cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Interbellum
350px|thumb|Europa in 't Interbellum (1923). Op de kaart zien väöl nui staote te zien, die veur d'n Ierste Wereldoorlog nog neet bestoonte. 'n Interbellum (vaan 't Latiens inter 'tösse' en bellum 'oorlog') is 'nen tied tösse twie oorloge in. Gans in 't bezunder meint me heimèt d'n tied tösse d'n Ierste en d'n Twiede Wereldoorlog, dus de jaore 1918-1939.
Kesjteël Aldenghoor
Gesjiedenis en beweuners
De van Ghoors woorte opgevolg door Werner van Pallandt, dae es landjvoog van Gulik aevel winnig op 't kesjteël verbleef mèr des te meë op zien kesjteël Wassenberg. Nao van Pallandt, dae kènjerloos bleef, kaom 't kesjteël in 1535 in bezit van Dirk van den Boetzelaar en zien opvolgers Dirk II en Zweder van den Boetselaar. Deze Zweder hèj 'n dochter, freule Ermgard geheite, die de eërder geneumde belegering aan 't begin van de 17e eëuw door 'n róndjtrèkkende rouversbende same mèt 'n aantal Haelesje sjtriejers weersjtóng en dees oetèntelik koosj verjage. Nao 'n kortsjtondig verblief van de Franse edelman François de Mauleon op 't kesjteël, kaom dit in 1629 veur bienao drie eëuwe lank in bezit van de familie De Keverberg. De lètste De Keverberg dae d'r woonde waas baron Karel De Keverberg.
Politicologie
Focus van de politicologie
D'r zeunt väöl versjillende theoretische perspectieve, ooch wal focus geneumd, binne de politicologie, väöl hievan behure ooch töt aander wetensjappe of zeunt eges oonaafhankeleke wetensjappe. Väöl van dès pespectieve haant hön ege methodes en normatieve hypotheses. De belangriekste zeunt:
Interbellum
Vrei vaan Versailles (1919)
D'n Ierste Wereldoorlog waor mèt de waopestèlstand vaan 11 november 1918 geïndeg door 'n Duitse opgaaf. Heimèt zaoge de Geallieerde ziech es euverwinners, en naome zij 't rech in han um hun eise op te lègke. Veural Fraankriek, op wee zie groondgebeed 't groetste deil vaan 't wesfroont had gelege, wouw astronomisch hoeg herstèlbetaolinge (100 mieljaar goudmarke) vaan Duitsland um de sjaoj aon zien economie (de Pruse hadde in d'n oorlog de tactiek vaan de versjreujde eerd touwgepas) te ripperere. 't Zouw tot 1988 dore ietot 't land dit bedraag had trökbetaold. Depe ermooj deeg ziech in Duitsland al gaw veule. Ouch naome de Franse d'n Elzas trök, dee de Pruse in 1870 hadde geannexeerd. Wijer stoonte de Geallieerde drop tot Duitsland in de touwkoms neet mie zouw kinne touwsloon; 't woort 't land verboje e leger vaan mie es 100.000 soldaote op de bein te bringe, en 't Rienland mós weure gedemilitariseerd. De zwoer laste en vernedering die Duitsland woorte opgelag brach de Duitse bevolking direk in 't geweer; me spraok vaan e Schanddiktat. Historici zien vaan meining tot dit einzijeg verdraag de kieme heet gezejd veur d'n Twiede Wereldoorlog.
Politicologie
Focus van de politicologie
Binne d'r lieër van de internationaal betrèkkinge zeunt ege theoretische perspectieve oontsjtande, de belangriekste zeunt:
Interbellum
Vrei vaan Versailles (1919)
Mèt 't nui communistisch bewind in Rusland hadde de Centraol machte al in 1917 de Vrei vaan Brest-Litovsk geteikend, oonder väöl gunsteger veurweerdes. Daorum kós Rusland neet zoe'n zwoer eise aon Duitsland oplègke.
Nui staote
E wijer deil vaan de Vrei vaan Versailles waor de stiechting vaan versjèllende nui staote in Midde-Europa. De Oosterieks-Hongaarse Donaumonarchie waor oetereingevalle, veural door intern centrifugaol nationalisme. De aonligkende Geallieerde eisde hun deil. Servië kós 't gebeed vaan de verwante Zuid-Slavische volker annexere in 't nui gestiech Keuninkriek vaan Serve, Kroate en Slovene, nao 1929 bekind es Joegoslavië; Roemenië naom Transsylvanië euver; Italië naom Zuid-Tirol en Trentino in. De Tsjeche en Slowake vereinegde ziech in Tsjecho-Slowakije. Oosteriek en Hongarije, noe neet langer in personeel unie, woorte twie gans zelfstendege len.
Politicologie
Focus van de politicologie
De politicologie is väörtkaome oet aandere wetensjappe, en haat nauw betrèkkinge mèt, en dezelfde interesses en methodes es vakke wie historie, rech, psychologie, de economie en de besjtuurskunde.
Interbellum
Nui staote
Pole, wat officieel al bestoont, meh in personeel unie mèt Rusland feitelek 'n provincie daovaan waor, vörmde ziech mèt zoewel Duits es Russisch en Oosterieks gebeed. Aon de weskant pakde ze veural de aw Prusische provincies boe Pools gesproke woort; in 't ooste evels naome ze väöl Witrussisch- en Litouwstaoleg gebeed in. Finland, vreuger ouch mèt Rusland in personeel unie, wis ziech bij de Vrei vaan Brest-Litovsk los te make. Griekeland breide zie groondgebeed sterk nao 't noorde oet mèt veurmaoleg Turks land.
Politicologie
Locus van de politicologie
De politicologie oonderzeukt d'r politiek óp versjillende laoge, ooch wal locus. Belangrieke versjille hiebie is 't versjil tösje d'r lieër van de internationaal betrèkkinge en vergeliekende politicologie, die betrèkking haat óp de wèrking van (systeme in) nationale sjtoate. D'r wert in väöl Nederlandse en Belgische departemaente 't vólgende oondersjeed gemakt tösje versjillende laoge:
Historie van de politicologie
De modern politicologie is oontsjtande es wetensjap in de Verenigde Sjtaote roond 1860.
Interbellum
Volkerboond
Um oorlog in 't vervolg te veurkoume, woort de Volkerboond opgeriech. Zoe zouwe internationaol gesjèlle in 't vervolg diplomatiek kinne weure opgelos. Ein vaan de ierste take waor 't oetsjrieve vaan mandaote veur aw Duitse en Turkse gebeie. Veural de Britte naome väöl aw Duitse kolonies en Turkse bezittinge in 't Midde-Ooste euver. Kwesties die de Volkerboond behandelde en oplosde waore oonder mie de Ålandkwestie, de deiling vaan Bove-Silezië en de grenze vaan Albanië. Duitsland, aonvenkelek oetgeslote, sloot ziech in 1926 ouch aon.
Politicologie
Politicologie in Nederland
In Nederland werre bacheloropleidinge politicologie aangebaoje an de Universiteet van Amsterdam, de Universiteet Leiden, de Vriej Universiteet en de Radboud Universiteet.
Interbellum
Kolonialisme
't Kolonialisme bleujde in 't Interbellum nog ummertouw wie in de negentienden iew. Sommege oondoordringbaar gebeje woorte noe pas ech gekoloniseerd: zoe kraog Nederlands Indië pas in 1922 de vörm die Indonesië noe heet. Allewel tot de inheimse bevolking in sommege gevalle mie inspraok kraog, bleve de mojerlen in alle gevalle 't lèste woord hawwe. In Azië (Brits Indië, Frans Indochina, Nederlands Indië) kaome ummer groeter gróppe inheimse intellectuele daotege in opstand; in Afrika evels bleef 't nog rösteg.
Politicologie
Tiedsjrifte
De Nederlandse Kring vör Wetensjap der Politiek gèft 't Ingelstalig blad Acta Politica oet.
Interbellum
Kolonialisme
D'n oorlog had wel versjuivinge op de koloniaol landkaart gebrach. De paar kolonies die Duitsland had, woorte verdeild: Namibië góng nao Zuid-Afrika, Tanzania nao 't Vereineg Keuninkriek en Roeanda-Oeroendi nao 't Belsj. Ouch väöl Turks gebeed woort oonder de euverwinners verdeild (en wel oonder 't VK en Fraankriek). De touwgeweze len kraoge de status vaan mandaotgebeed, mèt de bedoeling 'die len op neet al te langen termijn oonaofhenkelekheid te gönne. Praktisch gezeen maakde dat evels wieneg versjèl.
Ouch de Internationaol Concessies in China bleve in han vaan de aw machhöbbers, op de Duitse nao, die aon de Japanners woort touwgeweze. Dit lokde groet protes oet vaan de Chinese regering.
Staotsvörm
Roond 't ind vaan d'n oorlog vele versjèllende aw monarchieë, veural monarchieë mèt 'n otoritair karakter, um plaots te make veur 'n rippubliek (of, bij opgedeilde lan, mier rippublieke). 't Chinees keizerriek waor in 1912 al gevalle, de Russische tsaar had in 1917 troensaofstand gedoon, de Duitse en Oosteriekse keizers traoje in 1918 gedwónge aof. In Duitsland had dit ouch tot gevolg tot de voorste vaan de väöl deilstäötsjes ouch móste aoftrejje, dewijl in Oosteriek 't drage vaan 'nen adelstitel zelfs bij wèt woort verboje.
Gilberteilenj
De Gilberteilenj zeen 'n groep van 16 atolle, gelaege in de Groten Oceaan. Ze zeen de belangriekste groep eilenj van 't lendje Kiribati. De groep ligk óngeveer 1300 km t'n weste van de Phoenixeilenj en 3200 km t'n weste van de Line-eilenj. De naam "Kiribati" is de Kiribatische oetsjpraok van "Gilbert". Adam Johann von Krusenstern goof daen naam aan de eilenj es eerbetoon aan eine van de eerste óntdèkkers van de eilandjgroep.
Interbellum
Staotsvörm
Democratie woort evels nog neet de norm in de wereld; in tegedeil, in de loup vaan 't Interbellum versjijne in ummer mie len dictature. Mie es oets góng 't ouch um totalitair systeme: dictature gónge noe dèks gans 't leve vaan hun börgers controlere. In Italië pakde Benito Mussolini in 1922 al de mach. Versjèllende prèl democratieë in Midde-Europa transformeerde in dictature; in 1933 gebäörde datzelfde mèt de machseuvernaome vaan Adolf Hitler in Duitsland. De rezjiems vaan Mussolini en Hitler weure fascistisch geneump.
Tegeneuver dees rechse, nationalistische systeme stoont in Rusland 't communisme. Naotot d'n tsaar waor aofgetrejje (in fibberwarie 1917), hadde iers nationaliste de mach gegrepe, meh in november vaan datzelfde jaor (oktober op de toen nog gebruukde Russische kalender; daorum bekind es Oktoberrevolutie), pakde de communiste 't reur euver. Dit rizzelteerde in 'nen börgeroorlog vaan bekans vief jaor, boe de vrij radicaol bolsjevieke es winners oetkaome, en wat de opriechting vaan de Sovjet-Unie tot gevolg had. Communistische beweginge waore ouch in väöl aander len actief, in 't bezunder Duitsland, meh kaome dao neet aon de mach.
Linkse en rechse ideologieë troffe ziech oonderein in Spaanje, boe vaan 1936 tot 1936 de Spaonse Börgeroorlog weujde tösse de Republikeine (links) en de Nationaliste (rechs). Allebei de kaampe bestoonte oet boonte coalities, en allebei hadde ze ouch väöl inminging vaan boetelandse legers en vrijwèllegers. De nationaliste wonne d'n oorlog; al gaw waor 't de fascistoïde Falange beweging, oonder leiing vaan generaol Francisco Franco, die allein aon de mach kaom en die mach tot Franco zienen doed zouw behawwe.
Economie
In de ierste jaore nao d'n oorlog laog de economie gans plat, door de verweustinge en euvergroete investeringe die 'r had gevraog. 't Helste woort Duitsland geraak, dat zwoer herstèlbetaolinge kraog opgelag. Dit brach sjeersde en hyperinflatie euver 't land. In e paar jaor zakde de weerde vaan de Duitse mark tot 'n bieljoenste vaan wat ze kort veur d'n oorlog weerd waor gewees. Ind 1923 begóste de aw Geallieerde in te zien tot e herstèl vaan de Duitse economie veur alle partije productiever waor, en woort 't Dawesplan opgestèld. Dit brach de ganse westerse wereld e paar jaore vaan groete greuj en veurspood (de Roaring Twenties).
In 1929 kierde 't tij evels door de krach op Wall Street. 't Berste vaan de financieel zeipbel dróng gaw in de reëel economie door, wat 't ein nao 't aander faillissemint en 'n enorm werkeloesheid (gemeinelek tientalle percinte) tot gevolg had. Regeringe reageerde in 't gemein mèt bezuneginge: geld liene waor veur de mieste gein optie. In de VS deeg Franklin Delano Roosevelt dat evels wel. Um de economie op geng te helpe leet 't ein nao 't aander land de gouwe standaard los, zoetot me de munt kós devaluere. De crisis zörgde veur 'n sterk touwgenome steun veur extreem (communistische en fascistische) partije, en brach ouch binne democratische partije 'n veurkäör veur sterke leiersfigure (Churchill, Roosevelt) teweeg.
Kuns en cultuur
Väöl kunstenere wouwe door de versjrikkinge vaan d'n Ierste Wereldoorlog aofrekene mèt de aw wereldorde, en dewijl 't modernisme al veur d'n oorlog waor opgekome, kaom 't noe väöl mier oonder de aondach. Paries heel zien beteikenis es centrum veur (modern) kuns, Berlien kaom in de jaore twinteg sterk op. De beteikenis vaan Wene leep trök. Ouch zuut me in 't Interbellum 'n groete oontwikkeling vaan popcultuur en massacultuur, die samehingk mèt de koms vaan nui media wie film, grammofoon(plaat) en radio.
Beeldende kuns
Abstrakte kuns waor kort veur d'n oorlog oontstande in kring vaan 't kubisme, en min of mie oonaofhenkelek vaan de kubiste gevoonde door Vasilij Kandinski en Kazimir Malevitsj, welke lèste de radicaolste waor. Dezen trend woort direk nao d'n oorlog oonmiddellek opgepak, ouch in Nederland, boe roontelum Theo van Doesburg de gróp De Stijl oontsteit (wijer veurnaom representante Gerrit Rietveld en Piet Mondriaan) en euver de ganse wereld bekind raak.
Nog radicaolder mèt 't verleie breke wèlle de dadaïste, oontstande in 1916 in Zürich. Hun esthetiek centreert ziech roontelum zinleegheid; ze wèrke daoveur mèt collages, oonzinneg same aofbeelde vaan dinger en antikuns. Marcel Duchamp weurt 't mieste mèt 't dadaïsme in verband gebrach. In Berlien weurt 't opgepak door Kurt Schwitters, deen 't Merz neump.
Dewijl 't dadaïsme neet laank in de belaankstèlling steit, oontwikkelt ziech dao-oet al gaw 't surrealisme, beeldende kuns die mèt oonmeugeleke beelder 'n deper beteikenis wèlt oprope. Bedinker vaan 't woord is Guillaume Apollinaire, dee ouch betrokke is bij 't Surrealistisch Manifes. Boete väöl Pariese sjèlders make ouch de Belsj René Magritte en de Spanjool Salvador Dalí naom demèt.
Literatuur
Ouch in de literatuur kump 't dadaïsme op; Kurt Schwitters is neve beeldende kunsteneer ouch 'nen diechter. 't Klaankdiech is 'n typische uting vaan dada-literatuur. In Vlaondere raak Paul Van Ostaijen sterk oonder dadïstischen invlood. Literair modernisme vint me ouch in Groet-Brittannië, bij James Joyce, dee mèt zien stream of consciousness vrij-associatief en lesteg te penetrere beuk sjrijf. 't Expressionisme kump op bij Alfred Döblin. Euver 't algemein evels weurt literatuur zjus touwgenkeleker (nui zakelekheid), en weure beuk minder dik. De Britse Virginia Woolf weurt väöl geleze; in Nederland nump Ferdinand Bordewijk de zakeleken trend op. Ouch oorlogsliteratuur vint ziene weeg nao 't publiek (Erich Remarque).
Genreliteratuur (ouch wel triviaol literatuur) weurt belaankrieker, noe arbeiers en kleinbörgers gelètterd zien en laankzaamaon mie geld te besteie höbbe. Hedwig Courths-Mahler sjrijf leefdesromans veur hoesvrouwe, J.R.R. Tolkien maak de fantasy volwasse en versjèllende Amerikaanse sjrievers koume mèt sciencefiction.
Meziek
D'n atonaole meziek, in de jaore 1900 in Wene oontwikkeld door Arnold Schönberg, kump noe väöl wijer in de belaankstèlling. De vraog of meziek zoonder toensoort meugelek is en/of de touwkoms heet, hèlt de meziekwereld bezeg. Succesvol weurt Schönberg ziene lierling Alban Berg mèt d'n opera Wozzeck. De mieste componiste evels blieve tonaol componere. 't Neoclassicisme kump sterk in de mode: korter werke, klaorder structure en 'n sterk antiromantische esthetiek. Igor Stravinski löp veurop; ouch Les Six in Paries en Paul Hindemith in Berlien lievere belaankrieke bijdrages. In de Vereinegde Staote steit de ierste generatie componiste vaan naom op; sommege vaan hun zien oetgesproke experimenteel (Charles Ives, Henry Cowell, John Cage).
Film
't Nui medium film had ziech in d'n oorlog sterk beweze es propagandamiddel. Ouch in 't Interbellum kaom väöl vaan de vernuiing vaan politieke filmmekers. Revolutionair in montaasj waor 't werk vaan de Sovjetrus Sergej Eisenstein. In nazi-Duitsland zouwe de films vaan Leni Riefenstahl (oongebrukeleke geziechspunte en camera-opstèllinge) hoeg ouge goeje. De films in dezen tied valle technisch gezeen oeterein in stom films (jaore twinteg) en klaankfilms (vaanaof de jaore daarteg). De mieste films hadde nog gein groete artistieke pretenties (euver 't algemein tuine ze amusemint), meh sommege producties kaome vaan trends oet de hoeger kuns: Wilhelm Murnau maakde expressionistische, Salvador Dalí surrealistische films.
Cultuurpolitiek
Wie bove gezag oontdèkde de totalitair dictature al gaw de beteikenis vaan de film. Ouch op aander vlek gónge dees regimes ziech mèt kuns meuje. Vreuger had 't wel censuur gegeve tege gezagsgevierleke kunsutinge, meh in zoewel Hitler zien nazi-Duitsland es in Stalin zien Sovjet-Unie begós de euverheid modern kuns te verbeie of entans bij te sture. In Duitsland deeg me dit vaanaof de machseuvernaome al; me spraok vaan Entartete Kunst. In de Sovjet-Unie bleujde iers de avant-garde, meh wie 't bewind merkde tot de arbeiers dao neet op zaote te wachte, lagte ze 't socialistisch realisme op. Versjèllende kunstenere woorte vervolg, aandere vlöchde nao 't boeteland, weer aandere hele hun kuns verborge of zochte nao de grens vaan wat touwlaotbaar waor.
't Interbellum in Nederland
Nederland, wat in d'n Ierste Wereldoorlog neutraol waor gewees, waor in 't Interbellum eint vaan de stabielste len in Europa. Wie in november 1918 in Duitsland e revolutionair klimaot heersde, reep Pieter Jelles Troelstra ouch in Nederland de revolutie oet, wat evels compleet mislökde. Extreem partije haolde zelfs in crisistied neet d'n aonhaank dee ze in aander len kóste verwachte: de fascistische NSB haolde veer zedele (vaan de 100) bij de Twiede Kamerverkezinge vaan 1937, de communistische CPH (in 1918 SDP, nao 1935 CPN) had 'rs op zie huugdepunt (verkezinge 1933) ouch veer. Wel dreigde kort nao d'n Oorlog nog e conflik mèt 't Belsj, wat Ziews-Vlaondere en Nederlands Limbörg opeisde. Ze voonte tot Nederland neet neutraol waor gewees, oonder mie umtot 't aon d'n Duitse keizer asiel had verliend. Dit mislökde, meh had wel e charmeoffensief vaan de keuningin in Limbörg tot gevolg. 't Waor in dezen tied tot Nederlands Limbörg definitief vernederlandsde.
Wel waor 't tegen 't ind vaan d'n oorlog oonrösteg gewore in Nederland. Dit brach 't kabinèt-Cort van den Linden in 1917 tot de inveuring vaan 't Algemein Keesrech (boe-op in 1919 ouch 't vrouwekeesrech volgde) en de evereiege vertegenwoordeging. Dit brach de orthodox-protestantse ARP en de kathelieke RKSP aon de mach, en zörgde veur de parlementair veraankering vaan de socialistische SDAP. De kathelieke Charles Ruijs de Beerenbrouck leide drei kabinètte, de protestantse Hendrikus Colijn zelfs vijf. In 1939 zörgde 't twiede kabinèt-De Geer veur e novum door de deilnaome vaan de SDAP. Staotshoof waor de ganse periode keuningin Willemien.
Sociaol gezeen waor dit d'n tied vaan de verzuiling: 't protestants, katheliek en socialistisch bevolkingsdeil tolereerde ziech oonderein, meh ze trokke ziech trök in hun eige instèllinge, wat zörgde veur 'n versnippering vaan aw media (gezètte), nui media (radio-umroop), oonderwies, vakboond, jäögbeweging etc. Ouch kaom de ierste gróp migrante vaan d'n twintegsten iew 't land in: de Chineze, die es have-arbeiers in Rotterdam kaome, meh in de crisistied werk aon wal zochte.
't Interbellum in Nederland indegde op 10 mei 1940, wie Hitler zien legers tegeliek Nederland, 't Belsj en Luxemburg binnevele en 't land binne de vief daog bezatte.
't Interbellum in 't Belsj
Aanders es Nederland had in 't Belsj d'n Oorlog wel geweujd. Zoe good wie gans 't land waor bezat gewees; e klei stökske vaan de froontlijn leep door Wes-Vlaondere en perceis dao hadde e paar vaan de helste gevechte ziech aofgespäöld. Ieper laog gans in pojn door constante besjetinge. Ouch de Belzje maakde heidoor aonspraok op compensatie, en deil daovaan waor 't euverdrage vaan de (gooddeils Duitstaolege) Ooskantons aon 't Belsj. Ouch annexeerde Belsj Neutraal Moresnet (wat dus es land verdween). Veur 't plan um ouch deile vaan Nederland te annexere (zuug bove) waore de groete Europese machte evels neet te vinde.
Ouch in 't Belsj woort noe algemein keesrech ingeveurd, en wel in 1919. Dit brach drei groete f(r)acties in 't parlemint, de kathelieke, de liberaole en de socialiste, die tot in lèngde vaan jaore de politiek zouwe dominere. Wijer kinmerk ziech dezen tied door oonras in Vlaondere, boe 't Nederlands ziech ummer mie es cultuurtaol emancipeerde. Vlaomse eise wie de vernederlandsing vaan de universiteit in Gent en de twietaolegheid vaan 't leger (in d'n oorlog waor 't veurgekoume tot de Vlaomse soldaote hun franstaolege officere neet kóste verstoon) woorte noe doorgeveurd. Mier es in Nederland kaome in de crisisjaore 't fascisme sterk op, zoewel in Vlaoms-nationalistische (VNV) es in Belsj-nationalistische (rexisme) kring. Keuninge waore Albèr I (tot 1934) en Leopold III.
't Inj (Remunj)
't Inj  (Nederlands: Eind) is 'n buurtsjap van Assel ane Maas in 't wèste vanne Nederlandse plaats Zjwame, inne gemèndje Remunj.
't Inj ligk feitelik tösse Wielder en Leeve in.
Sjtraotname
De volgende sjtraote en waeg vallen ónger 't Inj :
Kosovo
Kosovo (Albanees: Kosova, Servisch: Косово и Метохија) is de jure 'n autonoom provincie vaan Servië die grens aon Montenegro, Albanië en Macedonië. De hoofstad is Pristina (300.000 inwoeners), wat ouch 't economisch en cultureel centrum is.
De facto heet de rippebliek Servië gein inkel gezag in Kosovo, wat 'n bevolking heet die veur oongeveer 90% besteit oet etnische Albaneze. De president vaan Kosovo waor tot januari 2006 de Albanese sjriever en leier vaan de politieke partij Democratische Liga vaan Kosovo Ibrahim Rugova (gekoze in 1992 en herkoze in 1998, gestorve in 2006). Bij 't oeteinvalle vaan de veurmaolige republiek Joegoslavië späölde de gebäörtenisse in Kosovo 'n belangrieke rol.
Op 2 februari 2006 gaof VN-gezant Martti Ahtisaari advieze die feitelek neerkaome op oonaofhenkelekheid veur Kosovo.
Op 18 november 2007 wint Hashim Thaci de parlemintsverkiezinge. Heer zouw streve nao oonafhenkelekheid van Servië en 'n gooj besjerming vaan de Servische minderheid.
Mojer Teresa waor 'n etnisch Albanees Kosovaarse. Ze oontving de Nobelpries veur de vrei en storf op 5 september 1997.
Op 17 februari 2008 reep 't Kosovaars parlemint de oonaafhankelekheid oet. In de maonde daonao zouwe versjèllende len, boe-oonder Nederland, 't Belsj, Duitsland en de Vereinegde Staote, 't land erkinne. Servië claimp 't gebeed evels nog ummertouw es oonderdeil vaan zien eige territorium. Heidoor, en door de oppositie vaan veilegheidsraodleie Rusland en China, bleef erkinning door de Vereinegde Naties oet. Veurluipeg (juli 2008) liekent ziech 'ne status quo aof te teikene.
Akkoord Servië
In 2013 teikende Servië en Kosovo 'n akkoord vaan de Vereinegde Naties en de EU. 't Veurnaomste dat in 't akkoord stoond waor tot Servië nimmie zou dreige mèt 't aonvalle vaan Kosovo. In toesj daoveur zal Kosovo neet 't umstreije noorde vaan Kosovo binnevalle, boe de miederheid oet Serviërs besteit. De Kosovaarse premier Hasim Thaçi meint tot dit akkoord mèt Servië juridisch gezeen erkaning beteikent vaan de Kosovaarse zelfstendegheid. Heer leet dit op 19 april 2013 weite aon de gezèt Blic vaan Belgrado. Heer zach d'r vaan oet te gaon tot de len die Kosovo nog niet höbbe erkènd dat allewijl gaon doen. Ouch hoop heer gauw lid te weure vaan de VN. Dat lètste heet Servië bis noe tou weite te veurkomme. Servië zeet evels tot 't vaan erkènning nog gaar gein sprake gief.
Decimaeter
Eine Decimaeter (aafkorting: dm) is geliek aan eine tiende maeter, oftewaal 0,1 maeter. Dit is weer geliek aan 10 centimaeter. 't Veurvoegsel deci is aafkomstig van 't Latiense decimus, waat tiende beteikendj.
Akkerboew
Akkerboew is 'n vorm van landjboew; 't is 't gehieël van ikkenomische aktiviteite wobie 't netuurlik miljeu wuuertj aangepas veure perductie van plantje veur miensjelik gebroek. Aafhenkelik van 't perduk, de perductiemethood en 't niveau vanne wèlvaart wuuertj gebroekgemaak van e groeat aantaal aan oetereinloupendje technieke, variërendj van 't wirke mit einveljige wirktuug toet 't gebroek van groeate mesjiender, wobie arbeid ummertoe mieë wuuertj vervange door mesjiender.
Gewasse
Wichtige akkerboewgewasse zeen aerpel, kaoresaorte (wie meis, ries, weit, hirs, haver), vlas, ketoen, toebak, sókkerkrote, kuuelzaod, mer ouch de kleinder gewasse wie kuummel of karwij, blawmaonzaod, bookweit, erte, tuinboeane, knariegraas en cichorie behuuere daotoe.
Wirktuug
Landjboewwirktuug en gereidsjappen innen akkerboew zeen:
Florenville
thumb|Locatie va Florenville in Luxemburg. Florenville is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Virton. Op 'n oppervlakde va 146,91 km² wonne 5.542 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 38 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|De kèrk va Florenville. Fontenoille, Muno, Sainte-Cécile, Lacuisine, Villers-devant-Orval en Chassepierre.
Toni Erdmann
Toni Erdmann is 'ne film oet 2016.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan kemedie, dramafilms.
De film woort geregisseerd door Maren Ade en heet 'nen doer vaan 162 menute.
Liter
De Liter is ein maoteenheid veur 't volume en weurdj door 't Eenheidsteike „l“ of „L“ gesymboliseerdj. De „L“ waerdje ingeveurdj, om verwisseling mit 't siefer 1 te veurkomme en is daorom in Frans- en Ingelstalige gebiede gebroekelik. Aaf en toe weurdj om dezeldje verwarring te veurkmme ouch de sjriefletter (ℓ) gebroektj.
Es wettelikke maoteinheid weurdj liter naeve de aafgeleide SI-Eenheid veur volume, de kubieke maeter (m³), gebroektj. Eine liter kumptj euverein mit eine kubieke decimaeter (dm³) of ein doezendjste kubieke maeter (1 l = 0,001 m³). Eine kubus mit ribbes van 10 cm = 1 dm haet daorom ein volume van eine liter.
Oos-Voeres
't Oos-Voeres is èè van de driej variaante van 't Limburgs die ee Voere gekald waeëde, nameliek in S'n Maeëte, S'n Pieëter, Teuve en Rimmesjtel. Oeë 't nuedig ès, ka me ooch zage: Teuves en Rimmezjdel.
Zon
thumb|Zon De zon (symbool: ) is 'n middelgroete staar oet de G-klasse (dèks ouch wel gelen dwerg geneump). Zie is 't midde vaan eus Zonnestèlsel en daodoor 't prominentste hiemellichaam veur 't leve op Eerde. De zon heet zelf 'n baon vaan 88 leechjaor um 't midde vaan de Mèlkweeg; ei "zonnejaor" (galactische periode) doort 226 miljoen jaor. De zon heet 'nen diameter vaan oongeveer 1,392 x 106 km. De zonneatmosfeer hèt Corona.
Allewel 't oetzuut tot de zon brant, kump ze op 'n aander meneer aon häör wermde: ze deit aon kernfusie en zèt waterstof um in helium.
Kapel (Henri-Chapelle)
Historie
In de 18e ieuw vergaderde-n dao de Staote va Limburg, nemmelig ee g'n Kroeën.
Bezeenswaerdighede
thumb|right|[[Amerikaanse kèrkhof Henri-Chapelle|Amerikaans militair kèrkh'f]]
De Plaank
thumb|250px|right|Hòòf en [[kapel op'n Plaank]]
De "nederzetting" De Plaank (Frans: La Planck) vèlt ónder twèèj leng, 't Belsj (gemingde  Voere) en  't Hóllensj (gemingde  Gùlpe-Wèttem), ónder driej parochies: S'n Maeëte, Tèùve en Sjlennig.
De Plaank liet tùssje de "woonkerne" Nürep, D'r Kónnebèùsj, D'r Krindel, Ùlvend en Òp'e Sjilberg. Ze liet op de "watersjeiing" tùssje-n de Gùlp en de Väöësj. De ow livvej ("steenweg") Kapel (Henri-Chapelle) - Hagelster - Terlienge - Kieër - Mastricht kèùmt dao lans.
Historie
't Ùsjte loge-n de hoezer va G'n Plaank mer juus tùssje wat huuj de sjoeël ès, en de Èke. Van die "Ow Plaank" ès de boerderiej Royen ee 1964 nao Bokriek braat. - Òp de Ferraris-kaat (ca. 1780) liet nog mer èèn deenk a g'n livvej: dat van de Arnold Lakrò (Delacroix), dat noe nog 'ne datumsjtèè "1771" dreet.
Mae wie in 1839 hie de grens tussje-n 't Belsj en  't Hòllensj kaam, kraeg de livvej väöl mieë betèkenis. Dao kaam 'n' büro van de kómmieze (douane), en bie dae büro kaam 'n kaffè. De Lakròs boewde-n nog driej boerderieje en 'n kapel. 't Kaam 'ne weenkel. En daomit waor De Plaank e "volwaardig" dùrp. Mae 't waoëd gèng apade gemingde of apade parochie. Die va G'n Plaank hèjje ummer gan "onafhankelijk" gewest.
In de jaore 1930 waoëd d'r weenkel gehotte dùr de Cerfontain-e en d'r kaffè dùr de Barbay-s. En die Barbay-s rigdde-n 'n sjoeël òp. Die heel 't mer e paar jaor oet, en doe gove de Lakròs groond vör de sjoeël die noe nog besjtèèt.
Saer e paar jaor haat 't gènge büro mieë Op'n Plaank. D'r weenkel ès toe, En noe haat 't och al gèng zoondesmèès mieë.
De luuj Òp 'n Plaank haant zich e-zeu väöl wie mäögelig oet d'r pólletieke sjtried van de lètste jaore gehotte.
P-47 Thunderbolt
thumb|P-47D-25-RE, 352. FS/353. FG, Raydon/Suffolk, Juli 1943 De Republic P-47 Thunderbolt, ouch bekindj onger de naam "Jug", waas 't grootste en duurste gevegsvleegtuug van vleegtuugboewwer Republic. 't Waas es jager ontworpe en waerdje tiedes de Tweede Waereldoorlog later ouch gebroektj es jagbommewerper. De eerste vluch waerdje oetgeveurdj op 6. mei 1941. Tiedes de oorlog waerdje ongeveer 15.600 Thunderbolts gemaaktj, die in eder oorlogsgebied waerdje ingezatj.
De P-47 waas de opvolger van ein lien vleegtuge en doorontwikkeldj vanoet de Seversky P-35, de XP-41, P-43 Lancer en de XP-44 Rocket. 't P-47 ontwerpteam aangeveurdj door Alexander Kartveli, prizzenteerdje ein ontwerp det aangedreve waerdje mit eine 1150 pk Allison V-1710-39 motor with en allein twee 0.50 inch mitrailleurs. Nao de berichte vanoet Europa euver, sjneller, baeter jagers waerdje 't vleegtuug opnuuj ontworpe en oetgeröstj mit eine 2000 pk Pratt & Whitney Double Wasp XR-2800-21, op det moment de sjterkst besjikbare vleegtuugmotor in Amerika. Hae rösdje 't vleegtuug ouch nog oet mit eine supercharger, woveur hae de romp mos aanpasse, zodet dae supercharger veur de gewichsverdeiling achter in 't vleegtuug kos waere geboewdj. Daodoor kreeg de jager monsterlikke aafmaetinge en waas 't bienao twee keer zo zjwaor es de anger bekindje jagers van'ne geallieerde, de Supermarine Spitfire, de Hawker Hurricane, de Dewoitine D.520. Om 't vermoge vanne nuje grote motor kwiet te kinne waerdje de drieblajige propellor vervange door eine veerblajige. Toch waerdje 't ein vanne drie béste jagers vanne USAAF naeve de North American P-51 Mustang enne Lockheed P-38 Lightning.
thumb|Republic P-47N Thunderbolt
Technische gegaeves vanne P47-N
Lengte: 10,99 m.
Breidte: 12,97 m.
Heugte: 4,47 m.
Max. snjelheid: 752 km/oer
Gevechsbereik: 1287 km.
Gebroekers nao de oorlog
thumb|Thunderbolt F-47D vanne [[Colombiaanse Lochmach in 1946]] right|thumb|Braziliaanse P-47s mit 't Senta a Pύa! squadron badge, mit 't nationaal teike van [[Brazilië euver 't USAAF teike gesjilderdj]]
't Ware dus veural de lenj in Midde- en Zuid-Amera die 't vleegtuug toet inne jaore zestig gebroektj höbbe.
Bronne
De lies gebroekers kumptj vanne Ingelstalige Wikipedia.
't Aviaition Historical online museum.
Pindos
't Pindosgebergte (Grieks: Πίνδος, Pindos, Albanees: Pindit) is de naom vaan de berg die 150 km laank de grens tösse Griekeland en Albanië besloon. Ze ligke bij de Griekse regio's Epirus en Wes-Macedonië. Dao-oonder goon de berg vaan Pindos door en make ze de grens tösse Epirus en Thessalië dudelek. Umtot dit 't ierste is wat väöl Europeane zien es ze Griekeland binne koume en umtot de berg vaan Pindos lang veur besjerming höbbe gezörg veur de Grieke weure zie ouch dèks de rögkestraank vaan Griekeland geneump.
Habay
thumb|Locatie van Habay in Luxemburg. Habay is 'n gemèngde in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Virton. Op 'n oppervlakde va 103,64 km² wonne 8.267 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 80 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|'t Kesjtieël Pont d'Oye in de gemèngde Habay. Anlier, Habay-la-Neuve (gemèngdehoes), Habay-la-Vieille, Hachy, Harinsart, Houdemont, Marbehan, Nantimont, Orsainfaing en Rulles.
De Wesj
thumb|200px|Brigidabrón en de wesjplaats in de Wesj De Wesj (Nederlands: Wesch) ies 'n buurtsjap in Noorbaek in 't dal van de Noor, (gemeinte Èèsjde-Mergraote), in 't heuvelland van Zuud-Limburg. De baek, ouch  't Laankwater geneumd, haet hie zien brón en sjtruimp riechting Voere Belsj. Sinte Briej (Brigida) ies de petroanheilige van de kèrk van Noorbaek. De ouch zoa geneumde Brigidabrón liek aan de ingank van dees plaats, es-te van Maer kumps. Hie sjteit 'n beeld vaan Brigida, gemaak door de in 2008 gesjtorve kunssjmeed Math Wanders.
In vreuger tieje haolde luuj oet de buurt hie hun drinkwater en sjpeulde ter plaatse de wesj. Zoa kaom 't gehuchske aan ziene naam. De wesjplaats en de pómp zint bewaard gebleve. Op de pómpezjwungel sjtóng (in 2005 neet miè aanwezig) gesjreve: "Sancta Brigida bit voor ons, K N 1585" In 1984 kaome luuj van de Sjoppemer Hèj hie nog hun (drink)water hole. In 't buurtsje liegke 'n paar vakwerkhoezer.
In 2008 haet 'r reconstructie plaats gevónge en ies aan de euverkant van de weeg 'n apaart watertappunt gerealiseerd, mèt 'ne trap in de Noor. Dat ies o.a. veur de boere oet de umgeving die toe noe toe 't water pómpde aan de brón zelf.
Ancien régime
Mit 't ancien régime (Frans veur "aad besjtuur") weurt 't door 't Hoes Bourbon op absolutistische meneer geregeerdje Frankriek van veur de Franse Revolutie van 1789 gemènd. Mit de term "ancien régime" weurt daonaeve ouch de periode gemènde oet de Europese gesjiedenis die begint aan 't ènj van de Middeleve en ènjig mit de Franse Revolutie. Es dusdanig is 't e substituut veur "Vreugmodernen Tied", 'n periode in de Europese gesjiedenis die löp van ca. 1450 tót ca. 1800.
De Hei (Zjwame)
De Hei (Nederlandjs: Heide) is e gehuch in 't naorde vanne Nederlandjse plaats Zjwame, inne gemèndje Remunj. De aaj kern van Hei ligk vasgeklemp tösse de A73 enne N271.
Eigentlik vörmp Hei allewiel de naordelikste wiek van Zjwame. Ouch 't industrieterrein van Zjwame ligk oppe Hei.
't Gehuch woort vreuger Wielderhei geneump.
Benthorn
thumb|Gemeinte Benthuizen ind [[jaore 1860. Me zuut 't klein Benthorn oongeveer in 't midde, oostelek vaan 't dörp, ligke.]] Benthorn is 'n naobersjap vaan Benthuizen, gemeinte Alphen aan den Rijn, oostelek vaan 't dörp gelege. Allewel tot vaan Benthorn neet väöl euversjut, heet 't pläötske 'n lang historie es ambach en later gemeinte.
Historie
In de Vreugmodernen Tied weure oetgebreide deile vaan 't Greun Hart oetgeveend: de natuurleke veenlaog weurt tot op 't klei aofgegrave, zoetot 't oonder water kump te stoon. Heibij rake zoewel Benthorn es Hoogeveen oontvolk. In de laten achtienden iew weurt de groond weer druuggemaak en in pach gegeve. Benthorn besteit in de negentienden iew oet twie boerehäöf en de oonmiddeleke groond dao-umheen.
In 1845 weurt Benthorn, nog veur de groete Zuid-Hollandse fusiegolf in de jaore 1850, opgeluf en bij Benthuizen geveug. Dao blijf 't jaorelaank oonveranderd bestoon es 'ne weeg mèt e paar boerderije. In de jaore 2000 kaom 't tracé vaan de HSL evels dweers door Benthorn te loupe. Heibij woorte de mieste hoezer gesloop. Es straotnaom is Benthorn nog ummertouw trök te vinde.
Bestuur
Benthorn had geinen eige börgemeister en raod; in zoe'n extreem klein gemeintes betaolde d'n ambachshier veur de administratie.
Waope
Benthorn droog gein eige waope.
Meix-devant-Virton
thumb|Locatie va Meix-devant-Virton in Luxemburg. Meix-devant-Virton is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Virton. Op 'n oppervlakde va 54,2 km² wonne 2.776 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 51 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|Kiek óp de kèrk va Meix-devant-Virton. Belle Vue, Berchiwé, Gérouville, Houdrigny, Limes, Robelmont, Sommethonne, Villers-la-Loue.
Werreldgezóndjheidsorganisaasje
De Werreldgezóndjheidsorganisaasje (Ingels: World Health Organization) of WHO is 'n gespecialiseerdje organisaasje vanne Vereinigdje Naasjes die is gevestig in Genf mit es dool weltwiej aspèkte vanne gezóndjheidszörg in kaart te bringe, aktiviteite op 't gebied vanne gezóndjheidszörg te coördineren enne gezóndjheid vanne werreldbevölking te bevördere. De Werreldgezóndjheidsprganisaasje is op 7 april 1948 opgerich gewaore dore Vereinigdje Naasjes. Jäörliks wuuertj dezen daag es Werreldgezóndjheidsdaag mit e thema in 't nuuds gebrach.
In 't logo vanne organisaasje is de esculaap verwirk gewaore.
Vervalenergie
Vervalenergie is 'n term oete atoomfysica. 't Sjteit veur de totaal binjingsenergie die tiedes 't procès van radioactief verval van atoomkerne vriekump door ómzètting van massa in energie, volges Albert Einstein zien formuul E=mc².
Werreldgezóndjheidsorganisaasje
De Werreldgezóndjheidsorganisaasje besjeftig zich ouch mitte klassifikaasje van aandeuningen en genaesmiddele.
Wouter Koolmees
Wouter Koolmees (Capelle aon d'n IJssel, 20 miert 1977) is 'ne Nederlandse politicus en ikkenoom vaan de D66. Sinds 26 oktober 2017 is heer minister vaan Sociaol Zake en Wèrkgelegeheid in 't Kabbinèt-Rutte III.
Vervalenergie
Dees energie kump vrie in de vorm van kinetische energie van de atoomkern en (veural) ein of meer oetgesjikde massadragende deilkes en in de vorm van leechsjtraoling (fotone). De wieväölheid aan vriekómmende energie is altied geliek veur 'ne bepaolden euvergank van 'n radio-isotoop nao e bepaoldj vervalproduk (soms zeen meerder vervalpajer meugelik, edert mit 'n eige vervalenergie).
Wouter Koolmees
In 2001 waor Koolmees veerdeg mèt zien studie Sociaol en Institutioneel Ikkenomie aon de Universiteit vaan Utrech. Vervolges góng heer wèrke veur 't Nederlands Ikkenomisch Instituut (Nederlands Economisch Instituut). Vaan 2003 bis 2010 wèrkde heer es D66'er in 't ministerie vaan Financië, iers es ambteneer in de algemeine finananciële en ikkenomische polletiek, daonao es ambteneer inspectie. In 't lèste jaor waor heer hoof vaan 't begroetingsbeleid.
Vaan 2010 bis 2017 waor heer Twiede Kamerlid veur D66. Datzelfde jaor woort heer al door de parlemintaire peers oetgerope tot polletiek talent vaan 't jaor.
Centraol in zien carrière es minister vaan Sociaol Zake en Wèrkgelegeheid is zien verantweurdelekheid um 't pensioenssysteem te hervörme: de koste loupe te hoeg op en de staot kin 't riekeleke pensioensysteem neet mie financiere. Umtot bekans ederein d'r achteroet op zal goon mèt dees hervörminge kin Koolmees op väöl kritiek rekene vaan media, pensioenboonde es-ouch börgers.
Kaegele
Verschille tusse kaegele en bowle
9                               7    8    9   10    7      8                              4    5    6 4     5      6                             2    3    2      3                                  1       1
Hendrik van Gelder
D'r zeen mieër edelluuj gewaes mit de naam Hendrik van Gelder:
Melbourne
Melbourne is ouch de grótste stad van Victoria mit 'n inweuneraantal van 4.347.955 in 2013.
De stad is verneump nao d'n Ingelse staotsman Lord Melbourne, dae t'n tieje van de stifting van de stad in 1835 juus aan zien twièdje regeringsperiood es minister-president van Groat-Brittannië waas begós en waas gebaore in 't Ingels plaetske Melbourne in Derbyshire.
Sjei
Ins op de drie jaor kump in 't gehuch de brónk van Norbik langs.
Melbourne
Van 1901 tót 1927 fungeerdje Melbourne es de zaetel van 't Australisch parlement en de fidderaal regering.
Sjei
De Sjeierling
Sjeierling ies 'n plek langs de weeg van Norbik nao Ge Kruuts (Hoogcruts), die häöre naam te danke haet aan 'n ling, die hie gesjtange haet en in 1979 umgevalle ies vanwege 'ne sjtörm. In 1999 haet de heemkundevereiniging "Heem en Groen" 'n nuuj ling geplant.
Melbourne
De plaats ligk aan de zuudoaskus van Australië, zoaget 800 kilomaeter t'n zuudwèste van Sydney. De stad ligk aan de Port Phillip Bay en is geboedj rónjelóm de reveer de Yarra.
Melbourne wuèrtj betrach es de cultureel en modehoufstad van Australië. De stad is biezunjer multicultureel (zoaget ei derdje van de bevölking is neet gebaoren in Australië). Zoa guèf 't Griekse, Italiaanse, Törkse, Sjinese en Viëtnamese wieke. De stad besjik euver väöl gooj restaurantje.
Etalle
Étalle kin verwieze nao:
Wadersloh
De op 78 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel drei oortsdeile (dörpe die behure bis de gemeinte).
Musson
thumb|Locatie va Musson in Luxemburg. Musson is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Virton. Op 'n oppervlakde va 34,81 km² wonne 4.447 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 128 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|De kèrk va Musson. Baranzy, Gennevaux, Mussy-la-Ville, Signeulx en Willancourt.
Oblas Donetsk
D'n oblas Donetsk is ein van de twieë besteurlike einhede in d'n Donbass, 'ne rilletief vlake en vröchbare regio taege de grens mit Rusland. Dit gebeed haet 'n gunstig klimaat en groeëte steinkaolreserves. Vuuel belangrieke staej ligge dich beejein, wao-ónder Donetsk, Horlivka, Sloviansk, Kramatorsk, Makijivka en Jenakijeve.
Wake (eilandj)
Wake is 'n atol in de naordelike Groten Oceaan, óngeveer op twee-derde tösse Hawaï en de Naordelike Mariane. 't Beheurt tót de Vereinigde Sjtate van Amerika en ligk in de tiedzone UTC+12.
De Vereinigde Sjtate annexeerde Wake in 1899 veur 'n kabelstation veur de trans-pacifickabel. 'n Belangrieke lóchmach- en marinebasis waerde aangelag in 1940 en 1941. In december 1941 waerde 't eilandj ingenómme door Japan; ze wiste 't vas te haje tót 't inj van de Tweede Waereldoorlog. Op 7 oktober 1943 executeerde ze 100 Amerikaanse gevangene op 't eilandj. In de jaore daonao waas 't 'nen tanksjtop veur zowaal commercieel es militair vleegtuger óngerwaeges euver d'n oceaan.
't Eilandj is 6,5 km² groot.
Beemster
thumb|Ligking vaan de Beemster in Noord-Holland De Beemster is 'ne polder en 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, mèt (1 jannewarie 2021) 10.105 inwoeners en 'n oppervlak vaan 72,08 km2 (daovaan 2,80 km2 water). Binne de geweze gemeinte ligke de dörper Middenbeemster, Noordbeemster, Westbeemster en Zuidoostbeemster. Op 1 jannewarie 2022 góng Beemster op in de gemeinte Purmerend.
Historie
Oorsprunkelek waor de Beemster e törfgebeed. Roond 't jaor 800 struimde hei e reveerke mèt de naom Bamestra; hei-aon oontliende 't gebeed ziene naom. In de volgende iewe woort de törf oontgonne en kaome hei ummer groeter pole te ligke, die ziech aoneinslote tot e meer. Oetindelek (roond 1200) kaom dit meer zelfs in ope verbinding mèt de Zuiderzie te stoon, boemèt 't 'n binnezie woort. In 1612 lökden 't, nao 'n ieder mislökde poging, de Beemster druug te lègke. De groond bleek vaan gooj kwaliteit te zien en dit maakde de oondernumming tot e commercieel succes. Sinds 1999 steit de ganse polder op de Werelderfgoodlies vaan de UNESCO.
Thessalië
250px|right|thumb|Thessalië in de Griekse aajdheid. Doonkergreun: Thessalië, Liechgreun: Dolopia (semi-oonaofhenkelek, mer eigenlek e soort vaan Thessalischen deilstaot), Roed: Aetolia (de groetste vijand vaan Thessalië in deen tied) 270px|right|thumb|Periferieë in Griekeland: 1.[[Attika, 2.Centraol-Griekeland, 3.Centraol-Macedonië, 4.Kreta, 5.Oos-Macedonië en Thracië, 6.Epirus, 7.Ionische Eilen, 8.Noord-Egeïsche Eilen, 9.Peloponnesos, 10.Zuid-Egeïsche Eilen, 11.Thessalië, 12.Wes-Griekeland, 13.Wes-Macedonië]] Thessalië (Grieks: Θεσσαλία, Thessalía) is 'n periferie (vergeliekbaar mèt de regio's in Fraankriek) in Griekeland.
Geografie
Thessalië heet 'n oppervlak vaan 14.037 km². Tegeneuver de Thessalische kös ligke drei klein eilen. De kös vaan Thessalië ligk aon de Egeïsche Zie. De Thessalisch eilen valle dös geografisch oonder Egeïsch groondgebeed mer betaome ziech evels neet bis de Noord-Egeïsche Eilen.
Demografie
Volges de census vaan 2011 heet Thessalië 'n inwoeneraontal vaan 730.730, en 'n deechde vaan 52/km². 't Goof in 't aofgelaope decennium 'n opvallende krimp in Thessalië; in 2001 goof 't nog 753.848 Thessaliërs. De meiste zien nao Thessaloniki, Attika of noordweerts Europa geïmmigreerd. De hoofstad is Larissa.
Departeminte
De periferie waor bis 2011 oonderverdeild in 4 departeminte, die prefecture (nomos) woorte genömd:
Heinao is de benaoming vaan de departeminte veranderd in regionale einheije (periferiaki enotita) en gief 't e viefde departemint:
Gans op de wies va Visé
Gans op de wies va Visé is e Belsj sjtrieëkgerech oet Visé oeë 't hieël väöl recepte va zów ha. 't Origineel zów zelfs geheim zieë en bewaard waeëre dör 'n broedersjap. Mètstens wert 'n gans gevöld aeëte, zoewie in Duutsjlaand de Weinachsgans of de Seent-Maeërtensgans, die mèt kaeërsjmès of Seent-Maeërte werre gaeëte. De gans va Visé wert evvel neet gevöld mae gekaoëkd, gemarineerd in de èges getrókke breuj, gepaneerd en in 't ège vèt gebakke en da mèt 'n werm knoflook-roomsaos opgedènd.
Wie makt me de gans pres?
Maak de gans sjön, doeg 't vèt d'r van aaf of laot dat doeë. 't Vèt en d'r laeëver ooch beware. Doeg de gans en d'r laeëver in 'n groeëte pan mèt 'n driej liter kaod water en laot alles op e matig vuur waerm waeëre. Es 't kaoëkt, 't sjpaoër, de unne, moeëre en d'r sèlderie d'r bie. Kruje mèt paeëper en zaot en driej oor sjtillekes laote kaoëke. Laot da alles afkeule en laot de gans in de breuj 24 oor op 'n keul, duuster plaatsj trèkke.
D'r daag d'r óp: Sniej de gans in sjtökker en haol zoeväöl mäögelek knäöek d'r oet. Vrief de sjökker gans väörzichtig druuëg. Sjmèlt 't ganzevèt op e klèè vuurke. Dat doort 'n 20 minute.
Maak oondertössje de saos: kwètsj de sjöngemakde knoflooktieëne in e penneke en doeg dao op gaans klèè vuur bietsje bie bietsje de gesjmoolte bótter bie. En daonao de lósgeklópde èèjdäöere. Reur good mèt 'ne hóte laeëpel bies 'n fieng saos oontsjtèèt. Doeg da oonder good reure d'r room d'r bie. Brèng de saos óp sjmaak mèt paeëper en zaot en haow ze waerm (evt. au bain-marie).
Besjtruj de sjtökker gans mèt paneermael en doeg ze in 't hèèt ganzevèt. Tèl op 10 minute öm de sjtökker te werme en 'n fieng broen kleur te gaeve.
Liek de sjtökker gans op 'n sjóttel en serveer de saos d'r bie. D'r bouillon kan me, good gewermd, d'r bie ópdene.
Anna Paulowna (Noord-Holland)
frame|Ligking vaan Anna Paulowna in Noord-Holland Anna Paulowna is 'n veurmaolege gemeinte en 'ne polder in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in de Kop vaan Noord-Holland, mèt (1 juli 2006) 14.031 inwoeners en 'n oppervlak vaan 77,56 km2 (daovaan 2,59 km2 water). Binne de gemeinte laoge de dörper en gehuchte Breezand, Kleine Sluis, Kreil, Nieuwesluis, Van Ewijcksluis en Wieringerwaard. Anna Paulowna had veural 'n landbouwfunctie.
Historie
De gemeinte Anna-Paulowna besteit oet drei polders: de Anna-Paulownapolder, de Wieringerwaard en de Waardpolder. In vreuger tije huurden 't tot 't Fries kolonisatiegebeed, meh in de loup vaan de Middeliewe raakden 't gebeed oonder water. De Wieringerwaard woort in 1610 druuggelag, de Waardpolder in 1834. De Anna-Paulownapolder, verneump nao keuningin Anna Paulowna, vrouw vaan Wöllem II, kaom in 1846 veerdeg en woort in 1870 'n zelfstendege gemeinte. 't Waor de lèste polder in Nederland dee mèt particuliere middele gefinanceerd waor; alle later polders woorte op laas vaan de Staot aongelag. Tot 1990 waore de drei polders zelfstendege gemeintes; daonao fuseerde ze tot de nui gemeinte Anna Paulowna. In 2012 góng de gemeinte zelf weer op in Hollands Kroon.
Rouvroy
thumb|Locatie va Rouvroy in Luxemburg. Rouvroy is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Virton. Op 'n oppervlakde va 27,68 km² wonne 2.096 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 76 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|De kèrk va Rouvroy. Dampicourt, Harnoncourt, Lamorteau en Torgny.
Grammofoonplaat
thumb|'n Twiedehandsplatezaak in Duitsland. Op väöl plaotse kin me gebruukde elpees koupe. 'n Grammofoonplaat is 'ne sjijfvörmegen, analoge geluidsdreger. 't Geluid is opgeslage in zoegeneumde groeve, die achterein spiraolvörmeg in 't verlengde ligke en mèt 'n naoje tot klinke weure gebrach. Sinds jaor en daag weurt 't geluid daonao versterk mèt luidsprekers. Es regel is 'n grammofoonplaat aon twie kante aofspäölbaar. 'n Installatie boe-op me grammofoonplate kin drejje neump me 'ne grammofoon, 'ne platespeuler, 'n drejtaofel of 'ne pick-up.