cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
China
Qing-dynastie
Tegen 't ind vaan Qianlong zien regering kaom toch de klad drin. De belastinginkomste waore te lieg um de financië op te hawwe, en corruptie naom touw. De zwakheid vaan 't systeem kaom pienelek aon 't leech in de negetienden iew. De Britte waore goon handele in opium, boe de Chineze massaol aon verslaaf raakde. Wie de Chinees regering besloot d'n handel in opium te verbeie, verklaorde de Britte hun d'n oorlog. E rillatief klei Brits leger won d'n oorlog mèt groete euvermach en dwong de Chineze tot vrijhandel en 't aofstoon vaan Hong Kong. Wat volgde waore tientalle jaore vaan militair ingriepe door versjèllende Europese machte, die allemaol in oongelieke verdrage touwgaank tot de Chinese merret, väölal in opium, en stökker extraterritoriaol handelsgebeed (Internationaol Concessies) aofdwonge. Ouch Rusland meujde ziech demèt en wis zoe Boete-Mantsjoerije te pakke. De machteloesheid vaan de Qing leide in 1850 tot de Taipingopstand oonder Hong Xiuquan, dee geïnspireerd door 't christendom de val vaan 't regime perbeerde te bewèrke. Oetindelek woort d'n opstand in 1864 gesmaord, mèt hölp vaan de Europese groetmachte.
De inheimse Han-elite bleef de Qing steune; mie es oets zelfs, umtot ze häör confuciaanse ideaole bedreig zaog. In de Tonzhirestauratie greep 't land reactionair trök op de traditioneel weerde, in de stèllege euvertuiging tot 't mèt China good zouw koume es 't zien wortele trouw bleef. Poginge veur 't leger te modernisere lökde mer haaf. De misère waor compleet wie Japan, wat nao 'n geslaagde modernisatie e capabel leger op de bein had, in 1894 d'n oorlog aon China verklaorde en Korea en Taiwan oet hunnen invloodssfeer aofpakde. Noe begós de roop um hervörminge helder te klinke. In 1898 kundegde de joonge keizer Guangxu diverse hervörminge aof, boe-oonder aofsjaffing vaan 't amtenerestèlsel en oonderwies in exakte wetensjappe, meh zien tant, de nog ummer mechtege keizerin-wedevrouw Cixi, herreep de hervörminge.
De greujende presintie vaan vreemdelinge wèkde anti-boetelandse sentiminte op, die in 1899 tot de Bokseropstand leide. Lynchpartije waore geriech tege boetelandse handelere, meh ouch tege Chinees christene. De keizerin-wedevrouw besloot de boksers te steune en haolde zoe weer 'nen oorlog mèt 't weste en Japan op ziech. Nao twie bleujetege jaore woorte de Boksers en de keizerleke legers verslage, en woort de regering tot astronomische herstèlbetaolinge verpliech. Pas noe waore Cixi en häör mètstanders tot echte hervörminge bereid. In 1905 woort indelek 't gedateerd amtenere-exame aofgesjaf. Datzelfde jaor pakde Japan Mantsjoerije vaan China aof. Nao d'n doed vaan zoewel de keizer es de keizerin-wedevrouw in 1908 waor de Qing al zien legitimiteit verlore. Nationalistische sentiminte kraoge d'n euverhand en euveral in 't land pakde lokaol kriegshiere de mach. Ind 1911, begin 1912 woort de keizer, e keend nog, tot aoftrejje gedwoonge en indegde nao mie es 2000 jaor 't Chinees keizerriek.
Rippubliek China
thumb|Propagandaplaat oet de beginjaore vaan de Rippubliek China. Links Yuan Shikai en 't veendel vaan de Kwo Min Tang. Rechs Sun Yat-sen en 't veendel vaan de Rippubliek. Wie Sun Yat-sen in oktober 1911 tot president woort oetgerope waor de rippubliek neet zoemer geïnstalleerd. 't Lökde de opstendege generaols al-evels binne de paar maond de Qing te val te bringe, meh 'nen hoege militair, Yuan Shikai, eisde zelf 't presidentsjap op. Heer verbooj de Kwo Min Tang, de nationalistische partij vaan Sun die achter de revolutie had gezete, en reep in 1915 zelfs 'n nui keizerleke dynastie oet. Dat woort evels in 't nog ummer door diverse facties beheers China neet geaccepteerd. Ouch de Mantsjoerestauratie vaan 1917, boe-in me de keend-keizer Puyi weer op d'n troen wouw helpe, mislökde. Tot deep in de jaore twinteg waor de regering aofhenkelek vaan de goje wèl vaan de krieghiere, die soms de regering steunde meh dèks ouch neet. Sun waor intösse trökgekoume en riechde de Kwo Min Tang in 1919 obbenuits op.
Aon de groetste verdeildheid kaom 'n ind in 1927 en 1928, wie generalissimo Chiang Kai-shek 't land vereuverde. Dezen tied neump me 't Nanking-decennium. Chiang zien regering waor dictatoriaol, meh heer wis in dezen tied modern institute nao westers veurbeeld vaan de groond te kriege. Ouch begós de regering vaan Chiang aon oonderhandelinge mèt westerse staote um 'n ind te make aon de nog ummer geldende boetelandse concessies. Sommege len gaove ze in de jaore daarteg ouch op, aandere dege dat evels pas in d'n Twiede Wereldoorlog. In de periferie bleef 't evels oonrösteg. Boete-Mongolië ('t huieg Mongolië) had ziech in 1911 al losgemaak oet China en ouch Tibet kaom in opstand. Tegeliek verzat de Communistische Partij ziech tege de regering vaan de Kwo Min Tang, en oondaanks e militair euverwiech lökden 't de regering neet de communiste gans te versloon.
Japan waor oondertösse ummer deper China in gedoke, wat de nationaliste en communiste tot 'ne waopestèlstand brach. In 1937 liet me miestens de Twiede Chinees-Japansen Oorlog beginne. Allewel tot 't Chinees leger mie verzat kós beie es veurheer, wonne de Japanners terrein um oetindelek de ganse Chinese kös in han te kriege. Pas wie 't Amerikaans leger ziech in 1941 in d'n oorlog mingde, kierde de kanse. In 1945 waor gans China bevrijd. Es ein vaan de groete Geallieerde kraog 't zelfs 'n permanente plaots in de Veilegheidsraod vaan de VN. Vaan binne waor de regering evels hendeg verzwaak: in d'n oorlogstied had de communistische partij ziech good kinne versterke en väöl sympathie oonder de bevolking kinne winne. Zoe gaw es de Japanners 't land oet waore, brook de börgeroorlog weer oet. De ierste paar jaor góng dezen oorlog geliek op, meh tegen 't ind vaan 1948 wonne de communiste gaw terrein. Op 1 oktober 1949 vlöchde Chiang mèt zie leger nao Taiwan.
Volksrippubliek China
thumb|Scène oet 't ballèt Bataljon vaan roej vrouwlui. Zoe'n propagandakuns waor in de cultureel revolutie gemeingood. thumb|Deng Xiaoping, leismaan vaan China tösse 1978 en 1989. De communiste repe datzelfde jaor de Volksrippubliek China oet, nao stalinistisch model, mèt partijsecretair Mao Zedong es veurmaan. In 't boeteland spraok me nog laank vaan Communistisch China of 't Roed China, um aon te geve tot 't mer um ein vaan de twie regeringe góng. Toch had 't Volksleger 't land al vrij snel in han: Hainan woort in 1950 vaan de Kwo Min Tang aofgepak en datzelfde jaor woort ouch Tibet weer oonderworpe. Taiwan, boe de nationalistische legers ziech hadde ingegrave, bleef evels oongemeujd, en ouch in 't weste bleve tróppe vaan de Kwo Min Tang ziech nog laank verzètte.
Mao zien ierste prioriteit waor 't verbetere vaan de boere hun positie. Heer oonteigende daoveur alle groetgroondbezitters en voch tege d'n opiumhandel. Ouch veurde heer Viefjaoreplanne in, en zörgde heer veur alfabetiseringscampagnes en gratis gezoondheidszörg. Mao zien gewelddaodege filosofie vaan klassestrijd en revolutie vaan oonderop (zuug maoïsme) zörgde deveur tot de groetgroondbezitters en handelere en masse geëxecuteerd woorte. Nao 'ne korten tied vaan liberalisering (de campagne Laot hoonderd blomme bleuje) radicaliseerde dit beleid. Wie in 1958 de Groete Sprunk Veurwaarts woort aofgekundeg, woort dat pienelek dudelek. Mao wouw China in hoeg tempo industrialisere es eisde daoveur tot me ouch op 't platteland staol zouw producere. Dit maakde oetindelek tot de boere hun gewasse neet mie vaan 't land kóste hole en tot mieljoene lui verhoongerde. Zelfs 't geproduceerd staol waor neet vaan bruukbaar kwaliteit. Es gevolg daovaan leep Mao zienen invlood in de regering sterk trök. Heer wis in 1966 de mach trök te kriege mèt 'n nui campagne, de Cultureel Revolutie. Mèt good gekoze propaganda lanceerde heer de Roej Gardes, die op eige initiatief de sameleving móste zuvere vaan reactionair eleminte. Gevolg waor 'ne golf vaan politiek geweld, terreur en chaos, zoewie de verneteging vaan väöl iewenaajd erfgood. Tegeliek kaom de persoensverhierleking vaan Mao tot e huugdepunt.
Allewel tot de Cultureel Revolutie officieel doorleep tot aon Mao zienen doed, waore nao e paar jaor de ergste excesse veurbij. Kierpunt waore de jaore 1970. In 1971 woort 't land door de VN erkind es de legitiem regering vaan China, en oondaanks hel verzèt daotege door de VS brach ouch d'n Amerikaanse president Richard Nixon in 1972 e bezeuk aon 't land. Nao d'n doed vaan Mao in 1976 waor 't aofwachte wee häöm opvolgde. De bende vaan veer, 'n grop mechtege orthodoxe Maoïste, woort evels gaw opzijgezat, en in 1978 kaom Deng Xiaoping aon de mach. Dezen awwe partijmaan, dee in de Cultureel Revolutie zelf gezuverd waor, braok mèt 't extreem ideologisch maoïsme door 'n oetgesproke pragmatische politiek. Heer veurde economische vrijheid in, um 't land veurspood te bringe, en verminderde de staotsbemeujenis mèt 't doen en laote vaan de börgers. Boetelandse investeringe en export nao 't weste struimde binne. Orthodox-maoïstische partijlede die ziech verzatte woorte gemarginaliseerd.
Tot de liberalisering zien grenze had bleek evels wel in 1989, wie studente in Peking demonstreerde veur mie democratie. D'n opstand woort mèt geweld neergeslaoge. Ouch Deng zien opvolgers hele dit beleid aon: de bevolking woort väöl vrijheid gelaote in alledaogse dinger, meh kritiek op 't systeem of de centraol regering woort astrein de kop in geduid. Zeker nao de opkoms vaan 't internèt kraog de bevolking mèt aonzeenleke censuur te make. De technocratische kern vaan 't beleid löp wel sjaoj op door de touwgenome corruptie. De bestrijing daovaan woort in 2015 tot topprioriteit verklaord.
In 1997 kraog de Volksrippubliek Hong Kong trök vaan de Britte, in 1999 retourneerde Portugal ouch Macao. Dit waor neet nao de zin vaan groete deile vaan de bevolking, die liever in politieke vrijheid oonder 't koloniaol bewind wouwe leve. De twie kolonies woorte daorum allein aofgestande op veurweerde tot China dao democratie en vrijheid vaan meiningsuting in stand zouw hawwe, 'n regeling bekind es ei land, twie systeme. China heet sindsdeen geperbeerd ouch Taiwan oonder dat systeem trök te kriege, evels zoonder succes.
Aon 't technocratisch karakter vaan 't Chinees politbureau kaom vaanaof 2012 'n ind. Roond de nui secretair-generaol Xi Jinping woort 'n ziech ummer oetbreiende persoenscultus gebouwd, dewijl de maan zelf ouch ummer mie mach nao ziech touw trok. Diverse westerse commentatore spraoke vaan 'keizer Xi' of trokke de vergelieking mèt Mao.
Jack Vinders
Jack Vinders ies 'ne zenger, cabaretier en acteur oet Kèrkrao. Hae zink in 't Kirchröadsj plat. Behalve es zenger ies hae bekènd van 't cabaretduo Sjwats Wies, dat hae vörmp same mèt Roger Lataster.
Jack Vinders volgde de kweeksjoal in Heerle en de toneelacademie in Mestreech. Hae begoes zien zangcarrière mèt Nederlands- en Duutsjtalig repertoire. Vanaaf 1998 zink hae in 't Kèrkraods. Ziene ièrsjte single in 't plat waor Ejelzer, op de melodie van België van Het Goede Doel. Ander bekènde nummersj van häöm zint D'r kloon, Dreumerij, Jool is jool, Sjaakie en Die va Limburg.
Tontel
Tontel (Fraans: Tontelange, Duutsj: Tontelingen, Luxemburgs: To(u)ntel en Welsj: Tontlindje) is 'n deelgemèngde va Attert óp 't Belsj in Wallonië in de provincie Luxemburg.
Tontel waor al ieëder gefusioneerd mèt Attert in d'r Fraanse Tied bies 1865.
't Dörp is bekaand dör la Tontelinette, e beer (dat evvel gebroewe wert in Bouillon).
Annales Rodenses
De Annales Rodenses vörme d'r odste kloeësterkroniek in Nederland en zeunt de jaorbeuk van Rolduc van de jaore 1104 bies 1157. Ze zeunt vör 't örsj oetgegaeve in 1838 es deel 7 van de Histoire du Limbourg va Simon Pieter Ernst. In 1968 versjaen 'n facsimile-editie mèt transcriptie, in 1990 'n vertaling in 't Duutsj en ten sjlotte in 1995 'n Nederlandse vertaling. 't Haandsjrif makt dèèl oet van 't archief van d'r abdij en liekt in 't Rieksarchief va Mestreech. 't Is dèk besjtudeerd en de datering waor daobie bies noe de belangriekste vraog.
1613
1610 - 1611 - 1612 - 1613 - 1614 - 1615 - 1616 thumb|right|200px|Michael I Romanov, Tsaar van Ruslandj
Kabbinèt-Schermerhorn-Drees
't Kabbinèt-Schermerhorn-Drees waor 't Nederlands kabbinèt vaan 1945 - 1946. 't Kabbinèt woort gevörmp door de politieke partije RKSP, SDAP, en VDP en, nao partijfusies, KVP en PvdA oonder premier Wim Schermerhorn. De formatie vaan 't kabbinèt däörde 47 daog. Same bestoond 't kabbinèt oet 60 zetele in d'n Twiede Kamer, 't parlemint vaan 't Keuninkriek vaan de Nederlen.
't Waor e nood-kabbinèt, wat gebäörde op 't momint tot Nederland waor bevrijd vaan Nazi-Duitsland door de geällieerde. 't Bleef bestoon tot de ierste verkiezinge woorte gehouwe sinds de Twiede Wereldoorlog. 't Kabbinèt woort geconfronteerd mèt e door oorlog geruïneerd Nederlands Keuninkriek en 'n republiek die woort oetgerope in de kolonie Indonesië.
't Kabbinèt woort beëdeg op 25 juni 1945 en woort demissionair op 16 mei 1946. Op 3 juli 1946 woort 't kabbinèt oontboonde.
't Kabbinèt volgde 't Kabbinèt-Gebrandy III, wat 't oondergedoke kabbinèt in Londe waor oonder de Nazi-bezètting vaan Nederland in d'n tied vaan d'n Twiede Wereldoorlog. op en woort oetindelek opgevolg door 't Kabbinèt-Beel I.
1612
1609 - 1610 - 1611 - 1612 - 1613 - 1614 - 1615 1612 (MDCXII) waor e sjrikkeljaor wat begós op 'ne zoondag op de Gregoriaanse kalender en e sjrikkeljaor wat begós op 'ne goonsdag op de Juliaanse kalender.
Nationale fiesdaag
Inne nationale fiesdaag is 'n officieile vrieë daag vasgelik doer 'n landj als jubileum veur 't landj zelf. Vaak is 't de verjaordig van de onaafhankelikheid van 't landj, 't teikene van zien constitutie of 'n anger neumeswaordige gebeurtenisse; in sommige gevalle is 't de heiligendaag van de besjermheilige van 't landj.
Binne de Europese Unie (EU) weurt ouch Europadaag (9 mei) es pan-Europese fiesdaag gezeen. EU-ambtenere höbbe daan vrij. Sinds 2019 weurt Europadaag door ein Europees land es nationale fiesdaag gevierd: Luxembörg.
1501
1500 - 1501 - 1502
25 oktober
25 oktober is d'n 298en daag vaan e gewoen jaor, en d'n 299en vaan e sjrikkeljaor. 't Is de nationaole fiesdaag vaan Kazachstan.
Eidskog
thumb|De ligking van Eidskog in de pervincie Hedmark. Eidskog is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Hedmark in Nórwaeg. De gemeinte had 6.453 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 641,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 10,1. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0420.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,5% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Elverum
thumb|De ligking van Elverum in de pervincie Hedmark. Elverum is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Hedmark in Nórwaeg. De gemeinte had 18.992 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.229,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 15,5. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 0427.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,6% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
1614
1611 - 1612 - 1613 - 1614 - 1615 - 1616 - 1617 thumb|right|200px| Meugelik zelfportrèt van El Greco
Meziek
Publicatie van 't Zösde Book Madrigalen van Claudio Monteverdi
Kabbinèt-Drees-Van Schaik
't Kabbinèt-Drees-Van Schaik, soms Kabbinèt-Drees I geneump, waor 't Nederlands kabbinèt vaan 1948 - 1951. 't Kabbinèt woort gevörmp door de politieke partije KVP, PvdA, CHU en VVD oonder premier Willem Drees. De formatie vaan 't kabbinèt däörde einendaarteg daog. Same bestoond 't kabbinèt oet 76 vaan de 100 zetele in d'n Twiede Kamer, 't parlemint vaan 't Keuninkriek vaan de Nederlen.
't Kabbinèt woort beëdeg op 7 augustus 1948 en woort demissionair op 24 jannewarie 1951. Op 15 miert 1951 woort 't kabbinèt oontboonde.
't Kabbinèt volgde 't Kabbinèt-Beel I op en woort oetindelek opgevolg door 't Kabbinèt-Drees I (wat soms Drees II geneump weurt).
Fraanke
De Fraanke waore e Germaons volk wat in d'n tied vaan de grote invasies aon de rand vaan 't Roemeins Riek 'ne belaangrieke rol speulde. In de viefden iew, wie 't Wes-Roemeins Riek begos in te zakke, veruiverde de Fraanke 'n deil vaan 't noorde vaan Roemeins Gallië en gónge dao hojze.
Ieshockey
thumb|'nen Ieshockeymatch: de San Jose Sharks tege de Anaheim Ducks. Ieshockey is 'ne wintersport gespäöld op 'n iesbaon, mèt twie teams vaan zès speulers (einen doelmaan en vief veldspeulers) op sjaatse. Doel is um 'ne rubbere sjief, de puck, in 't doel vaan d'n aander te kriege. Heiveur heet me 'n oor d'n tied, ingedeild in drei periodes vaan 20 menute. Liefelek contak is touwgestande um de puck aof te pakke; in 't bezunder de body check. De sport is oontstande oet veldhockey en kraog ind negentienden iew vaste vörm in Canada. Dao is 't in feite de nationaole sport; dit land heet ouch 't mieste sportief succes. Wijers is de sport ouch populair in de Vereinegde Staote, in Midde- en Oos-Europa en in Scandinavië. In die len versteit me oonder hockey zoonder mie gemeinelek ieshockey in plaots vaan veldhockey. Topclubs oet Canada en de VS speule in de National Hockey League (NHL), die oet Oos-Europa in de Continentaole Hockeyliga (KHL). De sport weurt gereguleerd door de IIHF. Ieshockey is sinds 1920 Olympisch; al laanger es tot 't apaarte Winterspeule gief. De Olympische Speule zien 't veurnaomste platform boe-op interlandieshockey weurt gespeuld. De sport weurt gepreze um zie hoeg speultempo en naovenante aontrèkkelekheid veur de kieker, meh krijg väöl kritiek um 't rouw speul en 't groet aontal blessures wat dat oplievert. Me moot ieshockey neet verwarre mèt 't geliekaardeg oetziend bandy.
Esse (verdudeliking)
Esse of Essen kin verwieze nao:
Lies van terroristische aansjlaeg in 2018
Dit is 'n lies van terroristische aansjlaeg die geplaeg woorte in 't jaor 2018. De lies tuint de details van de aansjlaeg. Tösse häöksjkes waere de daders van de aansjlaeg getuind die bie hön actie gedoed woorte of gewóndj zeen geraak. Es 't mier es vieftig doeje of gewónje bie 'nen aansjlaag goof, waere de getalle in vètten teks getuind.
De lies tuint neet alle aansjlaeg die gepleeg woorte. In de lies waere incidente opgenaome, woebie minstens teen luuj sjtorve of e significant aantal luuj gewóndj raakde. Anger incidente mit minder sjlachoffers waere gekaoze vanwaege de geografische kórtbieheid of opmerkelikheid. Daodoor kèn de lies óngemeindj e verteikendj beeld gaeve vanne werkelikheid.
De Maksèt
De Maksèt (Nederlandjs: Maxet) is e gehuch ónger Heitse inne gemèndje Leudaal det zoea 490 inwoonders kintj. 't Ómsleit 't gans boetegebied van 't weste van Heitse toet 't oeaste van Leivere. In 't naorde wuuert 't begrens dore Leiverse Baek en in 't zuje dore Tungelderse Baek. De beboewing is bès versprèdj euver 't gebied, mer is get toewer ane Bósserkampwaeg enne Sjeivenhaofwaeg. 't Gehuch Achter 't Kloeëster raekentj m'n ouch waal toette Maksèt.
In 't gehuch ligk 'n Mariakepel. Wiejer laag vreuger hie de Maksètsjans, 'nen aje boeresjans.
Bermerain
Bermerain is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59213.
De gemeinte is 6,66 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 736 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 111 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Abdij va Seent Remigius
thumb|left|Abdij Seent Remigius thumb|250px|Interieur
D'r Abdij va Seent Remigius liekt in Reims en is geneumd nao d'r heilige Remigius dae in 496 Clovis in Reims döpde. D'r abdij is geboewd roond 't jaor 1000 en is saer 1991, same mèt d'r kathedraal en 't Kesjtieël va Tau, besjermd es Waelterfgood van de UNESCO.
Historie
Vanaaf d'r 7de ieëw oontsjtèèt 'n veriering van d'r Remigius óp zie graaf. In d'r 8ste ieëw boewe monikke e klèè Benedictiener kloeëster. In 1049 wert dör Paus Leo IX d'r nuujboew ingewiejd. Dör de historie heen is d'r abdij dèk vernuujd, herópgeboewd, oetgebreid of gerestaureerd. Vanaaf d'r Fraanse tied is de funktie van 't geboew verenderd: örsj 'n hospitaal en noe e museum.
Osnes
Osnes ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
Kiril Petkov
thumb|Petkov in 2021 Kiril Petkov Petkov (Bölgaors: Кирил Петков Петков; 17 april 1980 in Plovdiv) is 'ne Bölgaorse polletieker, ikkenemis en oondernömmer dee sinds 13 december 2021 de premier vaan Bölgarije is oonder 't presidentsjap vaan de alzittende Rumen Radev. Heer is de co-partijleier en co-opriechter vaan de pro-EU en anti-corrupte polletieke partij Veer zètte de veraandering veurt (Продължаваме промяната; Prodalzhavame promyanata; PP).
Osnes
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Sedan, in 't noordoaste van de Franse Ardenne, bie de Belzje grens mèt de Welsje provincies Henegouwe (Hainaut) en Luxembörg (Province de Luxembourg, dus neet 't land Luxembörg). Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes. Traditioneel weurt in dees gemeinte dan ouch Champagnois gekald en neet Welsj, wie dat weurt gekald in 't groatse gedeilte van de échte, geografisch gedefinieerde, Ardenne.
Kiril Petkov
Kiril Petkov heet op versjèllende boetelandse universiteite gestuurd, zoewie 't prestigieuze Harvard en de University of British Columbia in Vancouver, Canada. waor oonder de sociaoldemocratische Janev de minister vaan ikkenemie. Dao woort heer subjek vaan 'n controverse, boe-in bleek tot heer nog gein aofstand had genomme vaan zien Canadees börgersjap]]. Op force vaan de Bölgaorse constitutie maag me gein duaol börgersjap höbbe. Petkov stèlde in april 2021 tot heer geine börger mie waor vaan Canada en dus weer wèrkzaom moch zien es minister. Later bleek dit evels neet woer te zien en stèlde de Canadese regering tot zie börgersjap pas waor ingetrokke in augustus dat jaor.
Kazachstan
Kazachstan is e land in Azië, veur e good deil oet steppe bestaond, wat grens aon Rusland, China, Kirgizië, Oezbekistan en Turkmenistan. Wijer ligk 't aon 't Aralmeer en de Kaspische Zie. Hoofstad is Astana; de aw hoofstad Almaty is evels groeter.
Laacher See
Óntstaon
De caldera is róndj 10.930 v.Chr. óntstange bie 'n oetbersting vanne Laacher volkaan. Twieë of drie daag d'rop veel de euvergebleve koosj inein inne laeg magmakamer d'rónger.
Laesmam
'n Laesmam kan zieë:
Pingo
thumb|Pingo's bij Tuktoyaktuk, [[Noordwesterritoria, Canada.]] 'ne Pingo is 'ne groeëte vrooshäövel in 'n gebied mèt permafros. Um de pingo heer ligk gemeinelek water. Pingo's oontstoon door de aonwezegheid vaan vleujbaar water - smèltwater of struimend water vaan boete de locatie. Umtot de groond bevroren is, kin 't water neet weg; bevruis dat water daan zelf, daan zal 't ies de bojem wegduie. Es dit ziech dèks herhaolt - zègk eder jaor - vörme ziech bubbels in 't landsjap.
't Woord pingo kump oet 't Inuvialuktun, 'n Inuitdialek.
13 november
13 november is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 317en daag vaan e gewoen jaor en d'n 318e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 48 daog.
Paul McCartney
thumb|250px|Paul McCartney on stage in Praag Paul McCartney woort gebore in 't Walton hospitaol boe zien mam wèrkde, neet wiet vaan zien hoes in Liverpool. Wie zien mam Mary Mohin McCartney in 1956 doed ging aon kaanker, stortde Paul ziech op de rock-'n-roll. In 1957 lierde heer via 'ne gemeinschappeleke vrund John Lennon kinne, woort lid vaan John's band The Quarrymen en ging same mèt häöm, George Harrison en Ringo Starr wijer mèt The Beatles. De mieste leedsjes woorte geschreve door Paul en John.
Paul woort in 't algemein gezeen es de knapste vaan de veer Beatles en had de groetste vrouweleke aonhaank. 'r Waor evels auch 't geruch, tot heer al in 1966 doed woar. Heer trouwde es lèste vaan de veer. Heer had 'n lang relatie mèt de actrice Jane Asher veurtot heer Linda Eastman, 'n fotografe, lierde kinne. Heer trouwde mèt Linda in 1969. Same kraoge ze drei kinder: Mary, Stella en James. Linda had al 'n dochter, Heather, oet 'n ieder houwelek. Ein vaan McCartney's bekindste composities, Yesterday, is opgenome door 'n recordaontal artieste, en steit heiveur genoteerd in 't Guinness Book of Records. Aander ballades die ouch 'n universeel aontrèkkingskrach höbbe zien o.a. Hey Jude, Let it be en The long and winding road. thumb|left|Paul en Linda McCartney, 1974 Noatot de Beatles in 1970 oet-ein gónge begós Paul oonmiddellek aon 'n solocarrière en brach 't album McCartney oet mèt doa-op 't bekinde Maybe I'm Amazed. Doa noa volgde 't album Ram wat neet groet woort oontvaange. Feitelek woar dit album door ziene low-fi aonpak zienen tied wiet veuroet en allewijl weurt Ram besjouwd es ein vaan zien bèste albums. In 1971 riech Paul McCartney 'n nui band op: Wings. Oondaanks de väöle personele wisselinge woar Wings hendeg succesvol in de joare 70. De enige drei constante leje vaan Wings woare Paul McCartney, Linda McCartney en Denny Laine. Wings maakde 'n aontal succesvolle albums zoewie Band on the Run en Venus and Mars. Ouch woort 'n aontal groete hits gescoord mèt o.a. My Love, Live and Let Die, Band on the Run, Listen To What The Man Said, Silly Love Songs en With a Little Luck. In 1981 heelt Wings op.
1502
1501 - 1502 - 1503
Paul McCartney
Ouch sjreef heer nummers mèt Michael Jackson. Same maakde Jackson & McCartney The Girl Is Mine. 't Leedsje kaom op Jacksons album Thriller, en 't woord es single metein 'ne nómmer 1 hit. Later maakde de twie nog 't nummer Say, say, say boevaan later 'n succesvol remix gemaak is.
1502
thumb|Lucrezia Borgia
Agnosticisme
Agnosticisme of Agnostizisme is de filosofische en religieuze opvatting tot veroonderstèllinge euver de woerheid - veural 't bestaon vaan 'ne God - neet mèt zekerheid kin weure vasgestèld of opgelos. Iemes dee 't agnosticisme aonhink weurt 'nen agnos of agnostiek geneump. 't Pluralisme is agnostici of agnostike.
Paul McCartney
Op 11 maart 1997 ontvóng Paul de titel Sir vaan Koningin Elizabeth II.
Noatot Linda in 1998 waor gehiemeld aon boorskaanker, trouwde heer mèt Heather Mills, 'n ex-model en anti-landmijnactiviste in juni 2002. Same kraoge ze op 28 oktober 2003 'n dochter: Beatrice Milly. In mei 2006 woort bekind tot de twie besloten hadde te goon sjeie. Op 17 maart 2008 besloot de rechbaank tot McCartney 24,3 miljoen pond (30,9 miljoen euro) aon Heather Mills moos geve. Heer moos t'n behoof vaan de opvojing vaan zien kind 35.000 pond per joar geve aon Heather.
Agnosticisme
't Agnosticisme is e wereldbeeld wat in 't bezunder de naodrök ligk op de fundamenteel beperkinge vaan minseleke kinnes, bezej en ideeë. De meugelekheid vaan 't bestaon vaan 'n spiritualiteit, 'ne God of - nog breier - 'n ginneraol woerheid mèt vasgestèlde prinsiepes weurt neet oontkint in 't agnosticisme. Tegeliekertied oontkint 't agnosticisme ouch neet de meugelekheid tot 't gaaroet geine God, gein spiritualiteit of gein ginneraol woerheid gief. Agnosticisme is damèt euvereinstummend mèt 't theïsme (religie in 't algemein dus) wie 't atheïsme. Eveneins kin 'nen agnos stèlle tot ein vaan de twie opvattinge, de theïstische of de atheïstsiche, woersjijneleker is es de aander.
't Woord is e neogolisme vaan de Aajdgriekse wäörd ἀ-, wat "neet" meint, en γνωστικός of gnostikós, wat "kinnes" meint; dus 'nen agnos is iemes dee de kinnes neet zeet te weite.
Bekinde agonstike
In de 18e en 19e iew vaan Wes-Europa prizzentierde de filosofe David Hume, Immanuel Kant en Søren Kierkegaard kritisch tegegestèlde standpönte te aonzien vaan de versjèllende bewieze vaan God, boe-in zie hunnen tiwefel oette euver of 't 'n diffenetief, oonaontasbaar bewies pro of contra 't bestaon vaan 'ne God zou geve. D'n Amerikaansen intellectueel Robrt G. Ingersoll stoont bekind es "de Groeten Agons" um wèlle vaan zien gooj geformuleerde tekste euver 't subjek. Ouch Charles Darwin neumde ziechzelf 'nen agnos, al had zien ivvelutietheorie 'n groet invlooj op 't atheïsme.
In de 20e iew woort 't agnosticisme hendeg beïnvloojd door de Britse filosoof Bertrand Russells, dee in 1927 mèt Why I Am Not a Christian (Boerum iech geine christen bin) e klassiek documint euver 't agnosticisme publicierde. e Later wèrk vaan deezelfden autäör had de naom Am I an Atheist or an Agnostic (Bin iech 'nen atheïs of 'nen agnos?).
Agnostike in Europa
Op 1 december 2018 waor 17% vaan de Europese Unie (EU) ofwel agnos ofwel "neet-religieus". 't Filosofisch versjèl tösse de twie is neet altied klaor mer me zou kinne stèlle tot 'nen agnos bewös zeet neet te weite of God besteit, wijl 'ne neet-religieuze daoneve ouch zou kinne stèlle tot zie/heer ziech noets bezeg hilt mèt dit vraogstök. Agnostike zien daomèt altied neet-religieus, mer neet alle neet-religieuze zien per se agnos of atheïs. In 'tzelfde oonderzeuk oet 2018 bleek 9,3% vaan de Europese börgers atheïs te zien. Binne de EU is agnosticisme 't groets in Fraankriek (40%). Ouch Nederland (30%), Duitsland (27%) en Belsj (27%) höbbe 'n agnostisch persentaasj wat wiet bove 't EU-gemiddelde ligk. Dit zeet evels niks euver de groetere neet-geluivege gróp boe agnoste, atheïste en neet-religieuze touwbehure. Op basis daovaan zien Tsjechië en Nederland de mins religieuze lidstaote vaan de EU.
1615
1612 - 1613 - 1614 - 1615 - 1616 - 1617 - 1618 thumb|right|200px|De toch óm Kaap Hoorn 1615 (MDCXV) waor e gewoen jaor wat begós op 'nen donderdag op de Gregoriaanse kalender en e gewoen jaor wat begós op 'ne zoondag op de Juliaanse kalender.
Laesowwer
'ne Laesowwer, vreuger laesmam is 'ne vriewilliger dae d'r oonderwiezer van 't basisoonderwies biesjèèt in 't oonderrich van 't technisch laeze van de oonderwiestaal in de groepe 4, 5 en 6. Allewiel zeunt 't neet mie allèng moders, mae ooch vaders, opa's of oma's die dit waerk deunt.
Bermeries
Bermeries is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59570.
De gemeinte is 5,29 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 371 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 70 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Dallas (Texas)
Dallas is de op ein nao grootste sjtad van de sjtaot Texas (nao Houston), mit 1,2 miljoen inwoners in de sjtad zelf en 6,1 miljoen inwoners in de agglomerasie Dallas-Arlington-Fort Worth. Daomit is de agglomerasie qua bevolkingsómvang de veerde van de Vereinigde Sjtaote.
Dallas óntsjtong in 1841 en is vernumd nao viseprizzedent George M. Dallas. John Neely Bryan bouwde in det jaor ein huuske aan de Trinity River en begós dao ein vaerdeens. Zien huuske sjteit nach altied in 't sentrum van Dallas.
In Dallas waerde op 22 november 1963 prizzedent John F. Kennedy tiedens 'n riejtoer vermoord, vermoedelik door Lee Harvey Oswald.
Bevolking
Van de bevolking is 8,6% ajer den 65 jaor en besjteit veur 32,9% oet einpersoonsweuninge. De werkeloosheid bedraag 4%.
Óngeveer 35,6% van de bevolking besjteit oet hispanics en latino's, 25,9% is van Afrikaanse oorsjpróng en 2,7% van Aziatiese oorsjpróng.
Het aantal inwoners van Dallas sjteeg van 1.006.646 in 1990 toet 1.188.580 in 2000.
Klimaat
Dallas haet 'n subtropies klimaat mit milde wintjers (ca. 15 °C) en werme zomers (ca. 35 °C). In de wintjer kèn echter ouch vors en sjnee veurkómme. Tiedens de zomermaondje waere sjteeds opnuuj temperature euver de 40 °C gehaold. Gedurende 't jaor velt d'r óngeveer 850 mm neersjlaag. Ouch ligk Dallas in ein gebied wo väöl tornado's veur kènne komme.
Politiek
Het kómplete gebied róndjóm Dallas geldj es 't bólwerk van 't politieke Rechskonservatisme, det sjterk door 't evangeliese kristendom bepaald waert. Ouch invloede oet 't Wilje Weste en de tied van de Zuujelikke Vereinigde Sjtaote (Dixieland) zin nag duudelik merkbaar. De populaere tillevizieserie Dallas, dae zich veurnamelik in de sjtad aafsjpeelt, bevestigde 't imago van rieke aoliemagnate en kojbojheud. Biej de prizzedentsverkiezinge van 2004 sjtumde 75,05% van de keezers in Dallas echter veur de demokratiese kandidaat John Kerry.
Sjport
Dallas haet drie sjportklubs diej oetkómme in ein van de veer grootste Amerikaanse profsjporte. Het geit om:
Daonaeve sjpeelt foetbalklub FC Dallas in de Major League Soccer.
Dallas waas mit sjtadion Cotton Bowl in 1994 sjpeelsjtad veur 't WK foetbal.
Joy Blijdenstein
Joy Blijdenstein (Heële, d'r 20e november 2003) is 'ne Limburgse zenger. Zien repetoir besjteet oet vasteloavesleedjes, mer óch oet Ingelsjtalige meziek. Heë begós mit 't make van meziek in d'r jannewaar van 2017. In 2019 wis e tot de finaal te kómme van 't Parksjtad Leedjes Konkoer mit d'r nómmer "'t Is weer vastelaovendtied". Detzelfde deeg e óch in 2020 mit 't leedje "Tjakkalaka boem boem boem!". In d'r april van 2020 hat heë zinne ieësjte “normale” nómmer oetgebrach, “Zegk mich noe”.
Zieng leedje "JCV Pannesjop" hat 'ne teks deë is gesjrieëve durch d'r Guus Sjmeets. “Ich houd van maedsjes” woeëd óch durch 'm gesjrieëve. In 2021 is heë gevraogd um zich aan te sjleete bie ‘ne coverband “TON!GHT” opgericht door Colin Falize. Deze formatie sjteit sinds 2023 op ‘t podium
Bersillies
Bersillies is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59600.
De gemeinte is 2,83 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 256 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 90 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Bersée
Bersée is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59235.
De gemeinte is 10,93 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 2 263 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 207 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Mater lectionis
De mater lectionis of laesmam is de örsjte methode die waoërt gebruukd öm in 't Hebreeuws kleenkers aan te duide. Dis taal how daovör allèng de mäögelekheed medekleenkers óp te sjrieve. 'n Laesmam is e medekleenkerteke dat gebruukd wert öm groofweg aan te gaeve dat dao 'ne bepaalde kleenker mót werre gelaeze. De hieväör gebruukde medekleenkers zeunt: ה ,ו ,י en א.
Berthen
Berthen (Nederlands: Berten) is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59270.
De gemeinte is 5,18 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 556 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 107 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Bernard Wesphael
thumb|Bernard Wesphael. Bernard Wesphael (Wèrm [Waremme/Borgworm], 25 september 1958) is 'ne Belzje franstaolege politicus vaan linkse signatuur.
Loupbaon
Wesphael waor in 1980 stiechtend lid vaan de Franstaolege greun partij Ecolo en woort dao in 1999 veur in 't Waols parlemint gekoze. In 2004 woort heer herkoze en daonao beneump tot fractieveurzitter. In d'n iersten hèlf vaan 2005 deeg 'r vaan ziech hure door zie verzèt tege de Europese Groondwèt.
In 2012 góng heer same mèt Marie Corman veur 't duo-partijveurzittersjap vaan Ecolo. Ze kraoge 15% vaan de geldege stumme. Op 26 miert vaan dat jaor stapde heer evels oet de partij. Hei-op kraog 'r aonbode um bij versjèllende aander partije te koume, boe-oonder de PTB. Wesphael riechde ziech evels ieder op de Franse Parti de Gauche en kaom in aprèl mèt zien Mouvement de Gauche, 'n beweging mèt es doel 'n "rizzolute expressie vaan e nui democratisch, radicaol, greun, oonkèrkelek, börgelek links" te zien. In september 2013 evels maakde heer zien bedoeling bekind um zien eige beweging alweer te verlaote, umtot heer dao neet de gewunste lijn in kós trökvinde.
Zaak-Wesphael
Op 1 november 2013 woort Wesphael op bevel vaan d'n oonderzeuksrechter in Brugge gearresteerd, op verdinking vaan de maord op zien vrouw Véronique Pirotton. De twie verbleve in 'n Oostends hotel. Volgens Wesphael waor zien vrouw depressief gewees en had ze häör eige umgebrach, meh forensisch oonderzeuk wees 'ne gewelddaodegen doed oet. Wesphael zien avvekaote perbeerde de arrestatie op te luffe um hunne cliënt zien parlementair oonsjenbaarheid, meh zoewel 't Waols parlemint es 't parlemint vaan de Franstaolege gemeinsjap gónge dao neet op in.
Bronne
Dit artikel is vertaold oet 't corresponderend Franstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Pouru-aux-Bois
Pouru-aux-Bois ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Sedan, in 't noordoaste van de Franse Ardenne, bie de Belzje grens mèt de Welsje provincies Henegouwe (Hainaut) en Luxembörg (Province de Luxembourg, dus neet 't land Luxembörg). Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes. Traditioneel weurt in dees gemeinte dan ouch Champagnois gekald en neet Welsj, wie dat weurt gekald in 't groatse gedeilte van de échte, geografisch gedefinieerde, Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 245 luuj op 'n oppervlaak van 9,02 veerkante kilometer en daomèt goof 't 27,16 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -4,2% de jaor.
Engerdal
thumb|De ligking van Engerdal in de pervincie Hedmark. Engerdal is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Hedmark in Nórwaeg. De gemeinte had 1.497 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 2.195,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 0,7. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Zuudoes-Limburgs
't Zuidoos-Limbörgs is 'n (oonder)dialek vaan 't Limbörgs in de indeiling vaan 't Woordenboek van de Limburgse Dialecten. De dialekte weure gesproke in 't ooste vaan 't Heuvelland, meh neet in 't uterste (zuid)ooste daovaan. 't Maak deil oet vaan 't Ripuarisch-Limbörgs, 'n euvergaanksgebeed vaan Limbörgs nao Ripuarisch. Verwante dialekte op 't Belsj weure Platdiets geneump.
Me moot 't Zuidoos-Limbörgs neet verwarre mèt 't Zuielek Oos-Limbörgs. Dat is 'n aander dialek, wat oondóbbelzinneg Limbörgs is en neet bij 'n euvergaanksgebeed huurt.
Umvaank
't WLD rekent de volgende plaotse daan wel tongvel tot 't Zuidoos-Limbörgs:
N.B.:
Kinmerke
't Zuidoos-Limbörgs maak deil oet vaan 'ne reifel zjus noordwestelek vaan de Benrather Linie, dee in 't Belsj begint bij 't Pladiets en op Duitse groond zien voortzètting heet. De grens tösse Platdiets en Zuidoos-Limbörgs vèlt same mèt de landsgrens; mèt de dialekte in Duitsland hèlt 't WLD ziech neet bezeg.
Bij definitie zeet me in dit gebeed nog zjus make, en neet maache wie aon d'n aandere kant van de Benrather Linie. 't Zuidoos-Limbörgs heet evels wel de -ch in väöl aander wäörd. Alleriers in de wäörd ich, mich, dich, uch en ooch, boe bekaans alle soorte Limbörgs ze höbbe, wijer ouch in wäörd die op -lich indege (herlich, gluklich, endlich). Dat lèste is mie nao 't weste neet zoe.
Ouch in aander wäörd vertuint 't dialek binnelandse (Ripuarische) vörm, dewijl de res vaan 't Limbörgs dao Ingweoonse (Salische) vörm kint: baak, dórch, habe, uur, vunnef, zage in plaots vaan baek, door, höbbe, geer, vief en zègke wie me dat in aander Limbörgs kint. Dat hoof evels neet te beteikene tot me dao al sinds de Groete Volksverhuizinge zoe praot; 't kin ouch tot die wäörd oonder invlood vaan 't Aokes zien ingeveurd.
De combinatie sj kump in 't Zuidoos-Limbörgs dèkser veur es in aander Limbörgse dialekte. 't Kump veur in alle posities boe oets sk stoont. Um te beginne aon 't begin vaan 't woord, wie in de mieste soorte Limbörgs (sjaop, sjink). Wijer middenin (tösje, vösjer) en aon 't ind vaan e woord (flesj, vösj), wat ouch in 't Zuielek Oos-Limbörgs en sommege Centraol-Limbörgse dialekte zoe is. 't Zuidoos-Limbörgs maak gein oetzundering veur 't achterveugsel -s(j) bij aofleiinge vaan aard en aofkums: leupsj, gruuetsj, Heëlesj. Allein 't Sjins (!) deit hei-in mèt 't Zuielek Oos-Limbörgs mèt en heet in dees wäörd -s. Euveregens heet me nao 'n historische -r- ummer -sj, wie de etymologie ouch is: boesj, woosj, veësj.
't Lidwoord mannelek inkelvoud is d'r. Dat zeet me ouch nog in e paar westeleker dörper (beveurbeeld Norbik). 't Is ouch neet zoe laank geleie tot me dat ouch in en um Valkeberg nog deeg. De aw lidwäörd g'ne, g'n en ge weure nog mèt regelmaot gebruuk, in versteinde oetdrökkinge en in sommege verbindinge mèt veurzètsele.
Athematische (einlèttergrepege) wèrkwoord höbbe de ierste en daarde persoen miervoud op -nt: vier dunt, vier gunt, ze zint. Dit is ouch oetgebreid nao 't werkwoord habe: vier hant. Zoe'n vörm huurt me in väöl Zuielek Oos-Limbörgse dialekte ouch, meh neet op zoe'ne groete sjaol.
Kinmerkend veur dit gebeed is tot me ee en oo kint veur de aw Germaonse *ai en *au, op plaotse boe väöl aander dialekte ei en ou höbbe: been, vleesj; boom, oog. 't Zuidoos-Limbörgs is dao ouch consequenter in es 't Nederlands, wat in sommege vaan die wäörd nog ei heet (ege, eek, geet, klee). Ouch hei deit Sjin neet mèt.
R-sjouw is algemein in dit gebeed. Neet allein kump 't veur -sj veur, wie bove aon e veurbeeld wie woosj al dujelek woort gemaak, ouch veur aander lètters kin de -r- gemekelek oetvalle (Heële veur 'Heerle').
De sjerplang ee en oo zien bekaans euveral ieë en oeë, mèt uuë es umlaut vaan de lèste: zieë, groeët, druuëg. Allein in Sjin kint me de Valkebergse klaanke ziè, groat en druèg.
Veur 'n [t] weure de historische ee en oo dèks verkort: gód en nit tegeneuver good en neet. Dit is evels neet universeel in dit gebeed.
De mieste Zuidoos-Limbörgse dialekte doen aon gutturalisering vaan de historische -nd(-) en -nt: hónk, hung; kink, kinger. De Zuielek Oos-Limbörgse dialekte doen dat allein tösse twie historische klinkers (hung, kinger meh hónd, kind); dit gelt obbenuits ouch veur 't Sjins. Mouillering kump veur in 't gehuch Wintjhage (!), wat dao-in 'n enclaaf op de dialekkaart vörmp.
De g- is nog euveral in dit gebeed g-, neet j- wie wijer nao 't ooste. Zoe stoon Heerles gank, gód en groeët tegeneuver Kèrkraojs jank, jód en jroeës. Op Nederlands groondgebeed kump die j- allein oostelek vaan de Benrather Linie veur; op Duitse groond evels höbbe väöl Limbörgse dialekte dee klaank wel.
Lies vaan geweze gemeintes in Noord-Braobant
Dees lies gief 'n euverziech vaan alle opgeheve, gesplitsde en umgeduipde gemeintes in de Nederlandse provincie Noord-Braobant. Veur 1830 kin ze incompleet zien. Nui gevörmde gemeintes weure aongegeve mèt 'nen asterisk (*).
2022
Sinds dees herindeiling heet de provincie nog 56 gemeintes.
2021
Nao dees herindeiling had de provincie nog 61 gemeintes.
2019
Nao dees herindeiling had de provincie nog 62 gemeintes.
2017
Nao dees herindeiling had de provincie nog 64 gemeintes.
2015
Nao dees herindeiling had de provincie nog 66 gemeintes.
2011
Nao dees herindeiling had de provincie nog 67 gemeintes.
2004
Nao dees herindeiling had de provincie nog 68 gemeintes.
2003
Nao dees herindeiling had de provincie nog 69 gemeintes.
1998
Nao dees herindeiling had de provincie nog 70 gemeintes.
1997
Nao dees herindeiling had de provincie nog 71 gemeintes.
1996
Nao dees herindeiling had de provincie nog 115 gemeintes.
1994
Nao dees herindeiling had de provincie nog 121 gemeintes.
1993
Nao dees herindeiling had de provincie nog 131 gemeintes.
1973
Nao dees herindeiling had de provincie nog 132 gemeintes.
1971
Nao dees herindeiling had de provincie nog 138 gemeintes.
1969
Nao dees herindeiling had de provincie nog 140 gemeintes.
1968
Nao dees herindeiling had de provincie nog 141 gemeintes.
1958
Nao dees herindeiling had de provincie nog 142 gemeintes.
1950
Nao dees herindeiling had de provincie nog 143 gemeintes.
1942
Nao dees herindeiling had de provincie nog 144 gemeintes.
1941
Nao dees herindeiling had de provincie nog 154 gemeintes.
1939
Nao dees herindeiling had de provincie nog 155 gemeintes.
1935
Nao dees herindeiling had de provincie nog 157 gemeintes.
Waw (Hebreeuws alfabet)
In modern transliteraties wert de lètter mètstens es V gesjraeve. Daarvör is d'r internationaal bekèndere naam Vav wellich toepasseleker. In 't Germaans taalgebied is d'r klaank die de Vav/Waw aa-gèft neet precies 'ne /V/, mae ooch neet precies 'ne /W/-klank. In 't Ingelsj wert e es /V/ gesjraeve, in 't Nederlands wisselend es /V/ of es /W/.
Lies vaan geweze gemeintes in Noord-Braobant
1934
Nao dees herindeiling had de provincie nog 162 gemeintes.
Waw (Hebreeuws alfabet)
De lètters van 't Hebreeuws alfabet kaome ooch överèè mèt ciefers, de waw is de Hebreeuwse zès. Öm groeëte getalle óp te sjrieve werre de Hebreeuwse ciefers bie de tientalle of hoonderdtalle ópgeteld, oeënao ze werre ópgesjraeve. Vör de waw gèft 't 'n oetzoondering bie 't getal zaestieën. Dit wert neet gevörmd dör 10+6, ömdat aandersj de heilige combinaties van d'r naam van God JHWH kan oontsjtoeë. 't Getal zaestieën wert gesjraeve es: טז ‎(9+7).
Lies vaan geweze gemeintes in Noord-Braobant
1933
Nao dees herindeiling had de provincie nog 164 gemeintes.
Waw (Hebreeuws alfabet)
't Waoërd waw betekent haok. De lètter haat dan ooch, zieëker in de oorsjpronkeleke paleo-hebreeuwse vörm - die óp 't fenicisch geliekt, de vörm van 'ne haok.
Lies vaan geweze gemeintes in Noord-Braobant
1926
Nao dees herindeiling had de provincie nog 165 gemeintes.
Waw (Hebreeuws alfabet)
De waw keumt beväörbeeld vör in d'r Hebreeuwse naam Emmanuël dae dan ooch oetgesjpraoëke zow kènne werre es Emanoeël: עמנואל.
Lies vaan geweze gemeintes in Noord-Braobant
1925
Nao dees herindeiling had de provincie nog 166 gemeintes.
1923
Nao dees herindeiling had de provincie nog 167 gemeintes.
1922
Nao dees herindeiling had de provincie nog 176 gemeintes.
1921
Nao dees herindeiling had de provincie nog 179 gemeintes.