cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fusieverdraag
't Verdraag bepaolde tot d'r veurtan ein Europees Kemissie, eine Raod vaan Ministers en ein budget waor veur de drei, tot daan touw gesjeie, organisaties: Europees Gemeinsjap veur Kole en Staol, Europees Ikkenomische Gemeinsjap en Euratom. Vaanaof juli '67 sprik me dus vaan 'n euverkoepelende organisatie: de Europees Gemeinsjappe. De drei organisaties deilde al sinds 't Verdraag vaan Roeme 1958 Parlemintair Vergaojeringe (die later zawwe oetgreuie tot 't Europees Parlemint) en 'n Europees Hof vaan Justitie. 't Verdraag vaan Roeme wie 't Fusieverdraag woorte ingetrokke de 1 mei 1999 door de inwèrkingtreiing vaan 't Verdraag vaan Amsterdam.
Complex getal
thumb|Visualisering vaan e complex getal a+bi. De reëel weerde a steit aongeteikend op de x-as, de imaginair weerde b op de y-as. a+bi steit, es combinatie vaan e positief reëel en e positief imaginair getal, in 't rechsbovekwadrant. De complexe getalle zien 'n verzameling vaan getalle. Ze umvat alle getalle die kinne weure oetgedrök es 'n combinatie vaan e reëel getal en 'n imaginair getal, oftewel es a+bi, boebij i de imaginair einheid is. Zoewel a es b kinne daan eder wèllekäörege weerde zien, ouch nul. Zoedoende umvatte de complexe getalle: 't Wiskundeg symbool vaan de complexe getalle is \mathbb{C} (sjaolbordlètter C).
De noedzaak tot zoeget wie complexe getalle kump voort oet e probleem wat in sommege vergeliekinge optreujt. Me moot welins de wortel trèkke oet e negatief getal. 't Gief evels gei 'bestaond' (reëel) getal wat e negatief getal es kedraot heet: zoewel positieve es negatieve getalle höbbe e positief kedraot. Speciaol daoveur is de imaginair einheid i in 't leve gerope, die is gedefinieerd es de wortel oet -1. In praktische touwpassinge is 't gemeinelek de bedoeling tot me aon 't ind vaan 'n berekening gein i mie euverhèlt, meh in de zuver wiskunde weure ze es volweerdege getalle behandeld. De verzameling vaan complexe getalle hölp us veur grip te kriege op dit lesteg concep.
De verzameling complexe getalle kin, in tegestèlling tot de reëel getalle en alle subverzamelinge daovaan, neet op 'n eindimensionaol getallelijn weure weergegeve. Me moot 't systeem heiveur oetbreie tot e twiedimensionaol vlaak. De oersprunkeleke getallelijn, boe de reëel getalle op stoon, weurt daan de x-as. De zuver imaginair getalle stoon op de y-as. Nul weurt daan d'n oersprunk; hei snije ziech de twie asse. De gecombineerde getalle koume daan in eint vaan de veer kwadrante te stoon. E veurbeeld vaan wie dat geit zuut me heibove.
De complexe getalle umvatte alle meugeleke oplossinge veur polynomiaol vergeliekinge. In de hoeger wiskunde besteit evels toch de noed um de verzameling nog wijer oet te breie. 't Gief versjèllende verzamelinge boe de complexe getalle 'n subverzameling vaan zien; de bekindste zien de quaternione.
Sint-Helena (eilandj)
Sint-Helena (Ingels: Saint Helena) is 'n eilandj in 't zuje vannen Atlantischen Oceaan, 2800 km t'n wèste vanne Afrikaanse kus. 't Is 'n óngerdeil van 't Brits gebiedsdeil euvere zieë det Sint-Helena, Ascension en Tristan de Cunha besleitj en ikkenomisch gans aafhenkelik is van 't Vereinig Keuninkriek. De inweuners van Sint-Helena neume zichzelf "Saints". De bevölking is óntstangen oet drie bevölkingsgruup: Afrikaanse slave, Sjinese wirkers en Ingelse koloniste.
Op 't eilandj woeane zoea 4500 luuj. De houfstad is Jamestown.
Toegangk
't Eilandj kan slechs euvere zieë waere bereik, went op dit memènt guuef 't gei vleegveldj op 't eilandj. De Britse euverheid haet in 2011 beslaote 'n internasjenaal lóchhave aan te lègken op 't eilandj. De meining is 't eilandj zoea 'nen ikkenomischen en toeristischen opvaerder te gaeve. 't Vleegveldj krieg de naam Sint Helena Airport. d'n Aanlègk is begós in 2013. Veure boew woort 1000 ton reveerzandj en 1000 ton duunzandj oet Namibië ingeveurdj.
Toxandrië
Toxandrië (Texandrië, soms ooch Taxandria) waor e gebied dat zich oetsjtrekde van de Kempe in 't zuide bies de Maas in 't noorde. In 't ooste grensde 't an de Maasgouw, in 't weste an de Sjelde en de Dijle.
't Gebied zów dör de Romeine Taxandria geneumd zieë ömdat d'r väöl taxus greujde, die van gooj kwaliteet waore. Ze gebruukde 't hoot van de taxussen oonder aandere öm bäög van te make. Get oosteleker, oongeveer in 't Limburg van allewiel, wónde in d'r örsjte ieëw vör Christus de Eburone wat 'Taxusboere' zów betekene. Wie in de örsjte ieëwe n.Chr. Wes-Germaanse sjtamme zich in 't gebied kieëme vestige, waoërte dis es Toxandriërs (of Toxandri) gekaand. In d'r vèrde ieëw n.Chr. vestigde zich Salische Franke in Toxandrië en die zówwe oonder d'r naam Merovinger van hieoet hun mach oetbreide över groeëte dele van Europa.
Berde
Berde (Duutsj: Birgden) is e dörp inne gemèndje Gangelt in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale, mit zoeaget 3.000 inwoeaners. 't Ligk tösse Put, Kritsraoj, Waldenrath, Gillrath, Sjta, Hatterath en Sjeerwallere in. Biezunjer aan Berde is det 't e brinkdörp is; centraal in 't dörp ligke twieë graasveljer: de Groeate Plei enne Kleine Plei; dae litste is allewiel aevel e perkske gewaore. In 't zuje van 't dörp ligk de grótste nuujboewwiek vanne gemèndje Gangelt.
Berde vörmdje langen tied 'n eige gemèndje, meh dees gemèndje woort op 1 juli 1969 bieje gemèndje Gangelt geveug.
Straote
Oppe Berde ligke versjillige straote. De wichtigste zeen die, die zich kruutsen en wotösse de twieë pleie ligke: Kreuzstraße - Gaterstraße/Bahnhofstraße (mit daotösse de Kleine Plei); Bahnhofstraße - Starzend/Großer Pley (mit daotösse de Groeate Plei). Wiejer guuef 't nag de Geilenkircher Straße enne Waldenrather Straße die veur lokaal verkieër beneumeswaerdig zeen. De Starzend veurtj nao Sjeerwallere en wiejer door nao Langbrook.
Waer (Zelfkantj)
Waer is e dörp inne gemèndje Zelfkantj inne kreis Hinsberg.
't Dörp ligk ane Nederlandjs-Pruusje grens kórtbie Zitterd, oppe waeg nao Zösterzeel. De Roeaj Baek struimp langs 't dörp.
Midde gerónje veurklinker
De midde gerónje veurklinker of gerónje midde veurklinker is 'ne klinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is of.
Kènmirke
Kènmirke vanne midde gerónje veurklinker zeen:
Limbörgs
De korte variantj vanne midde gerónje veurklinker kan in 't Limbörgs veurkómmen es 'nen allofoon vanne bao-toewe gerónje centraal-veurklinker u, beveurbeildj in 't Mofers, wo d'r meistes wuuertj oetgespraoken es 'nen toe-midde gerónje veurklinker.
In sómmige dialekte, mit naam in 't zujelik Limbörgs spraokgebied, kump onna de lange variantj èù veur. Deze kóntrasteertj den mitte langen toe-midde gerónje veurklinker, gesjreven es eu, ennen aop-midde gerónje veurklinker , gesjreven es äö.
Op 't Kirkräödsj guldj de es de standerd oetspraok veure ö, wo anger dialekte meiste d'n aop-midde gerónje veurklinker  broeke.
Kieët
'n Kieët kan verwieze nao 'n boewvallig hoes, mer meistal bedoele ze dao 'n drankkieët mit. 'n Drankkieët is döks 'n provisorisch ineingezatje plaatsj wo me biejein kump es vrunj óm alcohol te drinke. Döks duitj me det veur 't sjtappe zoeadet me geldj kan besjpare en nog röstig kan biekalle veurdet me geitj fieëste.
Kieëte vindj me veural op 't plattelandj, en den mit naam in 't oeaste van 't landj (Greuninge, Twente en d'n Achterhook) en naordelik Limbörg. 'n Kieët wuuertj meistal geboewdj, sjoeangemaak en gefinanceerdj door de vrunjegroep en haet zelf dus gein vergónning.
'n Anger benaming veur 'n drankkieët is 'n zoepkaot.
IJssel
De reveer de IJssel (of Gelderse IJssel, Nedersaksisch: Iessel(t)) is 'n Nederlandse aftakking van d'r Rien. Ze takt bie Westervoort ten ooste van Arnhem aaf van d'r Rien en sjtroomt in noordoosteleke en later in noordeleke richting nao 't Ketelmeer respectievelek 't IJsselmeer. De lengde van de IJssel is oongeveer 125 km. D'r loop van de reveer volgt d'r vallei tösje de Veluwe in 't weste en d'r Sallandse Hövelruk in 't ooste, dat 't IJsseldal geneumd wert.
Sjtroomgebied en geografie
Överijssel is (via de Hieërlekheed Överijssel) verneumd nao de IJssel en plaatste in 1948 'n symbolische weergave van de reveer in de Överijsselse provincievlag.
Historie
De IJssel is 'n aaftakking van d'r Rien die tösje 1000 en 2000 jaor gelaeje is oontsjtande. De IJssel is dus 'n betrèkkelek jóng reveer, mae volgt e al väöl langer besjtaond dal tösje Veluwe en Salland. De Ow IJssel is 'n ziejreveer die bie Doesburg in de IJssel oetmondt. Aander ziejrevere zeunt de Berkel en de Schipbeek. Ten noorde van Kampen (Kampereiland) takt 't Ganzediep van de IJssel af.
'ne Owwe naam van de IJssel is "Isala", wat zjuus wie d'r sjtrieëk "Salland" is afgeleid van de Salische Franke of Saliërs. Dit waor e belangriek sjtammeverboond van Germane in 't IJsseldal en Salland, dat zich in reactie op de mach van 't Romeins Riek gevörmd how. Later breidde ze hun gebied oet nao 't zuide en waoërte ze oonder d'r naam Merovinger de heersers 't Frankisch Riek.
Al in de middelieëwe kieëme de sjtaej Zutphen, Deventer en Zwolle dör hun liegking bie de IJssel töt groeëte bleuj. Ooch de Vikinge koesse de nederzettinge via de IJssel bereike en plundere. Mèt de toetraejing van daartieën Nederlandse sjtaej töt de Hanze in d'r 15e eeuw, waoërt de IJssel 'n belangrieke handelsroute.
Om de sjeepvaart richting de IJssel te waarborge wert de geul allewiel keunsmatig verdeept mèt sjtrekdamma. Bie lieëge aafveur zörgt dit vör 'n sjmaal, mae tóch nog flót sjtreumende en daordeur relatief depe IJssel.
Bdht-klinkerregel
De bdht-klinkerregel is 'ne grammaticale regel in sómmige Vlaamse, Braobantjse, Zeeuwse en Limbörgse dialekte, wobie mennelik naamwäörd die mit 'n b-, d-, h-, t- of klinker aanvange, 'n -n kriegen achter 't drek-veuraafgäöndje bieveugelike naamwaord, lidwaord of veurnaamwaord.
Bieje meiste Limbörgsspraekendje geldj de regel aevel neet bie wäörd die aanvange mit tj- of tsj-; op 't Braobantjs is det aevel döks waal 't val.
Veur väöl Limbörgse dialekte, mit naam de zujeliker dialekte, geldj det deze regel neet (mieë) veure b- geldj; me haet hie dus 'nen dht-klinkerregel.
In Mofert is van vreuger oet spraok van 'n lichte variaasje oppe regel; me gebroek hie namelik van aadshaer oet d'n dhlrt-klinkerregel. 't Fenomeen is hie aevel bie de l- enne r- zo good es gans verzwónje. De regel brèdj zich ouch oet toet samestèllinge wovan 't lèste deil e mannelik zelfstenjig naamwaord is: sjroef + drejjer = sjroevendrejjer. Wiejer kan me opmirke det de regel neet van toepassing is op 't wäördje "dae"; 't óngersjied tösse "dae" en "daen" is e naamvalsóngersjied, wobie "dae" geldj veure nominatief en "daen" veure datief en accusatief: "Dae miens zuutj daen hóndj, dewiel dae dokter daen patiënt doorverwies."
Se-Gietere
thumb|right|Dörpssjtraot Se Gietere (Nederlands: Sint Geertruid) ies 'n dörp in de gemeinte Èèsjde-Mergraote in Zuud Limburg. Se-Gietere ies geneump nao de heilige Gertrudis van Nijvel, die veural in de Mieddelièwe bijzonder woort verièrd. Tot 1982 waor 't 'n eige gemeinte. 't Dörp tèlt, same mèt de buurtsjappe ca 540 häöf en hoezer mèt 1420 inweunersj.
Buurtsjappe
Gehuchte en buutsjappe:
Kómplikaasje
Me mót 'n kómplikaasje neet verwarre mit 'n medische fout: 'n medische fout hèltj in det 'n behanjeling neet tegooj is gedaon, dewiel bie 'n kómplikaasje waal alles oppe juuste meneer is oetgeveurdj gewaore.
Se-Gietere
Bezeenswaerdig
thumb|right|Beeldsje van 'ne sjöt veur de kèrk.
Lies vaan Limbörgstaolege bands
Bands daan wel meziekgróppe mèt deils of gans Limbörgstaolege tekste.
Net Frederix-Delahaye
Net Frederix-Delahaye waor 'n dichteres oet Termaar, die sjreef in häör eige dialek. Zie is gebore in Termaar es Maria Catharina Helena (Jeanette) Delahaye in 18 augustus 1914 en gesjtorve in Heële op 22 februari 1969. Ouch häöre broor Huub Delahaye en häör zuster Maria Hoen-Delahaye sjrieëve in 't dialek van dat gehuchske vlak bie Klumme. 'ne Andere broor waor Albert Delahaye (archivaris en historicus).
Sjtäölke
Es bezeuk kaom, woeërt 't good servies oet de kas gehaold. Da mótte zich de aw tasse neet op hun naze, meh op hun oëre höbbe gekeke, es se nog 'n oeër hawwe. Este good loesterdes, kóste ze huuëre rawwele in 't körfke: "Züste vieër zint mer good vuuër in de waek en vuuër in die aw pötbaar te sjrómpe. Meh, es eine op bezeuk kömpt, kómme die gruuëtsje dinger oet de kas oppen taofel te sjtao". Dao kaom de awste tas oet 't körfke uuëvering en zag: "Och kinger hat uch sjtil. Es die gówwe allenej d'r nak gebraoke höbbe, zint 'r van ós saort nog ummer dao".
oet: 't Tassekörfke. Rierank 1992
Hebe (planetoïed)
Hebe (officieel: 6 Hebe) is 'n planetoïed oete planetoïdereem van 't zónstèlsel. Ze bevindj zich tösse de bane vanne planete Mars en Jupiter. Hebe haet 'nen ónregelmaesige vorm mit 'ne gemiddeldjen diamaeter van 186 km. De baan rónjelómme zón is sterk ellipsvörmig ennen aafstandj toete zón kan wusjele tösse de 2,914 en 1,937 astronomische einheje.
Vanaaf de aerd gezeen is Hebe 't op veer nao klaorste objek inne planetoïdereem, nao 4 Vesta, 1 Ceres, 7 Iris en 2 Pallas. Ze kan tiejes gunstige opposities 'n sjienbaar klaorheid van +7,5 bereike (klaorder es de planeet Neptunus, zoeadet ze den zelfs mit 'ne goje verrekieker zichbaar is.
Hebe woort op 1 julie 1847 óntdèk doren Duutsjen ammetäör-sterrekóndige Karl Ludwig Hencke. Hencke haw twieë jaor daoveur ouch de planetoïed 5 Astraea óntdèk. Veurdet Hencke zien óntdèkkinge haw gedaon noom me-n aan det 's meh veer planetoïde tösse Mars en Jupiter wore; de vónjs vanne nuuj planetoïde zörgdje veur 'n zeuktoch nao mieë van dees. Es gevolg daovan waas binne tieën jaor nao de óntdèkking van Hebe 't aantaal aan bekandje planetoïde bao vertieënveljig. Allewiel zeen hóngerddoezjende planetoïde bekandj.
De naam Hebe woort bedach dore wiskóndige Carl Friedrich Gauss. Hebe is inne Griekse mythologie de godin vanne jeug en 'n dochter van Zeus en Hera.
Zelfkantjs
't Zelfkantjs is 'nen euverkoepelendje naam vanne Limbörgse dialekte vanne versjillige plaatse die oppe Zelfkantj ligke, wie Zaofele, Höngen en Töddere. Kinmerkendj veur dees dialekten is det ze mitdoon ane diftongering van 't Zitterds; in Zösterzeel duit me det neet, en in 'n ing zin zów me dit dialek dus neet es Zelfkantjs kinne bestempele. Kinmèrke woraan alle dialekte vanne Zelfkantj, en dus ouch 't Zösterzeels, mitdoon, zeen: gebroek van "flesj" inplaats "fles", "sjtad" inplaats "stad", mouillering, tonaliteit, t-deletie en behaad vanne zaachte g (wiejer richting Erkelens en Geilkirke klink dees al es 'n Ripuarische "j"). Hiedoor geldj 't Zelfkantjs dus es e tupisch Oeas-Limbörgs dialek.
Juus wie inne Maaskentj is de rollendje r hie baeter behajen es in aangrenzendje plaatsen in Nederlandjs Limbörg.
Me spèltj 't Zelfkantjs meistes in 'n eige spèlling die aafwiek vanne Veldeke-spèlling en mieë richting 't Duutsj steitj.
Kinmèrke: i ch - ma k e - doe - b ou m - hó ndj - sjl ank - sj aop - rech .
Kathmandu
Kathmandu (Nepalees: काठमांडौ) is de houfstad van Nepal. De bevölking bestaatj oet zoea 975.000 inwoeaners (standj: 2011).
Wehr
Wehr kan verwieze nao:
Kathmandu
De stad steitj bekèndj veure väöl Boeddhistische en Hindoeistische tempelen en pelieze, wovan de meiste oete zevetieëndjen ieëf kómme. De grótste stoepa van Nepal is de Bouddhanath inne wiek Bouddha; de wichtigste tempel is Pashupatinath, neet wied van 't vleegveldj Tribhuvan. In Kathmandoe staon väöl pelieze die allewiel döks deens doon es e ministerie. De bekèndjste pelieze zeen 't Hanuman Dhoka aan 't Durbarplein, det UNESCO-Weltirfgood is. Inne vallei van Kathmandu bevinje zich nag zès anger monumènte vanne werreldirfgoodlies. 't Anger pelies steitj kórtbie Thamel en is 't veurmaolig pelies vanne Nepalse keuninklike femielje det allewiel e museum is.
Lies vaan taole
thumb|upright=2|De groete taolfemilies thumb|upright=2|Taolfemilies mèt belaangrieke subverdeilinge Hei volg 'n provisorische lies mèt 'n aontal relatief bekinde taole. Ze is daan ouch wied vaan compleet, umtot op de wereld doezende taole gesproke weure.
Kathmandu
Kathmandu is populair bie wèsterse toeriste, die zich veurnamelik inne wiek Thamel concentrere. 't Is veural in trèk veur cultuur- en rögktesjtoeriste. Ouch is 't 'ne veurstaasje veur bergbeklummers inne Himalaya.
Lies vaan taole
De mèt 'nen asterisk (*) gemerkde grope zien gein taolfemilies, of weure allein door 'n klein minderheid vaan taolkundege es families erkind.
Kathmandu
Saere Tibetaanse diaspora haet Kathmandu saere twieëdje helf vannen twintjigsten ieëf Tibetaanse vlöchtelingen opgenaome.
Lies vaan taole
Umtot de classificatie vaan subfamilies soms hendeg gecompliceerd is, volge neet alle indeilinge hei-oonder perceis de wèrkeleke taolkundege classificatie. Veur mier details euver de intern classificatie vaan de versjèllende families kin me de artikele euver de bewöste taolfamilies raodplege.
Germaanse taole
Deens; Noors; Zweeds; Faeröers; Ieslands; Norn (oetgestorve)
Kathmandu
Op 25 april 2015 woort door stad getróffe door 'ne zwaoren aerdsjóddel, mit 'n krach van 7,8 oppe sjaol van Richter (zuuch: Aerdsjóddel van Nepal (2015)). d'n Aerdsjóddel verinneweerdje väöl geboewer in 't historisch centrum. Zoea stordje de Dharahara, 'nen taore van 62 maeter hoeag oet 1832, in. Op det memènte bevónje zich 200 bezeukers in 't geboew.
Lies vaan taole
Germaanse taole
Ingels; Sjots; Weslauwers Fries; Oosfries; Noordfries; Nederlands (Wesnederfrankisch); Limburgs (Oosnederfrankisch); Nedersaksisch; Oosnederduits; Ripuarisch (Noordwesmiddelfrankisch) Luxemburgs (Zuidwesmiddelfrankisch); Duits (Hoegfrankisch); Hoegsaksisch; Nederalemannisch (Elzassisch); Hoegalemannisch (Zwitserduits); Beiers-Oosterieks; Pennsylvaons; Jiddisch; Afrikaans
Romaanse taole
Waals; Picardisch; Frans; Normandisch; Gallo; Campanisch; Lotharings; Boergondisch; Franc-Comtois; Poteviens; Saintongeais; Francoprovençaols; Occitaans
Grums
Grums is 'n gemèndje in Värmlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 9.348 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 386,35 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 24,2 luuj de km².
Lies vaan taole
Romaanse taole
Catalaans; Aragonees; Castiliaans (Spaons); Asturiaans; Galicisch; Portugees;
Grums
Demografische óntwikkeling
7,40% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Lies vaan taole
Romaanse taole
Reto-Roemaans; Frioels;
Corsicaans; Italiaans; Dalmatisch (oetgestorve); Istriotisch;
Keltische taole
Iers; Sjots Gaelic; Manx Gaelic (oetgestorve en nui tot leve gebrach);
Welsh; Cornish (oetgestorve en nui tot leve gebrach); Bretoens
Slavische taole
Pools; Oppersorbisch; Nedersorbisch; Kasjoebisch; Tsjechisch; Slowaaks
Rössisch; Witrössisch; Oekraïens; Rusyn
Sloveens; Bosnisch; Kroatisch; Servisch; Bölgaars; Macedonisch
Baltische taole
Lets; Litouws; Prusisch (oetgestorve)
Albanees
Albanees
Grieks
Nuigrieks; Cappadocisch; Griko; Pontisch; Tsakonisch
Iraanse taole
Perzisch; Pasjtoe; Koerdisch
Indische taole
Hindi; Urdu; Romani
Noeristaanse taole
Kamkata-viri
Armeens
Armeens
Hamitische taole
Berbers; Toeareg
Tsjadische taole
Hausa
Baskisch
Baskisch
Altaïsche taole?
Turks; Azerbaidzjaans; Turkmeens; Oesbeeks; Kazachs; Tataars; Kirgizisch; Toeva
Mongools; Kalmukkisch
Tai-Kadaitaole
Thais e.a.
Nilo-Saharaanse taole?
Luo, Kanuri, Songhay, Nubisch
Niger-Congotaole
Lozi; Swahili; Xhosa; Sesotho; Zulu Bambara
Amerindische taole*
Cree; Cheyenne; Nahuatl; Mayataole
Quechua; Aymara; Pirahã
Papoeataole*
Rotokas; Hiri Motu
Australische taole*
Westeleke Woestijntaol; Wiradjuri
Creooltaole*
Aysyen; Jamaicaans; Papiaments; Sranantongo (Surinaams); Tok Pisin
Vós
De vós (Vulpes vulpes), ouch waal gewuuenen of roeaje vós geneump, is e lid vanne hóndjechtige. De vós is ei vanne grótste roufdere die nag vrie inne netuur inne Benelux veurkómme.
De vóssevach is euver 't algemein roeadbroen, meh kan ouch baesj toet heljerroead zeen, of zilverkluuerig toet zwart (veural inne berg). Ouch albinovus kómme veur. De oeare zeen anen achterkantj zwart, aevenes de "zök", de óngerbein. Sómmige dere höbben 'n witte stertpuntj; väöl vus höbben in edert geval inkel witte haor róndj 't puntj vanne stert. De baovelup is wit, aevenes de bef. Oppe wange zitj bie väöl vus 'ne zwarten of broenen "traondroepel". Sómmige dere höbben 'ne staolgrieze kael en boek, mit 'n witte ster oppe bórs. Inne paartied haet 't vruike, de moorvós, 'ne raoze glans euvere vach anen óngerkantj.
De vós haet 'ne slanke snoet en puntjige, rechopstäöndje oeare. De stert is lank, diek en ruug. Hae haet 'n sjóljerhuuegdje van 35 toet 40 centimaeter en steitj hoeag oppe puuet. Hae haet 'n kop-rómplindje van 58 toet 90 centimaeter mit 'ne zwans van 32 toet 48 centimaeter. Hae waog zès toet tiën, sómtieds vieftieën, kilogram. Menkes zeen euver 't algemein grótter es vruikes.
Vus zeen döks monogaam, mitte paartied inne wintjer en laeven in 'n hol. Vus laeven in 'n groep van róndje zès bieëster mit 'nen dominante raekel (menkesvós) en 'n dominante moorvós. Jage doon zie aevel solitair. De proeaj besteitj meistes oet klein toet middelgroeate bieëster, wie groeate kaevers, muus en anger knaagdere, knien, haze, veugel en eier, raengewurm en eechele. Ouch vröchten en bere (veural braombere) waere gegaeten, aevenes aos, placenta's en aafval.
Martin Schulz
Martin Schulz (20 december 1955, IJsjwiele bie Aoke) ies 'nen Duutsj-Rienlandse politicus van de sociaaldemocratische partie SPD (die op EU-niveau deil oetmaak vaan de S&D same mit, onger angere, de Nederlandse PvdA, de Vlaamse sp.a en de Waalse PS). Van 1987 tot 1998 waor Schulz de burgemeister van Wösjele, wat zjuus wie zien geboorteplaats in 't distrik van Aoke liegk. Van 1994 tot 2017 waor hae Europarlemintariër en van 2012 tot 2017 waor hae de President van 't Europees Parlemint. Schulz heelt van 1999 tot 2018 constant 'n zaetel aan binne de leiersgroep van de SPD. Van 2017 tot 2018 amteerde hae es SPD-partieveurzitter.
Hae haet lang bekind gesjtoon es eine van de invloojriekste sociaaldemocrate binne de Europese Unie.
Europese verkezinge van 2014
In 2014 waor hae names de sociaaldemocratische fractie van 't Europees Parlemint (S&D) kandidaat veur 't Presidentssjap van de Europees Kemissie. Oet de Europese verkezinge van dat jaor bleek ivvels dat de christendemocratische Europees Voukspartie de groatste bleef en häöre kandidaat Jean-Claude Juncker president woort.
Duutsje verkezinge van 2017
Tiejes de Bondsverkezinge van 2017 trooj Schulz aan es de Boondskanseleerskandidaat van de SPD. Hae moos daomit de groatste linkse partie van Duutsjland vertegeweurdege. Zien houftegesjtendser waor Angela Merkel die, es kandidaat names de CDU, al sinds 2005 Boondskanseleer van Duutsjland waor. In ièrsjte instantie woort gesjproke van 'n Schulz-mania en kreeg hae 't veur mekaar gans get Duutsje sjtömmers - ouch väöl jongere - um ziech haer te verzamele tiejes campagne-eveneminte. Analyste sjproke achteraaf ivvels van 'n trent die Schulz neet hoag wies te hawwe. Oetindelek wies de partie van Schulz mer 20,5% van de sjtömme te haole: de sjlechste verkezingsoetsjaalg in de nao-oorlogse historie van Duutsjland.
Limbörgs en anger tale
Schulz greuide op in IJsjwiele, neve Aoke - woa van oudsher 'n euvergansdialek weurt gekald tösje 't Ripuarisch en Limbörgs. Ouch Schulz kalt plat. Zien accent weurt es typisch Rienlands gekenmerk in de Duutsje media. Hae gebruuk de "Limbörgse G" (die get angersj klink wie de Hoagduutsje G die örges tösje de "g" en de "sj" inziet) en zien zinne klinke veur väöl Duutsjers get melodische, es-of de zin aaflöp wie'n vraog. Dit zien ouch kinmerke van 't Nederlands wat door väöl Limbörgers gekald weurt.
Neve Limbörgs-Ripuarisch en Hoagduutsj, kalt Schultz ouch Nederlands, Frans, Ingelsj, Sjpaans en Italiaans.
Perseunlek leve
Schulz waor in de zeventeger jaore 'nen alcoholis. Dao kalt hae in de media dèks en eupelek euver. Sinds 1980 drink hae neet miè.
Schulz ies getrouwd mit landsarchitek Inge Schulz en haet daomit twiè kinger. De ganse femilie ies Roams-Katheliek.
Bronne
Alle informatie kump van de Duutsje versie van 't artikel, behalve de volgende rifferentie:
Peter R. de Vries
thumb|right|Peter Rudolf de Vries Peter R. de Vries, ganse naam Peter Rudolf de Vries (Aalsmeer, 14 november 1956 - Amsterdam, 15 juli 2021) waas 'ne Nederlandjse misdaodverslaaggaever mit 'n eige tilleviespergram.
De Vries wós d'n Heineken-óntveurder Frans Meijer op 't spaor te kómmen in Paraguay, zat zich in veure Twieë van Putten en ónthöldje det Mabel Wisse Smit de crimineel Klaas Bruinsma baeter kós es det 't ieëre toegegaeven haw. Ouch kreeg d'r de computer van offeceer van Justitie Tonino in henj, dae achteraaf vol bleek te staon mit kinjerporno.
Laevesluip
De Vries grujdje op in Amstelveen. Zie vader woor direktuuer vanne kroetfebriek Muiden Chemie, en zów tiedes de Twieëdje Werreldkrieg emes höbbe doeadgesjaote. 't Gezin mit zès kinjer waas gereformeerd meh De Vries mós min vanne kèrk höbbe; hae góng lever nao Ajax.
De Vries volgdje de HAVO in Amsterdam-Buitenveldert. Hae vervöldje van 1976 toet 1977 zien militair deensplich bie de Keuninklike Landjmach, en waas in dezelfdje periode bestuurslid van de Algemeine Vereiniging Nederlandjse Militaire (AVNM). In mieërt 1978 góng De Vries es verslaaggaever bie De Telegraaf wirke, aanvenkelik oppe redactie in Den Haag (algemein verslaaggaeverie). Achter e jaor waerdje hae euvergeplaats nao de redactie in Amsterdam; hae specialiseerde zich doe in misdaodverslaaggaeving.
De Vries noom in 1987 óntslaag bie De Telegraaf, en waerdje hoofredacteur van waekblaad Aktueel. Hae maakdje van dit waekblad e misdaodtiedsjrif en goof inne zaak van 't verdwene maedje Nymphe Poolman 'n beloeaning van hóngerddoezjend göljen oet. Ouch wirkdje hae mit aan 't tilleviespergram Crime Time van Jaap Jongbloed.
Vanaaf 1991 waas De Vries zelfstenjig misdaodverslaaggaever. Hae sjreef ónger angere veur 't Algemein Daagblaad en veur 't waekblaad Panorama. Daonaeve waas hae presentator en hoofredacteur van 't tilleviespergram Peter R. de Vries, misdaadverslaggever, aanvenkelik oetgezónje door RTL4 (vanaaf 1995), en sieër 1998 door SBS6. In dit pergram behanjeldje hae aan misdaod gerelateerdje zake, wie maord- en verkrachtingszake, oplichting en kinjerporno. Neet zelje haet dit pergram, aldanneet mitte verstaoke camera, gelèdj toet 't vinje van däöjers, 't vrielaote van ónsjöljige (wie inne Puttense maordzaak) en 't achterhaole van gebeurtenisse.
Zien SBS 6-mitwirkerse Lisette Knoop haw 'n leefdjesrelatie mit gewaeze Heineken-óntveurder Cor van Hout, e jaor veur zienen doead.
De Vries reep aafkeurendje reacties op doe hae bie d'n doead van Van Hout neet allein 'n rouwadvertentie leet plaatsen in De Telegraaf, veur "de speciaalste miens dae ich höb lieëre kinne" (Misdaod brach ós same, misdaod troch ós oeterein), meh boetedet 'n toespraok heel tiedes de begraefenis.
Ouch ieëre koom De Vries in opspraok. Hae waerdje geregeldj mit toepcrimineel Klaas Bruinsma gezeen in 't Amstelhotel. Volges Bart Middelburg, misdaodjournalis bie 't Amsterdamse daagblaad Het Parool, leet De Vries zich door Bruinsma inkapsele. Dao-op volgdje e smaadproces, det De Vries verloor. In 1995 noom Justitie bie De Vries diskettes mit infermaasje euvere hasjgroeathanjelieër Charles Zwolsman in beslaag, die gestaole wore bie officier van Justitie Jo Valente.
Inne begin van 2006 góng de Vries same mit Wim Dankbaar nao Dallas, Texas veur 'n reportaasj te maken euvere maord op President John F. Kennedy. In dees reportaasj koom ónger angere James E. Files aan 't waord, dae bewaertj eine vanne twieë maordenieërs van Kennedy te zeen.
Op 13 september, 2006, waerdje de misdaodverslaaggaever same mit collega Kees van der Spek aangehajen in Oisterwijk nao 'n kónfrontaasje mit 'ne plies. Zie höbbe ruum 2 oer vasgezaeten op 't pliessebureau ane Ringbaan Zuud in Tilburg. De pliessen hawwen e proces-verbaal opgemaak veur èrfvreebreuk.
De Vries kreeg in 2008 'nen Emmy Award veure tilleviesreportaasj wo-in Joran van der Sloot in 'ne wage mit verstaoke camera's taenge Patrick van der Eem oetspraoke dieëj euver zien betrochheid bie de verdwiening van Natalee Holloway.
In 2014 prizzenteerdje De Vries de 6-aafleveringerits Peter R. over de grens, euver sjenjinge van kinjerrechte. Van 2015 toet 2016 prizzenteerdje De Vries 't pergram Peter R. de Vries: Internetpesters Aangepakt. In 2018 koom De Vries trögk bie SBS6 mit 't pergram Peter R. de Vries: De Raadkamer.
De Vries mingdje zich ouch in 't Marengoperces, 'n ómvangrieke zaak taenge mocromaffiabaas Ridouan Taghi en zien organisatie. Hie-in stóng d'r informeel de kroeangetuug Nabil B. bie. Op 6 juli 2021 woort hae in 't centrum van Amsterdam neergesjaote. Hae stórf neuge daag later aan zien verwónjinge. Dezen aanslaag wuuert in verbandj gebrach mit zien betrochheid bie dees zaak.
Mabel Wisse Smit
Op 2 oktoeaber 2003 prizzenteerdje De Vries in zie tilleviespergram 'n ieëre opgenómmen interview mit Charlie da Silva, 'ne Chileensen ex-liefwach van Bruinsma alias De Lange. Da Silva verklaordje det hae Mabel Wisse Smit, de verloufdje van Prins Johan Friso, vreuger regelmaotig gezeen haw oppe reddingsboeat Neeltje Jacoba wo Bruinsma verbleef: "zij was die wijf van die Lange". Op 9 oktoeaber volgdje 'n twieëdje oetzenjing, mit nuuj details en anger getuge. De bei oetzenjinge wèkdje zoväöl kónsternaasje op det de regering op 10 oktoeaber bekindjmaakdje veur 't paar gein toestummingswèt te zóllen indene. Wie prins Johan Friso hie-op toch mit Wisse Smit trouwdje, verloor hae daodoor zie rech oppe troean.
Natalee Holloway
De Vries maakdje in november 2006 e pergram wo-in d'r - euveriges sónger daoveur get van bewies aan te veure - Joran van der Sloot besjöljigdje van mitplichtigheid ane verdwiening van 't Amerikaans maedje Natalee Holloway. Joran van der Sloot goeadje in jannewarie 2008 nao 'n aaflevering van Pauw & Witteman De Vries e glaas wien in 't gezich.
Op 31 jannewarie 2008 maakdje De Vries bekindj de zaak 'Natalee Holloway' opgelos te höbbe. Hae haet op 3 fibberwarie óm half tieën saoves in zien eige misdaodpergram op SBS 6 de oplossing aangedrage. In 't pergram wore videobeeldjer vanne verstaoke camera te zeen wo-op Joran van der Sloot zien betrochheid toegoof.
1712
1709 - 1710 - 1711 - 1712 - 1713 - 1714 - 1715
thumb|right|200px|Pokken
Boulzicourt
Boulzicourt ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 957 inweunersj, die Boulzicourtois geneump weure. Ze ies 6,65 km2 groat. Dao woonde dus zoan 144 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Nouvion-sur-Meuse, wat waer deil oetmaak van 't arrondissemint van Charleville-Mézières.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 463 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Ouder-Amstel
Ouder-Amstel is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in de agglomeratie vaan Amsterdam, mèt (1 juli 2006) 13.039 inwoeners en 'n oppervlak vaan 26,15 km². In de gemeinte ligke de dörper Duivendrecht en Ouderkerk aan de Amstel en de naobersjap Waver.
Ouder-Amstel waor in vreuger iewe al 'n hierlekheid, die same mèt Niewer-Amstel 't Amstelland vörmde. D'n oersprunk vaan de naom ligk in Amsterdam zelf: dao bebouwde me iers d'n ooskant vaan d'n Amstel en daan pas de weskant, wat veurde tot de naome Oude Zijde en Nieuwe Zijde. Die naome heet me daonao stroumopweerts touwgepas op 't Amstelland. Nieuwer-Amstel hèt allewijl Amstelveen.
De gemeinte is gooddeils steidelek bebouwd en ligk ingeklemp tösse Amsterdam-stad, Diemen, Amstelveen en Amsterdam-Zuidoos. Boete es woen- en kantoercentrum is de gemeinte veural op verkiersgebeed vaan belang, oonder mie door de groete statie vaan Duivendrecht. Roontelum Ouderkerk aan de Amstel is nog get mie greun te vinde; dit gebeed is in trèk veur recreatie. Ouch heet Ouderkerk, väöl mie es Duivendrecht, zie dörps karakter nog behawwe.
Sint-Michielsgestel
In Sint-Michielsgestel ligk 't Nederlands Instituut veur Douve en conferentiecentrum De Ruwenberg. Tot aon d'n oorlog waor dao e kleinseminarie gevesteg.
Taxus
D'r taxus (Taxus baccata) is 'ne conifeer oet de taxusfamilie (Taxaceae). De plaant keumt van nature vör in d'r Benelux. D'r taxus is 'ne langzaam greujende boom en kan 12-20 m hoeëg waeëre. E is twieëhoezig (dus manneleke en vrówweleke plaante). D'r boom kan hieël aod waeëre; in Ingelaand zeunt beum belaand van vör ós jaortèlling.
D'r taxus is ernorm giftig; 't aeëte van èng bes, en da mèt name d'r kaeën of pit zów e paeërd noodlottig zieë. Ooch bie 't zaege en verwèrke van 't hoot mót me raeëkening haowe mèt giftige besjtaanddele wie taxine. 't Zów e besjtandeel zieë van gifpiele en veroorzaakt hartritmesjtoornisse en - sjtilsjtaand, laever- en neerbesjadiginge. D'r taxusboom wert gebroekd in hage; e lèt zich gemekkelek sjnoeje en löpt gemekkelek wer oet. 't Hoot van d'r taxus is hieël buigzaam en sjtaerk en d'r waoërte en werre dan ooch bäög van gemakd.
Wim Duisenberg
Duisenberg woort gebore in de Friese sjtad Heerenveen es zoon van Lammert Duisenberg en Antje Ykema. Ziene pap waor opziechter bie e waterleidingbedrief. Wim Duisenberg doorleep 't gymnasium en góng daonao economie sjtudere aan de Universiteit van Groningen. Hae sjtudeerde cum laude aaf in 1961, woanao hae in deens góng bie dees universiteit. In december 1965 promoveerde hae op 't proofsjrief De economische gevolgen van de ontwapening. In 1966 góng hae wèrke op de aafdeiling Europa van 't Internationaal Monetair Fóns in Washington, woa hae bies 1969 in deens zou blieve.
Van 1970 tot 1973 waor Duisenberg hoagleraar macro-economie aan de Universiteit van Amsterdam. Van 1973 tot 1977 waor hae veur de PvdA minister van Financië in 't kabinet-Den Uyl. Wie d'r hienao gei twiède kabinet-Den Uyl kaom, waor Duisenberg korte tied lid van de Twiède Kamer, woanao hae vice-president woort bie de Rabobank.
In 1982 woort hae president van De Nederlandsche Bank, 'n functie die hae 15 jaor zou oetoefene. Hae veurde dao e zuinig en sober beleid. Duisenberg koppelde de gölle aan de wiesselkoers van de Duutsje Mark, en ouch zie rentebeleid sjtömde hae aaf op Duutsjland. Diet zörgde deveur dat hae de bienaam Mr. Fifteen minutes kreeg; bienao eder renteverandering in Duutsjland woort door häöm metein beantwoord mèt 'n renteverandering in Nederland. Duisenbergs beleid waor succesvol, 't waor ein van de oorzake van 't succes van de Nederlandse economie in de jaore neugetig.
Duisenbergs succesvol beleid bie DNB zörgde deveur dat hae bekènd woort in 't boeteland. Op 2 mei 1998 woort Duisenberg de ièrsjte president van de Europese Centraal Bank. Hae belaofde metein zien amb veur 'teminste 4 jaor' (in plaats van de 8 jaor die d'rveur sjtong) oet te zulle veure; de Franse waore namelik veróngeliek umdat hunne kandidaat, Christian Noyer, 't neet gewore waor. Me sjprook doe aaf dat hae opgevolg zou were door de Fransman Jean-Claude Trichet. Op ziene 68ste verjäördaag (9 juli 2003) maakde Duisenberg bekènd dat hae zou aaftraeje; hae bleef èvvel nog aan es president tot 1 november 2003, d'n daag woa-op Trichet 't officieel euvernaom.
Duisenberg woort op 31 juli 2005 doad gevonge in ziene villa in Zuud-Frankriek. Hae waor getrouwd mèt Gretta Duisenberg, 'n politiek activiste. Oet 'n ièrder huwelik houw hae drie kinger.
Zösters
't Zösters is 't Limbörgs dialek, specifieker Oas-Limbörgs dialek, det wuuertj gekaldj in 't sjtedje Zöstere en inne ómringendje gehuchte. 't Zösters liek väöl op 't Echters, meh wiek toch e bietje daovan aaf. 't Veurnaamste versjil is det me in Zöstere wäörd wie "staon" en "slaope" mit 'n "j" d'rtösse realiseertj, dus es "sjtaon" en "sjlaope"; det duit me op 't Echters neet. Van 't Zitterds wiek 't Zösters aaf op twieë groate puntje: alderieës duit me neet mit ane diftongering (me zaet dus "beer", en neet "beier") en t'n twieëdje blief 't Awdgermaans midden- en ènjcluster "-sk" es "-s" bewaardj en neet es "-sj" (dus "fles" en neet "flesj"), al mót hie de kantjteikening biegezatte waere det 't Zösters, net wie 't Mofers, waal nag e paar oetzunjeringe op deze regel haet wo de "-sj" waal is blieve sjtaon.
Kinmèrke: i ch - ma k e - doe - b ou m - hó ndj - sjl ank - sj aop - rech .
Tandjheilkónde
Tandjheilkónde of odontologie is 't vakgebied det zich besjeftig mit 't herkènne, veurkómmen en behanjele van gekrenkdjes ane tenj enne ómringendje structure.
In Nederlandj is de studie Tandjheilkónde te völgen in Greuninge (RUG), Numwaeg (KUN) en Amsterdam (ACTA, gemeinsjappelik UvA en VU).
Disciplines
Versjillige disciplines vanne tandjheilkónde zeen:
Grivegnée
Grivegnée is 'n deelgemèngde van de sjtad Luuk. Hie is de Citadel van de Chartreuse tösje 1817 en 1823 opgetrokke dör de Hollendere öm nuuj offensieve van de Fraanse te belètte.
Keerke
De Slivvevrow Visitatiekeerk i Grivegnée woort i 1856 geboewd nao 'n oontwerp van Jean-Charles Delsaux. De Sint-Lambertuskeerk woort geboewd tusje 1895-1897 nao 'n oontwerp van Hubert Froment en waor aanvankelik vur de congregatie Oblate van de Oonbevlekte Maag Maria en woort i 1934 gewiëjd an Lambertus. Aander keerke i Grivegnée zun de Slivvevrow-Oonbevlek-Oontvangekeerk oet 1845 in buurtsjap Bois-de-Breux, de Hillig Hartkeerk oet 1910 in buurtsjap Robermont en de moderne (brutalistische) Sint-Joëzefkeerk in buurtsjap Belleflamme.
Mount Everest
Mount Everest (Nepalees: सगरमाथा, Sagarmatha; Tibetaans: ཇོ་མོ་གླང་མ, Chomolungma, Qomolangma of Qomolungma; Sjinees: 珠穆朗玛峰, Zhūmùlǎngmǎ Fēng) is de hoeagste berg vanne werreld. De berg is 8848 of 8850 maeter hoeag en ligk oppe grens van Nepal en Tibet.
Inne neugetieëndjen ieëf woort de destiedse Ingelse kolonie Brits-Indië in kaart gebrach. In 1856 woort de huuegdje van 'ne berg vasgestèldj, dae doe nag Peak XV woort geneump. Doordet Nepal en Tibet ware geslaote veur boetelenjers wóste de landjmaeters neet d'n traditionele naam vanne berg, Chomolungma, en zoea kreeg Mount Everest in 1865 zienen Inhelse naam. Deze internasjenaal gangbare naam is óntlieëndj ane Britse geodeet George Everest, de veurmaolige veurzitter van 't instituut det de maetingen oetveurdje. De ironie wiltj det Everest zelf ummer de veurkäör goof aan lokaal-gebroekdje name.
Mount Everest wuuertj ouch waal 't "daak vanne werreld" geneump en trèk väöl ervare alpiniste aan, mer ouch beginnendje klummers die groeate sommen aan geldj wille betale veuren toep te bereike. De berg haet 'nen ingewikkeldjen en zwaore waeg nao d'n toep, mer in vergelieking mit anger berg van euvere achdoezjendj maeter is 't 'n rilletief einveljige beklumming. Toch kèntj de beklumming väöl gevieëre, wie huuegdjekrenkdje en bar waersómstenjigheje.
Iris (planetoïed)
Iris (officieel: 7 Iris) is 'n groeate planetoïed in 'n baan tösse de planete Mars en Jupiter. Iris haet 'ne gemiddeldjen diamaeter van zoeaget 200 km en is daomit ein vanne grótste vief planetoïde vannen S-tuup. Iris bevindj zich gemiddeldj op zoeaget 2,39 astronomische einheje vanne zón aaf, tródsdet zien baan sterk ellipsvörmig is en d'n aafstandj toete zón sterk kan versjille. Ze volbringk 'nen ómloup rónjelómme zón in 3,68 jaor.
Vanaaf de aerd gezeen haet Iris tiejes opposities 'n gemiddeldje sjienbaar klaorheid van +7,8, aeve klaor wie de planeet Neptunus. Tiejes gunstige opposities (wen Irisi zich inne buurt van zie perihelium bevindj) kan ze 'n klaorheid van +6,7 bereike, zoeadet ze mit 'ne sumpele verrekieker zichbaar is.
Iris woort op 13 augustus 1847 óntdèk doren Ingelse sterrekóndige John Russel Hind. Hind zów detzelvendje jaor onna de planetoïed 8 Flora óntdèkken en later nag ach anger planetoïde. Iris is verneump gewaore nao Iris, de godin vanne raengerbaog en boeadsjapbringer vanne gaoje inne Griekse mythologie, mit naam vanne oppergodin Hera. De planetoïed haet dees naam bekómme van Hind wie d'r 'm óntdèkdje dewiel d'r zóch nao de planetoïed 3 Juno; Juno is de Romeinse naam veur Hera.
Dörp
thumb|'t Dörp [[Herstappe.]] E dörp is de verzaomelnaom veur versjèllende type vaan woenplaotse, die in princiep op 't platteland vint. Dörper versjèlle vaan verspreide bewoening door de concentratie in 'n kóm, vaan gehuchter door de presintie vaan 'n kèrk en/of sjaol en vaan stei door de aofwezegheid vaan stadsrechte, aoneingeslote bebouwing of ander kinmerke die groete plaotse karakterisere.
Definitieprobleme bij groete dörper
Bereik e dörp e zeker aontal inwoeners (beveurbeeld 5.000 of 10.000) daan geit me sóms spreke vaan 'n stad of vaan e vlek. In de twintegste iew is dit in de westerse wereld väöl goon veurkoume. In len die 't begrip stad neet (mie) in hun constitutie höbbe stoon, wie Nederland, weure de terme stad en dörp meistal los-eweg op basis vaan 't aontal inwoeners gebruuk. 'n Plaots wie Heerle, in hoonderd jaor vaan 6.000 nao haos 100.000 inwoeners gegreujd, gelt daobij dèks es stad, dewijl beveurbeeld Haors, mèt mie es 10.000 inwoeners nao de maote vaan vreuger toch zeker sterk versteidelek, e dörp geneump weurt. Um de controvers te vermije grip me sóms nao de algemein term plaots. In len die de term stad wel op officieel nivo nog gebruke, wie 't Belsj, kin me verwieze nao de terminologie. Zoe is Genk, aajdtijs e dörp, later 'n kojlbouwplaots, sinds 2000 officieel 'n stad. E dörp kin ouch versteideleke door de kortbijheid vaan 'n (echte) stad, en daobij tot stadswiek weure (Amie en Hier veur Mestreech), of tot veurstad (Rijswijk en Voorburg veur D'n Haog).
Sociologische aspekte vaan e dörp
Traditioneel höbbe de dörper de primaire sector es veurnaomste bestoonsmiddel; dit is ouch de reje vaan hunne kleinen umvaank. De natuur is bestoonsmiddel en werkterrein en moot daorum neet wied vaan de woenplaots eweg ligke. De meiste dörper höbbe 'n landbouwcultuur, is 't ouch akkerbouw, veehawwerij of tuinbouw. Plaotse aon zie hawwe ziech gewuunlik mèt vèsserij bezeg; door dees aofhenkelekheid vaan de natuur weure ze gemekelek in economische crises gestort (meh evegaw weer in veurspood). Dörper leve traditioneel in betrèkkeleke isolatie, al is dit in modern tije sterk verminderd en waore ze veur hunnen aofzèt (verkoup vaan landbouw- en vèsserijprodukte) wel aofhenkelek vaan stei. Neet weineg kump 't veur tot naoberdörper mètein in antagonisme leve.
Es de veuroetziechte in e dörp negatief zien tr1ek de bevolking dèks eweg nao de stei. Dit is de aofgeloupe 200 jaor väöl veurgekoume in Wes-Europa. Soms leit dit tot stagnatie of zelfs oontvolking vaan 't platteland. Aon d'n andere kant kump in dörper minder criminaliteit veur en vinde väöl lui ze leefbaarder es stei. Forensisme en toerisme zien in euzen tied väöl veurkoumende bestoonsmiddele in dörper.
Oape Universiteet
De Oape Universiteet (Nederlands: Open Universiteit) is 'n universiteet i Nederland en Vlaandere die wetesjappelig óngerwies verzörg mit e oape en touwgankelig karakter. De OU rich zich vuural op deeltiedóngerwies vuur volwassene en colleges weëde mieëtstes online gegeëve. Sjtudente kinne thoes sjtudere en zelf 't tempo van eur sjtudie bepoale.
Sjtudente mótte minimaal 18 joare aod zing, mar wieër guëf 't ging formeel touwlatingseise. Bei de mieëtste mastersjtudies of -cursusse gelde evvel waal vereisde.
De hoofvestiging ligk in Heële, mar sjtudente kinne uëveral i Nederland en Vlaandere gebroek make van de achtieën sjtudiecentra die durch 't ganse lank zint versjpreid. Sjtudiecentra guëf 't beivuurbild i Nimwege, Amsterdam, Groninge, Antwerpe, Leuve en Brussel. In de Limburge guëf 't neëve de hoofvestiging in Heële óch 'n vestiging in Hasselt.
De universiteet woeëd ópgerich i 1984 is doamit de jónkste universiteet i Nederland. Ze is óch de innige in 't lank die óngerwies óp aafsjtank verzörg.
Thessaloniki (stad)
Demografie
In 2001 had Thessaloniki 383.967 inwoeners en 'n sjatting vaan 2007 zag tot Thessaloniki nog mer 348.920 inwoeners had. Dit zaw beteikene tot de stad mèt 'n extreme krimp te make had. In 2011, wie 'n nuie bevolkingstèlling woort gedoon in de stad, bleek de krimp nog erger: 't goof nog mer 322.240 lui in de stad. Dewijl in 2007 't aontal inwoeners vaan Groet-Thessaloniki nog roond de 800.000 woort gesjat, bleek dat noe ouch väöl minder: 790.824. De groete krimp weurt veural es e rizzeltaot gezeen vaan de Eurocrisis. Väöl lui in Thessaloniki zien noordweerts Europa ingetrokke. Vergriezing, es rizzeltaot vaan väöl aw lui en wieneg kinder, is ouch 'ne factor. Allewel de lèste tèllinge in 2011 zien gewees, gief 't sjattinge die zègke tot 't steielek gebeed weer greuit en noe zoe'n 813.793 tèlt.
D'n ierste prizzedent vaan Törkije, Mustafa Kemal Atatürk, waor hei gebore in 1881. Ouch d'n allewijle (en d'n ierste vrouweleke) prizzedent vaan Griekeland, Katerina Sakellaropoulou, waor in Thessaloniki geboren in 1956.
Troms
thumb|De ligking van de pervincie Troms in Nórwaeg. Troms is 'n pervincie (fylke) van Nórwaeg. 't Vèlt ónger 't landjsdeil Nord-Norge. In 2007 had 't 154.136 inweuners en e gebied van 25.848 km². De houfsjtad is Tromsø.
De pervincie is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
Gemeintes
Viefentwintjig gemeintes ligken in Troms:
Het Goede Doel
Het Goede Doel waor 'n Nederlandstaolege popgroop oet Utrech, die begin jaore tachteg häör groetste successe had. De kern bestoont oet tekssjriever Henk Westbroek en componis Henk Temming; de res vaan de band wisselde door de jaore heer. De band bestoont vaan 1979 tot 1991 en kaom vaan 2001 tot en mèt 2011 weer noe en daan biejein.
Bezètting
Ietot de band doorbraok waor Hans Boosman d'n drummer. Ouch Toni Peroni heet veur de groop gedrump.
In de jaore nul waore neve Westbroek en Temming de musici:
Talazacsjaermoestenrek
De talazacsjaermoestenrek (Letien: Microgale talazaci) is 'n saort aan zougdere vanne tenrekfemielje. 't Bieës is inheimsj aan Madagaskar en zie netuurlik laefgebied besteit oet subtroeapische en troeapische vöchtige lieëglandj- en bergbusj. De saort wuuertj bedreig door 't verluus van laefgebiede.
Het Goede Doel
Historie
Ind jaore zeventeg kaom oondergronds e circuit vaan Nederlandstaolege bandsjes op. Ouch in Utrech, boe veural de band Braak opzeen baarde, waore grope die in het Nederlands zoonge. Westbroek en Temming koze al gaw veur Nederlandstaolege tekste, aon d'n eine kant umtot Westbrook zien Ingelse vrundin wees op de tekortkouminge in de Nederlandse oetspraok vaan 't Ingels, aon d'n andere kant umtot ze Neerlands Hoop, de cabaretgroop vaan Freek de Jonge en Bram Vermeulen, tot veurbeeld naome. Ze debuteerde al op 27 januari 1979, bij 't popkonzèr in kraakpand Tivoli Lepelenburg. In hunnen jóngen tied kóste ze, door 't royaol subsidiebeleid in buurthoezer, nog ietot ze mer e wieneg bekind waore euveral optrejje. Hun choquerende tekste zörgde evels dèks genoog deveur tot ze örges neet mie trök mochte koume.