cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Konrad Adenauer
Es advocaat en lid vaan de Katheliek Centrumpartij had heer al 'n succesvol polletiek carrière in 't Duits Riek en de later Weimarrippebliek: heer waor börgemeister vaan Kölle, betaompde tot 't Pruusj landhoes en waor veurzitter vaan de Pruusje Staotsraod. In d'n tied vaan 't nationaolsocialisme (Nazisme) woort heer oet zien amb oontheve en tijelek gevangegezèt.
Adenaur waor eine vaan de opriechters vaan de CDU: de christendemocratische partij die op EU-niveau bij de Europese Volkspartij huurt. Heer waor vaan 1950 bis 1966 partijveurzitter vaan de CDU. Es veurzitter vaan de parlemintaire raod en es d'n ierste boondskanseleer en minister vaan Boetelandse Affaires vaan Duitsland heet heer 'n gans periood vörmgegeve. Heer waor al 73 jaor aajd wie heer aontrooj mer had 'n groet invlood op de Duitse hervörming. Heer zörgde d'r veur tot Bonn de fidderaol hoofstad woort, heer stoond veur 'n polletiek vaan integratie nao Europese einweurding en hher steunde 'nen actieve rol veur de Boondsrippebliek in de NAVO. In terme vaan ikkenomisch polletiek stoond Adenauer veur 't systeem vaan de sociaol merretikkenemie. Heer waor 'ne groete tegestender vaan communisme, zoewie in zien eige land wie in zien geopolletiek contra de Sovjet-Unie.
Bataafse Rippubliek
thumb|De Bataafse Rippubliek in 1798. De indeiling versjèlde door de jaore heer; zuug de teks. De Bataafse Rippubliek (Nederlands: Bataafsche Republiek, sinds 1801 Bataafsch Gemenebest) waor 'ne vazalstaot vaan rippublikeins en keizerlek Fraankriek. De staot oontstoont wie begin 1795, nao 'nen iedere mislökden aonval, de Franse de Rippubliek vaan de Zeve Vereinegde Nederlen oonder de voot lepe. De prins woort verdreve en d'n adel aofgesjaf; in plaots daovaan kaom e Fransgezind bewind vaan patriotte aon de mach. Ouch mós de Rippubliek Ziews-Vlaondere en zien bezittinge in 't huieg Limbörg aon Fraankriek aofstoon.
Allewel tot de zaak vaan de revolutie bij e deil vaan de bevolking steun voont, woorte de Fransoze neet populair (veural door diverse belastinge) en waor 't land hendeg instabiel. In zie kort bestoon maakde 't land diverse staosgrepe door. In 1806 woort de Bataafse Rippubliek getransformeerd in 't Keuninkriek Holland.
Ierste jaore (1795-1798)
De revolutie kós, zeker in vergelieking mèt Fraankriek, zoonder al te väöl bloodvergete weure doorgeveurd. De patriotte naome de mach, dao-oonder ouch väöl lui die nao 1787 nao Fraankriek waore gevlöch en noe kóste trökkoume um hunnen droum oet te wèrke. De aw geweste bleve bestoon, de lieger bestuurseinhede ouch. Staots-Braobant woort noe getransformeerd in Bataafs-Braobant en waor noe e volweerdeg gewes, zoe good wie Drenthe; heimèt kaom 't aontal geweste dus op nege. De staot woort seculier; dat beteikende tot beperkinge tege joede, kathelieke, lutheraone en remonstrante woorte opgeluf. Beslote woort veur, op basis vaan 'n nog te hawwe volkstèlling, e parlemint te keze, de Nationaol Vergaoring. Die kaom op 1 miert 1796 veur 't iers bijein.
De Franse zaoge hun invasie in de Nederlen es hölp, en eisde es retributie tot de Rippubliek Ziews-Vlaondere, Staots-Bove-Gelder en Mestreech zouwe aofstoon, 100 mieljoen gölle sjaojvergeujing zouwe betaole en e garnizoen vaan 25.000 maander zouw oonderhawwe.
In de Nationaol Vergaoring oontstoont al gaw vreigel euver vaan alles. Me kós neet gemekelek tot beslissinge koume. Veural de maot boe-in de geweste nog zelfstendeg mochte blieve waor punt vaan iewege discussie. Begin 1798 waore de unioniste, die de geweste hun otonomie wouw aofnumme, 't zaat en pleegde ze 'ne staotsgreep. Heinao woort 'n otoritair Oetveurend Bewind ingestèld, wat de Nationaol Vergaoring vervóng.
'nen Unitaire staot (1798-1801)
't Oetveurend Bewind sjafde de geweste en aof en stèlde in plaots daovaan ach nui departeminte in, nao Frans veurbeeld. Um 't aajd gewestelek dinke te oonderdrökke lepe de grenze daovaan dweers tege de aw geweslijne in. E nui parlemint woort ingestèld, 't Vertegewoordegend Liechaam; heiveur moch me allein stumme es me 't federalisme aofzwoor, es me 't dus mèt 't nui rezjiem ins waor. 't Radicaol unitair bewind woort op 12 juni zelf umveergegoejd door e gemaotegder Oetveurend bewind. Me maakde 'n groondwèt (de Staotsregeling), naotot poginge daoveur oonder de Nationaol Vergaoring waore mislök.
Op 27 augustus 1799 kraog de Bataafse Rippubliek te make mèt 'n geallieerde invasie. Britse en Russische tróppe landde op versjèllende plaotse in 't departemint vaan Texel (noe Noord-Holland) mèt es doel de Franse te verdrieve en de stadhawwer mèt steun vaan 't volk te herstèlle. De verdeidegers waore mèt verrassing geslaoge, meh wiste nao e paar verleze toch vaan de geallieerde te winne in de slaag bij Castricum. Nao de Conventie vaan Alkmaar op 10 oktober trokke de Britse en Russische legers ziech trök.
De Franse waore 't neet ins mèt de Staotregeling en duide in 1801 'n nui groondwèt door.
Gedeilteleke restauratie (1801-1806)
De Franse bemeujenis bleef de koumende jaore. In 1805 besloot Napoleon, intösse tot keizer gekroend, tot de Nederlen e staotshoof móste höbbe. Hei-op stèlde me de positie vaan raodspensionair in, die Rutger Jan Schimmelpenninck beklejde.
Ind
E jaor later voont Napoleon de Bataafse Rippubliek toch neet slaagveerdeg genog en besloot heer ze gans op te luffe. Heer stèlde 'nen opvolgerstaot in, 't Keuninkriek Holland, boevaan zie broor Lowie Napoleon keuning zouw weure.
Groondgebeed en indeiling
Mèt de oonderwerping aon Fraankriek verloor de Rippubliek Staots-Vlaondere, Staots-Baove-Gelder en Staots-Euvermaos aon Fraankriek. 't Huieg Nederlands Limbörg heet daodoor noets bij de Bataafse Rippubliek gehuurd, meh veel sinds 1795 al oonder Fraankriek. De voorstendumkes in 't Revieregebeed, die compleet vaan de Rippubliek aofhenkelek waore, woorte noe formeel mèt de Nederlen vereineg en touwgeveug aon diverse geweste. Veur de res bleve de grenze behawwe, ouch die vaan de aw geweste. Wel woort de naom 'gewes' nao Frans veurbeeld in 'departemint' veraanderd. Staots-Braobant, veurheer e Generaliteitslands, kraog noe veur 't iers 'n eige bestuur. Zoe veraanderde de zeve of ach aw geweste (aofhenkelek vaan of me Drenthe mètrekent) in nege departeminte:
Mèt de inveuring vaan de groondwèt vaan 1798 góng die indeiling op de sjöp. Me creëerde noe expres departeminte die tege de aw gewesgrenze in gónge. Nao Frans veurbeeld kraoge de mieste departeminte naome vaan reviere. E keertsje vaan die indeiling zuut me bove.
In 1801 woorte dees veraanderinge weer trökgedrejd en woort de indeiling weer wie in 1795. Dees indeiling woort in 1802 vaan krach. Wel kaom Drenthe noe oonder Euverijssel, zoetot 't gein nege meh ach departeminte gaof.
Insignes
thumb|Compositie mèt de Nederlandse maag wie die in de Bataafse Rippubliek soms geveurd woort. De Bataafse Rippubliek heel 't gebrukelek Nederlands veendel vaan roed-wit-blauw ('t oersprunkelek Prinseveendel waor in deen tied allaank in oonbruuk geraak), soms mèt e get leechter blauw es tot v'r noe kinne. In 't bovekerteer tuinde me dèks 't waope.
Es waope woort, neve d'n awwe Generaliteitsliew, ouch 'n compositie mèt de Nederlandse maag gebruuk. Eine vaste vörm daovaan gaof 't neet, meh häör attribute waore gemeinelek 'ne speer mèt de vrijheidshood, 'ne liew en soms 't veendel en/of e sjèld mèt fasces. Nao de revolutie vaan 1801 raakde dat zegel in oonbruuk. 't Traditioneel waope woort zelfs bij wèt vasgelag, wat noets ieder waor gebäörd.
Bestuur
thumb|Ierste Nationaol Vergadering. Vaan 1796 tot 1798 woort de Rippubliek bestuurd door de Nationaol Vergadering. Ze bestoont oet 126 leie, gekoze door 40.000 keesmaander, die weer door 't volk (entans: manslui mèt e good inkoume) gekoze waore. Um machsmisbruuk en de sjijn daovaan te oontkoume, hadde de leie mer e mandaot vaan oonderhaaf jaor en rouleerde 't veurzittersjap alle twie weke. Oetindelek bleek de Nationaol Vergadering neet slaagveerdeg genóg; begin 1798 woort ze mèt 'ne staotsgreep beïndeg (zuug ouch bove).
Nao de staotsgreep kaome de radicaol unitariërs aon de mach. Zij wouwe vaan de Bataafse Rippubliek 'nen unitaire staot make en eisde ouch op aander gebeed hervörminge. Veurstanders vaan federalisme, of vaan restauratie vaan 't stadhawwersjap, woorte oet de Vergadering gezat; allein de geisverwante bleve euver. Die vörmde noe de Constituerende Vergadering, die indelek 'ne groondwèt móste aonnumme (de Nationaol Vergadering had 'n oontwerp daotouw ummer verworpe). Oet de Constituerende Vergadering kaom 't Vertegewoordegend Liechaam voort, verdeild in 't Ierste en Twiede Kamer. De leie bleve väöl laanger zitte es in de Nationaol Vergadering: um de drei jaor woort e daarde vaan de leie in e distriktestèlsel verkoze. De oetveurende mach waor in han vaan 't Oetveurend Bewind. Heimèt kaom de sjeiing vaan de machte tot stand, al waor 't bewind door zien einzijege politieke samestèlling neet direk democratisch.
Vaanaof 1801, wie me góng spreke vaan 't Bataafs Gemeinebès, waor de oetveurende mach in han vaan 't Staotsbewind. De wètgevende mach berösde bij 't Wètgevend Liechaam, e parlemint vaan 35 leie. Dit parlemint had e stök minder te zègke es 't Vertegewoordegend Liechaam: in weerwèl vaan ziene naom kós 't allein veurstèlle vaan 't Staotsbewind good- of aofkäöre. Deze staotsvörm waor in feite al vrij otoritair, meh veur de Franse nog neet otoritair genóg. In 1805 vervónge ze 't staotsbewind door e kabinèt, veurgezete door 'ne raodspensionair en wijer bevolk door ministers. D'n titel raodspensionair waor aofkumsteg oet de vreuger Staote vaan Holland, meh noe góng 't feitelek um 'n soort president.
Wie ouch dit neet nao de zin vaan de Franse waor, besloot Napoleon de Nederlen in e keuninkriek te transformere. 't Wètgevend Liechaam bleef in 't Keuninkriek Holland bestoon.
Economie
De al zwake Nederlandse economie verslechterde in dezen tied wijer, oonder mie door de belastinge die de Franse lufde. Zoe góng in 1799 de VOC pleite. Dit maakde de Nederlandse kolonië tot staotsbezit. Nog groeter ermooj stoont de Nederlen nao 1806 te wachte, wie 't Continentaol Stèlsel woort ingeveurd.
Monetair stèlsel
De politieke revoluties veranderde nog niks aon 't Nederlands muntstèlsel. De bestaonde munte bleve dukaote, göldes, stuivers en duite sloon mèt 't waope vaan 't gewes. Zelfs tösse 1798 en 1802, wie de aw geweste neet mie bestoonte, kaom dao gein verandering in.
Cultuur
In de ierste jaore woorte diverse werke t'r iere vaan de revolutie, de samewèrking mèt Fraankriek en 't nui bewind gesjreve. 't Geit hei um gesjreve poëzie, meh ouch um cantate, lejer en orkeswerke. Vaan de hand vaan Gerrit Paape versjeen 't politiek-filosofisch werk De bataafsche republiek.
Werke vaan dit typ verdwene al vrij snel oet de peblieke belaankstèlling. Daonao normaliseerde 't cultuurleve ziech en voont me aonsleting bij de trends vaan 't boeteland, in 't bezunder Fraankriek. Diechters wie Rhijnvis Feith, A.C.W. Staring, Willem Bilderdijk en Hendrik Tollens kaome in deen tied op of bleve populair; hun werk laos me ouch veur en/of nao de Fransen tied. In 't meziekleve waor de mieste activiteit in Amsterdam te vinde, en wel roond sociëteit Felix Meritis, wat 'n eige orkes had en oonder mie de werke vaan Bartholomeus Ruloffs, Johannes van Bree en C.A. Fodor späölde.
In d'n tied vaan de Bataafse Rippubliek woort de spèlling vaan 't Nederlands veur 't iers officieel vasgelag. De spèlling-Siegenbeek, geneump nao de Leidse professor Matthijs Siegenbeek, woort ind 1804 door 't Staotsbewind aongenome.
Demografie
De Bataafse Revolutie zörgde veur diverse maotsjappeleke veraanderinge. Wel waore de veraanderinge minder ingriepend es in Fraankriek. D'n adel woort aofgesjaf, meh zien positie waor in de Rippubliek toch al vrij marginaol. Wel woorte, beveurbeeld op grave in de kèrke, de femiliewaopes door militante revolutionaire euveral weggekap. De rezjènte, die neve de gevlöchde prins de feiteleke mach hadde, waore noe minder es vreuger vaan hun posities verzekerd, umtot 't systeem vaan coöptatie, boe-in de femilies ziech oonderein aon de mach hele, kaom te vervalle. De Nationaol Vergadering sjafde al vreug de staotsreligie aof, zoetot noe ouch aander protestante, kathelieke en zelfs joede dezelfde rechte krege (in 1797, bij de verkezing vaan de Twiede Nationaol Vergadering, kaome twie joede in 't parlemint). Ouch de gilde woorte aofgesjaf, zoetot in de stei noe edereine (en neet in de lèste plaots neet-calviniste!) 't werk kós doen wat 'r wouw.
Veur de verkezing vaan de Nationaol Vergadering mós 'n volkstèlling weure gehawwe: um te weite welk disctrik wieväöl keesmaander moch oetzende, mós me weite wieväöl lui dao perceis woende. Dit woort in de loup vaan 1795 gedoon. In 't land bleke bekaans 1,9 mieljoen lui te woene. Foute veurbehawwe waor d'n oetslaag zoe:
Opmerking: dobbel getèld zien Willemstad en Dinteloord, die zoewel bij Holland es bij Braobant opgenome woorte.
De volkstèlling registreerde nog gein speciaol gegeves wie leeftied, geslach, geluif en inkoume.
Bronne
Dit artikel baseert ziech op de Nederlandstaolege artikele nl:Bataafse Republiek en nl:Bataafs Gemenebest, zoewie op diverse verboonde kleinder artikele.
Nora
Nora kan verwieze nao:
Karel Houben
thumb|right|Pater Karel Houben Karel Houben bekènd es Pater Karel (Munstergelaen, 11 december 1821 - Dublin, 5 januari 1893) waor 'ne pater van de congregatie van de passioniste, dae wèrkde ónder de erm luuj in Ingeland en Ierland. Hae woort in 1988 zalig en in 2007 heilig verklaord.
Heiligverklaoring en verièring
thumb|300px|Geboortehoes, groate [[kapel (vakwerk) en buste van Karel Houben in 2007]] Pater Karel woort zalig verklaord in 1988 door paus Johannes Paulus II. In december 2006 erkènde paus Benedictus XVI dat op veursjpraok van Karel Houben e wónder ies gebeurd. Hae ies op 3 juni 2007 heilig verklaord.
De fièsdaag van Karel Houben ies op 5 januari. Op de lètste zóndeg van juni ies d'r 'ne landelike baedaag veur häöm.
La grande bellezza
La grande bellezza is 'ne film oet 2013.
Bors
't Bors is 't Oos-Limbörgse dialek zowie det weurt gekald in Bor.
La grande bellezza
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan dramafilms.
De film woort geregisseerd door Paolo Sorrentino en heet 'nen doer vaan 141 menute.
Bors
Kènmirkend is det 't döks d'n oetgank -s verangert in -sj, wie plaatsj in plaats van plaats.
Woiwodsjap Ermland-Mazurië
Ermland-Mazurië (Pools: województwo warmińsko-mazurskie; Dütsj: Woiwodschaft Ermland-Masuren) is 'n woiwodsjap in 't noardoeëste va Pole. Ze woar bis 1947 't zujeligste deel van Oeës-Pruse, dat tot 't Dütsj Riek behoeëde. 't Noardelig deel is de allewiel Russische oblas Kaliningrad. Wier grens Ermland-Mazurië via e veerlengpunt aa Litouwe. Kloksgewies volge denoa de Poolse woiwodsjappe Podlachië, Mazovië, Koejavië-Pommere en Pommere. Ze hat 'n semlig kót kussjtroak aan 't Wislahaf. De woiwodsjap grens evvel neet ech aa g'n Oeëszieë: 't sjmaal sjtukske lank aa g'n uëverzie va ge haf behoeët tot Pommere.
Geografie
De woiwodsjap Ermland-Mazurië besjteet historisch en kultoereel gezeen oet de twie gelieknamige sjtrieëke. De ouw sjtrieëk Ermland woar 't kerngebeed va de Pruzze, e Baltisch volk. Vanaaf de hoeëge middelieëwe begós de Ostkolonisation, woabei etnische Dütsjere, mar óch lüj oet Vlaandere en de Nederleng, de Sjlavische leng ten oeëste va g'n Elbe begóste te kolonisere. De Pruzze assimileerde mit de Dütsjere. Echte kultoereel versjille behaove de sjproak begóste noa de Reformatie dudeliger te weëde. Vöal Dütsjere i Pommere en Wes-Pruse gónge uëver tot 't lutheranisme, dewiel de mieëtste lüj die tot e Sjlavisch of Baltisch volk behoeëde katteliek bleve. In 't Poolse deel van Oeës-Pruse woar dat evvel get angesj. In Ermland goof 't 'n groeëte concentratie kattelieke Dütsjere. De Sjlavische Mazuriësj in Mazurië, de sjtrieëk ten oeëste van Ermland, gónge wier wie de mieëtste angere Dütsjere uëver tot 't lutheranisme.
't Lanksjap is leech huëvelechtig. D'r hoeëgste top is 313 meter hoeëg; 't lieëgste punt is 1,8 meter ónger zieë, bei 't estuarium va g'n Weichsel. De regio Mazurië sjteet bekank um höar mere, oeë-óp vöal watersjport weëd beoefend.
Bevolkingssamesjtelling noa 1945
I teëgesjtelling tot anger óp 't Dütsje riek vereuverde gebede, guëf 't hei evvel nog waal etnische Pruse. 't Geet um 'n hieël kling minderheed van 0,30%, get mieë es 4.000 lüj. Doaneëve zouwe mar 1.376 lüj zich houwe ópgegeëve es Mazuriër. De Oekraïense gemingsjap i g'n woiwodsjap is de groeëtste va gans Pole.
Klimaat
Ermland-Mazurië ligk óp 'ne uëvergang tussje e maritiem klimaat en e lankklimaat. De Oeëzieë veurt mieësigende zieëwink aa vanoet 't weste. De gemiddelde temperatuur i jannewaar ligk tussje -3,5°C en de -2,5°C. De gemiddelde joartemperatuur ligk tussje de 7°C en de 7,5°C.
Sino-Tibetaanse spraoke
De Sino-Tibetaanse spraoke zeen 'n femielje mit mieër es 400 spraoke die gekaldj waeren in Oeas-Azië, Zuudoeas-Azië en deiler van Zuud-Azië. De spraokfemielje is de op ein nao grótste femielje qua aantaal spraekers (nao 't Indogermaans). De Sino-Tibetaanse spraoke mitte meiste moderspraokspraekers zeen de Sjinese spraoke (1,2 miljard spraekers), 't Birmees (33 miljoen) en 't Tibetaans (8 miljoen). Väöl Sino-Tibetaanse spraoke waere gekaldj door klein gemeinsjappen in aafgelaenge berggebieden en zeen slech gedocumenteerdj.
Woiwodsjap Ermland-Mazurië
Sjteë
De lies hei-ónger tuënt sjteë mit mieë es 25.000 iwuënesj (sjtank: 30-06-2015). I höaksjkes de minderheedssjproak Dütsj.
Sino-Tibetaanse spraoke
Väöl subgroepen op 't lieëger niveau zeen good vasgestèldj, mer op e hoeager niveau is nag väöl óndudelik. Tródsdet de femielje döks wuuertj geprizzenteerdj ofwen die verdeildj is in Sinitisch (Sjinees) en Tibeto-Birmees, is 't nag neet euvertugendj vasgestèldj det de neet-Sjinese spraok daadwirkelik 'n eige monofyletische groep vörme. 'n Minderheid vanne óngerzeukers kalle de ganse Sino-Tibetaanse femielje Tibeto-Birmees, en ouch de naam Trans-Himalayaans is veurgestèldj gewaore.
Indeiling
Hie-ónger volg 'n lies mitte veurnaamste subgroepe van 't Sino-Tibetaans. Spraoke die 'n apaarte pagina op dees Wikipedia höbbe staon achtere subgroep vermeldj:
Lo-Reninge
Lo-Reninge (Wes-Vlaams: Lo-Reênienge) is 'n stad in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, arrondissemint Diksmuide. De stad heet 'n oppervlak vaan 62,94 km² en had op 1 januari 2008 3.346 inwoeners.
Deilgemeintes
Lo-Reninge besteit oet veer deilgemeintes. 't Raodhoes steit in Lo.
Historie
Lo-Reninge oontstoont in 1977 oet 'n fusie vaan Lo (vaanajds e plattelandsstedsje) en Reninge. Lo had in 1971 al Pollinkhove geannexeerd, dewijl Reninge datzelfde jaor waor oetgebreid mèt Noordschote. In 1985 woort de fusiegemeinte obbenuits de stadstitel verliend.
Stein (geologie)
In de geologie is stein 't vas, consistent matterjaal det in d'n óngergróndj ónger de baom ligk. Stein is opgeboewdj oet fragmente, die klaste waere geneump, of oet minerale.
De aerdkoosj is opgeboewdj oet talloaze saorte aan stein. Ze bepaole in wichtige maot de eigesjappe van de aerdoppervlakdje: 't reliëf en landjsjap, de draagkrach van d'n óngergróndj, de baomvörming en de waterhoeshaojing. Stein kan in drie houfgruup waere verdeildj aanhandj van de meneer worop 't zich vörmp. Stollingsstein óntstaont door 't stolle van gesmóltje stein (magma); sedimentair stein door 't bezinke of deneerslaon van sediment, en metamorf stein door 't greuje van nuuj minerale in anger stein. Door verwaering en erosie kan stein waere aafgebraoke, 't matterjaal det wuèrtj aafgeveurdj kan op 'n anger plaats terechkómme en dao weer nuuj stein vörme.
Lies vaan geweze gemeintes in Friesland
Dit is 'n lies vaan gemeinteleke sameveuginge en naomsveranderinge in de provincie Friesland. Nui gemeintes zien mèt 'nen asterisk (*) aongegeve.
Stein (geologie)
Oet stein waere minerale, ertse of elemente van economisch belank gewónne. Stein zelf kan ouch waerdevól zeen, wie toegepas es netuurstein, wie graniet en marmer.
Lies vaan geweze gemeintes in Friesland
2019
Sinds dees herindeiling heet de provincie nog 18 gemeintes.
2018
Nao dees herindeiling had de provincie nog 20 gemeintes.
2014
Sinds dees herideiling heet de provincie nog 24 gemeintes.
2011
Nao dees herindeiling had de provincie nog 27 gemeintes.
1984
Nao dees herindeiling had de provincie nog 31 gemeintes.
1942
Nao dees herindeiling had de provincie 44 gemeintes.
1934
Nao dees herindeiling had de provincie nog 42 gemeintes.
1814 e.v.
Stiechting vaan de provincie Friesland mèt 43 gemeintes: èlf stei, derteg grietenije en de wadde-eilen Ameland en Schiermonnikoog (vreuger particulier bezit).
Bleikvootsjaermoestenrek
De bleikvootsjaermoestenrek of bleike sjaermoestenrek (Letien: Microgale fotsifotsy) is 'n saort aan zougdere vanne tenrekfemielje. 't Bieës is inheimsj aan Madagaskar en zie netuurlik laefgebied besteit oet subtroeapische en troeapische vöchtige lieëglandj- en bergbusj. De saort wuuertj bedreig door 't verluus van laefgebiede.
Harsewinkel
Harsewinkel ies 'n sjtad in de Wesfaalse krink Kreis Gütersloh, in d'n Duutsjen deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk in 't Regierungsbezirk Detmold.
De op 65 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 100,59 km², op 31 december 2018 25.147 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdichte van 25 de veerkante kilometer.
Sjtreekroman
Sjtreekromans zunt verhale/bucher die zich benoa ummer in de sjtreek aafsjpeële woa d'r auteur gód d'r waeg wit, of woa heer woant.
E veurbild va ing sjtreekroman in 't Limburgs is 't Venrods verhaal Riek zònger caens va Sjang Hoex. Ooch in 't Vieleter zunt sjtreekromans versjene, va de hank va Will Kohnen.
Aargau
Aargau (Frans: Argovie; Italiaons: Argovia; Reto-Roemaans: Argovia) is 'n kanton in 't noorde vaan Zwitserland. 't Is ein vaan de vlaakste kantons vaan Zwitserland, zoonder echte hoeg berg. 't Hoegste punt is de Geissflue mèt 908 meter. De naom kump vaan de revier de Aare.
Plaotse en gebede
't Gief gein groete stei in 't kanton Aargau. De hoofstad Aarau is neet ins de groetste stad in Aargau. De aon-ein gegreujde stei Baden en Wettingen zien 't belaankriekst:
Rheda-Wiedenbrück
Rheda-Wiedenbrück ies 'n sjtad in de Wesfaalse krink Kreis Gütersloh, in d'n Duutsjen deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk in 't Regierungsbezirk Detmold.
De op 72 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 86,72 km², op 31 december 2018 48.505 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdichte van 559 de veerkante kilometer.
Corrèze (verdudeliking)
Corrèze kan verwieze nao:
La vie d'Adèle
La vie d'Adèle is 'ne film oet 2013.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan dramafilms, romantiek.
De film woort geregisseerd door Abdellatif Kechiche en heet 'nen doer vaan 180 menute.
Ferwerderadiel
Ferwerderadiel (Nederlands Ferwerderadeel) is 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Friesland, aon de Waddezie, mèt bekaans 9.000 inwoeners en 'n oppervlak vaan 133,18 km² (daovaan 35,53 km² water).
Op 1 jannewarie 2019 góng Ferwerderadiel same mèt Dongeradeel en Kollumerland en Nieuwkruisland op in de nui gemeinte Noardeast-Fryslân.
't Inj
't Inj  (Nederlandjs: Het End) is e klein gehuch bie Bögkeme inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk t'n oeaste van 't dörp. In 't naorde wuuertj 't Inj begrens door 't landjboewgebied richting Naer, in 't oeasten en zuje dore Maas en in 't wèste door Bögkeme. 't Inj is, in taengestèlling toet Berik, gans vergreudj mit Bögkeme en ligk gewuuen ane Dörpssjtraot.
Atletiek
Atletiek is 'n aaj sport worin de sporters (atlete) individueel of in gruup (estafet) mótte prestere. Atletiek wuuertj zowaal oppe waeg es oppe atletiekbaan beuub. Atletiek wuuertj döks "de moder vanne sporte" geneump, ómdet 't de miensjelik basisbewaeginge (loupe, springe, smiete) besleitj.
Atletiekbane zeen meistes ovaal en 400 maeter lank. Op 't middeterrein waere de smiet- en springóngerdeiler beuub. Bane zeen vaan graas, sintjele of kónsstof.
Mit atletiek mèntj me zowaal de wèdstriedsport es inne brei zin ouch recreatieve vörm, wie loupsort en sportief wanjele.
1642
1639 - 1640 - 1641 - 1642 - 1643 - 1644 - 1645 1642 (MDCXLII) waor e gewoen jaor wat begós op goonsdag op de Gregoriaanse kalender en e gewoen jaor wat begós op zaoterdag op de Juliaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|right|270px| ’t Eësjte contac tösje Maori’s en Europeane in de persoan van Abel Tasman
Gesjtórve
thumb|right|150px|Galilei, gesjtórve 8 jannewarie 1642
Jackson County (Oregon)
thumb|200px|Graofsjappe vaan Oregon thumb|200px|Ligking vaan Jackson County Jackson is 'n in 1852 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Jackson is verneump nao de zevende president vaan de Vereinegde Staote. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Medford.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 7.257 km² boevaan 7.214 km² land is en 43 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Jackson County 181.269.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Helmdraod
'nen Helmdraod (filament) is de steel vanne maeldraod. Baovenanen helmdraod zitte gewuuenlik twieë helmhökskes (inkelvaad: theca) die op twieë meneren anen helmdraod vas kónne zitte: ane voot (wie bieje krisroeas; Helleborus niger) of ane rögkse kantj (wie bieje poejerbustel; Haemanthus albiflos).
d'n Helmdraod vörmp 't mennelik óngerdeil vanne maeldraod.
Gravity
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan dramafilms, sciencefiction (of Sci-Fi), thriller.
De film woort geregisseerd door Alfonso Cuarón en heet 'nen doer vaan 91 menute.
Vielender
't Vieleter of Vielender is 't karakteristiek dialekt dat me egelik alling i Viele huurt. 't Vieleter huurt nog beej 't Ripuarisch-Limburgse uvvergangsdialekt. Get oosteliker sjpricht me 't Völzer, e Ripuarisch dialekt. I Viele zeët me nog "groeët" en "gevve", meh i Vols weëd 't "jroeës" en "jevve". De "t" of de "d" hinge an e woad huurt me i Viele en Vols gód. Doarum weëd ze ummer mitgesjreëve. Dat kunt nit väöl vur in Limburgs gesjproake sjtreke. 't Norbiks is ing anger oetzondering.
Klinkers
De klinkers weëde gesjreëve wie in 't Hollensj. E paar aparte tekens zunt:
Twieëklanke
Vurbeelde va Vieleter wöäd mit tweiklanke:
(Auwer) Vieleter wöäd
Bakkes - bakhuuske Böädje - bussel tarf, geësj of havver Huierkieës - zult Huuske - boete-wc Koalemenneke - aw appelsoat die i-gekoeld woat en noa d'r ieësjte vroas 't bètste sjmaket Kolf - gaad, miëstal vur eëpel, bonne en anger gemus (moos) vur ege gebroek Kómpes - zoere witte kuuël, i-gelaad i zoat Kroedwoeësj - boerewórmkroed Noabere - bure Sjmergel - sjoerpapier woa de forneusplaat mit gesjoerd woat Sjpoar - prei Tob - emmer Teng - Tanden Mònd - Mond Breer - Planken Sjpeuldook - Vaatdoek Pratsj - Modder Sjtivvele - Laarzen Zoermoos - Zuurkool Oenes - Sufferd Unne - Uien Geliek - Straks Geliek - Gelijk Doezend - 1000 Nuuntsig - 90 Achtsig - 80 Zuvvetsig - 70 Zèssig - 60 Vòftsig - 50 Vitsig - 40 Drissig - 30 Tswantsig - 20 Nuuntsing - 19 Achtsing - 18 Zuvvetsing - 17 Zèssing - 16 Vòftsing - 15 Vitsing - 14 Drutsing - 13 Twelf - 12 Elf - 11 Tsing - 10 Nuung - 9 Ach - 8 Zuvve - 7 Zés - 6 Vunnef - 5 Veer - 4 Dreej - 3 Twei - 2 Ee - 1 Noel - 0 Öäl - Olie Vorbeej - Voorbij/Langs Voot - Voet Loemel - (oude) Doek Sjatte - Schaduw Uiere - Uiers Inge -  Iemand Oamezeek -  Mier Sjoepkar -  Kruiwagen Broamele -  Bramen
Vievere
Vievere of Vijvere is de naam van e mythisch verzónke stedje det oeajt tösse Kaesing en Thoear mót höbbe gelaege. Uuever de exakte locatie zin de meininge verdeildj, mer 't netuurgebied 't Vieverbrook aan de Itterbaek wuuertj 't meiste geneumdj. Anger luuj verbinje 't juus wieër aan de hujige grindjplasse (de Groeate Hègke en de Munsterse Speie) aan de Maas. Dees wiejers zin aevel pas in d'n twintjigsten ieëw gegrave gewoeare; de mythe besteit al vuuel langer.
Volges 't volksgeluif waas Vievere 'n groeate, welvarendje stad. Es e gevolg van dees riekdóm leidje de luuj e goddeloeas laeve, woeabie zie einanger bestole en bedroge, hieël ingebieëldj wore en continu vlookdje. Oeteindjelik troch d'n duvel Vievere mit de hel in.
Vievere verdween aevel neet gans. De inweuners van de strieëk huuerdje döks, vuueral snachs, de vruueger luuj van Vievere nag lammentere. Ouch kós me de klokke vanne kirk nag huuere. Sommige luuj vertalle zelfs verhoeale uuever de kirktoeare mit gouwjen haan, dae me nag oet 't moeras kós zeen staeke. 'n Anger verhoeal zaet det me de kirkklok oeajt haet gevónje, mer det dees is gestoeale.
Archeologisch bewies vuuer de stad guuef 't neet; allein haet me op de törfstaekplaatse hoofiezers gevónje, die d'rop wieze det dao oeajt paerd höbbe geloupe.
Sollefteå
Sollefteå is 'n gemèndje in Västernorrlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 20.888 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 5.428,06 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 3,8 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
5,21% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Ternejje
thumb|Remigiuskèrk in Ternejje Ternejje (Frans Lanaye, Nederlands Ternaaien, Waols Li Nåye) is e dörpke in de provincie Luik, en een deilgemeinte vaan de gemeinte Wezet/Visé. Ternejje ligk aon de weskant vaan de Maos, e paar kilometer stroumopwaarts vaanoet Mestreech en rech tegeneuver Eisde. Aon de aander kant vaan 't dörp löp 't Albertkenaal. Get mie nao 't zuie ligk Lies (Lixhe, Lieze). Bij de deilgemeinte Ternejje huurt ouch 't gehuch Klein-Ternejje, wat direk aon de Nederlandse grens ligk en vaanajds 'Nederlandstaoleg' is. De veurmaolege gemeinte heet 'n oppervlak vaan 4,60 km² en had bij de opheffing oongeveer 900 inwoeners.
Bezeensweerdeghede in Ternejje zien de Sint-Remigiuskèrk (foto) en de Maria-Magdalenakepel, die deils achtienden-iews, deils neoromaans is.
Ternejje hoort tot 1963 bij Belsj Limbörg, meh woort in dat jaor nao Luik euvergebrach, umtot de inwoeners 'Franstaoleg' (Waols) zien. Me heet toen nog Klein-Ternejje, boe de inwoeners (vaanajds) Limbörgs spreke, nao Kan wèlle euverbringe; dit woort evels neet gedoon. In 1977 woort de gemeinte Ternejje opgeheve en bij Wezet geveug.
Gemeinteleke herindeiling op 't Belsj
In 't Belsj zien op diverse meminte gemeinteleke herindeilinge gewees.
In tegestèlling tot Nederland, boe soms al in de negentienden iew op groete sjaol gemeintes woorte opgeluf, bleef de gemeinteleke indeiling vaan 't land tot laank nao d'n Twiede Wereldoorlog oonveraanderd. Noe en daan fuseerde ins twie gemeintes; zoe kaom de gemeinte Laken in 1921 bij de stad Brussel, boe 't ouch noe nog es 'nen oetluiper bij huurt. Ouch in de jaore viefteg en jaore zèsteg gónge get gemeintes same. Zoe woorte in 1958 Berendrecht, Zandvliet en Lillo bij Antwerpe geveug, boenao die dörper móste plaotsmake veur de oetbreiing vaan de have.
De groete herindeilinge voonte evels plaots in de jaore zeventeg. In väöl klein gemeintes leet de bestuurskrach nao, umtot 't te wieneg competente lui gaof veur de gemeinte te besture. Zoe had de gemeinte Zoutenaaie mer 31 inwoeners, wat beteikende tot zoeget alle volwasse maanslui in de raod zaote. Väöl klein gemeintes woorte daorum in 1970 en 1971 samegeveug of ingelief bij 'n groeter gemeinte. De zoe oontstande situatie góng väöl lui nog neet wied genóg. Al in 1977 volgde 'n twiede runde boebij nog mie gemeintes, inclusief väöl die pas zès of zeve jaor bestoonte, woorte opgeluf. Gemeintes vaan zoe'n 10.000 inwoeners woorte noe de norm.
Daonao bleef 't laank stèl op dit gebeed. Groete oetzundering waor de oetbreiing vaan de stad Antwerpe, die in 1983 häör veurstei annexeerde. Pas in d'n einentwintegsten iew kaom de discussie weer serjeus op gaank. De Vlaomse regioregering besloot 't initiatief daoveur bij de gemeintes zelf te lègke en 't neet vaan bovenaof door te duie. Op 1 jannewarie 2019 fuseerde diverse Vlaomse gemeintes. Zoe oontstoonte in Limbörg de fusiegemeintes Audsberge en Pelt. Ouch in de res vaan 't land weujt de discussie. Zoe goon dèks stumme op um de stad en 't gewes Brussel same te veuge. De noe nog 19 gemeintes vaan 't Brussels Hoofsteidelek Gewes zouwe daan distrikte mote weure, wie dat in Antwerpe al 't geval is.
Mellesjet
Mellesjet (Nederlands: Melleschet) is 'n buurtsjap va Viele. Wen me reëtdurch geet beej 't kruuts, kunt me in 'De Rott' beej Mechele oet. Rètsaaf, kunt me vurbeej 't natuurreservaat 'D'r Heebrig' (aw sjtortplaatsj) of óp Hilleshage oet.
't Rustiek gehuch, woa 80 luuj wone, is gelege in 't dal, ten zuje van de Lomberger baek of Mechelder baek. Dao loupe haol waeg. De beboewing liek veurnamelik rónd de waeg Mellesjet of Leunweg. Bezeenswaerdig zint de vakwerkhoezer, eint mèt de naam "iggene Weat". In de buurt bevinge ziech ouch de reste van de oudste Nederlandse cementfabriek, die de benuèdigde kalk hie oet 'n groeve haolde. Op de plek is 'n rewien te zeen, die herinnert aan de fabriek.
Mortroux
thumb|Mortroux en de Ruisseau d'Asse, die 't dörp i twieë dilt Mortroux (Welsj: Mwètroû) is e dörpke i g'n Belsje gemingde Dalhem. 't Ligk i ge Lank va Herf óp 'n hoeëgde van 100 bis 140 meter en 't hat óngeveër 550 iwuënesj. Bis de fusie van 1977 woar 't 'n zelfsjtengige gemingde. In 't dörp loop d'r aode weëg va Mesjtreech noa Verviers en geliek ten weste va Mortroux ligk 't dörp Dalhem. I Montroux móngk de baak Ruisseau d'Asse oet i g'ne Berwien.
Heuvelland (Wes-Vlaondere)
Heuvelland (Wes-Vlaams:  't 'Euvelland) is 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, in 't arrondissemint Ieper, tege de grens mèt Fraankriek en Wallonië (provincie Henegouwe) aon. De gemeinte besleit 'n oppervlak vaan 94,24 km² en had op 1 januari 2008 8.167 inwoeners.
Deilgemeintes
't Heuvelland is 'n fusiegemeinte die neet nao ein vaan zien deilgemeintes is geneump. 't Gief ach deilgemeintes, boevaan Kemmel es hoofplaots gelt.
Ligking en natuur
Wie de naom al zeet, is de gemeinte Heuvelland, in tegestèlling tot 't groetste deil vaan Wes-Vlaandere, op heuvelechteg terrein gesitueerd. De huugde vaan de heuvele is te vergelieke mèt die in Zuid-Limbörg, meh aanders es dao koume in de Wes-Vlaamse gemeinte heuvele bove de 200 meter neet veur. D'n hoegsten heuvel is de Kemmelberg mèt 156 meter; daonao volge de de Vidaigneberg (136 meter), de Rodeberg (129 meter; zuug foto) en de Scherpenberg (125 m). De mieste dörper ligke in 't dal, meh Wijtschate ligk bergop op de Helling vaan Wijtschate (82 meter). Sommege vaan de heuveltoppe zien bebos; väöl bos in lieger gelege gebiede is verlore gegaange, es lèste nog door oorlogsgeweld in d'n Ierste Wereldoorlog. Op de Rodeberg ligk 't zoegenaompde Hellegatbos, 'n brónbos ofwel e woud ('n vochteg bos mèt diechte begreujing). Door de huugdeversjèlle en de umgeving is de gemeinte geleef bij fietserenners en recreatief fietsers.
Historie
De gemeinte Heuvelland woort in 1977 gevörmp oet de gemeintes Kemmel, Wijtschate, Wulvergem, Nieuwkerke, Dranouter, Loker en Westouter en 't dörp De Klijte. Dit lèste dörp maakde daoveur deil oet vaan de gemeinte Reningelst, boevaan de hoofplaots toen bij Poperinge kaom.
Rhenen
thumb|Rhenen Rhenen is e stedsje en 'n gemeinte gans in 't zuidooste vaan de Nederlandse provincie Utrech, gelege aon de Nederrijn, mèt 'n oppervlak vaan 42,99 km2 (daovaan 1,28 km2 water) en (1 april 2016) 19.425 inwoeners. Neve de stad Rhenen heet de gemeinte de kerne Achterberg en Elst zoewie de naobersjappe Laareind en Remmerden.
Rhenen is 'n bezeensweerdege plaots. Ze weurt gedomineerd door de laatgotische Sinte-Cunerakèrk, mèt cultuurhistorisch belangrieken torie. In de umgeving ligke nog väöl landgeujer, die dèks es natuurrizzervaot deens doen. Kortbij de stad ligk ouch de Grebbeberg, mèt 't Ouwehands Dierepark. Bij sportfietsers is de plaots geleef, oonder mie um 't Paardenveld, de steilste beklimming vaan de ganse provincie.
Historie
Rhenen heet ziene naom vaan de Rijn; mesjiens is 't de in 855 geneumde "Villa Rheni". Volges de legende is de marteleerse Sinte Cunera hei door wörging vermaord. In de twelfde iew verkraog de bisjop vaan Utrech 't. Te lèste in 1364 kreeg de plaots stadsrechte. Daonao woort de stad herhaoldelek belegerd en vereuverd: door de hiere vaan Kleef (1499), door de heertog vaan Gelder (1527) en door de Fransoze (in 't "Rampjaor 1672"), die de stad zwoer besjaojegde. Bij d'n Duitsen inval in mei 1940 woort op de Grebbeberg hel slaag geleverd door de Nederlandse tróppe, wat oetindelek weer in enorm verweustinge rizzelteerde. Bij 't opheffe vaan de naobergemeinte Amerongen op 1 januari 2006 kraog Rhenen 't dörp Elst gans in han; veurheer had dit deils oonder Amerongen, deils oonder Rhenen gevalle.
Herf
thumb|right|Liegking van Herf in de provincie Luuk Herf (officieel Herve) ies 'n gemeinte en 'n sjtad in de provincie Luuk in Belsj. De sjtad tèlt ca 16.500 inweunersj. De gemeinte haet 'n oppervlakte van 56,98 km². In 't centrum van de plaats hange versjeie twiètalige sjtraotnaamborde: in 't Frans en in de plaatselike taal, 't Waals.
Kerne
thumb|250px|Twiètalig sjtraotnaambord in de plaats Herve De dörper en gehuchte:
't Land van Herf
thumb|250px|Sjtadhoes van Herve 't Land van Herf liek in 't noorde van de provincie Luuk en sjtrek ziech oet van de sjad Luuk tot aan de Duutsje grens. De naam kump van de plaats Herf, die in 't zuje liek. 'ne Ander naam ies Land van Overmaas. In de heuvele Herf, de lièg Ardenne geneump, liegke väöl vièbedrieve. De sjtreek ies hièl bekènd um ziene sjtinkkiès, Herfs kièske geneump. Aan de noordkant grens de Voersjtreek.
Bezeenswaerdig in Herve-sjtad
thumb|250px|right|Kèrktore
Haninge
Haninge is 'n gemèndje in Stockholms län, Zwede. De gemèndje tèltj 72.838 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 457,50 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 159,2 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
19,10% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Kestièl Árse
Kestièl Árse is 'n döbbel umgrach statig boètehoès in ’t Nederlands Limburgse dörp Árse det allewiel deil oet mak van de gemeinte Venlo.
Beschrieving van 't Kestièl
De huidige veurborch steit op de plek van eine in 1646 verranneweerde veurganger en woort in 1653 gebouwd door Marcelis van Gelder, hiër van Árse. Ziene kleinzoon Adolf stichde in 't begin van de 18e ieëuw 't huidige hoofgebouw. Baove de paort van de veurborch prièk unne gebeeldhouwde stein mèt 't alliantiewaope van Gelder-van Lützenrode. Eine van örges anders vandaan gehaolde stein mèt 't alliantiewaope van Gelder-van Nesselrode bevind zich aan de zuudkant van 't plein. 't Kestièl is van bakstein behalve beej de umliésting van de hoofingangk, dae oét natuurstein besteit. 't Hoofgebouw had aanvankelik op de Franse menier twieë veuroétspringende ziejvleugels, maar dae aan de noordkant is nao unne brand in de 19e ieëuw gesloop. 't Huidige kestièl bevind zich in gooje staot, sins 't ônderdeil oetmak van de Kestièltuine Árse. Van de borch die aan 't noow bestaonde kestièl veuraaf ging is vreejwaol niks mièr euver. De restante daovan bevinde zich ten weste van 't huidige kestièl, wat ten noorde van de Wymarse Meule, 'n gerestoreerde watermeule die, met oetzôndering van de wintermaonde, te bezichtige is.
Geschiedenis en bewoeëners
In de 14e ièuw ware de Van Bueren's hière van Árse. Door huwelik kwame vervolges de hièrlikheid en 't kestièl in 't bezit van 't geslach Schenck van Nijdeggen en daonao aan de Van Gelder's.
Mauritanië
Mauritanië (Arabisch: الجمهورية الإسلامية الموريتانية, Islamitische republiek Mauritanië) is e land in Afrika, op de grens vaan Noord-Afrika (de Maghreb) en Wes-Afrika, mèt de klok mèt grenzend aon de Westeleke Sahara, Algerije, Mali, Senegal en de Atlantische Oceaon. Hoofstad en wiedoet groetste stad vaan 't land is Nouakchott. 't Land besteit veural oet weuste (Sahara) en haafweuste en is vrij dunbevolk.
Fysische geografie
Mauritanië, 't 29e land vaan de wereld nao oppervlak, besteit gans oet druug gebeed, gooddeils vlake zandweuste (erg) mèt hei en dao 'nen heuvelrögk of plateau, wie de Ardarhoegvlaakde mèt 500 meter. Hoegste berg is Kediet ej-Jill mèt oongeveer 1000 meter. Hei en dao in 't land zien oases te vinde.
Cultuur en demografie
thumb|Moskee in Chinguetti, 'n plaots op de [[Wereldèrfgoodlies vaan d'n UNESCO.]] Mauritanië dreug de spoere vaan de Berbercultuur, die allewijl evels gooddeils is verdwene. Väöl plaotsnaome zien beveurbeeld vaan Berbersen oersprunk (zoe beteikent Nouakchott plaots vaan wind). Ouch de naom vaan 't land zelf - genome vaan 'n Romeinse provincie Mauretania in 't modern Libië - verwijs nao de More, d.w.z. de Berbers.
De bevolking besteit veur 40% oet lui vaan gemingk Moors (Berbers en eventueel Arabisch) en zwart blood, 30% euverwegend Moorse lui en 29% euverwegend zwarte lui.
De inheimse Berbertaol, 't Zenaga, weurt nog mer door zoe'n dreihoonderd lui in 't zuidweste gesproke; tege 13.000 roond 1940. Allewijl is 't land wiedgoond gearabiseerd; 't dao gesproke Arabisch dialek is 't Hassaniyyah. Um zien ligking op de grens vaan twie cultuurgebeie kint 't land ouch Niger-Congotaole: in aofloupende volgorde nao sprekers zien dat Pulaar (soms gezeen es e dialek vaan 't Fulfulde), 't Soninke en 't Wolof. 't Imraguen, wat wie 't Zenaga verdwijnt, is mesjiens e hiel bezunder Arabisch dialek; zekerheid besteit dao neet euver. Arabisch is de einege officieel taol, meh Frans is ouch in officieus gebruuk es prestiesjtaol in de media, oonder de elite en in 't oonderwies.
De bevolking is bekans compleet islamitisch, veural soennitisch. Allein in de hoofstad besteit ein katholieke diocees.
Historie
De oersprunkeleke bewoeners vaan Mauretanië waore de Bafour, de veurawwers vaan de modern Soninke en Imraguen. Zij gaove hunne nomadische leefstijl op veur landbouw, meh es de Sahara ummer groeter en druger woort, móste ze nao 't zuie trèkke. 't Land woort vaanaof noe bevolk door (nomadische) Berberstamme. Vaanaof de negenden iew hoort e deil vaan 't land bij 't Ghanariek. In 1074 vele de Arabiere in en raakde 't land geïslamiseerd, al verzat ziech de bevolking iewelaank. In de zeventienden iew vele Jemeniete oonder leiing vaan de Beni Hassan 't land in, wat rizzelteerde in d'n Dertegjaorege Mauritaansen Oorlog. Allewel tot Arabiere al iewelaank aonwezeg waore, raakde mèt de koms vaan de Beni Hassan 't land pas good gearabiseerd: de bevolking gaof häör Berberse taol op veur 't Hassaniyyah, 't dialek vaan de vereuverere. E deil vaan de Berberbevolking verveel tot knechsjap, 'n aander deil lag ziech touw op de islamitische theologie.
De Osmaase Turke lete 't gebeed links ligke. Interesse vaan Europese machte kaom ouch pas relatief laat op gaank; vaanaof ind negentienden iew penetreerde de Fransoze in 't gebeed. Laankzaamaon woort emiraot veur emiraot vereuverd. In 1904 stèlde me 't territorium Mauretanië in; 't zouw evels tot 1912 dore ietot 't lèste prinsdom, Adrar, waor geïncorporeerd. Vaanaof 1920 maakde Mauretanië deil oet vaan Frans Wes-Afrika. In de koloniaolen tied woort de slavernij aofgesjaf en kaome de zwarte sedentair stamme laankzaamaon weer trök in 't gebeed. E paar klein dörpkes veranderde in echte stei.
In 1960 woort Mauretanië, wie wel mier Afrikaanse len, zelfstendeg. 't Land heet evels wieneg economische krach en kós ziech neet good oontwikkele. Mèt de zwoer druugdes in de Sahel in de jaore zeveteg kaome väöl vlöchtelinge oet de naoberlen nao Mauritanië, get boe 't land ouch neet good op waor touwgerös. Wie de Spanjole ind 1975 oet de Westeleke Sahara ewegtrokke, verdeilde Mauritanië dit territorium mèt Marokko: 't bezat 't zuidelekste daarde devaan. Aanders es Marokko waor Mauritanië zie leger, door de klein bevolking en ermooj, neet good veur gesjik: 't inheims Polisariofront, gesponsord door Algerije, bleek te sterk. In 1979 trok 't Mauritaans leger eweg en woort noe de ganse Westeleke Sahara door Marokko geclaimp. President Moktar Ould Daddah, arsjitek vaan dit 'Groet-Mauritanië', woort in 1978 in 'ne coup aofgezat.
In de jaore die volgde regeerde de chaos in 't land, dee de junta veural mèt geweld perbeerde te oonderdrökke. Pas wie in nog 'ne coup in 1984 Maaouya Ould Sid'Ahmed Taya aon de mach kaom, woort 't land weer stabieler. Ould Taya leet sinds 1991 zelfs weer politieke partije touw, en stèlde 't jaor dao-op weer e civiel bewind in. Echte democratie gaof 't evels neet; de oppositie boycotde verkezinge dèks oet protes. Zien politiek waor daobij agressief pan-Arabisch; heer sloot e verboond mèt 't Irak vaan Saddam Hoessein en veurde oorlog mèt Senegal. Nao 'ne mislökde poging in 2003 woort heer in augustus 2005 nao 21 jaor aofgezat in 'ne nuie coup. De nui junta maakde de weeg vrij veur democratische hervörminge, wat in 2007 culmineerde in de ierste vrij presidentesverkezinge die 't land oets had gekind. Die woorte gewonne door Sidi Ould sjeik Abdallahi. Zien regering doort neet laank: al in 2008 woort ouch heer door nog 'ne staotsgreep aofgezat, nao conflikte mèt de oppositie, zien eige partij en de legertop. In verkezinge 't jaor dao-op woort de legerleier Mohamed Ould Abdelaziz gemekelek tot president verkoze. De status quo doort tot op dezen daag (2011). 't Arabisch Veurjaor vaan 2011 zörgde in Mauritanië mer veur klein proteste.
Bronne
''Dit artikel is gooddeils gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Rietberg
Rietberg ies 'n sjtad in de Wesfaalse krink Kreis Gütersloh, in d'n Duutsjen deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk in 't Regierungsbezirk Detmold.
De op 79 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 110,31 km², op 31 december 2018 29.466 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdichte van 267 de veerkante kilometer.
Brokem
thumb|right|200px|De kèrk van Brokem Brokem (Nederlands: Broekhem) ies 'n groate wiek in de gemeinte Valkeberg aan de Geul. Qua aantal inweunersj ies Brokem de twiède kern van de gemeinte. Bies 1940 huèrde Brokem bie de toenmalige gemeinte Houtem.
Brokem weurt doorsjneje door de sjpoorlien van Mestreech nao Heerle en vèlt oetein in twiè deile, Brokem-Zuud en Brokem-Noord. De oudste kern van Brokem liek in 't deil ten zuje van 't sjpoor. Hie liek ouch 't gehöch Sjtraobeek. Brokem-Noord neumde me vreuger ouch waal 't Krejjedörp. Dees benaming kömp van 't aafval oet de bakoves veur baksjtein die hie sjtonge ten tieje van de boew van Huize Boslust (kloaster). Ouch löp de provinciale weeg door Brokem woa-aan versjillende monumentaal villa's oet 't ing van de 19e en 't begin van de 20e ièw liegke. Zudelik van dae groate doorgaansweeg bevingk ziech 'n woonwiek oet de jaore '60 van de 20e ièw, op de plaats woa daoveur de Loeszak haet gelege, dat zin beemde aan de Geul. Ouch bevingk ziech hie attractiepark De Valkeneer. De Loeszak huèrde bie de veurmalige haof Kenge op g'n Ing.
Umdat Brokem kort bie de toeristeplaats Valkeberg liek, liegke hie ouch versjillende hotels.
Gesjiedenis
De ièrsjte sjrieftelike vermelding van Brokem dateert oet 1391. 't Dörp weurt in ein akte van 26 juni van dat jaor geneump es Bruchem en Bruckem.