cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Biebel
Deuterocanonieke en apocriefe beuk
De deuterocanonieke en apocriefe beuk zien umstrejje umtot ze neet bij d'n Tanach hure. Dèks zien ze ouch gaaroet neet oet Hebreeuwse bronne bekind, meh allein oet 't Grieks (zuug ouch bove). Dat beteikent evels neet tot die Hebreeuwse bronne noets höbbe bestande. De Wiesheid vaan Jezus Sirach beveurbeeld beweert zelf al de Griekse vertaoling vaan e Hebreeuws orzjineel te zien. Aander beuk, wie Baruch en Makkabeeë, vertuine dudelek spoere vaan 'ne Semitische groondteks. Dat gelt evels neet veur alle deuterocanonieke beuk. In de Touwveuginge bij Daniël vint me e woordspeul wat ziech neet zoe gemekelek oet 't Grieks liet vertaole en dus drop wijs tot de teks in die taol (en neet in 't Hebreeuws) is opgestèld.
Evangelië en Handelinge
De veer evangelië zien op te deile in de drei synoptische evangelië (Mattheus, Marcus en Lucas) en 't Evangelie nao Johannes. De ierste drei euverlappe ziech op alderlei punte; dat veel lui in de ajdheid al op. Augustinus oonderkós al tot de drei oteurs ziech oonderein hadde euvergesjreve. Heer meinde tot Mattheus de ajdste teks waor; de aander twie hejje die naogevolg. Allewijl dink me tot Marcus iers waor. Zoewel Mattheus es Lucas höbbe daan vaan Marcus euvergesjreve. Daomèt is evels nog neet verklaord tot die twie werke 'n aontal episodes gemein höbbe, soms zelfs in perceis dezelfde wäörd, die bij Marcus neet veurkoume. Me dink daorum aon 'nen twiede bronteks, bekind es bron Q, die allebei de oteurs los vaanein neve Marcus nog hejje gebruuk. Oondaanks 'n zwaakde in die riddenatie - wie kin zoe e belaankriek werk verlore goon, zelfs zoonder tot de kèrkvaajers denao höbbe verweze? - is dit nog ummer de gebrukelekste theorie. De oontdèkking vaan 't apocrief Evangelie vaan Thomas oondersteunt 't bestoon vaan bron Q.
De stijl vaan Handelinge liek trop te wieze tot dit book vaan dezelfden oteur es dat vaan Lucas kump, jeh tot Lucas en Handelinge oersprunkelek ei werk waore.
René Trost
René Trost (Kèrkraoj, 31 jannewarie 1965) is 'ne Nederlandse voetbaltrainer en geweze voetballer. Heer kaom bekans zien ganse sportief carrièr oet veur Roda JC, de club vaan zien geboorteplaots, en is dao vaanaof 2014 es trainer in deens.
Biebel
Evangelië en Handelinge
Vaan alle vief de beuk weurt aongenome tot ze ind iersten iew zien oontstande.
René Trost
Speuler
Trost debuteerde op 6 mei 1984 in 't ierste èlftal vaan Roda JC, tege AZ. 't Jaor dao-op stoont heer in de basis. Mèt 't ierste sezoen mètgerekend zouw heer oetindelek vieftien sezoene bij Roda speule. In 't sezoen 1994/95 (boe-in Roda twiede weurt) huurt de club 'm e haaf jaor oet aon VVV Venlo, boe heer tien kier späölt. Ziene lèste match is op 10 mei 1998, tege De Graafschap.
Es verdeideger scoorde Trost neet väöl: in totaol maak heer in 321 Ieredevisiewedstrije 23 gole.
Biebel
Kathelieke epistele
De Kathelieke Epistele - aofgezeen vaan Hebreeërs, zuug bove - zien geneump nao hun sjrievers. Me kin evels oetgoon vaan valse touwsjrievinge: de sjrievers höbbe ziech dinkelek verstoke achter groete naome wie Petrus en Johannes. Sommege touwsjrievinge weure ouch neet door de teks zelf oondersjreve.
Revelatie
De Revelatie weurt touwgesjreve aon eine Johannes. Traditioneel geit me devaan oet tot dit dezelfde is wie Johannes d'n Evangelis, dee ouch weer geliek zouw zien aon Johannes d'n apostel. De Biebel beweert dat evels nörges expliciet en ouch kritische analyse liek dat neet te oondersteune. Opvallend is de kinnes die de sjriever aon d'n daag lègk vaan de groete profete.
Beteikenis
De Biebel is e dik en zier divers book, boevaan talloes interpretaties meugelek zien. Dit arikel kin dao mer hiel beknop op ingoon.
René Trost
Trainer
Vaanaof 2010 kump Trost drei sezoene bij MVV es hooftrainer. Oonder häöm haolt de club versjèllende periodetitele, meh via de naocompetitie promovere lök neet. In juni 2013 stap heer euver nao 't zjus gedegradeerd VVV, boe heer weurt aongestèld veur ei jaor mèt de belofte vaan verlènging es 'r de club deit promovere. Dat lök neet en Trost zie contrak weurt neet verlèngk. Zien 'eige' club, Roda JC, in evels intösse ouch gedegradeerd en heet zienen trainer oontslaoge. Op 1 juni 2014 maak de club daan ouch bekind tot Trost häöm maag opvolge.
Bron
Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Biebel
Beteikenis
Al iewe heet me in de kèrk gediscussieerd euver de punte boe-op de Biebel in tegespraok is mèt de wetensjap. Dit betröf veural 't sjöppingsverhaol in Genesis. Al in de ajdheid veel 't lui beveurbeeld op tot de Biebel 'n platte Eerd liek te veroonderstèlle. Op groond daovaan stèlde de kèrkvaajers al vas tot de Biebelteks neet lètterlek te geluive waor wienie 'r mèt de wetensjap in strijd waor.
Veur de historiebeuk gelle weer aander dinger. De Biebel is dèks de belaankriekste bron veur de historie vaan 't juuds volk; bronne vaan aander volker sjrieve neet zoeväöl euver de joede. Zoe kin neet weure vasgestèld of de diverse keuninge, inclusief de zier belaankrieke David en Salomo, wel höbbe bestande, en of 't, wie de Biebel zeet, ouch veur de Ballingsjap al 'nen tempel op d'n Tempelberg gaof. In Israël is zier oetgebreid archeologisch werk gedoon um de historiciteit vaan 't Aajd Testamint te controllere, mèt wisselende rizzeltaote.
't Nui Testamint beujt minder probleme. De woondere vaan Zjezeke doorstoon 'n kritische lezing neet, meh euver 't algemein is de consensus wel tot 'nen historische Jezus Christus heet bestande, en tot roontelum häöm de ierste christene bijeinkaome.
't Probleem vaan Biebeltekste die geach weure mèt goddeleke inspiratie te zien gesjreve meh toch in strijd liekene mèt de kinnes vaan de wereld, woort deils opgelos door Luther, dee de canon verkleinde. De deuterocanonieke beuk, boe väöl in steit wat neet mèt de lier euvereinstumde, woort gewoen verworpe. In de Roems-Kathelieke Kèrk zien zoedoende neve de Biebel ouch dogmata vaan groet theologisch belaank. De kèrkhervörmers hadde evels radicaol aander ideeë. Zij meinde tot allein de canonieke gesjrifte de basis veur 't geluif kóste vörme. Dees opvatting steit bekind es sola Scriptura ('allein de Sjrif'). 'n Aander belaankriek versjèl is tot bij de kathelieke de interpretatie vaan de Biebel aon de clerus is veurbehawwe, dewijl bij de prottestante edere geluivege de tekste zelf maag interpretere.
De betrouwbaarheid vaan de Biebel woort veur 't iers irnsteg in vraog gestèld door de filosofe vaan de Verleechting. Zij begóste d'n inhaajd vaan 't book te vergelieke mèt mythe en legende vaan aander volker en weze op de euvereinkomste. Veur de geluivege zelf kaom dees idee pas ech oonder drök te stoon mèt de opstèlling vaan de Evolutietheorie in de negentienden iew: veur 't iers kaom de wetensjap mèt 'n alternatief veur 't sjöppingsverhaol, wat iewelaank antwoord had gebode op vraoge die de wetensjap neet kós beantwoorde. Diverse conservatief christeleke genoetsjappe wieze de evolutielier nog ummertouw aof. Dit gebäört veural in protestantse kring, in 't bezunder in de Vereinegde Staote meh ouch in Nederland. De mierderheid vaan de geluivege geit evels veur 'n allegorische interpretatie: me zouw de gesjrifte mèt aondach mote bestudere um hun woer beteikenis te achterhole. Modern struiminge, wie in Nederland 't vrijzinneg prottestantisme, verwerpe ouch 't goddelek karakter vaan de Biebel: in hun ouge is 't ieder 'n verzaomeling aw verhaole, boe me wel 't geluif op baseert meh die neet oonfeilbaar of blindelings te volge is.
Taol
't Aajd Testamint - boete de deuterocanonieke beuk - is veur 't euvergroet deil gesjreve in 't Hebreeuws. Dit is 'n Semitische taol, ing verwant aon 't Fenicisch en get wijer aon 't Oegaritisch, Arabisch, Aramees en Akkadisch. Dit waor de taol die de joede algemein spraoke, in eder geval in d'n tied vaan de rieke Juda en Israël.
Later, wie de joede oonder vreem hiersers kaome, raakde 't Hebreeuws in oonbruuk es sjrieftaol, en op e zeker memint ouch es spreektaol. Oonder Assyrisch bewind woort evels neet 't Akkadisch de veurtaol meh 't Aramees, 'n taol oet 't huieg Syrië. Bijgevolg stoon diverse deile vaan de Biebel in 't Aramees, in 't bezunder deile vaan Ezra (4:8–6:18 en 7:12–26) en Daniël (2:4b–7:28). Wijer geit 't veural um losse wäörd. Soms is neet gans dudelek of e woord noe es Hebreeuws of es Aramees moot weure geleze; in dat geval zien twie vertaolinge meugelek.
De deuterocanonieke beuk en gans 't Nui Testamint stoon in 't Aajdgrieks. Nao de vereuveringe vaan Alexander de Groete woort dit de veurtaol in e groet deil vaan de Mediterraone wereld, inclusief de Levant. Zeker veur evangelische doele - 't verbreie vaan 't christendom door de Grieks-Romeinse wereld - waor 't Grieks dus 'n väöl hendeger keus. De soort Grieks boe dees beuk in stoon is de Koinè, 't taolvörm die op versjèllende punte vaan 't Klassiek Grieks aofwiek. Väöl tekste zien ouch get sumpel vaan aard en verraoje dudelek tot de sjriever 'n aander taol, woersjijnelek Aramees, es moojertaol had.
Teksversies
Neet allein de beteikenis vaan de wäörd en d'n umvaank vaan de canon is umstrejje. Ouch euver de teks zelf besteit oonzekerheid. Zoe höbbe de Samaritaone, 'n juudse sekte die al iewe los vaan 't mainstream-joededom besteit, hun eige versie vaan d'n Torah en vaan Jozua. Dit gesjrif wiek hei en dao aof vaan de Masoretischen teks. Miestal zien die versjèlle neet belaankriek, meh soms zien ze cruciaol veur de beteikenis vaan de teks. De vergelieking vaan de twie versies weurt intrèssant mèt de Septuagint deneve. Dees Griekse vertaoling vaan 't aajd Testamint versjèlt ouch vaan de Masoretischen teks, meh op sommege punte tuint ze dezelfde versjèlle es de Samaritaanse Biebel.
't Vinde vaan de Doej Zierolle in 't midde vaan d'n twintegsten iew is vaan groet belaank gewees. Wat veer nog aon biebeltekste höbbe besteit veural oet kopieë vaan aw tekste, gemaak in de middeliewe en later. Die zègke dus niks euver wat veur versies nog höbbe bestande en of 'n teks nog veraanderd is. De Doej Zierolle zien comtemporain en beeje inziech in wat veur tekste toen in umloup waore. Sommege liekene koelek te zien veraanderd, aandere höbbe noe 'n compleet nui versie gekrege. Ein vaan de oontdèkkinge die me dao deeg waor de Hebreeuwse versie vaan Psalm 151, dee es apocrief gelt umtot 'r ummer allein in 't Grieks bekind waor.
Vertaolinge
't Aajd Testamint is in 't Hebreeuws gestèld, mèt inkel stökker in 't Aramees. De beuk vaan 't Nui Testamint zien allemaol in 't Aajdgrieks, um perceis te zien Koinè-Grieks. Die zien door de iewe heer in 'n väölheid aon taole vertaold. Groete taole kinne dèks miejer versies nevenein.
De zin vaan de versjèllende versies in ein taol zit deils in e veraanderd taolgebruuk. Veur de gemiddelde spreker vaan 't Nederlands is de Staotebiebel lesteg te verstoon. De kwestie geit evels deper. Zoe höbbe kathelieke vertaolinge laank mote voldoen aon theologische eise: soms zien miejer vertaolinge meugelek en daan mós de clerus zègke wat good waor. Get saortgelieks gelt veur de vertaolinge die de Jehova's getuige gebruke: die mote voldoen aon hun theologisch wereldbeeld, wat vaan de groete christeleke kèrke sterk versjèlt.
Antieke vertaolinge
Naotot Alexander de Groete 't Kortbij Ooste oonder de voot leep, kóste de joedse gesjrifte oonder de aondach vaan de Grieke koume. Diverse vertaolinge in 't Grieks woorte gemaak, meh oetindelek raakde einen teks algemein in gebruuk. Dit gesjrif neump me de Septuaginta. Al in d'n daarden iew veur Christus woorte de beuk vaan d'n Torah vertaold (volgens de euverlievering door 70 joedse vertaolers, vaandao de naom dee in 't Latien 'zeventeg' beteikent). In de twie iewe daonao volgde de aander biebelbeuk, zoe goed wie diverse deuterocanonieke beuk. De Septuaginta waor vaan enorm belaank bij de verspreiing vaan 't christendom in 't Romeins Riek, meh ouch bij joede oet d'n diaspora die dèks gein Hebreeuws mie kóste leze.
Mèt de opkoms vaan 't christendom oontstoont ouch vraog nao Latiense taolversies. In 't weste vaan 't Riek verstoonte gewoen lui dèks gei Grieks. Sinds ind veerden iew hanteert de kathelieke kèrk de Völgaot, 'n vertaoling gemaak door Hiëronymus. Die woort evels pas op 't Concilie vaan Trente (1545-63) oetgerope tot de insegste canonieke vertaoling. Zoedoende zien door de ganse middeliewe heer nog aander Latiense vertaolinge neve de Völgaot in gebruuk gewees. Toch is 't mieste daovaan verlore gegaange. Vaanaof de Vreugmodernen Tied zien theologe de euvergelieverde tekste goon verzaomele oonder de naom Vetus Latina. De tekste versjèlle zier in kwaliteit en karakter. Veural de evangelië lieke dèks te zien vertaold.
Aander vertaolinge zien vaan minder belaank gewees, meh weure toch oonderzoch op intrèssante aofwiekinge, die zouwe kinne beröste op verlore gegaange versies. Ouch veur taolkundeg oonderzeuk zien ze soms zier belaankriek. Al vreug bestoonte Aramese vertaolinge (targum), die me kin zien in de conteks vaan 'n taolkundege veraandering in Palestina (zuug bove). De Syrische Biebel is ouch vaan belaank (Syrisch is feitelek ouch 'n Aramees dialek, meh vaan aanderen aard es 't Biebels Aramees). Zier aajd zien ouch de Koptische en de Armeense biebels. In de veerden iew vertaolde bisjop Wulfila groete deile vaan 't Nui Testamint in 't Gotisch; wiedoet de ajdste Germaanse teks vaan serieuzen umvaank. Zuug oonder veur wijer middeliewse vertaolinge.
Vreug vertaolinge
In de middeliewe had 't vertaole vaan de Biebel nao de volkstaol gein prioriteit, meh noe en daan woorte ze wel gemaak. Al in 1271 kaom Jacob van Maerlant mèt ziene Rijmbiebel. Dit kin me nog geinen echte biebel neume (d'n teks weurt neet gevolg, allein de verhaole weure naovertèld). Wel 'n echte vertaoling, zij 't nog neet gans compleet, is de Hernse Biebel (gemaak in 't kloester vaan Herne, Vlaoms-Braobant) oet 1361. Groete deile daovaan woorte in 1477 in Delft gedrök; d'n Delftse Biebel is de ierste gedrökde biebel in 't Nederlands.
Mèt de koms vaan de rifformatie woort de positie vaan de Biebel in 't christelek geluif väöl sterker. Veur de prottestante is allein heer de basis veur 't geluif (sola scriptura, zuug bove); de geluivege mote häöm in hun eige taol kinne leze. Dit waor de basis veur de Van Liesveltvertaoling oet 1526 (gecompleteerd in 1535, aongevöld mèt commentair in 1542). In 1562 kaom 'n aander vertaoling oet, de Deus-Aesbiebel. Bei vertaolinge baseerde ziech deils op Luther, deils op de Völgaot.
De kathelieke kèrk kós neet achterblieve; um häör volgelinge 'nen eige biebel nao de zin vaan de eige lier te geve maakde ze de Leuvese Biebel oet 1548. Dees vertaoling woort astrein e groet succes. Naotot op 't Concilie vaan Trente de Völgaot es insegsten teks waor aongenome, mós de Leuvese Biebel hei en dao weer gecorrigeerd. De Moerentorf-versie kaom in 1599 oet. De Leuvense Biebel is dèks herdrök en bleef tot in de negentienden iew bij kathelieke in gebruuk.
Staotebiebel
Op de Synood vaan Dordrech woort beslote tot 'n nui vertaoling nao 't Nederlands mós weure gemaak, die mèt zörg oet de groondteks mós weure umgezat. Heibij zouw ouch good mote weure gelèt op de calvinistische theologische opvattinge wie die dao wijer woorte vasgelag. In 1637 kaom de zoegenaomde Staotebiebel oet, die alle awwer vertaolinge (entans in calvinistische kring) deeg vergete. Ouch woort zier ing op de taol gelèt, me wouw correk en veural consequent Nederlands sjrieve. 't Rizzeltaot waor e liechtelek archaïsch (ouch veur toenmaolege begrippe) en plechteg taolgebruuk. Opvallend zien de lètterleke vertaolinge (hebraïsme en graecisme), die nudeg woorte gevoonte um kortbij de bedoeling vaan de teks te blieve. Väöl vaan die typische oetdrökkinge leve tot op d'n huiegen daag wijer es spreekwäörd of gezagdes. Zoewiezoe höbbe de keuzes die bij dees vertaoling woorte gemaak, enormen invlood op de vörming vaan 't Standaardnederlands gehad. De Staotevertaoling bleef tot in d'n twintegsten iew bij calviniste algemein in gebruuk, al woorte wel diverse taolkundege moderniseringe gemaak (Palmbiebel, 1818; Jongbloed-editie, 1888; Tukker-editie, 1977 etc.). Ouch nao de koms vaan de Nui Vertaoling vaan 1951 bleve orthodoxe protestante de Staotevertaoling gebruuk. Allewijl gebruke de bevindelek gerifformeerde nog ummer 'n editie.
Vraog nao nui vertaolinge
Mèt de Leuvese Biebel en de Staotebiebel waore de twie groete kèrke in de Nederlen content. Eine vaan de ierste dee de taol vaan de Staotebiebel te lesteg voont waor de progressieve predikant Willem Antony van Vloten. Tösse 1789 en 1798 gaof heer in diverse zwoer geannoteerde deile zien eige vertaoling oet, die veur leke begriepelek mós zien. Belaankrieker woort de vertaoling vaan 't Nui Testamint door Gerbrand Vissering oet 1854. Ouch Vissering zien motivatie waor de oonbegriepelekheid vaan de Staotebiebel. Dees vertaoling (die in 1859 verbeterd woort) is veural door duipsgezinde 'nen iew laank gebruuk. De Voorhoevevertaoling oet 1877 oontstoont in de Vergadering vaan Geluivege. Dit losvas verband gebruuk allewijl 'n herziening oet 1985 die de Telosvertaoling weurt geneump. In 1912 kaom de Leidse Biebel oet, gemaak door professore aon de universiteit vaan Leiden. Ouch hei woort weer verdeild op gereageerd, meh de discussie euver wel of neet de Staotebiebel vervaange kaom noe serjeus aon 't rolle.
Aon 't ind vaan de negentienden iew voont me 't ouch in kathelieke kring tied veur 'n nui vertaoling. J.Th. Beelen maakde 'n vertaoling die zoewel in Nederland es in Vlaondere woort gebruuk. Tösse 1894 en 1911 versjeen in Den Bosch de zoegeneumde Professorebiebel, 'n vertaoling vaan 't Aajd Testamint. Hei-in woort mèt vootnote verweze nao tekstueel kwesties. Me voont 't nog neet nujeg um de vertaoling veur e breid pebliek touwgenkelek te make; ze waor veural op seminariste geriech. Ouch in Vlaondere kaom 'n Nederlandstaolege Professorebiebel oet. Belaankriek is ouch de vertaoling vaan 't Nui Testamint door Theodorus van Tichelen oet 1926. Katheliek Nederland kraog pas in 1939 'n volweerdege vertaoling veur e breid pebliek. De Canisiusbiebel, boevaan al in 1906 't ierste deil versjeen en boevaan in 1929 't Nui Testamint vaan waor oetgekoume, is nog 'n typisch kathelieke vertaoling die kortbij de Völgaot blijf (meh wel oet de groondteks is vertaold). 't Waor evels veur 't iers in langen tied tot de Biebel noe door gewoen kathelieke toes kós weure geleze. 't Versjijne vaan de Canisiusvertaoling hingk same mèt de vörming vaan de Kathelieke Universiteit Nimwege, deil vaan Kathelieke Renaissance in Nederland.
Populair vertaolinge nao d'n Oorlog
't Nederlands Biebelgenoetsjap, 'n prottestantse organisatie, besloot in 1926 tot 't make vaan 'n nui vertaoling. In 1939 versjeen 't Nui Testamint, in 1951 kaom de ganse vertaoling veerdeg. Me besloot tot e compromis: väöl vaan de typische formuleringe boe de orthodoxe gere aon vashele zouw me behawwe. Heidoor vörmde de nui vertaoling, algemein bekind es NBG 1951, mer 'n zier gedeilteleke modernisering. Oetindelek gónge de mieste, meh neet alle orthodoxe mèt: de bevindelek gerifformeerde hele vas aon de Staotevertaoling (zuug bove). Wel woort de vertaoling vaan 1951 de nuie standaard oonder de prottestante. Vertaolinge wie de Voorhoevebiebel raakde in oonbruuk.
Nao 't Twiede Vaticaons Concilie wejde in de kathelieke wereld ouch 'ne nuie wind. De Canisiusbiebel waor innins te awwerwèts. De Kathelieke Biebelstiechting kaom in 1975 mèt 'n nui vertaoling, de Willibrordvertaoling. 'n Revisie woort gemaak in 1978; 'n grundeger revisie oet 1995 heet noets 'n imprimatur gekrege. In de Willibrordvertaoling zien noe wel de tekste direk oet 't Hebreeuws en Grieks vertaold, en neet oet de Völgaot. Door zie modern taolgebruuk voont de Willibrordvertaoling ouch ingaank oonder prottestante.
De meujte vaan 't neume weerd zien ouch de Groet Nuitsbiebel (GNB) en Het Boek. Dit zien evangelische vertaolinge, veur e groet deil gemeind um oongeluivege tot 't christendom te bekiere en/of joongere te enthousiasmere. De inspiratie veur de ierste vertaoling kump oet Amerika, boe me al in de jaore zèsteg 't Great news for modern man had oetgegeve. 't Is 'n oecumenisch initiatief vaan 't NBG en de KBS. De vertaoling kaom in 1983 oet; in 1995 kaom 'n revisie veerdeg. Het Boek, wat in 1987 oetkaom, is 'n vrij hertaoling die veural in orthodoxen hook, neve aander vertaolinge weurt gebruuk. Zoewel de GNB es Het Boek höbbe zwoere kritiek gehad um de 'oongewijde' taol boe ze in gestèld zien.
'n Oecumenische vertaoling
Al sinds de jaore zeventeg streefde de NBG en de KBS denao 'n oecumenische Biebelvertaoling te make. 't Vertaolwerk begós in 1993. De ierste beuk zaoge in 1998 't leech; dit leide al direk tot väöl discussie. Oetindelek woort de ganse Biebel in oktober 2004 geprizzenteerd. De prizzentatie trok bezunder väöl media-aondach en de nui vertaoling verkoch good. Diverse oetgaove woorte gemaak, veur de kathelieke en protestante merret, es leesbook, in 'n paralleleditie mèt de Staotevertaoling.
't Versjijne vaan de nui vertaoling veel oongeveer same mèt de vörming vaan de PKN, de nui protestantse fusiekèrk in Nederland. Dao woort ze vrij algemein aongenome, zoetot de vertaoling vaan 1951 feitelek neet mie weurt gebruuk. In de kathelieke liturgie weurt de nui vertaoling neet gebruuk.
Ouch in 2004 versjeen de Naardense Biebel. Dees vertaoling, die 't werk is vaan predikant Pieter Oussoren, is in 't bezunder gemeind um te weure veurgeleze en deit daorum zengeteg aon.
Vertaolinge nao 't Limbörgs
Pas väöl later - in d'n einentwintegsten iew - versjene de ierste vertaolinge die bewös in 't Limbörgs gestèld waore. Dit waor deil vaan 'nen algemeinen trend nao emancipatie vaan streektaole. In 2001 versjeen 'n vertaoling vaan 't Marcusevangelie in 't Venloos, door e team oonder leiing vaan ds. Titus Aris. Zij streefde denao d'n teks zoe volks en levendeg meugelek te vertaole, zoonder al te väöl theologisch jargon. 't Book hèt daodoor ’t Gooje Nièts van Marcus (i.p.v. Evangelie) en de apostele höbbe naome wie Pieëter, Kuuëb en Drees. 't Nederlands Biebelgenoetsjap begeleide 't gans perjek.
Roond deenzelfden tied kaom Jo Bronnenberg oet Zittert mèt de vertaoling vaan alle veer de evangelië. Heer sjreef in zie persoenelek idiolek en gebruukde ouch zien eige spèlling, die oonder mie opvèlt door 't gebruuk vaan de h um de sleiptoen aon te geve. 't Bisdom heet veur dezen teks gein imprimatur aofgegeve. Bronnenberg meinde zelf tot dit kaom door zien vertaoling vaan theologisch belaoje wäörd, die in de kathelieke lier geveuleg ligk.
In 2017 kaom Colla Bemelmans oet Nut, 'ne bekinde dialeksjriever meh ouch 'ne gediplomeerden theoloog, mèt zien Nutse vertaoling vaan 't Hoegleed. De vertaoling hèt Ouw leedjes vuur noe en versjeen es nommer 79 op de LiLiLi, neve viefteg 'modern psalme' die gein vertaolinge zien meh boeveur de inspiratie wel bij de Psalme vaandan kump.
Vertaolinge in aander streektaole
Op ganse biebels in streektaole, of groete deile daovaan, waor 't laank wachte. Biebelfragminte in 'Nederlandse' dialekte gief 't evels al hiel laank. Es me e stäölke vaan 'n taol of e dialek wèlt geve, gebruuk me dao dèks 'n Biebelteks veur. Zoe versjeen in 1874 't Dialecticon vaan Johan Winkler, boe-in 't verhaol vaan de Verlore Zoon (Lucas 15:11-32) in talloes Nederlandse, Nederduitse en Friese dialekte woort naovertèld. In 1996 herhaolde taolkundege Harrie Scholtmeijer dit op get kleinder sjaol.
't Zal gein verbazing wèkke tot 't Fries de ierste streektaol waor die mèt 'n Biebeltraditie kaom. Oet de Aajdfriesen tied zien gein Biebeltekste bekind (allein citaote in rechstekste). Gijsbert Japickx maakde in de zeventienden iew viefteg psalmberijminge veur in de kèrk; dit kin me dus gein echte vertaolinge neume. De ierste ganse Biebel versjeen in 1943, vaan de hand vaan Aeilco Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma; in 1933 hadde ze 't Nui Testamint al oetgebrach. Bezwoere tegen 't awwerwèts karakter vaan de taol en de al te ing ènting op de Staotebiebel (boedoor veur kathelieke Frieze dit werk zoewiezoe al gein optie waor) maakde tot me in 1978 mèt 'n nui vertaoling kaom. Die woort in 1995 herzeen; in dees versie gebruuk me die noe nog. Neve de Standaardfriese Biebel zien ouch biebeldeile vertaold gewore in 't Schiermonnikoogs, 't Molkwerders ('t intössen oetgestorve dialek vaan Molkwerum), zoewie in 't Noord-Fries en Saterfries.
In 2009 versjeen de ganse Biebel in 't Twents. Dit waor 't werk vaan Anne van der Meiden, dee dao jaore euver had gedoon. Ieder waore deile vaan zien vertaoling al los versjene, te beginne mèt de band 'NT1' in 1994.
Aander streektaole mósten 't doen mèt deile vaan de Biebel. In 't zier biebelvas Zieland kóste vertaolinge versjijne vaan de beuk Ruth, Psalme, Job, Hoegleed, Jona, Marcus en Revelatie. Ouch vaan 't apocrief Evangelie van Thomas versjeen 'n vertaoling, vaan dezelfde vertaoler dee ouch Job deeg. Op 't zoe meugelek nog christeleker Urk wijde eine Gerrit (Garret) Pasterkamp ziech aon Urker vertaolinge vaan de Psalme, Prediker, Job, Jacobus en diverse geliekenisse oet de Evangelies. Klaas J. Romkes, dee ziech al jaore professioneel mèt 't dialek bezeghèlt, vertaolde e deil vaan Handelinge.
'n Gans curieus vertaoling, of beter bewèrking, waor die nao de Rotterdamse straottaol. Die versjeen in 2011 en waor veural op Antilliaonse joongere geriech.
Vertaolinge in aander taole
Al in de middeliewe versjene vertaolinge vaan de Biebel - miestal allein vaan deile - in volkstaole. Zoe gief 't 'nen Hexateuch (de Pentateuch plus Jozua) in 't Aajdingels, en diverse fragminte in 't Aajdkèrkslavisch. Umtot de kathelieke kèrk 't leze vaan de biebel door leke neet nujeg voont, en de interpretatie liever in eige hand heel, bleve zoe'n vertaolinge tot 't ind vaan de middeliewe evels sjaars.
E vreug initiatief waor d'n Ingelse Wyclifbiebel oet de veertienden iew. Dit initiatief hóng same mèt de lollardy, 'n beweging die ziech verzat tege 't elitair karakter vaan de roemse kèrk en daomèt vaan groeten invlood op de rifformatie waor. Dees Ingelse vertaoling vaan de Völgaot woort verboje, meh oondaanks dat gief 't nog ummertouw zoe'n 180 handsjrifte. Ze moot daorum zier populair zien gewees. 'n Aander middeliewse vertaoling is de Mentelbiebel oet 1466. Dit werk is bekind gewore doortot Gutenberg get exemplaire devaan heet gedrök. 't Italiaans kint de Malermibiebel oet 1471.
De groeten impuls veur Biebelvertaolinge waor de Rifformatie. In 1522 brach Maarten Luther zien versie vaan 't Nui Testamint oet, in 1534 de ganse Biebel. Zienen invlood op de canon en de tekskritiek waor enorm; me zuut door dit artikel heer verwiezinge nao zie werk. In naovolging vaan Luther oontstoont in Zwitserland de Zwinglibiebel. In Fraankriek waore op dat memint al kathelieke biebels versjene - e Nui Testamint in 1474, 'ne ganse biebel in 1530 - wie in 1535 oonder invlood vaan 't calvinisme ouch 'n prottestantse vertaoling versjeen (vaan Pierre Robert Olivetan). Es reactie dao-op kaom in 1550 - ouch in de Franstaolege wereld - 'ne Leuvense biebel oet, dee laank bij de kathelieke in gebruuk bleef. Later vertaolinge volgde in alle len. Belaankriek is veural de King Jamesvertaoling oet 1611, die veur de Ingelse prottestante oongeveer is wat de Staotevertaoling veur de Nederlandse is. Ouch in de Scandinavische len, die es ierste officieel op 't lutheranisme euvergónge, versjene in de zèstienden iew al vertaolinge (Deens: Mikkelsen 1524, Kopenhaagse vertaoling 1550; Zweeds: Vasabiebel 1541). In 't Spaons verjseen in 1602 de Reina Valeravertaoling.
Veur missie- en zendingsdoele woort de Biebel ouch in neet-Westerse taole umgezat. In 1661 versjeen 't Nui Testamint in 't Massachusetts ('n Algonkische taol gesproke in de gelieknaomege staot); dees vertaoling is belaankriek umtot die taol intösse is oetgestorve. Veural vaanaof de negentienden iew, wie 't modern imperialisme de wereld in ziene greep heel en euveral missionaire en zendelinge in 't spoer vaan de koloniste kaome, versjene väöl vertaolinge. Vaanaof 1826 vertaolde J.F.C. Gericke de biebel in 't Javaans, in de hoonderd jaor daonao zouwe talrieke taole vaan Nederlands-Indië volge. Mèt de missie en zending geit 't vertaole vaan de Biebel in nui taole tot op dezen daag door.
Flône
Flône ies 'n dörp in de Luukse gemeinte Amay en in 't arrendissement Huy. De lèste volkstèlling in Flône waor in 1950, wie 't 310 inweunersj haw. Toen haw de gemeinte Amay rond de 6.500 inweunersj. In 2021 haw de gemeinte 14.368 inweunersj. 't Dörp haet 'n oppervlaakte van 14.368 veerkante kilometersj. De luuj in 't dörp weure van awdser Flônois(e) geneump. De poscode ies 4540.
Algemein Euvereinkoms rakende tarieve en handel
De Algemein Euvereinkoms rakende tarieve en handel, officieel op z'n Ingels de General Agreement on Tariffs and Trade (GATT), is e internationaol handelsverdraag en de informeel organisatie die dao-umheer gebouwd is. Gauw nao d'n Twiede Wereldoorlog woort beslote tot e verdraag veur 't bevordere vaan de vrijen handel tösse de deilnömmende len door't verliege en vereinvouwege vaan inveurheffinge en op 30 oktober 1947 woort 't verdraag oonderteikend. In ierste instantie waor veurzien in 'n Internationaol Handsorganisatie (International Trade Organisation, ITO), mer doortot de Vereinegde Staote oetindeleke aofzoge vaan ratificatie woort de ITO noets opgeriech en fungeerde de GATT veur 'ne langen tied es minder ambitieus alternatief. In versjèllende GATT-rundes woorte de aofsprake edere kier aongevöld en aongepas. Aongezien de nudeg formaliteite noets hadde plaotsgevoonde, kos gein samewèrkingseuvereinkoms mèt de Vereinegde Naties woorte geslote. Pas in 1995 mèt de Uruguay-runde woort mèt de Wereldhandelsorganisatie (World Trade Organisation, WTO) 'n formeel organisatie opgeriech, boe GATT oonderdeil vaan woort.
Vaanaof 1947 woorte in d'n tied vaan mierder rundes de douanerechte umlieg gebrach, woorte aander handelsbelemmeringe oetgepoejerd en woorte maoteregele genomme contra dumping. De GATT zörgde d'r veur tot in 1995 de globaol tarieve op gemiddeld 5% loge, wijl die in 1947 väöl hoeger loge. Op force vaan de WTO zelf loog 't tariefgemiddelde op 40% in dat jaor. Dat is evels meuilek te bekrachtege en 't gief arguminte tot 't woersjijnleker tösse de 20 en 30% loog. Zoe woort de ikkenomische groette vaan len en regio's die al vreug liege tarieve hadde dèks oondersjat in deen tied, zoewie die vaan Scandinavië en de Benelux.
Vardø
De gemeintecode is 2002.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 8% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Haarlem
frame|ligking vaan Haarlem binne Noord-Holland Haarlem is de hoofstad vaan de Nederlandse provincie Noord-Holland, en nao aontal inwoeners de twiede stad vaan die provincie: per 1 januari 2005 147.022. De naom Haarlem is aofgeleid vaan 't woord Haarloheim, 'n woenplaots (heem) op hoege zandgroond (haar) midde in 't bos (loo). De stad ligk aon de revier 't Spaarne (weurt daan ouch wel Spaarnestad geneump). 't Spaarne leep van de Haarlemmermeer nao 't IJ. De stad weurt umringk door duingebeed boete in 't ooste; dao -riechting Amsterdam- is 't allemaol veen. 't Is sinds de herinstallering vaan Nederland es kathelieke kèrkprovincie centrum vaan e bisdom (Bisdom Haarlem). Börgemeister waos (tot 2006) J.J.H. Pop. Noe, in 2007, is B. Schneiders de börgemeister.
Stadsgeziech
left|thumb|Sint-Baafskèrk right|thumb|'t Renaissancestadshoes Haarlem heet 'n bezeenswierdege binnestad, mèt oonder mie de Sint-Baafskèrk, gebouwd in de vieftiende iew (de Haarlemmers zègke "de Groete Kèrk"), de statie, gebouwd tösse 1906 en 1908, en de Groete Merret, mèt daoraon 't Raodhoes. In Haarlem stoon ouch 't Teylersmuseum, 't ajdste opebaar museum vaan Nederland, en 't Frans Halsmuseum. In hiel de stad vindt me zoegenaomde höfkes (23), de bejaordehoezer vaan vreuger. De mieste zien opebaar en ouch te beziechtige. 't Ajdste (vaan hiel Nederland) is de Bakenesserkamer oet 1395, gelege aon de Bakenessergrach. Ouch weurt e deil vaan de stad gedomineerd door de Bakenesserkèrk, de meule Adriaan (aon 't Spaarne) en de koepel vaan de gevaangenis, gebouwd aon 't ind vaan de negetiende iew. De meujte weerd um te bekieke is ouch Paviljoen Welgelegen aon 't begin van "de Hout", e bosechtig park aon de zuidkant vaan de stad. In de Leidse buurt steit noch 'n Baafskèrk, dat is de kathelieke kathedraol oet 1898 vaan bouwmeister Cuypers. Es me spierpijn heet gekrege vaan 't loupe, kint me bij d'n bereumpde drogis vaan der Pigge aon de Bòtermerret (1899) poeiers en zalf kriege um 't oongemaak te verliechte.
Historie
De negentiende iew brach in Haarlem es ein vaan de ierste stei d'n trein: in 1839 woort tösse Amsterdam en Haarlem d'n ierste spoorweeg geëupend. Aon 't ind vaan de negetiende iew woort 't Spaarne door e nui kenaal en 'n sluis in Spaarndam verboonde mèt 't Noordziekenaal (1865). Daodoor kraog de Haarlemse industrie 'n flinke injektie. Bekint veurbeeld daovaan is de keuninklikke febrik vaan Beynes, die waagele veur 't spoor en trams maakde. Me had ouch Figee, e mesjienefebrik, de werf Conrad boe me baggermeules maakde, en de centraol wèrkplaots vaan de Spoorwege. Hiel Nederland kint ouch de sjoklaatfebrikke vaan Droste en Union, die de stad -gewins of oongewins- veurzaoge vaan de reuk vaan sjoklaat. Nog aander bekinde febrikke: die vaan Enschedé, oetgever en drökker vaan poszegels en baankbiljètte, de margrienfebrik vaan Cohen en van der Laan, de zeip- en parfumfebrik 'het Klaverblad', en de "fèlmfebrik" Polygoon, boevaan me de fèlme wekeleks in de cinema kòs zien. In 1927 annexeerde Haarlem de gemeinte Schoten. Speculaties oet de vreug twintegste iew tot Haarlem in 2000 mèt Amsterdam 'n agglomeratie vaan aanderhaaf miljoen lui of mie zouw goon vörme zien klaorbliekelek neet oetgekome.
Gebouwe in Haarlem
Te beziechtige:
Bronne
Beknopte Geschiedenis van Haarlem door Mej. Dr. G. H. Kurtz, Haarlem 1946
Externe link
Officieel website vaan Haarlem
2022
2019 - 2020 - 2021 - 2022 - 2023 - 2024 - 2025 2022 (MMXXII) waor e gewoen jaor wat begós op zaoterdag op de Gregoriaanse kalender. 't Jaor woort veur e groet deil gedomineerd door de Russische invasie in de Oekraïne; aander belaankrieke nuitsfeite waore de COVID-19-pandemie (die dit jaor sterk in krach en irns trökleep), d'n doed vaan keuningin Elizabeth II, die 70 jaor de len in 't Gemeinebès vaan Naties had geregeerd, en extreem weer in de zomer vaan 't noordelek haafroond - druugde in Europa, euverstruiminge in oonder mie Pakistan.
Abu Nuwas
thumb Abu-Nuwas al-Hasan ben Hani al-Hakami (Arabisch: الحسن بن هانئ الحكمي الدمشقي), of sumpelweeg Abu Nuwas (Ahvas, Perzië, alewijl Iran 757 bis oonbekènd, woersjijnlek 't Midde-Ooste, 815) waor, bis zoe wiet me weit d'n iersten urbaoner, Arabischen diechter. Heer is veural bekind es de sjriever vaan 1001 nach. Nuwas pende veural wien-, jach- en leefdesgediechde, euverwegend in homoïrrotische vörm. Heiveur kaom heer dèks in de perbleme in versjillende len in en roontelum Perzië door de in deen tied opkómmende Islam. Heer is dèks oet steij gejaog en mèt d'n doed bedreig, neet door de mènste luij.
Koran en Wien
Aongezeen 't gein Limbörgse vertaoling gief vaan dit bekènd gediech, is dit vreij vertaol oet 't Duits.
Diafragma
In de optica is 't diafragma 'n miestal ron of väölhokege opening in de leechbaon van 'n lens of objectief boedoor leech vèlt. 't Midden vaan 't diafragma vèlt same mèt d'n optische as vaan de binnevallende leechbundel in 't instrumint of objectief.
Väöl fototoestèlle höbbe 'n verstèlbaar diafragma boedoor de hoeväölheid invallend leech kin weure veranderd. Beleechting kin wijer weure beïnvlood door 't wijzige vaan de beleechtingstied mèt behölp vaan de sleter.
D'n iris is 't diafragma vaan 't minselek ouch. 't Midderif weurt ouch wel 't diafragma geneump.
Fotografie
Bij 'n kleiner diafragma weurt de hoeväölheid doorgelaote leech kleiner en nump de sjerptedeepte touw. Nao gelang de lensopening wijer weurt verkleind, zal de sjerptedeepte wel touwnumme, mer de sjerpte in 't sjerpstèlvlak neet, en dèks zjus minder weure. Teves bepaolt de gruutde en de vörm vaan 't diafragma de bokeh vaan 'n objectief. Mèt de langere beleechtingstied nump evels ouch de kans op bewegingsoonsjerpde touw.
Constructie
't Diafragma vaan 'n objectief besteit miestal oet 'n aontal metaole pleetsjes (lamelle) die same 'n cirkelvörmege opening vörme (wie mier lamelle, wie beter 'ne cirkel benaderd weurt). De gruutde vaan de opening (f-opening) kin veranderend weure en is gestandaardiseerd. Ze weurt weergegeve door getalle: het diafragmagetal.
De 'stervörm' dees te wel 'ns zuus es 'n punt op 'ne foto sterk euverbeleech weurt (b.v. de zon) is miestal 'n gevolg vaan interne reflecties op de inwendege ren vaan 't diafragma; door 't aontal punte vaan de ster te tèlle kins te zien oet wieväöl lamelle 't diafragma gemaak is. Dit is 'n optische fout, althans 'n artefak vaan väöl objectieve boe v'r zoe aon geweend geraak zien tot ouch bij foto's die dees aofwieking neet vertoene 't effek digitaal kin weure aongebrach um 'echter' te liekene.
Automatisch diafragma
In meetzeukercamera's kin 't diafragma altied in de gewinste stand stoon, bij spiegelreflexcamera's weurt de opnamelens evels ouch gebruuk es zeuker. Heidoor kin 't zeukerbeeld erg doonker weure es 'n klein diafragma geselecteerd is, daobij is door de groetere sjerptedeepte 't sjerpstèlle väöl lestiger. Al hiel snel nao d'n opkoms vaan de spiegelreflexcamera woort daorum 't "otomatisch diafragma" geïntroduceerd. Heibij blijf de lens op volle opening stoon, ongeacht 't op de diafragmarink gekoze diafragma. Pas bij 't make vaan de opname weurt 'n pen of hendel in de lensvatting ingeduit boedoor 't diafragma tot de gewinsde weerde slut.
'n Complicatie vaan dit mechanisme kaom nao väöre toen de camera's veurzeen woorte vaan ingebouwde "door de lens" leechmeters. Umtot de leechmeter mèt ope lens mit zouw gein rekening gehawwe weurde mèt 't geselecteerd diafragma. Dit woort oondervaange door de diafragmasimulator, 'n mechanisme wat de stand vaan de diafragmarink euverbrach nao de leechmeter in de camera zelf. Sommege merke, zoewie Nikon gebruukde 'n extern euverbringing die ziechbaar is es 'n soort vaan "versjèt" op de diafragmarink wat 'n penneke op de leechmeter heen en weer bewoog, bij aander merke zien soortgelieke mechanisme intern in de lensvatting aongebrach. Modern oetvoeringe bringe de stand vaan de diafragmarink - veur zoewiet aonwezeg - elektrisch of digitaal euver via kontakpunte die in de lensvatting zien aongebrach.
1610
1607 - 1608 - 1609 - 1610 - 1611 - 1612 - 1613 thumb|right|200px|Hendrik IV van Frankriek, vermaord 14 mei 1610
Diafragma
Diafragma-otomatiek
Neve 't otomatisch diafragma gief 't ouch nog de "diafragma-otomatiek" (in 't Ingels shutter priority, op 't toestèl dèks aongegeve mèt "Tv" - Time value - of "S"), woemèt de zjuste beleechting verkrege weurt door 't otomatisch aonpasse vaan 't diafragma aon de hand vaan de gemete leechhoeveelheid en de door de gebruker gekoze sleetertied. Umtot 't instèlle vaan 'n bepaold diafragma ouch 'n creatief middel is weurt door väöl fotografe evels de veurkäör gegeve aon "sleetertied-otomatiek" (in 't Ingels Aperture priority, op 't toestèl dèks aongegeve mèt "Av" - Aperture value - of "A"), woebij de sleetertied aongepas weurt aon 't gekoze diafragma. "Programma-otomatiek" pas zoewel sleetertied es diafragma aon veur 'n zjuste beleechting.
1610
Gesjtórve
thumb|right|200px| Caravaggio, gesjtórve in 1610
Lies vaan geweze gemeintes in Noord-Holland
Dit is 'n lies vaan gemeinteleke opheffinge, splitsinge en naomsveranderinge in de Nederlandse provincie Noord-Holland. Veur 1830 maag de informatie incompleet zien. Nui gemeintes zien aongegeve mèt 'nen asterisk (*).
Schiphol
thumb|250px|Nuje en aje controletore Sjiphol, de Nederlandse nationale lochhave. De lochthave beheurtj toet de drökste lochhaves in Europa. Sjiphol ligktj in'ne noordoosthook van'ne Haarlemmermaer, kort biej Amsterdam. In ein klein heukske van'ne polder is 't in 1916 allemaol begos, es militair vleegveldje. Op 17 mei 1920 maakdje de KLM de eerste passageersvluch nao Sjiphol, vanaaf Londe.
Taegewoordig is Schiphol de thoesbasis van'ne Nederlandse lochvaartmaatsjappieje KLM, Martinair, Transavia en ArkeFly. Verder zeen d'r ruum hóngerd boetelandse liendeensmaatsjappieje op de lochhave actief. Schiphol verwerktj op dit moment ruum 420.000 sjtarts en lanjinge per jaor en meer es 46 miljoen passageers. D'r zeen vief lang sjtartbane plus ein aaj, korte baan op Sjiphol-Oost.
Lies vaan geweze gemeintes in Noord-Holland
2022
Sinds dees herindeiling heet de gemeinte nog 44 gemeintes.
Schiphol
Sjiphol fungeert veural es euversjtaplochhave veur de KLM, taegewoordig Air France- KLM, en häör partners, wo-ónger Northwest Airlines. Passageers vlege vanaaf ein lochhave urges in Europa nao Amsterdam en sjtappe hiej euver veur ein vluch nao biejveurbeeldj New York, Singapore of Johannesburg. De nationaal lochhave is ouch belangriek veur vrach. In 2006 waerdje d'r ruum 1,5 miljoen ton vrach afgehanjeldj.
Nao Londen Heathrow, Paries Charles de Gaulle, Frankfurt en Madrid Barajas is Sjiphol waat passageersverveur betröf de viefdje lochhave in Europa. Waat betröf vrach sjtuitj Schiphol op de derde plaats nao Frankfurt en Paries Charles de Gaulle. Waat betröf 't aantal sjtarts en lanjinge is Schiphol nummer vief, nao Paries Charles de Gaulle, Frankfurt, London Heathrow en Madrid Barajas.
Lies vaan geweze gemeintes in Noord-Holland
2019
Sinds dees herindeiling heet de provincie nog 47 gemeintes.
2016
Nao dees herindeiling had de provincie nog 48 gemeintes.
2015
Nao dees herindeiling had de provincie nog 51 gemeintes.
2013
Nao dees herindeiling had de provincie nog 53 gemeintes.
2012
Nao dees herindeiling had de provincie nog 55 gemeintes.
2011
Nao dees herindeiling had de provincie nog 58 gemeintes.
2009
Nao dees herindeiling had de provincie nog 60 gemeintes.
2007
Nao dees herindeiling had de provincie nog 61 gemeintes.
2006
Nao dees herindeiling had de provincie nog 64 gemeintes.
2002
Nao dees herindeiling had de provincie nog 65 gemeintes.
2001
Nao dees herindeiling had de provincie nog 69 gemeintes.
1991
Nao dees herindeiling had de provincie nog 71 gemeintes.
1990
Nao dees herindeiling had de provincie nog 77 gemeintes.
1979
Nao dees herindeiling had de provincie nog 82 gemeintes.
1978
Nao dees herindeiling had de provincie nog 96 gemeintes.
1974
Nao dees herindeiling had de provincie nog 97 gemeintes.
1972
Nao dees herindeiling had de provincie nog 103 gemeintes.
1970
Nao dees herindeiling had de provincie nog 105 gemeintes.
1966
Nao dees herindeiling had de provincie nog 117 gemeintes.
1950
Nao dees herindeiling had de provincie nog 121 gemeintes.
1942
Nao dees herindeiling had de provincie nog 122 gemeintes.
1941
Nao dees herindeiling had de provincie nog 124 gemeintes.
1936
Nao dees herindeiling had de provincie nog 126 gemeintes.
1929
Nao dees herindeiling had de provincie nog 127 gemeintes.
1927
Nao dees herindeiling had de provincie nog 128 gemeintes.
1921
Nao dees herindeiling had de provincie nog 130 gemeintes.
1870
Nao dees herindeiling had de provincie weer 135 gemeintes.
Jaore 1860
Nao dees herindeiling had de provincie nog 134 gemeintes.
1858
Nao dees herindeiling had de provincie nog 137 gemeintes.
1857
Nao dees herindeiling had de provincie nog 138 gemeintes.
1855
Nao dees herindeiling had de provincie weer 141 gemeintes.
1854
Nao dees herindeiling had de provincie nog 140 gemeintes.
1848
Nao dees herindeiling had de provincie nog 146 gemeintes.
1846
Nao dees herindeiling had de provincie nog 147 gemeintes.
1840
Sjöpping vaan de provincie Noord-Holland mèt 148 gemeintes.
Aontal gemeintes per jaor
Roed = reëel, blauw = virtueel (nao de groondwèt vaan 1814 meh veur de stiechting vaan de provincie)
Belvédèremets
't Belvédèremets is e prehistorisch vuursteine mets gevoonde in de lösskojl vaan Belvédère, Mestreech.
't Mets woort in de jaore 1980 opgegrave op 'n deepde vaan 8 meter oonder 't mejveld, tösse versjèllende aander prehistorische voondste, zoewel artefakte es biestekneuk. De dinger bleke oet versjèllende stadia vaan de prehistorie te koume, meh 't bewös mets waor neet minder es 250.000 jaor aajd. Heimèt is 't zelfs te aajd veur de Neanderthalers (die pas zoe'n 80.000 jaor trök 't huieg Limbörg inkaome). 't Is de vraog aon wee me 't daan wel moot touwsjrieve; mesjiens tot 't mets vaan d'n Heidelbergmins (Homo heidelbergensis) kump, 'ne succesvollen oermins dee toen in zien naodaog waor.
't Belvédèremets woort gevoonde tösse de kneuk vaan 'ne steppeneushore, en microscopisch oonderzeuk heet aongetuind tot 't ouch gebruuk moot zien veur 't slachte vaan zoe e bies.
Ingel
thumb|d'n Aartsingel [[Gabriël versjientj aan Zacharias.]] 'nen Ingel is e boetenetuurlik waeze det veurkump in 'n versjeienheid aan religies. 't Waord ingel kump aaf van 't Letien angelus, waat van 't Grieks ἄγγελος ággelos "boeaj" aafkump; 't Hebreeuws synoniem is מלאך mal'ach.
Me vindj d'n ingel es boeaj veural trögk inne Biebel en inne Koran. Ingele traejen hie döks op in 't doon van 'ne miens, meh zie zeen van netuur geiselike waezes sónger fysiek lief die in deens staon van God, mer ouch eder willekäörig zichbaar uterlik kónnen aannumme. Inne orthodoxe theologie zeen de ingele gesjape ieër 't hieëlal waas gemaak. Häör aantaal is óntèlbaar en 't guuef 'n bestumdje rang worin de aartsingele de wichtigste en mechtigste ingele zeen; zie traejen op es boeajen aan luuj en oetveurders vanne besloeten en gerichte van God. Häör versjiening wuuert door luuj besjreven es óntzagwèkkendj en euverweldigendj.
Ingele höbbe juus wie de luuj 'ne vrieje wil en kónne keze veur of taenge God. 'nen Ingel dae koos taenge God is d'n aartsingel Lucifer dae e derdje vanne ingelen aan zien ziej mitkreeg. Hae woort bekandj es d'n duvel of Satan; de ingele die veur dem koze woorte de demone: kwaoj en ónrein geiste. 't Waas ouch d'n Duvel dae inne vorm van 'n slang Adam en Eva dieëj verleie toette irfzunj.
Vadsø
thumb|De ligking van Vadsø in de pervincie Finnmark. Vadsø is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Finnmark in Nórwaeg; 't is ouch de houfsjtad van die pervincie. De gemeinte had 6.114 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.259,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 4,9. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 2003.