cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alblasserdam
Historie
Alblasserdam is oontstande roond 'nen dam in 't reveerke d'n Alblas en waor daan ouch oersprunkelek 'n naobersjap vaan Oud-Alblas. D'n dam weurt veur 't iers geneump in 1299, in de Kronieke vaan 't Graafsjap Holland vaan Melis Stoke, de parochie woort gestiech in 1447. Naodeen euvervleugelden 't Oud-Ablas gans, door zien geunsteger ligking aon de reveer de Noord die de handel 'nen impuls gaof, en woort 't mèt Papendrecht en Sliedrecht e veurnaom centrum vaan de Alblasserweerd. Vaanaof 1350 tot en mèt de Watersnoedramp vaan 1953 is dit gebeed evels neet minder es 33 kier oondergeloupe, wat de greuj en bleuj vaan de plaots natuurlek remde.
In 1940, tijdes d'n Twiede Wereldoorlog, woort 't dörp bij e Duits bombardemint platgegoejd, zoetot 't aajd dörp mer weinig aw gebouwe heet.
Veldeke Literair
Door de wèrkgroep Veldeke-literair, 'n commissie ónder Veldeke-Limburg, were van 1992 tot 2001 Limburgstalige bloomlezinge oetgegeve in de Veldeke Literair Reeks. De meiste sjrieversj en diechtersj höbbe al ins de Veldeke-literatuurpries gewonne. De wèrkgroep organiseert ouch de jaorlikse wedsjtried veur de Veldeke-literatuurpries.
Veldeke-literair-reeks
Dao versjene 12 deile:
Gekruts
Gekruts (Nederlands: Kruis) is 'n buurtsjap van Sjömmert in de gemeinte Baekdale in Zuid Limburg. De häöf en hoezer ligke rónd 'n kruuspunt van de Baekerbaan (nao Baek) en Treechterwaeg (nao Ulesjtraote). Vlakbie bevingk zich 't buurtsjap Oansel (Oensel).
't Kruuspunt, woa de naam van de buurt aan te danke is, weurt geseerd mèt 'n baksjteine neo-gotisch kapelke. De boew sjtamp oet 1937 ter vervanging van 'n ouwer kapel. Dees moes verdwiene vanwege 't verkièr. De jónkheid zörgde veur de herboew. Ins in de veer jaor kump de brónk hie langs, vanoet de parochiekèrk van Sjömmert. De kapel is gewiejd aan Maria.
Barendrecht
frame|Ligking vaan Barendrecht in Zuid-Holland Barendrecht is 'n plaots en gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, op IJsselmonde, ten zuie vaan Rotterdam, mèt 'n oppervlak vaan 21,74 km2 (daovaan 1,34 km2 water) en (per 1 januari 2006) 41.304 inwoeners. Binne de gemeinte ligke gein ander kerne es 't veurmaoleg dörp Smitshoek en e paar naobersjappe. Börgemeister is Jan van Belzen (SGP).
IOMTBM
IOMTBM (Internationaal Organisatie ter besjerming van Minderheidstale en Bedreigde Minderhede / AIDLCM / International Association for The Defence of Threatened Languages and Cultures) is väörtkaome oet 'ne groep va 'n 50-tal professore oet Ieslaand, Denemarke, Noorwege en Finlaand die oonder leiding van Pierre Naërt in 1950 'n documaent opsjtilde uvver bedreigde tale en culture en dat uvvermakde nao de UNESCO.
Resolutie m.b.t. Belsj en de Voerkwestie
De IOMTBM sjtimde op 18/19 november 2006 in Marseille versjillende resoluties betreffende regionaal tale in Fraankriek, Italië, Sjpanje (Catalaans, Asturiaans), Oosteriek (Sloveens) en wat vör Belsj en Voere aa-geet de volgende:
De IOMTBM:
Op13/14 november 2010 waoërt de resolutie aangenaome oeëin de Róndsjtuurbreve bezieë werre es administratief middele öm de Belzje taalwètte óp de faciliteite te herinterpretere en herhaolt de IOMTBM dat 't hoeëgtied wert dat Belsj 't Kaderverdraag ratificeert.
D'Artagnan
Vreug leve
d'Artagnan weurt gebore in 1611 bijgent in de vreuger provincie Gascogne (noe ligk dees plaots in 't departemint Gers) es derde zoon vaan Bertrand de Batz-Castelmore en Françoise de Montesquiou, dochter vaan de hier vaan d'Artagnan, lid vaan de invloodrieke femilie Armagnac. 't Is oondudelek wieväöl breurs en zusters heer had, sommege bronne spreke vaan 3 breurs en 2 zusters, aandere van 8 of 9 breurs en zusters. Wel dudelek is, tot wie zien ajdste broor, dee ouch Charles hètde, joonk en roemloos storf in 'n gevech, heer de graofeleke titel Comte d'Artagnan kraog.
Zien twieds ajdste broor Paul had 'n glansrieke carriere en waor bekind aon 't hoof vaan zoewel Lodewijk XIII es Lodewijk XIV. Heer gebruukde zienen invlood um mier land veur de femilie te verkriege.
Euver zien jongere broor Arnaud is wienig mier bekind es tot heer in de kèrk góng. Nog minder is bekind euver zien zusters aanders dan tot zie 'good' trojde.
Ziene pap zouw hoof vaan de persoenleke garde vaan Hendrik IV zien gewees. Heer zouw zien gestorve bij 'n poging 't leve te redde vaan de keuning, toen dee vermaord dreigde te weure.
Carriere
In 1659 trouwde d'Artagnan in Vincennes mèt barones Charlotte de Chanlecy (1624-1683), de rieke weduwe vaan kaptein Léonard de Damas, dee waor doed gebleve bij 't belègk vaan Arras. 't Paar kraog twie zäöns. Mer d'Artagnan waor 'n wispelturege echtgenoot en Charlotte, die 't Pariese leve neet kos verdrage, góng trök nao häör baronnie in Sainte-Croix in Bresse.
Lodewijk XIV zouw op 9 juni 1660 in 't baskische kösplaatsje Saint-Jean-de-Luz goon trouwe mèt de Spaonse prinses Maria-Theresia. De keuning maakde vaan dees gelegeheid gebruuk um de zuieleke streke vaan zien riek te bezeuke en tijdes dees lang reis góng d'Artagnan en zien musketiers mèt. Tijdes de stop in Vic-Fezensac kós d'Artagnan 't awwerlek kestiel vaan Castelmore in Lupiac bezeuke.
D'Artagnan woort belas mèt de arrestatie in 1661 vaan Nicolas Fouquet, de Franse minister vaan Financië. Fouquet had oonder Mazarin 'n enorm fortuin en 'n machsbasis opgebouwd, en de keuning, geïnformeerd door Jean-Baptiste Colbert, had beslote Fouquet die mach te oontnumme. Heer gaof d'Artagnan de delicate opdrach om Fouquet in Nantes op te pakke en häöm de volgende jaore te vergezelle nao zien versjèllende gevaangenisse. Dit brach de musketier vaan 't kestiel vaan Angers nao de donjon vaan Vincennes, de Bastille en oeteindelek Pinerolo bringe. Heer zörgde edere kier persuunlek deveur tot de hoeggeplaotsde gevaangene niks tekort kaom.
Zien volgende taak waor 't gouverneursjap euver de stad Rijsel, die in 1667 vereuvert waor tijdes de Devolutieoorlog. Heer waor geine populaire gouverneur en zelf wouw heer trök nao 't slaagveld. Hij kraog ziene kans wie Lodewijk XIV ten oorlog trok tege de Rippubliek der Nederlen in de Frans-Nederlandsen Oorlog.
Zienen doed
In 1673 had d'n 62-jaorege d'Artagnan es gardeofficier van Lodewijk XIV persoenlek de leiing euver de belegering vaan Mestreech. Wie de Franse musketiers de stad bestörmde kaom heer bij de Tongersepoort um 't leve door 'ne musketkogel door zien keel.
Begin mei 2004 woorte in Mestreech skelètte gevoonden in 'ne tuin, die al-evel vaan gesneuvelde militaire zien. Vaan twie skelètte die in 1976 door d'n diechter Frans Budé in z'ne tuin in 't Jekerdal gevoonde woorte, steit inmiddels vas tot 't um twie Franse soldaote geit die tijdes 't belègk vaan 1673 sneuvelde. 't Skelètmateriaal woort in 2003 door de archeologische deens vaan de gemeinte Mestreech obbenuits opgegraove, oonderzeuk en tentoengestèld bij de d'Artagnan-expositie in 't Centre Céramique. Nao aonleiing vaan ziene voonds sjreef d'n diechter de gediechtecyclus "Een huis in de grond".
Fictie
Gatien de Courtilz de Sandras sjreef de semi-fictieve memoires vaan d'Artagnan (oetgegeve in 1700). Alexandre Dumas gebruukde die memoires weer es bron veur de drei beuk 'De drei musketiers', 'Twinteg jaor later' en 'De burggraaf vaan Bragelonne'.
Films
De beuk vaan Dumas zien weer 'n aontal kiere verfilmp, de ierste kier al in 1916, zoewel veur 't witte dook es veur tillevisie. Acteurs die d'Artagnan vertolkde zien oonder aandere:
Cauberg
thumb|300px|Lourdesgrot in de mergel van de Cauberg oetgehouwe De Cauberg ies 'n helling in Valkeberg in Nederlands Limburg. De Cauberg ies veural bekènd vanoet 't fietsrenne; de helling woort en weurt in 't parcours van väöl wedsjtrieje opgenómme. De finish van de Amstel Gold Race liek saer 2003 bovenaan de Cauberg; meistal moete de rennersj de Cauberg 'n paar kièr beklumme in dees koers. In 1938, 1948, 1979 en 1998 waor de Cauberg ónderdeil van de route van 't Waereldkampioensjap fietsrenne. In 1992 kaom d'r 'n etappe van de Tour de France aan; op 4 juli 2006 houw obbenuujts 'n Touretappe sjuus nao de beklumming van de Cauberg de finish.
22 november
22 november is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 326en daag vaan e gewoen jaor en d'n 327e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 39 daog. 22 november is de nationaole fiesdaag in Libanon; in de Roems-Kathelieke Kèrk is dit d'n heilegedaag vaan Caecilia.
Cauberg
Euver 't hellingspercentaasj en de lengde van de Cauberg ies me 't neet gans eins. Sjattinge variëre van 800 tot 1500 maeter veur de lengde, 5 tot 8 % veur 't gemieddeld hellingspercentaasj en 10 tot 12 % veur 't maximaal hellingspercentaasj. Volges metinge van Daniel Gobert en Jean-Pierre Legros (sjrieversj van Encyclopedie Cotacol. 1000 hellingen van België), haet de helling 'n lengde van 1450 maeter, 'n gemieddeld hellingspercentaasj van 5% en 'n maximaal hellingspercentaasj van 12%.
Ónderaan de Cauberg liek d'n ingank van de Gemeintegrot, 'n mergelgroeve. Wiejer nao bove liek de Lourdesgrot, 'n replica van de grot van Massabielle in Lourdes, geconstrueerd in 1916. Ouch sjteit d'r 'n monument veur de Limburgse sjlachoffersj van de Twiède Waereldoorlog, op de plaats woa twiè jóng verzètssjtriejersj door de Pruusje woorte gefusilleerd. 't Kèrkh'f Cauberg ies aangelag op terrasse en haet vanwege de liegking tege de heuvel veur Nederland vrie unieke bovegróndse galeriegraver. Bovenop de Cauberg liek 't kuuroord Thermae 2000 en 'n vestiging van 't Holland Casino.
De naam Cauberg ies meugelik aafgeleid van 't Keltisch woord kadeir, dat 'huègde' of 'heuvel' beteikent. De naam zou èvvel ouch kènne aafsjtamme van de familie Van Caldenborgh oet Vild - Berg, die de Cauberg in bezit zou höbbe gehad. Bies in de jaore '80 van de twintigste ièw woort de naam ouch waal gesjpeld es 'Couberg'; in 't miedde van diet decennium haet me de sjpelwies mèt 'au' officieel vasgesjtèld.
De helling liek boete de Grendelpoort (Boete de Paort) en huèrde bies 1940 bie de gemeinte Berg en Terbliet. In 1934 woort de Cauberg besjtraot mèt klinkersj en in 1969 woort 'r geasfalteerd.
Schilberg
D'r zint twiè plaatse mèt de Nederlandse naam Schilberg. In 't plat zint dat:
Prior
'ne Prior (of bie de vrouwe priorin) ies de titel van de euversjte van 'n priorie of van 'n kloaster, dat gein abdij ies. 'n Priorie ies 'n twiède vestiging van 'n besjtaond kloaster. In abdije hèt de plaatsvervenger van de abt of abdis ouch prior of priorin. Bie de bedelordes ies de prior de euversjte. 't Woord prior kump oet 't Latien en beteikent ièrsjte.
20 fibberwarie
20 jannewarie is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 51en daag vaan 't jaor; in e gewoen jaor koume daan nog 314 dao, in e sjrikkeljaor nog 315.
Keukekroed
thumb|250px|Maggiplant of Lavas thumb|250px|Knoflookbol mèt tiène (Allium sativum) Keukekroed ies kroed dat gebruuk weurt in de keuke, um 't ete te kruje of miè sjmaak te geve. Dit kènne inheemse plante zin meh ouch gekweekde of einjaorige plante of deile daovan. Van kroed were allein de friesje greun deile, blaad en / of sjtengel of wortel gebruuk. Gedruèg geve ze mer wiènig aroma.
Veurbeelde van inheems kroed
Inheemse plante zint: dragon, bieslook, citroanmelisse, karwij, rozemarien, munt, tijm, salie, silderie, pimpernel, maggiplant (lavas), anies, hyssop, kamille, jeneverbes, marjolein, potmarjolein, mierikswortel, mosterdzaod, waterkers (cresson) en zuring.
Neet euverblievende plante, ein- of twièjaorig kroed
Neet euverblievende plante of einjaorige plante, die gezièjd moete were zint basilicum (twiè soorte: Fiene en graove basilicum), boanekroed, kervel, dille, peterselie (twiè soorte: krulpeterselie en sjniepeterselie), koriander, tuinkers en majoraan (echte marjolein).
Provencaals kroed of herbes de provence, dat dèks gebruuk weurt op grill- of ruèstergerechte, besjteit oet 'n mengsel van gedruègde rozemarien, tijm, marjolein en boanekroed. Sóms nog extra debie: lavendel en/of basilicum.
Bouquet garni
'n Bouquet garni ies 'n kroedwösjke, dat gebruuk weurt um mèt te trèkke in bouillon, sop en saus. 't Besjteit meistal oet: laurierblaad, peterselie en tijm. Aafhankelik van 't gerech kèn dat aangevöld were mèt salie, rozemarien, silderie, dragon, boanekruudje, basilicum en kervel.
Greunte en fruit es sjmaakgever
Sómmige greunte were ouch es sjmaakgever toegepas, zoa-es un, sjalot, knoflook, wortel, knoepsilderie, bleiksilderie, venkel en citroan.
Invloed van de sjmaak bie 't koke
Friesj gebruuk kroed hèlt 't bèste ziene sjmaak. De volgende soorte verleze väöl sjmaak bie 't mètkoke: dille, kervel, bieslook, peterselie, mierikswortel, pimpernel, citroanmelisse, dragon, mosterd, hyssop, lavendel. Toedene kènt 't bèste vlak veur 't opdene.
Soorte die maoge mètkoke, meh toch beter neet te lang, zint: basilicum, boanekroed, marjolein, kamille, anies, salie, maggiplant, knoflook, munt, tijm, venkel, silderie, rozemarien, zuring.
Sjpecerie
Sjpecerieë zint ingeveurde neet inheemse plante of plantedeile zoa-es: foelie, laurierblaad, gróffelsnagel, mosterdzaod, sesamzaod, maonzaod, paprika, peper, komijn, saffraan, kenièl, gember en vanille. Kerriepoeier ies 'n mengsel. Sjpecerieë geve meistal 'ne doordringender of pittiger sjmaak es kroed. Friesj gemale geuf 'ne betere sjmaak es poeier oet e pötteke.
Abt
'ne Abt, of abdis veur 'n vrouw in 'n zuusterorde, ies de leider en baas van 'n kloaster of abdij. Hae ies de 'primus inter pares' van 'n kloasterorde, die besjteit oet monnike, broedersj of patersj. Ziene vervenger ies de prior. In zijn werkzaamhede weurt de abt biegesjtange door de raod, eine kleine groep patersj en de prior, die 't dageliks besjtuur van 't kloaster en de gemeinsjap reigele. Bie de benedictienersj weurt de abt door de monnike zelf gekoze.
Saer de 11e ièw haet de abt 't rech um waerdigheidsteikes te drage zoa es 'ne mieter, rink en boorsjkruus. Biej de minderbroedersj weurt de leider gardiaan geneump.
'n Abdis ies de moder-euversjte of de leidster van 'n zuusterorde en de bazin van 'n abdij. Zoan gemeinsjap van vrouwelike religieuze laef ouch meistal in 'n kloaster volges de reigel van de kloasterorde woa zie bie huère.
De abdis haet es waerdigheidsteikes: 'n boorsjkruus, 'ne rink en 'ne sjtaaf. Häör vervengster hèt priorin.
De volgende abte en abdisse staon op dees Wikipedia:
Biatlon
thumb|Biatlete bij 'n sjeetplaots. D'n atleet oonder in beeld is veerdeg en skiet wijer. Biatlon is 'ne sport dee besteit oet 'n combinatie vaan langlaufe en sjete. 'ne Biatleet lègk e van teveure vasgestèld parcous aof, wat op bepaolde plekke weurt oonderbroke um ofwel staond, ofwel ligkend sjetentere e doel te rake. Veur 't misse vaan doele krijg heer straoftied. De biatlon vèlt oonder de traditie vaan 't Noords skië en is sinds 1960 Olympisch.
Historie
In Scandinavië woort vaanajds 's winters dèks op ski's gejaog, um ziech efficiënter door de snie te kinne bewege. Later kraog dees activiteit e militair karakter. Al in d'n achtienden iew woorte Noorse soldaote getraind in 't sjete in de snie. In tegestèlling tot de moderne sport gebäörde dat sjete ouch skiëntere. De sport zouw, ouch in Noorwege, nog laank e militair daan wel paramilitair karakter drage. De Sjeet- en Skiclub vaan Trysil, in 1861 es ein vaan de ierste skiclubs opgeriech, had dudelek 't karakter vaan 'n weerbaarheidsvereineging.
Biatlon kaom in d'n twintegsten iew oonder internationaol belaankstèlling. Al op de Winterspeule vaan Chamonix (1924) kaom de sport einmaoleg veur, oonder de naom militair patrouille. In 1928, 1936 en 1948 waor 't 'nen demonstratiesport, meh ech doorbreke wouw de sport neet: 't nog beperk aontal len boe de sport gedoon woort versjèlde sterk vaan meining euver de koers en in te veure regele. Pas naotot in 1958 de ierste Wereldkampioensjappe Biatlon woorte gehawwe, kaom de sport definitief de Speule in. Allewel tot maanslui al sinds 1960 (Squaw Valley) oonaofgebroke mètdoen, woort 't vrouwebiatlon pas in 1992 (Albertville) Olympisch. Dat hèlt verband mèt 't militair karakter: vrouwlui zaote vaanajds neet in 't leger.
Neve de Olympische Speule en de Wereldkampioensjappe gief 't in de biatlon ouch nog 'ne Wereldbeker.
Oetrösting
Bij biatlon weurt Noords geskied. Dat wèlt dus zègke tot skiet op groete ski's (minimaol de lèngde vaan d'n atleet min 4 centimeter), en gebruuk maak vaan stistekke, zoetot de energie (veural) oet de erm kump. Alle langlauftechnieke zien touwgelaote. 't Grendelgeweer weug minstens 3,5 kilo, kogele en magazijn neet mètgetèld. Me sjut mèt .22 Long Rifle-munitie. D'n atleet moot 't oonder 't skië de gansen tied op ziene rögk drage.
Individueel
Hei weurt 20 kilometer bij de manslui geskied en 15 kilometer bij de vrouwlui. 't Parkoer is 4 of 3 kilometer laank; me moot dus vief rundsjes langlaufe. De race weurt veer kier oonderbroke veur te sjete, in de volgorde ligkend-staond-ligkend-staond, en bij alle veer kier heet d'n atleet vief doele te rake. Veur 't misse vaan e doel weurt 'ne vasten tied bij ziene reëlen indtied opgestèld, gemeintelek ein menuut.
Sprint
De sprint is twie kier zoe kort, dus 10 respectievelek 7,5 kilometer, en besleit drei rundsjes. Me heet twie kier vief doele te rake. Veur 't misse vaan e doel weurt noe geine vasten straoftied bijgetèld, meh heet me 'nen extra lus vaan 150 meter te skië.
Massastart
De massastart is 15 kilometer veur manslui en 12,5 kilometer veur vrouwlui, verspreid euver vief rundsjes. Wie de naom al zeet, starte alle atlete tegeliek. Op de Wereldbeker start me daorum mèt mer daarteg atlete, de hèlf vaan 't aontal starters bij de achtervolging. Ouch hei weurt weer veer kier gesjote, in de volgorde ligkend-ligkend-staond-staond. Bij d'n ierste kier sjete krijg ederen atleet 'n baon touwgeweze op basis vaan zie startnommers; de aander drei beurte zien 'wee 't iers kump, 't iers maolt'. Nao 'ne misser heet 't me 't gebrukelek straofrundsje vaan 150 meter te skië.
Estafèt
Heibij weurt in team vaan veer atlete gewèrk, die eder 7,5 (manslui) of of 6 (vrouwlui) kilometer skië. Dezen aofstand bedreug drei rundsjes. Oonderweeg weurt twie kier gesjote. De regele veur 't nevenein sjete zien geliek aon die bij de massastart. Bezunder aon de estafèt is wijer tot de biatleet ach kogele heet veur zien vief doele. Wel moot heer nao de vijfde kogel handmaoteg herlaoje, zoetot misse häöm zoewiezoe geveuleg tied kos. Zouw heer nao ach kier nog neet alles höbbe geraak, daan moot heer esnog de gebrukeleke 150 meter per misser skië.
Sinds 2005 gief 't op de Wereldbeker ouch de gemingde estafèt. Heibij bestoon de teams oet twie vrouwlui (die este ierste starte) en twie manslui.
Ploog
Dit is 'n verawwerd oonderdeil vaan de biatlon, wat in 2004 veur 't lèste op de Wereldbeker veurkaom. De teams bestoon(te) oet veer atlete, die tegeliek starte. Twie atlete sjete allein ligkend, de aandere twie allein staond. Bij 'ne misser mote de twie neet sjetende atlete 't extra rundsje make. 'ne Wijeren eis is tot de veer binne 15 seconde vaanein euver de striep koume; zoe neet, daan weurt straoftied bijgetèld.
Calvinisme
't Calvinisme is 'ne vörm vaan gerifformeerd-Prottestant christendom die veurkump oet de lier vaan Johannes Calvijn, 'ne Franco-Zwitserse theoloog. In de jaore daarteg vaan de zestienden iew publiceerde dee werke boe-oet zien lier voortkaom. Die lier woort boete in deile vaan Zwitserland populair in Fraankriek, Sjotland en de Nederlen. 't Calvinisme en de oonderdrökking daovaan door de Spaonse inquisitie waor eine vaan de reies veur 't oetbreke vaan d'n Tachtegjaoregen Oorlog, en woort in de Rippubliek de eineg touwgestande religie.
In de negentiende en twintegsten iew versplinterde 't Nederlands calvinisme in ummer nui struiminge, boevaan de veurnaomste houfstruim de Hervörmde Kerk en de Geriffomeerde Kèrk waore. In 2004 vereinegde inkel tientalle struiminge ziech in de PKN, de Prottestantse Kèrk in Nederland, boebij ouch de lutherane ziech aonslote. De mier orthodoxe gemeinsjappe verworpe die fusie en bleve apaart of sjeide ziech obbenuits aof.
De lier vaan Calvijn is seveer en sober. Zo sjrijf ze predestinatie en èrfzun veur, en wijs ze de meiste vaan de sacreminte en de liturgie aof. Gemeintezaank naom in Nederland 'n ummer veurnaomer plaots in, vaanaof midde zeventienden iew begeleid mèt örgel. 't Calvinisme weurt in Limbörg weineg beleje, meh de Mestreechse Janskèrk is wel calvinistisch.
Valkenburg
Mit Valkenburg kèn gemeindj zeen:
Proos
Proos kèn zin:
Heek
Heek kin verwieze nao de volgende plaotse:
Rococo
thumb|250px|Mariakapelke oet 1739 in Oud-Valkeberg Rococo ies 'n sjtielperiode in de kuns en architectuur in Europa, veural in Frankriek, Duutsjland, Oasteriek en Italië, die volg op de barok en die doerde van óngevaer 1720 tot 1775. De naam kump van 't Franse rocaille, grot- of sjelpmotief, dat in dees periode dèks toegepas weurt in de architectuur en binnehoesinriechting. 't Decoratieve van de barok weurt in de rococo nog miè doorgeveurd. Umdat 't neet 'n echte reactie ies op de barok weurt de rococo-periode ouch waal de laat-barok geneump. De Italiaanse barocco ies de benaming veur dees lètste, sjpeelse fase, intiem en elegant, es reaktie op 't zjwoar, gewiechtige en plechtige van de hoagbarok.
De rococo uut ziech ouch in de literatuur, beeldende kuns en klassieke muziek.
De rococo kump oarsjprónkelik oet Frankriek, alhoewaal ze dao goût pittoresque en later style rocaille geneump weurt. Alhoewaal me in de Régence-sjtiel ouch al rococomotieve toepasde, vèlt de sjtiel eigelik same mèt de Lodewiek XV-periode. Dees weurt ouch waal de Pompadoursjtiel geneump nao de de Madame de Pompadour, maîtresse van Lodewiek XV thumb|250px|Detail van plafónfresco (oet 1751) door [[Johann Adam Schöpf in de Gerlachuskèrk in Houtem]]
Toegepasde kuns
thumb|250px|Detail van 'n Rococokas in [[Mezeik ]] Allerièrsj manifesteerde de rococo ziech in de toegepasde kuns. Veural ’t naturalistich, decoratief element vèlt hie-op in bv keertsekandelaere en klokke. Ouch in de porseleine serviezer, de productie van porselein waor rónd 1709 ontdèk, waor dat good te zeen. Dao woorte liechte en seerlike muibele gemaak, mèt ónderdeile die vloeiend inein euverginge. Ouch maakde me gemekkelike sjteul, zoa-es de chaise-longue en de bergère. Allerlei kleinmuibele kaome in de mode. De Chippendale-sjtiel, geneump nao Thomas Chippendale, ies de Ingelsje vörm van ’t rococomuibel.
Rococo in Limburg
thumb|250px|Interieur en altaor, in de Wieskirche bie Steingaden in Duutsjland
De rococo in Limburg manifesteert ziech veural in de toegepasde kuns o.a. Mesjtreechse klokke, deure en kaste en in decoratief elemente van 't exterieur en/of interieur van geboewe. De Mesjtreechse kaste waore van ruèdlig gevernis eikehout verseerd mèt klein en groate rococo-motieve. Ouch oet deze tied sjtamme deur- en poortumliestinge in helsjtein en sjtucverseringe van plafóns en sjouwe in o.a. Mestreech. In de Morettivleugel van Rolduc liek 'n rococobibliotheek mèt sjtucwerk in pastelkleure
In Oud-Valkeberg sjteit 'ne calvariegroep, de Drie Beeldsjes, oet 1739, mèt twiè rococokapelkes.
Scandium
Scandium is e sjemisch element mit es symboeal Sc en 't atoeamnómmer 21. 't Is e zilverwit euvergangsmetaal.
Rococo
Rococo in Limburg
In de parochièkerk van Houtem, vreuger de sjtifkèrk van chateau St. Gerlach, bevinge ziech fresco's, oet 1751, gesjilderd door de Duutsje sjilder Johann Adam Schöpf (1702-1772). 't Ies de enigste kèrk in Limburg en Nederland in deze Duutsje baroksjtiel. Opvallend in de plafónsjildering ies de rocaille. In de Kartuzerkèrk in Remung sjtucwerk en in de abdiekèrk van Thorn 'n marmersjtuc altaor van F.X. Baader oet 1769. In de Petruskèrk in Zittert sjteit 'ne houte praeksjtool in rococosjtiel. Hae ies in 1774 gemaak in Mesjtreech.
Bergambacht
Bergambacht is e dörp in de Nederlandse gemeinte Krimpenerwaard, provincie Zuid-Holland, oostelek vaan Rotterdam en zuidelek vaan Gouda.
Rococo
Frankriek
Naodat in 1738 de kamer van de keuning, Lodewiek XV, in Versailles in rococosjtiel waor ingeriech kreeg de sjtiel officieel erkènning.
Scandium
Toepassinge
Ómdet 't vrie lestig is scandium te isolere wuuertj dit metaal weinig toegepas inne industrie, mer is 't 'n essentieel element bie 't perducere van ldc-tillevisies en mobiel tillefoeans. Es scandiumoxied (Sc2O3) wuuertj 't sómtieds gebroek veur lampe mit hoeag intensiteit. Anger min-veurkómmendje toepassinge zeen:
Bergambacht
Historie
De plaots Bergambacht weurt veur 't iers geneump in d'n daartienden iew; de plaots hèt daan Berg(e). E stök land wat e paar meter hoeger ligk en bij 'n euverstruiming druug blijf hèt(de) in Holland al gaw 'ne berg; 'n ambacht waor in Holland 'n soort hierlekheid die me kin verglieke mèt 't later begrip gemeinte. De ambachshiere vaan Berge neumde ziech Van den Berge; dit geslach storf in 1321 oet en de graof vaan Holland gaof 't ambach aon de hiere Van der Lede euver. In dees tije begós roond de parochiekèrk 'n ech dörp te greuje. Nao 'ne groete brand in de zestiende iew mós 't dörp weer gans nui opgebouwd weure en in de zeventiende ("gouwe") iew kaom 't tot bleuj.
Rococo
Duutsjland en Oasteriek
thumb|250px|Kloaster Melk, Wachau, Oasteriek Väöl Duutsje rococogeboewe höbbe ’n klassicistisch exterieur en ’n rococo interieur.
Bergambacht
Historie
In 1985 woorte de daan opgeheve gemeintes Ammerstol en Berkenwoude aon Bergambacht touwgevoog. In 2015 woort de gemeinte Bergambacht zelf opgeluf, wie ze opgóng in Krimpenerwaard.
Peëzeke
thumb|300 px|right|Vakwerkhoes in Peëzeke Peëzeke (Nederlands: Pesaken) ies 'n buurtsjap van Gulpe, gelege aan de Gulp in de gemeinte Gulpe-Wittem. 't Gehuch ies gelege rónd de waeg Pesaken en Kampsweg. In 2003 wone d'r 60 luuj in 25 weuninge. (In 1840 waore dat'rsj 160 in 24 hoezer). Ouwer sjriefwies van de plaatsnaam zint in de 14e ièw Peipsacken en Pypsacken. In 1840 Pesaeken. De pypsack zou es doedelzakvörm de vörm van 't perceel en zoa de veldnaam verklaore.
Rococo
Duutsjland en Oasteriek
'n Paar veurbeelde: wiejer:
Peëzeke
Väöl (ouw) häöf en hoezer zint noe vakantieweuninge.
Rococo
Zuud-Duutsje Barok of Beierse barok
In Zuud-Duutsjland, Beiere en Oasteriek woorte väöl kèrke en paleize in rococosjtiel geboewd, de zoa geneumde Zuud-Duutsje barok of Beierse barok. Kènmerkend ies de woekerende decoratie en de versjmèlting mèt de architectuur. De kleure zint veural wiet, goud en pastel. ’t Duutsj muibel ies meistal zjwoarder van vörm dan ’t Frans.
Italië
In Turijn, Venetië, Sicilië en Roame ex- en interieurs van kèrke. In Roame bv. de Trevi-fontein (1732-1775).
Bekènde beeldhouwersj:
Rococo in de beelhouwkuns en sjilderkuns
thumb|250px|Beeldhouwwerk van Jean Baptiste Lemoyne II De beeldhouwkunst ies bewaeglik en dèks miè ’n decoratief ónderdeil van ’n geboew of interieur. thumb|250px|'t genre "Fête galante", sjilderie van Jean Antoine Watteau Bie 't sjildere woorte liechte en pastelkleure toegepas neve seerlike liene, soms maniëristisch. Thema’s zint in ’n ideaal landsjap neergezat herdersjtafereel of ’t genre fête galante, woabie jóng luuj aafgebeeld woorte in officieel kostuum of sjiek gekleid bezig zinde ziech te vermake mèt 'n diner, picknick, muziek en dans.
Sjilders zint: Jean Antoine Watteau, Fragonard, Jean Baptiste Pater, Nicolas Lancret en François Boucher
Rococo in de literatuur
De literatuur kènmerk ziech door sjpeelse, galante en korte lyrische gediechte. Euvergeveuligheid sjpeelt ouch 'n groate rol. Veurbeelde:
Klassieke muziek
De rocococomponiste zouwe 'ne groaten invlood höbbe op de klassieke sjtiel van beveurbeeld Mozart en Haydn.
Mariet Verbong
Mariet Verbong, gebaore in Tegele in 1939 en gesjtorve in Sjteil op 20 november 2006 is 'n Nederlandse sjriefster. In 1987 versjient eur debuut, 'nen bundel mèt verhaole: Vandaag winnen we. Mariet Verbong waar in 't dageliks laeve óngerwiezeres. Zeej zoot in de kernredactie van Doorkijk, 't liefblad van 't Katholiek Vrouwegilde Nederland en waar lid van 't team van Laeze en sjrieve, 'n literair radioprogramma van de sjtadsömroop Venlo. Ouch waar ze besjteurslid van Literair café in Helde. De filmer Ben Verbong is euren broor, filmer Pieter Kuijpers is eure zoon, danseres Josien Kuijpers eur jongste dochter, en Remungse Kingermiddig regisseuze Lyan de Vreese eur aadste dochter. Zeej waar Hub Kuijpers zien vrouw.
Thema's in eur verhaole zien 't dörp Tegele en (geveulens) bie diverse krenkdes, die zeej deils zelf haet doorgemak.
Valentiensdaag
thumb|right|roa roaze Valentiensdaag ies 'ne fièsdaag dae gehoute weurt op 14 fibberwarie. 't Ies van oarsjróng 'n Ingelsj gebruuk. Leefdespare geve ziech op dezen daag get miè aandach in de vörm van ’n kaart, e bleumke  of ’n ander gepas cadeau. In de 14e ièw waor ‘t ’t fiès van verloofde sjtèlle. Verloof zin beteikent, dat me ziech ónderein haet belaof mèt ein te zölle trouwe. De cultus van allewiel ies begoes in Amerika es uting van 'n sjtiekem leefde veur e maedsje. Saer de jaore 90 van de veurige ièw haet de naodrök ziech verlag nao gewoon leefde en dat ies oetgegreujd tot 'n greujend commercieel succes.
Gesjiedenis
Dao besjtoon twiè heilige mèt de naam Valentien. Eine waor preester in Roame, d'n andere biesjop van Ternis. Allebei zint ze in de 3e ièw op 14 februari vermaord. Mesjiens geit 't hie um ein en dezelfde persoon. Wat hun leve betref wies nieks nao 't leefdesleve van jóng luuj.
Ander brónne melle dat Valentiensdaag 'ne link zou höbbe mèt Lupercalia, 'n Romeins vröchbaarheidsfiès, woa-op óngetrouwde manne mèt leutsjes ziech ónderein de maedsjes verdeilde. In 496 haet paus Gelasius diet, heidens, fiès van 15 fibberwarie veranderd in St.-Valentiensdaag van 14 fibberwarie.
’n Vergeliekbaar traditie in Limburg waor dat van de meileefste, op 1 mei, es de jónges ziech ónderein de meileefste, de huwbaar maedsjes in 't dörp, verdeilde.
Legende
'n Legende vertèlt dat Valentien dokter waor. Es luuj häöm um raod kaome vraoge deilde hae blome oet. Nao zienen doad kreeg 'n blind maedsje 'ne breef van Valentien mèt 'n bloom d'r in. Bie 't opemake, gebeurde e wónder, 't maedsje koes inins wir zeen! 't Gebruuk um blome te geve op deze fièsdaag zou hie op truuk goon.
Zevenaar
Zevenaar (Liemers: Zaender) is 'n klein stad en gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, in de Liemers, mèt 'n oppervlak vaan naoventrint 106 km² (daovaan 13 km² water) en mie es 40.000 inwoeners. Neve de hoofplaots Zevenaar besteit de gemeinte wijer oet de kerne Aerdt, Angerlo, Babberich, Bahr, Bevermeer, Bingerden, Giesbeek, Herwen, Lathum, Lobith, Ooij, Oud Zevenaar, Pannerden, Spijk, Tolkamer en Tuindorp.
Zevenaar is de groetste plaots in de Liemers. In de stad ligk 'n laat-gotische roemse kèrk, 'n hervörmde kèrk oet 1658 en 't Hoes Zevenaar, e vaan oersprunk middeliews kestiel. De Buitenmolen oet 1408 is ein vaan de aajdste meules in Nederland.
Historie
De aajdste vermelding vaan Zevenaar kump oet 1049, wie keizer Hendrik III zienen hoof Zevenaar aon ridder Anselm euverdeeg. D'n hertog vaan Kleef gaof de plaots in 1487 stadsrechte. Vaanaof 1666 huurde Zevenaar, mèt de res vaan de Liemers, bij Brandenburg, in 1808 woort 't mèt 't Keuninkriek Holland vereineg. Vaan 1813 tot 1816 huurde Zevenaar nog bij Pruse. In 2005 woort de gemeinte Angerlo aon Zevenaar touwgevoog, in 2019 volgde de gemeinte Rijnwaarden.
Evolutie
Evolutie is aofgeleid vaan 't Latiens woord evolvere, wat letterlek ziech ontrolle of los- of aofwikkele beteikent. Figuurlek beteikent 't oontwikkeling.
Biologie
In de biologie weurt geleideleke verandering vaan 't leve op Eerd door natuurleke selectie evolutie geneump.
Kosmologie
In de kosmologie weurt evolutie gebruuk veur de oontwikkeling vaan de kosmos.
Berkel en Rodenrijs
frame|Ligking vaan Berkel en Rodenrijs in Zuid-Holland Berkel en Rodenrijs is 'n veurmaolege gemeinte mèt oorsprunkelek twie plaotse, Berkel en Rodenrijs, die evels vaanaajds in ein gemeinte ligke en praktisch tot eine kern aoneingegreujd zien. De gemeinte had per 1 januari 2006 19.251 inwoeners en besloog 'n oppervlak vaan 18,91 km2 (daovaan 0,29 km2 water).
De plaotse Berkel en Rodenrijs kaome in 1389 oonder einen hier en höbbe sindsdeen iewelaank oonaofgebroke 'n einheid gevörmp. In 1855 woort de zier klein gemeinte Tempel aon Rodenrijs touwgeveug. Wijer kraog de gemeinte neet mèt herindeilinge te make, tot ze op 1 januari 2007 vrijwèlleg fuseerde mèt de gemeintes Bergschenhoek en Bleiswijk. De nui gemeinte is Lansingerland goond hete, nao de landsjeiing (lansing) tösse Delfland en Schieland die noe door de gemeinte heer löp.
Bergschenhoek
frame|Ligking vaan Bergschenhoek in Zuid-Holland Bergschenhoek is 'n plaots in de Zuid-Hollandse gemeinte Lansingerland, te noorde vaan Rotterdam, aon 't reveerke de Rotte.
In Bergschenhoek, tot 1 januari 2007 'n apaarte gemeinte, woende op 1 januari 2006 16.608 lui; 't oppervlak bedroog 15,52 km2 (daovaan 0,63 km2 water). Neve Bergschenhoek 't dörp kinde de gemeinte nog de naobersjap De Rotte. Bergschenhoek is 'n veurstad van Rotterdam, veural veur de rieker bevolkingsgrope.
Historie
Bergschenhoek waor tot wied in de Middeliewe 'n oonbewoenbaar moorgebeed. In de vieftiende iew woorte de morasse evels druuggelag en aon 't ind vaan die iew sprik me vaan Bergschen Hoek; 't hoort in deen tied bij Hillegersberg, allewijl 'n deilgemeinte vaan Rotterdam. In 't midde vaan de zevetiende iew waor 't dörpje in gebruuk bij katholieke, die dao 'n sjoelkèrk stiechde en 'ne pestoer aonstèlde. Later pas kraog de plaots 'n eige próttestantse kèrk. In 1811 woort Bergschenhoek oonder Napoleon administratief vaan Hillegersberg aofgesjeie. Ind jaore negeteg vaan de twintegste iew greujde Bergschenhoek oet vaan e dörp tot 'n echte veurstad, confrom de VINEX (Veerde Nota Ruumdeleke Ordening Extra). Op 1 januari 2007 is de gemeinte vrijwèlleg mèt Bleiswijk en Berkel en Rodenrijs gefuseerd tot de nui gemeinte Lansingerland.
Mieter
Vanaaf de 12 ièw höbbe abte en biesjoppe 't rech um 'ne mieter te drage. Sinterklaos en de paus zint bekènde persone die diet ièreteike drage. De paus dreug daoneve ouch nog 'n keppelke en 'ne tiara.
Media op Cyprus
De Media op Cyprus hilt ziech bezeg mèt de tillevisie, radio, gezètdrök en internet vaan de Cypriotische Rippebliek in 't algemein, meh in praktiek is neet oonlogisch um ziech ouch bezeg te hawwe mèt de media vaan de neet erkinde Törkse Rippebliek vaan Noord Cyprus. Op dit momint heet de (Zuid-)Cypriotische media vaan de EU de A-rang gekrege, op 't gebeed wie corrup de media is. De A-rang is de ein nao hoegste titel die e land kin kriege en steit veur zier vrij. Allein AA, de rang die oonder aandere Nederland en Belsj heet, is hoeger en steit veur volleijeg vrij. Ein vaan de weinege kritiekpunte die Brussel op de Cypriotische media heet is de meneer wie ze verslage make vaan gebäörtenisse in 't noorde vaan 't eiland.
Tillevisie
De nationaole kenare valle oonder de CBC ofdewel de Cypriotic Broadcast, dat oets de Cypriotische vleugel waor vaan de BBC (British Broadcast), wie Cyprus nog 'n kroenkelonie waor vaan 't Vereineg Keuninkriek. Väöl Cypriote loere ouch nao de ERT, de nationaole kenare vaan Griekeland. De Media in Griekeland es hendeg populair op 't eilaand, neet allein vaanoet polletiek ougpunt, meh ouch sumpelweeg vaanoet 't feit tot ze 'ne gedeilde spraok höbbe (Nuigrieks). Noord-Cyprus heet meh eine nationaole kenaar, naomelek Kibris TV. Ouch hei gief 't väöl kiekers veur de BBC en natuurlek de Media in Törkije. Ouch hei obbenuits 'tzelfde verhaol: zoewel vaanoet polletiek es oet taolköndeg ougpunt gans en al logisch. Zjus wie in de res vaan de EU zien Amerikaanse series populair en, zoewie ierder gezach, Britse. Ouch de Portegese soaps doen 't good. Zjus wie in de res vaan de Unie motte de nationaole kenare ziech hawwe aon viefteg persent vaan de films die weure oetgezonde oet de Unie motte komme en daovaan meh 'n kwaart Cypriotisch. Väöl minder es aander len zuut me hei versjeiende filmlen langskomme. De Cinema vaan Griekeland, meh veural de Cinema vaan 't Vereineg Keuninkriek doen 't good. De Cinema vaan Cyprus kump zoe good es neet aon bot op de CBC. Dit veural umtot Cyprus ein vaan de kleinste Europese cinema's heet, en op de Maltese nao (die d'r sumpelweeg geine heet), de kleinste vaan de EU.
Regzjionaole kenare
De groete plaotse op 't eilaand höbbe 'nen eige kenaar. De steij boe dat 't geval is, zien:
Radio
Zjus wie in de res vaan de EU is radio laank nimmie zoe poppelair op Cyprus wie 't oets waor. In tegendeil bis Griekeland (dewijl de len in media väöl op mekaar lieke) hove de neet-commerciële kenare neet per se ummertouw nationaole meziek te dreie, mèt es rizzeltaot tot 't ouch meuilek is Meziek vaan Cyprus te hure op de radio, sömpelweeg umtot 't neet väöl Cypriotische meziek guuf. De Ingelstaolege meziek is, zoewie euveral, hendeg poppelair (ouch oonder Cypriotische artieste, euvereges) en daoneve gief 't väöl Meziek vaan Griekeland en Meziek vaan Törkije, natuurlek aofhaankelek vaan boe me ziech bevind op 't eilaand.
Lömmerig
thumb|right|Kesjteel Lömmerig Lömmerig (sjpelling volges Veldeke, plaatselik meistal gesjpeld es Lömmerich, Nederlands: Limbricht) is ein plaatsj in de gemeinte Zittert-Gelaen.
Media op Cyprus
Internet
De domeinnaom vaan Cypriotische websites is euver 't algemein .cy.
Lömmerig
Historie
thumb|right|Sint-Salviuskirkske Lömmerich is ein zeer ouw nejerzetting, ontsjtange langs eine Romeinse waeg. In Lömmerich zelf woorte Romeinse vonjdste aangetroffe, wo-onger ein esjkis die in 't St. Salviuskirkske te zeen is. Dit kirkske is in 't begin van de 11e eeuw geboewd. In ein aantal bouwfase haet 't kirkske heur huidige vorm gekreege. In de absis van dees kirk zeen de ouwste gewelfsjilderieje van Nederland aangetroffe, gemaak omsjtreeks 1275. Naeve 't kirkske lik Kesjteel Lömmerich, ein motteburg. Rond 1622 is 't Kesjteel tot sjtandj gekomme.
Gleujlamp
'n Gleujlamp is 'n brón veur leech. In 'ne zoerstoferme glazere bol wuèrtj 'ne gleujdraod mit lektrikstroum verhits toet 'n hièl hoag temperatuur. Wen de gleujlamp op 'n gesjikdje spanningsbrón wuèrtj aangeslaote geit dore gleujdraod 'ne struim loupe wodoor deze zoa sterk wuèrtj verhits det t'r leech geit oetsjikke.
De gleujdraod besteit oet 't euvergangsmetaal wolfraam det 'n hièl hoag smultjtemperatuur haet. Ómdet wolfraam e lestig te delve en te bewirke metaal is, woorte inne begintied vanne gleujlamp iès anger matterjale gebroeke, wie kaolstof (aafkumstig oet bamboe, zeije of celluloos), of anger metale wie platina en osmium. Lampe mit 'ne kaolstoffe gleujdraod waere nag op besjeie sjaol geperduceerdj veur decoratieve doelènj, mer höbben e hièl slech rendement.
Lömmerig
Historie
In de Middeleeuwe is Lömmerich ein 'vrieheerlikheid' gewaes in 't Guliks gebied. Dat beteikent dat de here van Lömmerich gein verplichtinge houwe ten opzichte van de Gulikse hertog. Tot 1982 is Lömmerich ein zelfsjtandige gemeinte gewaes, wo ouch Einikoeze en Göttekaove ónger veile.
Nieswiller
thumb|250px|right|Dionysiuskèrk Nieswiller (op 't dialekplaatsnaambord sjteit Nieswieler) (Nederlands: Nijswiller) ies 'n dörp in de gemeinte Gulpe-Wittem in Zuud Limburg. 't Dörp ies gelege langs de riekswaeg (de vreugere hièrbaan) van Mestreech nao Vaols tösje Wilder (Wahlwiller) en Mameles. In 2003 wone d'r 800 luuj.
Lömmerig
Historie
Enkel sjoon dènger in Lömmerich zin Kesjteel Lömmerich en 't Salviuskirkske oet 1256 wo in zich de ouwste gewelfsjilderieje van Nederland bevenje.
Historische inwonertalle
(v1830=100)
Sjilves
't Sjilves is 'n Limburgs dialek det gekald weurt in Sjilvend.
Musicologie
Musicologie is de weitesjappelike sjtudie van muziek op universitair nivo. Hiebie weurt neet zelf prakties gemusiceerd. Musicologie omvat de sjtudie van de muziekgeschiedenis en van de muziektheorie (zoës harmonie en contrapunt in versjillende perioedes). Ouch de analyse van partiture is 'n gans belangriek aspek.
Carbonfiber
Carbonfiber is 'ne heel lichte en sjterke koolstofvezel, dae veural weurt toegepas op sportwages en -moterfietse.
Sjilves
Kinmerke
ich - make - doe - boom - hóndj - sjlang - sjaop - rech< >
Willem Nolens
thumb|Mgr. Willem (Wiel) Hubertus Nolens Willem Hubert Nolens (Venlo, 7 september 1860 - Den Haag, 27 augustus 1931) waas eine priester en politicus.
Jömelech
thumb|250px|Krèègsmonumaent in 't centrum op sokkel va [[blowwe sjtèè. D'r natuursjtèè van 't muurke rechs is kaolezaandsjtèè.]] Gemmenich (Platduutsj Jömelech) is 'n kèrkdörp va g'ne Blieberig of Plombières en liegkt in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj.
Priorie
n Priorie ies 'n twiède vestiging van 'n besjtaond kloaster. In 'n priorie laef 'n kloasterorde, die besjteit oet manne: monnike, broedersj en patersj of vrouwe: zuustersj en nónne. In abdije hèt de plaatsvervenger van de abt of abdis prior of priorin. 'n Kloaster mèt biebehuèrende kèrk ónder 't besjtuur van 'ne prior weurt priorie geneump. De geistelike, dae es preester verbónge ies aan 'n priorie woa-in zuustersj leve weurt proos geneump.
Sjilves
Mouillering
Bie zelfstendige naamwäörd mit 'n d op 't ènj kump in 't Sjilves mouillering veur, bv: hóndj, gezóndj. Sjilvend is ein van de zujelikste plaatse woe dit gehuurd weurt. Wie me mie nao 't zuje geit huurt me gein mouillering mie, meh gutturalisering, bv: hónk, gezónk (o.a. in Haelder).
Carbonfiber
Koolstofvezel wuertj in de waegrace gebroek veur ónger angere remsjieve, oetlaotdemper, sjtroumlienkuupdeile en sjetsplate. 't Is betrèkkelik duur.
Jömelech
Historie
thumb|100px|left|Driejlandepeunt gefotografeerd vanaaf 't Belsj dèèl. De örsjte vermelding Geminis va Gemmenich sjtamt oet 888. De Hubertus-kèrk is oet d'r 18de ieëw. In 't buurtsjap Völkerich bevindt zich 't hoes oet 1733 van de familie van César Franck. Op d'r 4 augustus 1914, kieëme hie Duutsje troepe de grens uvver op waeg nao Luuk. Vermoedelek vindt me ooch hie hoezer mèt de gaevelsjtèng ORD.
Willem Nolens
Mgr.Prof. Mr. Dr. Willem Hubert Nolens woort gebaore op op de Groeëte Baekstraot as zoon van eine laerloeëjer.
Sjilves
E-naosjlaag
'n Opvallend kinmerk aan 't dialek van Sjilvend en de dialekte ten zuje van Sjilvend is det bie de klinkers ao, ie, oe en uu sóms 'ne dóffe e-naosjlaag te hure is. Beveurbild in plaats van groet (groot) zaet me hie: groeët en in plaats van vugel (vogels): vuëgel. Zujeliker van Sjilvend weurt dit ouch gehuurd bie ae.
Willem Nolens
Studie
Nolens studeerde aan de 3-jäörige H.B.S. in Venlo. Aansloètend ging Nolens nao 't Bisschoppelik College in Wieërt. Vanaaf 1878 vervolg Nolens zien studie in Rolduc wao hae filosofie studeerde. In 1880 woort Nolens toegelaote op de Rièks Universiteit van Utrecht. Heej studeerde hae rechte. Nao aafsloèting van dees studie ging hae nao Remund um dao theologie te studere. Naevebeej deej hae zien doctoraal in de rechte (1884) en zien doctoraal staatsweitenschappe (1885).
Proosdie
De Proosdie ies de naam van de deensweuning van de proos. Proosdie ies ouch de naam van 't ambt van de proos.
Jömelech
Toerisme
Gemmenich haat twieë campings, èèn hotel mèt golfbaan en 'n vakantiepark. Op 't drielandepunt sjtèèt an d'r kaant va Gemmenich d'r 50 meter hoeëge Boudewijntoeëre, dae 'n oetzich gèft över Aoke, Nederlands Limburg en 't dal van de Geul.
Brong
De Brong of Abron zeen e vouk in Ghana enne Ivoearkös (in 't departement van Bondoukou). Anger benaminge veur 't vouk zeen Abrong, Bono, Boron, Bron, Doma en Gyaman.
Proosdie
'ne Proos ies in de Katholieke kèrk de geistelike leider van 'n kapittel van de kathedraal of pastor (preester) van 'n kloastergemeinsjap. bv van de zuustersj Norbertinesse.
Sjilves
E-naosjlaag
Opmirkinge:
Brong
De Brong huuere bieje Akan-vouksgroep en kallen 't Abron, 'n Kwa-spraok. Ze zeen euverwaegendj aanhengers van traditioneel religies, mer in toenummendje maote zeen zie ouch kristelik.
Willem Nolens
Poletiek
Nolens volgde Herman Schaepman op es poletiek leijer van de roams-kathelieke in 't begin van de twintigste eëuw. Hae waas 'ne democratisch gezinde katheliek dae zich inzat veur de arbeidersjklasse en veur verbaetering van de sociaal wètgaeving wodoor hae, net es Schaepman, dèkser in conflict raakde mèt de euverwaegend conservatieve roams-kathelieke kamerclub. In 1910 woort hae fractieveurzitter van de roams-kathelieke Sjtaatspartiej wovan hae in 1904 medeoprichter waas; hae bleef fractieveurzitter pes aan ziene doad in 1931. Hae waas formateur van 't eësjte kabinèt Ruys de Beerenbrouck. Zelf koosj hae es preester zeende neet premier waere.
Nolens laog eindj jaore twintig ónger vuur van sómmige, later ummer meë nao extreem-rechs opsjuvende, jóng kathelieke intellectuele. 't Haekeldich De Dreuëm van Nolens van Gerard Wijdeveld zörgde in 1930 veur eine groate rel. Wijdeveld verweet de preester Nolens es politicus te wènnig op te kómme veur godsdeensvriejheid in Nederlandjs-Indië.
Sjpawbiks
Sjpawbiks is 't Oas-Limburgs dialek, dat ze kalle in 't Zuud Limburgs dörp Sjpawbik en in de buurtsjappe Hoeve, De Aw Kèrk, Hoebelrao, Sint-Jansgelaen en Looiwinkel.
Willem Nolens
Beteikenis
Nolens hèj eine groate invlood op de Nederlandjse poletiek van de jaore twintig en dertig van de twintigste eëuw. Hae waas biejzunjer geleef ónger de Limburgse mienwirkersj die väöl van hun verbaeterde laef- en arbeidsómsjtendigheje aan häöm te danke hèjje. De nach veur zien begrafenis ware in zien gebaortesjtad Venlo de sjtraotlantaeres aafgedèk; de begrafenis woort bezoch door tieëndoezende belangsjtèllende.
Lömmerig
Historische inwonertalle
Greun: Gemeinte Lömmerig Blauw: Provincie Limburg
Nieswiller
De naam kump van villare en de heilige Dionysius (Nys). Ouwer sjriefwies zint Wilra sancti Dionisii (1179) en St. Dionysiuswilre. In 1312 weurt Nyswilre gesjreve.
Lömmerig
Oorsjprónk/verklaoring
thumb|right|De Sint Salvius kirk De dörper Lömmerich (Limbricht) en Einikhoeze (Eynighausen) vörmde same de vrieje rieksheerlikheid Limbricht. In ouw brónne wurt ouch gesjpraoke van Limburg, mer om verwarring te veurkómme is de naam verangerd in (Nederlands) Limbricht.
Willem Nolens
Euverige functies
Dees liès is wiedoet neet compleet.
Lömmerig
Waope
Lömmerig dreug e waope wat ziech zoe liet umsjrieve:
Nieswiller
Langs de waeg nao Zumpelveld liek de technische onderwiesaafdeiling van sjoalegemeinsjap Sophianum.
Lömmerig
Waope
Dit waope woort ouch al door de vrij rijkshierlekheid Lömmerig gedrage. 't Is al in 1288 bij Christiaan vaan Lömmerig gevoonde, al is neet bekind wat veur kleure 't waope bij häöm had. D'n adeleer gief de rieksoonmiddelleke status (mèt allein de keizer bove ziech) aon. Pas op 21 juli 1949 is 't waope door d'n Hoege Raod vaan Adel aon de gemeinte verliend.
Vereiniginge
Enkele vereiniginge in Lömmerich zeen:
Proos (functie)
'ne Proos ies in de Katholieke kèrk 'ne kanunnik, dae de leiding haet euver 'n kapittel bie 'n kathedraal. Sóms ies 't 'ne pastor veur 'n kloastergemeinsjap. Bieveurbeeld in 'n zuusterkloaster van de Norbertinesse.
Bernisse
Bernisse is 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, op Voorne-Putten. De gemeinte bestoont oet de kerne Abbenbroek (raodhoes), Geervliet, Heenvliet, Oudenhoorn en Zuidland, zoewie de naobersjappe Biert en Simonshaven.