cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Athene (stad)
De gouwe tije vaan Athene
thumb|left|Aw cultuur vaan de stad Roond 3500 veur Christus woende de ierste lui op d'n Akropolis vaan Athene, d'n heuvel dee nog ummertouw in 't midde vaan de stad ligk. Athene is zoe wied v'r weite 't ierste gebeed vaan de wereld, in eder geval vaan Europa, boe democratie oontstoond. In die iewe veurt Athene dèks oorlog mèt de Perze. Oeteindelek versloon ze die in 470 veur Christus. In 168 veur Christus weurt de stad ingenome door de Romeine. Väöl volkere zalle in de laop vaan d'n tied de mach höbbe in Athene, mer de stad blijf e belaankriek centrum vaan Europa. De viefde iew veur Chr. waor de opbleuij vaan de Atheens aajdheid. In dizzen tied waor de Griekse wereld polletiek gefragmenteerd in e groet aontal stadsstäötsjes. Athene en Sparta waore heivaan de belaangriekste. Gebassierd op ziene vloot, bouwde Athene e in force greuiend imperium, en in 431 veur Chr. kaome beij steij in konflik mèt mekaar: de Peloponnesischen Oorlog, dee, op 'n klein poize tösse 421 en 415 veur Chr., zaw däöre bis 404 v. Chr., indegenterend mèt 't verluus vaan Athene. Athene waor 'n democratie, en wie 'n democratie veurde zie ouch d'n oorlog (op 'n klein periood nao, nao 411 veur Christus, wie de stad häör democratie tiejlek stil zatte). D'n oorlog is besjreve en geanalyzierd door Thucydides, dee weurt gezeen es d'n iersten historikus. Wie ginneraol, späölde Thucydides häömzelf 'n deil in d'n oorlog bis heer woort geforced bis ballingsjap nao zie verluus. In zie book arriveert Thucydides bis de conclusie tot Sparta's vreis veur de greuiende force vaan Athene de oonderligkend hoofreij waor vaan d'n oorlog. Mèt compassie besjrijf heer ouch de horror van gans en al perbleme, die väöl eweg hade vaan 'ne börgeroorlog. Es veurbeeld, in 428 veur Chr. rebellierde d'n Atheensen allience Mytilene contra de stad nao 'n coup vaan de Oligarchie Partie. D'n Atheensen Assemblé besloot oonmiddelek bis 't doeije vaan alle manslui vaan Mytilene and 't verkaope vaan de vrowlui en kinder es slaove. Al snel daonao had Athene spiet, mètnaome umtot Mytilene ziech ummertouw loyaol heet gepresentierd tegeneuver Athene.
Pericles waor de leijer vaan Athene, evels hiemelde heer in 429 veur Chr. door de Plaog. Nao häöm, woorte de nationalis Cleon, de gemaotegden aristocraat Nicias en de flamboyante jongen aristocraat Alcibiades belaangriek leijers vaan de stad. Ouch waor Alcibiades eine vaan de perminènte studènte vaan Sokrates dee figurierde in Plato's Symposium. 't Waor Alcibiades dee in 415 veur Chr., däörenterende de force contra Sparta, 't veur mekaar kraog de Atheners te moevere nao Siciel um dit eiland te bevolke. Dees expeditie bleek 'n dramatisch faal. De Atheens legers woorte verneteg door de lokaol bevolking, and de gevangegenomme soldaot verbleve de res vaan hu leve es wirkers in de miene.
't Gevolg vaan de Gotische plunderinge
De stad raak in 297 in verval, wie de Gote de stad leeg plunderde. In 395 plundert 't volk obbenuits Athene. Athene weurt 'n plaots in 't Byzantijns Riek. Es de keizer de sjaol veur filosofe in Athene slut, kin Athene zelfs bestempeld weure es onbelaankriek dörp.
De duuster tije vaan Athene
In de wijer iewe gebäört neet väöl vaan belaank in Athene. Athene weurt mierdere kiere vereuverd door versjèllende volker en ein vaan de belaankriekere is de Fransoze die in 1204 de stad wèlle bekiere tot 't Christendom mèt 'n kruustoch. In 1458 vereuverd Turkije de stad. Daodoor kump d'r väöl Islamitische invlood nao de stad, door twie jaor nao de vereuvering 'ne moskee te bouwe. Op 'n mislökde vereuvering vaan Venies nao in 1687, blijf de stad zoe'n veer iewe 'n deil vaan 't Ottomaans Riek.
Renaissance
Door de Renaissance, dee ziech vaanaof d'n achtienden iew oontwikkeld in Zuid-Europa en later in de res vaan 't continent, gief 't väöl neet-Griekse Europeane die ziech beginne te intersere in de aw cultuur vaan Athene. Dit spoort in groete maote 't Griekse oonaofhaankelekheidsstreve aon. In 1829 weurt Griekeland daan 'n oonaofhaankelek land. Athene vervink Nauplion es hoofstad vaan Griekeland. In de jaore daonao krijg Athene de ierste universiteit vaan 't land en 'ne groete kathedraol. Veur de Griekse oonaofhaankelekheidsoorlog heet 't dörp 10.000 inwoeners, daonao krijg 't 100.000 inwoeners. In 1896 zien de ierste moderne Olympische Speule in Athene.
Tied vaan wereldoorloge
right|thumb|Aajd Athene op de berg, nui Athene in 't dal Begin 20e iew maak Athene 'ne groete greuj door. D'r koume in 1922 veural väöl nui boetelenders oet 't Turkse İzmir. Vaan d'n Ierste Wereldoorog heet Griekeland neet väöl las, zoe ouch Athene neet. Evels weurt de stad in d'n Twiede Wereldoorlog zoen drei jaor laank bezat door de Pruse. Nao deen oorlog krijg de stad ouch nog te make mèt 'ne börgeroorlog.
Allewijl
Allewijl is Athene ein vaan de groetste stei in Europa, mèt mie es drei miljoen inwoeners. De nui Olympische Speule in 2004 en 't Eurovisiesongfestival in 2006 höbbe väöl verandering gemaak in Athene op 't gebeed vaan milieu en ermooi, umtot de gemeinte veur de media de stad wèlde opknappe veur 'ne sjoenderen indrök.
Bekènde Atheners
't Gief väöl bekènde lui die gebore zien in Athene. Hei-oonder de Atheners die op de Limbörgstaolege Wikipedia te vinde zien:
Brónne
and Modern (pp. 38-60). Londe: Hogarth Press (Ingels)
2 april
2 aprèl is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 92en daag vaan e gewoen jaor en d'n 93e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 273 daog. In de Roems-Kathelieke Kèrk is dit d'n Heilegedaag vaan Franciscus vaan Paola.
Geer (taal)
Geer/deer/daeër/geë/gi'j/dzjie(ë) ies 'n persoonlik veurnaamwoord. Van oarsjprónk weurt 't gebruuk veur de twiède persoon mièvoud; meh ouch veur de twiède persoon inkelvoud belaefheidsvörm. Te noorde en weste van de doe/gijlien weurt 't gebruuk veur de twiède persoon inkelvoud algemein; hie zaet me gillie/dzjillie veur de twiède persoon mièvoud.
De objeksvörm ies óch/uch/uuch. De grens van dees vörm mèt -ch vèlt ongevaer same mèt de noord- en wesgrens van 't Limburgs dialekgebeed.
Kalmar län
thumb|De ligking van Kalmar län in Zwede. Kalmar län is 'n provinsje inne Zweedse regio Götaland. Ze grèns ane provinsjes Kronobergs län, Jönköpings län, Blekinge län en Östergötlands län en ligk ane Oeaszieë. De houfstad is Kalmar. 't Oppervlak bedruueg 11.171 km²; 2,7% van 't gans oppervlak van Zwede. Op 31 december 2005 haw Kalmar län volges de Statistiska Centralbyrån 233.944 inwoeaners. 't Eilandj Öland huuertj ouch bie Kalmar län.
Gemèndjes
In Kalmar län ligke de volgendje gemèndjes:
Tolar
De naom Tolar is aofkomsteg vaan d'n thaler, 'ne zilvere munt dee veur 't iers in 1518 woort gehawwe in Joachimsthal te Boheme. Wäörd wie d'n dollar en d'n daolder zien ouch aofgeleid vaan dit woord. D'n tolar kin altied weer obbenuits weure ingeveurd op force vaan 't constitutioneel Akkoord vaan Brioni. Väöl EU-lidstaote die d'n euro allewijl hantere höbbe neet zoe'nen expliciete wèt vasgestèld.
Shakira
thumb|right|Shakira Shakira Isabel Mebarak Ripoll (Barranquilla, Colombia, 2 fibberwarie 1977) is 'n Colombiaanse zangeres.
Stijl
Shakira maak euver 't algemein latinmeziek, of popmeziek mèt latininvlood, meh heet ziech door de jaore heer vaan diverse stijle bedeend. 'ne Constante is häör expressief stumgebruuk (in 'n popwereld boe stumme miestens door producente weure gladgetrokke). Ouch häör tekste valle soms op; e deil vaan häör werk vertuint veur hitparademeziek deepgravende tekste euver politieke missten of oontrouw minners.
Boete häör muzikaol kwaliteite daank ze häör populariteit zeker ouch aon de seksueel gelaoje danse die ze op 't podium en in häör clips deit, en boevaan de inspiratie deils vaan de Arabische boekdanstraditie kump.
Biografie
Shakira weurt es jongste keend vaan e femilie vaan ach gebore. Häöre pa is Libanees, häör ma Colombiaans. Es ze mèt daartien jaor nao Bogotá trèk veur fotomodel te weure, weurt ze oontdèk es zangeres, wat e jaor later leit tot Magía. Dap-op heet ze zelf al aon alle leedsjes mètgesjreve. Daonao oontwikkelt ze ziech in de Latiens-Amerikaanse wereld tot superstaar en bekinde actrice.
't Album Dónde están los ladrones oet 1998 vesteg häöre naom ouch boete de Spaonssprekende wereld en ze beslut veurtaon veural in 't Ingels te goon zinge, wat in 2001 leit tot 't album Laundry service. Euveregens kump die plaat in de Spaonstaolege len gewoen in 't Spaons oet. Wereldhits vaan dit album zien "Whenever, Wherever", "Underneath your clothes" en "Objection (tango)". Ze deeg in 2005 e döbbelalbum doen oetkoume, Fijacion Oral/Oral fixation, boevaan 't ierste deil, Spaonstaoleg, latinmeziek bevatde en 't twiede deil, Ingelstaoleg, rockechteg gekleurd waor. De groetste hits daovaan waore "La tortura" en "Don't bother". In 2006 had ze mèt Wyclef Jean 'n groete zomerhit, "Hips don't lie", 't jaor dao-op nog ein mèt Beyoncé, "Beautiful liar". Ouch 't album She wolf en zienen titelsong "Lupa" doen 't good.
Sindsdeen is ze weer euverwegend Spaons goon zinge en veural in Latiens Amerika oonverminderd groet gebleve. Häör videoclips zien hoonderde mieljoene, soms zelfs mieljarde kiere bezien. In Wes-Europa haolt ze nog sporadisch hits. Wereldwied häöre groetsten hit vaan de jaore tien waor "Waka waka (this time for Africa)", veur 't WK voetbal vaan 2010.
Byōdō-in
thumb|right|260px|Fenikshal Byōdō-in (Japans: 平等院) is 'n boeddhistischen tempel in de stad Uji in de Kyoto prefectuur vaan Japan. D'n tempel weurt gedeilt door de Jodo Shu en Tendai sektes.
Shakira
Persoenelek leve
Vaan 2000 tot 2010 waor Shakira in 'n relatie mèt d'n Argentijnsen avvekaot Antonio de la Rúa. Tenao haolde ze väölvöldeg de roddelpeers wie ze 'n relatie aongóng mèt voetballer Gerard Piqué. 't Koppel heet intösse twie kinder.
Byōdō-in
Historie
D'n tempel waor oerspunkelek gebouwd in 998 tijdens d'n Heian periood (794-1185) es 'n landeleke villa vaan Fujiwara no Michinaga, ein vaan de mechtegste lede vaan de Fujiwara clan. Fujiwara no Yorimichi maakde evels 'ne boeddhistischen tempel devaan in 1052. 't Hoofgebouw de Fenikshal (鳳凰堂 hōō-dō) ouch wel Amidahal geneump, wat ouch nog 't einegste resterende deil vaan 't complex is, besteit oet 'n centraol hal mèt twie corridors aon weerszij en 'nen achtercorridor. In dees centraol hal steit 'n beeld vaan Amida Buddha gemaak vaan Japanse cypres en bedèk mèt blaadgoud. De Fenikshal weurt noe umringk door 'n vijver; bijgebouwe die oonderdeil waore vaan 't complex zien aofgebrand tijdens 'ne börgeroorlog in 1336.
Allewel d'n officiële naom vaan 't gebouw in 't Japans Amida-dō is, weurt 't sinds 't begin vaan de Edo periood (1603-1868) Hōō-dō (Fenikshal) geneump. Me dink tot dit is umtot 't gebouw oetzuut wie 'ne feniks mèt oetgestrèkde vlörke en 'ne start, en 'n twietal fenikse die 't daak decorere.
Replica
'n Replica op volledege sjaol steit in de Vallei vaan de Tempels op Oahu, Hawaii, Vereinigde Staote vaan Amerika.
Poalkrink
De poalkring zint biezunjer parallelle op 66½ NB en ZB. Op de poalkring kump de zón einen daag de jaor neet op en geit de zón einen daag de jaor neet ónger. 't Aantaal aan daag de jaor det de zón neet opkump of neet óngergeit wuèrtj grótter demaot me vanaaf de poalkring wiejer in de richting van de puèl geit.
De plaats wo de zón einen daag de jaor neet óngergeit versjiltj de jaor. Sómtieds ligk dees naordeliker, sómtieds zudeliker van de poalkrink. Eder jaor haet dus 'nen eige poalkrink. De brèdje van 66½ is 't gemiddeldje van dees jäörlikse sjoemmelinge.
Próntj op de geografische naord- en zuudpoal geit de zón 'n half jaor neet ónger (de poaldaag) en kump t'r 'n half jaor neet op (de poalnach).
Berg (Tóngere)
Berg ies 'n deilgemeinte van Tóngere in de provincie Belsj Limburg. 't Plaetske liek ten noordoaste van Tóngere. Bies 1971 waor 't 'n zelfsjtendige gemeinte. 't Gehuch Ketsinge huèrt ouch bie Berg; hie óntsjprink de Demer. Berg liek op 'ne heuvel, 'ne galgeberg, woa in de mieddelièwe de criminele woorte opgehange. Hie-aan dank 't plaetske ouch ziene naam.
De Sint-Martinuskèrk van Berg ies deils romaans (sjeep en ónderboew van de tore). 't Koar ies gotisch en dateert oet de 15e ièw.
Rieksweëg 73
Rieksweëg 73, of d'r A73 is 'ne autosjnelweëg deë durch de provincies Gelderland, Naord-Brabant en Nederlands Limburg vuët. D'r weëg verbingk de Geldersje sjtad Nimweëge mit 't Limbörgse Brach, oeë e aasjluut óp d'r A2 richting Mastrich. D'r weëg kunt óch langs de plaatsje Kuuk, Boksmeër, Venroa, Venlo en Remung. D'r weëg is 106 kilometer lank. Doamit is d'r A73 wiechtig vuur 't regionaal verkieër in Zuudoeës-Nederland.
Gesjichte
thumb|D'r A73. D'r A73 hat 'n lang gesjichte. D'r weëg is vanaaf 't knooppunt Ewijk bies Boksmeër i 1986 ge-öapend. 't Sjtök Boksmeër-Venroa is i 1993 ópgeleëverd. 't Trajèk bies knooppunt Zaardeheike bei Venlo weëd drei joar sjpieër ópgelieëverd. 't Deel va Venlo bies Brach bei d'r A2 is ieësj i 2008 ge-öapend. thumb|D'r A73 langs d'r iezerweëg tusje Venlo en Remung. Dit trajèk mós d'r provinciale weëg, d'r N271 (ten oeëste van de Maos), en d'r N273 (westelig van de Maos) vervange. D'r N273 is óch bekank es de Napoleonsbaan of d'r "Doeëjeweëg", umdat hei vöal luuj doeëd bleve bie óngelukker. In 1995 besjloeët 't kabinet tót 't aalegke van d'r nuje sjnelweëg óp d'r westelige kank van de Maos. Innen daag d'rnoa is mit 'n motie gesjtump vuur d'r aalegk va d'r weëg óp d'r oeëstelige kank. Perbleme bei d'r aalègk woare de Europese regelgeëving en de milieueffèkterapportage. Al i 1999 zint de vuurbereëdende wirkzaamhede begós. I 2002 is besjloeëte d'r A73 óp d'r oeëstelige kank aa te legke. I 2003 is d'r aalegk begós, woeënoa d'r weëg i 2008 veëdiggesjtèld woeëd. De tunnele bei Zjwame en Remung zint deks óp 't zjernaal geweës, umdat die aafgesjloeëte woare durch probleme an 't beveiligingssysteem. I 2009 is d'r A73 gans ge-öapend vuur 't verkieër.
Verloop
D'r A73 begós egelig vanaaf knooppunt Ewijk bei 't dörp Beuningen. E paar kilometer wier beug d'r sjnelweëg bei 't Knooppunt Lindenholt aaf noa 't zude, woeënoa d'r A73 de westelige sjtadsdele va Nimweëge aaduit. Noadat d'r weëg de Maos uëvergeet bei Kuuk, vuët d'r weëg wier i g'n provincie Naord-Brabant. Bei de plaatsj Boksmeër verbingk 't knooppunt Riekevaart d'r A73 mit d'r A77 richting 't Ruhrgebeed in 't Pruus. Bei Venrao geet d'r sjnelweëg de grens tusje Naord-Brabant en Limburg uëver. Bei Venlo verbingk 't knooppunt Zaardeheike d'r sjnelweëg mit d'r A67, d'r sjnelweëg van 't Belsj noa 't Pruus. D'r weëg vuët hei kót d'rnoa langs 't westelig sjtadsdeel Blierik, woeënoa 't de Maos uëvergeet.
Drek heinoa sjplits d'r weëg aaf i d'r A74, deë flót d'rnoa uëvergeet in d'r Pruusje sjnelweëg d'r A61 richting Koblenz (Knooppunt Tiglia). D'r A73 vuët wier richting 't zude langs plaatsje wie Tegele, Bezel en Zjwame. De bebusjde huëgde van 't Maosterras óp de grens mit 't Pruus is hei good te zieë. Bei Zjwame is 'ne kótten tunnel va 400 meter lank (Tunnel Zjwame). Zuudliger, bei Remung is 'nen langeren tunnel van óngevier 2.400 meter, d'r Roertunnel. D'r weëg vuët hei (óch) ónger de zierevier de Roer, die vuët noa de Maos. 't Sjtök ónger Remung vuët langs de Maos en zien plasse. Kót d'rnoa sjluut d'r A73 aan óp d'r A2 bei 't knooppunt 't Vondere.
Sutter County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Californië thumb|200px|Ligking vaan Sutter Sutter is 'n in 1850 opgeriech graofsjap in Californië, en is daomèt ein vaan de iers opgeriechte graofsjappe vaan Noord-Amerika. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Yuba City. Die plaots lègk dus neet in Yuba County, zoe es mierdere lui dinke. Sutter heet ziene naom te daanke aon de gelieknaomege ginneraol, dee 't graofsjap oontdèkte. Dewijl 't graofsjap zjus mie landsjappelek is es stedelek, steit Sutter allewijl bekind es e graofsjap mèt e groet aontal Aziate (mie es 10%). Allewel 't in dee zin e multikultuureel graofsjap is, moot me weite tot bv. zwarte lui sterk in de minderheid zien (minder daan 2%).
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 1576 km² (609 mijl²) boevaan 1561 km² (603 mijl²) land is en 16 km² (6 mijl²) of 0.99% water.
Jezuïet
thumb|250px|Ignatius de Loyola 'ne Jezuïet ies 'n lid van de orde van de Jezuïete ofwaal de sociëteit van Jezus. De orde ies gesjtiech in 1534 door 'ne groep aafgesjtudeerde sjtudente in Paries onder leiding van Ignatius van Loyola. Zès jaor later woort de orde goodgekäörd door Paus Paulus III. De leje leve in 'n Jezuïetekloaster. 'ne Pater-Jezuïet sjrief achter ziene naam de lèttersj s.j.' van 'Societas Jesu'. De meiste Jezuïete zint leraar, advocaat of econoom. 't Zint euver 't algemein kritische intellectuele, die hun meininge oetdrage en dees insjtèlling ouch doorgeve aan hun lièrlinge. Dat maak de Jezuïete in väöl leng bie machhöbbersj óngeleef.
In de 18de ièw woort de orde, die veural onderwies gaof aan jónges - ónder drök van de rigoristische Jansenistische sjtruiming in de kèrk, biegesjtange door de Europese vorste - door de Paus opgeheve. F.K. de Velbrück umzeilde in 't Prinsbiesjdom Luuk èvvel dit verbod, zoadat de Jezuïetecolleges, ouch die van Mestreech, koeste blieve doorgoon.
De Jezuïete-orde sjteit onder leiding van de generaal-euversjte (Praepositus generalis) van de orde. Saer 19 januari 2008 ies dat de Spanjaard Adolfo Nicolás.
Sutter County
Demografie
't Gaof 27.033 gezinne en 19.950 femilies in Sutter County. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,87 (eksak eve väöl wie Yuba County). Oongeveer dreikwaart vaan de bevolking in 't graofsjap woent in Yuba City.
Plaotse
Yuba heet vief plaotse, dit zien de twie bekindste:
Jezuïet
Motto
't Motto van de sociëteit ies Ad Majorem Dei Gloriam ('Tot mièrder ièr van God'), meistal aafgekort tot 'AMDG'. Daomèt zou bedoeld zin dat eder werk wat neet duvelsj ies, veur de hemel verdeenstelik ies, es 't mèt die bedoeling weurt gedoon. Zelfs alledaagse handelinge.
Retraite
Door de orde were retraites georganiseerd. Hiebie kómme luuj bie-ein onder leiding van 'ne preester um 'n bepaalde conferentie bie te wone of um te meditere euver de zin van 't miensjelik leve. De doer van 'n retraite waor oarsjprónkelik 30 daag, later meistal 'ne daag of drie.
Drugs
Drugs is de verzamelnaom veur stoffe mèt 'n psychoactieve wèrking, dat wèlt zègke alle stoffe die (tijelek) zörge veur 'n veraanderde stumming en/of woernumming. Tientalle, jeh hoonderde vaan die stoffe zien bij us bekind; de aard, zwuurte en lengde vaan hun wèrking is hendeg oetereinloupend. Diverse drugs koume in de natuur veur (in plante of käöme, of es fermenteringsprodukte), dewijl aandere zuver synthetisch zien. De mins gebruuk ze veur recreatieve, meh ouch veur mystieke of zelfs medicaol doele.
Aon 't gebruuk vaan drugs zien gemeinelek risico's verboonde, mèt de ein al get mie es mèt de aander. Me kin in 't gemein op de ein of aander meneer draon verslaaf rake, en negatief effecte op zoewel de herses es de res vaan 't lief kinne veurkoume. Um die rei is de productie en 't gebruuk vaan väöl drugs verboje volgens internationaol verdrage. Wieneg tot gein len verbeeje evels alle drugs, en e paar zien sociaol gans geaccepteerd.
Nao heerkoms
Me kin drugs oonderverdeile in natuurleke en synthetische. Oonder natuurleke drugs valle oonder mie paddo's en aander hallucinogeen paddesteul, kemp en mescalien, dewijl me oonder synthetische drugs dinger wie MDMA (=xtc) en 3-MMC versteit.
De grens is evels neet sjerp. Diverse drugs vaan natuurleke heerkoms mote door de mins weure bewèrk veur de gewunsde sterkde. Alocoholische draanke vergiste ziechzelf neet es de mins dao neet veur zörg, en cocablaajer weure intensief bewèrk um 't gewuns poejer te kriege. (Me kin de oonbewèrke blaajer ouch kawwe, meh dat gief e minder intens effek.) LSD en GHB weure gemeinelek in e labo gemaak, meh LSD woort oontdèk in woufstand en GHB kump in spore ouch vrij bij vergisting. Drugs die ech door de mins zien oetgevoonde, weure ouch wel designerdrugs geneump.
Nao wèrking
Oonder de downers valle in eder geval alcohol, kemp, de mieste opiaote en GHB. Zoe'n middele kinne de gebruker slaopeteg make, minder bewös ouch vaan zien umgeving. 't Reactievermoge löp dèks achteroet. Euforie is 'n algemein versjijnsel.
Uppers zien oonder mie MDMA, amfetamines (speed), cocaïne, meh ouch nicotine (touwbak), cafeïne en theïne. Zoe'n middele verhoege de concentratie en 't oethajdingsvermoge. Zoe'n drugs zien populair op fieskes, meh evegood in bereup boe 't gewuns of vereis is veur laank door te wèrke, wie 't zakeleve en de vèsserij. Zwuurder middele laote, wienie ze zien oetgewèrk, 'ne sterke kater achter, dee de gebruker moot oetslaope.
Diverse drugs weure tot de hallucinogene gerekend. Dat wèlt zègke tot ze de woernumming vaan de gebruker sterk vervörme. In väöl gevalle kin me inderdaod dinger goon zien die neet zien, meh dat hoof neet; es dat zoe is, erveurt de gebruker ze in 't gemein neet es fysiek ech (pseudohallucinatie). Algemein zien synesthetische ervaoringe wie 't 'hure' vaan kleure en 't 'zien' vaan geure. D'n tied weurt dèks es stèlstoond of väöl laankzamer gevoolt. Derealisering, 't bezej vaan ziechzelf kwietraoke, is ouch algemein. In dit rijke hure dinger wie LSD, paddo's, zienerszelf (Salvia divinorum) en in minder maot ketamine, meh ouch kemp kin in groete concentraties tot hallucinaties veure en zelfs bij (groete wieväölhede) alcohol kump dit veur. Eels en hop kinne dit effek in theorie ouch bereike.
Hallucinogeen drugs weure in sommege culture gebruuk in mystieke contex, um zoegezag korter bij 't hoegere te koume. Drugs die mèt dit doel weure gebruuk, neump me entheogene.
Nao meneer vaan gebruke
Väöl middele weure gerouk; neve touwbak is dat miestal 't geval mèt kemp, soms mèt cocaïne (in de vörm vaan crack) en historisch ouch mèt opium (morfine). Kinmerk vaan rouke is tot 't middel neet de maag-dermbreer hoof te passere meh al in de longvate in 't blood kin weure opgenome (en nao de herses kin stroume). Verwant aon 't rouke is 't chineze (inaoseme vaan damp), wat dèks mèt heroïne weurt gedoon. Lachgaas weurt, wie de naom al zeet, es gaas gebruuk en zoedoende ouch euver de longe gebruuk.
Ouch snoeve bringk de drugs euver 'ne korte weeg nao de herses, en wel euver de haorveetsjes in de neus. Dit weurt dèks gedoon mèt cocaïne en diverse designerdrugs. D'n tied tot touwbak dèks woort gesnove (snouf) ligk wied achter us.
De gawste meneer veur e middel in de herses te kriege is directe injectie in 't blood (spuite). Heiveur mote de drugs weure opgelos. Dit weurt dèks gedoon mèt heroïne, al is me nao 't begin vaan de Aids-pandemie ummer mie euvergegaange op 't chineze boe me gein krenkdes mèt euverbringk.
Verslaving
Alle drugs höbbe e zeker risico op verslaving, in eder geval geistelek, umtot me 't gewuns effek herhaold wèlt zien. De herses rake stimulaties vaan de beloeningscentra op d'n door gewoen en reagere minder sterk drop (tollerantie), zoetot me veur 'tzelfde effek bij regelmaoteg gebruuk ummer mie nujeg geit höbbe. Bij sommege middele is dit effek beperk: es me e paar weke gein LSD gebruuk, oontwent me 't weurt 't effek weer wie nui. Bij aander stoffe, wie opiaote en alcohol geit 't lief tegemaotregele numme um de vergiftende wèrking te stoppe. Stoppe kin daan desastreus zien, umtot de antistoffe zelf ouch hendeg sjaojelek zien wienie ze neet mèt 't middel weure gecombineerd. Verslaafde aon zoe'n drugs kinne nao 't aofkicke gemekelek weer trökvalle. 't Is daorum vaan 't groetste belaank tot verslaafde in de oontwènning good weure begeleid. Bij nicotine is 't effek vaan stoppe minder zwoer, meh de stof is wel zier verslavend en 'ne gestopde rouker löp zie leve laank 't risico weer trök te valle.
Liefeleke sjaoj
Väöl drugs höbbe e reëel risico op blievende negatieve effecte. Ierstens in de herses. 't Constant stimulere vaan bepaolde circuits is neet get boe de herses veur gemaak zien. Wie bove al bleek, kin dat bij sommege middele veur blieve sjaoj zörge, zeker wienie me abrup mèt 't verslavend middel oetsjeit. Vaan diverse drugs, ouch minder zwoer, besteit zörg tot ze tot e minder good bedink (kinne) veure. THC, de wèrkzame stof in kemp, weurt gelink aon psychoses: veural bij regelmaotege gebrukers die op jonge leeftied beginne zouw 't tot schizofrenie kinne lije, en wee die krenkde al heet, kin beter bij dat middel wegblieve. Alcoholgebruuk op joonge leeftied kin zwoer sjaoj doen, zeker ouch umtot 'ne puber minder good veult wienie 'r moot oetsjeie (mèt in extreem gevel comazoepe tot gevolg).
Ouch aon de res vaan 't lief kinne drugs sjaoj doen. Alcohol is slech veur de lever, dewijl chronisch gebruuk vaan touwbak tot diverse kaankers kin veure, gans in 't bezunder longkaanker. Dit is zeker e probleem umtot roukers dèks geine maot wete te hawwe en in 't gemein hun gans leve door blieve rouke. Ouch op korte termijn gief 't väöl oongewunsde bijwèrkinge. Alcohol kin eine tot speins touw misselek make, zjus wie paddo's, al is 't bij die lèste drug neet 't psychoactief middel wat eine misselek maak meh aander stoffe in de paddestool. Vaan väöl dinger weurt me kaajd of werm, of kin me oersoezinge kriege.
Sjaoj aon aandere
Diverse drugs, in 't bezunder cocaïen en alcohol, kinne ouch zwoer agressie oprope bij de gebruker. Dit bringk e risico mèt veur de umgeving. Alcohol veurt dèks tot hoeselek geweld, en bij väöl gevel vaan zinloes geweld in 't opebaar is cocaïen betrokke.
Historie
Natuurleke drugs mote al in 't Paleolithicum in gebruuk zien gewees, al is dat lesteg aon te tuine. Diverse 'natuurvolker' gebruke ze noe nog es entheogene (zuug ouch sjamanisme); dit is veural 't geval in Siberië, de Amerika's en tot veur e paar iewe in Noord-Europa (bij de Sami). Mèt de koms vaan landbouw woorte beer en wien oontdèk, dewijl in India de kemp opkaom (veural es industriële plant en veur neet-actieve kempolie, meh ouch es drug) en in Amerika de touwbak woort verbouwd. Ouch opium is in India allaank in gebruuk. Kemp verbreidde ziech in de iewe roond 't begin vaan de christeleke jaortèlling snel nao 't weste; opium, wat in e keul klimaot neet wèlt greuje, deeg dat minder gaw. 't Waor in 't weste gemeinelek hendeg deur. Of in de vreug juudse religie kemp woort gebruuk (of nog aander drugs) is punt vaan discussie.
Mèt de oontdèkking vaan Amerika door de Europeaone kaom de touwbak in de ganse wereld in zwaank. Allewel neet zoe populair wie sókker woort 't in väöl kolonies verbouwd. Oongeveer in dezelfden tied kaom 't steuke vaan sterken draank op gaank. Heidoor woort 't väöl gemekeleker veur snel zaat te weure. Dit maakde 't probleem vaan alcoholisme, wat ummer al veurkaom, e stök groeter.
In de negentienden iew gónge de Britte d'n Indiasen opium in China aofzètte. Dao góng me 't neet mie ete of kawwe meh rouke, wat 'ne väöl hevegere kick gief en de Chineze massaol verslaaf maakde. Poginge vaan de Chinese regering veur 't te verbeeje veurde tot de Opiumoorloge, die China ierloes verloor. Later deen iew lökden 't sjeikundege de wèrkzame stof in opium te vinde: morfien. Bij apteke waor dèks zuver morfien te kriege, wat veur groete probleme zörgde. Vaan morfien bleke aander stoffe te make, wie heroïen; me sjreef dit veur es geneesmiddel veur morfineverslaafde, meh oetindelek bleek dit nog väöl verslavender en slechter. Mèt cocaïne, ouch roond deen tied geïsoleerd, waor 't al neet väöl beter gestèld.
In 't Interbellum woorte veur 't iers op groete sjaol wètte tege drugs aongenome, veural geriech tege opiaote en cocaïne. In de Vereinegde Staote had me ouch alcohol verboje, dewijl dao 'n massahysterie oontstoont tege de (zwoer euverdreve) effekte vaan 'killer drug' kemp. Hendeg populair waor intösse methamfetamine, 'ne krachtege meh zier verslaovenden upper. Dee woort in de Twiede Wereldoorlog in allebei de kaampe väöl gebruuk oonder militaire, tot me ziech ouch dao-euver zörg góng make. (Methamfetamine, in de volksmoond bekind es (chrystal) meth, is allewijl veural in de VS e probleem.)
Mèt de koms vaan de tegecultuur raakde drugs in de mode. Veural kemp woort zeker in de jaore zèsteg wie laanger wie algemeinder. Intösse had me ouch LSD oontdèk, wat door zien hallucinerende werking es inspiratie veur väöl rockmusici en aander populair kunstenere gol (psychedelica). Me góng inzien tot 't effek vaan kemp tegeneuver aander drugs mètveel ('t woort daorum 'ne softdrug geneump). Veural in Nederland woort 't zoe populair tot me 't gedeiltelek góng legalisere. Tegeliek evels woorte internationaol verdrage opgestèld die 't gebruuk en de productie vaan drugs verboje. Alcohol, touwbak en cafeïne woorte neet verboje, en ouch veur 't traditioneel gebruuk es entheogeen woort 'n oetzundering gemaak.
De discussie euver legalisering vaan drugs weurt doorloupend gehawwe. Arguminte veur zien, boete libertair arguminte ('me moot zelf wete wat me mèt zie lief deit'), veural tot 't verbeje vaan drugs de misdaod enorm stimuleert. Zeker cocaïne hèlt 'n ganse sjeemeconomie in stand, die neet allein krimmenele riek maak meh ouch veur (soms extreem) bendegeweld zörg. Punt vaan zörg is ouch tot krimmenele die drugs make neet geve um de gezoondheid vaan hun gebrukers; drugs zien daodoor dèks vervojld en väöl gevierleker es wienie ze 'good' gemaak weure. Ouch e punt vaan zörg is 't aofval bij de productie vaan synthetische drugs; dit weurt door krimmenele dèks los in de natuur gestort, wat veur zwoer vervojling zörg. Euver 't algemein meint me evels tot de naodeile vaan 't verbod neet tege de veurdeile opwege.
Villadörp
E villadörp is e type dörp wat in rillatief recinten tied is oontstande es woenplaots veur rieke lui die boete de stad wouwe woene. In principe geit 't um plaotse die veur de koms vaan de villa's nog neet bestoonte of mer e gehuch/buurtsjap waore; bij oetbreiding weurt 't woord evels ouch wel gebruuk veur aw dörper die hun agrarische functie (bekans) compleet höbbe verlore en boete 'ne kleine dörpskern väöl villabebouwing kinne.
Awwer dörper die gooddeils 't karakter vaan villadörp höbbe gekrege zien oonder mie Rozendaal (op de Veluwe), Wassenaar en Bloemendaal (allebei in de Hollandse duine).
Ooj
thumb|Gael zejoje. thumb|[[Paul Cézanne, 1896-1898]] 'n Ooj, in sómmige dialekte un, öllik, (Allium cepa) is 'n plantj oete loukfemielje, Alliaceae. 't Is 'n gruuendje wovan me meistes de bol ètj.
Oje höbben 'ne sterke smaak en ruuk, die vermindere bie ophitsing. Ze höbben in 't algemein e pepierechtig butelste vel euver 'n gelaogdje kern. Ze waere weltwied gebroek inne keuke en bestaon in alderhenj aan vörm en kluuere.
Greujwies
De ooj is e bolgewas en is verwantj ane sint-jansooj, poor, bieslouk en knoeplouk. Dees bolgewasse slaon voorwaar op in 'ne bol dae inne wintjer euverlaef en daodoor kónne ze es ieëste plantjen in 't veurjaor baove de gróndj oetkómmen en blome vörmen en zich veurtplantje. Bolgewasse bevatte väöl sókker, wodoor ze neet snel doeadvreren en lang zónger voorwaar kónne.
Goirle
thumb|Ligking vaan Goirle in Noord-Braobant Goirle (oetspraok Goorle; Braobants: Gool) is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, ten zuie vaan Tilburg, aon de grens mèt 't Belsj (provincie Antwerpe, gemeinte Ravels), mèt 'n oppervlak vaan 42,21 km2 (daovaan 0,01 km2 water) en 22.129 inwoeners per 1 januari 2006. Neve de hoofplaots Goirle kint de gemeinte ouch 't dörp Riel en de gehöchter Gorp en Rovert en Breehees. De vastelaovendsnaom is Ballefruttersgat.
Vaanajds is Goirle 'n plaots mèt 'n belangriek aondeil in de textielindustrie. Allewijl is de plaots veural 'n forenzestad.
Met het mes op tafel
Met het mes op tafel is e tilleviespergram det in Nederlandj wuuertj geprizzenteerdj door Joost Prinsen en wuuertj oetgezónje door Omroep MAX. De ieëste oetzenjig vónj plaats op 2 mei 1997. Doe waas 't pergram nag vanne ómroop NPS. Vanwaenge de fusie van NPS toet NTR waas gein ruumdje mieë veur dit pergram. Vanaaf goonsdig 6 oktoeaber 2010 wuuertj 't pergram oetgezónje door Omroep MAX. In 2005 zónj Canvas ouch 'n Belzje versie oet, geprizzenteerdj door Jo Van Damme.
't Pergram is 'n kómbinaasje van poker (inzètten en bluffe) en 'n kènnisquiz.
Speelregele
De speelregele zeen verzónne door Jan Kok en Joost Prinsen. 't Guuef zeve speelrunj: veer runj die door drie deilnummers waere gespeeldj en twieë sloetrunj en 'n finaal die door twieë deilnummers waere gespeeldj. d'n Deilnummer dae nao de veerdje runj 't minste geldj haet, mót de speeltaofel verlaoten en ane bar gaon zitte (bie Mylou Frencken.
Eder runj besteitj oet 't verplich inzètte van e deil van 't doren ómroop oetgereikdje kóntant geldj, 750 euro de deilnummer, 't sjriftelik beantjwaorde van vraoge gestèldj door Prinsen, inzètten of passe, 't gaeve vanne antjwäörd door Prinsen, oppernuuj inzètten of passen en 't neume van 't aantaal gooj antjwäörd dore speler dae oppe ieëste handj zit, wobie de euverige deilnummers nag èns moge verhuuege. Speelfoute zeen toegestange, behauven es 't geitj óm 'n spèllingsvraog of de spèlling 'n ónjuuste interpretatie kan veroearzake.
In 't geval van mieëder deilnummers mit eizelvendje aantaal juuste antjwäörd, wuuertj middels 'ne zoeageneumdje shoot-out beslaote welchen deilnummer de runj wintj. d'n Deilnummer dae es ieësten oppe knoep drök, maag antjwaord gaeven oppe vraog. Bie e juus antjwaord is hae de winner; bie e fout antjwaord geitj d'n inzat nao d'n angeren deilnummer.
Inne finaal mót d'n deilnummer mit 't minste geldj al zie geldj inzètte. d'n Angeren deilnummer zèt 'tzelvendj bedraag in en krieg ouch 't rech veur, nao 't beantjwaorde vanne vraoge, ein vanne veer vraoge te laote vervange door 'n vraog oet dezelvendje categorie. d'n Deilnummer dae aan 't ènj vanne finaal de meiste vraoge good haet, krieg 't geldj oete pot en 't geldj det eventueel is euvergebleve van zien veurige runj.
Categorieje
Veur 't stèlle vanne vraog wuuertj aangegaoven in welche categorie de vraog vèltj. Dit kan zeen:
Vlag van Mofert
thumb|De vlag van Mofert
Met het mes op tafel
Categorieje
Geografie, Ambachte, Biljendje kóns, Börgerie en bestuur, Citaote, Film, Geluif en biegeluif, Gesjiechte, Wie waas 't ouch weer?, Laevendje netuur, Litteratuur, Meziek, Raekenen en spraok, Sjoeane sjien, Sport, Tillevies, en Weitesjap en techniek. In 2007 is de categorie Straotname toegeveug, in 2012 woorte veuren ieëste kieër vraoge gestèldj inne categorie "euvere grens", mit vraogen euver boetelandjse oetdrökking. Toet sloet is nag de categorie "grabbelton", wobie 't geitj euver 'n vraog die neet in ein vanne anger categorieje vèltj.
Vlag van Mofert
Ómsjrieving
Volges raodsbesloet: "Een gele vlag met een tot het midden reikende blauwe broekdriehoek, waarop een geel kasteel met twee torens."
Verklaoring
De vlag is volledig afgelèdj van `t waope van Mofert. De kluuere van `t waope zeen goud en lazuur (gael en blaw). De bóksdriehook symboliseert `ne berg, dae ouch in `t waope truuk te vinje is. In `t waope steit op deze berg `n kestieël mit twieë tores. Inne vlag höbbe ze `t kestieël oppe symbolische berg gezat.
Gesjiedenis
De vlag van de veurmalige gemèndje Mofert is ontworpe door de Stichting Banistiek en Heraldiek. De stichting prebeerde `t ontwerp in mieërt 1988 aan de gemèndje te sliete, mer zie hawwe doe gèn interesse. De vlag waerde, mit de gemèndjelikke herindeilinge in zich, op 2 oktoeaber 1990 toch nag door de gemèndjeraod vasgestèldj. Waarschienlik haet deze vlag `t kortste deens gedaon es gemèndjevlag van alle Nederlandse gemèndjevlagge. Oppe lèsten dag van de zelfstenjigheid vanne gemèndje Mofert waerde de vlag veur `t ieërs gehese. Daona deej de vlag deens es dörpsvlag.
Nuuj-Caledonië
Nuuj-Caledonië is e Frans gebied euver de zee mit 'n biezunjer sjtatus en 'n oppervlakde van 18.575 km². 't Besjteit oet 't houfeilandj mit dezelfde naam, de Loyaliteitseilenj, wovan Maré, Lifou en Ouvéa de wichtigste zeen, en 'n aantal kleinder eilenj. De hoofsjtad is Nouéma. De arsjipel maak geologisch deil oet van Zeelandia en ligk in de Groten Oceaan: t'n ooste van Australië, t'n zuje van Vanuatu, t'n weste van Fiji en t'n naorde van Nuuj-Zeelandj.
't Aantal inweuners in 2014 bedroog 267.840. De muntjeinheid is de CFP-frank. De bevolking besjteit veurnamelik oet Melanesiërs (Kanake) en Europeane. 't Geuf 25 vleegveljer in 't gebied.
Euverlotbrook
Euverlotbrook (Nederlandjs: Overlotbroek) is 'n buurt van Gebrook inne gemèndje Haerle. 't Vörmp same mit Euverbrook en Nuuj Lotbrook ein wiek.
Bad Lippspringe
Bad Lippspringe ies 'n sjtad in de Wesfaalse krink Kreis Paderborn, in de Wes-Duutsjen deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk, wie de res van de krink, in 't Regierungsbezirk Detmold.
Being John Malkovich
Being John Malkovich is 'ne film oet 1999.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan kemedie, dramafilms, fantasy (fantasie).
De film woort geregisseerd door Spike Jonze en heet 'nen doer vaan 113 menute.
Squamata
Squamata of sjöbreptiele is 'n groete orde vaan reptiele. Ze vèlt oeterein in drei oonderordes, die uterlek dèks good vaanein te oondersjeie zien, namelek Herdisse (Lacertilia), Wörmherdisse (Amphisbaenia) en Slange (Serpentes).
Kronobergs län
thumb|De ligking van Kronobergs län in Zwede. Kronobergs län is 'n provinsje inne Zweedse regio Götaland. Ze grèns ane provinsjes Skåne län, Jönköpings län, Blekinge län, Hallands län en Kalmar län en wuuertj gans door landj ómslaote. De houfstad is Växjö. 't Oppervlak bedruueg 8.458 km²; 2,1% van 't gans oppervlak van Zwede. Op 31 december 2005 haw Kronobergs län volges de Statistiska Centralbyrån 178.443 inwoeaners.
Gemèndjes
In Kronobergs län ligke de volgendje gemèndjes:
Vrusjemig
Vrusjemig (Nederlands: Vrusschemig) is e vuurmalig gehuch en hüts 'ne veëdel va Heële. Va de boerebeboewing is praktisch nieks uëvergebleve; de buurt kenmirk zich noe vuurnamelig durch rieëjkeshoezer. 't Is 'n noakreegse buurt, oeë de sjtroatname vernumt zint noa sjtriedesj va de bevreiding.
Vrusjemig litt i Heëlebaan, geliek tusje Euvesj Kaumer en Ungesj Kaumer in.
Igor Semënovič Kon
Igor Semënovič Kon (И́горь Семёнович Кон, in 't Latien alfabèt meistens geprizzenteerd es Igor S. Kon, 21 mei 1928 te Leningrad, Sovjet-Unie - 27 april 2011, Moskou, Rusland) waor 'ne Soviet en Russische socioloog, anthropoloog, filosoof, seksuoloog en historicus. Heer waor ein vaan de opriechters vaan de moderne Russische sociologische sjaol, popularisator vaan weitensjap in de veurmaolege Sovjet-Unie en lieraar op versjèllende universiteite. Heer waor sinds 1950 kandidaot vaan historische weitensjap, 1960 doktor vaan filosofie, 1963 professor, 1989 academicus aon de Russische Academie vaan Educatie en professor aon de Cornell University en 1992 ouch aon de University of Surrey. Heer waor genómmineerd mèt de Gouwe Medaaje vaan de Internationale Sexuologische Associatie veur zier belaankrieke bijdrages aon de sexuologie en seksuele gezoondheid. Heer waor bekind um versjèllende Russischtaolege en Ingelstaolege beuk, de meiste roontelum de versjèlle tösse Russische en Europese of Westerse seksualiteit, mer sjreef ouch op 't Frans en Duits. Zie book The Sexual Revolution in Russia: From the Age of the Czars to Today (vrij vertaold De Sexuele Rivvelutie in Rusland: Vaan d'n Tied vaan de Tsare bis Vendaog) oet 1995 waor zie populairste werk in Europa en de VS.
Hoogeveen
Hoogeveen (Drents: t Ogeveine of t Oveine) is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Drente, tege de grens mèt Euverijssel aon, mèt 'n oppervlak vaan 129,22 km2 (daovaan 1,45 km2 water) en per 1 april 2016 55.287 inwoeners. Binne de gemeinte ligke boete de hoofplaots, die zoe'n 39.000 inwoeners heet, de kerne Elim, Fluitenberg, Hollandscheveld, Nieuw Moscou, Nieuweroord, Nieuwlande, Noordscheschut, Pesse, Stuifzand en Tiendenveen.
Historie
left|thumb|Raodhoes Hoogeveen In de vieftiende en zestiende iew kaom 't gebeed in versjèllende han terech, tot me in 1631 begós mèt de vervening. 't Gebeed bedroog oongeveer 5000 mörge en d'n törf woort mèt e kenaal nao Meppel gevare. In 1636 oontstoont ouch 't pläötske Hoogeveen, um de arbeiers permanint te kinne vestege. Tot in de negentiende iew bleef de törfstekerij 't belangriekste middel vaan bestoon; sinsdeen lag me ziech op landbouw en industrie. Nao d'n Twiede Wereldoorlog greujde de plaots e paar decennia snel, tot ze op 't huieg niveau bleef steke.
Veeëse
Die stad Veeëse (Dúetsch: Viersen) liq in Näderrein in t'wäs vän t'böndlán Noaëdrein-Wäsphoale n'is t'ein kreisangehöörig stad vän t'kreis Veeëse in t'regerengsbezirk Dösseldörp. Die stad is sitz vän t'Kreis Veeëse.
Geografie
In die dreie säene herönger göt t öm d'geografie. 't Revierke de Niers struimp hei doorheer.
Geografische Laëg
D'r stadkern vän Veeëse liq bie 51°16' nuardleke breitde n'6°24 uastleke längde öp äwwa 40 mäeter ööver NN.
Útdeeëneng vän t'stadgebiet
Veeëse verstrek sich öp n fläk vän meeë äs 9.100 hektár, doaërönger äwwa 1.600 ha bebúwde fläk, äwwa 4.500 ha agrarischbebrúkde fläk n'äwwa 2.000 ha gárde, wád-, gröön- n'woaëterfläk.
Stadgleeëdereng
t'Stadgebiet Veeëse is in die nieëkste veeër staddeil gegleeëdert (30. september 2005):
Barby
Barby ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 418 inweunersj, die Barbyons (mannelik) en Barbyonnes (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 11,32 km2 groat. Dao woonde dus zoan 37 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Rethel, wat waer deil oetmaak van 't gelieknamig arrondissemint van Rethel. Wier liegk 't op 'n huègte van 66-142 meter.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 463 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Kubus
thumb|'ne kubus 'ne Kubus is e regelmaotig väölvlaak, e zèsvlaak wovan de ziejvlake veerkantje zeen. De kubus is ei vanne vief platonische lieve die wore besjreve door Plato.
'ne Kubus is e biezunjer geval van 'ne balk. Kubusse vanne zelvendje gruuedje kónne dus juus wie identieke belk sónger tösseruumdje gestapeldj waeren inne vorm van 'ne balk.
Eigesjappe
'ne Kubus is 'ne balk mit gelieke röbben en haet daoveur zès veerkentje ziejvlake, twellef röbben en ach hookpuntj.
d'n Inhaad V van 'ne kubus wuuert beraekendj mit de formuul V=l^3 wobie l de lingdje van 'n röb is.
De oppervlakdje O van 'ne kubus wuuert beraekendj mit wobie l weer de lingdje van 'n röb is.
De lingdje d van e liefdiagonaal van 'ne kubus wuuert beraekendj mit de formuul, mit l es de lingdje van 'n röb. Dees formuul kan waeren aafgelèdj dore stèlling van Pythagoras twieë kieër toe te passe.
'ne Kubus haet octahedraal symmetrie.
Røst
thumb|De ligking van Røst in de pervincie Nordland. Røst is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Nordland in Nórwaeg. De gemeinte had 598 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 11,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 54,4. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 1856.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
The Blair Witch Project
The Blair Witch Project is 'ne film oet 1999.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan horror, mystery (mysterie).
De film woort geregisseerd door Eduardo Sánchez en Daniel Myrick en heet 'nen doer vaan 81 menute.
Tocantins (staot)
Tocantins is 'ne staot vaan Brazilië, in de macroregio Noord. Heer grens allein aon aander Braziliaanse staote, naomelek (mèt de klok mèt, beginnend in 't noorde) Maranhão, Piauí (e gans klei stökske), Bahia, Goiás, Mato Grosso en Pará. Tocantins is dunbevolk, gemiddeld in gruutde en economische oontwikkeling en gooddeils bedèk mèt savannelandsjap (hei bekind es cerrado). De staot, dee zienen naom oontlient aon de gelieknaomege revier, is pas in 1988 gestiech en is daomèt de nuiste vaan alle Braziliaanse staote.
Fysische geografie
Tocantins is 277,621 km² groet, te vergelieke mèt Burkina Faso en e bitteke groeter es Roemenië. Biogeografisch vèlt Tocantins in twie zones oeterein. 't Groetste deil vaan de staot besteit oet savanneland (cerrado), meh aon de rand vint me ouch tropisch regewoud. Dao-in versjèlt ze vaan de aasnder staote oet de regio, boe 't klimaot extreem vochteg is en boe de natuurleke vegetatie bekaans ummer oet regewoud besteit. Roond de luip vaan de revier de Tocantins, die vaan zuid nao noord door de staot struimp, gief 't tropisch druug bos mèt buim die in 't druugsezoen oetvalle. 't Gief nog 'n belaankrieke revier: d'n Araguaia, dee e deil vaan de wesgrens mèt Pará en Mato Grosso. 'n Vertakking vaan d'n Araguaia zörg ouch veur de Bananal, 't gruutste reviereiland op de wereld. Me heet in de staot twie nationaol parke en diverse staotsparke ingestèld. Mèt de snel greujende landbouw is 't hei lesteg veur 't natuurbehaajd good te handhave.
Politiek
Tocantins is verdeild in 139 gemeintes; e vrij groet aontal gelèt op 't klein aontal inwoeners. De gemeintes zien gegroppeerd in twie mesoregio's en ach microregio's. Dees regio's höbbe gein bestuurleke functie meh bestoon allein veur statistische doele.
De staot heet 'n eige parlemint vaan 24 zetele. Zelf sjik 'r 8 parlemintaire nao 't Hoes vaan Aofgeveerdegde. Goeverneur is anno 2017 Marcelo Miranda vaan de centristische PMDB.
Bevolking
Tocantins heet 'n bevolking vaan mer get mie es 1,5 mieljoen lui; 't is de 24e vaan alle 27 fidderaol subjekte. Mèt zoe'n 5,5 lui per km² is de staot dunbevolk, wie eigelek de ganse regio Noord. De bevolking nump evels nog ummer sterk touw.
Etnische gróppe
De mierderheid vaan de bevolking (68,8%) is pardo, wat wèlt zègke tot ze blood vaan mierder ras in ziech höbbe. Dèks geit 't daan um Europees en Afrikaans blood, meh ouch inheimse veurawwers zien meugelek. Blaanke make 24,2% vaan de bevolking oet, negers mer 6,8%. In totaol 0,3% is inheims of Aziaot; de indiaone zien numeriek dus neet belaankriek. Veural in 't oerwoudgedeilte vint me evels nog diverse Indiaonevolker.
Taol
In de staot zien zoe'n nege inheimse taole bekind. De mierderheid behuurt tot de Tupitaole. Sommege daovaan zien bekaans oetgestorve of sterk bedreig, meh 't Asurini en 't Tapirapé höbbe nog wel hoonderde sprekers en weure binne de stam boe ze toeshure volop gebruuk. 't Gief ouch drei Macro-Jêtaole, eder mèt tösse de doezend en twiedoezend sprekers: Apinayé, Krahô en Xerénte. De groetste inheimse taol, 't Karajá, weurt neet geach bij 'n femilie te hure.
Tocantins ligk binne d'n invloodssfeer vaan versjèllende Braziliaans-Portugese dialekte, wie 't Sertanejo, 't Baiano en de taol vaan 't zuielek Amazonegebeed. Gein vaan die dialekte versjèlt zier sterk vaan de Braziliaans-Portugese standaardtaol.
Economie
De economie vaan Tocantins is gemiddeld oontwikkeld veur Braziliaanse begrippe, meh greujt nog snel. De staot steit bekind es 'ne frontier, boe me nog opaon kin trèkke um 't dao te make. 't Oontwikkelingsniveau is tösse 2010 en 2014 nog gestege vaan 0,699 tot 0,732, boemèt de staot in de buurt vaan 't lendelek gemiddelde kump. De primaire sector, en daan veural landbouw, domineert nog ummertouw de economie. 70% vaan d'n export besteit oet soja; de res weurt gooddeils oetgemaak door rindvleis en steukalcohol.
Door de staot löp oonder mie de snelweeg Belém-Brasília, die veur de economie zier belaankriek is. Ouch de in aonbouw zeende Noord-Zuidspoorweeg moot e good effek op de economie vaan Tocantins höbbe.