cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Livermorium
Livermorium is e sjemisch element mit es symboal Lv en 't periodiek nómmer 116. Ière sting 't element bekandj ónger d'n tiedelike naam Ununhexium (symboal: Uuh).
Alveolairen approximant
Limbörgs
Dees klank kump normaal gespraoke neet veur in 't Limbörgs, mit oetzunjering van snel spraok.
Livermorium
Livermorium vèltj ónger de houfmetaalgroep en kump van netuur neet veur oppe aerd. Waal is 't element synthetisch te perducere.
Nittedal
thumb|De ligking van Nittedal in de pervincie Akershus. Nittedal is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Akershus in Nórwaeg. De gemeinte had 19.722 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 186,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 106. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0233.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 7,7% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Boleberg
Naamgaeving
De naam Boleberg geit truuk op e landgood det vanaaf 1726 gedocumenteerd waar es Aen den Bollenbergh. Dinkelik haet de topografische naam get te make mit 'nen heuvel (< bol). Det is good meugelik, want aan de Maas, neet wied van 't landgood, ligke reveerdune. De naam Bolleberg kump ouch veur beej Pötbrook.
Sjuttersjveld
Sjuttersveld (Schutterspark) is 'n wiek in de gemeinte en plaats Broensem in oastelik Nederlands Limburg. De veurmalige mienkolonie oet 1920 is vanaaf 22 januari 2009 besjermp dörpsgezich. De kèrk, gewiejd aan de heilige Vincentius is 'n óntwerp van Frits Peutz.
Tjörn
Tjörn is 'n gemèndje in Västra Götalands län, Zwede. De gemèndje tèltj 14.944 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 168,23 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 88,8 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
5,79% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Ontariomaer
thumb|'t Ontariomaer mitte veer anger Groeate Maere. 't Ontariomaer (Ingels: Lake Ontario) is ei vanne vief Groeate Maeren in 't naorde vanne Vereinigdje Staote en 't zuje van Canada. 't Maer haet 'n oppervlakdje van 19.009 km² en 'n uterste deepdje van 244 m. In 't naorde wuuert 't maer begrens door Ontario (Canada) en in 't zuje door 't Niagara-sjiereilandj en dore Amerikaanse staot Nuuj-York. Vanne Groeate Maeren is 't Ontariomaer 't klènste kwa oppervlakdje en 't op ei nao klènste kwa volume. Ouch is 't mit 75 m baove zieëspegel 't leegs-gelaenge maer vanne vief. 't Water wuuert aangeveurd vanoet 't Eriemaer dore Niagarawatervalle, en daorop aafgeveurd via de Saint Lawrencereveer nao d'n Atlantischen Oceaan.
Filosoof
Mit 'ne filosoof (Grieks: φιλόσοφος), op 't Nederlandjs ouch waal wijsgeer geneump, wuuertj emes gemèndj dae zich besjeftig mitte filosofie, al dan neet mit 'nen academischen titel. 't Waord filosoof tamp aaf vanne Griekse wäörd filos (φιλος = vrundj) en sofia (σοφία = wiesheid) en mèntj dus litterlik zoeaget wie "vrundj vanne wiesheid".
Centrale mitklinker
'ne Centrale mitklinker is 'ne mitklinker dae wuuertj gemaak dore lóchstroum euvere midde vanne tóng te leien inplaats langs de ziejkantje (lateraal). De meiste mitklinkers in 't Limbörgs zeen centraal.
Inkel veurbiljer van centraal mitklinkers zeen de nasale, de gewuuen fricatieven en approximanten enne plosieve.
Rancennes
Rancennes ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 723 luuj op 'n oppervlaak van 6,5 veerkante kilometer en daomèt goof 111,2 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +0,21% de jaor.
Komeresj
Komeresj (Nederlands: Camerig) is 'n buurtsjap va Viele in de gemingde Vols in 't heuvelland va Zuud-Limburg. 't Buurtsjap Gènzie lik vlak bie Ieëpe en Kotteze. In 2002 woeëne d'r 55 luj.
Bezeenswaedig is d'r haof Winneberg of Wingberg, dae in de buurt van Terpaote is geleëge aan de voot van de Camerig (helling). Och ligke d'r restante van 'n waarsjienlik Romeinse iezersjmilterie.
Trap
thumb|'n Trap. 'n Trap is 'n kónstruksje die me gebroek veur zich loupendj horizontaal en verticaal (in bei richtinge) te kónne verplaatse, meis vanne ein verdeping nao de anger. Me kan 'n vaste trap höbbe, wie in 'n hoes, of 'n losse trap (wie 'n traplejjer).
Orde (biologie)
Inne taxonomie, de indeilingslieër vanne biologie, is 'n orde ein vanne rangen inne indeiling of ouch e taxon in die rang. De orde is 'n lieëger rang es de superorde enne klas, mer hoeager es de óngerorde en femielje.
Trap
Trappe waere meis gemaak van stein of van hout. Tösse de trej van 'n houtere trap vindj me döks plenk: de zoea-geneumdje stoeatbraejer. Wen me dees braejer neet ane trap haet, kaltj me van 'n aope trap.
Orde (biologie)
Inne syntaxonomie, de indeilingslieër vanne synstematiek vanne vegetaasjekónde, is 'n klas 'n rang of 'n syntaxon in die rang. 'n Orde besteitj oet ein of mieë verbunj.
Inne kladistiek kónne ordes van groeat nao klein nag wiejer waeren ingedeildj in: magnorde, superorde, grandorde, mirorde, orde, suborde, infraorde en parvorde. Bieje indeiling vanne zougdere waere magnorde, superorde, grandorde en mirorde gebroek (zuuch: moderkookbieëster).
Trap
Apaarte trappe zeen 'n brandjtrap (veur noeadgevel), 'n roltrap (mit bewaegbaar trej), en 'n vèstrap (die vèsse broeke veur langs 'n stoew te kómme).
Lithium
Lithium is e sjemisch element mit 't symbool Li en 't atoeamnómmer 3. 't Is e zilverwit alkalimetaal.
Hellingbösj
thumb|300px|Baoveste bösj achter kesjtièl Beusdal 'ne Hellingbösj ies 'ne bösj gesitueerd tege en op 'ne berg, zoawie die bv. in Zuud-Limburg tege de hellinge van de beekdale väöl veurkómme. Door regewater en waterluip höbbe ziech gröbbe en haol waeg gevörmp. Vanoet de dale van de Gelaenbaek, de Geul, de Gulp en de Voor en ziebaeke, woa v'r beemde, moerasse, bóngerde, kalkgraasland, wiengaarde en weie tegekómme beginne hoagerop de hellingbösj.
In Zuud Limburg en Belsj Limburg kómme op plaatse mergel en kundersjtein aan de oppervlakte, zoa-es in Valkeberg, Oud-Valkeberg, Geulem, Meersje, Kunder, Krawbich Sint Pieter en Kan. In versjillende bösj óntsjpringe brónne. Vanwege de sjtiel helling en de primitieve gereidsjappe van de boere, woort d'r vreuger gein hout gekap en bleef de bösj behouwe.
Flora en Fauna
Neve gemengde aanplant van loofbuim en naoldbuim ies de ónderbegreujing hièl gevarieerd. Door 't versjil van samesjtèlling van de grónd kump de begreuiing in twiè soorte veur. Van bove nao ónder op de kleigrónd sjtoon o.a. eike mèt haagbeuk, hazelaer, vleer, meidaon, bosjrank (liaan) en varens. Op kiezel sjtoon eikebuim mèt berkebuim, liesterbes, voelboum, kamperfoelie. Hie vingk me ouch kiezelkoele. Op de kalkgrónd sjtoon eike mèt haagbeuk, hazelaer, vleer, meidaon, bosjrank en varens. 't Mins typisch zint de eike-berkebösj, die sjtoon ouch op de zandgrónd.
Plante die veurkómme zint: meizäödsje, wintergreun of klimop, brièmsjtroek, boasannemoon, daslook, sjpeenkroed, sjnièklökske, kèrkesjleutel, mièrts en bosjviuèlke, helmbloom, gael doufnetel, groatblomig muur, akkerhoornbloom, waldmeister (O.L. vrouwebedstro), bingelkroed, aronskelk, einbes, klet, maelpaume (maagdenpalm)
Hellingbösj in Limburg
thumb|300px|'n depe gröb in de Savelsbösj
1875
Gebore
thumb|150px|right| Albert Schweitzer, gebaore in 1875 thumb|150px|right| Maurice Ravel, gebaore in 1875
Mergraotes
Mergraotes is 't plat wat in Mergraote gekald weurt.
't Mergraotes liekt tösje de vólgende isoglosse: 't Mergraotes liekt in 't Limburgse dialekcontinuüm tösje 't Mestreechs, 't Vallekebergs, 't Gullepes en 't Voeres.
Sjtäölke
In Vaols weure de Mergraotenaere Sjenge, ofwal Mestreechtenaere geneump, terwijl ze in de Limburgse hoofsjtad veur hauf Pruusje weure oetgemak.
1808
1805 - 1806 - 1807 - 1808 - 1809 - 1810 – 1811 1808 (MDCCCVIII) waor e sjrikkeljaor wat begós op 'ne vriedag op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|150px|[[Dos de Mayos]] thumb|150px|4 december: Madrid geuf zich euver.
Gebore
thumb|right|150px|Andrew Johnson, 17e president van de VS, gebaore op 29 december 1808.
Nerpelt
Nerpelt is 'n dorp in de gemeinte Pelt Belsj Limburg. 't Dorp het miej es 16.000 inwoeëners. Ze bestut oet twie deilgemeintes, Lil en Nerpelt, en drei woeënkerne, Groete Heij, Hèrent en Bôsend. In Limburg stut ze bekind es 'n plaots mè 'n gezellig kerakter.
Lüdenscheid
Lüdenscheid (Nedersaksisch: Lünsche of Luunsje, plaotseleke bijnaom: Bergstadt) is e Wesfaals en Sauerlands stedsje en de hoofplaots vaan de krink (Kreis) Märkischer Kreis, Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 87,02 km² en 73.354 inwoeners (31 dec. 2015) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 843 de veerkante kilometer.
't Op 423 meter hoegte ligkend pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 16 stadsdeile.
Ingmar Bergman
Heer is veural bekind es de regisseur dee veur 't ierst dreuvege en akelege (negatieve) geveules combineerde mèt komedie. Heer is daan ouch de "opriechter" vaan 't filmgenre Zwarte Komedie. Heer is 89 jaor aajt gewore, en waor aktief tösse 1944 en 2005.
Lies vaan Bergman's films
Bergman heet 40 films op ziene naom staon, en nog 23 aander projekte boe oonder korte TV-films.
Veerhook
'ne Vierhook is in de mattemetik 'n twie-dimensjonale feguur mit veer ziej en veer heuk. Op de driehook nao is 't de simpelste väölhook.
Indeiling
Mer kan veerheuk indeile op basis van de heuk:
Bezunjer Veerheuk
Der zeen versjillege bezunjere vörme van de veerhook:
Megisti
thumb|right|300px|Ligking vaan Megisti Megisti (Griekse alfabèt: Μεγίστη, soms ouch Καστελλόριζο of Kastellorizo geneump, nao 't Italiaonse Kastelorizo, Törks: Meis) — spreek oet Meegiestie mèt de klemtoen op -gie- — is ein vaan de mies oosteleke eilen die nog tot Griekeland behure. Evels ligk 't op nog gein 2 km aofstaand vaan de Törkse kös. 't Vèlt oonder 't departemint vaan Rhodos en de regio Zuid-Egeïsche Eilen en ligk däörum ouch geografisch in de Egeïsche Zie.
Demografie
't Eiland heet 'n inwoenertal vaan 490 volges de census vaan 2011 en 'n oppervlaak vaan 11,978 km² en daomèt 'n inwoenerdeechde vaan 36 per km².
Fèlm
De fèlm Mediterraneo, boe in Italiaonse soldaote in d'n Twiede Wereldoorlog d'n opdrach kriege 't eiland te bewake en door kapotte radio's neet in de gate höbbe dat d'n oorlog al lang is aofgeloupe, maakden 't eiland hendeg populair bij Europeaone. 't Is woersjijnelek ouch däörum tot 't eiland nog ummertouw toeriste wèl trèkke door d'n Italiaonse naom (Kastelorizo) te gebruke, umtot dit naomelek de naom is dee de gaanse tied weurt gebruuk in de fèlm. De naom kum vaan 't kastiel dat nog altied op 't midde vaan 't eiland steit.
Brónne
De Griekstaolege Wikipedia en Duitstaolege Wikipedia.
24 miert
Gebore
thumb|Nena gebore in 1960
Berg (Valkeberg)
Bezeenswaerdig
thumb|right|Kèrk De kèrk van Berg is geboewd in de jaore daartig van de 20e ièw en is ontworpe door de arsjitekte Frits Peutz en W. Sprenger. Ze is gewiejd aan Monulphus en Gondulphus. De kèrk, van mergel, is in neogotische sjtiel geboewd. 't Opvallendste element zint de sjleutellookvörmige vènstere. Berg houw al veur de boew van de tegewoordige parochiekèrk 'n ander kèrk, meh die laog op 'n ander plaats, namelik Op de Bies. De ouw kèrk woort gesjlote in de Franse revolutie en aafgebraoke in 1959. In dat oud gedeilte van Berg lik ouch de Sjoane Pool woa vreuger 'ne drinkpool gelaege haet. Dae is gedemp. Rónd 't tegewoordige graaspleintsje sjtaon 'n paar ouw häöf geboewd van mergel.
Dialek
't Dialek van Berg is bekans geliek aan 't Valkebergs (Boete de paorts).
Francisco Franco
thumb|Franco Francisco Franco (El Ferrol, Galicië, d'r 4e december 1892 – Madrid, d'r 20e november 1975) woar politiker, officier en van 1939 tot zinne doeëd in 1975 d'r fascistische dictator van Sjpanje. Heë weëd verantwoardelig gehaote vuur d'r doeëd va vöal politieke teëgesjtendere, vuural tiedes en kót noa d'r Sjpaanse Burgerkreeg. Militair sjteun kreeg heë van 't nationaalsocialistisch rezjiem in Dütsjland en de fascistische rezjiems in Italië en Portugal. Zoeë sjikde Nazi-Dütsjland tiedes d'r burgerkreeg vleegmesjiens van 't Condor-Legion um 't Baskische sjtedje Guernica te bombardere.
Regniowez
Regniowez ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
Francisco Franco
In 1953 sjloot heë mit de Katholieke Kerk e concordaat dat 't nationaalkatholicisme es sjtaatsgodsdeens inveurde, 'n ideologie die woar gebaseerd óp de katholieke lieër, mar óch op 't nationalisme. Wiejer woeëd ónger zing bewink jieëker vorm van oppositie d'r kop ingedruk en 't gebroek van regionaal tale wie 't Baskisch of 't Catalaans woeëd verboane. De touwgenoame welvaart in de zestiger joare leidde tot 'n nüj middeklasse die neëve de economische rechte óch politieke rechte begós op te eise. Boete Castillië begóste geestelige zich te verzette teëge de sjtreng taal- en kultoerpolitiek. In de letste vief joare noom de kritiek óp 't rezjiem wieër touw. Franco houw zing ópvolging good vuurbereid, mar zinne ópvolger, d'r kuëning Juan Carlos I van Sjpanje, koos vuur 't hersjtel van de democratie. Heimit koam 'n ing aan 't letste neet-communistische totalitair rezjiem in Europa.
Berg (Valkeberg)
Externe link
Berg
Regniowez
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 387 luuj op 'n oppervlaak van 18,27 veerkante kilometer en daomèt goof 21,18 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -0,7% de jaor.
Kotteze
thumb|Zich op 't buurtsjap Kotteze (Nederlands: Cottessen) is 'n buurtsjap va Viele in de gemingde Vols in 't heuvelland va Zuid Limburg. 't Gehuch is geleëge tösje de Kottezerbach, de Belleterbach en de Guël. In 2002 woëne d'r 45 luj.
Bezeenswaerdig: d'r groëte haof Bellet oet de 14e ieëw en 'n aantal vakwerkhoezer.
1985
1985 (MCMLXXXV) waor e gewoen jaor wat begós op 'nen dinsdag.
Maan vaan 't Jaor
Deng Xiaoping (twiede kier)
Meziek
Bes verkochte singles in Nederlandj:
Bes verkochte albums in Nederlandj:
Oppegård
thumb|De ligking van Oppegård in de pervincie Akershus. Oppegård is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Akershus in Nórwaeg. De gemeinte had 23.897 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 37,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 645,9. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0217.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 8,1% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Botnische Golf
thumb|right|200px|Locatie vaan de Botnische Golf. De Botnische Golf (Zwaeds: Bottniska viken; Fins: Pohjanlahti) is 't noordelikste gedeilte van de Oeszieë. De zieë ligk tösse de weskus vaan Finland en de oeëskus vaan Zwaede. In 't zuje van de golf laet de Finse Golf, de Ålandseilanden en de Ålandzieë.
De Botnische Golf is interessant doordet zien zaltgehalte naor 't noorde toe snel daolt. In 't zuje is 't water 't normale brakke water van de Oeszieë, mer in 't noorde haet de golf 'n zaltgehalte det zoeë lieëg is det me 't zalt in 't water neet mier kin preuve.
Mathias Soiron
Mathias Soiron (Mesjtreech, 29 jannewarie, 1748 – Mesjtreech, 1 april 1834) waas 'ne Mesjtreechse architek, decorateur en meubelóntwerper.
Biografie
Soiron is 'ne tèlg oet ein gesjlach van architekte dat actief waes in Mesjtreech en ómgaeving. Anger femilieleje ware wirkzaam es sjteinhouwer en sjrienwirker. Deze achtergróndj en de verwantsjap mèt zilversjmeejfemilies höbbe 't kunszinnig talent van Soiron helpe óntwikkele.
Hae waas sjtadsboewmeister van Mesjtreech en heel zich veural bezig mèt de in ziene tied popelaire neoclassicistische of Lodewijk XVI-sjtiel. Ein bekènd geboew van de handj van de architek is 't veurmalige kanunnikehoes aan de Groate Grach dat hae boewde veur zien breurs André en Guillaume, die allebei kanunnik ware biej 't Sint-Servaoskapittel. Allewiel is dit geboew bekènd es 't Soironhoes en maak 't deil oet van de Universiteitsgeboewe van Mesjtreech. Ouch van zien handj is de verboewing van de Jezuïetekirk in Mesjtreech in 1788/1789 tot sjouwburg, de hujige Bonbonnière en 't militair wachhoes aan de Graanmert biej de Slevrouwebasiliek.
Aevenèns nao zien óntwerp zint de Sint-Martinuskirk in Ittere, de Sint Laurentiuskirk in Bemele, de Sint Merarduskirk mèt pasterie in 't Belsje Vreren en de Sint Johannes de Duiper kirk in Mechele.
Es aannömmer leverde Soiron ouch regelmaotig zien biejdrage aan 't in sjtand hawwe c.q. reparere en óngerhawwe van de vèstingwerke in en róndj Mesjtreech. Ouch óntwórp hae versjillende tuine mèt alles wat dao-in thoesheuërde, zoa-es beelde, sokkele, vaze en tuinsjteul. Wiejer haet hae völ meubele óntwórpe veur diverse Mesjtreechse hoeze, wobiej sjteul, taofele en kes mèr ouch commodes, sjrieftaofele, sjpeeltaofele, biljarttaofele, secretaires en hemelbèdde.
Van Mathias Soiron zint ein aantal teikenalbums bewaard gebleve die zich noe in 't Regionaal Historisch Centrum Limburg bevènje. Dees gaeve ein prachtig euverzich van zien óntwerpe veur de völe historiese hoeze die Mesjtreech riek is.
Mathias Soiron waas getrouwd mèt Sophia Elisabeth L'Herminotte en bewoonde, door vererving van Gerard L'Herminotte, 't landjgood Sint Antoniusbank in Bemele.
't Echpaar is begrave taenge de westelike moer van de kirk van Bemele wo ziene zoon François pesjtoar waas. 't Graaf haet 'ne zerk wo-op ein kruus sjteit, geflankeerd einerzieds door 'ne doadskop en doadsbeindere en angerzieds door 'ne zandjluiper.
Kapel (deil van geboew)
thumb|left| Kapel in [[Katsep]] 'n Kapel is bie de katholieke 'n religieus geboew (zuug hieveur kapel (geboew)), meh kèn ouch 'n deil van 'n groater geboew zin, bv in 'n kèrk of kathedraal.
Daagkapel
In 'n daagkapel weurt 'n dagelikse Heilige Mès opgedrage. 't Ken 'n ónderdeil zin van 'n groater geboew of kèrk. Kesjtièle houwe vreuger sóms ouch 'n eige hoeskapel.
Duipkapel
thumb|rechts|Duipvont in [[duipkapel in Voerendaal]] In 'n duipkapel were kinger geduip. In Italië geuf 't groate, apaarte geboewe, die dene es duipkapel (Veurbeelde Baptisteria in: Pisa, Pistoia, Roame, Siena en Florence.
Sjtraolkapelle
Mièrdere kapelle, in 'n sjtraol rónd 'n preesterkoar were sjtraolkapelle geneump. Kump dèks veur rónd groate kèrke, kathedrale en basilieke.
'n Kapel (muziek) of kepel (muziek) ies ouch 'n muziekkorps.
Prairiehónj
thumb|'ne Prairiehóndj. De prairiehónj (Letien: Cynomys) vörmen e geslech van knaagbieëster die op en óngere gróndj laeve; ze behuuere toete femielje vanne eiketse (Sciuridae). De prairehónj laeven oppe prairies van Naord-Amerika.
De bieëster waere zoeaget 40 cm lank en waoge tösse de 1 en 4 kilo. In gevangsjap waere ze 8 toet 10 jaor aad, mer ze kónne 12 waere bie oetzunjering. Prairiehónj vore zich mit vees graas. De naam prairiehóndj danke zie aan 't sjerp gebletsj det zie perducere.
Prairiehónj zeen sociaal bieëster die same mit mieëder femieljegruup in ei gebied wone, waat m'n e prairiehónjsdörp neump. Dees dörp bevinje zich óngergrundjs, wobie eder femielje 'nen eigen ingank haet nao 'n haol mit mieëdere kamers.
Inkel saorte waere bedreig mit oetsterve.
Indeiling
De prairiehónj waere wiejer es volg ingedeildj:
Rijssen-Holten
frame|Ligking vaan Rijssen-Holten in Euverijssel Rijssel-Holten (Nedersaksisch: Riesn-Hooltn) is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Euverijssel, op de grens vaan 't Salland en Twente, mèt 'n oppervlak vaan 94,4 km2 (daovaan 0,22 km2 water) en (per 1 april 2016) 37.896 inwoeners.
De gemeinte besteit oet de klein stad Rijssen, 't dörp Holten, 't dörpke Dijkerhoek en de kerne Beuseberg, De Borkeld, Espelo, Holterbroek, Ligtenberg, Look en Neerdorp. Zoewel Rijssen es Holten höbbe 'n statie aon de lijn Deventer-Almelo. Rijssen-Holten is in 2001 oontstande oet 'n fusie vaan de aw gemeintes Rijssen en Holten en hètde tot 2003 gewoen Rijssen. In juni 2008 maakde de gemeinte bekind zien deenste twietaoleg, in 't Nederlands en 't Nedersaksisch (Sallands of Twents), te goon aonbeie.
Volksleed
't Volksleed of volkshymne ies e sjtök muziek (zank) dat bedoeld ies es symbool veur e volk of veur 'n natie, dèks 'ne sjtaat. Volkshymnes were gesjpeeld bie 't ontvange van e sjtaotshoof, bie euverwinninge in belangrieke sjportevenemente en bie ander plechtige gelegehede. Bie 't sjpele van 't officieel volksleed weurt me geach op te sjtoon, en militaire moete saluere.
Aan 't begin van de 19e ièw begoeste leng, oonder invloed van de romantiek en 't opkaomende nationalisme, mèt 't keze van e volksleed. In de loup van de 19e en 20e ièw koze de meiste leng e officieel volksleed, al zint daoneve - bie minder officieel gelegehede - dèks ouch nog ander patriottische lejer in gebruuk. 't Oudste leed dat tot volksleed ies gewore ies 't Nederlandse Wilhelmus, gesjreve tösje 1568 en 1572.
De meiste volkshymnes höbbe 'n teks, meh dao zint d'r ouch 'n aantal dezónder. Meistal were mer ein of twiè couplette gesjpeeld of gezonge, al zint de meiste volshymnes langer. Dao zint mer wiènig volkshymnes die gecomponeerd zin door bekènde componiste.
't Volksleed van de Belzje en Nederlandse provincie Limburg ies Limburg mijn vaderland of Waar in 't bronsgroen eikenhout.
'n volksleed
'n Volksleed ies ouch e meistal (oud), euvergeleverd traditioneel leed(sje), dat door ´t volk weurt metgezónge (volkszank). Dao were nog ummer nuuj volksleedsjes gediech en gecomponeerd.
Ommen
frame|Ligking vaan Ommen in Euverijssel Ommen (Sallands: Ommn) is e stedsje en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Euverijssel, aon de rand vaan 't Salland, mèt 'n oppervlak vaan 181,98 km2 (daovaan 1,99 km2 water) en (per 1 april 2016) 17.627 inwoeners. De plaots Ommen zelf had op 1 januari 2015 11.820 inwoeners. Neve de hoofplaots kint de gemeinte de volgende dörper, gehuchter en naobersjappe: Archem, Arriën, Arriërveld, Beerze, Beerzerveld, Besthmen, Dalmsholte, Eerde, Giethmen, Hoogengraven, Junne, Lemele, Nieuwebrug, Ommerschans, Stegeren, Stegerveld, Varsen, Vilsteren, Vinkenbuurt, Witharen en Zeesse.
Ommen ligk aon de Euverijsselse Vecht. De plaots is bij Nederlanders populair es binnelandse vekantiebestumming. In de umgeving is väöl weerdevol cultuurlandsjap te zien.
Historie
Ommen weurt roond 't jaor 1100 geneump es dörpke bij 'n voord in de Vecht. In 1248 krijg 't stadsrechte, al oontwikkelt 't ziech neet tot 'n plaots mèt steielek karakter. De gemeinte Ommen weurt in 1818 gesplits in Stad Ommen, Amb Ommen en Avereest ('n gemeinte die väöl later opgóng in Hardenberg). De ierste twie weure in 1923 weer vereineg. Op 't landgood Eerde vaan de baron Van Pallandt floreert in 't Interbellum 'n theosofische gemeinsjap. In 1941 woort op dezelfde plaots 't strafkamp Erika gevesteg.
Twan Huys
200px|rechs|thumb|Twan Huys Twan Huys (Zaerem, 24 miert 1964) is 'ne Nederlandse journalis en TV-presentator.
Van 1992 pès 2018 waor hae wirkzaam veur 't televisieprogram NOVA. Daoveur waas hae verbónje aan STAD Radio Amsterdam en de VARA. In 1999 woort hae veur NOVA correspondent in de Verenigde Sjtate mèt es sjtandplaatsj New York.
Énnige tied haet Twan Huys ouch Washington D.C. es sjtandplaatsj gehad, toen ónger angere same mèt 't NOS Journaal ein correspondentebureau in de Amerikaanse hoofsjtad woort opgerich. NOVA trok zich truk oet dit verbandj, naodat de samewirking tösje toenmalig NOS-correspondent Charles Groenhuijsen en Twan Huys neet good verleep.
In 2005 baarde Huys opzeen mèt exclusieve interviews mèt de Amerikaanse soldaote Lynndie England, die betrokke waas biej de missjtande in de Abu Ghraib-gevangenis, en mèt de Nederlander Joran van der Sloot, dae verdach woort van betrokkeheid biej de verdwiening van Natalee Holloway op Aruba. In 2006 kaom 't book Ik ben een New Yorker oet euver zien correspondentsjap veur NOVA.
Twan Huys is in 't sezoen 2006-2007 naeve Clairy Polak en Joost Karhof presentator van NOVA gewore, naodat de plaatsje van Jeroen Pauw en Paul Witteman vriejkaome. Dees twee presenteerde tösse 4 september 2006 en 23 mei 2014 dageliks hun eige late-night talkshow, geneump Pauw & Witteman. In New York woort Huys opgevolg door Willem Lust.
Twan Huys is in juni 2008 door 't tiedsjrif Opzij verkaoze tot meis aantrèkkelike man van Nederlandj.
In meërt 2018 góng hae euver nao RTL, wao hae de prizzentasie van RTL Late Night euvernump van Humberto Tan.
Moeamed
Väöl moslims zègken op gróndj van Ahadith döks nao 't huuere vanne naam Moeamed sallallahu alaihi wa sallam ("zaegeningen en vraej mit 'm" of "vraej zie mit 'm"), in gesjreve teks döks aafgekórt toet s(a)ws of (z)v(z)mh.
Cirkel
'ne Cirkel is in de mathematiek 'n rónj twie-dimensionaal figuur die gevörmp weurt deur alle punte die dezelfde aafstandj tot 'n gekoze puntj höbbe. Det gekoze puntj wuert 't middelpuntj m van de cirkel geneump, dae gekoze aafstandj de straol (simbool r).
St. Clairmaer
thumb|'n Satellietfoto van 't St. Clairmaer. 't St. Clairmaer (Ingels: Lake St. Clair) is e maer oppe grens van Ontario (Canada) en Michigan (Vereinigdje Staote), det ligk in 't gebied vanne Groeate Maere, juus te naordoeaste vanne stej Windsor en Detroit. 't Maer is verbónje mit 't Huronmaer en 't Eriemaer dore revere de St. Clair ennen Detroit,
Söderhamn
Söderhamn is 'n gemèndje in Gävleborgs län, Zwede. De gemèndje tèltj 26.289 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.064,92 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 24,7 luuj de km².
Raalte
frame|Ligking vaan Raalte in Euverijssel Raalte (Sallands: Raolte) is e groet dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Euverijssel, in 't Salland, mèt 'n oppervlak vaan 172,31 km2 (daovaan 1,03 km2 water) en (per 1 april 2016) 36.799 inwoeners. De plaots Raalte zelf had per 1 april 2016 20.015 inwoeners. Neve de hoofplaots Raalte kint de gemeinte nog de kerne Broekland, Heeten, Heino, Laag Zuthem, Lierderholthuis, Luttenberg, Mariënheem en Nieuw-Heeten.
St. Clairmaer
't St. Clairmaer is in 1679 óntdèk gewore door René Robert Cavelier de La Salle oppe fieësdaag vannen hèlge Clara van Assisi, wo 't maer ouch ziene naam aan dank.
Söderhamn
Demografische óntwikkeling
5,64% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Raalte
Belangrieke bezeensweerdeghede in Raalte zien de gedeiltelek romaanse, gedeiltelek gotische Hervörmde Kèrk en de neogotische katholieke kèrk vaan de H. Kruusverheffing. Zoewel Raalte es Heino höbbe 'n stopstatie aon de lijn Zwolle-Enschede. In 2001 woort de gemeinte Heino aon Raalte touwgevoog.
Clara Eggink
Clara Hendrika Catharina Clementine Helène Eggink (Utrech, 18 aprèl 1906 - Scheveningen, 3 miert 1991) waor 'n Nederlandse diechteres, sjriefster en vertaolster. Neve häör eige werk woort ze veural bekind door häör associatie mèt inkel bekinde manneleke diechters.
Biografie
In 1925 maakde Clara Eggink, daan indexamekandidaot veur de HBS, kinnes mèt de bekaans twinteg jaor awwere J.C. Bloem, rieksgecommitteerde veur de exames. 't Jaor dao-op trouwde ze. ze kraoge same ei keend. In 1932 sjeide 't paar. Daonao trouwde Eggink nog mèt Jan Campert en mèt Hans Ivens (broor vaan Joris Ivens). Tössedoor kaom ze toch weer trök bij Bloem. Ind 1957 vestegde ziech in 't vaardörp Kalenberg (in de kop vaan Euverijssel). Bloem kaom bij häör woene; ze bleve noe tot zienen doed in 1966 same. Zelf bleef ze dao nog jaore woene. Nao nog e paar jaor in Voorschoten (provincie Zuid-Holland) góng ze in 1982 nao 't Rosa Spierhuis, e hoes veur bejaorde kunstenere in Laren (provincie Noord-Holland). Ze storf op 1991, 84 jaor aajd, in Scheveningen.
Werk
Eggink publiceerde in 1934 häören ierste bundel; nog diverse aandere volgde. Mer ei gediech vaan häör is bekind gewore, "Doodenmarsch voor Rotterdam", wat geschreven woort kort nao 't Bombardemint op Rotterdam en nao d'n oorlog door Henriëtte Bosmans op meziek woort gezat.
Bronne
Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Sjeveninge
Sjeveninge (Nederlandjs: Scheveningen) is 'n badplaats, vissersdörp en stadsdeil van D'n Haag.
De oearsprunkelike kern van Sjeveninge bevindj zich in Sjeveninge-Dörp, meh vanne vreuger beboewing van veure groeate kaalslaag enne dao-opvolgendje nuujboew van 't stadsdeil is neet väöl trögk te vinje. 't Karakteristiekste deil van 't aad dörp vindj me bie en achter de Aaj Kirk. Oearsprunkelike Sjeveningers veule zich nag ech Sjevenings, en neet Haags. Bieje gemèndjelike herindeiling van 2001 is waal verzóch veur D'n Haag, Sjeveningen en Loosduinen es drie apaarte gemèndje los te koppe. Det góng aevel neet door.
Zónwiezer
thumb|'ne Verticale zónwiezer in Mestreech. 'ne Zónwiezer is e toestèl waat d'n tied aanguuef mit behölp vanne zón. De zónwiezer haet 'ne gnomon, 't drieheukig deil det de sjieëm maak oppe oetgemirkdje oppervlakdje. Doordet 't paad vanne zón dore lóch is bepaoldj dore brèdjegraod vanne aerd, mótte zónwiezers specefiek waere gemaak veur bepaoldje brèdjegräöj, went de stiel vanne gnomon mót parallel ligken ane drejas vanne aerd. Zónwiezers kan me zowaal verticaal (ane moer) es horizontaal (oppe gróndj) höbbe.
Doordet de aerd ómme as haer drejtj verangert de sjieëm kóntinu van richting. Wen de sjieëm nao 't naorde wies (op 't zujelik halfróndj nao 't zuje) is 't próntj middig. Dan steit de zón in 't zuje (in 't zujelik halfróndj in 't naorde) en innen hoogsten standj vannen daag, próntj baove de meridiaan. Inne lokale zóntied is 't dan dus 12 oere. Vanoet hie kan m'n 'n verdeiling maken en oerlienen aanbringe, womit m'n ouch de anger oere kan aangaeve.
De nómmers op horizontaal zónwiezers in 't naordelik halfróndj en verticaal zónwiezers in 't zujelik halfróndj zeen mitte klok mit, dewiel de nómmers op horizontaal zónwiezers in 't zujelik halfróndj en verticaal zónwiezers in 't naordelik halfróndj taenge de klok in gaon.
d'n Aadste zónwiezer dae me kèntj stamp oet 1500 v. Chr. in Egypte.
Remilly-les-Pothées
Remily-les-Pothées ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
Gewes Banská Bystrica
't Gewes Banská Bystrica (Sjlowaaks: Banskobystrický kraj) is 'nen administratieve regio van Sjlowakieë, die besjteit oet derteen okresy (distrikte). De houfsjtad is Banská Bystrica. De sjtrook langs de zuudgrens weurt bewoond door de Hongaarse minderheid van Sjlowakieë.
Remilly-les-Pothées
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
Gewes Banská Bystrica
Bevolking
Volges de volkstèlling van 2011 woonde in 't gewes 660.563 luuj. 't Grótste deil daovan weurt gevörmp door de Sjlowake (505.528; 76,5%), gevolg door de Hongare (67.596; 10,2%), de Zigeuners (Roma) (15.252; 2,4%) en de Tsjeche (2.914; 0,4%). De anger etniciteite vörmde 0,4% (2.859 luuj) van de bevolking, dewiel 66.114 inweuners (10%) gein opgaaf deje van häör etniciteit. De grootste sjtaej zeen Banská Bystrica, Zvolen, Lučenec en Rimavská Sobota.
Tempel (Delfland)
(De) Tempel is de naom vaan 'n veurmaolege hierlekheid en later gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, allewijl op 't groondgebeed vaan de gemeinte Lansingerland. Um perceis te zien maak 't groondgebeed deil oet vaan de Zuidpolder bij Berkel en Rodenrijs, kortbij de bebouwing vaan 't Rotterdams stadsdeil Hillegersberg-Schiebroek en lochhave Zestienhoven. De hierlekheid had 'nen hoege status, meh allewijl rappeleert t'r plaotse niks mie aon häör. Me moot dezen Tempel neet verwarre mèt de plaots Tempel bij Reeuwijk, ouch 'n aw hierlekheid (meh gein geweze gemeinte).
Middeliewe
De naom liet ziech verklaore oet 't Latiens templum, wat neve 'gebèdshoes' ouch 'balk' beteikent. In 't Holland vaan de middeliewe waor 'nen tempel 'ne balk boemèt me 'n sluis opeheel, en es metonymia ouch um 'n plaots boe water woort doorgelaote. De ajds bekinde vermelding vaan Tempel stamp oet 1290. In de veertienden iew trojde Kerstine vaan Rodenrijs mèt Wöllem vaan Kralingen; nao hunnen doed woort hun bezit euver de veer zäöns verdeild. Heibij kin De Tempel es zelfstendege hierlekheid zien oontstande; dit zouw de kleinen umvaank kinne verklaore. Tempel waor 'n hoeg hierlekheid, wat wèlt zègke tot d'n hier neet allein lieg meh ouch hoeg rech kós spreke en d'n doedsstraaf kós oplègke (halsrech). Väöl groeter en economisch belaankrieker hierlekhede in de umgeving hadde dit rech neet.
Vreugmodernen tied
thumb|Boetehoes De Tempel oet d'n achtienden iew, gebouwd door d'n Hier vaan Tempel meh op Overschies gebeed. De femilie Van Cralingen heel de hierlekheid tot oongeveer 1512, wie mr. Jan Jacobszoon, 'ne zjuris oet Utrech, de hierlekheid koch. Later zouw heer diekgraof vaan Delfland weure. Tegen 't ind vaan de zèstienden iew kraog de bekinde staotsmaan Johan van Oldenbarnevelt d'n titel hier in han. Eigelek erfde ziene zoon häöm, meh dee is daan nog minderjaoreg. Van Oldenbarnevelt stèlde ziech op es voog, ouch wie de zoon al volwasse waor. Oetindelek koch eine mr. Johan van der Hoeven de hierlekheid in 1715 veur 6000 gölde. Heer leet de hiereboerderij ter plaotse, die intösse waor vervalle, slope, en bouwde in plaots daovaan e boetehoes bij Overschie (evekes wijer meh neet op Tempelse groond). Ouch dit hoes droog en dreug de naom De Tempel.
Oetgeveend en oonbevolk
In de Fransen tied woorte de Nederlandse gemeintes gesaneerd; De Tempel kaom in 1812 oonder Pijnacker, boe 't 'n exclaaf vaan waor (gans umgeve door 't gebeed vaan Berkel en Rodenrijs). Nao 't vertrèk vaan de Franse, um perceis te zien in 1817, woort dit weer oongedoon gemaak; zoe oontstoont 'n gemeinte Tempel. Tot dees gemeinte gein inwoeners had, waor gei bezwoer, zoelaank es d'n ambachshier mer zelf veur de administratie betaolde. 'nzelfde situatie heersde in de gemeinte De Vennep. Bij de instèlling vaan de Gemeintewèt in 1851 veranderde dit. In 1855 woort De Tempel daorum, tegeliek mèt diverse aander zier klein gemeintes, opgeluf en bij Berkel en Rodenrijs geveug.
Historische inwoenertalle
Opmerking: In de volkstèlling vaan 1840 is De Tempel neet opgenome. In die vaan 1849 heet me d'n ingaank vaan De Tempel leeg gelaote. Allein in de volkstèlling vaan 1830 steit expliciet tot de gemeinte oonbevolk is.
Bestuur
Umtot 'n oonbevolkde (of aanderszins extreem klein) gemeinte gein colleesj vaan börgemeister en wèthawwers kós ophawwe, betaolde d'n hier veur de administratie.
Waope
De gemeinte Tempel heet noets e waope gedrage. Veur de hierlekheid daorentege weure wel twie waopes opgegeve. 't Manuscrip Belaerts van Blokland (achtienden iew) sprik vaan e sjèld vaan keel (roed), belaoje mèt 'ne poort vaan zèlver; 't negentiende-iews Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden hèlt 't op e sjèld vaan sinopel (greun), belaoje mèt 'nen tempel vaan zèlver. Dat lèste is dus e veurbeeld vaan e sprekend waope.
Sacramentsdaag
Sacramentsdaag (Festo Corporis Christi in 't Latien) ies e hoagfiès binne de Roams-Katholieke kèrk dat vèlt op de twiède dónderdeg nao Pinkstere. Op diet fiès viert me dat Jezus ziech es broad en wien wilt geve aan de geluivige. In de (dagelikse) H. Mis of Eucharistieviering weurt de hostie aan de aanwezige oetgedeild. De geluivige kriege dan via dit broad krach en wiesheid veur 't dageleks leve. De ièrbeed die in de Roams-Katholieke daag veur de geconsacreerde hostie besjteit weurt op deze sacramentsdaag extra benaodrök.
Op deze daag, of soms ouch op de zóndeg nao Sacramentsdaag, trèk de sacramentsprocessie oet, woabie de preester de geconsacreerde hostie in 'ne monstrans door de sjtraote van de parochie rónddreug.
In versjillende leng, woa-ónder Duutsjland, Portugal en Brazilië ies Sacramentsdaag 'ne officiële fièsdaag. In 1264 ies sacramentsdaag door Paus Urbanus ingesjtèld veur de waereldkèrk.
Tilos
thumb|right|280px|Ligking vaan Tilos in de Egeïsche Zie, tösse Griekeland en Turkije Tilos (Nuigrieks: Τήλος, Aajdgrieks: Τέλος, Telos, Turks: İlyaki) is 'n eiland in 't Grieks gedeilte vaan de Egeïsche Zie. 't Behuurt tot de regio vaan de Zuid-Egeïsche Eilen en 't departemint van Rhodos. 't Heet 'n oppervlaak vaan 64,525 km² en 'nen umtrèk vaan 61 km. Volges de census vaan 2011 gaof 't in deen tied op 't eiland 790 lui. Heimèt heet 't daan ouch 'n oppervlaaksdeechheid vaan 8 inwoeners per km². De mieste pläötskes op 't eiland zien gehuchte vaan neet mie es tien inwoeners. Ein dörpke heet evels 788 inwoeners en is logischerwies ouch de hoofplaots vaan 't eilendsje: Megalo Chorio. Dit is lètterlek Nuigrieks veur Groet Dörp. 't Gief ouch e bekind kepelleke op 't midde vaan 't eiland. In de aajdheid stoond 't eiland bekind es Agathussa (Αγαθούσσα). Me dink neet tot de naom Tilos hei vaandan kump. Wel stamp de Turkse naom mesjiens devaan aof; ouch dat is evels neet zeker.
Mimar Sinan
Typisch veur zie wèrk
Sinan woort hendeg geïnspireerd door de architectuur vaan Europa. Heer voont tot me op 'n aontrèkkeleke meneer de gedachte vaan d'n islam tot 't volk mós bringe, zoewie veural de Roems-Kathelieke Kèrk in 't zuie, weste en toen nog 't noorde vaan Europa dat wie geinen aander kós. Volges Sinan, dee de Koran hiel perceis had bestudeerd, waore de twie groetste kinmerke vaan God groetsheid/prach en keuninklekheid. Dat mós daan ouch in de moskeeë gezeen weure. Allewel zien geboje nog ummertouw hendeg sjoen weure gevoonde door de mieste lui, waor 't in die tied nog specialer. 't Gaans 'modern' concep ('t concep nao Sinan zienen doed) vaan wie 'ne moskee oet moot zien is bij häöm begós. Heer heet 't prototype-moskee zoe gezag oetgevoonde. Sinan woort euveral ingestèld um paleize en moskeeë te bouwe in gans 't Ottomaons Riek, dat in deen tied reikde vaan Griekeland tot aon Palestina. De sultans vaan 't riek wouwe ziech naomelek profilere es de allerhoegste voorste meh wouwe tegeliekertied neet euverkoume es zundegers, ze wouwe gooj Mohammedaone blieve. Sinan bleek veur hun de perfekte middeweeg te vinde: heer leet groetsheid en mach oetstraole, mer tegeliek stoond alle symboliek in zien gebouwe veur islamitische illemènte.
Brón
Es brón woort gebruuk de aoflevering Sinan the Architect, oet de Britse tv-serie Islam and the Ottomans: Empire of the Faith.
Baovemaer
thumb|'t Baovemaer mitte veer anger Groeate Maere. 't Baovemaer (Ingels: Lake Superior) is ei vanne vief Groeate Maeren in 't naorde vanne Vereinigdje Staote en 't zuje van Canada. Gezeen de oppervlakdje is 't 't grótste zeutwatermaer oppe werreld; waal is 't Baikalmaer in Siberië grótter kwa inhaad. De Kaspische Zieë is ouch grótter, meh besteit oet zaatwater. 't Baovemaer haet 'n oppervlakdje van 82.000 kmå en is daomit grótter es Tsjechië. De grótste lingdje is 563 km enne maximaalbrèdje is 257 km. De gemiddeldje deepdje is 149 m, mit 'n uterste van 406 m. 't Baovemaer bevatj 12.232 km² water. De waterkantj, mit alle eilenj d'rin beraekendj, is 4393 km.
't Maer grens aan Ontario in Canada, en Minnesota, Wisconsin en Michigan inne Vereinigdje Staote. 't Is 'n wichtige sjeepvaartverbinjing veur 't verveur van iezererts.
't Water van 't maer kump van mieër es 200 revere gedrieve, wovan de grótste de Nipigon, de St. Louis, de Pigeon, de Pic River, de White, de Michipicoten enne Kaministiquia zeen. 't Baovemaer zelf mundj via de St. Marys oet in 't Huronmaer. 't Grótste eilandj in 't maer is Isle Royale.
Wichtige stej die ane waterkantj van 't maer ligke zeen Duluth, Thunder Bay, Sault Ste. Marie (zowaal in Ontario es Michigan]]) en Marquette.
De beneuming Baovemaer is toegekandj door Franse óntdèkkingsreizendje die 't Lac Supérieur neumdje. Det kump óm 't is 't hoogs-gelaenge maer vanne Groeate Maere. 't Landj rónjelóm 't maer is riek aan delfstóffe. Me vindj hie koper, iezer, zilver, goldj en niekkel. Väöl stej zeen (aaj) mienstedjes of betroch bie 't ertsverveur. Wiejer wuuert 't maergebied bezóch door väöl toeriste veure netuur dao.
Nederlands in Nederland
't Nederlands in Nederland, ouch wel minder perceis Noord-Nederlands geneump, versjèlt op diverse punte vaan 't Belsj-Nederlands, Antilliaons-Nederlands en Surinaams-Nederlands. De belaankriekste versjèlle zitte in de klaanklier, meh ouch in 't vocabulair en zelfs in de grammatica gief 't versjèlle.
't Standaardnederlands wie dat in Nederland weurt gesproke heet in zekere zin normatieve weerde veur alle aander Nederlandstaolege len. Wäörd die es 'typisch Nederlands' gelle, weure gemeinelek wel verstande en goodgekäörd in 't Belsj. Dat maak ze evels neet gebrukelek.
Variatie
Es v'r de dialekte oetslete, wie v'r hei doen, blijf nog aonzieneleke variatie euver in wie Nederlanders de landstaol praote. De streektaol heet groeten invlood op de oetspraok en soms ouch aander aspekte. Daobij gief 't ouch wäörd en constructies die hiel väöl sprekers gebruke meh die weure aofgekeurd in lierbeuk.
Rezjisters
Väöl lui spreke vaan hoes oet 'Substandaard-Nederlands': Nederlands wat sterk liekent op Standaardnederlands en ouch gei dialek is meh toch väöl eleminte bevat die neet bij de standaardtaol hure. Dit gelt veur constructies wie hun es oonderwerp, of 't gebruuk vaan die es betrèkkelek veurnaomwoord ouch bij oonzijege wäörd. 'n Oongelieke vergelieking mèt als (Een boom is groter als een plant) is volgens de lèste editie vaan de ANS intösse geaccepteerd; väöl lui blieven 't evels sterk aofkäöre.
't Nederlands heet ouch, wie alle taole mèt 'n groete sjriftraditie, e dujelek versjèl tösse gesproke en gesjreve taol.
Regionaol variatie
Ouch wienie de (sub-)standaardtaol weurt gesproke, klink dèks nog dujelek door oet wat veur regio vaan Nederland iemes kump. Versjèlle in klaanklier weure tot op zeker huugde getóllereerd; tege grammaticaol interferentie is me strenger. Veurbeelde vaan regionaol gekleurd Nederlands in Nederland zien Poldernederlands (Holland en Utrech), Fries-Nederlands, Saksisch-Nederlands, Limbörgs-Nederlands, Braobants-Nederlands en Ziews-Nederlands. De regionaol variante weure zoewel es moojertaol es twiede taol gesproke. Iemes wat huurbaar Limbörgs-Nederlands sprik, kin dus Limbörgs es moojertaol höbbe, meh 't hoof neet.
De mieste dialekte vaan de Randstad (Amsterdams, Rotterdams, Haags etc.) zien intösse vervlaak tot accinte en zien daomèt feitelek lokaol gekleurd substandaard-Nederlands.
Sociologische variatie
De boveklas vaan de Randstad, veural in en um Den Haag, heet vaanajds 'n eige sociolek, 't geaffecteerd ('bekak') Nederlands. In de twiede hèlf vaan d'n twintegsten iew zien diverse allochtoon variante oontstande, wie Turks-Nederlands en Marokkaans-Nederlands. 't Juuds-Nederlands waor al bij 't oetbreke vaan d'n Twiede Wereldoorlog gooddeils verdwene en moot weure gereconstrueerd. Ouch 't Indisch-Nederlands is hendeg in verval, umtot de sprekers devaan sinds ze in Nederland kaome gooddeils zien geassimileerd.
Klaanklier
De belaankriekste kinmerke vaan de Noord-Nederlandse klaanklier zien de volgende:
Vocabulair
Wäörd wie mooi, gooien en jij (tegeneuver schoon, werpen en gij) woorte oets es 'typisch Hollands' gezeen: in verzörg, gesjreve Nederlands woorte ze neet gebruuk en in de Belzje sjrieftaol kaome ze al gaaroet neet veur. Allewijl zien zoe'n bezwoere verdwene en tröf me die wäörd alum aon, neet allein in 't noorde meh ouch in 't zuie.
Bij nui wäörd ligk de taolgrens nog welins bij de landsgrens. Zoe zeet me in Nederland spijkerbroek, dewijl dat in Vlaondere allein in gans verzörg Nederlands gebäört en in lossere stijl jeans(broek) weurt gezag. Bij fiets/velo gebäört zjus zoeget. E recinter veurbeeld is magnetron, wat in Vlaondere iejer microgolf(oven) hèt; 'magnetron' weurt in Vlaondere soms neet verstande. Patat weurt in Nederland verstande es friet, in Vlaondere iejer es 'eereppel'. In Nederland weure allebei de wäörd evels geaccepteerd es standaardtaol.
De versjèlle kinne soms contra-intuïtief zien. Zoe heet 't Belsj-Nederlands al-evel mie Franse wäörd es 't Nederlands, meh jus d'orange is in 't Belsj-Nederlands neet in gebruuk. Me zeet dao sinaasappelsap, wat in Nederland ouch wel weurt gezag, of in lossere stijl appelsiensap.
Grammair
De grammaticaol versjèlle tösse Standaardnederlands oet Nederland en 't Belsj zien neet zoe groet. In Nederland leef de partitieve genitief (iets bijzonders, veel moois) nog in de spreektaol en weurt 'r daorum ouch ummer gesjreve, wat in 't Belsj neet zoe is. Ouch typisch Vlaomse constructies wie Hij moet dat kunnen gezegd hebben koume in Nederland neet veur.
In de substandaardtaol gief 't wel dinger die me in 't Belsj en Suriname neet kint. E paar veurbeelder zien heibove al gegeve: hun es oonderwerp, comparatief mèt als. Ouch 't loes veurwerp ze (zwem ze, ruk ze 'väöl plezeer mèt zwumme/wikse') is typisch Nederlands.
Sjeem
thumb|Sjeem van luuj oppe zandj. Sjeem of sjieëm óntsteit wen leech van 'n leechbrón wuuert taengegehaje door e veurwerp. 'n Veurwaerd veur 't óntstaon van sjeem is det 't dus 'n leechbrón en e veurwerp guuef. Dao kan spraok zeen van 'n netuurlike leechbrón (wie de zón) of 'n kónsmaesige leechbrón (wie 'n lamp). Sjeem is 't deil van 'n ruumdje wo 't leech wuuert óngersjöp en neet drek doordringk.
Me kan versjillige saorte sjieëm óngersjeie:
Wiejer kan me nag 'n óngersjied make tösse halfsjeem en kaersjeem. Kaersjeem is 't duusterste deil vanne sjeem; halfsjeem is minder duuster en zitj naeve de kaersjeem.
Rælingen
thumb|De ligking van Rælingen in de pervincie Akershus. Rælingen is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Akershus in Nórwaeg. De gemeinte had 14.857 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 71,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 209,3. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 11,1% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Ottomaans Riek
't Ottomaans of Osmaans Riek (Ottomaans Törks: دَوْلَتِ عَلِيّهٔ عُثمَانِیّه, Devlet-i Aliyye-i Osmâniyye, Modern Törks: Osmanlı İmparatorluğu of Osmanlı Devleti), ouch bekèndj es 't Törks Riek of sumpelewaeg Törkieje, waas 'n soennitisch islamitische staot opgerich dore Ogoeze ónger Osman I in naordwès-Anatolië in 1299. Mit vereuveringen inne Balkan doer Moerad I tösse 1362 en 1389, enne vereuvering van Constantinopel door Mehmed II in 1453 woort 't sultanaat verangerdj in e riek.
Gedoerendje de zèstieëndjen en zevetieëndjen ieëf, in 't biezunjer anen toep vanne mach ónger Suleiman I, waas 't Ottomaans Riek e mechtig, multicultureel en mieëspraokig riek det 't euverdeil van Zuudoeas-Europa, Wès-Azië, de Kaukasus, Naord-Afrika ennen Häöre van Afrika bestuurdje. Ane begin vanne zevetieëndjen ieëf haw 't riek twieëendertig pervinsjes en versjillige vazalstaote. Sómmige van dees woorte later bie 't riek ingelief, dewiel anger daovan versjillige vörm aan autonomie krege inne loup vanne ieëve.
Mit Constantinopel es de houfstad en kóntraol euver lenjer rónjelómme Middellandjse Zieë waas 't Ottomaans Riek zès ieëve lang in 't middelpuntj van interacties tössen 't oeaste en 't wèste. Nao 'n lang periood mit militair taengevallers taengen Europese machten en e lankzem oetereinvalle, stordje 't riek inein en woort 't nao d'n Ieëste Werreldkrieg opgeluf, wodoor de nuuj staot Törkieje is óntstangen in 't houfgebied van 't veurmaolig riek, aevenes de nuuj staoten oppe Balkan en in 't Midden-Oeaste.
Viëtnamkrieg
De Viëtnamkrieg waas 'ne krieg tösse 't kapitalistisch Zuud-Viëtnam en 't kómmunistisch Naord-Viëtnam. De krieg haet 'n klein dertig jaor gedoerdj en speeldj zich veurnamelik aaf in Viëtnam, allewel ouch woort gevóchte in de grensgebejer van Laos en Cambodja.