cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Waope van Mofert
De zegel vanne sjaepebank
thumb|De zegel vanne sjaepebank van Mofert De sjaepebank van Mofert haet 'ne langen tied, in eder geval toet 1493, geine eige zegel gehad. In 'n stök vanne sjaepebank, oet 't jaor 1493, steit vermeldj det zie zelf geine zegel höbbe en det zie daoróm de sjout verzeuke ziene zegel aan 't stök te hange. Later, in eder gaval in 1614, haw de sjaepebank waal 'ne eige zegel. Aan 'n stök van det jaor hink 'ne zegel, dae d'r es volg oet zuut: 'n Sjild mit 'ne berg, mit dao-op 'n kestieël mit aan edere kantj 'ne gekanteelde tore, mit spits en baovenop edere spits e kruuts. De tores zeen eder van twieë rame verzeen. Inne moer tösse de tores in zit in de midde 'n paort. 't Sjild is ómgaeve door 't randjsjrif “S. Scab. De. Montfort.” Dit is 'n aafkorting van “Sigillum Scabinorum de Montfort” en beteikend “Zegel vanne Sjaepebank van Mofert”.
Aanvraog gemèndjewaope door de Gemèndje Mofert
Op 5 mieërt 1883 besluut 't gemèndjebestuur van Mofert óm 'n gemèndjewaope aan te vraoge bie Keuning Wullem III: “Bij eene regeling en beschrijving van het oud-archief dezer gemeente, waarmede een bekwaam persoon zich in zijnen vrijen tijd onledig houdt, bevinden wij een afdruk van het wapen van het ambt Montfort, thans de gemeente Montfort. Het gemeentebestuur wenscht dit wapen tot gemeentezegel verheven te zien, waarom wij ons tot U.H.Ed.Getr. wenden met het beleefd verzoek ons te willen inlichten welken weg wij te volgen hebben om daartoe te geraken.” Waasjienlik weurd mit dae “afdruk van het wapen van het ambt Montfort” 'nen aafdrök vanne sjaepezegel bedoeld. In det geval klop 't neet gans, waat 't gemèndjebestuur in häöre breef sjrief. 't Geit namelik ómme zegel vanne sjaepebank van Mofert en neet óm 't waope van 't Amb Mofert.
Verlening van 't waope door Keuning Wullem III
thumb|Aafsjrif van 't keuninklik beslaot Op 5 juli 1887 verleent Keuning Wullem III 'n gemèndjewaope aan Mofert, mit de volgende heraldische ómsjrieving: “een schild van lazuur, beladen met een kasteel met twee van kruisen voorziene gekantelde torens, alles van goud, staande op den top van een berg of heuvel van hetzelfde, het schild omgeven door het randschrift Gemeentebestuur van Montfort”.
Wiejer motte veer opmerke, det d'r steit gekantelde torens. Waarsjienlik is dit 'n sjrieffout, ómder 't hie geit óm gekanteelde tores (tores, die van kantele verzeen zeen).
't Sjient det 't waope waas aangevraog mit 'ne berg van sinopel (greun), mer det waerde neet toegeweze.
Minster
thumb|Slevrouwetenhiemelopnummingskèrk in Minster. Minster (Nederlands: Munsterbilzen) is e dörp in de provincie Belsj Limbörg en 'n deilgemeinte vaan de stad Bilze. Minster ligk zoe'n twie kilometer noordelek vaan Bilze-stad en heet (1 jannewarie 2006) 4.433 inwoeners en 'n oppervlaakde vaan 6,04 km².
Waope van Mofert
Belvend
thumb|'t Waope van Belvend 't Waope van Mofert kump ouch veur in 't waope van Belvend. 't Hertsjildj in 't waope van Belvend kump euverein mit det van Mofert mit es aafwieking det d'r 'n klok (bel) van zilver in 't hoof van 't (hert)sjildj steit. Belvend haet vreuger bie 't Amb Mofert gehuuerd.
Minster
Bron
Veur dit artikel is, neve 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, ouch gebruuk gemaak vaan nl:Abdij van Munsterbilzen.
Waope van Mofert
Gemèndje Amb Mofert
In 't Waope vanne veurmalige gemèndje Amb Mofert kump ouch 'n element oet 't waope van Mofert veur. De gekanteelde middelste doorsniejing van 't waope van Amb Mofert kump oet 't Mofers waope.
't Waope es basis veur vereinigingswaopes
thumb|'t Logo van Koninklijke Fanfare De Vriendenkring thumb|'t Logo van Sjötterie Sint Urbanus 't Waope van Mofert kump väöl veur in de logo's en waopes van Moferter vereiniginge, ónger angere bie:
STS-131
Primair laojing waor Multi-Purpose Logistics Module Leonardo, dee vol zaot mèt oonderdeile, veurraod, en experiminte. De MPLM Leonardo góng veur de lèste kier mèt op- en neer nao 't ISS. De volgende kier (bij STS-133) zal Leonardo es permanente module gekoppeld weure aon 't ISS, naotot de module is veurzeen vaan beter extern besjerming tege micro-meteoriete.
Bemanning
De bemanning bestoont oet 7 persoene: commandant Alan Poindexter, piloot James Dutton, en de missie specialiste Richard Mastracchio, Dorothy M. Metcalf-Linderburger, Stephanie Wilson, Naoko Yamazaki (JAXA) en Clayton Anderson. Dit waor de lèste missie mèt astronaute die veur de ierste kier de ruimte ingoon, alle volgende missies weure gedoon door veterane. Dit waor de daarde missie mèt drei vroului (aander missies waore STS-40 en STS-96).
De missie/tiedlijn
D'n Discovery woort op 2 miert 2010, um 23:58 lokalen tied oet 't Vehicle Assemby Building gerold (de zoegenoamde rollout) nao lanceerplatform 39A. Nao 'n reis vaan 5,5 km die bijnao 7 oor doorde kaom d'n Discovery dao aon.
2015 RR245
is de veurluipege naom vaan 'n dinkeleke dwergplaneet in eus zonnestèlsel die gevoonde is op foto's oet 2015. De planeet zouw zoe'n 700 km in doorsnei zien en doorluip 'n elliptische baon (e ≈ 0,56) um de zon. De umlouptied liek zoe'n 700 jaor te zien. 't Perihelium, boe 't objek in 2096 aonkump, ligk roond de 34 AE, 't afelium bij 120 AE. Perceize aofmetinge en umlouptied zien nog neet bekind, dao moot mie oonderzeuk veur plaotsvinde.
STS-131
De missie/tiedlijn
't Gaof drei ruimtewandelinge gepland, op vlöchdaag 5, 7 en 9. De ierste ruimtewandeling waor bedoeld um 'ne nuien ammoniaktank (ATA) oet 't ruim vaan d'n Discovery te hole en tijdelijk op 't ISS te bevestige op de zoegenaomde Mobile Transporter (MT). De twiede ruimtewandeling woort gebruuk um d'n awwen ATA vaan 't ISS te verwijdere, tijdelijk op een aander plaots te bevestige en de nuien ATA te bevestige, boenao d'n awwen ATA op de MT bevesteg kin weure. Door probleme mèt 'ne bout kóste neet alle geplande wèrkzaamehede weure oetgevoerd. De daarde ruimtewandeling woort gebruuk um d'n awwen ATA in 't ruim vaan d'n Discovery op te sloon, es ouch de wèrkzaamhede die neet in de twiede ruimtewandeling kóste weure oetgeveurd. Daoneve weurt nog get gedoon aon de SPDM (de hand-oetbreiing vaan de roboterm vaan 't ISS). D'r is nog getwiefeld of 'n veerde, extra, ruimtewandeling nudeg waor, vanwege 'n vaszittende klep in 't keulsysteem (boeveur de nuie ATA is geplaots). Dao is toch vaanaof gezeen, umtot 't ISS zoonder probleme weier kin wèrke in de huidege configuratie. Meugelek weurt de klep in 'n later missie vervaange.
Yolo County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Californië thumb|200px|Ligking vaan Yolo Yolo is e in 1850 opgeriech graofsjap in Californië, en is daomèt eint vaan de ierste graofsjappe vaan Noord-Amerika. De hoofplaots vaan Yolo is Woodland. Yodo is Inheims Amerikaans veur de Californische plant: lisdoddes.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 2649 km² (1023 mijl²) boevaan 2624 km² (1013 mijl²) land is en 25 km² (10 mijl²) of 0.94% water is.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 64/km² (166/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 168.660 dat bestoont oet:
't Gaof 59.375 gezinne en 37.465 femilies in Yolo County. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,71.
Plaotse
Yuba heet 5 plaotse; dit zien de twie bekènste:
Sanderbout
Sanderbout is 'n wiek in Zitterd.
De wiek is gelaengen ane zuudwèstelike randj vanne stad en wuuertj ane naordelike en wèstelike kantj ómslaote dore spaorwaeg Remunj-Mestreech, ane oeastelike kantj dore spaorwaeg Zitterd-Haerle en ane zujelike kantj dore Middewaeg (N276). Dees wiek is e typisch veurbeild van 'n veurmaolige "mienwirkerskóllenie", 'n arbeidersbuurt die ane begin vanne twintjigsten ieëf woort geboedj veur mienwirkers te hoesvèste. Oearsprunkelik loge dees saort aan naerzèttingen op einigen aafstandj vanne bestäöndje woeankerne, mer huuj is Sanderbout aaneingegreudj mitte res van Zitterd. De wiek kan wiejer óngerverdeildj waeren inne buurte Achbunjer, Kleindörp en Sanderbout. De buurte Kleindörp en Sanderbout woorten óntwórpe dore arsjitek Jan Stuyt enne boew vanne ieëste weuninge begós in 1918.
Dees wiek is ónger angere veurzeen van 'n supermert, frituur, kaffee, kickboksdojo, voetbalklöb, slechter, sjoeal, maotsjappelik wirk en e meziekkorps. Versjillige vereine zeen actief inne wiek, worónger VV Sanderbout, DC D'n Hook, CV. De Koelköp, De verseerders en Fanfare St. Barbara.
Norrbottens län
thumb|De ligking van Norrbottens län in Zwede. Norrbottens län is 'n provinsje inne Zweedse regio Norrland. Ze grèns ane provinsje Västerbottens län, de Finse regio Laplandj, de Noorse provinsjes Nordland en Troms en ane Botnische Golf. De houfstad is Luleå. 't Oppervlak bedruueg 98.911 km²; 24,1% van 't gans oppervlak van Zwede. Op 31 december 2005 haw Norrbottens län volges de Statistiska Centralbyrån 248.421 inwoeaners.
Gemèndjes
In Norrbottens län ligke de volgendje gemèndjes:
Coevorden
Coevorden (Drents: Koevern) is e stedsje en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Drente, tege de grens mèt Euverijssel en Nedersakse (Duitsland), mèt 'n oppervlak vaan 299,69 km2 en per 1 april 2016 35.354 inwoeners. De stad zèlf had per 1 januari 2014 14.752 inwoeners. Neve de hoofplaots heet de gemeinte nog de kerne Aalden, Achterste Erm, Benneveld, Dalen, Dalerpeel, Dalerveen, Diphoorn, Erm, Gees, Geesbrug, 't Haantje, Holsloot, De Kiel, Meppen, Nieuwe Krim, Noord-Sleen, Oosterhesselen, Schoonoord, Sleen, Steenwijksmoer, Stieltjeskanaal, Wachtum, Wezup, Wezuperbrug, Zweeloo en Zwinderen.
Historie
Coevorden weurt veur 't iers geneump in 1036 en daonao nog ins in 1148. De naom liet ziech verklaore es oondepe plaots in de revier (voord) boe me de keuj liet doorloupe. Vaanaof 1141 kump Coevorden in han vaan 'ne burggraof, dee lienmaan is veur de bisjop vaan Utrei. Die hiere vaan Coevorden gedroge ziech al gaw oonaofhenkelek vaan de bisjop, wat tot 'ne ganse reeks oorloge leit. Oondanks de militair euvermach vaan de bisjop weure de meiste door de hiere gewonne, al wèt de bisjop hun mach in 1230 tijdelek te breke. Vaanaof 1288] breie ze hun mach oet tot wied boete de grenze vaan 't modern Drente, tot in d'n tegewoordegen Achterhook en in Nedersakse. 't Geslag zal tot 1402 blieve bestoon. In dat jaor maak de bisjop 'n ind aon de hierlekheid Drente en behèlt 't geslach Coevorden allein zien bezittinge daoboete. In 1407 krijg de plaots Coevorden stadsrechte; daomèt is 't de einege historische stad vaan Drente (Asse en Meppel höbbe ouch stadsrechte, meh die kraoge ze väöl later oonder keuning Lowie Napoleon).
In de zestiende iew kump Coevorden, mèt Drente, aon de hertoge vaan Gelre, mèt 'n korte oonderbreking oonder de bisjop vaan Munster. Vaanaof 1536 maak 't deil oet vaan 't riek vaan Sjarel V; nao dee z'nen doed waor 't in Spaonse han. Bij d'n Opstand koos 't de kant vaan de prins. In 1581 woort de stad door de Spaanjerds vereuverd. Wie de Staotse 't in 1591 weer innaome brandde Spaonse legers de stad plat; ze mós dus nui opgebouwd weure. Dao kaom 'n nui vesting nao 't plan vaan Menno van Coehoorn. Ouch in 't "Rampjaor" 1672 woort Coevorden 't toniel vaan oorlog, woebij 't kort in 't bezit kaom vaan bisjop Bernhard vaan Galen vaan Munster, bijgenaomp Bómmeberend. Heer perbeerde zelfs de stad oonder water te zètte um ze trök te winne.
In de achtiende iew kaom Coevorden tot verval. 't Veen in de umgeving raakde lankzaamaon aofgegrave en Coevorden raakde zien aw positie es binnehave kwiet aon noordeleker plaotse, boe me ziech noe mèt de törfwinning bezegheel. Tege 't ind vaan de achtiende iew raakde de stad partiottisch gezind. Nao de val vaan Napoleon waor Coevorden ein vaan de wienege plaotse boe de Franse legers tot 1814 achterbleve. In de negentiende en twintegste iew raakde Coevorden ummer mie beteikenis kwiet aon snel greujende dörper wie Asse, Emme en Hoogeveen. In 1998 woort 't groondgebeed oetgebreid mèt de aw gemeintes Dalen, Oosterhesselen, Sleen en Zweeloo.
Fraes
'n Fraes is e stök sniejggereidsjap, plaat- of cilindervörmig mit vertanjinge die es bietele deensdoon bieje bewirkinge van houtere, metale of plestike wirkstökker. 't Gereidsjap wuèrtj op 'n fraesbank bevèstig enne róndjdrejjendje fraes of 't wirkstök bewaog zich lineair veur zoa e perfiel of 'n oetsparing te verkriege, de zoa-geneumdje aanzat- of voedingsbewaeging.
'ne Wormvörmige fraesbietel wuèrtj gebroek veur vertanjinge op 't (róndj) wirkstök (wie bie e tandj- of kittingsraad) aan te bringe. Hiebie drejtj 't wirkstök mit.
Bie fraeze gemaak van snelstaol (18% woufraam) kan de sniesnelheid wichtig waeren opgeveurdj t'n opzich van die van gereidsjapsstaol, toet 't dóbbelt hoager.
Veur 't vlakfraeze wuèrtj 'n mantjel- of metskopfraes gebroeken en veur spiebane de zaeg- of spiebaanfraes. d'n Hook worónger de gröbben inne fraes loupe zeen aafhenkelik vanne saort aan matterjaal. 't Aantaal aan tenj is ouch wichtig dao-in.
Remunj
Remunj of Remuunj (Nederlandjs:Roermond; Frans: Ruremonde) is 'n gemeinte en de veurnaamste sjtad van Midde-Limburg. De gemeinte besjteit, behalve oet de sjtad Remunj zelf, oet de dörper:
Ze höbbe allemaol 'n plaatsnaambord in 't Limburgs. Remunj haaj op 1 juni 2006 45.652 inwoners; dit waar veur de fusie mit Zjwame. De sjtad is es residensie van de Limburgse biessjop ein belangriek religieus centrum.
De gemeinte Remunj is gelaege tösse de gemeinte Bezel, de gemeinte Maasgoew, de gemeinte Roerdale en de gemeinte Leudaal.
Sjtadsgezich
De sjtad ligk aan de rivier de Roer, woaan het neet häöre naam ontleent, en de Maas, wo-in de Roer hiej oetkump. De naam kump aaf van Rura-Monde. Rura is ein aaj godheid wonao de rivier de Roer is geneump. Monde haet es beteikenis 'brök'. Dus Remunj beteikent eigelik de brök van Rura. De sjtad haet väöl historische geboewe. In dees bissjops-sjtad zeen det natuurlik allereers de kirke: de Gotiese Sint-Christoffel kathedroal oet de 15e eeuw en de Romaans-Gotische Munsterkirk oet de 13e eeuw. 't Oud Sjtadhoes, in Maaslandse renaissancesjtiel, waerde in 1700 aafgeboewd. Ouch zeen nog sjtökker van de walmoer euvergebleve, wovan de Rattentore 't meist imposant is. In de omgaeving ligk nog Landjgood Hattem.
Historie
De bekinde historie van Remunj begint in 1130: in det jaor waerde de sjtad veur 't eers geneumd. 'n Eeuw later begós mit de koms van ut klooster de religieus historie van de sjtad. Later wirt 't ouch ein hanjels-sjtad: es ein van de mindere sjtaej sjloot 't zich aan biej de Hanze. 't Waerde hoofdsjtad van 't Gelderse Euverketeer en in 1559, biej de kirkelike herindeiling van Nederland, ouch nog biesjops-zaetel. In de Tachtigjaorige Oorlog wisselde 't meerdere kere van eigeneer, mer bleef oeteindelik in Sjpaanse henj, toet de sjtad van 1702 toet 1716 weer aeve biej de Noordelike Nederlande heurde.
In de tied van de Belzje opsjtand waar de sjtad Belsj, mer mit 't verdraag van 1839 kwaam ze zonger väöl meujte onger Nederland. Waal höbbe Remunjse notabele nog geprobeerd om Remunj, (in plaats van Mestreech), hoofdsjtad van Limburg te maake.
Nao de Tweede Waereldoorlog is de sjtad oetgegreujd door onger angere de fusies mit Neel en Herte. De inmiddels toet ein middelgrote sjtad oetgegreujde plaats, kreeg in 1993 en 1995 te make mit euversjtruiminge, wo-biej deile van de bevolking geëvacueerd waerde. In 2007 waerde de gemeinte Zjwame aan Remunj toegevoeg.
Bissjopssjtad
Remunj is sinds 1559 (mit ein ongerbraeking van 1801-1840) de zaetel van het gelieknaamige bisdom. D'n huidige bissjop is mgr. F.J.M. Wiertz (sinds 1993). Ziene veurgenger mgr. Joannes Mathijs Gijsen kreeg lanjelikke bekendheid vanwege zien zeer orthodoxe sjtandpunte euver onger angere homofilie.
Aardbeving
In 1992 waas 't nabie Remunj gelege Berg 't epicentrum van 'n veur Nederland ongekind sjterke aardbeving mit 'ne krach van 5.8 oppe sjaol van Richter.
Zeen ouch
Zjwame Herte
Schaffhausen (kanton)
Schaffhausen (Duits: Schaffhausen; Frans: Schaffhouse; Italiaons: Sciaffusa; Reto-Roemaans: Schaffusa; Ingels: Schaffhausen) is 't mies noordeleke kanton vaan Zwitserland.
Plaotse en gebede
't Gief twie plaotse met mie es 5000 inwoeners:
Distrikte
't Gief gein distrikte in Schaffhausen, 't kanton is opgedeild in 27 gemeintes:
Rødøy
thumb|De ligking van Rødøy in de pervincie Nordland. Rødøy is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Nordland in Nórwaeg. De gemeinte had 1.376 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 705,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 2. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1836.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 1,4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Oerknal
D'n Oerknal of Urknall, ouch wel de big-bangtheorie, is de poppelaire benaoming vaan de kosmologische theorie die op force vaan de algemein rillativiteitstheorie 't aonnömmelek maak tot zoen 13,8 mieljaard jaor geleie 't universum is oontstoon oet e gans heit pönt (ca. 1028 K), mèt 'n bekans oonindeg groete diechheid ('n diechheid die daorum 'n singulariteit weurt geneump).
Tegeliekertied mèt d'n oerknal zawwe tied en ruimde zien oontstande. 't Is mathematisch te formulere wie 'n dreidimensionaal ruimde oontsteit oet e pönt, mer neet visueel veurstèlbaar. 't Beeld vaan 'n analoog twiedimensionaal ruimde hölp evels: 't oppervlaak vaan 'n bol die opzwelt vaanoet e pönt. Dat oppervlaak is gekromp, 't heet gein ran en 't is neet indeg; eigesjappe die 'n dreidimensionaal ruimde ouch kèn höbbe. Aon 't beeld vaan 'n ballon die opgeblaoze weurt, is 't begrip inflatie oontliend.
In tegestèlling tot wat de naom vaan 't begrip lieket te zègke, goof 't geine wèrkeleke knal. 't Goof naomelek ouch gei geluid. D'n oerknal waor 't begin vaan tied, ruimde, materie en energie. Dat alles woort op oonverklaorbaar wijze gesjaope oet 'n singulariteit boe-in gein illeminte veurkaome.
Theorie
In de zèsteger jaore vaan de 20e iew oontdèkte weitesjappers de echo vaan d'n oerknal in de vörm vaan straoling oet de achtergroond vaan de ruimde. Dees weitesjapper vörmde same 'n theorie euver wat dao gebäörd zaw motte zien bij de geboorte vaan 't hielal.
Wie 't hielal nog gans klein en heit waor zaw 't volges dees weitesjapper oetein motte höbbe gezat en naom de hendeg klein wieväölheid materie touw tot 'n klein mer greuiende kosmos. 't Goof massa's materie en antimaterie die mekaar vernietegde bis 't momint tot 't nog e klein bitsje materie goof. Wie 't hielal begos aof te keule vaan dees energie-oetbarsting begoste subatomaire deilkes ziech same te veuge, mer 't däörde nog 380.000 jaor veurtot elektrone en protone ziech koste vereinege bis atome. Groete waterstofwolke vörmde ummertouw diechtere massa's die door de zwoertekrach woorte samegepeers, bis de waterstofatome in de kèrn samesmolte tot helium. Daobij kaom energie vrij die dees stare leet sjijne. Wie 'n deil daovaan explodeerde en veraanderde in supernovae oontstoonde zwoerdere atome. Die zwoere atome zawwe de basis gaon vörme veur 't hielal wie 't d'r noe oetzuut.
Allewijl oonderzeuk
't Gief nog väöl oondudelekhede euver d'n Oerknal. Noatot de Ruimtetelescoop Planck vaan de Europese Ruimteveertorganisatie ESA in 'n lissajousbaon um L2 is gebrach in 2009, op zoe'n 1,5 miljoen kilometer aofstand vaan de Eerd, is heer begos kosmische achtergroondstraoling te mete. Dit is de wermtestraoling die kort nao 't ontstoon vaan 't heelal met de oerknal is oetgezonde en noe pas, mie es 13,7 miljard jaor later, uzze regio vaan 't heelal bereik. De temperatuur vaan de achtergroondstraoling is in deen tied gedaald tot 3 K.
Brokeze
thumb|right|Centrum van Brokeze Brokeze (Nederlands:  Broekhuizen) is 'n dörp in de Nederlands-Limburgse gemieënte Haors aan de Maas, aan de rivier de Maas, te zuide van Vors (Broekhuizenvorst), mèt op 1 januari 2006 761 inwoeëners.
Brokeze waas in 't verleje 'n hierlikheid mèt 'n eige sjepebank. Vaan 't Kestiel Brokeze is allein nog 'n ruïne over. Tot 2001 vormde Brokeze same met Vors 'n aparte gemieënte, die beej zien opheffing de kleinste van Nederlands Limburg waas.
Waope
De gemeinte droog 't volgend waope:
De vreuger sjepebaank en later gemeinte droog dit waope sinds 1622. Daoveur al waor dit 't waope vaan de hiere vaan Brokeze.
Historische inwoeënertalle
Brokeze waas in de neugetieënden ieëw 'n krimpgemieënte. In d'n twintigsten ieëw woeërt daen trend ómgekieërd, mar pas nao 1960 begós 't ech hel te greuje.
Greun: Gemieënte Brokeze Blauw: Provincie Limburg
Plovdiv
thumb|Ligking vaan Plovdiv Plovdiv, in 't Bölgaors-Cyrillisch sjrif Пловдив (historisch: Philippopolis) is de twiede stad vaan Bölgarije. Ze is de hoofstad vaan de Zuid-Bölgaorse planregio Zuid-Centraol Bulgarije en d'n oblas Plovdiv, en ze ligk in de historische regio vaan Thracië. Ze had 'n bevolkingsaontal vaan 366.364 op 15 miert 2022. Plovdiv weurt gezeen es de cultureel hoofstad vaan Bölgarije, wijl Sofia de ikkenomische en polletieke hoofstad is. Plovdiv is daoneve ouch lètterlek Europese culturele hoofstad gewees, in 2019. Zie vörmp e belaangriek centrum veur ikkenemie, cultuur en educatie.
Plovdiv is gesitueerd in 'ne vröchbaore regio aon twie kante vaan de Maritsa, 'ne revier. De stad heet ziech historisch oontwikkeld op seve berg, boevaan de hoegste 250 meter is. Umwèlle vaan dees berg weurt Plovdiv in de Bölgaorse volksmoond ouch wel de Stad vaan de Zeve Berg geneump. 't Gief bewies tot 't hei al lui goof roond 6000 v.Chr.. De stad is bewoend gewees door Thraciërs, Perze, Macedoniërs, Kelte, Roemeine, Byzantijne, Gote, Hunne, Bölgaore en Ottomaone (inclusief Törke).
.sk
.sk is 't achtervoogsel van domiene van websites oet Slowakije. 't Wuuertj behieërdj door SK-NIC a.s.. Registraties zeen allein veur lokaal entiteite.
Rana (Nordland)
thumb|De ligking van Rana in de pervincie Nordland. Rana is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Nordland in Nórwaeg. De gemeinte had 25.355 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 4.463,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 5,7. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
.sk
Toet de sjeiding van Tsjecho-Slowakije in 1993 veel Slowakije ónger 't domien .cs.
Rana (Nordland)
De gemeintecode is 1833.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,5% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
.sk
Extern links
Toppdomän
Móppertinge
thumb|Catharinakèrk in Móppertinge. Móppertinge (Nederlands: Mopertingen) is e dörp in de provincie Belsj Limbörg en 'n deilgemeinte vaan de stad Bilze. 't Ligk aon de Mestreechterstraotweeg (N2), tösse Willer en Wezent.
Historie
Móppertinge, al bewoend in de Romeinsen tied, waor oonder 't ancien regime e Braobants lien wat huurde bij de sjepebaank vaan Mestreech. Nao de Vrei vaan Munster kaom 't es ein vaan de Redemptiedörper aon de Rippubliek vaan de Zeve Vereinegde Nederlen, boe 't tot 't ind, in 1795 bijhoort. Tenao woort 't 'n zelfstendege gemeinte, die in 1970 zelfs woort oetgebreid mèt Hees en Rosmeer. In 1977 woort de gemeinte zelf opgeheve en bij Bilze geveug.
Happiness
Happiness is 'ne film oet 1998.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan kemedie, dramafilms.
De film woort geregisseerd door Todd Solondz en heet 'nen doer vaan 134 menute.
Werkhoven
thumb|De Brink in Werkhoven thumb|Kestiel Beverweerd. Werkhoven is e dörp in de Nederlandse gemeinte Bunnik, gelege in 't zuidooste vaan dees gemeinte. Mèt zoe'n 2.700 inwoeners is 't 't kleinste vaan de drei kerne in de gemeinte. Werkhoven ligk aon de Kromme Rijn en d'n N229. Naoberdörper zien Odijk (noordnoordweste), Driebergen-Rijsenburg (noordnoordooste), Langbroek (ooszuidooste), Cothen (zuidooste), 't Goy (zuidzuidweste) en Houten (weste). Werkhoven waor tot 1964 'n apaarte gemeinte.
Aonzien en karakter
D'n historischen dörpskern vaan Werkhoven ligk aon de brink en aon d'n awwe straotweeg, noe nog bekind es de Herenstraat. 't Aajd dörp is sinds 1966 besjermp dörpsgeziech. Aon de brink vint me oonder mie 'n twelfdeniewse romaanse dörpskèrk, die sinds de rifforamtie hervörmp is. Wijer nao 't noorde, aon de geneumde Herenstraat, steit de neogotische Slevrouwekèrk. Noordelek vaan 't dörp vint me 'n aw koremeule, Rijn en Weert, zuielek vaan 't dörp 'ne watertorie oet 1937. Zoewel in es boete 't dörp gief 't aonzienleke boerderije. Bij Werkhoven ligk ouch 't kestiel Beverweerd. In totaol heet Werkhoven 21 rieksmonuminte en diverse gemeinteleke monuminte.
Historie
Werkhoven weurt veur 't iers in 'n achsteniewse akte geneump es UUercundia. Ouch es Uuerken duuk 't al vreug in de historie op. De bouw vaan de Stevenskèrk in d'n twelfden iew (noe dörpskèrk, zuug bove) maak van Werkhoven 'n zelfstendege parochie. Tot 1964 waor Werkhoven 'n apaarte gemeinte, die evels al sinds jaor en daag 'ne börgemeister en 'n amteleke organisatie deilde mèt Bunnik en Odijk.
Historische inwoenertalle
Aanders es Bunnik en Odijk is Werkhoven veural natuurlek gegreujd. Daodoor vint me hei nao d'n Twiede Wereldoorlog 'ne rillatief besjeie greuj.
Greun: gemeinte Werkhoven Blauw: provincie Utrech
Waope
De gemeinte gebruukde 't volgend, neet-officieel waope (zuug de tabel):
Dit waope is in 't nui waope vaan de fusiegemeinte Bunnik euvergenome, evels zoonder de palmtek. 't Steit in 't veerde kerteer.
Erpeldange
200px|thumb|Ligking vaan Erpeldange Erpeldange (Luxemburgs: Ierpeldeng) is 'n gemeinte in 't kanton Diekirch, 't district Diekirch en 't land Luxemburg.
Geografie/Demografie
De gemeinte tèlde op 1 januari 2016 2.572 inwoeners, en heet 'n deechde vaan 143,1/km². Erpeldange heet 'n oppervlak vaan 17,97 km².
Gemeinte
De gemeinte Erpeldange besteit oet drei plaotse:
Neushores
thumb|Zwarte neushore De Neushores zien zoogdiere vaan de femilie Rhinocerotidae, die same mèt de Peerdechtege (Equidae) en de Tapirs (Tapiridae) de orde Oonevehovege (Perissodactyla) vörme. 't Zien groete, logge plante-eters mèt eine of twie hores op de kop, die in de trope vaan Afrika en Azië zien te vinde. Allewijl gief 't drei tribus, veer geslachte en vief soorte; fossiel neushores (of neushore-echtege) zien bekind vaanaof 't vreug eoceen.
Raod van 11
thumb|left|300px|De Raod van èlf van de [[Bosjrave in Houtem ]] 'n Raod van èlf ies 't besjtuur van 'n carnavalsvereiniging in Nederlands Limburg. Dèks vertegenwoordigt ze zelf die carnavalsvereiniging. De groep besjteit oet 11 persone ónder veurzietersjap van 'ne president. De lede zint veural herkènbaar aan 'n uniform carnavalsmötsj, narrekap of sjteek, die bie officieel gelegenhede gedrage weurt. De president haet daobove dèks nog 'n hoag fazantevaer op ziene sjteek (carnavalsmötsj) sjtoon. 't Getal 11 ies symbolisch.
Historie
De Carnavalsviering ies vanoet Duutsjland en mèt name oet 't Rienland hie nao toe euvergewejd. 't Ièrsj nao Mestreech rónd 1840, daonao nao Venlo, Zittert en Valkeberg en zoa wiejer.
In 't jaor 1822 sjtart in Kölle (Duutsjland) 'ne wèrkgroep, besjtaonde oet 11 persone, mèt 't, nao 'n lang pauze vanwege de Franse bezètting, organisere van 'n carnavalsfiès. 't (Gekke)-getal èlf weurt dan ummer miè in proclamaties gebroek en op d'n doer weurt 't commitée (raod) van èlf-lede gewoon de èlf geneump. 't Drage van 'n sjteek of narrekap door de lede van de raod ies 'n parodie op de Jakobiene in de Franse Revolutie. De raod van èlf ies 'n persiflage op 't tribunaal van de Jakobiene.
Umdat in dees sjtreek de wienfièste same valle mèt de namesdaag van de heilige Maarten (Martinus), de 11e van de 11e (11 november), haet me op 'n gegeve moment deze daag oetgerope tot sjtartpunt van 't carnavalssizoen.
Take
De Raod van èlf zörgt veur en/of begeleidt de algemein organisatie van 't vastelaovesfiès in zien dörp of buurtsjap. Dat zint o.m. 't organisere van dansaovende en ziettinge, 't oetkeze en oetrope van 'ne prins, minister of adjudant en 't beleid rónd de optoch(te). In naovolging van 't Rienland versjiene d'r op diverse plaatse in 't prinselik gevolg ouch nog prinsegardes en dansmariekes. In de optoch sjtoon de raod en de prins op 'ne sjoane praalwage. De triómfoetroop van hun, riechting publiek, ies "ALAAF" of op 't Duutsj: "HELAU". Carnavalsvereiniginge (cv's) höbbe 'n eige naam. 'n Paar veurbeelde: de Marotte in Zittert; de Tempeleers in Mestreech, Jocus in Venlo, de Mirlitophile in Valkeberg, de De Flaarisse in Gelaen, de Waterratte in Sjin, Werment en Ool  de Gaarekiekere in Gulpe, de Grensülle in Vols, de Kwekkerte in Lin, de Vreigelaere in Hale, de Waggelaere in Voere, de Spasbinke in Genk, de Verkesköp in Wieërt en de De Kook in Baolder.
11 fibberwarie
11 fibberwarie is de 42sten daag vaan 't jaor.
Ring (film)
Ringu (Japans) of Ring (Ingels) (Rink of Krink) is 'ne film oet 1998.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan horror, mystery (mysterie).
De film woort geregisseerd door Hideo Nakata en heet 'nen doer vaan 96 menute.
Carneool
Carneool vindj zienen oearsprónk in vólkanische eroderendje stein. Wichtige vinjplaatse zeen India, Saoedi-Arabië en Egypte, mer ouch Breziel, de Vereinigdje Staote, Australië, Róslandj, Tsjechië, Duutsjlandj en Roemenië.
Saer miensjónthaad broek me carneool in sieräöj, mer ouch al gelangentied veur zegelstein. Carneool zów besjurming beje taenge straeve, tandjpien en zaenepien, mer ouch zów 't bleujinge doon oetsjeie, koorts verlieëgen en gelök bringe.
Energie
thumb|Energie in drie vörm: [[Potentieel energie|potentieel, kinetisch en inwendig]] 250px|thumb|Potentieel, kinetische en vervormingsenergie waere achtereinvolges in ein omgezatjIn algemeine zin is energie 't vermoge óm verangering te veroorzake. De natuurkundige energie van ein systeem is de totaal hoeväölheid arbeid die mot waere verrich om vanaaf eine grondjtoesjtandj toet de huidige situasie te komme. Biejveurbeeldj wieväöl werk 't kosj om ein zjwaor veurwerp vanaaf de grondj op ein taofel te zitte, of wieväöl om ein sjpiraalvaer die eers ontsjpanne waas eine bepaoldje aafsjtandj in te drökke. De totaal energie van ein systeem is de som van alle biejdrages die op versjillendje manere is opgesjlaage. Biejveurbeeldj van ein ingedrukdje vaer die op ein taofel ligktj. Energie is ein toesjtandsfunctie, det wil zegke: wieväöl energie urges in is opgesjlage is onaafhankelik van'ne veurgesjiedenis: of de vaer eers is ingedröktj, en toen op'pe taofel is gehese of angersom maaktj veur de hoeväölheid opgesjlage energie neet oet.
Es 't systeem neet weurtj taegegehaje, zal 't altied probere de hoeväölheid vriej energie zo klein meugelik te make: de vaer roltj van'ne taofel aaf en ontsjpantj weer. Es ein systeem zich in zo'nne toesjtandj van minimaal energie bevindj, is 't in aevewich.
De totaal hoeväölheid energie in ein gesjlaote systeem (dwz. det d'r gein materiaal of sjtraoling in- of oet kan) blieftj altied geliek; dit hétj de wet van behoud van energie. De totaal energie van ein systeem is de optelsom van alle microscopische en macroscopische energieën, namelik; thermische, mechanische, kinetische, potentiële, elektrische, magnetische, chemische en nucleaire energie. De intern energie (U) van ein systeem weurtj gegaeve door de som van alle microscopische energieën; alle baovesjtaondje behalve kinetische, potentiële en mechanische energie.
In väöl processe weurtj ein saort energie in ein anger omgezatj. Zo weurtj in eine gaaskachel de chemische energie in 't gaas omgezatj in wermte. En tiedes 't valle van ein veurwerp weurtj zjwaortekrachsenergie of potentiële energie omgezatj in bewaegingsenergie of kinetische energie. Döks weurtj energie verwardj mit vermooge: det is energie per tiedseenheid. Emes dae op ein keuketrepke klumptj haetj daoveur theoretisch net zoväöl energie neudig es eine atleet dae aeve hoog sjpringktj. De atleet duitj 't in minder tied en haetj daorom meer vermoge neudig.
Gratis energie?
Ein gevolg van'ne wet van behoud van energie is det 't neet meugelik is om ein experiment oet te veure det vanzelf energie genereert; 't is dus neet meugelik det ein apparaat vanzelf geit drejje en blieftj drejje zônger det van boete aaf energie weurtj toegeveurdj. D'r is in 't verleje heel döks zo'n Perpetuum mobile (letterlik: eeuwige bewaeger) "oetgevonje", maar biej allemaol bleek d'r oeteindelik toch energie van boete aan te pas te komme.
Wie zorgvuldig ein masjien ouch weurtj ontworpe, 't is onvermijdelik det ein deil van'ne bewaeging weurtj omgezatj in wermte. Om van wermte weer arbeid te make is waal meugelik - dink aan ein sjtoummesjien - maar det saort "wermtemotors" haetj nooit 100% rendement, en 't löktj dus nooit alle wermte weer trök te bringe nao arbeid. Volges de Tweede wet van'ne thermodynamica kins se mit zo'nne wermtemotor arbeid verrichte door wermte nao ein reservoir mit ein legere temperatuur te laote sjtruime. Om alle wermte weer in arbeid om te zette mot det reservoir ein temperatuur van 0 K höbbe, en haje. Maar in ein gesjlaote systeem blieftj det reservoir neet zo kaad: de temperatuur in 't systeem weurtj oeteindelik euveral geliek en 't mesjien kumptj toet sjtilsjtandj.
ISO 3166-1
De ISO 3166-1 norm is 't ierste deil vaan ISO 3166 en lègk alle len vaan de wereld vas mèt unieke dreicieferege landcodes, dreilètterege landcodes en twielètterege landcodes.
Energie
Energie of Massa
Albert Einstein maakdje in eine klap energie ein sjtök minder absjtrak: hae sjteldje det energie geliekwaardig is mit massa mit ein formule die toet noe toe alle waarnaeminge kan verklaore. 't Is de equivalentie van'ne massa en energie, in de waereldjberoemdje formule mit E de totaal energie, m de massa in kilo's en c de constante leechsjnelheid in 't matteriaal wo de massa van genomme is. In waord: 't IS meugelik om energie te laote ontsjtaon of verdwiene: biej kernreacties waere de deilnummendje kerne ein BIETJE lichter, en daobiej ontsjtaon ENORME hoeveelheje energie (en angersom).
ISO 3166-1
D'n derde kolom (in de vörm vaan twie klein lètters) weurt ouch gebruuk es Internet top level Domain — mèt oetzundering vaan de code vaan 't Vereineg Keuninkriek, die es top-level UK gebruke, en de Vereinegde Staote, boe veurnaomelik COM, NET, ORG, GOV weurt gebruuk (allewel US ouch gebruuk weurt).
Neet alle polletiek systeme die 'n landcode höbbe gekrege zien wèrkelek zelfidentificerende len. Zoe heet de supranationaol vereineging vaan Europese staote, de Europese Unie, ouch häör eige code: EUR en EU.
Energie
Maatsjappelik
't Energievraogsjtuk verwiestj nao 't probleem det - veural- de rieke lenj sjteeds meer elektriciteit en wermte wille producere terwiel de veurraod fossiele brandjsjtoffe sjteeds kleiner weurtj.
In ein breijer kader
Energie weurtj taalkundig gezeen es ein eigensjap neudig om ein effect te veroorzake. Vitaliteit, geveules en gedachte kinne ouch gezeen waere es ein vorm van energie. 't waord weurtj dan ouch döks euverdrachtelik en in figuurlike beteikenis gebroektj in 't sjpraokgebroek van alledaag. Ein versjil is det dees "energie in breiere zin" op kan raake, terwiel de weitensjappelikke energie allein omgezatj kan waere in energie van ein anger saort.
Extern link
Dit artikel is ein vertaling van'ne versie die op de Nederlandstalige WIKI sjteitj.
Cailleach
In de Keltische mythologie waor de Cailleach (IPA: /kalʲəx/, ooch Cailleach Bheur geneumd) de Almoeder. In modern Sjots betekent 't waoërd "ow vrów" (vergeliekbaar mèt 't Noorse waoërd Edda dat övergroeëtmoder betekent en refereert an de oerow traditie die dör de övergroeëtmoders vertèld waoërt). Ze waoërt oeteindelek es kol of heks besjoewd. Väöl hoeëg berg drage d'rzelfde naam in Sjotlaand.
Achtergroond
D'r duustere mythische sjoeët oeë oet alle laeve oontsjteet en oeë 't wer nao truukkieërt waoërt dör de Kelte vörgesjtèld es 'ne ieëwige kaeëtel: d'r Kaeëtel van Doeëd en Wedergeboorte. In de Keltische mythologie reurt de Cailleach in dèze kosmische kaeëtel, zoedat alles ömmer óbbenuujs oontsjeet en vergeet in 'n eindeloos recyclageproces. Zelfs de gesjneuvelde helde kieëme d'r in terech en waoërte dao wer gaans gemakd in 'ne aander waelt.
De ról van Almoder is dès godheed geleidelek oontvalle en allewiel is ze 'n heks. In de keunste wert ze aafgebeeld es 'n verjroompelde ow vrów mèt baeretan en sjlaagteng we e weeld vaerke die haat. Waarsjienglek ömdat aenkel 't gezicht van vernietigster waoërt oonthaowe, vergeliekbaar mèt dat van de Indische godin Kali, die ooch 't vernielend aspect van de natuur weersjpiegelt.
Gebruke en legendes
In Sjotlaand makde eeder jaor d'r boeër dae 't örsj vaeërdig waor mèt d'r oogst 'n krujepóp oet graanhalme, die de Cailleach moes vörsjtèlle. Dès póp waoërt dan an d'r vólgende boer dörgegaeve dae ziene oogst binne how, enzovoort. D'r lètste in de riej moes dan vör de beeltenis zörge bies an d'r oogst van 't vógende jaor.
Vólgens 'n legende verendert de Cailleach in sjtèè óp Beltain en kieërt ze truuk mèt Samhain öm es köningin van d'r weenter te heerse. Vólges 'n aander legende brèngt ze d'r herfst dör mèt 't waesje van häöre plaid in d'r waesjkaeëtel, de warrelpool van Corryvreckan. Taege d'r weenter waor dae dan wit en waoërt de witte sjnieëdèkke die óp 't laand veel.
In Sjotlaand is ze de Blauw heks van d'r weenter, 'n godin van de oonderwaelt en 'ne feeëgeest. Ze versjiengt es 'n ow vrów in zjwarte lómmele en mèt 'n sjtaf (d'r reursjtek), die 'sj nachs roondwandelt mèt 'n kraoj óp häör leenker sjówwer. Ze haat e nukkig karakter en is gevaeërlek vör luuj. Ze haat sjlaagteng en soms driej gezichter. En ze koes in 'n kat verendere.
Union County (Oregon)
thumb|200px|Graofsjappe vaan Oregon thumb|200px|Ligking vaan Union County Union is 'n in 1864 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Union heet ziene naom te daanke aon 't pläötske Union, dat vreuger de hoofplaots vaan dit graofsjap waor. De hoofplaots vaan 't graofsjap is La Grande.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 5.275 km² boevaan 5.275 km² land is en 5 km² water.
Cailleach
In aander mythologieë
Häör taegehangster bie de ow Grieke waor Hecate, dèk vörgesjtèld es mondgodin mèt driej gezichter, die alledriej 'ne övergaank van 'ne cyclus symbolisere, oeëbie 't veerde, duustere, gezich van d'r nuje mond dus oonzichbaar waor. Bie de Egyptenare waor dat Hator of mieë bepaald häör gedaante Sechmet.
Union County (Oregon)
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Union County 24.530.
Cailleach
In aander mythologieë
Bie de Germane waor dit Vrów Holle, die es ow vrów soms same mèt Wodan, soms allèng, de Wil Jach aanveurt.
Union County (Oregon)
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Öcher printe
thumb|Öcher printe Öcher printe zint ing züse sjpecialiteet oes Oche. De keuch hant vöal voet va Dütsje lewkooche, äwa zint toch jet angesj. Ze waeëde mit sjroeëp jezüs, dewiel lewkooche mit honisj waeëde jezüs. De jewützmisjoeng is óch angesj. Ze besjteet oes anies, kardamon, jróffelsnaal, appelsienesjaal, ingwer en koriander. Anger flössije zotote waeëde neet dobeij jedoa. Echte printe zint hat en vuur d'r verzeer waeëde ze i 'ne pot kaffee jedup. 't Jitt evvel óch de weisje variant mit sjoekelaad of tsoekajlezoer vuur toeriste die me kofe kan beij wienachtsmakte. Me vermoed dat de ieësjte printe op 't Belsje Dinant woeëde jemaat. I die sjtad jitt 't 'n koocheaat die op de printe liek: d'r Dinantse kooch.
Quelle
Dees zied baseert zich op de correponderende zied op de Ripoarische Wikipedia.
Däölke
Veurkoume
left|thumb|Verspreiing vaan 't däölke 't Däölke kump in zoe good wie gans Europa veur, wie ouch in e groet deil vaan westelek Azië (tot in Iran en Siberië) en aon de Maghribijnse kös (Marokko, Algerije en Tunesië). In de kaajdste streike trèkke de veugel 's winters nao 't zuie, in gemaotegde en subtropische klimaotzaones gedraoge däölkes ziech es staandveugel. Ouch boete 't zoezjus besjreve gebeed weurt de vogel wel gezeen, tot in Iesland en Japan. Sjattinge euver 't aontal exemplaire loupe oeterein. Veur Europa geit me oet vaan 10 aon 29 mieljoen exemplaire, veur Afrika en Azië zien gein sjattinge besjikbaar. Dees hiel groete populatie sjijnt zelfs touw te numme, zoetot vaan bedreiging gein spraoke is.
In Nederland, woe de populatie neet in exemplaire meh in breujpaore getèld weurt, zien zoe roond de 200.000 breujpaore. Dit aontal sjogkelt per jaor mèt tiendoezende; de leste jaore laote 'ne liech klummenden trend zien. De vogel kump in 't gans land veur en breujt ouch bekans euveral; allein op 't platteland vaan Flevoland oontbrik de vogel gooddeils. Ouch op de Veluwe en in 't Heuvelland is 't däölke relatief sjaars. In de stei is 't bies opvallend euvertegewaordeg. Vreuger waor de vogel neet euveral zoe algemein.
Dewijl 't däölke tot 'tzelfde geslach behuurt es in Europa inheimse veugel wie de krej en de raaf, gief 't in Oos-Azië nog 'n soort die hiel èng aon häöm verwant is: 't Daurisch däölke (Corvus dauricus). Same vörme dies twie daölkesoorte 't subgeslach Coloeus.
Bie Oud-Valkeberg in Zuud-Limburg bevingk zich 'ne zgn. Däölkesberg, boe-in dees veugel nèster höbbe gemaak um te breuje. De Däölkesberg is e ónderdeil van de Sjaatsberg, boe de mergel aan de oppervlakte kump.
Versjijning
E volwasse däölke mit tösse de 32 en 39 centimeter en is daomèt klein veur 'ne krej meh groet veur 'ne zaankvogel. 't Verekleid vertuint versjèllende nuances in griestinte, zoetot de vogel dèks minder zwart is es de zwarte krej, de rook en de raof. De vleugele zien gans zwart, 't lief is meistal duustergries en nao bove touw weurt de kleur vaan de vere lankzaamaon liechter tot aon de achterkop. De veurkop en snavel zien daan weer gans zwart. Sommege exemplare zien duusterder en valle bekans gans zwart oet. De ouge zien greuneg liechgries. 't Joonk heet e brojner verekleid en blaw ouge. De snavel is relatief dik en gans rech, in tegestèlling tot bv. de rook en de raof.
Gedraag en veurtplanting
Däölkes zien astrante veugel die in 't algemein kortbij lui dörve koume. Ze loupe snel en sjogkentere, op 'n meneer die aon doeve deit dinke. Dit is veur krejje nogal oongewoen.
Wie dat bij ander zaankveugel ouch dèks veurkump zien däölkes monogaam. Ze keze in de herfs vaan hun ierste jaor 'ne partner veur 't leve, ouch al zien ze pas in 't derde levesjaor geslachsriep. Ze nestele in boumloker, holtes in minseleke bouwwerke (bij veurkäör rewiene) of in diechte buim of struuk die 't gewiech vaan 't nes kinne hawwe. 't Wiefke lègk 4 aon 5 eier per kier en breujt gemeinlik 17 of 18 daog. De jónge kinne nao 30 tot 35 daog oetvlege.
Däölkes zien sociaol veugel. Ze leve bijein in kolonies boebinne gecompliceerde sociaol verhawwinge en pikordes hierse. Oonderzeuk in de jaore veerteg heet oonder mie aongetuind tot päörkes, die binne zoe'n kolonie altied oonaofsjeilik bijein blieve, dezelfde positie binne de gróp höbbe stoon; zeuk ziech e vruiwke e menneke oet 'n hoeger klasse oet daan stijg 't zelf ouch in prestiesj. De sociaol versjèlle zien, veur iemes wat good en laank oplèt, dudelek te zien. Opmerkelek is tot däölkes ziech oonderein ete geve, sjijnbaar zoonder noedzaak. Bij veugel kump dit, boete 't veuje vaan jónge en soms bij 't lokke vaan 'ne partner, feitelek neet veur. De functie vaan dit gedraag is neet gans bekind; dinkelek geit 't hei um 't versterke vaan sociaol ben.
't Däölke is 'ne lewejjege vogel. Normaol gesproke stoet 't twie soorte geluide oet: e hoeg tjak (dèks väöl kiere snel achterein oetgestoete) en e lieger kjow. In de breujtied make ze mie versjèllende geluide. E deil vaan die geluide is aongebore, andere weure aongelierd. Dit is normaol oonder zaankveugel. 't Geproduceerd geluid is, wie bij ander veugel vaan dees familie, neet zengereg of sjoen um te hure, meh 't däölke kin e groet scala aon geluide aonliere en imitere. Tot op zeker huugde kin 'r de minseleke stum naodoen (obbenuits zjus wie de ander krejje). In de leste jaore höbbe stadse däölkes zelfs beltoene vaan mobiel tillefoons euvergenome; veural de awwerwètse, hoeg getimbreerde, monofoon beltoene valle good binne 't stumbereik vaan de vogel.
In vreuger tije hoolte sommege lui wel däölkes es hoesdier in kuiwkes. Dit is allewijl evels verboje in väöl len en aanders ouch sterk aof te raoje. E sociaol dier wie e däölke kin slech euverleve in 'ne kouw. 't Geit daan nao verluip vaan tied 'ne partnerband aon mèt ziene verzörger en kin zjeloes en agressief reagere op lui die ouch aondach vaan häöm kriege.
Biotoop
Wie heibove gezag kump 't däölke veur in e groet deil vaan 't Palearctisch areaol. Vaan nature is 't 'ne vogel veur haaf-begreujde plaotse wie bosren en ope plekke. Naotot de mins 't land in cultuur góng bringe zoch 't al gaw ouch 't cultuurlandsjap op, woe 't veural zaod es ete voont. Sins decennia vesteg de vogel ziech ummer mier in tösse minseleke bebouwing.
Dieet
't Däölke vint zien ete veural op de groond, meh soms ouch in buim. 't Priffereert vaan nature insekte en ander oongewervelde bieste, zaod en graone, meh it ouch ougsreste, minselek etesaofval en aongespeulde vèsse. Doortot de veugel zoe'n oetgebreid dieet heet is 'r zoe väöl in de stad te vinde.
Trivia
De inwoeners vaan Hèrkebósj (gemeinte Roerdale) höbbe, veural tijdens vastelaovend, de bijnaom däölkes
Gibraltarees hierevoetbalèlftal
't Gibraltarees hierevoetbalèlftal vertreujt Gibraltar, e Brits euverzies territorium aon de zuidkös vaan Spaanje, in internationaol voetbalmatche. Gibraltar heet de kleinste bevolking en wiedoet 't kleinste groondgebeed vaan alle UEFA-lidstaote, meh voldeit (nog zjus) aon de eise um officieel wèdstrije te kinne speule. 't Team heet in zie kort officieel bestoon wieneg succes gehad; per 20 september 2018 stoont 't 198e (vaan 211 èlftalle) op de FIFA-Wereldraanklies. Vaan alle Europese teams stoont allein San Marino nog lieger. 't Team weurt gereguleerd door de Gibraltar Football Association (GFA).
Griepstert
'ne Griepstert is de stert bie bieëster wen dae zoea is aangepas det t'r veurwirpe kan vasgriepen en vashaje. Den vörmp de stert dus e viefdje lidmaot. 'ne Griepstert kan me veural vinje bie bieëster die in buim laeve, wie versjillige saorten aan apen en tenreks, wie de kleine lankstertsjaermoestenrek. De stert deentj den es 'n hölpmiddel bie 't klummen of es 'n anker zodet 't bieës mit zie vól gewich kan hangen ane stert.
Gibraltarees hierevoetbalèlftal
Historie
Al ietot Gibraltar ziech bij de groete voetbalboonde aonsleet, gaof 't 'n officieus èlftal. Dit èlftal woort geformeerd um mèt te doen aon de Island Games, e toernooj veur neet-zelfstendege eilen, boe Gibraltar, al is 't gein eiland, ouch aon moch mètdoen. Op 4 juli 1993 späölde Gibraltar zienen ierste match, 'n 1-2 verlees tege Jersey. In de poule zaote wijer Greunland en Ynys Môn (Anglesey); Gibraltar verloor alle matche en indegde es lèste. Ouch aon de Island Games vaan 1995 deeg 't mèt. Hei góng 't beter: nao weer e verlees tege Greunland won 't team mèt 2-1 vaan Isle of Man en mèt 2-0 vaan Ynys Môn. Oetindelek strandde Gibraltar in de finaal tege Isle of Wight. Sindsdeen deeg Gibraltar mèt aon de mieste Island Games; tot aon de officieel erkinning vaan 't èlftal in 2013 oontbraok allein in 2005 (zuug oonder). In 2003 zatte ze tege Sark zelfs 19-0 neer (dit team, wat einmaoleg geformeerd woort, verloor alle veer zien matche op de Island Games mèt minstens 15-0) en in 2007 woort Gibraltar kampioen. Ouch deeg Gibraltar in 2006 mèt aon de FIFI Wild Cup, 'n officieus wereldkampioensjap veur neet-FIFA-leie.
Griepstert
Griepsterte kómmen eigentlik allein veur bie gewerveldje bieëster.