cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Limbörge
Literatuur
D'n term "De Limbörge" is, oonder aandere, gebrukelek in de historische weitesjappe. Zoe gief 't bekènde Nederlandstaolege wèrke wie Het lokkend licht: Volksverhalen rond de Maas in beide Limburgen van Kanne tot Kessenich en van Eijsden tot Mook vaan Leo Janissen, Moeilijke jaren voor de beide Limburgen 1914-1918 vaan G.J.B. Verbeet en Geschiedenis van de beide limburgen vaan W.J. Alberts. Ouch 't weitesjappelek tiedsjrif vaan de Universiteit Mestreech, De Maasgouw, stèlt ziech bezeg te hawwe mèt "beide Limburgen". Ouch gief 't literatuur die dizzen term hanteert, wie Mysterieuze verhalen uit de beide Limburgen vaan Jaak Venken.
Nostalgia de la luz
Nostalgia de la luz is 'ne film oet 2010.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan documentaire.
De film woort geregisseerd door Patricio Guzmán en heet 'nen doer vaan 90 menute.
Malheur County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Oregon thumb|200px|Ligking vaan Malheur County Malheur is 'n in 1874 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Malheur is verneump nao 'nen Hollender, dee dit graofsjap opriechde. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Vale.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 25.718 km² boevaan 25.607 km² land is en 111 km² water.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Minister
'ne Minister is emes dae deilnump ane regering van e bestump landj en de leijing haet euver e ministerie. 't Waord kump oet 't Letien en mèntj "deender"; ieëre haw 't veural 'n kirkelike lajing.
Nederlandj
In Nederlandj zeen alle ministers gezamelik verantjwuuerdelik veur 't regeringsbeleid. Veur wichtige besloete haet me de waekelikste ministerraod, wobie de minister-prizzendèntj de einheid mót beware.
Rien
De Rien (Pruus: Rhein; Frans: Rhin; Nederlandjs: Rijn, (aad) Rhijn; Reto-Roemaans: Rain; Ripuarisch: Rhing; Luxemburgs: Rhäin) is mit 1.233 kilomaeter ein vanne laenger revere van Europa. 800 kilomaeter vanne reveer ligk in Pruses, wo ouch 't grótste deil van 't struimgebied (120.000 vanne 185.000 km²) ligk. In Kölle is t'r óngevieër 400 maeter breid.
Minister
Nederlandj
Ministers waere döks biegestange door 'ne staotssikkertaer dae bepaoldje deiler van 't beleidstrein veur zien raekening nump. Me kan 'm zeen es 'nen óngerminister, mer hae duit neet mit ane ministerraod.
Rien
De Rien struimp door Zwitserlandj, Liechtenstein, Oeasteriek, Pruses, Frankriek en Nederlandj en struimp nao de Naordzieë.
Minister
Belsj
Naeve d'n ieëste minister höbbe de versjillendje Belzje regeringen ouch eine of mieëder vice-ieëste ministers en maximaal vieftieën ministers mit edere zien eige departemènt. Wen 'ne minister gein eige departemènt haet neump m'n 'm "minister zónger portefeuille".
Rien
Etymologie
De naam Rien kump aaf van 't de veróngerstèldje Aadnederlandjse vorm *Rīn oet 't Aadgermaanse *Rīnaz. In 't Gallisch woort de reveer Rēnos geneump, in 't Letien Rhēnus en in 't Aadgrieks Ῥῆνος (Rhēnos). De naam kump wersjienlik van 't Indo-Europese *rei- det "struime" mèntj.
Christiaan Huygens
Christiaan Huygens (14 april 1629 - 8 juli 1695) waas 'ne Nederlandjsen astronoom, wiskóndige en netuurkóndige.
Huygens waas aafkumstig oet 'n welvarendje en veurnaam Nederlandjse femielje. Zie vader, Constantijn Huygens, waas 'nen diplomaat en 'nen dichter. Door zie toedoon koom Christiaan in kóntak mitte hoagste wiskóndige kring van zienen tied. De femielje haw ouch kóntak mit René Descartes. Dae beïnvleudje dudelik de optrèkking van Christiaan Huygens op 't gebied van de wiskónde.
Huygens studeerdje rechte en wiskónde aan de universiteit van Leie van 1645 toet 1647. Daonao zatj t'r dees studies wiejer door aan 't College van Oranje in Breda.
Door de kóntakte van zie vader mit 'nen angere wiskóndige, Marin Mersenne, góng Huygens zich ónger anger besjeftige mit 't perbleem van de vorm van e touw, opgehange aan bei de oetènj.
Huygens zien ièste publicaties in 1651 en 1654 behanjeldje wiskóndige perbleme. Daonao góng zienen aandach mièr oet nao astronomie en de wersjienlikheidslièr. Ouch bestudeerdje d'r de kegelsnitte en kansraekening en deej d'r veurbereiendj wirk inne richting van de differentiaal- en integraalraekening.
Astronomie vereisj nejkäörige tiedmaetinge wodoor Huygens zich op dit perbleem góng toelègke. Hae bestudeerdje de slingerbewaeging en in 1656 haw d'r e patentj op 't ièste slingeroerwirk. In 't wirk Horologium Oscillatorium sive de motu pendulorum oet 1673 besjreef d'r de theorie van de bewaeging van 'n penduul.
Óngerzeuk nao de dóbbel braeking van leech in Ieslandjs kristal brach Huygens toet 't opstèlle van 'n theorie veur gepolariseerdj leech. Wiejer verklaordje d'r geluidsversjiensele mit interferentie. Ómdet Huygens es ièste wiskóndige formuuls gebroekdje in de netuurkónde, wuèrtj t'r gezeen es d'n ièste theoretische netuurkóndige.
Huygens waas ouch d'n oetvinjer vanne 31-toansstumming. Dees haet 31 geliekverdeildje toane de octaaf inplaats de gebrukelike 12 half toane. E klènste interval tösse versjillige toane haet den 'n frequentieverhaojing van 21/31. Huygens bedach dees stumming es 'n alternatief veure geliekzwevendje stumming.
Bróswaering
thumb|Middeleëwse Bróswaering mèt tinne thumb|Bróswaering van 'n Vestingsmoer (1870)
'n Bróswaering wirt bie de börch- en vestingboew, mèr ouch bie de militaire veldjverdediging eine toewe, lieëge moer pès brósheuëgde bedoeld en die deent veur de besjerming of dèkking taenge viejandelik vuur van de dao-achter staonde verdedigers die zich op de vestingwal bevènje. In de middeleëuwe besjtónd de bróswaering in 't algemein oet 'n gekanteelde moer. Op väöl kesjteële is dees vorm van bróswaering trök te vènje. In later tieje woorte bróswaeringe dèks opgewórpe door gebruuk te make van sjtein en aerd. Ónger de Eësjste Waereldaorlog woorte dees ènvoudige verdedigingswerke in groate getale gebruuk óm de soldaote in de loupgrave te besjèrme. Allewiel besjteit 'n bróswaering in 't algemein oet zèk gevöld mèt zandj.
In de boewkunde wirt mèt bróswaering in de regel 't deil van de boetemoer dat baove de zölder of de daakvloer oetsjtuk bedoeld (völ toegepas bie Nederlandse seergevels in de 18e, 19e en 't begin van de 20e eëuw). 't Betruf hie meistal 'n neet-functioneel sjtök moer dat allein mèr 'n decoratief doel haet. Sóms wirt 't aevel ouch toegepas es aafsjeijing van 'n balkón of daakterras.
Kieës
Kieës is 'n aeteswaar det wuuertj gemaak van milk det viltj óngere zuvel. Bie 't make van kieës waere de vaste stoffen inne milk (eiwitte, vètten en minerale) gesjeie van 't voch. Ane kieës wuuertj stremsel, zoersel en zaat toegeveug tiejes de bereijing. Kieës bevatj, naeve de houfbestandjsdeiler deerlik vèt en eiwit, väöl calcium en vitamien A, B en D.
Boete gewuuen hel kieës guuef 't onna sjummelkieës en smeerkieës.
't Waord "kieës" kump van 't Letiens caseus, det ouch "kieës" mèntj.
Kaag
thumb|Ligking vaan de kern Kaag in de vreuger gemeinte Alkemade, die in Kaag en Braassem is opgegaange. Kaag (lokaol De Kaag) is 'ne polder en e dörp in de Nederlandse gemeinte Kaag en Braassem. De polder vörmp 'n eiland in de Kagerplasse en ligk nog zjus in de provincie Zuid-Holland. 't Dörp had op 1 jannewarie 2021 465 inwoeners.
Historie
Pas in de negentienden iew veraanderde de positie vaan 't dörp. Mèt 't droegvalle vaan d'n Haarlemmermeer laog de polder neet mie zoe geïsoleerd; mèt de veerpoont kós me direk nao en vaan 't vasteland. Direk neven 't dörp, in d'n Haarlemmermeer, oontstoont 't gehuch Buitenkaag. In 1849, roond d'n tied tot deze polder veerdeg kaom, vestegde ziech de sjeepswerf Van Lent (noe Keuninkleke Van Lent) op 't eiland. Later, zoe roond 1900, woort 't dörp populair bij sjèlders. In d'n twintegsten iew oontwikkelde ziech de watersport op en roond 't eiland. Heidoor woort 't toerisme belaankrieker; ouch greujde 't ummer zoe klei dörpke get door d'n instruim vaan rieke forenze.
Aonzien
Kaag besteit veur e klei deil, wat zoeget samevèlt mèt de noordweskant vaan 't eiland, oet dörpsbebouwing. De klein eilendsjes Vogelskamp en Faljeril, die kort neven 't dörp ligke, zien ouch bebouwd. Ze valle neet oonder Kaag meh hure bij de gemeinte Teylingen (woenkern Warmond). De diverse aander poldereilen in de Kagerplasse höbbe allemaol gein dörp, hoegoet e klei buurtsje en dèks mer ein boerderij, ouch al zien ze in umvaank mèt Kaag te vergelieke.
Vaanajds gaof 't mer ein dörpsstraot. In d'n twintegsten iew, wie de mèt de nuibouw nui straote kaome, kraog die straot de naom 'Julianalaon'. Aon die straot ligk 'n aontal monumentaol boerderije en woenhuiskes. 't Gief ouch 'n kèrk oet 1874, die 'n awwer kèrkske oet 1618 vervingk.
't Dörp weurt gedomineerd door de loods vaan de Van Lent, die vaan wiedaof in de umgeving te zien is.
Verveur
Neve de groete veerpoont nao de Haarlemmermeer gief 't in de zomer nog e vootveer wat vaanoet Zevenhuizen (bij Oud Ade) nao 't eiland veurt. Väöl bewoeners höbbe 'n eige boot. Me maag mèt d'n oto 't eiland op, al veurt de ing Julianalaan neet ech gemekelek.
Vianen
Vianen is e stedsje in de Nederlandse gemeinte Vijfheerenlanden (provincie Utrech) mèt zoe tösse de 16.000 en 17.000 inwoeners. Vianen ligk aon de Lek, tegeneuver Vreeswijk in Nieuwegein. Bezeensweerdeg zien veural de twie aw stadspoorte (de Lekpoort en de Hofpoort), 't gotisch raodhoes en de dito Groete Kèrk. Sinds jaor en daag deent 't ouch es forenzeplaots veur Utrech; de ligking aon d'n A2 maak 't dao good gesjik veur.
Historie
Vianen waor vaanajds 'n eige hierlekheid die bij gein inkel groeter gewes hoort en kraog in 1336 stadsrechte. Mèt väöl concurrente waor de greuj besjeie, meh de väöl middeliewse monuminte getuige wel vaan riekdom. In 1725 verkochte de lèste erflaoter 't aon de staote vaan Holland en woort 't bij de Rippubliek ingelief.
In 1986 annexeerde Vianen de gemeintes Everdingen (inclusief 't dörp Zijderveld) en Hagestein. In 2002 woort de gemeinte vaan de provincie Zuid-Holland nao Utrech euvergebrach. Op 1 jannewarie 2019 versjoof de grens vaan de provincie Utrech nog wijer nao 't zuidweste wie Vianen mèt de nog Zuid-Hollandse gemeintes Leerdam en Zederik tot de nui gemeinte Vijfheerenlanden fuseerde.
Edam-Volendam
Edam-Volendam is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in 't Waterland, aon 't Markermeer, mèt (1 juli 2006) 28.469 inwoeners. De gemeinte besteit oet de kerne Beets, Edam, Etersheim, Hobrede, Kwadijk, Middelie, Oosthuizen, Schardam, Volendam en Warder, zoewie oet de naobersjappe Axwijk, Katham, Purmer (deils) en Verloren Einde.
De bestuurleke einheid tösse Edam en Volendam is historisch, dat wèlt zègke: Volendam hoort bij de stad Edam. Tot 1975 hètde de gemeinte sumpel-eweg Edam. Volendam heet evels mie inwoeners en mier economische beteikenis es Edam en is in de loup vaan d'n twintegsten iew de gemeinte gans goon dominere. Hei-um besloot me tot de naomsverandering. Op 1 jannewarie 2016 woort de gemeinte Edam-Volendam oetgebreid mèt de ganse gemeinte Zeevang. Dees lèste gemeinte had al e paar jaor nao 'ne fusiepartner gezoch. Oetindelek kaom de fusie neer op 'n annexatie, boebij de naom vaan de groetste gemeinte behawwe bleef.
Hansem
Vreuger woort Hansem verdeildj in Groeët- en Klein-Hansem, allewiel wuuertj dit óngersjied eigentlik neet mieë gemaak, aangezeen Klein-Hansem praktisch verzwónjen is. Klein-Hansem loog t'n zuje vanne Naerbaek; Groeët-Hansem ligk t'n naorde van die baek.
Straote
De volgendje straote ligken in Hansem:
Arboga
Arboga is 'n gemèndje in Västmanlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 13.385 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 327,26 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 40,9 luuj de km².
1646
Gebäörtenisse
thumb|right|150px| Keuning Karel I van Èngelandj vluch nao Sjotlandj
Balkanakkelej
Vanne balkanakkelej guuef 't drie versjillige óngersaorte die veurkómmen in Europa, namelik inne Apenniene, zowaal es oppe Balkan:
1646
Gesjtórve
thumb|right|150px|Stanisław Koniecpolski
Mesen
Mesen (Wes-Vlaoms: Meêsn; Frans en Ingels: Messines) is e stedsje in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, arrondissemint Ieper, tege de grens mèt Wallonië. De stad besleit 'n oppervlak vaan 3,58 km² en had op 1 januari 2016 1.054 inwoeners.
Bezeensweerdeghede
In 't stedsje steit 'n Sinterklaoskèrk (oersprunkelek oonderdeil vaan 'n abdij, verweus in d'n Ierste Wereldoorlog, kèrk herbojd nao 't gebouw vaan d'n achtienden iew) mèt 'n romaanse crypte oet d'n èlfden iew wat de begraofplaots vaan Adela vaan Mesen is. 't Kerriljóng späölt eder kerteer meziek die aon d'n Ierste Wereldoorlog moot rappelere. 't Gief versjèllende begraofplaotse, boe-oonder ein veur de Iere (Island of Ireland) en ein groete veur de Britte (Messines Ridge British Cemetery), boe 1.500 soldaote begraove ligke.
Taol
De volkstaol vaan Mesen is Westelek Wes-Vlaoms mèt e paar continentaol kinmerke, liekend op 't dialek vaan Ieper. Mesen is 'n faciliteitegemeinte; de faciliteite zien veur Franstaolege.
Historie
Mesen, allewijl dörps en ingeslaope vaan karakter, waor in d'n èlfden en twelfden iew 'n belaankrieke stad mèt 'n bekinde abdij veur vrouwe. De abdis had de wereldleke mach euver de stad en zelfs zègkensjap euver e mannekapittel. Dit maakde 't bestuur vaan de stad oongebrukelek. Adèle vaan Fraankriek, 'n Franse prinses ouch wel bekind es Adela vaan Mesen, is hei gestorve en in de crypte (zuug bove) begraove. 't Waor in deen dage e centrum vaan de lake-industrie (same mèt mechtege stei wie Ieper en Brugge). Me tèlde in de vieftienden iew 2.000 heerde (de gebrukeleke belastingeinheid bij Franse volkstèllinge), wat neerkump op 6.000 tot 8.000 inwoeners. Nao 'ne groete brand in dezelfden iew góng 't stedsje achteroet. In de Napoleontischen tied verloor 't ziene stadstitel. In d'n Ierste Wereldoorlog is hei hel gevochte; hei woort de mijneslaag vaan Mesen oetgevochte. Bij Mesen waor 't ouch tot Adolf Hitler gewond raakde en e litteike opleep. In de jaore zesteg woort Mesen tot faciliteitegemeinte; door dee status oontkaom 't in 1977 aon herindeiling bij de gemeinte Heuvelland. In 1985 kraog Mesen ziene stadstitel trök.
Bünde
Bünde ies 'n sjtad in de Wesfaalse krink Kreis Herford, in d'n Duutsjen deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk in 't Regierungsbezirk Detmold.
De op 75 meter huegte liegkende sjtad haw, mèt 'n oppervlaakte van 59,3 km², op 31 december 2018 45.521 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdichte van 768 de veerkante kilometer.
Jordanië
Jordanië is e land in Azië, in 't Kortbij Ooste. 't Grens aon Israël, de Palestijnse Staot, Syrië, Irak en Saoedi-Arabië. Hoofstad is Amman, aander stei zien Irbid en Zakra. Jordanië besteit wie de meiste Arabische len veurnaomelek oet weustenij; veural 't noordweste evels is vröchbaar.
Bestuurleke indeiling
Jordanië is ingedeild in daartien gouverneminte. Dees gouverneminte zien wijer verdeild in 52 nahiyas.
Historie
't Noordwestelek deil vaan Jordanië weurt al doezende jaore bewoend; de ajds bekinde inwoeners zien de Amoriete. 't Land woort achterein door versjèllende volker binnegevalle: door de Egyptenere, de Hittiete, de Joede, de Grieke, de Romeine en de Arabiere. In de zestiende iew vele de Osmane 't land binne en bij 't Verdraag vaan Versailles in 1919 woort 't gebeed aon de Britte touwgeweze.
In 1946 woort Jordanië es oonaofhenkeleke staot erkind, 't hètde daan Transjordanië. Keuning woort Abdullah I. Al in 1949 begós heer oorlog te veure tege Israël; bij de wapestèlstand had 't land de Westeleke Jordaanover vereuverd; väöl len erkinde dees annexatie neet (de Arabische gebiede in Palestina móste 'n eige staot goon vörme); ouch Oos-Jeruzalem, bedoeld es neutraal gebeed, annexeerde ze en daomèt woort Jeruzalem op 'n Berlien-echtege meneer verdeild. In 1967 deeg Jordanië mèt in de Zesdaogsen Oorlog, boebij 't Oos-Jeruzalem en de Wesover weer verloor. In 1988 deeg 't land aofstand vaan zien claims op dit gebeed. In 1999 storf keuning Hoessein, dee bekans 50 jaor geregeerd had.
Gotisch
Gotisch kin verwieze nao:
Opmerking: 't gebruuk vaan gotisch veur de kunsstruiming is ooneigelek, meh sinds jaor en daag ingebörgerd.
Sjtaatskoel Emma
thumb|right|Euverbliefsele van de sjtaatskoel Emma De Emma waor de op ei nao groeëtste koel va de Nederlandse Sjtaatsmiene. De Emma besjtóng va 1911 bis 1973 en sjtóng tösje Gebrook en Treëbik, meh op gróndgebeed va de gemeinte Heële.
De sjtaatskoel Emma bereikte de hoeëgste nettoproductie van alle koele i Nederland: mieë es 109 miljoeën tón sjteikaol. De koel waor daoneëve biejzónger umdat 't vanaaf 1939 'n skipinstallatie had, 'ne sjach mit 'ne groeëte laadbak (d'r skip) die in sjtaat waor 25 tón sjteikaol in inne kieër nao d'r losvloer te vervoere. Skipvervoer va sjteikaol is hendiger es vervoer mit behölp va koelwages i de lifkauw van 'ne gewoeëne sjach. Me kin èvvel gei luuj vervoere in 'ne skip.
Dees koel waor óngergrónds verbónge mit de sjtaatskoel Maurits i Geleën en de Hendrik i Broensem. Vanaaf 1963 waore de Emma en de Hendrik samegevoog.
Väöl luuj oet Gebrook en umgeëving wirkte i dees koel (óngeveër 10.000 luuj woeëva óngeveër 6000 óngergrónds) bis 't i 1973 gesjlaote waor. Nao de sjleting va de koele waor i de sjtreëk groeët wirkloosheid.
Op 28 oktober 1982 waor d'r sjachtoeëre va sjach 3 va de Emma, mit 63 meëter huuëgde 'ne groeëte blikvanger va de sjtreëk, gesjloop. Durch 'n technies fout viel de sjach verkieërd en waore väöl hoezer besjadig.
Kweente
thumb|250px|Reliëf van Veltmans, gesjoonke dör d'r [[Marnixring]] Kweente (Nederlands: Kwinten) is 'n buurtsjap va S'n Maeëte, dat tussje d'r dörpskern en de Pensool en get wieër d'r baerg op, Ulvend, an de Väöësj liegkt.
De natuur
Kweente is èè groeët bronnegebied, mèt gesjlaoëte haol waeg vool aronskelke, sjpeenkrood, gael dove netel, salomonszegel, rieraank en aoëpe haol waeg mèt marjolein en look-zoonder-look. Langs de Väöësj vindt me de moerasspirea en waterkers.
De cultuur
In 't buurtsjap bevindt zich 't Vaeltmanshoes, 'n vreuger kapittel van oeë-oet de mèsse ooch in S'n Pieëter, Sjlennich en S'n Jansert gedoeë waoërte. D'r naam geet truuk nao pesjtoeër Veltmans, dae dao z'n pastoriej en archief how, bies an 't èng van d'r Twiede Weltkreeg. Doe waoërt 't gaans buurtsjap gebombardeerd en ooch de pastoriej en 't archief gong in vlamme op. Veltmans waor 'ne in Vlaandere gevörmde gèseleke. Noe is 't Vaeltmanshoes saer èènige decennia 't Vlamsj Cultureel centrum.
Derby (sport)
'nen Derby (oetspraok /dɑː(ɹ)bɪ/, <span title="spèllingsoetspraok nao Ingelse principes">/dɜː(ɹ)bɪ/ of <span title="spèllingsoetspraok nao Limbörgse/Nederlandse principes">/dæʁbi/ ) is 'ne sportmatch tösse twie teams oet dezelfde plaots of regio. 't Begrip heet ziech oontwikkeld oet de naom derby veur bepaolde peerdrenne; boete de Ingelstaolege wereld is de hei besjreve beteikenis intösse gemeingood.
Derby's zien oonvermijdelek in competities die mer e klei gebeed bestrieke, meh oontstoon bij touwval in lendeleke competities. Zoe speule in de Nederlandse Ieredevisie hierevoetbal allewijl (2016/17) drei clubs oet Rotterdam.
Veural bij populair sporte kinne derby's zwaor belaoje zien. Twie plaotse die kort bijein ligke höbbe dèks 'ne meujeleke band, wat doorwèrk in de mentaliteit vaan de supporters. Binne ein stad of dörp hure supporters vaan 'n bepaolde club dèks bij ein bevolkingsgróp ('n religieus gemeinsjap, sociaol klasse of stadsdeil) en kin de derby verboonde zien mèt 'ne klassestrijd. De anomisiteit tösse de supporters löp vaan plaogerije tot echte vijandsjap. Derby's hure ouch daorum dèks tot de bès bezochte matches vaan 'n club.
=Lies vaan derby's=
Voetbal
Alle besjreve matches betrèffen 't hierevoetbal.
Sjaolsjtrejd (Belsj)
De Sjaolsjtejd ien Belsj is de sjtrejd tusse 't rieksóngderwies (ongderwies iengerich doer de Sjtaot, provincies en gemejnte) en 't Kathelieke ongderwies.
De twiede sjaolsjtrejd (1950-1958)
Nao de Twiede Weareldoerlog ginge mie en mie jongere nao 't secundair óngderwies. 't officieel óngderwies en 't vrie (katholiek) óngderwies veulde, zich doer te tównaome van de lierlinge, tekort gedoeën. 't Officieel óngderwies kos 'n sjtructureel probleem umdat 't minder sjaole haw dan 't vrie óngderwies. 't Vrie óngderwies kos 'n financieel probleem umdat 't een hoeger iensjrievingsgeld mos vraoge dan 't officieel óngderwies doerdat 't vrie middelbaar óngderies neet weerd gesubsidieerd. De Christelijke Volkspartij regiering-Pholien I (1950-1952), mit premier Joseph Pholien (1884-1968), en -regiering Van Houtte I (1952-1954), mit premier Jean Van Houtte (1907-1991) kinde subsidies tow aon de mit financiële problemen kampende vrieje secundaire sjaole (Wit-Harmel, 1951-1952), mits dizze ongder andere aofzaoge van 't inne van 't hoege sjaolgeld dat de vriehead van de sjaolkeus ien de weag zow sjtoeën. De wit van 17 december 1952 vuurzaog ongder mier ien de oprichting van Gemingde Commissies, paritair saomegesjteld oet vertieëgewoordigers van 't rieks- en vrie óngderwies, die de minister van advees mosse geave uëver de lierprograms en 't aonvraoge tot oprichting van riekssjaole en tot erkinning van vrieje sjaole. De oppositie waor alleng bang vuur de ienvlood die de Kirk via dis commissies op 't rieksóngderwies zow kinne hebbe.
Neufchâteau (Dalhem)
thumb|Oetzich vanoet 't dörp i g'ne vallei va d'r Berwien
Neufchâteau is e dörp i g'n Belsje provins Luuk, i g'n gemingde Dalhem. Bis de fusie van 1977 woar 't zelfsjtengig. 't Dörp hat 850 iwuënesj en 't ligk i ge Lank va Herf, in 't oeëste va gemingde Dalhem. Qua oppervlak is 't de groeëtste dilgemingde va g'n ganse gemingde. D'r Berwien, e ziejrevierke va de Maas, sjtruimt get ten zuje va g'ne dörpskern. Neufchâteau is nog uëverweëgend e landboewdörp, meh 't óntwikkelt zich langzaam tot e woeëndörp. 't Guëf vuural vöal freut- en vieëteelt.
Get ten oeëste va Neufchâteau ligk Fort Aubin-Neufchâteau, dat óngerdeel woar va g'ne fortegordel um Luuk. Noa d'r val van 't Fort van Eben-Emael aan 't begin va d'r Twieëde Weltkreeg boad me vanoet dit fort nog elf daag teëgesjtand. Noa de capitulatie van Belsje gebroekde de Dütsje tróppe 't fort vuur experimente mit e nui granaattype.
Appenzell Innerrhoden
't Kanton Appenzell Innerrhoden (Duits: Appenzell Innerrhoden; Frans: Appenzell Rhodes-Intérieures; Italiaons: Appenzello Interno; Reto-Roemaans: Appenzell Dadens) is 'n haafkanton in 't noordooste vaan Zwitserland. De hoegste berg is de Säntis (2503 m) in Alpstein, 't dreikantonpunt vaan Appenzell Innerrhoden, Appenzell Ausserrhoden en Sankt Gallen.
Plaotse en gebede
Appenzell is de einegste gemeinte mèt mie es 5000 inwoeners.
Distrikte
De distrikte zien geliek ouch de gemeintes (2002).
Sjtraobaek
Sjtraobaek (Nederlands: Strabeek) is e gehuch in de gemeinte Valkeberg aan de Geul. 't Lik aan de groate waeg tösje Houtem en Brokem en is 'n kern van Houtem. Vreuger neumde me Sjtraobaek ouch waal Strabach, en d'r zint nog 'n aantal alternatief sjriefwiezes bekènd. Sjtraobaek is landelik bekènd es etappeplaats van 't Pieterpad. 't Gehuch is geneump nao 't gesjlach Strabach. In Sjtraobaek sjtruimp de gelieknamige baek richting Geul. Euver dit Sjtraobaekerdal löp 'n hoag, betónne brök vanwaege de autobaan A79. Dees autobaan haet hie 'n op- en aafrit.
Gesjiedenis
Door dit gehuch leep ièrtieds de Via Belgica, de Romeinse waeg van Boulogne-sur-Mer nao Kölle. Aan de voot van de Klevertberg (Baeksjtraot) höbbe ze twiè Romeinse graver gevónge. In de Ravesbösj, dae ziech van hie tot in Haasdal oetsjtrek, höbbe ze reste van Romeinse villa's opgegrave.
De oudste vermelding van Sjtraobaek is oet 1331. Hoes Sjtraobaek is 't sjtamhoes van 't gesjlach Strabach, waarsjienlik 'n familie van liège adel.
In 't midde van de 19e ièw boewde Generaal A.P. de Ceva zich e kesjtièlke in Sjtraobaek, de tegewoordige Geerlingshof. De bewonersj van dit geboew houwe indertied 'n treinhalte op verzeuk aan 't sjpoor tösje Mestreech en Heerle.
Dialek
In Sjtraobaek kalle ze 'n dialek dat t zelfde is es 't Houtems.
Grammair
Grammatica, grammaire of grammair (vaan 't Griekse γράμματον, "letter") is 't theoretisch oonderdeil vaan de taolkunde wat alles wat rechstreeks op de systematiek vaan 'n taol betrekking heet besjrief en besjtudeert.
'n Sjriftelek wirk wat dees systematiek vaan 'n taal besjrief weurt ouch waal 'n grammatica geneump. Behauve bie de sjtudie van "natuurlike taole" weure de terme grammair, syntaxis en semantiek ouch gebroek veur formeel taole en computertaole. Om de grammatica vaan 'n taol (natuurleke taol of computertaol) formeel te besjrieve zien metataole oontwikkeld.
De ontleding vaan zinne weurt wijer oonderverdeild in taolkundige en redekundige ontleding. In de taolkundige ontleding weurt veural gekeke nao de woordsoort boe-tot individueel wäörd behure (sjuus wie verb of substantief). In de redekundige ontleding kiek me nao de funktie vaan ganse zinsdeile binne de zin.
Graft-De Rijp
Roond 't jaor 800 laog 't gebeed vaan de gemeinte Graft-De Rijp in e wied törfgebeed, meh door törfwinning en natuurleken aofslaag woort 't 'n hoeggelege eiland tösse drei mere, de Schermer, de Beemster en 't Starnmeer. Me spraok toen vaan Schermereiland. In de vreug zeventiende iew woorte dees mere door de bekinde inzjenieur Leeghwater, gebore in De Rijp, druuggelag. Tot 1970 waore Graft en De Rijp twie zelfstendege gemeintes. Op 1 jannewarie 2015 woort de gemeinte, same mèt de Schermer, touwgeveug aon Alkmaar.
Knap
Knap is 'n klee buurtsjap va S'n Maeëte dat tussje d'r dörpskern, Vaoërzjervaeld, Baerg an d'r verbeedingswaeëg nao S'n Pieëter liegkt.
De natuur
De Knap liegkt taege 'ne sjteile helling op en zal d'r naam dao ooch waal aan te danke ha. 'ne Knap betekent mieë algemèng e groeët sjtuk urges va, in dit bezeunder geval va aeërd.
Op g'ne Knap waor lang 'n taenkstation en op èng van de hoezer hèngt 'n aod hote sjèldsje oeë-op sjtèèt gesjraeve dat beddele verbao is. Knap haat 'n paar bezeunder vakwaerkhoezer, oeë-van èngt èègendom is van de Hartstichting. Saer ènnige jaore haat 't op g'n Knap ooch ènege gaans modern hoezer, die gaans nao 't achterliegkend laandsjap van g'ne Baerg gerich zeunt en hos gèng veenstere nao de sjtraot haant. Dis hoezer zeunt bewus vanoet de cocooning-filosofie e-zoe geboewd.
Mèlk
right|240px|E glaas mèlk Mèlk is 't voodselriek voch (um perceis te zien 'n emulsie vaan vètdröppels in water) wat aofgesjeie weurt oet de mèlkkliere, miestal tepele, vaan 't vrouwelek zoogdier, es dit zjus e joonk gekrege heet. Mèlk is bedoeld veur 't joonk te veuje es dit nog gei vas voodsel verdreug, nog gein tan heet en voodsel fien kint knawwele, en zeker nog neet zelf op jach kin. Lui drinke es klein keend mojermèlk; daoneve besteit veural oonder blaanke de geweente veur mèlk vaan ander bieste, speciaol daoveur gehawwe, te drinke: koojemèlk, sjaopemèlk, geitemèlk en peerdsmèlk.
Debat euver de gezoondheid vaan koojemèlk
Tenslotte lije väöl lui aon mèlkallergie. Dewijl die bij de blaanke in de minderheid zien heet 't mierendeil vaan de negers en mongoloïde dao wel las vaan (mèlk is dus net goed voor elk); daorum tot dao allein door bepaolde stamme mèlk gedroonke weurt. De stèlling tot mèlk 'nen oongezonden draank is geit veur de Europeane per se neet op.
Veur lijers vaan mèlkallergie is 'n surrogaot, sojamèlk geneump.
Geitemèlk, sjaopemèlk, peerdemèlk
Peerdemèlk kint me veural in Rusland en in Centraol-Azië. Geite- en sjaopemèlk weurt väöl gedroonke op de Balkan. Sjaopemèlk is bezunder vèt, peerdemèlk weer hendeg dön. Geitemèlk is uters gesjik veur lui die neet good tege koojemèlk kinne.
Productie en bewèrking vaan mèlk
De kooj weurt miestal in 'ne speciaole stal, op 'ne loupende band gemolke. De band drejt door es 't mèlkmesjien veerdeg is. De boer slut 'ne zoeknap um d'n udder, boe-aon e slengske is bevesteg.
Nao 't mèlke weurt de mèlk meistal nao e zuvelfebrik gesjik. Oonderwijl moot ze, es bederfeleke vleujstof, keul gehawwe weure. In 't febrik weurt ze getes en vaan bacterië en virusse oontdoon; dit kin door pasteurisatie (verwerming tot 75°C), sterilisatie (verwerming tot 90°C), UHT-sterilisatie (korte verwerming tot 'n ultra-hoeg temperatuur) of door 't oet te koeke, wat veural boete 't febriksproces gebäört. Gepasteuriseerde mèlk is belaankriek minder laank good te hawwe es gesteriliseerde, meh de smaak is beter.
Mèlk kin ouch oontroump weure. Neet of wieneg oontroumde mèlk neump me vol mèlk (35 gram vet per liter of mie), aofgeroumde mèlk hèt mieger mèlk, dewijl haaf aofgeroumde mèlk, haafvol mèlk, 't mies gebrukelek is.
Mèlkproducte
In Wes-Europa weure väöl vaan mèlk aofgeleide producte geconsumeerd. Es mèlk aofgeroump weurt is roum 't aofvalproduk. Dit weurt dèks gebruuk veur ete mèt op smaak te bringe. Wienie me in 't sjifte nog wijer geit verkrieg me boter. 't Zoegenaomp karne zörg veur kies; daovaan is karnemèlk 't residu. Ouch dit vèterm produk weurt verkoch. Verzoeringspercesse mèt yoghurtbacterië make e stroepereg produk, yoghurt. Indikke vaan mèlk en ze op smaak bringe leit tot vlaoj. Ouch consumptie-ies es sjókkelaat höbbe mèlk es groondstof.
Mèlk weurt soms mèt get aanders op smaak gebach. Hiel algemein, zeker oonder kinder, is sjókkelademèlk. In Australië zien ouch aander soorte mèlk mèt smaakskes te koup. Ouch yoghurt weurt algemein op smaak gebrach.
Sjömmert
thumb|De kèrk van Sjömmert geboewd in [[kundersjtein. ]] Sjömmert (Nederlands: Schimmert) is e dörp in de gemeinte Baekdale. Sjömmert is, nao Ubachsberg, 't hoags gelaege kèrkdörp van Nederland. Woas se ouch nao toe geis, doe mós ummer bergaaf, ofs se noe nao 't aangrenzende Hölsberg, Valkeberg, Nut, Meersje, Sjpauwbik, Ulesjtraote of Genhout geis. Óp 1 januari 2017 wone d'r 3.226 luuj.
In 't jaor 50 nao Christus zou hie 'n nederzètting höbbe gesjtange van de Sunici of Schineks. De ièrsjte vermelding zou zin oet 847 es Schimortera. Hie is in 2010 ouch de Brei Sjoal nao verneump.
Bie Sjömmert huère de buurtsjappe:
Bezeenswaerdig
thumb|De watertaore van Sjömmert Daonaeve zint ouch nog 'n groat aantal waeg-kruzer te vinge en sjteit 'n Heilig Hartbeeld in Klein Hazel, op de sjplitsing Hermessjteeg/'t Krakes
Persone
In Sjömmert is Gulielmus Lemmens gebaore, dae van 1932 bis 1958 bisjop van 't bisdom Remung waor.
In Sjömmert weunt GroenLinks-politica Désirée Schmalschläger (1965), zie is börgemeisterse vaan Leudaal.
Legende
Euver Sjömmert geit ouch ein legende. Wie Karel de Groate ins verdwaald waor, zoog hae op 'n gegaeve moment örges 'n leech sjiene (Sjènne), en 'n leech sjömmere (Sjömmert). Omdat hae zao dankbaar waor dat 'r de waeg weer truk houw gevónge, leet 'r oet dank op de plaats woa hae 't leech zaog sjiene en sjömmere ein kapel boewe
Charlie Chaplin
Charlie Chaplin, voloet (KBE) Charles Spencer Chaplin jr. (Walworth, Londe, 16 april 1889 – Vevey, Zwitserland, 25 december 1977) waor 'ne Ingelse vaudeville-acteur dee in d'n tied vaan 't ontstoon vaan de bioscoopfilm in de Vereinigde Staote de bereumpste filmster ter wereld woort. Later woort heer ouch filmrezjiseur. Zien bekindste rol waor zoonder twiefel die vaan de zwerver (The Tramp), 'n menneke vaan invoudege komaof mèt 'n klein knievelke en 'n tameleke persoenleke weerdegheid. Gekleid in 'ne strak zittende jas, 'n bamboe wandelstekske en 'n huudsje, lök 't häöm in 't daogeleks leve edere kier obbenuits vanoet 'n underdog-situatie zien meujelekhede te euverwinne. Chaplin späölde dees rol mèt väöl succes vaan 1914 tot 1936 in tientalle films.
Biografie
Chaplin woort gebore es zoon vaan Charles Chaplin (wee zien mam haaf Roma waor, 'n feit boe Charles zier gruuts op waor) en Hannah Harriett Hill, die alletwie in reizende toneelgezèlsjappe wèrkde. Zien awwers gónge al snel nao zien geboorte oeterein, boenao heer bij zien mam achterbleef. Zie besteide de kleine Charlie en dee zien haafbroor Sydney oet in 't ermehoes ('workhouse'), boe ze nao 'n paar weke woorte euvergeplaots nao 'n sjaol veur weze en verlaote kinder in Hanwell. Later oontdèkde zie tot zie 'n haafbroor hadde, George Dryden (31 augustus 1892 - 30 september 1957), 'ne zoon vaan hun mam, ouch acteur en later wèrkzaam bij Charlie. Pa Chaplin storf es alcoholis wie Charlie 12 waor, zien mam storde geistelek in, en woort oetindelek opgenome in 'n gestiech, 't Cane Hill Asylum bij Croydon. Zie ging hiemele in 1928.
Stom films waore even gemekkelek te begriepe veur 'n Chinees publiek es veur 'n Amerikaans; Chaplin woort lètterlek 'n wereldster. Mèt d'n opkoms vaan de geluidsfilm begós zien reputatie minder te weure; zien 'forte' waor stèl speul. Ouch woort heer in de V.S. devaan besjöldeg communis te zien; heer vertrok nao Zwitserland.
Väöl minder bekind is tot heer neve acteur en rezjiseur ouch componis waor. Heer sjreef oonder aandere solowerke veur cello en de filmmeziek bij zienen eige film 'Modern Times', en 't wereldbereumpde nómmer 'Smile'.
Houweleke en kinder
Chaplin is veer kier getrouwd gewees (en had väöle affaires). Mèt: thumb|100px|Charlie Chaplin
Erasmuspries
In 1965 oontvóng Charlie Chaplin oet han vaan Prins Bernhard in Rotterdam de Erasmuspries
Cramignon
De Cramignon of rèj
De Cramignon is ‘nne rèjdans oe bie de jonges en de meadskes, zoeväöl mäögelik um en um, zich bie de hand pakke en al huppelend en zigzaggend op de blij klanke van de cramignonmeziek doer de sjtraote trikke. Es ’n sjlingerende zigzaggende kitting van luj baont de Cramignon zich doer ’t dörrep. Ien ’t Oêsj-Limburgs wurd d’r ieder van ‘nne “rèj” gekald dan van ‘nne “Cramignon”. Mit de Cramignon of rèj wurd de meziek en de dans bedold. Altied op ’t tempo van de 2/4 en 6/8 maotsoert. Sommige Waolse en Limburgse melodieën lieke zoeveul op ean dat ze zongder twiefel teruk koeëme oet dezelfde bron. De huurs direct de historische band tusse bevuurbeeld La Daye, welke ien Haccourt, Hermalle, Èbe en Aemaol gesjpeult wurd, en de rèj die de ienwoeners van Maer en de Èèsjderse buurtsjappe Hoeg-Kâsjtert en Lieg-Kâsjtert kinne es D’n Os.
Charlie Chaplin
Sterve
Charlie Chaplin störf in z'ne slaop in 1977 tijdes de nacht/mörge vaan ierste keersdaag aon 'ne hartstèlstand. Heer waor 88 jaor aajd.
Cramignon
De Cramignon of rèj
Ien de Waolse én Limburgse dörrepe geat de kapitejn van ’t jonkhèèd (li capitinn’ of mineû) vuurop ien de rèj, mi tien eng hand ’n boekit blomme, vreuger ‘nne sjtek (bordon), en mit de andere hand trikt hear mit zing rèjmejd (li filyète) de sjlaolommende kitting van luj achter zich aon. Èèsjde, die vief versjillende buurtsjappek kint (Breusj, Èèsjde-centrum, Sjtaosie, Hoeg-Kâsjtert en Lieg-Kâsjtert), Misj en Oêsj-Maorend vurme n oetzungdering: dao geat de rèjmejd vuurop. Ien de Waolse dörrepe is de litsjte van de sjlinger li cowe; “de sjtart”: ’n rol vuur de luutenant van de jonkhèèd, zjwejjend mit de blomme ien zing rechterhand.
Charlie Chaplin
Sterve
Op 8 maart 1978 woort zien liek getik. 't Plan waor um losgeld te eise, mer dit mislökde en de deve woorte gearresteerd. 't Liek woort 11 weke later trökgevoonde bij 't meer vaan Genève en herbegraove oonder 180 cm beton.
Cramignon
De Cramignon of rèj
Ien Wallonië geun de jonges geklejd ien galakosjtuum en de meadskes ien prachtige, kleurrieke jurke. Vol trots presenteren de jonge paore zich aon t dörrep, oenao de Cramignon begint, oet volle boersj de leedsjes mit te zinge. Bie de Waolse Cramignons sjpeult ’t leed ’n prominentere rol dan aon de Nederlandse kant van de Maos. Dao wurd mèr op ;’n paor Cramignons gezonge en besjteat de tekste oet frasen zongder beteakenis die es lutchtig motte wurre opgevat.
Ien Nederland besjteat de treditie van de Cramignon nog ien ’t uutersjte zujde van Zujd-Limburg, ien de dörrepe Èèsjde, Tebannet, Mear, Misj, Norbik, Se Gietere en Oêsj-Maorend, allemaol aon of kortbie de Belsje grens geleage. Aon de Belsje kant leaft de Cramignon nog volop ien Basse-Meuse, de sjtrieëk ten noerde van Lùk langs de Maos, vuural ien de dörrepe in de valleie van de Maos, de Jeker en de Bolland.
Oersjprong
’t Woerd “Cramignon” is ād; v’r koeëme ’t al ien de 16de ieuwse Lùkse gesjrifte tieëge. Ien ’t Ād-Frans is cramillon ’n haol: ’n vuurwerp dat ien de sjow hong en oemit de keatel hoeger en lieger boeëve ‘t vuur kos wurre gehange. Dea haw de vurm van ’n zeag mit groete tan oemit gemaekelik de zigzaggende beweaging van de dans te herkinne is. Pas veul laoter weerd aog de begeleidende meziek “Cramignon” genumd. Dit gebäörde ien Lùk ien de twiede helft van de 19de ieuw wienie sociëteiten wedstrijden oetsjraove vuur cramignonleedjes.
Roeje en Blawwe
Vanaof de 19de ieuw ontwikkeld de Cramignon zich aon de boeëve- en ongderoever van de Maos ien twie versjillende sjtruminge. De liberale wille mier invlood van de uëverhèèd op de saomeleaving en ’t ongderwies. Dit ten kosjte van ’t gezag van de kathelieke geasjtelikhèèd en d’r ongtsjteat n botsing, die zich vuural manifesteerde met de Belsje Sjaolsjtrejd (1879-1884). Ien dizze sjtrejd ongtsjtong flinke competisie tusse twie kampe; de Roeje en de Blawwe. De roeje (kleur van ’t hèlige hart), de partej van de traditionele kathelieke en ‘dikke’ boere, verzitte zich tieëge de nujje liberale ideeën van de Blawwe (kleur van de Hèlige Maogd). Ien de processie drooge de Blawwe waol ’t beel van de Hèlige Maogd, want ’t bleve netuurlijk waol kathelieke.
Tieëgewoerdig weate lede van de versjillende verejnigingen diks neet mie de oersjpronk van hun fête en de beteakenis van de kleuren. Ze zien roed of blaw volges femilietredities of doer vrunsjap, en neet basis van politieke uëvertuiging.
Rèjje mit de bronk en de kearmis
Terwijl ien Wallonië de Cramignon wurd gedanst mit de kearmis van de patroenhèligge van de parochie – miesjtal op de zongdig en/of op maondig en deinsjdig – kumpt de rèj ien de Zujd-Limburgse dörrepe tot leave mit de Bronk-kearmis, bie de fête rongdum de sacremingtsprocessie die in de reagel drij däög doore. Mit ‘bronk’ wurd de processie en ’t drijjdäögs fête die dao op volge bedold. Es de bronk oettrikt, dan trikt de processie doer ’t dörrep en es d’r gebronkt wurd, geat ’t um de traditionele fête die zich op maondig en deinsjdig aofsjpueële. Bekans altied wurd d’r gerèjd op de litsjte bronkdaog.
Aoh sjôn nitteke
Aoh sjôn nitteke wurd gesjpeuld doer de Keuninklikke aw hermenie van Èèsjde ien de buurtsjappe en dörrepe: Misj (alleng ien de eave jaore), Maorend, Breusj en Èèsjde-centrum:
D'n Os
D’n Os wurd gesjpeuld doer, ongder ondere, de Keuninklikke Hermenie Sainte Cécile van Èèsjde ien de buurtsjappe en dörrepe: Misj (alleng ien de ongeave jaore), Oêsj, Sjtaosie, Hoeg-Kâsjtert en Lieg-Kâsjtert.
Vestvågøy
thumb|De ligking van Vestvågøy in de pervincie Nordland. Vestvågøy is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Nordland in Nórwaeg. De gemeinte had 10.797 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 421,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 25,6. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 1860.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,6% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Purmerend
thumb|Ligking vaan de (nieuwe) gemeinte Purmerend in de provincie Noord-Holland. Purmerend is 'n stad en gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland. De (nieuwe) gemeinte had op 1 jannewarie 2022 ongeveer 92.000 inwoeners en ligk op 'n oppervlak vaan 96,63 km2, woevaan 2,14 km2 water. Purmerend ligk in 't noorde vaan Waterland en is veural groet gewore en forenzestad veur Amsterdam. Binne de gemeinte ligke nog de pläötskes Purmer, Purmerbuurt, Middenbeemster, Noordbeemster, Westbeemster en Zuidoostbeemster.
Stadsfuncties
Purmerend is inmiddels e regionaol centrum es is mèt 'n spoorverbinding verboonde mèt Amsterdam en Hoorn. 't Heet drei staties. De viemerret is sinds iewe vaan groete beteikenis. Wijer is 't veural 'n slaopstad.
Stadsbeeld
In Purmerend euverheers de nuibouw vaan de jaore zesteg en zeveteg. De stad weurt door 't reveerke de Where in twie stökker gedeild. In de stadskern is nog get vaan de historische bebouwing te zien; neet al te väöl evels. De umgeving tuint väöl typisch Noord-Hollands weilandsjap.
Historie
Purmerend oontsteit roond 1400 es vlöchtende inwoeners vaan 't dörp Purmer hoegere groond zeuke, dee neet zoe gaw door 't Purmermeer euverstruimp zouw weure. In 1410 maag de stiechter vaan Purmerend, Willem Eggert, hei vaan Wöllem VI van Holland e kestielke bouwe. Dit sloot Purmersteijn woort in 1741 aofgebroke. In de volgende iewe oontwikkelde Purmerend ziech tot e regionaol merretcentrum, dewijl ouch de waterdreiging vaan 't Purmermeer door druuglègking vaan de Purmer en de Beemster teneet gedoon woort. De plaots bleef evels e plattelandsstedsje, tot ze in de jaore zesteg es greujkern woort aongeweze: in korten tied greujde ze vaan 10.000 nao 75.000 inwoeners. Op 1 jannewarie 2022 woorte de gemeinte Beemster aon Purmerend touwgeveug.
Menden
Menden is e Wesfaals en Sauerlands stedsje in de krink (Kreis) Märkischer Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 86,1 km² en 53.485 inwoeners (31 dec. 2015) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 621 de veerkante kilometer.
't Op 150 meter hoegte ligkend pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel daartien oortsdeile.
Ahmed Aboutaleb
thumb|Ahmed Aboutaleb. Ahmed Aboutaleb (Arabisch أحمد أبوطالب‎ ʾaḫmad ʾabū ṭālib; Beni Sidel, 29 augustus 1961) is 'ne Marokkaans-Nederlandse politicus veur de PvdA. Anno 2015 is heer börgemeister vaan Rotterdam; ieder waor heer wèthawwer en staotssecretair.
Veur de politiek
Aboutaleb woort gebore in 't dörpke Beni Sidel, in de provincie Nador in 't Rifgebergde. Ziene pa waor imam. In oktober 1976 kaom heer mèt zien ma en breurs nao Nederland. Heer lierde vlot Nederlands en deeg achterein de lts, de mts en de hbs telecommunicatie. Heer góng wèrke bij Veronica, de NOS en tot slot RTL Nuits. Tenao woort heer peersveurliechter bij 't ministerie vaan WVC en de SER.
Zoe raakde her bij de politiek betrokke. In 1998 woort heer directeur vaan 't multicultureel instituut Forum. Bij de verkezingseuverwinning vaan de LPF in 2002 dach heer dreuver um veur die partij in 't kabinèt te zitte. Nao get sollicitatiegesprekke kierden 'r ziech evels vaan de LPF aof, umtot häör lier häöm neet aonstoont. In plaots daovaan woort heer e jaor later lid vaan de PvdA. Veur die partij volgen 'r in 2004 Rob Oudkerk op es wèthawwer in Amsterdam.
Wèthawwer
In zien porteful zaote de zake oonderwies, jäög, werk en inkoume zoewie groetesteidebeleid. Aboutableb kraog dao neve börgemeister Job Cohen groete bekindheid es 't allochtoon geziech vaan de partij, boe nao de maord op Theo van Gogh groete spanninge waore oontstande. Zien röstege meh dudeleke meneer vaan doen deeg väöl um alles te kalmere. Bij de raodsverkezinge vaan 2006 haolde heer e groet aontal veurkäörstumme binne.
Pop
Pop kin verwieze nao:
Ahmed Aboutaleb
Staotssecretair
In aonluip nao de Twiede Kamerverkezinge vaan 2006 tipde Wouter Bos Aboutaleb es minister vaan Oonderwies. In 't kabinèt-Balkenende IV, wat e paar maond later woort geïnstalleerd, woort heer oetindelek staotssecretair vaan Sociaal Zake en Werkgelegeheid. Zien dobbel nationaliteit brach häöm en zien Turkse collega Nebahat Albayrak 'n motie vaan wantrouwe door de extreemrechse PVV. In ziene relatief korten tied es staotssecretair heel heer ziech ouch mèt vraogstökker roontelum integratie bezeg, boe heer ziech op bleef profilere.
Börgemeister
In oktober 2008 woort bekind tot Aboutaleb had gesoilliciteerd nao de börgemeisterspos in Rotterdam. Dao zoch me 'nen opvolger veur Ivo Opstelten. Op 16 oktober woort heer door de raod veurgedrage. ouch noe had de rechse oppositie, in de persoen vaan Ronald Sørensen, principeel bezwoere tege 'ne Marokkaan es börgemeister, allewel tot aandere binne zien partij (wie Marco Pastors) häöm zjus hadde gesteund. Ouch Fleur Agema vaan de PVV verlangde e debat, wat woort geweigerd. 't Kabinèt naom de veurdrach euver en op 5 jannewarie 2009 woort Aboutaleb geïnstalleerd.
't Blaad Elsevier koos Aboutaleb in 2014 tot 'mins vaan 't jaor'.
Persoenelek
Aboutaleb is getrojd en heet drei kinder. Heer is praktiserende moslim.
Bron
Dit artikel is vertaold oet 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Eduard Heger
Eduard Heger (3 mei 1976) is 'ne Slowaakse polletieker en premier vaan Slowakije sinds 1 april 2021. Heer waor ierder de minister vaan financies (2020-2021) oonder premier Igor Matovič en lid vaan de Nationaole Raod. Heer is lid vaan de rechse polletieke partij Gewoen lui en oonaofhaankeleke persoene (Obyčajní ľudia a nezávislé osobnosti, OL'aNO). Zie maak deil oet vaan de christendemocratische Europese polletieke partij: de Europese Volkspartij. Hei make ouch de Nederlandse CDA en CU, de Duitse CDU en CSU en de Belzje CD&V en Les Engagés.
Eduard Heger is 'ne euvertuigde Roems-Katheliek en centrum-conservatief es 't geit um sociaol posities wie drugs, abortie en LHBTI+-polletiek. Heer heet veur zier versjèllende functies binne de Slowaakse Kathelieke kèrk gewèrk. Heer bekierde vaan atheïsme nao Christendom nao 't hiemele vaan ziene pap in 1999.
Vevelstad
thumb|De ligking van Vevelstad in de pervincie Nordland. Vevelstad is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Nordland in Nórwaeg. De gemeinte had 516 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 530,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 1. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 1816.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,5% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Lies vaan HTML-kleure
Zoewel d'n Ingelse naom es de hexadecimale weerde kinnen in HTML-opmaak weure gebruuk. Heibij gelt tot, allewel bijnao alle kleurnaome oondersteund weure door de moderne browsers, slechs 16 kleurnaome oondersteund weure door de W3C HTML 4.01 standaard. Dit zien: aqua, black, blue, fuchsia, gray, green, lime, maroon, navy, olive, purple, red, silver, teal, white en yellow. Veur alle aander kleure moot bij veurkäör de hexadecimaal weerde gebruukt weure.
Zuuch ouch:
Euverziech HTML-kleure
't Gief diverse nuances in zwart, zoewie blauwzwart, lampezwart. Dees kleure zien evels te genuanceerd um op 'n computersjerm te laote zien.
Vocaole meziek
Vocaol meziek is meziek dee gans of deils mèt de minseleke stum weurt gemaak. 't Tegedeil neump me instrumintaole meziek. In de mieste meziekculture is vocaol meziek de norm.
In de westerse meziek waor vocaol laank de norm. Oet de aajdheid zien allein gezoonge ledere euvergelieverd. De middeliewse meziek kinne v'r allewijl veural in de vörm vaan 't Gregoriaans, boebij instruminte zelfs verboje waore. Aander prestigieus mezieksoorte, wie 't organum en 't motèt, stèlt me ziech ouch gans gezoonge veur, dewijl de meziek vaan de troubadours al-evel begeleid meh toch vocaol waor. Allein dansmeziek waor instrumintaol; hei is evels meh wieneg vaan euvergelieverd. Ouch in de renaissance bleef vocaol de norm: gans gezoonge motètte, mèsse, chansons en madrigale woorte in dezen tied op groete sjaol verspreid. Pas op 't ind vaan de zèstienden iew begós me überhaupt rekening te hawwe mèt 't touwveuge vaan meziekinstruminte. Instrumentaole meziek veur beveurbeeld örgel of luit stoont in lieg aonzien.
Aanders woort dat in de barokmeziek. Diverse soorte orkes- en kamermeziek gónge de concurrentie aon mèt vocaol meziek. Gans gezoonge werke woorte awwerwèts. In plaots daovaan oontstoonte diverse nui vörm vaan begeleide vocaol meziek, wie d'n opera, de cantaat en 't oratorium, dewijl ouch de mès en 't madrigaol vaanaof noe begeleid waore. Vaan dees kunsvörm zouw veural d'n opera blieve bleuje, ouch in de klassieke en romantische meziek. In de romantiek kaom daobij 't kunsleed op: 'n zètting vaan e dèks bekind gediech die väöl rekening heel mèt de poëtische expressie.