieke Omroep waal nog mètein verbonge, want nao boete toe, en veural nao 't boetelandj treat men op names de NOS.
Oppersorbisch
't Oppersorbisch is 'n klein Wes-Slavische taol die in 't ooste vaan Duitsland gesproke weurt. Nao sjatting kinne 40.000 lui de taol spreke; mesjiens 15.000 daovaan zien mojertaolsprekers. De Oppersorbe höbbe Bautzen es cultureel centrum.
't Sorbisch is nao d'n Twiede Wereldoorlog in twie officieel taole oeterein gevalle: 't Oppersorbisch en 't Nedersorbisch, dat te noorde daovaan in Brandeburg gesproke weurt. Bei taole zien hendeg awwerwets en höbbe väöl buigingsvörm: de taole höbbe zeve naomvalle en drei grammaticaal getalle; neve inkelvoud en miervoud ouch nog dualis. Zoe is 't bev. ruka "hand", ruce "twie hen" en ruki "hen vaan mie persone".