cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Europees Parlemint
't Europees Parlemint, 't EP of 't Europarlemint (Nederlands: het Europees Parlement, Duits: Europäisches Parlement, Frans: Parlement européen, Ingels: European Parlement) is de einsegse direk door de EU-börgers gestömde instèlling vaan de Europese Unie. Same mèt de Raod vaan de Europese Unie (ieder de Raod vaan Ministers) en de Europese Kemissie heet 't de legislatieve mach. In de viefteger jaore, wie 't Parlemint nog meh zjus bestoont, waor 't veural nog 'n adviserend orgaon, wijl 't allewijl op versjelende terreine 'n veurnaom legislatieve mach heet. 't Parlemint besteit oet 705 parlemintsleije (ouch wel Europarlemintariërs). 't EP heet 't groetse electoraot op Eerd op 't Parlemint vaan India nao.
De leie vaan 't Europees Parlemint weure edere vief jaor direk verkoze via algemein keesrech. Evels gief 't eder termien 'n lieger persentaasj aon lui die nao de stömbusse gaon. Wie 't in 1979 nog 63% persent vaan de Europeane goof die gónge stömme, waor 't in 2012 nog meh 42,54%. De meis recente Europese verkezinge waore georganiseerd in mei 2014. Allewijl, sinds 3 juli 2019, is David Sassoli (S&D) veurzitter vaan 't Europees Parlemint.
't Parlemint is officieel op drei plaotse gevesteg. Veur 't groetse gedeilte vaan d'n tied is 't parlemint in de Espace Léopold in Breusel. Eine kier in de maond verhojs ederein nao 't Louise Weiss-gebouw in Straotsbörg umtot 't Verdraag vaan Roeme garandeerde tot Fraankriek ziene gedeilde zedel veur Europese hoofstad neet zaw verleze. De Sekreteriaot-ginneraol vaan 't Europees Parlemint is in Luxembörg, dee al sinds 15 miert 2009 weurt bekleid door Klaus Welle (EVP).
't Europees Parlemint woort opgeriech es d'n Algemeine Vergaojering vaan de EGKS op 10 september 1952. Zie transformeerde in e parlemint mèt volweerdeg Europees verkiezinge vaan 7 bis 10 juni 1979. Pas mèt 't Verdraag vaan Lissabon, wat vaan krach góng op 1 december 2009, kroog 't Parlemint de volweerdege mach vaan 'n legislatieve mach. Sinds deen daag steit 't Parlemint op gelieke voot mèt d'n Europese Raod (de instèlling mèt nationaol leiers).
Functie
Neve zien legislatieve mach, besleet 't EP wie 't EU-budget d'r oet geit zeen en verkees ’t wee de Prizzendent vaan de Europese Kemissie weurt (dèks weurt heer d’n Europese Prizzendent geneump). De prizzendentskandidaot weurt iers nao veure gesjove door de Europese Raod, de Raod hilt dao-in wel de rizzeltaote vaan de parlemintsverkezinge in gedechte umtot 't EP oetindelek de kandidaot mót goodkeure. 't EP is evels eint vaan de wienege parleminte in de wereld wat gein rech heet ’n wètsveurstèl in te dene. Dit feit weurt euver 't algemein gebruuk es 't belaangriekse argemint tot de EU neet democratisch is. Wel mot eder wètsveurstèl vaan de Europese Kemissie goodgekäörd weure door 't EP. Dus 't meint neet tot 't EP gaaroet gein mach heet. Wat 't korsbij ’t rech op wètsveurstèlle indene kump, is 't rech vaan 't EP um de Kemissie te vraoge 'n wètsveurstèl in te dene um de Europese verdrage beter te kinne oetveure. Es de Kemissie dit neet wil doen is zie verpliech dit oet te lègke aon 't Parlemint. 't Europees Parlemint deilt zien mach mèt de Raod vaan de Europese Unie wat betröf ’t discussiëre en touwstoon vaan nui legislatieve veurstèlle, es-ouch ’t EU-budget. 't Kin de Kemissie aonzètte bis ’t opstèlle vaan 'n nui wèt. De Kemissie, de Raod vaan de Europese Unie en de lidstaot dee op 't memint 't prizzendentssjap vaan de Raod vaan de EU heet, motte allemaol eins in de zoeväöl tied verslaag doen vaan hun activiteite aon 't EP. 't Parlemint heet 't rech welk wètsveurstèl daan ouch vaan de Kemissie en edere vaan 't Colleesj vaan Kemmissionarisse, de Europese Centraole Baank en de Europese Rekenkamer aof te käöre.
De Veurzitter of Prizzendent vaan ’t EP
De Parlemintsveurzitter of Parlemintsprizzendent weurt edere 2,5 jaor gekoze door de Europarlementariërs. Daoneve gief 't 14 viceprizzendente. De Prizzendent dirregeert de parlemintsactiviteite en zittinge, en verklaort de budgets en aander stömminge aongenomme. Daonever reprizzentierd heer 't Europees Parlemint boete 't Parlemint en in de rillaties tösse 't EP en aander EU-instituties.
Zedelverdeiling en reprizzentatie
De 705 zedele zien verdeilde euver alle len die lidstaot zien vaan de EU. Duitsland heet d'rs 96, wijl Luxembörg, Malta en Cyprus d'rs meh 6 de lidstaot höbbe. Umtot 'ne lidstaot minimaol 6 zedele mot höbbe en 'ne lidstaot d'rs neet mie es 96 maag höbbe, zien inwoeners vaan sommege lidstaote (wie Luxembörg) euvergeprizzentierd in 't Parlemint, wijl aandere (wie Duitsland) oondergeprizzentierd zien.
Zedele reprizzentiere Börgers vaan de Europese Unie en 'ne börger maag keze op welk meneer me gereprizzentiert weurt. Dit kin op twie menere:
Allewijl samestèlling
Um polletieke mach te höbbe in 't Parlemeint zien de meiste Europese landspartije in 't EP deiloetmakend vaan 'n groetere Europese fractie die versjèllende partije samebrink. Vaan groet nao klein zien dit de polletieke gróppe in 't EP sinds 2019:
Schiaparelli EDM lander
thumb|right|Model vaan de Schiaparelli lander De Schiaparelli EDM lander (Entry, Descent and Landing Demonstrator Module (EDM)) is 'ne kleine lander dee bedoeld waor um technieke te teste die nudeg zien veur 'n zachte landing op Mars. 't Is oonderdeil vaan 't ExoMars-projek vaan de Europese ruimtevaartorganisatie ESA en de Russische ruimtevaartorganisatie Roskosmos. De landing is evels mislök.
Euverziech vaan de missie
Nao 7 maond in de ruimte woort de Schiaparelli lander losgekoppeld vaan de TGO op 16 oktober 2016 en de bedoeling waor tot heer oeteindelek zow lande op Meridiani Planum op 19 oktober 2016. De landing is evels mislök (zuuch ). TGO zal wijer roond Mars blieve drejje en es relaisstation dene veur aander missies tot in 2022. De naom vaan de lander kump vaan Giovanni Schiaparelli, 'ne negentienden iewsen astronoom dee bekind is vaan 't besjrieve vaan 't oppervlak vaan Mars.
Lancering
De lancering voont plaots op 14 miert 2016 vaanaof 't Bajkonoer Kosmodroom in Kazachstan woebij gebruuk woort gemaak vaan 'n Proton-M rakèt. Nao 10 oor woorte de Orbiter en lander losgekoppeld vaan de derden trap (geneump Briz-M). Kort nao 't loskoppele oontplófde de Briz-M op 'n aontal kilometer aofstand, zoonder sjaoj aon de Orbiter en de lander.
Landing
thumb|right|Plaots boe Schiaparelli mós lande aongeduid door de roej staar, kortbij de plaots boe de Opportunity verkinner is geland. Tijdens de landing woort gebruuk gemaak vaan 'n hittesjèld um de snelheid trök te bringe vaan 21.000 km/h op 120 km huugde nao zoe'n 1650 km/h op 11 km huugde. Daan woorte parachute geopend en 40 seconde later woort 't hittesjèld aofgeworpe. Wie de snelheid trök waor gebrach tot 250 km/h móste de parachute losgekoppeld weure en moos gebruuk weure gemaak van retrorakètte um de lander te laote aofdale tot 2 meter bove 't oppervlak, boenao zie oet móste goon en de lander op 't oppervlak zouw valle. Daobij zouw gebruuk weure gemaak van krunkelzones (zjus wie in 'ne oto). De gaanse landing mós minder es zès minute dore. Evels woorte de parachute meugelek te vreug losgekoppeld en gónge de rakètte te vreug oet, meugelek brandde zie mer 3 of 4 seconde in plaots vaan 30 seconde. Foto's die gemaak zien door de Mars Reconnaissance Orbiter vaan de NASA laote op 'n plaots zoe'n 5,4 km aofstand vaan de beougde landingsplaots 'n verstoring zien, die woersjijnelek de plaots is boe de lander is neergestort. De lander is meugelek mèt mie es 300 km/h neergestort, en daobij oontplof umtot de branstoftanks nog vol waore. Dit verklaort tot de verstoring zoe'n 40 bij 15 meter groet is.
Instruminte
't DREAMS oonderdeil (Dust Characterization, Risk Assessment, and Environment Analyser on the Martian Surface) bestoont oet 6 oonderdeile:
Daoneve gaof 't nog twie instruminte die inkel bij de binnekomst in de atmosfeer en de landing zouwe weure gebruuk:
Athanasius Kircher
thumb|150px| Athanasius Kircher (1602-1680) waor 'ne Duutsje jezuïet. In 1658 oontdèkde e dat de pes veroorzaakt waoërd dör micro-organismen en e besjreef z'n oontdèkking in èng van z'n waerke Scrutinum Pestis. Kircher how blood va kraanke luuj dör 'ne microscoop bekaeëke en zoog dao-in get wie wörmkes. Achteraaf bezieë is 't waarsjienlek dat-e gewoeën de witte en roeëj bloodlichaampjes gezieë haat wat neet wegnèmt dat z'n remedies taege de versjpreiding van de kraenkde doeltreffend waore. Kircher sjreef isolatie en quarantaine vör en 't verbrenne van de klèjjer van de besjmette luuj en gezichsmaskers vör de nog gezon.
Athanasius Kircher leet zich in d'r 17de ieëw in 'ne krater van d'r Vesuvius zakke, wie dae óp oetbarsjte sjtóng, öm d'r binnekaant d'r van te kinne besjtudere.
Leiria (distrik)
Leiria is e distrik i Portugal. 't Distrik grens in 't noarde aa Coimbra, in 't noardoeëste aa Castelo Branco, in 't oeëste aa Santarém, in 't zude aa Lissabon. Westelig va Leiria ligk de Atlantischen Oceaan.
Administratieve idelóng
Leiria is ungerverdeeld i zestieën gemingdes:
Zweefmemint
thumb|E [[taam peerd|peerd in de galop. Me zuut dujelek 't zweefmemint boebij 't bies vaan de groond kump.]] E zweefmemint is 'n oonderdeil vaan diverse geng bij zoewel twie- es veervoters. 't Wèl zègke tot allebei daan wel alle veer de bein op e zeker memint vaan de groond zien. Dit is e kinmerk vaan väöl snel en minder snel menere vaan veuroetbeweging.
Bij twieveuters
Bij 't snelwandele, 'ne sport boebij de atlete de wandelpas mote aonhawwe meh de bein wel stijver hawwe, veurt e zweefmemint tot 'n waarsjouwing - en bij herhaoling tot diskwalificatie.
Bij veerveuters
Veerveuters kin me verdeile in dravers en tèlgengers. Dravers (beveurbeeld peerd) kinne euver 't algemein drei basisgeng: stap, draf en galop. In de stap luf d'n draver ummer mer eine poet of ei bein op: hei kump 't bies zelfs neet in de buurt vaan e zweefmemint. In de draf, 'nen diagonaole gaank, besteit e kort zweefmemint wat de ruiter koelek veult. De oetvinding vaan de fotografie mós traon te pas koume veur dit mèt zekerheid oet te make. In de galop kin me 't zweefmemint dujelek zien en veule. 't Bies beweug ziech daan springentere; op 't memint tot 't zienen achterpoet / zien achterbein aofzèt, is 't e memint vaan de groond tot 't tegegestèld veurbein de groond weer raak.
Tèlgengers (beveurbeeld kemele) kinne 'ne stap en diverse vörm vaan tèlgaank, boebij de lateraol beinepare um en um weure aofgezat. Ouch hei besteit e dujelek zweefmemint: 't bies 'sjogkelt' ziech vaan ziene linker- nao ziene rechterkant en trök en kiert ziech ummer zoegaw e beinepaar de groond weer raak.
Vreden
Vreden (Nedersaksisch: Vrene) is e Wesfaals stedsje in de krink (Kreis) Kreis Borken, te Noordrien-Wesfale (Duutsland). Mèt häör 135,83 km² en 22.389 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 165 de veerkante kilometer.
't Op 32 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte of stadsdeile te höbbe.
Lady and the Tramp
Lady and the Tramp is 'nen Amerikaansen animatiefilm oet 1955, geproduceerd door Walt Disney en oetgebrach inne bioscoop op 22 juni 1955 door Buena Vista Distribution. 't is de 15e animatiefilm van Disney.
Friete
thumb|270px|right|Friete 't Woord friete of frites sjteit veur gefrituurde eerappele. De weurd friet en patatas kómme van 't Sjpaanse patatas fritas, dat gebakke eerappele beteikent. In sjtaefkes gesjneje eerappele weure in vèt of olie gebakke.
Gesjiedenis
In 1570 brachte de Sjpanjaarde de ièrsjte eerappele mèt vanoet Zuud-Amerika. In 1848 verköp 'n zekere madam Fritz friete op Belzje kèrmesse. De naam friete zou op häör truuk goon. In juli 1906 sjteit op 'ne kèrmes in Bergen op Zoom de ièrsjte Nederlandse frietkraom.
Cultuur
In de klassieke Franse keuke weure friete Pommes-Pont-Neuf geneump, nao de markante brök euver de Seine in Paries, woa-op de ièrsjte Franse frietkraom zou höbbe gesjtange. In bekans eder sjtad en dörp in Belsj en Nederlands Limburg sjteit waal 'n frieteboet: 'ne frietekraom of 'n frietkot (Belsj). In 't begin waore dat echte kraome, sjtelkes, caravans of 'n gedeilte van 'n (woon)hoes, dat via de ge-eupende vènster de waar verkoch. 'n Poorsjie (tuut) friet weurt aanvankelik geserveerd in 'n papiere punttuut, naoderhand in bekskes. In later jaore zölle ouch ander gefrituurde gerechte verkoch weure zoa es krokètte, bitterbel, loempia's, nassibel, frikandelle, gehakböl. In nóg 'n later sjtadium greujt de kraom oet tot cafetaria of snackbar.
In Limburg weure friete gaer gecombineerd mèt zoer vleisj.
Trivia
In 1957 waor in Norbik neet gewete dat me friete in twieë kieër mot bakke, wille ze sjmake. Och waor neet gewete wie me eeges mayonaise kint make.
Gagnef
Gagnef is 'n gemèndje in Dalarnas län, Zwede. De gemèndje tèltj 10.133 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 769,07 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 13,2 luuj de km².
Küpper
Küpper is e gehuch inne gemèndje Hinsberg in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale. 't Ligk tösse Unterbruch, Alte Schmiede, Schafhausen, Oberbruch en de stad Hinsberg in.
Küpper huuerdje oearsprunkelik bieje gemèndje Unterbruch, meh woort op 1 januari 1972, wie die gemèndje woort opgeluf, samegeveug mit Hinsberg.
Kroenekrane
thumb|[[Brolga's]] De Kroenekrane of Gruiformes is 'n femilie vaan groete veugel, die uterlek op de Storkachtege liekene meh mèt oonder andere de ralle tot 'n eige orde, de Kroenekraanachtege, huurt.
De naom kroenekrane is 'n onomatopee, 'ne naom dee door geluidsnaobootsing gevörmp is, zjus wie koekoek of kleunkske (vroedmeesterpad).
De bieste koume euver de ganse wereld veur, vaan subarctische tot tropische streke. Ouch in Nederland en 't Belsj leve ze, meh zien dao zeldsem, umtot ze bekans allein es doortrèkkers veurkoume.
Kroenekrane weure in väöl len verierd es goddeleke, heilege bieste, veural in Oos-Azië.
1543
1540 - 1541 - 1542 - 1543 - 1544 - 1545 - 1546 1543 waor e gewoen jaor wat begós op maondag volgens de Juliaanse kalender.
Joik
D'r Joik is 'n traditioneel Saami-leed dat zich kenmaerkt dör d'r zangtechniek dae baovetoeënzang geneumd wert.
Edere joik is bedoeld um te reflectere uvver get, wat neet wilt zègke dat 't leed vertèlt uvver 'ne miensj, 'n plaatsj, 'n deer of 'n natuurversjiensel. D'r joik probeert de essentie van 't te bezinge oonderwaerp in e leed vörm te gaeve. De tekste zeunt kort of oontbraeëke gaans. Dit genre leed kènt hieël perzuuënlek of spiritueel zieë. Improvisatie is neet gebrukelek mae èèdere joiker interpreteert de dèk oeraow joiks op z'n èège meneer. Kort gezach: 'n joiker joikt neet uvver get, mae joikt get.
'ne Joik wert mètstens gemakt bie de gebaoërte van 'ne miensj en wert traditioneel accapella gezonge, soms begeleidt dör 'n trom. Huutsedaag wert 'n leed ooch dèk hersjraeve vör instrumaente. 't Toeënsysteem is mètstens pentatonisch mae de joikers zeunt vrie um aander toeënsaoërte te gebroeke.
Saami
thumb|400px|Poolleech, 'n natuurversjiensel in [[joiks bezonge.]] Saami is d'r naam van de indigene of oerbevolking va d'r Scandinavische sjtrieëk Sapmi. Es zoedanig zeunt de Saami waeltwied formeel erkaant.
Gesjiedenis
thumb|Prehistorische rotssjildering in Alta (6000 v. Chr.)
Middelieëwe
De Middelieëwe is ooch d'r tied oeë-in de verdrukking begoes. In dae tied waoërt begoes mèt 't heffe va belastinge oonder de Saami. De middelieëwe eindige väör de Saami neet mèt de Verlichting es wie väör de mètste Europeane, mae luidde 'ne tied in va systematische verdrukking van hun kultuur nao 't noorde. In 't geweunsjde assimilatie-proces waoërt o.m. de kerstening van de Saami ingezat. In 1603 waoërt in Sapmi de örsjte kèrk geboewd.
17de bies 19de ieëw
thumb|200px|Saami-moder mèt keend
Muziek
D'r Joik is 'n traditioneel Saami-leed dat zich kenmaerkt dör d'r zangtechniek dae baovetoeënzang geneumd wert.
Film
In 1988 makde d'r Noorse regisseur Nils Gaup d'r bioscoopfilm Pathfinder. 't Is d'r örsjte film dae in 't Samisch opgenaome is en vertèld 'n aod Samisch verhaol. De opnames zeunt gemakd in de Finnmark en 'n groeët probleem daobie waore de extreme waersumsjtandighede. Op d'r örsjte drieëjdaag waor 't 47 graad oonder nul en de camera's weigerde te wèrke. De Joiks zeunt gezonge dör Nils-Aslak Valkeapää dae de rol va Sïïda-Isit sjpäölde. De Joiks drage, naeve 't indrukwekkende laandsjap, bie an d'r mystieke sfeer van d'r film dae noe ooch op DVD te verkriege is. D'r film is in 1988 genomineerd väör 'ne Oscar es Best Foreign Language Film (Norway).
Georgia
thumb|right|500px|Georgia en de res vaan Amerika Georgia (neet te verwarre mèt Georgië) is 'ne staot in de VS. De aofkorting is GA. De hoofstad is Atlanta.
Geografie
Georgia heet 'n oppervlak vaan 154.077 km² (2,6% water), en heet 8.829.383 inwoeners (54,59/km²). 't Hoegste punt vaan Georgia is Brasstown Bald (1458 m). De staot ligk in de Eastern-tiedzone.
Georgia grens in 't noorde aon Tennessee en North Carolina, in 't ooste aon South Carolina, in 't zuie aon Florida en aon 't weste aon Alabama.
Afrikaans
't Afrikaans of Zuid-Afrikaans weurt wel es de einege dochtertaol vaan 't Nederlands gezeen, meh 't heet ouch väöl kinmerke vaan 'n creooltaol. De taol is oontstande oet de veural Hollandse dialekte vaan de immigrante oet de zeventiende iew. De woordesjat is veur 95% ontliend aan 't Nederlands. 't Afrikaans heet daoneve wäörd oet 't Maleis, Portugees, Frans, Duits en inheems Afrikaanse taole euvergenome.
Allewel tot ze ziech vaanaof 't begin vaan 't Hollands heet losgemaak, woort 't Afrikaans pas in 1923 es apaarte taol erkind. Daoveur gebruukde me 't Nederlands es cultuurtaol.
Grammair
Aon de Afrikaanse grammair vèlt direk op tot ze hendeg versumpeld is vergeleke mit de Nederlandse grammair. De wèrkwäörd höbbe meistes nog meh dreej vörm: eine veur d'n infinitief en 't presens, eine veur 't onvoltoejd deilwoord, en eine veur 't voltoejd deilwoord: sing, singend, gesing. Bij de meiste verbe is de verleien tied verdwene (oetzongeringe: was, kon, wou, sou, moes, en groetendeils verouwerd: had, werd, mog, dag, wis). Nao persoene weure werkwäörd neet vervoog.
't Afrikaans heet 'n dobbel oontkinning, meh neet dezelfde wie in 't Frans of awwer Limbörgs. 't Hoofwoord kump ierst op zien vertrojde plaots, boenao aon 't eind vaan de zin nog ins nie volg: Ek sou dit nooit sê nie. (Vergliek 't aajd-Mestreechs: Iech en zouw dat noets zègke.)
Oetspraok
De v en z koume in gesproke Afrikaans trök es f en s, allewel tot de v wel behawwe gebleve is in de spelling. De ee en oo zien, wie in 't vreuger Hollands en noe nog in 't Zieuws, daolende twieklaanke. De -@n en -Ct zien (zjus wie in 't Limbörgs!), vervalle.
Imago
't Afrikaans had in de negentiende iew wieneg prestiezj; 't waor lètterlek de taol vaan de Boere. Nao de vörming vaan de Zuid-Afrikaanse Unie in 1910 kraog de gemeinsjap vaan Afrikaanders evels 'n groete rol in 't landsbestuur, boemèt 't prestiezj vaan de taol väöl steeg. 't Waore evels de promotors vaan de apartheid boemèt me 't Afrikaans nog 't meist associeerde. Nao de afsjaffing daovaan in 1990 woort 't Afrikaans vaan ein van de twie officieel taole ein vaan de elf. In alle domeine boe de zwarte bevolking noe begós te dominere woort 't Afrikaans opzij gezet veur de Bantoetaole, of veur 't Ingels. Allewijl weurt 't Afrikaans ummer mie de taol vaan de Boere allein.
Rosendahl
Rosendahl (Nedersaksisch: Rausendaal) is 'n Wesfaalse gemeinte in de krink (Kreis) Kreis Coesfeld, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 94,84 km² en 10.614 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 112 de veerkante kilometer.
De op 104 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel drei oortsdeile (dörpe die behure bis de gemeinte). In ein vaan die oortsdeile, Darfeld, begint 't revierke de Vech, die oetindelek oetmojlt in Zwolle (Oos-Nederland).
Niamey
thumb|Keek euver Niamey. Niamey is de houfstad van 't Wès-Afrikaans landj Niger. De stad ligk in 't zuudwèste van 't landj, ane reveer de Niger. In 2006 wóndje dao zoeaget 780.000 luuj. Rónjelóm Niamey waere väöl apenoeate verboedj. De industrie besteitj veurnamelik oet keramiek, cement, steinfebrikken en weverieje. Wiejer zitj ouch de regering van Niger inne stad en guuef 't 'n universiteit en e nasjenaal museum.
1863
1860 - 1861 - 1862 - 1863 - 1864 - 1865 - 1866 1863 (MDCCCLXIII) waor e gewoen jaor wat begós op 'nen donderdag op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|right|150px|Henri Dunant, oprichter van ’t Roaj Kruus
Gebore
thumb|right|150px| Louis Couperus, gebaore in 1863
Gesjtórve
thumb|right|170px| Thomas "Stonewall" Jackson, gesjtórve in 1863
Staeveswaert
thumb|right|Foto van St. Stephanuskirk en 't aod gemeintehoes Staeveswaert (Nederlands: Stevensweert) is e klein plaetske in Midden-Limburg mèt róndj de 1.660 minse (2006). Róndj 1633 begóste de Spanjaarde Staeveswaert óm te boewe tot e vestingstedje, vanwaege de strategische ligking aan de Maas. Sins 1715 behuërt Staeveswaert officieel tot Nederlandj. Noe behuërt het tot de gemeinte Maasgoew. Vreuger woor het 'n eige gemeinte same mèt G'n Oea en de Laak, toendertied ein van de kleinste gemeintes van Nederlandj. 't Is veural bekènd as eilandj in de Maas en erg populair ónger (veural Duutse) toeriste. Ouch is het bekènd door beeldsniejer Jan van Steffeswert. Bezeenswaardigheje zeen de protestantse en katholieke kirk, 't museum en de restante van 't aod kastiël.
Staeveswaert is in Nederlandj bekènd óm De kantharos van Stevensweert, 'n juridische oetspraok oet 1959 mèt groate waerd in de jurisprudentie. In 't kort kump 't d'r op neer det, wen me emes get verköp en det bliek later väöl mieë waerd te zeen, det de verkoup det juridisch neet óngedaon gemaak kan waere es me neet kan aantoane det de kuiper bie de koup al wis waat de waerd woor. (kiek bie extern links) thumb|right|Straoteplan van de aoje bènnestad Staeveswaert lik veural in de buurt van Belsj, vanaaf de oever van de Maas kèns se Maaseik al zeen ligke. 't Unieke van Staeveswaert is det alle straote in de aoj bènnestad nao ein punt toeloupe. Same mèt Bourtange in Groninge is Staeveswaert de einige plaats in Nederlandj met det straotepatroan. Van oudsher stuit Staeveswaert ouch bekènd veur de väöle kaffees (mieër es 20 op 1500 minse), maar det is noe minder.
Castiliaans
Castiliaans (meistal Spaons/Spaans geneump) is de officieel taol vaan Spanje, en vaan väöl aander len in Latiens Amerika en inkel len in Afrika. In Spanje en Latiens Amerika is 't ouch de meist gesproke taol. Alles bijein tèlt de taol zoe'n 500 miljoen sprekers, boevaan de meiste mojertaolsprekers zien. Es me vaan taolbeheersing oetgeit is 't Castiliaans de derde wereldtaol, nao Sjinees en Ingels, meh gerekend in mojertaolsprekers is 't de twiede. Allewel bekans ederein in Arizona, VS 't Ingels beheers, is Castiliaans dao de groetste mojertaol. In Miami weurt zelfs mie Castiliaans es Ingels gesproke. Ouch in 't zuie vaan Californië en Texas bliek tot mie lui Castiliaans es mojertaol höbbe es Ingels. De term Castiliaans veur Spaons weurt gebruuk umtot in Spanje zelf ouch 't Catalaans en 't Aragonees (en natuurlek 't Baskisch) es taole erkind weure, boemèt de taol vaan Castilië laank neet 't gaanse Spaonse groondgebeed besleit.
Rohmen
Rohmen is e gehuch inne gemèndje Hinsberg in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale. 't Ligk tösse Unterbruch, Fell, Luchtenberg, Garsbeck, Rolland en Alte Schmiede in.
Cheveuges
Cheveuges ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 442 inweunersj, die Cheveugiens (mannelik) en Cheveugiennes (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 8,9 km2 groat. Dao woonde dus zoan 50 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't ièrsjte kanton van Sedan (Sedan-1), wat waer deil oetmaak van 't arrendissement van Sedan. Wier liegk 't op 'n huègte van 153-336 meter.
Monte Águila
Monte Águila ies de sjtad van Chili. In 2002 tèlde de sjtad 6.090 inweunersj.
Cheveuges
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Allerheilige
Allerheilige (Latien: Omnium Sanctorum solemnitas) ies 'ne kèrkelike fièsdaag bie de katholieke, dae gevierd weurt op 1 november. Alle heilige en martelaere, bekènd of neet bekènd, weure dan gezamelik herdach umdat zie same de zegevierende kèrk vertegenwoordige.
Oarsjpróng en viering
De oarsjpróng van 't fiès liek in de 4e of 5e ièw. Paus Gregorius IV, dae laefde van 827-844, verplaatsde de fièsdaag van Allerheilige van 13 mei nao 1 november. Op 13 mei vóng de kèrkwiejing plaats van 't dan toe heidense Pantheon in Roame. 1 november waor de begindaag van de winterperiode volges Benedictus.
De Orthodoxe kèrk kènt ouch 'n Allerheilige-fiès, meh dat vèlt op 'ne andere datum. Op de daag veur Allerheilige, 31 oktober, vingk 't fiès van Halloween plaats, dat dezelfde gróndgedachte haet: de sjeiing van zomer mèt winter. De naam zou aafgeleid zin van Allerheilige-aovend.
Wètteleke Vierdaag
In Belsj, Oastenriek, Liechtenstein, de katholieke Kantons va Zjwitserland, de Duutsje deilsjtate Baden-Württemberg, Beieren, Nordrhein-Westfalen, Rheinland-Pfalz en Saarland, wie ouch in Luxemburg, Italië, Frankriek, Sjpanje, Portugal, Pole, Hongarije, Kroatië, Sjlowakije, Slovenië en Litaue ies Allerheilige 'ne wètteleke vriejen daag. In Zjwede vèlt daen daag op de zaoterdig nao 1 november. In al dees leng haet ziech mèt en mèt 't fiès van Allerzièle verlag nao Allerhèlligedaag en were op 1 november de euverlejene oet eige krink herdach en hun graver verseerd. In Nederland woort Allerheilige es wètteleke fièsdaag in de 60er jaore aafgesjaf. Op 2 november, of op de kortsbie liegkende zóndig, weurt Allerzièle gevierd es naogedachtenis aan alle doaje.
Issancourt-et-Rumel
Issancourt-et-Rumel ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 374 luuj op 'n oppervlaak van 5,47 veerkante kilometer en daomèt goof 68,37 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -1,7% de jaor.
Jeruzalem
thumb|200px|left thumb|Blik op Jeruzalem vanaof de Olijfberg Jeruzalem (modern Hebreeuws: Jeroesjalaajm, ירושלים) is de hoofstad van Israël en is ouch 'n religieus centrum van de Islam, 't Joededom en 't Christendom. 't Is de groetste stad vaan Israël mèt 'n bevolking vaan 933.113 (2009). Ze lik tösse de Middellandse Zie in 't weste en de Doej Zie in 't oeste.
In de aw stad ligke de Klaogmoer, de Graafkèrk en de Rotskoepel. Oas-Jeruzalem is oonderverdeild in 'n joedse, christelike, islamitische en Armeense wiek. Dit deil vaan Jerusalem weurt door de Palestijne opge-eis es de houfstad van 'n touwkomstege staot Palestina.
De historische stadskern van Jerusalem steit sins 1981 op de Werelderfgoodlies van UNESCO.
That's Live
That's Live is een 11-mansformatie oét de regio Venlo. Zeej speule swingende funk-, rock en soulmeziék. Hoëgtepunte van de bend waas eur populaire leedje "Kiék dao die dieke met die vlaaj" op de millodie van Oh What a night en eur optraeje op Jocus Bühne op d'n Hofbal in de Maaspoort van Venlo. De bend besteit oét 'n basisbezetting van drum/bass/gitaar/toetse, daobeej hebbe ze dreej blaozers en 'n zangerskwartet. Ein van eur zengers is Bart Houtermans dae ouk in 't vastelaovendcircuit van Venlo genne ônbekinde miër is.
13 juni
13 juni is de 164ste daag van 't jaor (165ste daag in ein sjrikkeljaor) in de Gregoriaanse kalender. Nog 201 daag pès 't eindj van 't jaor.
Gebäörtenisse
right|thumb|Katharina von Bora, in 1525 getrouwt mèt Maarten Luther
Gebore
thumb|right| Karel de Kale, Gebaore in 823. thumb|right| Paavo Nurmi, gebaore in 1897.
Gesjtorve
thumb|right| Antonius van Padua, gesjtorve in 1231. thumb|right|Benny Goodman, gesjtorve in 1943.
Victor Reubsaet
Victor Reubsaet (Zitterd,1843 - Paries, 1887) waor 'ne internationaal bekaande zenger en violist. In 1879 trówde e mèt de wètvrów va Isaac Merritt Singer, Isabella Eugenie Boyer, en get later waoërt e dör d'r Italiaanse köning in d'r adelsjtaand verhaeve.
Gezèkde
In Zitterd neumt me 'ne miensj dae zich get van ziene jaan makt noe "'ne Reubsaat" zoonder dat me wèt vörwat.
Manderien
Manderien kin verwieze nao:
Jacob Cats
Biografie
Cats woort gebore in Brouwershaven, 'n klein stad op Schouwen-Duiveland (provincie Zieland), es veerde keend vaan 'ne rezjènt. Zie geslach is neet verwant mèt de hiere vaan Kats (Noord-Beveland). Cats doorleep 't gymnasium in Zierikzee en góng daonao rechte studere in Leiden. Heer promoveerde in Orléans en lag zienen eid es avvekaot aof in D'n Haag.
Nao zienen eid góng 'r in 1603 aon 't werk in Middelburg, boe heer ziech specialiseerde in zake euver de kaapvaart. Ouch woort heer tot stadsavvekaot aongestèld. In 1905 trouwde Cats (in de Nui Kèrk in Amsterdam) mèt de Antwerpse Elisabeth van Valckenburg. In 1609, mèt de sleting vaan 't Twelfjaoreg Bestand, veel de kaapvaart stèl. Cats lag ziech noe touw op 't inpoldere vaan stökker land in Ziews-Vlaondere. Dees investeringe vele good oet en Cats woort in e paar jaor 'ne rieke groetgroondbezitter.
Daonao begós heer naom te make in de politiek. Vaan 1621 tot 1623 waor heer stadspensionair vaan Middelburg, daonao vaan Dordrech en in 1636 woort heer tot raodspensionair vaan Holland beneump, oongeveer de hoegste functie die 'ne börger in de Rippubliek kós bekleie. Nao de Groete Vergadering vaan 1651 naom heer oontslaag.
De lèste jaore vaan zie leve brach heer door op zien drei hoezer: Zorgvliet (Sorghvliet) in D'n Haag, de Munnikenhof bij Grijpskerke (Walcheren, Zieland) en de Catshoeve bij Groede (Ziews-Vlaondere). Zorgvliet, boe heer ouch storf, steit vaandaog bekind es 't Catshoes; 't is de ambswoening vaan de Nederlandse minister-president.
Cats heet sinds 1829 e standbeeld in Brouwershaven, vaan de hand vaan Philippe Parmentier.
Woensdrecht
Woensdrecht is 'n gemeinte in 't zuidweste vaan de provincie Noord-Braobant, tege de grens mèt Belsj (provincie Antwerpe, in 't zuie en ooste) en Zieland (in 't weste) aon, ten zuie vaan Berg op Zoom, mèt 'n oppervlak vaan (perceis) 100,00 km² (daovaan gei water) en per 1 januari 2006 21.153 inwoeners. Woensdrecht besteit oet de kerne Hoogerheide (hoofplaots), Huijbergen, Ossendrecht, Putte (gedeiltelek) en Woensdrecht.
Jacob Cats
Werk en stijl
Jacob Cats begós al in ziene studententied mèt 't sjrieve vaan diechwerk; zien ierste bundels bevatde neo-Latiense poëzie nao klassiek veurbeeld. Vaanaof 1618, meh veural op zienen awwe daog (naotot heer in 1651 op pensioen waor gegaange), publiceerde heer bundel nao bundel in 't Nederlands. Zie werk besteit veural oet epigramme mèt 'nen didactische, dèks moraliserenden inhaajd.
Al tijens zie leve woort zie werk good verkoch. Nao zienen doed is 't mie es twie iewe laank kier op kier herdrök, gemeinelek in de (intösse sterk verawwerde) zeventienden-iewse spelling. Cats zie verzameld werk (in diverse oetgave) is, nao de Biebel, 't mies geleze en verkoch werk in de Nederlandse historie. Door de otoriteit die zien spreuke hadde stoont heer bekind es Vadertje Cats. Pas in de negentienden iew begós zien positie oonder vuur te koume. De literaire criticus Conrad Busken Huet publiceerde e zier kritisch werk euver Cats (en veural euver zien contemporain naovolgers), en väöl literatore volgde Busken Huet in zien kritiek. Ouch in 't satirisch bundelke Grassprietjes (vaan Frederik van Eeden) weurt heer belachelek gemaak. Pas in d'n twintegsten iew raakde heer ech oet de mode, wie de moraol deen 'r veursjreef oet d'n tied raakde.
Bron
Dit artikel is gebaseerd op, en gedeiltelek vertaold oet, 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Wittrock
't Naordelikste stök vanne straot wuuertj ouch waal gezeen es 'n apaart gehuch: Lohmühle.
Wittrock huuerdje oearsprunkelik bieje gemèndje Unterbruch, meh woort op 1 januari 1972, wie die gemèndje woort opgeluf, samegeveug mit Hinsberg.
Artikel 50
Artikel 50 kin verwieze nao artikele in versjèllende constituties, constitioneel verdrage of aander documinte binne 't rech. Binne de Limbörgstaolege regio riffereert me daan meistes nao:
Britney Spears
thumb|250px|Sjrijfster, zangeres en actrice Britney Spears Britney Jean Spears (McComb, Pike County, Mississippi, 2 december 1981) is 'n Amerikaanse popzangeres, songwriter, danseres, actrice en autäör. Volgens de Recording Industry Association of America is Spears de op zeve-nao bès verkoupende vrouweleke arties vaan de Vereinegde Staote mèt 31 miljoen gecertificeerde albums. Ouch is Spears ein vaan de bès verkoupende artieste in de wèreld mèt 'ne gesjatte verkoup vaan 83 miljoen albums. Spears is ouch titelhawwer vaan mierdere Guinness World Records.
In augustus 2007 bòtsde Spears tege 'ne geparkeerde wage, ze bleek toen neet in 't bezit te zien vaan e geldeg rijbewies veur de staot Californië. Toen de jury 't neet ins woort euver 't wel of neet sjöldeg zien vaan Spears woort op 21 oktober de rechtszaak geseponeerd.
Senden (Noordrien-Wesfale)
Senden (Nedersaksisch: Siänden) is 'n Wesfaalse gemeinte in de krink (Kreis) Kreis Coesfeld, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 109,45 km² en 20.124 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 184 de veerkante kilometer.
De op 59 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel drei stadsdeile.
Boetelender
'ne Boetelender of 'n(e) Vreempde is, in de juridische zin, iemes dee neet in 't bezèt is vaan de nationaliteit vaan 't land boe heer of zie verblijf. In 't daogeleks spraokgebruuk weurt mèt 't begrip evels ouch dèks verwijs nao iemes dee juridisch gezien 'ne börger is mer dee ofwel urges aanders gebore is ofwel awwers heet die dat waore.
Versjèllende len roond de wereld gebruuke versjèllende begrippe of wäörd veur boetelenders. 't Geit meistes euver immigrante en vlöchtelinge mer soms ouch um tijeleke bezeukers, wie toeriste of zakelui. De kommende veer begrippe weure dèks gezamelek gebruuk, zoe-ouch in Nederland, Belsj en Duitsland:
De boetelender es juridische status is veural e significant begrip gewore in 't oontstande vaan natiestaote in de laten 18e iew mer veural de 19e en 20e iew.
EU-boetelenders binne de EU
Binne de Europese Unie (EU) höbbe alle börgers vaan EU-lidstaote ouch automatisch 't Börgersjap vaan de Europese Unie. Dit maak 't "boetelendersjap" vaan Europeane binne de Unie vrij uniek. 'ne Belsj in Nederland heet daomèt bekans alle rechte dee 'ne Nederlender in Nederland ouch geneet, mèt 'n klein aontaol oetzunderinge: 't rech um in nationaol verkezinge te stömme en 't rech um ambteneer veur de nationaole staot te weure zien daovaan twie belaangrieke. Wel maag zoe'nen Europese boetelender gewoen veur aander verkezinge in 'ne lidstaot dee neet zienen eigene is stömme (gemeinteleke verkezinge, mer ouch regionaol, Europees, etc.) en is 't veur 'nen Europese börger rillatief gemekelek um de volweerdege nationaliteit vaan 'nen aanderen EU-lidstaot te verkriege es heer/zie dao langer blijf hojze.
Populatie (biologie)
'n Populatie is 'n groep organisme van dezelfdje saort die neet in tied of plaats vanein zint gesjeie en dus (theoretisch) mit einanger kinne veurtplantje.
De gruèdje van 'n populatie varieertj in de loup van d'n tied, mer liek op de langen doer rónjelóm e bestump aevewich te sjoegkele. De populatiegruèdje hèngk aaf van:
Väöl van dees factore zint aafhenkelik van de populatiedichheid en waere gereguleerdj door biotische factore, wie 't dao-zeen van aete, jagendje dere en 't veurkómme van krenkdjes en van abiotische factore, wie de minimum- en maximumtemperatuur, raengerval en doer van de snieëbedèkking.
Jandun
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 297 luuj op 'n oppervlaak van 12,78 veerkante kilometer en daomèt goof 23,24 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +1,4% de jaor.
Isabella Eugenie Boyer
Isabella Eugenie Boyer (17 december 1841 – 12 mei 1904) waor e Fraans model en is gebaore in Paries oet Fraans en Ingelsje owwersj. Isabella trówde mèt Isaac Merritt Singer, d'r sjtichter van the Singer Sewing Machine Co., in New York, in 1863 wie Isaac 52 en Isabella pas 22 waor. Singer waor al 'ns getrówd gewes mèt Mary Ann Sponsler, die 'm evvel besjöldigde van hoeselek gewaeld.
Isabella en d'r Isaac verhuusde nao Oldway Mansion in Paignton, Ingeland. Ze krege twieë maedsjes en veer jónges. Hön name waore Winnaretta, Isabelle, Mortimer, Washington, Paris and Franklin. Va Isaac Singer wert gesjraeve dat-e in totaal 22 children zów ha gehad. Singer sjtórf in 1875. E leet 'n erfenis va 14 miljoeën dollar nao en nao väöl juridische tówtrèkkeriej waoërt Isabella erkaant es z'n wèttige wètvrów en erfde aal.
In 1879 trówde Isabella mèt d'r va Zitterd aafkomstige musikaant Victor Reubsaet, en ze gónge in Paris wónne. Victor waor 'ne internationaal successvólle zenger en violist. E waor in 1843 in Zitterd, es Nicolas Reubsaet, zoon van 'ne eenvoudige sjónsmaeëker gebaore. Pretenderend dat e van adeleke aafkomst waor, claimde e vaalsjelek d'r titel Vicomte d’Estenburgh. In 1881 kroog e evvel d'r titel va Hertog va Camposelice van d'r Italiaanse köning Umberto. Victor Reubsaet sjórf in 1887.
Wie de Isabella nog neet hertrówd waor mèt Paul Sohège (1891) how ze ömgaank mèt d'r beeldhouwer Bartholdi. D'r wert bewaerd dat ze model zów ha gesjtange vör 't gezich van de Statue of Liberty. Isabella Eugenia Boyer sjórf in 1904 wie ze 62 jaor aod waor.
Illinois
thumb|right|125px|Veendel vaan Illinois thumb|right|500px|Illinois en de res vaan Amerika Illinois is 'ne staot in de VS. De aofkorting is IL. De hoofstad is Springfield.
Higham (Kent)
Higham is e pläötske in 't distrik vaan Gravesham. 't Ligk in de graofsjap Kent, in 't Ingels South East England. De lètse volkstèlling waor alweer in 2001, wie 't hei 3.938 lui goof. 't Pläötske besteit al sinds de 14e iew mer kraog pas bekindheid in Europa doortot Charles Dickens hei hiemelde op 9 juni 1870. Heer woort hei op 58-jaoreg leeftied begrave.
Chevières
Chevières ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 45 inweunersj. Ze ies 6,17 km2 groat. Dao woonde dus zoan 7,3 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Attigny, wat waer deil oetmaak van 't arrendissement van Vouziers. Wier liegk 't op 'n huègte van 117-213 meter.
Lucius Sergius Catilina
thumb|260px|right|Cicero klaag Catilina aan in de [[Romeins Riek|Romeinse senaat, fresco van Cesare Maccari (1888)]] Lucius Sergius Catilina (108 - 62 v. Chr.) waor 'ne Romeinse sjtaotsman, dae bekènd ies gewore door zien samezjwering tege de sjtaot. De samezjwering van Catilina ies door de veer Catilinarische raeveuringe van Cicero en 't werk De coniuratione Catilinae van Sallustius gedocumenteerd.
Chevières
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Lucius Sergius Catilina
Catilina woort gebore in 'n verermde adellike familie. Hae waor 'ne aanhenger van Sulla en volges Sallustius waor hae de leier van 'n bende criminele. In 63 v. Chr. probeerde hae door geweld aan de mach te kómme, meh diet lukde neet en zien bende woort in Roame gearresteerd en geëxecuteerd. Catilina zelf vlöchde oet de sjtad en sjneuvelde in 62 veur Christus bie 'n gevech in de buurt van Pistoria (allewiel Pistoia).
Versjlaag dör vijande
Dör 't litterair waerk van Cicero en Sallustius kèn v'r 't verhaol van dis gewichtige samezjwaering vanoet 't sjtaandpeunt van de Optimates hieël good. Tóch mót hiebie raeëkening gehouwe werre mèt 't gegaeve dat de Optimates in 't algemèng, en Cicero en Sallustius in 't bezeunder, vijande van Catilina waore en w'r dus hoofdzakelek över informatie besjikke die Catilina in e verkieërd daaglich zówwe kènne zitte.
Chevières
Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Piramied
Piramide zeen boewwirke die in väöl aaj besjavinge woorte geboedj. De groeate euvereinkóms tösse de pyramide vanne aaj besjavinge is det ze 'n brei brais höbben en op baoven aan ummertoe smaler waere. De raeje veure brei basis is det aaj besjavinge gein lichte meh toch staevige matterjale wie staol kóste, die häör in staot zówwe stèlle veur hoeag boewwirke te make die rech op baoven aan gaon.
De bekèndjste piramide zeen die oet Egypte, mer ouch de Maya's staon bekèndj veur häör piramide. Tródsdet nag noeatj 'ne mummie is gevónjen in 'ne piramide, numme óngerzeukers aan det ze woorte gebroek veur graver veur farao's. De meiste piramides zeen geplunderdj gewaoren in 't vergangene.
Deens (taol)
't Deens is de Noordgermaanse taol die in Denemarke gesproke weurt door zoe-n 5,5 miljoen lui. Wie de ander Noordgermaanse taole stamp 't aof vaan 't Ajdnoors en aanders es in 't Wesgermaanse taolgebeed 't geval is kinne de sprekers vaan de versjèllende taole ziech oonderein good verstoon: Zweeds, Noors en Deens zouwe es dialekte vaanein kinne gelde. E belangriek versjèl mèt 't Noors en 't Zweeds is tot 't Deens gein twietoenegheid kint, mer in plaots daovaan de stød kènt.
Boete Denemarke is 't Deens nog 'n officieel taol vaan de Faeröer en Greunland. Wijer weurt 't in Duitsland eve euver de grens, in Sleeswiek-Holstein, gesproke. Veul aaj lui op Iesland spreike auch nog Deens.
Getalle
't Deens maak biej 't tèlle nog gebroek van 't Aadgermaanse twintjigdeilige sjtèlsel. Veurbeeld:
Zieël
De zieël is in väöl filosofiejen en religies 't deil vanne laevendje miens det baovenetuurlik is en doorlaef nao de doead. 't Kan neet óntdèk waere dore weitesjap, ómdet 't neet getes kan waeren op 'n gecontroleerdje meneer. Väöl versjillige meininge bestaon euver waat gebeurtj mitte persuuenlike ervaring nao de doead. In anger (esoterische) opvattingen is 't de drager, de oetdrökking of 't veurtuug, vanne ego of d'n (ieëvige) geis. Väöl atheïste zègke det de zieël neet besteitj en det 't lief 't ènsigste deil van 'ne miens is. De zieël is de neet-matterjele, spirituele component van luuj en anger dere.
Joigny-sur-Meuse
Joigny-sur-Meuse ies 'n gemeinte (Frans: commune) aan de Maas in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
Lissabon (distrik)
Lissabon (Portugees: Lisboa) is e distrik i Portugal. 't Hat 'n oppervlakde van 2.761 km² en 't grens in 't noarde aa Leiria, in 't oeëste aa Santarém, in 't zuudoeëste aa Setúbal en in 't weste aa g'ne Atlantischen Oceaan. 't Betref 'n agglomeratiegebeed va g'n hoofsjtad Lissabon en höar vuursjteëj.
Administratieve idelóng
't Distrik is ungerverdeeld i zestieën gemingdes:
Hedemora
Hedemora is 'n gemèndje in Dalarnas län, Zwede. De gemèndje tèltj 15.355 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 839,92 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 18,3 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
8,07% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Ignatius van Loyola
Ignatius van Loyola of d'r hèllige Iñigo Lopez de Loyola (kasjtieël Loyola bie Azpeitia, 24 december 1491 - Rome, 31 juli 1556) waoërt bekènd dör z'n aandeel in de oprichting van de Jezuïete. E leidde dis orde jaorelaank èges mèt vaste haand en waoërt "generaal" geneumd. Wieër is e bekaand dör z'n Geesteleke Oefeninge en aander, ooch autobiografische gesjrifte. E waoërt in 1622 hèllig verklaord dör paus Gregorius XV. Z'ne feestdaag vèlt op 31 juli.
left|thumb|Ignatius van Loyola de Loyola waor 'ne zoon van 'ne Baskische edelmaan. In z'n jóng jaore sjaen e e lósbandig laeve te ha gelèjd, mae in deens bie 't Sjpaanse leger kieëm in 1521 'n ömmekieër tiedens de Fraanse belegering van Pamplona, toen 'ne kanonskaogel tössje z'n been sjaoët en 'm verwonde an z'n twieë been. Nao z'n hersjtel oondernoom e in 1534 mèt zès aander vanoet Paries 'n pelgrimsrees nao Palestina. Loyola waoërt in 1537 te Venetië töt preester gewiejd. In 1539 kieëm 't in Rome töt de oprichting van de Jezuïete. E liekt in Rome begrave in de Jezuïetekèrk Gesù.
Gleujwörmke
thumb|'t Gewoon gleujwörmke Gleujwörmkes (Nederlands: Glimworm of vuurvlieg) zint gein wörm en ouch gein vlege meh klein keverkes. In Nederland kómme de groate of gewone (Lampyris noctiluca), de kleine (Lamprohiza splendidula) en de kortsjildgleujwörm (Phosphaenus hemipterus) veur in de bösj, bösjrand en in weie.
Voedsel
Gleujwörmkes ete es larf veural óngewervelde sjlekke en zint daorum nöttige bièskes. De volwasse keverkes ete nieks miè en leve nog 'n paar weke es "imago".
Gleuje
Gleujwörmkes höbbe de typische eigesjap um leech te producere (bioluminescentie). Dat gebeurt in apaarte organe aan ’t achterlief. De leechsignale, die meistal geelgreun van kleur zin, were oetgesjtraold door volwasse bièskes, die ziech zoa onderein probere te vinge bie de veurtplanting. Bie sómmige soorte lokke vruikes, zonder vleugele, de vlegende mennekes door onaafgebroke te sjiene. Bie ander soorte make de mennekes ziech bekènd door specifieke flitscodes oet te zende woa-op de wiefkes dan wir mèt ’n soortspecifieke flitscode reagere.
Idaho
thumb|right|125px|Veendel vaan Idaho thumb|right|500px|Idaho en de res vaan Amerika Idaho is 'ne staot in de VS. De aofkorting is ID. De hoofstad is Boise. Bijnaome veur de staot zien Gern State en Potato State (eerappel staot).