cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Amstel Gold Race 2017
Verluip mannekoers
De manslui gónge um 10.25 o. vaan start. Kort nao de start oontstoont 'ne kopgroop vaan twelf rènners. Hunne veursprunk leep oet tot ètteleke menute, meh kort nao Gulpe (op oongeveer 40 km vaan de streep) woorte ze bijgehaold. Op dat memint spróng vaanoet 't peloton 'n nui kopgroop mèt diverse kanshöbbers weg. Door 't hoeg tempo en de vrij hellen wind braok 't peloton daonao in brök. Op 't ind zaote twie renners aon kop, Philippe Gilbert en Michał Kwiatkowski. De lèste góng de sprint aon, meh Gilbert haolden 'm veur de streep in um veur de veerde kier de Gold Race te winne.
Arabisch Veurjaor
Aander len in de Arabische wereld
Marokko is zjus wie Jordanië 'n monarchie mèt 'ne keuning (Mohammed VI) dee vrij vas in 't zaol zit. 't Is evels ouch e land mèt groete sociaol tegestèllinge. Zoe löp 't in väöl opziechte in oontwikkeling achter op aander Arabische len, in 't bezunder op 't vlaak vaan gelètterdheid (mer 56,4% in 2010). Groete versjèlle bestoon tösse de Arabische bevolking in de stei en de Berberbevolking in 't bergland. De proteste begóste dao op 20 februari, in Rabat; e kleinder protes in Casablanca volgde. De keuning reageerde snel: op 9 miert kundegde heer versjèllende democratische hervörminge (mie mach veur 't parlemint en de regering) wie ouch erkinning vaan de Berbercultuur ('t Berbers es officieel taol) aon. Ouch leet heer politieke gevaange vrij. E referendum euver de hervörminge woort gehawwe op 1 juli. Oondaanks proteste vaan lui die de hervörminge neet wied genóg voonte goon, woort 't referendum mèt groete mierderheid aongenome. Parlemintsverkezinge, mèt 'n veur Marokko hoeg opkoms vaan 45%, woorte op 25 november gehawwe. De proteste in Marokko haange veur e deil ing same mèt die in de Westeleke Sahara; zuug oonder.
Amstel Gold Race 2017
Verluip vrouwekoers
De vrouwlui startde e kerteerke nao de manslui, um 10.40 o. Ouch zij begóste op de Merret.
Mèt nog twinteg kilometer te goon, op de veurlèste kier Cauberg, sproonge drei rensters weg: Niewiadoma, Deignan en Longo Borghini. Zij kraoge 25 seconde veursprunk. In de lèste tien kilometer, op de Biemelerberg, maakde Van Vleuten d'n euversteek en zie kraog Van der Breggen en Rivera mèt ziech mèt. In 't Gastes, mèt nog zeve kilometer te goon, oontsnapde Olympische kampioen Anna van der Breggen oet dees kopgroep en haolde solo de finish. Häör plooggenoot Deignan won de sprint veur de twiede plaots en de Poolse Niewiadoma woort daarde. Nao de podiumceremonie woort bekind dat op de finishfoto ouch Annemiek van Vleuten daarde waor gewore.
Arabisch Veurjaor
Aander len in de Arabische wereld
Ouch in Mauritanië kaom 't tot 'ne zelfverbranding (op 17 januari), boe proteste in de hoofstad Nouakchott op volgde. 't Aontal demonstrante waor hei relatief klein; 't leep in de hoonderde. Ouch in de stei Ataar, az-Zoewiraat en Alaak kaome klein proteste. Mauritanië is al decennia eint vaan de ermer len in de regio.
Op 17 januari kaom me ouch in Oman mèt klein proteste de straot op, veur salarisverhoeging en duie vaan woenkoste. Proteste kaome tot daan touw zelde veur in 't gemeinelek stabiel sultanaot. Pas ech groetsjaolege proteste kaome ind februari op gaank, in de stad Sohaar. Ze lepe toen ouch sterk oet de hand, mèt excesse wie brandstiechting. Oondaanks dat waore de demonstrante neet oet op de val vaan Qaboes bin Sa'ied al Sa'ied, dee economische maotregele aofkundegde. In Nederland oontstoont nog commotie wie oetgerekend in d'n tied vaan oonras keuningin Beatrix e staotsbezeuk aon 't land brach.
In 't Palestiens gebeed bleef 't relatief rösteg, meh de vervreugde gemeinteraodsverkezinge vaan juli 2011 zoewie de val vaan de regering vaan premier Salaam Fayaad woorte wel opgevat es concessies aon 'n oontevreie en potentieel opstendeg volk.
Saoedi-Arabië is door zien groete groondstofreserves e riek land, mèt 'n regering die royaol deenste wie gratis oonderwies aonbeit, meh ouch 'n absolute monarchie mèt wieneg persoenleke vrijhede en hendeg traditioneel verhajdinge. Ind februari kaome proteste veur vernuiinge op gaank in Qatief en in minder maot Hoefoef, Al-Awamijjah en Ar-Rijaad. Ind miert naome de proteste touw, nao Saoedische betrokkeheid bij 't neersloon vaan d'n opstand in Bahrein, wat de (soennitische) bevolking de regering aonrekende. Es reactie kundegde de regering gemeinteraodsverkezinge (allein veur manslui, en veur de hèlf vaan de raod) aon veur september. 'n Actie die väöl aondach trok waor die vaan Manaal asj-Sjarief, die 't verbod veur vrouwlui um oto te rije braok en daoveur woort gearresteerd.
In Soedan, 'n erm, otocratisch en corrup land oonder leiing vaan president Omar al-Basjier, waore klein proteste op 30 januari en 1 februari. Al-Basjier gaof in februari aon ziech bij de volgende verkezinge, in 2015, neet te kandidere.
In Al-'Ajoen, hoofstad vaan de Westeleke Sahara, gaof 't al proteste in oktober en november 2010. Sommege intellectuele, wie Noam Chomsky, gaove dees demonstraties de ier 't eigelek begin vaan 't Arabisch Veurjaor te zien. Toch waor 't 't aonhawwend protes in aander len wat in februari ouch hei de proteste nui leve inblees. Boete economische probleme en politieke oonvrijheid waor in 't bezunder hei veur de Sahrawi's de oonderdrökking door Marokko e punt: de demonstrante verlaange tot dit land ziech tröktrèk en zien claims op 't gebeed opgief.
De einege len boe proteste gooddeils zien oetgebleve zien Qatar en de Vereinegde Arabische Emiraote. In die len leef de inheimse bevolking in relatieve riekdóm en zien de erme veural gasarbeiers oet Zuid-Azië. Zelfs dees len zien evels neet gans vrij vaan opreup tot rivvelutie gebleve.
Proteste boete de Arabische wereld
De golf vaan democratiserend volksprotes, die op de ganse wereld in 't nuits kaom, inspireerde lui in väöl len veur 'tzelfde te doen. Zelfs in Zuid-Europa, boe lui protesteerde tege bezuneginge vaan de euverheid, haolde me inspiratie oet 't Arabisch Veurjaor (in 't bezunder in Spaanje, boe kampeminte op 't plein woorte opgezat). Ouch in de Kaukasuslen kaome lui de straot op, zoe good wie in China (boe de euverheid te proteste efficiënt wis te oonderdrökke). In 't bezunder evels waore de demonstraties relevant veur de oonderstoonde len en regio's.
Israël
De economische en politieke situatie in Israël liet ziech neet mèt de umringende naoberlen vergelieke; 't land steit te book es 'oonvolkoume (flawed) democratie', mie es vaan Arabische len weurt gezag. Toch had de bevolking rei tot oonvrei, door de hoeg, en ummer hoeger, kóste die de hoesvesting mètbrach: veur lui mèt modaol inkoumes waore apparteminte neet te betaole. De regering gief e vermaoge oet aon defensie en veilegheid, tege terreur- en oorlogsdreiging; zoeväöl tot 't aon de welvaortsstaot raak. In 't bezunder de rechse regering vaan Benjamin Netanyahu is doel vaan protes. De demonstraties, die dao op 14 juli begóste, dege sommege dinke aon 't Arabisch Veurjaor, zeker wie in Tel Aviv kampeminte woorte oppgeslage (boete 'n verwiezing nao 't protes in Caïro waor dit ouch e demonstratie vaan dreigende daakloesheid). 't Protes culmineerde op 3 september mèt de 'mieljoenemarsj', dee 460.000 demonstrante op de bein brach, boevaan 300.000 in Tel Aviv allein al.
Iran
Iran had in 1979 zelf 'n rivvelutie tege 't otoritair bewind vaan de sjah; dees rivvelutie zat 't huieg streng-religieus bewind in 't zaol. De religieus machhöbbers spraoke um die rei aonvenkelek hunne steun oet veur de demonstraties in de Arabische wereld, mèt de hoop tot ouch dao islamistische regimes zouwe koume.
Sinds jaore evels heers in dit land, veural oonder joongere, 'ne greujenden oonvrei euver dit zeker zoe otoritair bewind, wat de veurgoonde jaore al mie es eine kier tot proteste had geleid. Daorum claimde ouch de oppositie de Arabische Lente, mèt expliciete eise tot 't aoftrejje vaan de regering. Op sociaol nètwerke, die gaw tenao woorte geblokkeerd, reep me op tot 'n aontal demonstraties, te beginne op 14 februari. Umtot Iran e repressief mediabeleid veurt wat te vergelieke is mèt dat vaan Syrië, is de situatie in 't land oonmeugelek good in te sjatte. Zeker is evels tot versjèllende demonstraties plaotsvoonte; ideeë euver 't aontal deilnummer loupe vaan doezende tot hoonderddoezende. Beote Teheran woorte proteste ouch in Isfahan gemeld. Ouch is spraok vaan demonstrante door etnische Arabiere in de stad Ahvaz. Dees gróp weurt in Iran traditioneel sterk gediscrimineerd, um de iewenaw animositeit die tösse Arabiere en Perze besteit. Polies en leger traoje mèt geweld tege de demonstrante op.
Zwart Afrika
Zwart Afrika (Afrika bezuie de Sahara) is al sinds decennia de ermste regio op Eerd. Wie in de Arabische wereld gief 't alum corruptie en 't gebeed is door väöl oorloge en intern conflicte versjäörd. Sinds tien tot twinteg jaor geit 't dao evels beter: (min of mie) democratische regimes zien opgestande en väöl conflikte zien bijgelag, wat economische greuj en normalisatie meugelek maakde. Dat nump neet eweg tot ermooj en oongeliekheid nog ummertouw enorm zien, en tot in väöl len de democratie nog wied te zeuke is. In versjèllende len gaof dat, geïnspireerd op de proteste in 't kortbij Noord-Afrika, aonleiing tot proteste. Tot zoewied (september 2011) zien die gemeld in Angola, Benin, Burkina Faso, Djibouti, Gabon, Guinee, de Ivoorkös, Kameroen, Malawi, Mozambique, Oeganda, Senegal, Swaziland en Zimbabwe. In sommege len, wie in de Ivoorkös, waor 't intern conflik al langer aon de geng en is de link mèt 't Arabisch Veurjaor neet direk. In e land wie Angola evels, boe president Jose Eduardo dos Santos al 32 jaor aon de mach is, en Senegal, boe president Abdoulaye Wade 'n groondwètsverandering veurbereide die häöm langer aon de mach kós hawwe, kaom de inspiratie dao dudelek heer. In Nigeria kamp me mèt perbleme door de greuiende rebellie vaan de Mohammedaonse extremiste die 't noorde vaan 't land bezètte en doezende oonsjöldege lui al höbbe vermaor en verhandeld. De gróp nump ziechzelf Boko Harem en zeet ben te höbbe mèt d'n Islamitische Staot in Syrië en Irak. Dizze terroristische staot in 't Midde-Ooste is 'n direk gevolg vaan 't Arabisch Veurjaor in Syrië en de dao-opvolgende Syrische Börgeroorlog. Väöl lui twiefele evels of 't wel mie tösse Boko Harem en d'n Islamitische Staot gief boete symbolische vrundsjap. Wel stèlle väöl lui tot de verbazende force en greui vaan d'n Islamitische Staot veur väöl verbazing, bewondering en daorum ouch zelfverzekerdheid heet gezörg bij versjèllende terroristische gróppe wie Boko Harem.
Referenties
''Dit artikel is gooddeils gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Ingelstaoleg artikel in versjèllende versies, boevaan dees de recintste waor bij 't veerdeg koume vaan 't artikel. Wijer is ouch gebruuk gemaak vaan de volgende artikele: en:Tunisian revolution, en:Timeline of the 2011 Libyan civil war, en:2011 Yemeni uprising, en:2011 Moroccan protests, en:Impact of the Arab Spring en en:2011 Israeli social justice protests (geraodpleeg in de volgorde vaan d'n artikelteks).''
Saône-et-Loire
thumb|Ligking van 't departement Saône-et-Loire. 't Departement Saône-et-Loire is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 71. 't Is gelaengen in 't oeastelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Côte-d'Or, Jura, Ain, Rhône, Loire, Allier en Nièvre. De houfstad is Mâcon.
Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Olfen
Olfen (Nedersaksisch: Olffen) is e Wesfaals stedsje in de krink (Kreis) Kreis Coesfeld, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 52,43 km² en 12.182 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 232 de veerkante kilometer.
't Op 48 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 'n aontal oortsdeile.
1974
1971 - 1972 - 1973 - 1974 - 1975 - 1976 - 1977 1974 (MCMLXXIV) waor e gewoen jaor wat begós op dinsdag op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|right|150px|ABBA, wint 't Eurovisiesongfestival in 1974 mèt ‘t nummer "Waterloo". thumb|right|150px|Eddy Merckx wint in 1974 veur de viefde keër de Tour.
Maan vaan 't Jaor
Keuning Faisal vaan Saoedi-Arabië
Gebore
thumb|right|150px|Arie Boomsma, gebaore op 18 jannewarie 1974. thumb|right|150px|Robbie Williams, gebaore op 13 fibberwarie 1974. thumb|right|150px|Victoria Beckham, gebaore op 17 april 1974. thumb|right|150px|Mariaane Timmer, gebaore op 3 oktober 1974.
Maon (vis)
De maon (Squalius cephalus of Leuciscus cephalus) is 'ne middelgroeate vis mit 'n speulvorm. Hae behuuertj toete Cyprinidae (karperechtige).
1974
Meziek
Album-top 10 (brón: pópdossier.nl)
The Nits brènge in 2003 ein album oet genaamp 1974, wat refereert nao hun oprichtingsjaor.
Maon (vis)
De maon kump in Limbörg ónger anger veur inne Roer enne Maas. De vis stèltj minder hoeag eisjen ane ómgaeving es beveurbeildj de berf of de kómmel. Op plaatse wo dees twieë vissaorten achteroetgaon, geitj de maon döks in aantaal veuroet. Versjillige maotregele die waere genómme veure visstandj op piel te haje zeen: 't zörge veur sjoean waterbäöm inne groeate revere, 't ophöffe van brere bie stoewen en mieë variaasje laoten óntstaon in baomdeepdjes, 't baeter toegenkelik make van baeke die oetmónjen oppe groeate revere, d'n aanlègk van naevegäöle die es opgreujgebiede kónne denen enne zuvering van aafvalwater.
Baelen
Baelen (Ripuarisch: Bale; Welsj: Bailou) ies 'n dörp en gemeinte in de Belzje provincie Luuk, in 't arrondissement Verviers. De gemeinte haet 'n oppervlak van 85,73 km² en 't aantal inweunersj ies 4.454 (1 januari 2019).
Taal
Baelen lik in de Platdietse sjtreek, woa me 'n Oas-Limburgs-Ripuarisch euverganksdialek sjprik. Dit dialek weurt in de praktiek allein nog door ouw luuj gesjproke, want saer 1918 is 't Frans de innige taal die in sjoale en kèrke weurt gesjproke.
Ascheberg
Ascheberg kin verwieze nao drei plaotse, allemaol in Duitsland:
Larisa
Larisa is 'ne term dee nao Griekse plaotse kin verwieze.
Lies van wèndjmeules in Nederlands Limburg
Dit is ’n lies van wèndjmeules in Nederlands Limburg. ’t Eësjte deil besjteit oet ’n lies van maalvaerdige of drèjvaerdige meules en ’t tweëde deil oet ’n lies van verdwene meules en meules wo nog restante van euver zint.
Dees lies is alfabetisch veur wat betref de meules zelf. De plaatsjname zint zoa völ es mögelik gesjreve zoa-es ze locaal waere oetgesjpraoke.
Maalvaerdige of drèjvaerdige wèndjmeules
In Nederlands Limburg sjtaon 38 wèndjmeules die nog in wirking zint. Hievan zint d'r 32 maalvaerdig en 5 drèjvaerdig. Drèjvaerdig beteikent dat dees waal hun wieke kènne drèje mèr neet kènne male.
De awtste wèndjmeule op dees lies is de Taoremeule van Groêselt (1622) gevolg door de Hompesche Meule (1722). De jóngste is de Houthuizermeule in Lottem oet 2008. Dees meule is nog neet gans vaerdig, mèr zal bènnekort maalvaerdig zeen.
Restante van meules en verdwene wèndjmeules
Zoa 'n klein 65 wèndjmeules zint in de loup van de tied geheël of gedeiltelik verdwene. Uteraard zint dees meules neet meë maalvaerdig of drèjvaerdig. 'n Aantal hievan zint verinneweert in de Tweëde Waereldaorlog door de Duutsje bezètter dae zich in 1944 en 1945 tröktrok. Zuug hieveur ónger sjtatus. In geval d'r van 'n restant of 'n algeheële verdwiening sjprake is, is dit ouch in de kolom sjtatus aangegaeve mèt vermelding van 't jaor dat de meule is verinneweert.
Lies van verdwene wèndjmeules
Wirt nog wiejer oetgewirk.
Tyrreense Zieë
thumb|right|200px|De Tyrreense Zie. De Tyrreense Zieë (Italiaans: Mar Tirreno, [mar tirˈrɛːno]; Corsicaans: Mari Tirrenu; Frans: Mer Tyrrhénienne, [mɛʁ tiʁenjɛn]; Napolitaans: Mar Tirreno; Sardiens: Mare Tirrenu; Siciliaans: Mari Tirrenu) is 'n zieë in Zuud-Europa, gelaege t'n zuudweste van 't Apenniens Schiereiland, t'n naorde van Sicilië, t'n zuudoeëste van Corsica en t'n oeëste van Sardinië. Op 't vasteland ligge de regio's Latium, Campanië, Calabrië en Toscane aan dees zieë.
De Tyrreense Zee mak deil oét van de Middellandse Zieë. De Straot van Messina vurmt de verbinding mit de Ionische Zieë, dae ouk deil oétmak vaan de Middellandse Zieë.
De naam van de zie is aafgeleid van 't waord Tyrrhênoi, 't waord waormei in de Aldheid de Etruske werde aangeduud door 't alde Grekeland. Umdet zeej stadstaote langs dees zieë hadde, neumde de Greke ze de zieë van de Tyrrhênoi. De Romeine neumde d'r vreuger ouk wal Mare Nostrum (Latien: ós zieë).
In de Tyrreense Zieë mondde in de aldheid de revere Tiber naobeej Ostia en de Magra naobeej Luna oét.
Inkele platse aan de Tyrreense Zieë zien Napels, Palermo, Vibo Valentia en Olbia.
T'n naorde van de Tyrreense Zieë laet de Ligurische Zieë.
Krejechtege
De Krejachtege of Corvidae zien 'n orde vaan Zaankveugel (allewel tot ze gein eufonisch leed höbbe) mèt väöl saorte en 'n veur zaankveugel groeten umvang en groete intelligentie. Ze höbbe wijer e good adaptatievermoge.
De geslechte zien de volgende:
Horster Hof
Horster Hof, ouch waal gesjreven es Horsterhof, is e gehuch inne gemèndje Hinsberg in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale. 't Ligk tösse Unterbruch, Brehm, Girmen, Rolland en Haag in.
Horster Hof huuerdje oearsprunkelik bieje gemèndje Unterbruch, meh woort op 1 januari 1972, wie die gemèndje woort opgeluf, samegeveug mit Hinsberg.
't Vondere
't Vondere  is e gehuch in 't noorde van de gemeinte Ech-Zöstere. 't Vèltj ónger Sint-Joas, meh ligk kórter bie Brach. 't Ligk tössen 't spaor enne A73 (richting Brachterziej en Sint-Joas) enne A2 (richting Brach) in. De volgendje straote ligken in 't gehuch: Aoje Sint-Joasterwaeg, Fahrenheitwaeg, Heistraot, Heitissewaeg, Hieërewaeg, Heuvelstraot, Riekswaeg-Noord, Sint-Joasterveldwaeg, 't Vondere en Vondereveldwaeg.
't Vondere haet ouch ziene naam gegaove aan 't Knouppuntj 't Vondere, wo de A73 aansluutj oppe A2.
De Tump
De Tump is 'n nuujboewwiek van Hael. 't Ligk tössen 't dörp zelf en Panhael in. Óngere wiek ligke twieë grindjgater: Tesken en Polderveldj.
Volkerbóndj
thumb|400px|Kaart van de waereld wobiej mèt kleure de relatie tösje de lènj en de Volkebóndj wirt aangegaeve De Volkerbóndj woort op 25 jannewarie 1919 opgerich (eësjte algemein vergadering op 10 jannewarie 1920 ) op basis van 't Verdraag van Versailles en gevestig in Genève, mèt de intentie óm via ein supranationale organisatie 'ein eindj aan alle aorlaoge' te make. In häör groatste vorm (1934-1935) kènde de Volkebóndj 58 aangesjlaote lènj es leje. De Volkerbóndj woort opgehaeve op 20 april 1946, eine daag nao häör lètste vergadering.
De Verenigde Naties, die woort opgerich in 1945, is te bezeen es de opvolger van de Volkerbóndj.
Gesjiedenis
De Amerikaanse president Woodrow Wilson goof aan 't eindj van de Eësjte Waereldaorlog mèt zien Veërtieën Punte de aanzèt tot de vorming van de Volkerbóndj. Nao de oprichting van de Volkerbóndj in 1919 woorte behauve de euverwinnaers van de Eërsjte Waereldaorlog ouch de neutrale mogendheje tot de organisatie toegelaote. Aevel, ómdat 't Verdraag van Versailles neet geratificeerd woort door 't Amerikaanse Congres, troje de Verenigde Sjtate van Amerika neet toe tot de Volkebóndj. Duutsjlandj en 't bolsjewistisch Rusland (later: de Sovjet-Unie) woorte aanvankelik gewaerd, en pas nao 't Verdraag van Locarno toegelaote.
De Volkerbóndj kènde drie hooforgane: de Algemeine Vergadering, de Raod en 't Permanent Secretariaat. Daonaeve woort d'r ouch ein Permanent Hof van Internationale Justitie opgerich.
In de Algemeine Vergadering zetelde de vertaengewoordigesj van alle lidsjtate en besjikde ze euver jeder ein sjtöm. Hoewaal alle veurgelagde kwesties woorte besjproake en daonao aanbevaelinge en resoluties woorte goodgekörd, hèjje dees gein bènjende krach.
De Raod waas 't belangriekste orgaan van de Volkerbóndj. Ze besjtóngd oet permanente en neet-permanente leje. De permanente zetels woorte bezat door Frankriek, Verenigd Keuninkriek, Italië en Japan, in ein later sjtadium woorte Duutsjlandj en de USSR aan dit riejke toegevoog. De neet-permanente leje woorte verkaoze door de Algemeine Vergadering. De Raod versjtrèkde advies euver situaties die ein concrete bedreiging veur de vrede inhele. Ein einparigheid van sjtömme waas vereis.
't Permanent Secretariaat sjtóng in veur de administratie, de veurbereijing van vergaderinge en de oetveuring van de resoluties.
Aanvankelik bookde de organisatie ènnige successe. 't Waas biejveurbeeld ónger auspiciën van de Volkerbóndj dat de veurmalige Duutsje koloniën es mandaatgebeje aan 't Verenigd Keuninkriek, Frankriek, Belsj en Japan woorte euvergedrage. Ouch organiseerde de bóndj ènnige referenda in ómsjtreje gebeje in Oas-Europa. De Frans-Duutsje toenaodering, veural georkestreerd door de Franse politicus Aristide Briand en de Duutsje politicus Gustav Stresemann kènt ouch toegevoog waere aan 't palmares van de Volkebóndj. Dees toenadering resulteerde o.a. in 't Verdraag van Locarno (1925) en in 't Pact van Paries (1928).
Imperialistisch Japan veel in 1931 Mantsjoerije bènne, en sjtapde in 1933 nao ein veraordeiling door de Volkerbóndj oet de organisatie. Abessinië, ein landj dat noe Ethiopië hèt en ouch lid van de Volkerbóndj, woort in 1935 geannexeerd door 't Italië van de fascis Benito Mussolini, wonao ouch zie, es tweëde permanent raodslid, oet de Volkerbóndj sjtapde. Hitler's Duutsjlandj volgde in 1936 al sjnel dat veurbeeld, gesjteund door 90% van de bevolking. De waeg laog aope veur de bezètting van 't Ruhrgebied, de inval in Pole en de Anschluss. In alle gevalle bleek de Volkebóndj te zjwaak óm de vreje te beware. Ingesjtèlde sancties, zoa-es ein verbod van aolieleveranties aan de verdraagssjennesj, bereikde neet de gewunsjde gehoarzaamheid. De lènj koosjte namelik nog ummer raekene op aolie oet de Verenigde Sjtate, dat gein lid waas van de bóndj.
De geluifwaerdigheid van de Volkebóndj woort door de oetsjtap van drie permanente raodsleje geveulig aangetas. ’t Leijde d'r toe dat ummer meë de bóndj zaoge es ein verkap machsmiddel van Groat-Brittannië en Frankriek, die oetentelik inderdaad es ènnige permanente raodsleje zouwe euverblieve. De Sovjet-Unie woort in 1939 nao aanleiding van de aorlog taenge Finland op initiatief van Argentinië oet de Volkebóndj gesjtoate. Taenge daen tied waas de Tweëde Waereldaorlog al begoosj en woort de bóndj nauweliks nog serieus genómme. De Volkebóndj woort noats ech óntbónje.
Mèt de kóms van Hitler en Mussolini woort de ónmach mèr al te dudelik. Mèt 't oettraeje van Duutsjlandj verloor de bóndj zien beteikenis. Al ónger de Tweëde Waereldaorlog woort ziene opvolger, de Verenigde Naties, in de sjtiegesj gezat. De Volkerbóndj woort opgehaeve op 20 april 1946.
Brónne
(aafbeeldinge van 't originele documènt en ein transcriptie doavan)
Egypte
Egypte (مصر, Misr of Masr in Egyptisch dialek), officieel de Arabische Rippebliek Egypte (جمهوريّة مصرالعربيّة) is e land in 't uterste noordooste vaan Afrika. 't Land bevat ouch de Sinaï-weuste, die al tot Azië gerekend weurt. Hoofstad is Caïro. De naom Egypte is vaan Griekse origine (op zien beurt weer 'n vervörming vaan Hu-ka-Ptah) en stamp al oet de aajdheid; 't land herbergde daan ouch ein vaan de ierste minseleke besjavinge. 't Land steit bekind es ein hoonderde kilometers lang oase in de Sahara-weuste die weurt gevörmp door de Niel.
Bestuurleke indeiling
Egypte is ingedeild in 26 muhafazâh (gouverneminte), mèt ummer 'n groete stad es naomgever en centrum.
Taole
Volkstaol vaan zoe good wie de ganse bevolking is Arabisch, in de Egyptische variant. In Zuid-Egypte weurt e gans aander dialek gesproke, 't Sawadisch, wat korter bij Soedanees Arabisch steit. De Nubiërs spreke Nubische taole. Aander taole weure veural door immigrante gesproke, wie Ingels en Frans. In de zeventiende iew of later is 't Koptisch, de imheimse taol vaan Egypte, oetgestorve geraak. Dees taol leef wel nog door es de taol vaan de Koptische Kèrk.
Historie
In 't veerde millennium veur Christus vörmde ziech in de Nielvallei 'n besjaoving, die roond 3200 v. Chr. door farao Menes tot eine staot vereineg woort. In dit land oontstoont e sjrif, oetgebreide steidebouw, handel, en expansie, die op 't eind tot in Palestina reikde. Nao de opkoms vaan 't Perzisch Riek kós Egypte ziech neet mie handhave en in 341 v.Chr. veel de Daartegste dynastie door de Perzischen inval. Later kaom 't land in Griekse (zuug Ptolemeeë), Romeinse, Byzantiense en weer Perzische han.
19 augustus
Heiligedaag van Johannes Eudes Nationale fièsdaag in Afganistan
Egypte
Historie
Wie in de achtiende en negentienden iew de mach vaan 't Osmaans Riek verzwaakde begóste westerse machte invlood op 't land te kriege. In 1869 woort 't Suezkenaal geopend, gefinancierd door Franse geldsjeters. In 1882 bezat 't Vereineg Keuninkriek 't land, allewel tot 't formeel tot 't Osmaans Riek bleef hure, tot in 1914 d'n Ierste Wereldoorlog oetbraok. In 1922 woort 't groetendeils oonaofhenkelek. Vaan 1924 tot 1936 had 't land 'n westers georiënteerde constitutie en 'n liberaal regering. In 1953 woort de Rippubliek Egypte oetgerope. 'n Initiatief um alle Arabische staote tot ei land te vereinege mislökde; vaan 1958 tot 1961 vörmde 't allein mèt Syrië de Vereinegde Arabische Rippubliek.
In 1981 kaom Hosni Moebarak aon de mach, dee veur 'n gemaotegde boetelandse politiek zörgde (heer bemiddelde dèks tösse de Israëli's en Palestijne), meh in eige land oonder greujende kritiek kaom te stoon um 't gebrek aon democratie en vrijheid. In 2011 braok 'ne volksopstand tege häöm oet, geïnspireerd door die in Tunesië, die de maan nao e paar weke dwong veur aof te trejje.
Borlänge
Borlänge is 'n gemèndje in Dalarnas län, Zwede. De gemèndje tèltj 47.323 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 586,74 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 80,7 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
10,38% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Kesha
Kesha Sebert (Los Angeles, 1 miert 1987), beter bekind es Kesha of Ke$ha, is 'n Californische popzangeres.
Meziek
Kesha woort bekind in 2008 mèt häör duet mèt Flor Rida: Right Round. Tot noe tou heet Ke$ha mer ein album gemaak, naomelek: Animal. Dit kaom oet in jannewarie 2010. Evels waor de single TiK ToK (dee ouch op 't album te hure is) ieder oetgekaome. TiK ToK woort daodoor al ind 2009 'n nómmer 1-hit in de Nederlandsen Top 40. 'nen Aandere nómmer op 't album dat bekind woort waor Stephen. Dit nómmer kaom in jannewarie 2010 in de Top 40.
Haulmé
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 88 luuj op 'n oppervlaak van 3,63 veerkante kilometer en daomèt goof 24,24 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -0,83% de jaor.
Nebukadnesar
thumb|250px|De [[Ishtarpaoërt waoërt dör Naboekodonnosoor geboewd. Dis reconstructie sjtèèt in 't Berliens Pergamonmuseum]] Naboekodonnosoor (Nabu-kudur-uzur II, wa zoeveel betiekent as Nebo, protect aawe kroen! of Nebo, beschaarmt de grenze!) leefde van 604-562 v. Chr. Ai was de keuning van 't Nief-Babylonisse raik. (zie ook Nebukadnezar I) E noom Daniël, d'r profeet, gevange, kieëm d'r achter dat dae wiezer waor es z'n ège magiers en loot 'm an 't lètste da ooch zieng dreume oetlègke.
Nabucco, ooch Nabucodonosor geneumd, is 'n opera va Verdi die gèèt över 't laeve va Nebukadnezar.
New Mexico
thumb|right|125px|Veendel vaan New Mexico thumb|right|500px|New Mexico en de res vaan Amerika New Mexico of Nui Mexico is 'ne staot in de VS. De aofkorting is NM. De hoofstad is Santa Fe.
Geografie
New Mexico heet 'n oppervlak vaan 315.194 km² (0,2% water), en heet 1.903.289 inwoeners (5,79/km²).
Orthografie
De orthografie van 'n spraok is de algemein vasgelagdje meneer worop me de wäörd van die spraok in sjrif mót stèlle. Ze specificeertj de krekke waeg worop e specifiek sjriefstèlsel wuuertj gebroek veur 'n spraok te sjrieve; wen me mieër es ei sjriefstèlsel veur 'n spraok kèntj, wie bie 't Koerdisch, kónnen 't 's ouch mieëder orthografieje zeen. 't Waord "orthografie" is aafgelèdj gewaore van 't Aadgrieks: ὀρθός orthós ("krek") en γράφειν gráphein ("wie te sjrieve"). Orthografie is get anges es typografie. Bie 't litste geit 't euvere vórmgaeving (littertyp, zètting), dewiel orthografie euvere spèlling en interpunksje geit.
Orthografie besjrief of definieertj 't stèl aan symbole (grafeme of diakritische teikes) die waere gebroek enne regelen euver wie me die symbole mót sjrieve. Aafhengendj vanne aerd van 't sjriefstèlsel kónne dees regele laesteikes, spèlwies en houflitterbroek ómsloete.
In inkel vel kan 'n spraok mit ei sjriefstèlsel toch twieë orthografieje höbbe. E veurbild hievan is 't Ingels. 't Amerikaans en 't Brits Ingels höbbe namelik bei häör eige sjrifwies, meh broeke waal bei 't Letiens alfabèt. Dink hiebie aan versjille wie harbor (Amerikaans) en harbour (Brits).
Haybes
Haybes ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
.tr
.tr is 't topleveldomein van Turkije. Dees code woort geïntroduceerd in 1990 en is hieël populair in Turkije.
Intimidatie
Intimidatie is 'n vörm van bewust gewaeldadig gedrag dat gerich gebroekd wert öm ieëmes mentaal te verzjwakke. Wie groeëter de belange, wie indrukwekkender de intimidatie wert.
Isselburg
Isselburg (Nedersaksisch: Isselbuorg) is e Wesfaals stedsje in de krink (Kreis) Kreis Borken, te Noordrien-Wesfale (Duutsland). Ze heet häöre naom te daanke aon de Iessel, die hei struimp. Mèt häör 42,8 km² en 10.701 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 250 de veerkante kilometer.
't Op 17 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 6 stadsdeile.
Waalre
Waalre is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, wat deent es veurstad vaan Eindhove, boevaan 't ten zuie ligk. 't Groondoppervlak vaan Waarle is 22,19 km2; op 1 januari 2006 woende hei 16.505 lui. Neve de kern Waalre ligk ouch 't dörp Aalst in de gemeinte.
In 1923 woort de gemeinte Aalst aon Waarle touwgevoog.
Rolland
Rolland is e gehuch inne gemèndje Hinsberg in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale. 't Ligk tösse Unterbruch, Rohmen, Girmen en Horster Hof in.
Rolland huuerdje oearsprunkelik bieje gemèndje Unterbruch, meh woort op 1 januari 1972, wie die gemèndje woort opgeluf, samegeveug mit Hinsberg.
Inbraak
'ne Inbraak is 't illegaal aoëpebraeëke van e geboew, om dit binnen te goeë. Es binnegoeë neet de bedoeling is, dan kalt me va vernieling of verroewenere. Braak is 'ne juridische term, in 't dageleks sjpraakgebroek is inbraak gebrukeleker. D'r gene dae dit dèèt is 'ne inbraeëker. Braak geldt es 'n sjtraofverzjoerende ömsjtandigheed bie deefsjtal of klowweriej.
Es niks kapót is, dan is 't gene braak. De wèt ondersjèjt nog insjluiping en inklimming.
La Course
La Course by Le Tour de France, kort-eweg La Course, is 'n fietsrenkoers veur vrouwlui. De koers weurt sinds 2014 eder jaor parallel aon de Runde vaan Fraankriek gehawwe. De koers doort einen daag, in sommege jaore twie. 't Perceis formaot versjèlt per jaor.
La Course is opgeriech es vervaanging vaan Le Tour Féminin, de vrouweleken tegenhenger vaan de Runde dee tösse 1984 en 2009 in versjèllende vörm verrijd woort. 'n Mierdaagse koers bleek oetindelek te väöl gevraog veur 't nog prèl damesfietsrenne; door gebrek aon belaankstèlling en 'nen te smalen top beïndegde me dit evenemint. Oetindelek bleek toch vraog nao 'n vrouwekoers in Fraankriek. Me woort heibij geholpe door d'n tiedgeis: in de jaore tien kaom ummer mie aondach veur 't vrouwerenne.
Tot noe touw höbbe Nederlandse atletes La Course gedomineerd. Pas in 2020 won de ierste atlete oet 'n ander land.
1760
1757 - 1758 - 1759 - 1760 - 1761 - 1762 - 1763
Mauna Loa
De vulkaan Mauna Loa ligt op 't eilandj Hawaï in'ne sjtaot Hawaï in'ne Verenigde Sjtaote. 't Is de grootste vulkaan op aarde (neet de hoogste, det is de Ojos del Salado in Chili mit 6887 m; ouch de op 'tzelfdje eilandj gelaege vulkaan Mauna Kea is net iets hoger). Mauna Loa stijgtj zo'n 4170 m baove de zeesjpegel oet en haetj ein totaal heugte van zo'n 9 km ten opzichte van'ne zeebaom.
De vulkaan is zo zjwaor det hae de aardkors vervormdj. Dit versjiensel weurdj isostasie genumpdj en kumptj biej vriejwaal alle berg veur. De vulkaan dröktj de aardkors zo'n 8 kilomaeter in. De vulkaan bedektj 85% van 't eilandj Hawaï. De naam "Mauna Loa" beteikendj "lange berg".
Van'ne Mauna Loa zeen 33 erupties bekindj, de meist recente waas in 1984. De tuup weurdj gevormdj door eine caldera, dae 3 biej 5 kilomaeter groot is. Deze weurdj Moku`aweoweo genumpdj. De laeftied van'ne vulkaan weurdj tösse de 700.000 en 1 miljoen jaor gesjatj.
Aktueel ontwikkelinge
Volges 't Hawaiian Volcano Observatory zeen d'r ein aantal ontwikkelinge te volge:
Vanaaf begin juli 2004 weurdj in'ne deeptje van'ne Mauna Loa ein sjteigendj aantal vulkanische tremore geregistreertj. 't Aantal bevinge verangerdj van waek toet waek, maar is hoger den normaal. Allein in'ne eerste waek van september 2004 ware d'r meer es 350 bevinge geregistreerdj op 35 toet 50 km deepdje. Vanaaf 't begin van de maetinge in 1960 zeen d'r nog nooit zo väöl bevinge geregistreerdj.
Saort vulkaan
Mauna Loa is ein vulkaan van 't type sjildvulkaan. Dit type vulkaan haetj gein explosieve, maar meer get röstiger oetbarstinge, mit weinig rouk en as. D'r sjtruimtj relatief vloeibare lava oet. 't Belangriekste kinmerk van ein sjildvulkaan is de vorm, ze is meer breid den hoog. De vorm van sjildvulkane hink same mit de chemische samesjtelling van'ne magma. De magma haetj ein relatief leeg viscositeit. Hiedoor kan de lava good oetvloeje. Sjildvulkane ontsjtaon es magma vanoet de asthenosfeer door breuke in'ne aardkors haer sjtruimtj. In Hawaï is sjpraoke van ein 'hotspot' wobiej magma via ein geïsoleerde mantelpluum de oppervlakte bereiktj, döks midde in ein aardsjol.
Een deil van Mauna Loa, wo onger de tuup, ligktj in 't Hawaii Volcanoes National Park.
Bronne
Dit artikel is aafgeleid van'ne artikele op'pe Duitse en Nederlandse wikipedia.
Momus
De sociëteit Momus waor hoegswoersjijnelek de ierste vastelaovendsvereineging vaan Nederland en woort opgeriech in 1839. ’t Is meugelek tot de Venlose Vastelaovendsvereineging de Wannevlegers oet 1842 al langer bestoont, meh hei-euver besteit gein dudelekheid. De Mestreechse sociëteit Momus is neet de ajdste Vastelaovendsvereineging, want de vereineging Momus woort door d’n Twiede Wereldoorlog in 1939 opgeheve. De ajdste Vastelaovendsvereineging vaan Nederland is daodoor op dit momint de Venlose Jocus. Nao d’n oorlog woort de Vastelaovend in Mestreech georganiseerd door de Tempeleers.
Opriechting
Vaanaof 1839 woorte ‘nen houp sociëteite opgeriech die wat versjèllende bals organiseerde. In feite naome de sociëteite dees activiteite euver vaan de gildes die dat organiseerde veur de Franse bezètting. Zoe woort in Limbörg ouch de Vastelaovend oor ’n sociëteit georganiseerd, zoewie dat ouch gebrukelek waor in ’t Duitse Rienland. In Kölle waor hei al mèt begós in 1823, Düsseldorf volgde in 1835 en Mainz in 1838. Momus waor hoegswoersjijnelek de ierste in Nederland in 1840, gevolg door Jocus in 1842. De naom Momus stamp aof vaan de Griekse god Momus. Volges de Düsseldorfer Narrenkalender vaan 1842 heet ‘Carnaval de Grote’ drei zäöns: Momus, Jocus en Comus. Momus is de Griekse god vaan spot en kritiek. Wie in Venlo ’n sociëteit woort opgeriech die wat de Vastelaovend mósde organisere, kóste zie nog mer keze oet Comus (Griekse god vaan de fóf) en Jocus (Romeinse god vaan de fóf).
Activiteite
Momus organiseerde versjèllende openbare fieste, boe-oonder ouch de Vastelaovend. Heibij waore bepaolde attrebute en gebäörtenisse die wat oet oetslutend in han vaan Momus waore. Ein vaan die gebäörtenisse is ’t insjete vaan de Vastelaovend mèt ’t Momus-kenon, dat vendaog d’n daag ouch door de Tempeleers weurt gebruuk. Daoneve organiseerde Momus eder jaor ’n groete cortège.
Opgeheve
’t Ging al roontelum de iewwisseling slech mèt de Vastelaovendsvereiniging. Toch heet de vereiniging häör bestoon nog wete te rèkke tot 1939 (’t iewfies), meh dao woort neet väöl mie georganiseerd. In 1935 woort de lèste cortège georganiseerd. De organisatorische leiing vaan de Vastelaovend in Mestreech waor eigelek in han vaan “Maastricht vooruit”, de veurluiper vaan VVV-Mestreech. In dit comité hadde ’n aontal leie vaan de sociëteit Servatius zitting. Vaanaof 1936 woort de cortège georganiseerd door ’t Comité vaan Vijf. Momus waor toen al oetgestorve. In de oorlogsjaore woort geine Vastelaovend gevierd. Op 16 november 1945, nao d’n oorlog, woort Vastelaovendsvereiniging De Tempeleers opgeriech.
Goerees
Kinmerke
't Goerees heet väöl gemein mèt 't Flakkees, al wiek 't op e paar opvallende punte aof. In väöl kinmerke, veural de tyisch zuieleke, doen 't Goerees en 't Flakkees neet mèt de aander Ziewse dialekte mèt.
Klaanklier
't Goerees heet, wie de mieste Ziewse dialekte, de aw Middelnederlandse ae umhoeggebrach tot, meh 't gief e paar oetzunderinge. Die betrèffe de athematische werkwäörd gao, slao en stao. Die weure mèt 'ne sterk geroonde achterklinker oetgesproke. Goereenere weure dao op Flakkee um bespot mèt 't zinneke Gao je weig of ik slao je weig! De spèlling bij väöl dialeksjrievers is ôô, oa um dit te benaodrökke. De korte a veraandert veur 'n -l in ofwel 'n lang gerunde achterklinker (vaolle) ofwel in 'n korte haafope gerunde achterklinker (volle). Dit is veur gans 't Ziews neet oongewoen meh vèlt wel op neven 't Flakkees, boe me valle zeet. De oersprunkeleke o in e woord wie jonk blijf 'n o en weurt dus neet wijer geslote tot oe, wie dat in väöl aander dialekte wel gebäört. Wie dat normaal is in de noordeleke dialekte, kint 't Goerees twie soorte sjerplang oo. Veur 'n -t weurt dit 'ne centrerenden diftong mèt naoslaag, op aander plaotse is 't 'nen ope monoftong. Me kint daorum groôt en boam.
Zjus wie op Overflakkee vèlt de h- neet oet: me kint hei huus boe 't in Zieland ummer ’uus is. Dit heet ouch tot gevolg tot de g noets häör weike, h-echtege oetspraok kint die in de res vaan 't Ziews zoe dèks veurkump. 'n Aander kinmerk is tot de -r- veur 'n -s neet oetvèlt, wie dat in Zieland (gemeinelek) wel gebäört: worst 'weurs' tegeneuver wost(e).
Grammair
't Voltoejd deilwoord vörmp ziech mèt de prefix e-, dewijl dat op Flakkee mèt ge- gebäört. 't Ziews taolgebeed is dao sterk in verdeild.
Verwarring tösse kunne en kenne, algemein in 't Hollands, kump op Goeree veur.
Vocabulair
't Vocabulair vaan Goeree en Overflakkee is Hollandser, minder zuielek, es dat vaan aander Ziewse dialekte. Me kint dao oonder mie 't woord veer neve pluum/plume wat in de res vaan 't taolgebeed algemein is.
Dialekgebruuk
't Ziews weurt nog algemein gesproke en waor tot veur kort oonbedreig. Allewel tot ouch hei de jäög väölal in 't Nederlands weurt groetgebrach, gief 't hei gein groete migrantegemeinsjappe. Ouch de koms vaan väöl badgaste in Ouddorp bringk 't dialek neet in accuut gevaor.
Larisa (stad)
300px|thumb|Ligking vaan Larisa Larisa (Nuigrieks: Λάρισα) is 'n stad in Griekeland en de hoofplaots vaan 't gelieknaomeg departemint en de periferie (regio) Thessalië. De stad heet op ziechzelf volges de census vaan 2001 113.900 inwoeners. Volges 'n sjatting vaan 2007 heet 't evels al 124.376 inwoeners. De agglomeratie heet oongeveer 250.000 inwoeners. Op Athene en Thessaloniki nao is 't de groetste stad vaan Griekeland. Larisa waor de geboorteplaots vaan de bekinde filosoof Hippocrates vaan Kos.
Naom
Dèks weurt Larisa gesjreve es Larissa. Soms weurt ouch de lètterlek vertaolde titel Lárisa gebruuk. Op 't Nederlands weurt es ein vaan de wienege taole de dobbel s gebruuk, um verwarring te verkaome: väöl dörper en stei oet de Griekse aajdheid heite naomelek ouch Larisa. In de volksmoond weurt miestal ummer Larisa aongehawwe. Larisa heet häöre naom te daanke aon de mythe vaan de nimf Larisa. Dees nimf leefde mèt de Griekse god Akrifius, dee vervolges dees stad zou höbbe gestiech. Me weit neet percies wienie Larisa de officiële naom woort. Dèks liet me ouch in tekste de naom Akrifius valle veur 'n stad in de naoventrint vaan Larisa. Me kin neet mèt zekerheid zègke tot Akrifius en Larisa benaominge zien veur dezelfde stad.
Waopes vaan Gelderland
De provincie Gelderland heet 'n zier aw heraldische traditie. Ouch versjèllende gemeintes, vreuger gemeintes en dörper goon trök op bestuurseinhede vaan vreuger, en kinne waopes vaan soms honorabelen awwerdom. 'n Aontal gemeintes is evels al hiel vreug (1818) opgeluf en heet noets e waope e gedrage.
Provinciewaope
400px 't Waope vaan Gelderland liet ziech zoe umsjrieve:
Dit waope dreug de provincie, in de vörm vaan 't hertogdóm Gelder, al sinds de middeliewe. 't Is 'n combinatie vaan 't waope vaan 't ieder graofsjap Gelder (de gouwe liew) en dat vaan Gulik (de zwarte liew). 't Oersprunkelek waope vaan Gelder kump al in 1190 veur op e zegel vaan graof Otto I. Dit waor nog gans aanders: in goud drei viefblajetege blomme vaan keel ('ne variant op zien awwer waope es graof vaan Boulogne). Otto II vervong dit waope door 'ne liew op e veld bezejd mèt blökskes. Blök zien in de heraldiek, wie sjuinsbelk en barestele, e teike vaan vermindering - 'ne gouwe liew zoonder mie woort veur 'ne graof te iervol gevoonde. In 1339 woort Gelder tot hertogdom verheve, en graof/hertog Reinoud II haolde dao-op de blökskes weg. Ouch woort de liew noe dobbelstarteg.
Hertogin Maria trojde later in de veertienden iew mèt de graof vaan Gulik; hun kinder erfde allebei de len. Maria veurde zelf es ierste 't gedeild waope. Wie gebrukelek bij gedeilde waopes woort 't rechterwaope (veur de beziener links) umgekierd zoetot de figure nao-ein kieke. In de iewe dao-op volgde versjèllende annexaties, in 't bezunder vaan 't graofsjap Zutphen (De Graofsjap of D'n Achterhook). Die waopes woorte touwgeveug aon de standaarde. Nao de inlieving vaan Gelder in de Bourgondische Staot (1543) droog 't gewes noe e waope gedeild vaan Gelder en Zutphen; 't Guliks deil verdween dus. Dit bleef zoe in de Rippubliek, boevaan Gelder eint vaan de zeve vörmende geweste waor. Pas in 1802, oonder de Bataafse Rippubliek, woort 't historisch waope mèt Gulik herstèld. In 't Keuninkriek woort dat zoe gelaote. De bovestoonde vörm kraog 't definitief bij Keuninklek Besluut vaan 10 oktober 1935, wie inkel details (wie de vörm vaan de kroen) woorte vasgelag.
Gemeintewaopes
De gemeinte West Betuwe dreug nog gei waope.
Beuk
De beuk of bäök (Letien: Fagus sylvatica) is 'nen Europesen helhoutboum oete beukfemielje. Mit zien gruuedje toet 40 maeter is 't 'nen echte boum.
De plantj is einhuzig; 't guuef dus mennelike en vrouwelike blomen ane zelvendje boum. De bestuving vindj plaats dore windj. De beuk kan good taenge sjieëm en is 'ne climaxsaort.
Beuke waere döks in lane gepaotj. Zoealang alle buim gezóndj zeen geit det good, es eine boum störf, den kan door zónbrandj d'n eine nao d'n angere boum volge. Beuke waere neet hieël aad: 200 à 300 jaor wuuertj es baovegrens aangegaove.
Waopes vaan Gelderland
Dörps- en hierlekheidswaopes
Versjèllende waopes deende oonder 't ancien regime es hierlekheidswaopes.
Beuk
Beuke waere väöl in hègke gepaotj. Jóng beuke behajen häör aafgestórve blaad toet ènj april wen 't nuuj blaad oetlöp. Daoveur zeen ze biezunjer gesjik veur 'nen toewen, hoeagen hègk.
Waopes vaan Gelderland
Dörps- en hierlekheidswaopes
Nog versjèllende aander hierlekhede hadde waopes, boe-oonder de kortstundege gemeinte Leur en Hernen.
Vught
Vught is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, ten zuie vaan De Bos, mèt 'n oppervlak vaan 34,46 km2 (daovaan 0,51 km2 water) en 'n bevolking vaan 26.014 op 1 april 2016. Binne de gemeinte Vught ligke ouch 't dörp Cromvoirt en 't gehöchter Bergenshuizen en Loveren.
Gemeinteleke functies
Vught is 'n forenzeplaots, in hoeg maote veur welgestelde lui, die es veurstad vaan De Bos functioneert. Binne de gemeintegrenze ligk de bes beveilegde gevaangenis vaan Nederland, de Penitentiaire Inriechting Vught. De stad heet 'n spoorweegstatie aon de lien De Bos-Eindhove. Door Vught lup ouch de N65 vaan De Bos nao Tilburg.
Dörpsaonziech
Vught heet väöl nuibouw, meh de dörpskern is redelek bewoerd gebleve. De kèrk steit in originele Kempese gotiek. 't Raodhoes woort in 1901 es villa gebouwd en woort in de jaore daarteg door de gemeinte oonteigend. In de umgeving ligk 't Renaissancekestiel Maurick. Väöl vaan 't gemeinteoppervlak is bebos; in dit bosgebeed ligke e groet aontal villa's. Op de fusilladeplaots vaan 't aw concentratiekamp steit allewijl 'n oorlogsmonumint.
Historie
Vught is 'ne nevevörm vaan "vocht"; de bojem is hei vaanaajds vochtig in verglieking mèt de druug Pieël. In de Roemeinsen tied moot Vught ouch mie es 'n doorsnei nederzètting zien gewees, wie bliek oet 'n vons vaan aw Roemeinse munte in 1961. In de vreug Middeliewe waor de plaots vaan groet regionaol belaank: in 1028 kraog ze muntrech, in 1050 tolrech.
In 1933 woort de gemeinte Cromvoirt aon Vught touwgevoog. In d'n Twiede Wereldoorlog laog in Vught e concentratiekamp; dit woort later es woenplaots veur Molukkers gebruuk. Vught stoont ouch bekind um de villa de Zionsburg, die op 7 december 2003 gans aofbrande. Heibij kaom de kestielhier dee 't pand bewoende, Ewald Marggraff, um 't leve. Allewijl stoon allein nog de mör euvereind.
Wyoming
thumb|right|125px|Veendel vaan Wyoming thumb|right|500px|Wyoming en de res vaan Amerika Wyoming is 'ne staot in de VS. De aofkorting is WY. De hoofstad is Cheyenne.
Geografie
Wyoming heet 'n oppervlak vaan 253.554 km² (0,7% water), en heet 506.529 inwoeners (1,96/km²).
.ro
.ro is 't topleveldomein vaan Roemenië. Dees code woort geïntroduceerd in 1991 en is zier populair in Roemenië.
Alte Schmiede
Alte Schmiede is e gehuch inne gemèndje Hinsberg in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale. 't Ligk tösse Unterbruch, Rohmen, Küpper en Fell in.
Alte Schmiede huuerdje oearsprunkelik bieje gemèndje Unterbruch, meh woort op 1 januari 1972, wie die gemèndje woort opgeluf, samegeveug mit Hinsberg.
20 augustus
Heiligedaag van Bernardus
Constellation program
250px|right|thumb|Logo vaan 't Constellation program 't Constellation program is e program vaan de NASA. Oonderdeil vaan 't program is 't oontwikkele vaan ruimtevaartuige um de Space Shuttle te vervaange en astronaute nao de Maon en meugelek zelfs nao Mars te sjikke. Op dit momint is de NASA bezig mèt 't oontwikkele vaan de Ares I-rakèt, 'n rakèt um lui mèt de ruimte in te sjikke. Es oonderdeil daovaan is in 2009 'n tesvlöch gedoon mèt de Ares I-X-rakèt. Later in de planning steit de oontwikkeling vaan de Ares V-rakèt, die bedoeld is um vrach te lancere. Daoneve weure nog 'n aontal ruimtevaartuige oontwikkeld.
Ruimtevaartuige
Veur 't vervoer vaan de bemanning is de Orion capsule bedoelt, die besteit oet twie deile: een capsule (de Crew Module) zoewie ouch in 't Apollo-tiedperk gebruuk woort, mer daan veur 4 tot 6 astronaute, en 'n Service Module veur de aondrieving. Eder capsule moot zoe'n 10 kier gebruuk kinne weure.