cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Europese migrantecrisis
Sjraom tösse Griekeland en Macedonië
't Aontal asielaonvraoge in Griekeland steeg hiel gauw naotot 't vlöchtelingeakkoord tösse de EU en Törkije waor geslote. In 't akkoord goof 't gein aofspraoke tot Törkije vlöchtelinge oet aander len es Syrië neet trök zaw sjikke nao hun land van aofkoms. Umtot de EU iers 'n garantie vaan Törkije wilde, koste in d'n tössentiend neet-Syrische vlöchtelinge die in Griekeland waore gestrant neet nao Törkije weure trökgesjik. Es gevolg heivaan kaome väöle doezende vlöchtelinge vas te zitte op Lesbos en Chios. Paus Franciscus I bezoch op 16 april Lesbos en naom nao aofloup twelf Syrische vlöchtelinge mèt nao Vatikaonstad.
Haverwege augustus 2016 goof 't obbenuits teikes vaan 'n liechte stijging in 't aontal vlöchtelinge wat vaanoet Törkije op de Griekse eilen (mèt naome Lesbos, Chois en Samos) aonkaom. Meugeleke factore die hei-aon bijdreuge waore de röstege zie en volges hölpverleiners de oonrös roontelum de Törkse couppoging (Staotsgreep in Törkije (2016) vaan de maond daoveur.
't Goof in november 2016 inkele nachte 'n groete brand in ein vaan de kampe op Chios. Obbenuits kaome migrante in opstand. De börgemeister vaan 't eilaand reep de Griekse regiering op um 't kamp noe gauw te slete.
Tiejes de Europese kawgolf vaan jannewarie 2017 woorte de umstendegheie veur de vlöchtelinge op Lesbos nog slechter. Griekeland sjikde e marinesjeep nao 't eilaand.
Duitsland
250px|thumb|'n Gróp vlöchtelinge arriveert op de München Hauptbahnhof (12 september 2015)
Duitsland kraog in juli 2015 'n oetzoonderlek hoeg aontal asielaonvraoge vaan 80.000 te verwèrke. Op 25 augustus dat jaor twitterde de fidderaol euverheid tot vlöchtelinge neet langer op groond vaan de ierder geneumde Dublin-reigels (zuuch: ) zawwe weure trökgesjik nao 't laand boe ze de EU waore binnegekomme. Op 31 augustus verklaorde boondskanseleer Angela Merkel tot Duitsland in staot waor de vlöchtelinge op te vaange; ze hebruukde daobije de bekènde wäörd Wir schaffen das ("Veer sjaffe dat" of "'t Geit us lökke").
In september goof 't nao sjatting mie es 400.000 vlöchtelinge in 't land. Allein al op 29 oktober passeerde 500 vlöchtelinge de sjraom mèt Oesteriek, in de grensplaotse Passau en Wegscheid. De Duitse grenspelitie kos 't emper aon en 't goof meh wieneg busse boedoor väöl vlöchtelinge laank mooste wachte. Gedäörende 't gaans jaor 2015 ving Duitsland vaan alle Europese len de meiste vlöchtelinge op. Op 8 december woort in Duitsland de mieljoonste asielaonvraog vaan 't jaor genoteerd. 'n Studie vaan de Fidderaolen deens veur Migratie en Vlöchtelinge (BAMF) begin 2016 goof aon tot dreikwaart vaan de vlöchtelinge die Duitsland in 2015 binnekaomde maan waor en tot 68% jonger waor es 33. Op 13 september 2015 veurde Duitsland, um de vlöchtelingetouwstroum beter te regulere, laangs de sjraom mèt Oesteriek tijelek obbenuits grenscontroles in. Officieel zien de grenscontroles door 't Schengen-verdraag al sinds de negenteger jaore opgegeve. 'nen Daag later deeje Oesteriek en Slowakije 'tzelfde mèt hun sjraome. Per 1 jannewarie 2016 sjikde Duitsland migrante die via Duitsland door wille reize nao aander len trök nao Oesteriek.
Verzèt vaan de Duitse bevolking cóntra de vlöchtelingetouwstroum
In augustus 2015 goof 't groete demonstraties cóntra de koms vaan väöl migrante, vuernaomelek oet de rechs-extremistischen hook, in de veurmaoleg Oos-Duitse stei Dresden en Heidenau, die botte in relle. 't Goof op versjèllende plaotse in Duitsland pande die in brand stoonde. Dees pande waore in de touwkoms gemeind veur vlöchtelinge. Dit gebäörde oonder mie in de Oos-Duitse stad Nauen (Brandebörg), mer ouch in Weissach im Tal en Remchingen, twie plaotse in de Wes-Duitsen deilstaot Bade-Württemberg. Me geit d'r vaanoet tot de brande zien aongestoke door rechs-extremiste. Ind juli woort in Brandenburg an der Havel (neet wiet vaan Berlien) de woening vaan e vlöchtelingegezin in brand gestoke. In datzelfde weekend woort 'n opvaangcentrum in Dresden mèt stein bekogeld. Volges officiële ciefers steeg 't aontal aonvalle op asielcentrao en vlöchtelingeverblieve vaan 199 nao 1031 gevalle in ei jaor tied (2014-2015). Daovaan waore 166 zwoere delikte wie brandstiechting en mishandeling. In nege vaan de tien gevalle góng 't um rechs-gemotiveerd geweld. Oonder aandere de Duitse anti-islambeweging Pegida ("Patriotische Europeane cóntra de islamisering vaan 't Aovendland) begos te profitere vaan de onvrei in Duitsland euver de toustroum vaan vlöchtelinge en 't beleid te aonzien heivaan vaan boondskanseleer Merkel.
Delikte
Nao de Aonranninge op awwejaorsaovend 2015 – die 't veural in Kölle goof – woort in ierste instantie besjöldigend naode groete gróppe nui in Duitsland aongekomme vlöchtelinge geweze. e Maond of twie later woort bekènd tot de meiste verdachte vaan de aonranninge evels oet Algerije en Morokko kaome, en dus ikkenomische migrante waore die neet oet oorlogsgebeeje wie Syrië kaome. 't Good entans vreis tot de touwstroum vaan vlöchtelinge same aw goon mèt 'n touwnaome vaan criminaliteit, en veural vaan zededelikte.
Wijl 't aontal asielzeukers in Duitsland verviefvawwegde, steeg 't aontal misdaode begaon door Zuwanderer ("heierewandeleers", "grenseuversjrijers") op force vaan de Duitse Polizeiliche Kriminalstatistik (PKS) mèt 90,7% in 2015. 5,7% vaan alle criminele feite in 2015 woorte gepleeg door asielzeukers, cóntra 3% in 2014. In de meiste gevalle betrof 't inkel deefstal. Veur alle zededelikte woort 4,8% gepleeg door Zuwanderer. Vaan de 114.238 straofbaar feite door Zuwanderer woorte d'rs 10.348 begaon door Syriërs; 43.883 door (in aofnömmende volgorde) Albaneze, Serve, Algerijne, Kosovaore, Marokkaone en Georgiërs.
Hongarije
Ind augustus 2015 verzamelde ziech nao sjatting 2000 vlöchtelinge aon de statie Keleti (de oostelek gelege statie) in de Hongaorse hoofstad Budapes, boe zie d'n trein via Oesteriek nao Duitsland wilde nömme. De treine woorte in ierste instantie tegegehawwe in Rosenheim, en daonao in Münschen um de vlöchtelinge te registrere. Duitsland reagierde in ierste instantie oontstömd op 't feit tot Hongarije de vlöchtelinge doorsjikde. De Hongaorse regiering zach tot 't perbleem neet bij häör lag, mer bij Italië en Griekeland. De statie Keleti vaan Budapes woort op 1 en 2 september aofgeslote veur azielzeukers. Bij de statie verzamelde ziech doezende vlöchtelinge die begoste te protestere. 'nen Daag later woort 'nen trein gevöld mèt vlöchtelinge die vaanoet Budapes vertrok riechting Sopron tegegehawwe neet wiet vaan Bicske aof. De vlöchtelinge mooste nao e plaotselek opvangcentrum, mer weigerde d'n trein te verlaote umtot ze nao Duitsland wilde. Wie ze perbeerde te breke door 't cordon vaan pelitieagente, kaom 'ne maan oet Pakistan um 't leve. De migrante bij de versjèllende staties in Budapes en oet 't opvaankcentrum beslote dao-op hun reis riechting Wes-Europa te voot veurt te zètte en liepe euver treinspore en snelwege. Op vriedegaovend 5 september woort beslote tot alle vlöchtelinge vaanoet Hongarije wijer nao Duitsland door mochte reize. De mörrege daonao kaome doezende vlöchtelinge aon in Oesteriek, in Nickelsdorf boe zie door Oesteriek woorte opgevaange, naotot Hongarije busse had ingezat. 'nen Daag later arriveerde ze in Duitsland. In Oesteriek en Duitsland woorte de vlöchtelinge door vrijwèllegers hartelek opgevaange, wijl vaan officiële lange tied gein reactie kom of woort gereageerd mèt mechteloesheid.
Op 16 september 2015 goof 't bij Röszke, aon de Servisch-Hongaarse sjraom, relle wie de Hongaorse pelitie traongaas en e waterkanon inzatte um de stroum vlöchtelinge vaanoet Servië tege te hawwe. De versjèllende vlöchtelinge goeide stein op de pelitie en stiechte brand. 't Goof väöl gewoonde, oonder mie twinteg Hongaorse agente.
Hongaors hèk en aander maotregele
Op 18 september 2015 begos Hongarije 't hèk te verlenge langs de sjraom mèt Kroatië. Me begos ouch te wèrke aon 'n hèk langs de Hongaors-Sloveense sjraom, mer dat woort gauw weer eweggehaold. Es verklaoring veurde 't Hongaors ministerie vaan Binnelandse Zake aon tot 't hei "inkel um 'n experimint" góng. De wèrking vaan hèkke en militair prikkeldraod vaan de NAVO is twiefelechteg veur zoewiet ze neet aktief woorte bewaak. Veur roondtrèkkende bieste is dit op langeren termien fataol.
't Stadsbestuur vaan Budapes leet begin september 'n extra opvaankkamp aonlègke neve de centraole statie, boe gróppe vlöchtelinge in 'nen trein woorte tegegehawwe. 't Gans treinverkier riechting Duitsland woort veur de vlöchtelinge tijelek aofgeslote. Ouch woort de vlöchtelinge de touwgaank tot de statie Keleti oontzag, wat leidde tot proteste vaan de vlöchtelinge. Op 14 september sloot Hongarije de belaangriekste illegale doorgaank vaanoet Servië, 't land boe-oet de meiste vlöchtelinge riechting de EU reisde. Bij de Hongaorse grensprevinsie mèt Servië woort de noodtouwstand aofgekondeg. De kommenden daag woorte 174 arrestaties vaan illegale verriech bij de Hongaorse sjraom. Op 16 oktober woort bekind tot Hongarije de sjraom mèt Kraotië góng slete door middel vaan 'n döbbel hèk.
Sinds de aofsleting vaan de grenze in 2016 kaome bekans gein vlöchtelinge mie via Hongarije nao de res vaan de EU.
Referendum euver migrantequote in de EU
Op 2 oktober 2016 goof 't 'n referendum in Hongarije euver de door de EU aon de lidstaote opgelagde vlöchtelingequota, naotot Hongarije 'n quotum vaan 1.294 vlöchtelinge woort opgelag, wat neer zaw komme op 'n boete vaan 323,5 mieljoon euro es de Hongaorse regiering die vlöchtelinge zaw weigere. Centraol stoond de vraog of de EU Hongarije moos verpliechte lui te hoesveste die neet de Hongaorse nationaliteit höbbe zoon instömming vaan 't nationaal parlemint. 98,36% vaan de stömgerechtege die kaome opdage stömde hei tege, mer de opkoms waor oonder de viefteg persent (naomelek 44,08%), boedoor 't referendum neet geldeg kos weure verklaord. Daoneve waor 6,26% vaan de stömme oongeldeg verklaord, boedoor 't aontal geldege stömme meh 41,32% bedroog. Dao mèt leek 't op 'n euverwinning vaan de meiste oppositiepartije, die hadde opgerope um 't rifferendum te boycotte.
Rusland
Rusland waor meh zelde 'n indsbestömming veur vlöchtelinge en migrante oet 't Midde-Ooste. Wel woort 't dèks es tösseland gebruuk, veural um zoe in de Noord-Europese len Finland en Noorwege terech te komme. De Russische inmenging in de Syrische Burgeroorlog (um 't Syrische regime te verdedige tege zoewel d'n Islamitische Staot wie de door 't Weste gesteunde rebelbeweginge) en, tegeliekertied, de Russische rol in de crisis in Oekraïne (boebij ze 't Weste sjókkeerde in 't anexere vaan 't Oekraïens sjiereiland de Krim), zörgde d'rveur tot dees periood veur groete spanninge zörgde tösse Rösland en de EU. Rusland woort dèks aongeweze es medesjöldeg aon de migrantecrisis.
Op 2 september 2015 brach de Russische Fidderatie 'n officieel verklaoring nao boete tot de Verenigde Naties Veilegheidsraod góng wirke aon 'n oontwerpsrizzelutie um de Europese migrantecrisis te adressere, um staote touw te laote sjepe te inspectere die d'r verdach vaan weure migrante te transportere.
De Noordpool-route via Rusland nao Noorwege oontstoond in september 2015 en woort al gauw de snelsgreuiende route um Wes-Europa in te komme tege november dat jaor.
Op 4 december 2015 deej Finland tijdelek ziene landssjraom mèt Rusland touw door de poort vaan de sjraom lieger te zètte en de weeg te blokkere mèt 'nen oto. Me leet weite tot de sleting allein gold veur azielzeuker en däörde mer eenkel aor. Op 27 december 2015 sleet Finland obbenuits de sjraom mèt Rusland op twie versjèllendeplaotse, naotot bleek tot azielzeukers deze kier op de fiets perbeerde binne te komme. De nomme daonao e verbod aon op 't euversteke vaan de Finse sjraom op 'ne fiets.
Op 24 jannewarie 2016 woort dudelek tot Rusland ziene noorderleke sjraom mèt Noorwege haw geslote veur azielzeukers um die in Rusland te hawwe. De route woort via de Noordpool woort tösse Rusland en Noorwege aofgeslote veur migrante in april dat jaor. Allein Russische, Noorse en Witrussische börgers mochte nog via deze sjraom Noorwege in.
Op 12 fibberwarie 2016 zag de Russische premier Dmitrij Medvedev euver 't opegrensbeleid vaan sommege Europese lan (wie Duitsland, Zwede en, in mindere maote, Belsj en Nederland): "'t Is sömpelweeg stom um de deure vaan Europa wied te openene en um ederein die nao die land wil koume oet te nudege. Europees migrantebeleid is 'n groete mislökking, dit is allemaol abseluut beangstegend".
Op 2 miert 2016 stèlde NAVO-ginneraol Philip Breedlove: "Same gebruke Rusland en 't Assad-regime espres migratie es e waope, es 'n poging um de Europese structure te euverweldege en Europa's beleid op te breke. [...] Dees wèllekeurege waopes die gebruuk weure door Basjar al-Assad, en 't oonpercies gebruuk vaan waopes door de Russische forces - iech kin gein inkel aander reie vinde boete tot zie d'r veur perbere te zörge vlöchtelinge 't land oet te wille zien bewege en dit e perbleem te wille make veur aandere". Heer claimde ouch tot criminele, extremiste en vegers vaan d'n Islamitische Staot en aander militair beweging tösse de stroum vaan migrante zote.
Vlöchtelingecrisis
Mèt 'ne vlöchteling weurt gemeind: iemes dee zie/häör land mot verlaote vaanwege vervolging, oorlog of geweld. In 2014 waor de groetse gróp vlöchtelinge Syrisch (3,9 mieljoon, 1,55 mie es 't jaor daoveur), gevolg door Afghaone (2,6 mieljoon), die al de groetste gróp waore veur drei decennia achter mekaar daoveur. Zès vaan de tien len waore Afrikaans. Oontwikkelingslen brachte de meiste vlöchtelinge binne (86% aon 't ind vaan 2014). Allewel de meiste Syrische vlöchtelinge woorte opgevange door buurlen wie Törkije, Libanon en Jordanië, 't aontal asielzeukers greujde ouch hel in Europa binne 2011 en 2015: zoen 813.599 goof 't in 37 Europese len (binne en boete de EU) aon 't ind vaan november 2015 - de mierderheid (57%) vroog asiel aon in Duitsland en Servië. In 2014 kaom 't groetste aontal asielzeukers wereldwied nog aon in Rusland: 274.700 dat jaor allein. In 2017 waor 55% vaan alle vlöchtelinge wereldwied aofkomsteg oet drei len: Zuid-Sudan, Afghanistan en Syrië. Vaan alle gedwonge vertrokkene lui oet dat jaor, woort 17% opgevange in Europa. In de ierste veer maond vaan 2018 stoke 15.481 vlöchtelinge mèt succes de zie euver nao de EU, wijl roond de viefhoonderd vlöchtelinge dees euversteek neet euverleefde. In 2015 stoke d'rs nog 1,02 mieljoon de zie euver en daobij kaome zeker twiedoezend lui um 't leve.
Harry Mulisch
right|thumb|250px|Harry Mulisch óntvingk de P.C. Hooftpries, in 1977.
Harry Kurt Victor Mulisch (Haarlem, 29 juli 1927 - Amsterdam, 30 oktober 2010) waas eine Nederlandse sjriever.
Biografie
Harry Mulisch waas de zoon van eine veurmalige Oasteriekse-Hongaarse officeer en ein Duutsj-joadse moder oet Frankfurt. Zien vader Karl Viktor Kurt Mulisch waas in de tied van de Duitsje bezètting van Nederlandj van 1940–1945 personeëlchef van Lippmann, Rosenthal & Co., ein bank die geconfisceerde jaodse eigedómme beheërde en te gelje maakde. Veur dees activiteite moosj vader Mulisch nao de aorlog drie jaor in ein interneringkamp doorbrènge. Óndanks dat koosj hae door zien positie in de aorlog zien joadse ex-vrouw en ziene zoon veur deportatie door de Nationaalsocialiste behoede, terwiel de groatmoder en de euvergroatmoder van zien vrouw in 't vernetigingskamp Sobibor vermoard woorte. In 1936 zint zien awwesj gesjeije wonao Harry biej zien moder ging wone en hae woort groatedeils door de hoeshawtster Frieda Falk opgevoed. Wiej zien moder nao Amsterdam verhoesde gong hae biej zien vader in Haarlem wone.
’t Lavere van Mulisch tösje vervolging vanwaege zien joadse aafkóms van moderskantj einerzieds en de collaboratie van zien vader mèt de nationaalsocialiste en de Duutsje bezètter angererzieds, zat eine beheuërlikke sjtempel op zien werk es sjriever. Mulisch bewaerde dèkser dat hae door dees groate taengesjtèlling zelf de Tweëde Waerelaorlog waas. („Ik ben de Tweede wereldoorlog“).
Mulisch zaot van 1933 pes 1939 op de leëgere sjoal in Leide en aansjlutend góng hae nao 't Christelik Lyceum in Haarlem, dat hae in mei verleet zónger diploma. In de aorlogsjaore verbleef hae nog eine tied lank in ein familiepension in ’t Zuud-Limburgse Sjèn op Gäöl. Op 18-jaorige laeftied publiceerde hae zien eësjte verhaol. In 1951 versjeen ziene eësjte roman, archibald strohalm woveur hae de Reina Princes Geerlings pries óntving.
Haegelsem
Haegelsem (Nederlands: Hegelsom) is e dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Haors aan de Maas. 't Leet ten zuie vaan 't dörp Haors. Op 1 januari 2013 hej 't 1.875 inwoeners.
Haegelsem kreeg in 1933 'n parochiekèrk, gewijd aon Sint-Hubertus.
Harry Mulisch
Biografie
Mulisch waas in 1961 versjlaaggaever biej 't Eichmannproces in Israel. Hiejoet óntsjtóng zien reportage Strafzaak 40/61, die in 1963 mèt de Vijverberg-Pries woort óngersjeije. Saer 1962 waas hae bevrundj mèt Hannah Arendt, die ouch 't proces Eichmann volgde en dit in häör werk Eichmann in Jerusalem haet vasgelag.
In de 1960-er en 1970-er jaore waas Mulisch eine fervente aanhanger van de Amsterdamse Provobewaeging (1966) en waas hae 'ne graote opponent taenge de Kawwe Aorlog en zat hae zich in biej de proteste taenge de Vietnamaorlog. In 1968 goof hae bliek van zien sympathie veur ’t communisme op Cuba. Hae bezoch ’t eilandj en hej ein óntmoeting mèt Fidel Castro.
Saer 1989 woonde hae same mèt zien vriendin Kitty Staal womit hae eine zoon kroog. In 1992 woort hae beneump tot Offeceer in de Orde van Oranje Nassau en versjeen ziene tweëde bestseller, De ontdekking van de hemel, wo-in de relatie tösje weitesjap en religie op mystieke wieze wirt behanjelt. Dit werk woort verkaoze tot Nederlands bèste roman aller tieje en in 2001 woort ’t verhaol door Jeroen Krabbé verfilmd ónger de naam The Discovery of Haeven. In 2002 woort hae óngersjeije door de Duutsje ambassadeur in Amsterdam mèt 't Bundesverdienstkreuz erster Klasse veur De aanslag en De ontdekking van de hemel vanwaege wichtigen Vermittlerrolle seiner Werke. In 2007 óntving hae ein Eëredoctoraat aan de Universiteit van Amsterdam.
Nirm
thumb|Nirm, Kraudorf en Hoven Nirm of Nirrem is e dörp i de gemingde Jellekerke dat behuët tót 't Krink Hinsberg i 't weste va de Pruusje bóndssjtoat Noardrien-Wesfale. Óp 31 november 2012 hat 't 201 lüj. Nirm ligk noardoeëstelig va de sjtad Jellekerke en weëd mit de L42, deë va Randerath noa Heële luëp. 't Dörp ligk 58 bis 67 meter boave zieënivo, en 3 bis 5 meter hoeëger as 't reveerke d'r Worm oeë 't aa ligk. thumb|De dörpssjtroat va Nirm thumb|'t Wormdaal bei Nirm. Va'naaf de vieëftieënde ieëw sjteet Nirm bekank as Nerhem, Nyrhem (1514), Nierhem (1540), Nirem (1560) en va'naaf 1840 as Nirm. D'r naam sjtamt aaf va 't woad Niederrhein. Sjtruimópwaarts óp de Worm, guëf 't e Opheim as teëngehenger. Óp 1. januari 1972 is Nirm mit de noaberdörper Kraudorf, Hoven en Kogenbroich ópgegange i de gemingde Jellekerke. Vasteloavenk en de hirfskirmes zint de wiechtigsjte joarligse evenemingte i 't dörp.
Regio's in Italië
Italië is oonderverdeild in twintig regio's (Italiaons: regioni).
Togo
Togo (officieel République togolaise) is e land in Wes-Afrika, aon de Atlantische Oceaon, grenzend aon Ghana in 't weste, Burkina Faso in 't noorde en Benin in 't ooste. Hoofstad en groetste stad is Lomé, aander stei zien Sokodé en Kara.
Regio's in Italië
De regionaole organe
Edere regio heet 'n parlemint ("consiglio regionale", regionaole raod), wat eder vief jaar weurt gekoze. Dit parlemint is bevoog tot regionaole wètgeving. 't Regionaol bestuur ("giunta regionale") weurt door de president vaan de regio geleid. De president weurt rechstreeks in algemein verkezinge gekoze. Es heer tröktrejt mote nui verkezinge weure oetgerope.
Togo
Bestuurleke indeiling
't Land is verdeild in vief regio's, die weer wijer zien verdeild in 30 prefecture en ein gemeinte (Lomé). De vief regio's mèt hun hoofstei zien (volgorde vaan noord nao zuid):
Regio's in Italië
De typologie vaan regio's
't Gief twie soorte regio's: mèt normaal statuut en mèt speciaol statuut. 't Statuut (neet te verwarre mèt status) is de regionaol groondwèt.
Togo
Fysische geografie
Togo, e relatief klei land get groeter es Nederland en 't Belsj, heet 'ne laankgerekde vörm - 56 kilometer kös en beveurbeeld 877 kilometer grens mèt Ghana. Midde door 't land, zoe vaan 't zuidweste nao 't noordooste, löp 'nen heuvelrögk, de Chaîne du Togo. Noordelek en zuielek daovaan ligke twie savanneregio's. Hoegste berg vaan 't land is d'n Agou mèt 986 meter. Groete revere zien d'n Oti, de Mono en de Zio. 't Land heet e tropisch savanneklimaot.
Regio's in Italië
De regio's mèt normaal statuut
Vieftien regio's höbbe 'n normaal statuut. Nao 'n hervörming vaan de Italiaonse groondwèt in 2001 höbbe dees regio's mie gezag, mer ze höbbe (nog) gein financieel otonomie. De regio's mèt normaal statuut bestoon sinds de jaore zeventeg vaan de 20ste iew.
James Prescott Joule
thumb|James Prescott Joule James Prescott Joule (Salford, 24 december 1818 – Sale, 11 oktober 1889) waas eine Ingelse natuurkundige.
Togo
Etnische gróppe
Nao taol en historie kin me e stök of 40 etnische gróppe oondersjeie in Togo. Veur 't euverziech is 't gebrukelek um gróppe op groond vaan veural taolverwantsjap te bundele. De Gbe-volker make 't groetste deil vaan de bevolking oet; de Ewe allein al 32%. Midde in 't alnd leve de Kotokoli en Tchamba, in 't noorde vint me de Kabiye, die 22% vaan de bevolking oetmake. De Ouatchi zörge veur 14% de Aja (op de grens mèt Benin) veur 8%. Ouch de Akan (veural e Ghanees volk) en de Mossi (veural e Burkinees volk) leve in Togo. Blaanke zien mèt 1% vertegenwoordeg.
Regio's in Italië
De regio's mèt speciaol statuut
De vief regio's mèt speciaol statuut höbbe 'n groete otonomie, die door 'n speciaol staotswèt gebörg weurt. Dees regio´s weure otonoom regio´s geneump. Tösse 60 en 100% vaan alle laste koume die regio's touw. De grun veur de otonomie zien versjèllend: in 't geval vaan de eilen Sicilië en Sardinië de geografische isolatie en 't separatisme; in Valle d'Aosta de Franstaolege en in Trentino-Zuid-Tirol de Duitstaolege minderheid. De geneumpde regio's woorte in 1948 opgeriech. Friuli-Venezia Giulia woort in 1963 opgeriech, de mierderheid vaan de bevolking sprik Friulisch en in 't ooste gief 't 'n Sloveense minderheid.
James Prescott Joule
Vreug jeug en opleiding
James Joule waas de zoon van'ne waalgesjteldje beerbroewer Benjamin Joule (1794 - 1858). Hae kreeg in eerste instantie thoes les, toet hae in 1834, op viefteenjaorige leeftied, same mit zien aajere broor Benjamin nao de Manchester Literary and Philosophical Society waerdje gesjtuurdj, wo ze waerdje ongerweze in raekene en maetkunde door John Dalton. Nao twee jaor mos dae 't ongerwies opgaeve, wie hae waerdje getroffe door ein beroerte — zien taak waerdje euvergenomme door de sjeikundige William Henry en de ingenieurs Peter Ewart en Eaton Hodgekinson. Vervolges waerdje Joule ongerweze door John Davis. James was gefascineerd door elektriciteit, en veurdje allerlei experimente oet same mit vader Benjamin door elkaar en 't bedenendj personeel elektrische sjokken toe te dene.
Regio's in Italië
De regio's mèt speciaol statuut
Nao 'n hervörming in 1972 kraoge in de regio Trentino-Zuid-Tirol de bei provincies Trente (Italiaonstaoleg) en Bozen (euverwegend Duitstaoleg) de status vaan otonoom provincie en naome de mieste bevooghede vaan de regio euver.
Togo
Taole
Evezoe kint Togo oongeveer 40 taole, wat de linguïstische situatie dao get ooneuverziechtelek maak. Um te beginne hure alle inheimse taole tot de Niger-Congotaole, en zoe good wie alle tot de Atlantische taole. In 't zuie vint me Gbetaole: Ewe, Gen, Aja, Waci Gbe en taole wie Akebu en Ginyanga, die gein Gbe-taole zien, meh wel tot de Kwataole hure (boe volges sommege de Gbe-taole ouch deil vaan zien). De aander belaankrieke gróp zien de Gurtaole. In 't bezunder is dat Kabiyé, wijer o.m. Konkomba, Lama, Nwadm en Gourmanchema. Aon de grens mèt Benin huurt me 'n daarde gróp: de Yoruboïde taole, in 't bezunder 't Ife. De Mandétaole, die es einege neet bij de Atlantische taole hure (en boevaan zelfs 't lidmaotsjap vaan de Niger-Congofamilie umstreje is), zien mèt dreidoezend sprekers vaan 't Bissa (in 't noordwestelek corrideurke, veural 'n taol vaan Burkina Faso en Ghana) in 't land vertegenwoordeg. Door dees väölheid vaan taole gebruuk me de aw koloniaol taol, 't Frans, es einege officieel taol.
Regio's in Italië
De regionaol oonderverdeiling
De regio's zien op hun beurt in provincies en gemeintes verdeild (allein Valle d'Aosta heet gein provincies). Op dit momint gief 't 109 provincies en mie es 8100 gemeintes.
Togo
Religie
Togo is bezunder umtot nog ummertouw 51% vaan de bevolking traditioneel religies aonhingk. De res weurt gooddeils oetgemaak door christene (29%) moslims (20%) - oonkèrkelekheid is in Wes-Afrika zier zeldzaam.
Historie
De volker die vaandaog d'n daag Togo bewoene, weure geach tösse d'n èlfden en zestienden iew 't gebeed te zien binnegekoume. Vaanaof de zestienden iew raakde 't gebeed bekind bij en intrèssant veur Europaone, die de kös vaan Togo en 't umligkend gebeed de Slaovekös neumde. Lokaol voorste handelde hei in slaove, dèks lui vaan oonderworpe daan wel oonderhurege stamme. De kolonisatie vaan 't land begós pas in 1884, wie de Duitsers e contrak slote mèt 't stamhoof vaan Togo-Stad, Mlapa III. Dit maakde Togoland tot e Duits protectoraot. In de jaore die volgde breide de Pruse hun mach ummer mie nao 't binneland oet, boenao in 1905 Togoland 'n kolonie woort. Dit land waor groeter en veural breier es 't modern Togo; e deil laog in 't modern Ghana.
In d'n Ierste Wereldoorlog woort 't klei lendsje al gaw (augustus 1914) oonderworpe door de Britte (die vaanoet de Goudkös (Ghana) kaome) en de Franse (opgerök oet Dahomey, noe Benin). Nao d'n Oorlog woort dit geformaliseerd en verdeilde me 't vreuger Duits Togoland in e Brits en e Frans mandaotgebeed. Wie in 1957 Ghana oonaofhenkelek woort, sloot Brits Togoland ziech daobij aon. Frans Togoland woort in 1959 otonoom en in 1960 'n oonaofhenkelek land. Sylvanus Olympio woort d'n ierste president.
Olympio woort drei jaor later vermaord in 'ne staotsgreep oonder sergeant Étienne Eyadema Gnassingbe. 't Leger zat oppositieleier Nicolas Grunitzky nao veure es president, meh in 1967 deeg Gnassingbe nog 'ne coup en woort zelf president. Dees positie heel 'r 38 jaor laank, tot zienen doed in 2005, wat häöm de laanks zittenden dictator vaan Afrika maakde. Heer woort opgevolg door ziene zoon Faure Gnassingbe, wat op wereldwij aofkäöring stuitde, ouch bij aander Afrikaanse staotshoofde. Es reactie besloot heer verkezinge oet te sjrieve, die 'r won. De oppositie besjöldegde häöm vaan fraude. In 't geweld roond dees verkezinge voonte 400 lui d'n doed, dewijl nog 40.000 Togoleze op de vlöch sloge.
Bronne
Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel dees versie; wijer is gebruuk gemaak vaan en:Geography of Togo.
Karmøy
thumb|De ligking van Karmøy in de pervincie Rogaland. Karmøy is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Rogaland in Nórwaeg. De gemeinte had 37.928 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 228,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 166,4. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1149.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,7% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
James Prescott Joule
Beerbroeweriej
Nao de verhoezing van Sturgeon nao Manchester vormdje hae same mit Joule 't middelpuntj van eine intellectuele kringk. Ze deildje onger meer de meining det theologie en weitensjap same koste en moste gaon. Joule ging colleesj gaeve op 't Royal Victoria Gallery of Practical Science van Sturgeon.
Omzetting van energie
Eerst richdje Joule zich uitsjloetendj op'pe economisch relevante vraoge. Later kreeg hae belangsjtelling veur de vraog wieväöl arbeid ein energiebron kan levere en sjpeculeerdje hae euver de omzetting van versjillendje vorme van energie. Zo publiceerdje hae in 1843 de resultate van experimente die lete zeen det de verwerming die hae twee jaor eerder haaj gemaete waerdje veroorzaaktj door de geleider, en neet waerdje euvergebrach vanoet ein anger ongerdeil van'ne opsjtelling. Dit waas in sjtried mit de theorie van wermtevloeisjtof, die toet den es waor waerdje aangenomme. Dees sjteldje det wermte noch kan waere gecreëerdj, noch kan verdwiene. Dees theorie domineerdje de weitensjap sins inveuring door Antoine Lavoisier in 1783.
Joule werkdje neet aan ein universiteit en waas ouch geine ingenieur. Daorom kreeg Joule 't moeilijk om medesjtenjers te vinje veur zien theorieje. De veursjtenjers van'ne theorie van'ne wermtevloeisjtof weze biejveurbeeldj op'pe symmetrie van 't thermo-elektrisch effect, en bewaerdje det thermische processe reversibelwaare, of ten minste biej benadering. Elektriciteit en wermte zoewe volledig in ein omzitbaar zeen.
Mechanisch equivalent van wermte
Nao nog meer experimente vonj Joule 't mechanisch equivalent van wermte, det wiltj zegke de hoeväölheid bewaegingsenergie die overeinkumptj mit ein hoeväölheid wermte. Hae noom de opwerming van water es sjtandaard. Wieväöl mechanische arbeid mot men verrichte om ein pondj water ein graad Fahrenheit op te werme, waas de ongerzeuksvraog. Omdet zien waornumminge op zoväöl weersjtandj sjtuidje zoch Joule nao ein puur mechanische wieze om zien theorieje aan te tone. Dees vonj hae oeteindelik mit 't door ein zeef perse van water, wodoor door vrieving 't water lich weurdj verwermptj. De waarde veur de saortelike wermte die hae hiejbiej kreeg van water loog in dezelfdje orde van greutte es die hae vonj biej opwerming mit elektriciteit. Dit waas veur Joule ein bevestiging van zien theorie det arbeid kos waere omgezatj in wermte.
Hienao ging hae op zeuk nao ein derde methode om zien geliek te haole. Hij persdje noe ein gaas sae, en moot noe ouch weer ein saortelijke wermte in dezelfdje orde van greutte. Zien waornumminge waerdje nog sjteeds geweigerdj door de Royal Society, en hae mos 't doon mit ein publicatie in 't Philosophical Magazine. Naeve zien aafwiezing van'ne wermtevloeisjtofredeneringe van Carnot en Clapeyron maakdje hae ouch zien theologische motivatie dudelik in 't artikel.
Joule bedach nog meer experimente om de saortelike wermte te maete, meistal door ein veuraaf vasgesjteldje hoeväölheid arbeid oet te veure, en vervolges de temperatuursverangering te maete, en kwaam zo edere keer weer op ongeveer dezelfdje waerde oet. De waerde die Joule in 1850 wis te vinje veur de saortelike wermte van water, 819 ft*lbf/Btu (voot maol pondjkrach per British thermal unit, dit is 4,41 J/cal dus 4,41 Joule = 1 calorie). Dit ligk kort biej de waerde van 4,2 J/cal die in'ne twintjigste eeuw waerdje bepaoldj.
Wet van behoud van energie
Aanvankelik waerdje Joule en Julius Robert von Mayer, dae toet gelieksaortige bevinjinge waas gekomme, genegeerdj, toetdet de Duitse natuurkundige Hermann Helmholtz achter häör bevinjinge kwaam in 1842. Hae goof häör de neudige erkinning biej de publicatie van zien definitieve Wet van behoud van energie in 1847. Ongeveer in dezelfdje periode maakdje William Thomson (de latere Lord Kelvin), George Gabriel Stokes en Michael Faraday door ein prissentasie van Joule kennis mit zien ideeje. Stokes raakdje overtuugdj, Faraday waas onger de indrök, maar Thomson bleef sceptisch.
Óffebek
Óffebek (Nederlands: Offenbeek) is ein van de drie woeënkerne van de gemeinte Bezel. 't Is 't gedaelte van Ruiver ten oeëste van 't sjpaor, det in 1955 op intiatief van pesjtoeër Jules Ceijssens als rectoraat waerde aafgesjeije vanne Ruiverse Lambertusparochie. De Fatimakerk, begós in 1963, waerde ein jaor later ingewied door bissjop monsinjeur Moors. Óffebek waerde in 1974 verhaeve tot zelfsjtenjige parochie. 't Dörp wurd aevegood meistal biej de Ruiver geraekend, auch al is 't min of mieër 'n dörp op zich, met 'n eige kerk en mertplein en zelfs de meiste inwoeëners van de ganse gemeinte.
James Prescott Joule
Aanvaarding door Thomson
Maar in eine vootnoot goof hae waal aan det hae lichte twiefels haaj euver de wermtevloeisjtoftheorie, wobiej hae verwees nao Joules' "zeer opmerkelikke bevinjinge".
Óffebek
Óffebek wurd al in 1288 geneumd in de persoeën van ridder Gerardus van Offenbeke, in 1294 vermeld als rentmeister van Venlo. De plaatsnaam wurd in 1382 gesjreve as Óffebec, wat al aangeuf det de oeutgank van 't waord nieks te make haet met 'n baek. Op 't inj van de 14e ieëw loge in Óffebek al 'n paar groeëte boerderieje, zoeas de Klaoshaof en de Ungerste Haof of Nederhoeve. Veur de res loge d'r get huus naeve de Keulsewaeg, ein van de aaj routes tösse Antwerpe en Kölle. 't Sjtök wat toen Óffebek waerde geneumd waar tot in de 17e ieëw nog vul gróter den tegenwoordig en reikde toet aan de Maas. Auch wat noe Ruiver hèt, waerde nog toet Óffebek geraekend.
In de 18e ieëw besjtóng Óffebek nog sjteeds oet neet väöl mieër den 'ne hampel huuskes róndj 'n saort mert. Maar taege 't inj van de 19e ieëw greujde 't gehuch inens flink met de opkoms van de klei- en gresware-indusjtrie. Dees waar hiej óntsjtange doordet de klei gemekkelik van de Pruusse Bos met de tuf euver 't gleis nao de fabrieke kós waere gebrach om daonao met 't in 1865 aangelag spjaor wiejer te waere getransporteerd. De niej fabrieke trokke vuuël volk oet anger sjtökke Limburg, woedoor Óffebek in korte tied 'n vul gevarieerder bevolkingssamesjtelling kreeg den de res van de gemeinte. Veural nao de Oeërlog noom 't belang van de kleiindusjtrie sjnel aaf, auch door de opkoms van angere bedrieve. De kleifabrieke en kemiene waerde gesjloop en allein ein klein sjtumpke herinnert aan 't gepoejak in de Óffebekse klei.
James Prescott Joule
Aanvaarding door Thomson
Opvallend genog kreeg Joule dit artikel neet toegezonje van Thomson, en wie Joule 't oeteindelik te laeze kreeg op 6 oktober 1848 sjreef hae Thomson det zien ongerzeuk wermte-omzetting aangetoond haaj, en det hae verder experimente haaj geplandj. Thomson antjwaordje drie waeke later det hae zelf ouch van plan waas experimente oet te veure, en det hae haopdje det ze häör inzichte koste samevoege. Ofsjoon d'r de twee opvolgendje jaore gein experimente van dit saort zoewe waere uitgeveurdj door Thomson, greujdje zien ongenoege waal mit de theorie van Carnot en Clapeyron, en raakdje haej langzaamaan meer euvertuugdj van Joules' geliek. In 1851 sjreef hae dan ouch
wat feitelijk een compromis is tussen de twee theorieën.
Wie Joule dit loos, sjreef hae Thomson aan mit zien vraoge en opmerkinge, waat 't begin beteikendje van ein langdoerige sjriftelike samewerking tösse de twee natuurkundige, wobiej Joule experimente oetveurdje en Thomson deze analyseerdje en verdere experimente adviseerde. Dees samenwerking doerdje van 1852 toet 1856, en brach onger meer de ontdekking van 't Joule-Thomson-effect voort, en de dao oet voortvloeiende publicatie deej väöl good veur de algemeiner acceptatie van Joules' werk en'ne kinetische theorie.
Kinetische theorie
Joule waas eine leerling van Dalton, en 't moog dan ouch gein verrassing zeen det hae ieen overtuugdje aanhenger waas van'ne atoomtheorie, hoewaal d'r in dae tied nog väöl weitensjappers ware die dao häör ernstige twiefels euver haje. Hae waas ouch eine van'ne weinige die ontvankelik ware veur 't nauweliks opgemerkdje werk van John Herapath euver de kinetische theorie van gaas. Daonaeve waas hae beïnvloed door 't artikel oet 1813 door Peter Ewart On the measure of moving force.
Werke
Joule besjtudeerdje de kinmerke van wermte, en ontdekdje de relatie mit energie. Dit leidje toet de wet van behoud van energie (eerste wet van'ne thermodynamica). De SI-eenheid veur energie, de joule, is nao hem genumpdj. Hae ontwikkeldje mit Lord Kelvin de absolute temperatuursjaol, besjreef magnetostrictie en vonj de relatie tösse elektrische sjtroum door ein elektrische weersjtandj en wermtedissipatie, bekindj es de wet van Joule.
Oetsjpraok
De naam Joule weurtj taegewoordig algemein oetgesjpraoke es "dzjoel", rijmendj op boel. In 't verleje echter ouch es "dzjaul(e)", rijmendj op Paul. Zelfs tiedes Joules' laeve waas d'r gein einduidigheid en waerdje versjillendje oetsjpraoke naeve ein gebroektj.
Bronne
Dit artikel sjtuitj in 't Hollands op nl.wikipedia.org
Boot
Boote is dus (her)opsjtarte, 'n procedure wobie eers de systeemcomponente waere getes door de BIOS en vervolges e besjturingssysteem weurt gelaje en opgesjtart.
Bao-toewen óngerónje centrale klinker
Kènmirke
Kènmirke vanne bao-toewen óngerónje centrale klinker zeen:
Limbörgs
In 't Limbörgs kump de bao-toewen óngerónje centrale klinker neet veur.
Boogie Nights
Boogie Nights is 'ne film oet 1997.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan dramafilms.
De film woort geregisseerd door Paul Thomas Anderson en heet 'nen doer vaan 155 menute.
Rummetiek
Rummetiek is 'n euverkoeppelendje beneuming veur krenkdjestoestenj wobie 't laef 'n aafwaerreaksje guuef taenge normaal, eige liefwaefsel, waat döks zörg veur óntstaekinge.
De meis-veurkómmendje vorm van rummetiek is reumatoïde artritis: hiebie de rich de aafwaerreaksje zich taenge de gewerver dan de ómligkendje peessjeien en sliembuuerze, die daodoor gaon óntstaeke.
ReumaNederland
Bie ReumaNederlandj, 't aad Reumafonds, wuuert 'n nag breier diffenisie gebroek worónger alle krenkdjestoestenj aan 't bewaegingsapperaat (gewerver, peze, spiere) valle. Dus neet allein luuj mit reumatoïde artritis, mer ouch luuj mit artrose (gewerfsslietaasj) en fibromylagie (diffuus pien in spiere, benj, peze, meis sónger óntstaekinge) kónnen hie terech.
en wiejer:
Modesto
125px|thumb|right|Locatie vaan Modesto Modesto is 'n in 1884 gestiechde stad in de Amerikaanse staot Californië, Stanislaus County en tèlt 188.856 inwoeners. De stad is de hoofplaots vaan 't graofsjap. 't Is de studentestad vaan 't graofsjap, mèt ein universiteit en ein HBO-sjaol.
Demografie
250px|thumb|left|De aw statie vaan Modesto Vaan de bevolking is 11,11 % awwer es 65 jaor en besteit veur 22,5 % oet einpersoenshoeshawwes, boe vir oet kinne opmerke tot 't 'n groete studentestad is. De werkeloesheid bedroog 12,9 % in 2000.
Oongeveer 39,9 % vaan de bevolking vaan Modesto besteit oet hispanics en latino's, 8,4 % is vaan Afrikaanse oersprunk en 11,2 % vaan Aziatische oersprunk.
De stad is erg populair, zoewie de greuj bewijs. De stad is in de aofgeloupe 10 jaor mèt 22.000 inwoeners gegreujd. Hei door is 't noe de 176ste stad vaan de VS qua inwoenertal.
Indre-et-Loire
thumb|Ligking van 't departement Indre-et-Loire. 't Departement Indre-et-Loire is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 37. 't Is gelaengen in 't centraal deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Loir-et-Cher, Indre, Vienne, Maine-et-Loire en Sarthe. De houfstad is Tours.
Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Marco Polo
Marco Polo (Venies of Korčula, róndj 1254 - Venies, 8 jannewarie 1324) waas 'ne Venetiaansen hanjeleer en óntdèkkingsreiziger. Mit zie vader Niccolò en ome Maffeo Polo bereisdje d'r tösse 1271 en 1295 veur Europa gooddeils ónbekèndje gebiede wie Perzië, Sjina en Indië. Hae wós in deens vanne Mongoolsen hieërsjer Koeblai Khan unieke infermaasje euver Azië te vergaore. Nao zien trögkkóms in Venies besjreef t'r, same mitte romansjriever Rustichello van Pisa, de door 'm bezóchte lenjer in Il Milione (Nederlandjsen titel: De wonderen van de Oriënt). Dit book haw inne late middelieëve groeaten invlood op 't Europees bild van 't oeaste. Marco Polo besjreef de prach en hieërlikheid van Sjina en 't Mongools Riek en vermèldje väöl in Europa ónbekèndje zake wie 't gebroek van pepiergeldj, steinkaol, 't bestaon van Japan en zo wiejer. De door Marco Polo opgedaone geografische kènnis woort gebroek door gerinnemeerdje cartografe en stimuleerdje, ane veuraovendj van 't tiedpirk vanne groeate óntdèkkinge, óntdèkkingsreizigers wie Christoffel Columbus. Regelmaesig zeen twiefele oetgespraoke gewaoren euvere geluifwaerdigheid van Marco Polo zien reizen op gróndj van eweglaotingen en ónjuushejen in 't book, meh de meiste óngerzeukers oeardeile det de groeate wieväölheid aan krekke en verifieerbaar infermaasje bewies det Il Milione waal degelik 'n uniek en waorheidsgetroew document is.
Hana-bi
Hana-bi of Fireworks is 'ne film oet 1997.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan dramafilms.
De film woort geregisseerd door Takeshi Kitano en heet 'nen doer vaan 103 menute.
Charlois
Charlois (oetspraok /'ʃaːrlous/ (Standaardnederlands); /'ʃaːjlɜus/ (Rotterdams)) is e stadsdeil (veurheer deilgemeinte) vaan de Nederlandse stad Rotterdam. Charlois, tot 1895 'n zelfstendege gemeinte, waor vaanajds sterk agrarisch vaan karakter, meh veranderde compleet vaan aongeziech nao de annexatie door Rotterdam. Neve de aw dörpsbebouwing besteit 't stadsdeil veur de groete mierderheid oet arbeierswieke. Charlois ligk op 't eiland IJsselmonde en maak deil oet vaan Rotterdam-Zuid.
D'n Aol
D'n Aol, pseudoniem vaan Albèèt Antoeënn Joeëhan vaan Aolten (ruipnoam Bert vaan Aolten), anjere bienoam il Dottore Anquilla (Èrnhem, 24 oktober 1949) is 'ne Niederlandse zènger. Er wuurt ouch waal d'n zingjende tenjerts geneumd. Een barg die hé un krul in de steert waas 'n groeëte carnavalshit ('n productie vaan Hans van Hemert), woevaan eine reigel sjteivast de aandacht trok: "hng âh, pfn âh, kng âh aajee aajoo". In 't doagelijks leëve is er n'n vrijgevestigden tenjerts-parodontoloog.
Charlois
Indeiling
Vaanajds bestoont de gemeinte Charlois oet versjèllende polders. Centraol laog de Polder vaan Charlois, rech te zuie vaan de Katendrechtse Polder, mèt 't dörp in de noordwesteleken hook. Westelek daovaan gaof 't de Robbenoordpolder, de Heijpolder en de Buitenpolder. Aon d'n ooskant voont me de Hillenpolder, 't Karnemelksland en de Polder vaan Smeetsland, dee 't mèt IJsselmonde deilde. Neve 't dörp gaof 't versjèllende naobersjappe in de gemeinte, wie de Zuidhoek (in 't zuidweste), d'n Oosthoek (in 't zuidooste), Hillersluis (in 't noordweste) en Rhoonse Brug (in 't uterste zuidooste, op de grens mèt Rhoon). Sinds de annexatie vaan Katendrecht umvatde de gemeinte Charlois ouch de Katendrechtse Polder en de Katendrechtse boetegorze, zoewie natuurlek 't dörp Katendrecht. Väöl is vaan dit alles neet euvergebleve. De mieste polders woorte vergrave veur haves, en wat resteerde woort volgebouwd. De Polder vaan Charlois bleef evels gespaord; mèt get meujte kin me de dieke nog herkinne (oonder mie Charloise en Katendrechtse Lagedijk).
D'n Aol
Trivia
D'n Aol is d'n nonkel vaan sjriever/journalist Thomas van Aolten. In 2008 speult D'n Aol de hoeëfdrol in d'n realityshow D'n Aol Kump Truk op 't internetkanaal Tunnelvisie-TV.
In juni 2008 bringt D'n Oal 'ne núje single oet: 'Eurokampioen Olee'. 't Nummer wuurt oetgebrach tiedens 't EK 2008 in Oeësteriech en Zjwitserlanjd.
Charlois
Indeiling
't Modern stadsdeil umvat zeve wieke. 't Havegebeed kump neet in aonmerking veur zelfbesjikking en huurt daorum bij gein inkel stadsdeil. Wijer hure sommege woenwieke op veurmaolege Charloise groond allewijl bij 't stadsdeil Feijenoord.
Aajd-Charlois
thumb|Aw Kèrk in Aajd-Charlois 't Aajd dörp, rech tege de Maashaven en de Waalhaven in. Dees wiek heet väöl vaan häör dörps aongeziech behawwe en kint 'n aontal monuminte. Opvalle deit oonder mie de Aw Kèrk (Clemenskèrk), de Wallacefontein en get hierehoezer.
Carnisserbuurt
Kort-eweg Carnisse; 'n veuroorlogse, vrij volkse buurt middenin de polder aon de Carnissesingel. Tot de Carnissebuurt rekent me ouch winkelcentrum en transferium Zuidplein en evenemintehal Ahoy'.
Pendrecht
thumb|Baafskèrk in Pendrecht Pendrecht is geneump nao de gelieknaomege polder die oonder Rhoon vèlt, meh ligk zelf nog get noordeleker, in de Polder vaan Charlois. 't Is 'n nao-oorlogse wiek mèt straote geneump nao dörper die bij de Watersnoedramp vaan 1953 getroffe woorte. Blikvaanger is de modernistische Sint-Baafskèrk. De wiek, dee oets good bekind stoont, góng in later decennia sterk achteroet. Me is daorum begós te sanere en de väölal verawwerde flats aof te breke.
Tarwewijk
Dees ligk in 't noordooste, tege Carnisse aon. De Tarwewijk is, wie Carnisse, 'n veuroorlogse nuibouwbuurt, al zien de hoezer euver 't algemein kleinder. De wiek heet geine goje naom en kint väöl sociaol probleme.
Wielewaal
De Wielewaal, geneump nao twie pole (wiele) vaan diekdoorbraoke, is 'n klein wiek zuielek vaan Aajd-Charlois. Ze is kort nao d'n oorlog gebouwd tege d'n ergste woeningnoed. De hoezer waore eigelek neet gemeind veur permanint te blieve stoon en vertuine verval, veural umtot ze neet oonderheid zien. De gemeinte wèlt ze binnekort goon slope en vervaange.
Zuidwijk
Zuidwijk ligk oostelek vaan Pendrecht en is kort nao de Wielewaal gerealiseerd. Hei waor 't wel de bedoeling veur de woeninge te laote stoon.
Börgemeisters
De gemeinte Charlois had de lèste decennia de volgende börgemeisters:
Gebeedscommissie
Tot 2014 waor Charlois 'n deilgemeinte mèt 'n eige deilraod. Dees had 25 zetele. De lèste periode (2010-14) woort Charlois bestuurd door 'n coalitie vaan PvdA, CDA, SP en ChristenUnie/SGP (gecombineerde lies). Sinds 2015 gief 't 'n gebeedscommissie mèt 15 zetele en minder take.
Etnische samestèlling
In gans Charlois woende in 2012 64.320 lui. Daovaan waor 41% otochtoon, 13% westers allochtoon en 46% neet-westers allochtoon, en wel 11%pt. Surinamers, 9%pt. Turke, 7%pt. Marokkane, 7%pt. Antilliane en 13%pt. waor vaan 'n aander neet-westerse aofkoms.
Taol
Allewijl huurt me in Charlois 'n väölheid aon versjèllende taole en dialekte spreke. 't Inheims Charlois dialek evels is 'ne vörm vaan 't IJsselmonds, de Hollandse dialekte gesproke op IJsselmonde. Daobinne huurt 't bij de Oos-IJsselmondse dialekte; 't slut daomèt inger aon bij 't plat vaan Barendrecht, Ridderkerk en Hendrik-Ido-Ambacht es bij dat van Rhoon en Pernis, al ligke die plaotse fysiek neet wied vaan Charlois eweg. De plaotseleke heimkundekrink heet same mèt 'n taolkundege 'nen dictionair vaan 't Charlois oetgebrach. 't Samestèlle waor e lesteg werk umtot 't plat koelek nog leef; de informante vertrojde in väöl gevalle veural op wat ze ziech nog vaan hun awwers rappeleerde.
Waope
Op 24 juli 1816 kraog Charlois vaan d'n Hoege Raod vaan Adel e waope touwgekind, wat ziech zoe liet umsjrieve:
't Waope weurt zoonder hartsjèld al in d'n achtienden iew geneump in de Nederlandse Stads- en Dörpsbesjriever. E zegel oet dezelfden iew tuint 't hartsjèld wel, meh daan mèt de liew gespegeld. De sjuinsbelk vaan lazuur sjijne te verwieze nao 't waope vaan Bourgondië, boemèt de lienhier vaan Charlois geïerd weurt (zuug oonder). 't Hartsjèld kump euverein mèt 't waope vaan Holland; woersjijnelek is dit neet touwvalleg. 't Kin later zien touwgeveug.