cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Delfshaven
Waope
De gegolfde paol op e sjèld vaan sinopel is 't waope vaan de stad Delft. De vès en de korehalme sloon op de daan veurnaomste bestoonsmiddele vaan Delfshaven: de vèsserij en de zjeneversteukerij.
Bevolking en cultuur
Delfshaven tèlde in 2012 74.320 inwoeners.
Atol
'n Atol is e ringvörmig eilandj of 'n ringvörmige rits aan eilenj mit 'n specefieke óntsjtaonsgesjiedenis. Atolle zeen gefóndeerd op koraol. 't Gebied binne de rink kan, es de rink is gesjlaote, zeut water, extra zalt- of brakwater bevatte.
Delfshaven
Dialek
Delfshaven had vaanajds zien eige dialek. Väöl oonderzeuk is evels neet denao gedoon. Johan Winkler meint in zie Dialecticon (1874) gei versjèl te hure mèt 't Rotterdams. 't Meertens Instituut heet hei veldwerk verriech. Begin einentwintegsten iew waor 't Instituut op zeuk nao sprekers vaan 't Delfshavens veur vervolgoonderzeuk.
Atol
'n Atol óntsjteit door rilletieve zeesjpegelsjtieging en erosie róndjóm 't eilandj.
Delfshaven
Dialek
De sprekers vaan de Delfshavense tongval zien hun taol hoegoet es 'n accent.
Bronne
Dit artikel is deils gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Munshause
thumb|right|200px|Ligking vaan Munshause, in Luxemburg Munshause (Luxemburgs: Munzen) waor 'n gemeinte en is 'n plaots in 't kanton Clervaux, Diekirch, Luxemburg. In 2012 woort de gemeinte bij Clervaux geveug.
Geografie/Demografie
left|thumb|150px|'t Aajd origineel dörp vaan Munshause De gemeinte tèlde in 2007 989 inwoeners, en had 'n deechde vaan 39/km². Manshause had 'n oppervlak vaan 25,57 km².
Gemeinte
De gemeinte Munshause bestoont oet vief plaotse.
Dominicaanse Rippubliek
De Dominicaanse Rippubliek (officieel: República Dominicana) is e land in 't Caribisch gebeed, op 't eiland Hispaniola (eint vaan de Groete Antille), grenzend aon Haïti. Hoofstad en groetste stad is Santo Domingo, aander stei zien Santiago de los Caballeros, San Pedro de Macorís en La Romana. In tegestèlling tot naoberland Haïti, meh zjus wie 't kortbij Cuba en Puerto Rico, heet 't land 'n Iberische (Spaonssprekende) cultuur en 'n gooddeils gemingde bevolking. Me moot de Dominicaanse Rippubliek neet doorein hole mèt de eilandnatie Dominica (op de Klein Antille).
Bestuurleke indeiling
De Dominicaanse Rippubliek is verdeild in 31 provincies en e nationaol distrik, boe de hoofstad in ligk. De provincies (hoofstei tösse häökskes) zien de volgende:
Fysische geografie
thumb|left|'t Enriquillomeer aon de zuikant. De Dominicaanse Rippubliek, die zoe'n twiedaarde vaan 't eiland Hispaniola innump, is oongeveer zoe groet wie Nederland en Vlaondere same. 't Land ligk, same mèt Haïti, gooddeils op de Gonâve-microplaot; zoewel de noordeleke es de zuideleke breuklijn vaan die plaat loupe door 't land en kinne vaan tied tot tied zwoer eerdsjöddele veroerzake. In 't weste vaan 't land ligk de Cordillera Central, die tot euver de grens doorlöp. Dit is 't hoegste gebergde in gans 't Caribisch gebeed. De Pico Duarte is mèt 3098 meter d'n hoegste berg vaan 't land en ouch d'n hoegste vaan alle Caribische eilen. 't Liegste punt vaan 't land ligk neet aon zie, meh aon 't Enriquillomeer in 't zuie vaan 't land, op 46 meter oonder zieniveau. De groetste drei eilen, allemaol aon de zuidkös, zien Saona, Beata en Catalina. In 't noordooste ligk 't sjiereiland Samaná. Groete revere zien de Jimaní, de Río Yaque del Norte, de Río Jamao del Norte, de Río Isabela en de Ozama.
Klimaot
De Dominicaanse Rippubliek heet e tropisch zieklimaot, mèt hoeg, meh neet extreem hoeg, temperature gans 't jaor door. De gemiddelde temperatuur gans 't jaor is 25°C; in 't hoegland is dat väöl lieger, in 't zuielek liegland is dat hoeger. 't Noordelek liegland is nater en keulder, door de passaotwin die gans 't jaor door oet noordoosteleke riechting vaanaof de Atlantische Oceaon aonwejje. 't Land ligk in 't Orkaantrajek en krijg daodoor es regel in 't naojaor te make mèt hel tropische störmwin.
Natuur en milieu
Groete deile vaan 't land zien nog rouw en dunbevolk; dao vint me versjèllende nationaol parke. 't Groetste is 't Nationaol Park José del Carmen Ramírez, aander parke zien 't Nationaol Park Los Haitises, 't Oostelek Nationaol Park, 't Nationaol Park Sierra de Baoruco en 't Nationaol Park Jaragua. 't Land kint 290 vogelsoorte, boevaan 'rs 29 endemisch zien (dao-oonder zien ouch endemische soorte op gans Hispaniola mètgetèld), zoewie 34 zoogdiere (ziezoogdiere mètgerekend; oonder de op land levende soorte zien boete vleermuis ouch knaagdiere en spitsmuis). 't Land heet e groet milieuprobleem in de plaots Bajos de Haina, neet wied vaan Santo Domingo, boe e bedrief veur de verwèrking vaan batterije veur zwoer loedvergifteging heet gezörg. Sinds 2008 is me bezeg aon de sanering vaan 't gebeed.
Cultuur en demografie
thumb|Dominicaanse meidskes verve ziech veur de vastelaovend wie Taíno's. De inwoeners vaan de Dominicaanse Rippebliek weure Dominicaone geneump; dao kinne ouch de inwoeners vaan Dominica mèt weure gemeind, of 'n kloesterorde.
Etnische gróppe
'n Groete mierderheid vaan de Dominicaone, 73% um perceis te zien, is vaan gemingde raciaolen aofkóms. De gróp besteit veural oet Kaukasische en Afrikaanse componinte, meh väöl Dominicaone höbbe ouch Indiaons blood. Minstes 15% vaan de bevolking stamp veur e significant deil vaan de Taíno's (de inheimse bevolking vaan de Antille veur de kóms vaan de blaanke) aof. Echte Indiaone gief 't evels allaank neet mie. Wijer is 16% vaan de bevolking blaank en 11% zwart, evels zelde zoonder gemingk blood. Väöl vaan de negers in de Dominicaanse Rippubliek zien etnische Haïtiaone.
Taol
De Dominicaanse Rippubliek is gooddeils eintaoleg Spaons. 't Dominicaans Spaons dialek, deil vaan 't groeter complex vaan Latiens-Amerikaans Spaonse dialekte, heet in de klaanklier euvereinkómste mèt veural aander dialekte oet 't noorde vaan Latiens Amerika, en vèlt in 't vocabulair op door 't gebruuk vaan versjèllende Taíno-wäörd. 't Taíno zelf is al iewe oetgestorve in 't land, meh ze leef, boete dees lienwäörd, ouch wijer in väöl toponieme. De Haïtiaanse gemeinsjap sprik Haïtiaans Creool, 'n creooltaol gebaseerd op 't Frans. Op Samaná is 'n klein Ingelstaolege gemeinsjap.
Religie
Volges oonderzeuk naomes de UNHCR is zoe'n 68,9% vaan de Dominicaanse bevolking nog roems-katholiek, 18,2% evangelisch, 10,6% neet-religieus en 2,3% aanders. Oonder die aandere zien oonder mie spiritiste en Mormone. Boeddhisme en Bahá'í zien mèt klein grupkes vertrooje, de gróppe moslims, joede en aonhengers vaan Chinese volksreligie zien extreem klein. De joedse gemeinsjap besteit oet Duitse en Oosteriekse joede die in 1938 veur de nazi's zien gevlöch en Sosúa höbbe gestiech.
Historie
thumb|'t Alcázar de Colón, 't sloot vaan de Kapteins-Generaol vaan Hispaniola, in Santo Domingo, gebojd oonder Diego Columbus.
Precolumbiaansen tied
De oersprunkeleke bewoeners vaan de Groete Antille waore, veur zoe wied me dat kin naogoon, de Ciboneys. Archeologische aonwiezinge geve aon tot zoe in de zevenden iew de Taíno's kaome binnevalle. Bij de Europese oontdèkking vaan Amerika waore zij wiedoet de dominante gróp op Hispaniola; op 't gebeed vaan de later Dominicaanse Rippubliek kaome de Ciboneys toen al neet mie veur. In deen tied waor dit gebeed gooddeils in han vaan drei Taíno-voorstedómme, naomelek Maguá, Maguana en Higüey. De voors oonder wee zien leiing zoe'n rieke stoonte woort cacique geneump.
Koloniaolen tied
Al in 1492, op de ierste reis vaan Columbus vestegde de Spanjole ziech hei. 't Eiland neumde ze Española, wat 'Klein Spaanje' beteikent en later woort gelatiniseerd tot Hispaniola. In 1496 stiechde Columbus zie broor Bartholomeus de stad Santo Domingo, wat daomèt de ajdste Europese stad in de Nuie Wereld is. Hei ouch woort Colombus in 1542 herbegraove. De kolonie oontwikkelde ziech tot 'n capitanía general, de facto 'n oonderkeuninkriek. De koumende decennia vestegde de Spanjole hei plantages, boe um te beginne Indiaone es slaove in te wèrk woorte gestèld, me boe me later in de zestienden iew Afrikaone veur góng gebruke. Oondaanks wètte die veur de besjerming vaan de inheimse bevolking woorte aongenome, naom de Indiaanse populatie in de koumende twie iewe sterk aof, door moordpartije en oorloge mèt de blaanke, meh veural ouch door massasterfde aon Europese krenkdes, assimilatie en rasseverminging. Wie de Spaonse vereuveringe op 't Amerikaans vasteland vorderde, naom de belaankstèlling veur Hispaniola get aof. Dit maakde de vèsteging vaan Franse zieruivers meugelek, in zoe'n groete maot tot Spaanje in 1697, bij 't Verdraag vaan Rijswijk, 't westelek deil vaan 't eiland aon Fraankriek vergeve; dit woort Haïti. 't Deil wat euverbleef góng noe nao zien hoofstad heite. Toch naom de bevolking vaan 't Spaons deil ouch in d'n achtienden iew nog touw.
left|thumb|Juan Pablo Duarte, verzètsheld vaan de Dominicaanse Rippubliek.
Franse en Haïtiaanse euverheersing
In 1795 verkraoge de Fransoze gans 't eiland door de Vrei vaan Basel. Dit doort evels neet laank, umtot de oonras op gans 't eiland touwnaom mèt de opstand vaan Haïti. Dit land verklaorde ziech in 1804 oonaofhenkelek vaan Fraankriek. In 1808 slote de Spaonse inwoeners vaan 't eiland e pak mèt Haïti en mèt de Britte, wat lökde en de stad weer oonder Spaonse control brach. 't Woort in de jaore daonao evels neet rösteger: door de versjèllende gevechte voor oonaofhenkelekheid in de Spaonse kolonies op 't Amerikaans vasteland begós me in Santo Domingo ouch zoe'n geluie te hure. Op 30 november 1821 verklaorde luit-gouvernäör José Núñez de Cáceres 't land oonaofhenkelek. Heer zoch integratie in 't riek Gran Colombia vaan Simon Bolivar, meh ietot dat kós gebäöre, veel Haïti in februari 1822 oonder Jean-Pierre Boyer 't land binne. De koumende twie decennia maakde 't land integraol deil oet vaan Haïti. Dit land bevrijde de zwarte slaove, die nog mèt väöl waore, meh lag de Dominicaone zwoer belastinge op en veurde versjèllende plunderinge oet (boe-in de soldaote de vrij hand kraoge). Dit leide tot 'nen opstand, dee woort geleid door Juan Pablo Duarte. Häöm zuut me allewijl algemein es de 'vader des vaderlands' vaan de Dominicaanse Rippubliek. D'n tied vaan Haïtiaanse regering in de Dominicaanse Republiek heet veur blievende animositeit tösse de twie naoberlen gezörg.
Oonaofhenkelekheid en chaos
In de decennia die volgde verveel 't land in chaos, dictatuur en politieke instabiliteit. De situatie waor zoe pitsend gewore tot in 1861 dictator Pedro Santana 't land vrijwèlleg deeg trökkiere tot de status vaan Spaonse kolonie. Dit waor evels neet nao de zin vaan de ganse bevolking, en al gaw kaome versjèllende in opstand, oonder leiing vaan General Gregorio Luperón. In 1865 gaof Spaanje zien kolonie weer op. De lèste twie decennia vaan de negentienden iew kós 't land relatieve veurspood en stabiliteit. Vaanaof 1902 evels kaome staotsgrepe weer aon de orde vaan d'n daag. Umtot de VS, die mèt 't Panamakenaal bezeg waore, belaank hadde bij 'n stabiel Dominicaanse Rippubliek, besloot president Woodrow Wilson in 1916 't land te bezètte. Rechveerdeging veur dees actie waor, wie gewoenlek bij dit soort acties, de Monroedoctrien. In 1922 besloot Wilson zienen opvolger Warren Harding ziech trök te trèkke. De Dominicaone koze Horacio Vásquez es president.
De dictatuur vaan Trujillo
thumb|Rafael Trujillo mèt zien vrouw in 1934. In 1930 braok 'nen opstand oet tege Vásquez, geleid door generaol Rafael Trujillo. Trujillo bleef mie es daarteg jaor laank aon de mach es dictator in 't vreuger zoe oonstabiel land. Oonder zie bewind woort gezörg veur economische greuj, wat de rei waor tot de VS en de Dominicaanse elite häöm laank steunde. In 1935 losde heer 't grensgesjèl mèt Haïti blievend op. 't Antihaïtianisme in 't land, en in de ideologie vaan Trujillo, leep evels al gaw oet de hand, wie in 1937 in de zoegeneumde Pitterselieslachting tiendoezende etnische Haïtiaone woorte vermaord. Trujillo deeg tal vaan politieke maorde plege (ouch in 't boeteland) en stèlde 'n oetgebreide persoensverhierleking in, die oonder mie bestoont oet 't umduipe vaan de hoofstad in 'Ciudad Trujillo' en vaan de Pico Duarte (zuug bove) in 'Pico Trujillo'. Tege 1960 voonte de VS 't wel genóg en op 30 mei 1961 woort heer mèt steun vaan de CIA door 'n gróp vaan zien politieke tegestenders kepotgesjote.
Democratie
Nao verkezinge in 1963 braok in 't land al gaw weer chaos oet. Dit brach d'n Amerikaanse president Lyndon Johnson in 1965 tot 'n nui invasie, veural umtot heer engsteg waor veur e twiede Cuba. De VS euverzaoge verkezinge in 1966, boebij Joaquín Balaguer, e veurmaoleg lid vaan 't Trujillo-rezjiem, tot president woort gekoze. Oonder zie bewind woorte in naom vaan de strijd tege 't communisme de börgerleke vrijhede sterk beperk en zien rechse economische politiek maakde de tegestèllinge allein nog mer groeter. Nao 1978 kaom de mach weer aon linkse politici. Pas vaanaof de jaore 1990 góng de democratie ech good functionere; in deen tied trok ouch de economie aon.
Persoen vaan 't Jaor
't Amerikaans tiedsjrif Time wijs eder jaor 'n Persoen vaan 't Jaor (Person of the Year) aon. 't Geit daan um deginnege dee "te gooj of te koej de gebäörtenisse vaan 't aofgeloupe jaor 't mieste heet beheers". Tot 1999 woort gesproke vaan Maan vaan 't jaor (Man of the year), of Vrouw vaan 't jaor (Woman of the year) in dat inkel geval tot 'n vrouw woort geach 't nuits te höbbe gedomineerd.
De traditie begós in 1927, wie de redacteure same zaote euver de discussie wee 't nuits 't aofgeloupe jaor gemaak had. Me besloot deen titel aon vleger Charles Lindbergh te geve, neet in de lèste plaots umtot me vergete waor dee ieder dat jaor op de veurpaasj te zètte. Sindsdeen heet me dit eder jaor volgehawwe. Soms heet me gekoze veur ganse gróppe lui, of zelfs veur dinger (de computer, de Eerd).
Time heet ummer benaodrök tot d'n titel Persoen vaan 't Jaor geine pries of ierbewies is. 't Geit sumpel-eweg um wee de groetsten invlood op 't nuits heet; dat kin dus ouch negatief zien. Me heet in 't verleie oonder mie Adolf Hitler, Josef Stalin (2×) en Ayatollah Chomeini tot Maan vaan 't Jaor gekoze. Nao de verkezing vaan de lèste is me evels väöl veurziechteger geweure mèt 't oetrope vaan dictators en dergelieke: me heet straank tot de controverse veur lieger verkoupciefers zörg. Zoe woort Hitler in 1999 boete de verkezing vaan Persoen vaan d'n Iew gehawwe (deen titel góng nao Albert Einstein), en woort in 2001 neet Osama bin Laden meh Rudy Giuliani tot Persoen vaan 't Jaor oetgerope.
Ouch is kritiek gewees op de Amerikaanse kleuring vaan de lies. Zoe zien bekaans alle Amerikaanse presidente sinds de lies begós wel eine of twie kier Persoen vaan 't Jaor gewees, en höbbe ouch diverse Amerikaanse nuitsmekers de lies gehaold die boete hun eige land neet bezunder väöl invlood hadde.
Bron
Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Middelhoeëgduutsj
right|thumb|350px|'t Hoeëgduutsj weurt opgedeild in 't [[Opperduutsj (greun) en 't Middelduutsj (turkoois), en 't oondersjèjt zich va 't Nederduutsj (geel). De zjwarte lijne markere de twie belangriekste isoglossen, de Benrather linie en de Speyerer Linie.]] 't Middelhoeëgduutsj is 'n owwer vörm van 't Hoeëgduutsj en 'n conglomeraat va dialekte dat gekald en gesjrieëve waoërt tössje 1050 en 1350 n.Chr. In engere zin versjteet me oonder 't Middelhoeëgduutsj de epische taal die gebroekd waoërt in d'r tied van de Hohenstaufer. 't Waoërt väöraafgegange dör 't Aodhoeëgduutsj dat zich tösje d'r driejde en viefde ieëw, mèt de twiede en Hoeëgduutsje klaankversjuving van de Westgermaanse tale begoes te oondersjèjje. Soms helpe historische feite öm die klaankversjuving te datere. De invasie va Attila in Europa vong plaatsj in d'r viefde ieëw. In Duutsjlaand neumt me Attila ooch Etzel en dat gegaeve dèèt de twiede klaankversjuving datere get vör of op dae tied.
Mèt d'r Eneïde va Hendrik van Veldeke begint de Middelhoeëgduutsje, en daomèt ooch de Duutsje literatuur. Daovör waoërt bekaans mètstens in 't Latien gesjraeve. Sommege deile van de Carmina Burana zint Middelhoeëgduutsj.
Kreis Unna
200px|thumb Kreis Unna is 'ne krink (Kreis) inne middel vaan Noordrien-Wesfale (Duutsland). Dit Wesfaals distrik ligk in 't Regierungsbezirk Arnsberg, de hoofplaots (de stad mèt de Verwaltungssitz) is Unna. Behurende bis eine vaan de 31 kring in Noordrien-Wesfale (de 23 stei zoonder krink weure neet mètgetèld), heet 't 'n oppervlak vaan 543,21 km², 'n inwoenertal vaan 391.622 en 'n bevolkingsdeechte vaan 721 de veerkante km (volgens de census op 31 dec 2013). Edere Noordriens-Wesfaalse krink weurt geriegierd door 'ne landraod (Landrat) in de hoofplaots. In Unna weurt 'n dialek gesproke dat Nedersaksisch is. De in 1975 opgeriechte Kreis had in 't lètse kwaart vaan de 20e iew 'n steigend demografisch oontwikkeling. Zoe had 't in 1975 nog 375.309 inwoeners, dewijl 't in 2000 431.740 inwoeners had. Vaanaof de 21e iew góng 't evels snel achteroet, mèt 391.622 inwoeners in 2014.
Florennes
thumb|Locatie va Florennes in Name. Florennes is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Philippeville. Op 'n oppervlakde va 133,55 km² wonne 11.188 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 84 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|Place de l'Hôtel de Ville mèt zich óp de Sint-Gangulfuskèrk va Florennes. Corenne, Flavion, Hemptinne, Morville, Rosée, Saint-Aubin, Hanzinelle, Hanzinne, Morialmé en Thy-le-Bauduin.
Barachius
Barachius waor 'ne martelaer in de 4e ièw. Hae waor de broor van Jonas. 't Waor in de tied dat 't Christendom ziech in Perzië aan 't oetbreie waor, vanoet 't Romeins riek. De keizer van Perzië zaog dat es 'n bedreiging van de sjtaatsgodsdeens en hae kóndigde vervolginge aan. Ederein dae 't Christendom oetdroog zou gevange gezat were en zjwoar martelinge óndergoon.
Zoa ging Barachius, same mèt ziene broor Jonas, de geloufsgenote truèste in de gevangenis. Dao-op woorte zie zelf gevange gezat en ze woorte verpliech de Perzische zónnegod te aanbaeje. Ze weigerde èvvel allebei en toen woorte ze gemarteld. Naodat Jonas 'ne gruwelike marteldoad waor gesjtorve, waor 't de beurt aan Barachius, dae ummer wir obbenuuts gefolterd woort umdat 'r mer neet doad wol goon. Op 't lèts woort ziene mónd mèt 'n klem opegezat en häöm heite zjwavel ingesjot.
Fièsdaag
De fièsdaag vèlt same mèt dae van de heilige Sulpitius op 29 mièrt.
Alonso Lobo
thumb|Alonso Lobo Alonso Lobo (25 fibberwarie 1555, Osuna - 5 april 1617 Seville) is 'ne Spaonse kompenis in de renaissancemeziek. Heer waor actief in de laote zèstienden iew en vreuge zeventienden iew, oonder de zoegenaomde Kathelieke Keuninge vaan 't Spaonse Riek, en is bekind um kompesities wie Versa est in luctum (1598) en Missa Prudentes Virgines (1602).
Bekind opnaomes
'n Aontal toenaongevende opnaomes vaan häöm zien hei-oonder te leze:
Nazi-Duutsjlandj
Nazi-Duutsjlandj is inne gesjiechte van Duutsjlandj de periood die ouch waal 't Derde Riek, of inne propaganda vanne nazi's sómtieds ouch 't Doezjendjjäörig Riek, wuuertj geneump. "Nazi" is 'n verkórte Duutsje term veur nasjenaalsocialisten en es zodanig 'ne sjeldjnaam. Inne nazi-periood waas Duutsjlandj 'n totalitair dictatuur ónger 't nasjenaalsocialistisch regime vannen dictator Adolf Hitler en zien Nasjenaalsocialistische Duutsje Arbeiderspartie. Dees periood doerdje vannen ènj van 't Weimarrippebliek op 30 jannewarie 1933 toete val vanne Flensburgregering op 23 mei 1945. Officieel hoot Nazi-Duutsjlandj ieës 't Deutsches Reich, meh vanaaf 1943 hoot 't 't Großdeutsches Reich. Kènmirkendj veur dees periood inne Duutsje gesjiechte ware totalitair politische óngerdrökking en racistische vervolg en oetènjelik genocide, esouch 't veure van aanvalskriegen enne bezètting van naoberlenjer en annexaties van aangrenzendje gebiede.
Tennessee
thumb|right|125px|Veendel vaan Tennessee thumb|right|500px|Tennessee en de res vaan Amerika Tennessee (Spreek oet: Tennussie) is qua inwoenertal de 18de staot vaan de VS, en tèlt 5.900.962 inwoeners. De hoofstad is Nashville. Tennessee grens aon Virginia, Alabama, Georgia, Louisiana, Arkansas, Missouri en Noord-Carolina.
De veendel vaan Tennessee besteit oet drei witte stare in 'ne blauwe cirkel mèt 'ne blauwe band aon 't oetind. De blauwe band weurt vaan 't veld gesjeie door 'n witte lijn.
Geografie
't Oppervlak vaan de staot bedreug 109.247 km² km² (boevaan 2,2% water). 't Klimaat vaan Tennessee kint me 't mies vergelieke mèt 't klimaat vaan 't noorde vaan Italië. Zoe e genre klimaat weurt e werm chinaklimaat geneump.
't Hoegste punt vaan Tennessee zien de Appalache.
René Imkamp
René Florent Marie Hubert Imkamp (Remunj, 1 juli 1947 - Remunj, 1 november 2019) waar 'ne besjtuurder van vereiniginge op religieus, sociaal en cultureel gebied.
Tiedes ziene sjooltied op 't Biesjoppelik College in Remunj waerde René Imkamp actief in de Remunjse jeugbewaeging Eucharistische Kruutstoch (EK). Dao leerde d'r de promotor van Limburgse volkscultuur Jo Hansen kinne. Same vörmde zie de EK óm toet de Cultureel Sociëteit (CS). Dees is doorgezat es Sjtichting EK/CS. Imkamp zoog in Jo Hansen ziene leermeister. Nao zien sjtudie econometrie aan de Kattelieke Hogesjool Tilburg vervölde Imkamp functies in 't bedriefslaeve, onder meer biej DSM en Spectrum Oetgaevers, en es finansjeel directeur biej Prinsen BV.
René "Naad" Imkamp waar ouch 'n bekinde versjiening in de vastelaoveswaereld. Hae begós in 1971 es adjudant van grootvórs Jo Hansen. In 1980 waar d'r prins van vastelaovesvereiniging D'n Uul mit de sjpreuk "Waat meint geer det hiej te doon is?". Jaorelang waar d'r veurzitter en vórs van D'n Uul. Sins 1988 waar d'r besjermheer van K.V. Koelbertus.
René Imkamp ligk begrave op 'De Aje Kirkhaof' in Remunj.
Sjinaos
'ne Sjinaos is ein Limburgs sjelwoord dat vreuger völ gebruuk woort veur 'n kwaodaardig vroumesj of kèndj. Sjinaos kaom qua beteikenis euverein mèt 't in Nederlandj gebruukde woord kreng of loeder.
Allewiel haet ’t woord 'n meë vrundjeliker beteikenis en sjteit meistal veur 'ne vlaegel of veur 'n óndeugend emes.
Went me 't euver 'ne groep van óndeugende kènjer haet dan sjpruk me ouch waal van sjinäöster.
Philippeville
thumb|Locatie va Philippeville in Name. Philippeville is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Philippeville. Op 'n oppervlakde va 156,71 km² wonne 9.130 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 58 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|Place d'Armes, 't centraal plein va Philippeville. Fagnolle, Franchimont, Jamagne, Jamiolle, Merlemont, Neuville, Omezée, Roly, Romedenne, Samart, Sart-en-Fagne, Sautour, Surice, Villers-en-Fagne, Villers-le-Gambon en Vodecée.
The Who
The Who is iën van de mieëst invloedrieke rockbends van de jaore zaestig en zuvventig vaan de twintigste ieëuw en woord opgericht in 1964 in Londen, Engeland.
The Who groeide oèt tot, wat nou dök gezàg wuurdt, iën vaan de groeëtste rock 'n roll-bends van de ganse werreld, de mieëst invloedrieke en "misschien waal de beste livebend ter werreld", die in de hoëgtiejdaage bestond oet zánger Roger Daltrey, gitarist Pete Townshend, bassist John Entwistle en drummer Keith Moon. The Who is met uitzonderinge van de periodes tùsse 1983 en 1988 en tösje 1990 en 1995 bijna de gànse tiëd op toernee gewès. Eind oktoëber 2006 màkte The Who 'n serieuze comeback, met eur recentste album "Endless Wire". Dát is 't elfde studioalbum daat de bend uitbroch, ma 't iërste sinds "It's Hard" oët1982.
The Who is veural bekènd gewaore onder 't mom vaan rock-pioniers; oetvingers en groëtverbroekers vaan de powerchords en neet te vergaete door Townshend's meisterstuk: de rockopera "Tommy". De vroege mod-albums vaan de bend - met kòrte, soms agressieve nummers dùrop - zien gojje veurbieëlden vaan hoe The Who d'r uitzaog: Pete Townshend mit zien leidende powerchords; Keith Moon mit zien explosieve drumwérk; John Entwistle mit zien virtuoze en stoïciennse basluepkes en Roger Daltrey mit zien krachtige stem en rondvleegende microfoon. Deze albums zien vaan groëte invloed gewès op de ontwikkeling vaan de hardrock en de powerpop, terwiel de luidruchtige en agressieve concerte de waeg vreejmaakte veur de komst van punkrock- en heavy metalbends, die op dees menier door The Who geïnspireerd woorten. Zoë ontstiët langzamerhand 't bieëld daat veul minse vaan The Who hebben: èn gitarist din zien gitaar in de versterker deponeert èn malloot van 'ne drummer, din later èn tòrehoëge rèkening gepresenteerd kriegt umdat álles a gòrt leet
Momenteel is The Who bezig met 'ne wereldtournee, din begonne is in juni 2006 en in 2007 zal eindige.
The Who stiët op nummer #8 vaan VH1's liest vaan de 100 Groëtste Hardrock-artieste en op nummer #9 vaan eur liest vaan de 100 Groëtste Rock 'n Roll-artieste.
Vaan Mod-rockers tot rockopera's en hardrock, zoë regeert The Who às trotse veurvechters, in de meining vaan veule, de titel vaan 's Werrelds Groëtste Rockbend.
Waopes vaan Noord-Holland
De provincie Noord-Holland dreug, wie alle Nederlandse provincies, e waope. Ouch de gemeintes en 't euvergroet deil vaan de opgelufde gemeintes kinne e heraldisch symbool. E paar dudeleke regionaol trends zien aon te wieze.
Soorte waopes
Noord-Holland vèlt op tösse de aander provincies door 't groet aontal waopes mèt waterveugel. Inderdaod is 't 'n waterrieke provincie, en waor 't dat vreuger nog väöl mie. Reigers, gajze en lepelere zien volop te vinde. Neve de huiege gemeintes Heerhugowaard, Wijdemeren en Wormerland vint me 'ne watervogel oonder mie in de waopes vaan Ankeveen, Bijlmermeer, 's-Graveland, Jisp, Oudendijk en Zwaag. Speciaol aondach verdeent 't waope vaan Waterland: 'nen halsgekroende zwaon mèt in eine veurpoet 'ne pijlebundel. De huiege gemeintes Waterland ('n fusiegemeinte) en Landsmeer drage variante daovaan; 'tzelfde gelt veur de vreuger gemeintes Broek in Waterland, Buiksloot, Ransdorp en Nieuwendam, allewel tot dat lèste waope sterk vaan de aandere versjèlt.
Boete waterveugels dreug 'n aontal gemeintes waopes mèt keuj, in de Hollandse polders e väölveurkoumend middel vaan bestoon: De Beemster, Edam(-Volendam), Graft en Middelie. Aander waopes drage vèsse, es verwiezing nao de zie- of binnevèsserij: Enkhuizen, De Rijp, Zandvoort, Zuid- en Noord-Schermer. Waopes mèt peerd koume ouch veur; soms berijd, soms es waopefiguur op ziech (Assendelft, Hoogkarspel, Sint Pancras en 't dörpswaope vaan Volendam).
Neet allein 't Waterland, ouch de Zaanstriek kint e groet aontal gelieksoortege waopes. In ziene groondvörm geit 't uw e geverendeild waope mèt twie liewe vaan zèlver op e veld vaan keel (roed) en twie liewe mèt de umgekierde kleure. De fusiegemeinte Zaanstad dreug 't zoe, mèt de heraldisch zeldzaom walvèsse es sjèldhawwers. Versjèllende Zaanse ex-gemeintes droge ouch variaties op dit waope. Boe 't vaandan kump is neet zeker; 't kin zien gebaseerd op 't waope vaan Holland-Henegouwe (sinds 1299 oonder eine graof vereineg).
Tot slot vint me ouch in Wes-Friesland väöl geliekaardege waopes: 'ne boum, al daan neet in blaad. Zoe'n waope is te vinde bij de gemeinte Stede Broec, en wijer bij opgelufde gemeintes in de regio: Blokker, Bovenkarspel, Midwoud, Scharwoude, Schellinkhout, Sijbekarspel en Westwoud, zoewie tot slot in 't dörp Hauwert.
Provinciewaope
250px
De provincie Noord-Holland dreug 't volgend waope:
't Waope is 'n combinatie vaan de aw waopes vaan Holland en Friesland. 't Waope vaan Holland woort sinds midde daartienden iew door de graove vaan dat gewes gedrage (zuug ouch 't waope vaan Zuid-Holland). 't Sjèld vaan Friesland is in de vieftienden iew oontstande en bij legende touwgesjreve aon keuning Radboud; me vint 't in de Hollandse kroniek. Dit waope had nog penninge in plaots vaan blökskes. 't Woort ouch door Wes-Friesland (sinds 1289 Hollands groondgebeed) geveurd. Wie de stei vaan Wes-Friesland in 1572 de kant vaan d'n Opstand koze, perbeerde ze ziech tot apaart gewes te verheffe; oetindelek bleef 't bij Holland hure. De regio droog in deen tied ouch e waope mèt zèlvere blökskes, had zien eige (symbolische) Staote en sloog eige munte, mèt 't waope drop.
Oetindelek woort de moonsterprovincie Holland in 1840 definitief gesplits. De nui provincie waor e stök groeter es 't vreuger Wes-Friesland: ze umvatde ouch Haarlem en Amsterdam. De provincie bleef 't aajd (oongedeild) waope vaan Holland drage tot ze bij Keuninklek Besluit vaan 23 mei 1907 't bovestoond waope kreeg. Aanders es de mieste Nederlandse provincies kraog 't waope later gein sjèldhawwers.
Dörpswaopes
Vaan veer Noord-Hollandse dörper zien dörpswaopes bekind:
Pieke Dassen
thumb|Pieke Dassen. Pieke Dassen (gebore in Rotterdam 23 september 1926 en gesjtorve op 19 april 2007 in Mestreech) waor 'ne kunssjilder en bekènde poepesjpeler. Ziene pap kaom oet Mestreech en zien mam oet Rotterdam. Op zien veerde verhuusde hae nao Mestreech. Hae volgde hie de Kunsnijverheidssjoal (Sjtadsacademie).
Poepesjpeler
Es poepesjpeler ies hae begoes aan 't poepetheater Het kleine wereldtoneel van Jan Nelissen. In 1953 naom Pieke Dassen de Poesjenellekelder euver, woa hae ies gebleve tot 1967. Hae woort toen d'r oet gezat umdat hae te väöl politiek in zien poepekasverhaole zou verwèrke. De poesjenellekelder woort toen boewvallig verklaord.
Film en toneel
In 1968 sjpeelde hae de hoofrol in de film Vaarwel. Pieke Dassen waor ouch bekènd van de televisie, veural es de clown August in de serie "Film van Ome Willem", die oetgezónde woort tösje 1974 en 1991.
Beeldend kunstenaer
Pieke Dassen maakde illustraties bie de columns van Frans Brunklaus in de Nieuwe Limburger. Daoneve maakde hae cartoons veur katholieke opdrachgeversj, zoa es 't weekblaad Credo  of de missiepatersj in Arce.
Dassen maakde 'n groat aantal carnavalssjilderieje, o.m. in Mestreechse cafés. In 2003 waor d'r 'n euverziechstentoansjtèlling van zien werk veur café De Pieter in Centre Céramique. 'n Book mèt 'n besjrieving van zien leve en werk kump (postuum) oet in 2007. Pieke Dassen waor, nao z'n eige zègke, 't meis: kunssjilder.
Convergente evolutie
Convergente evolutie is 'n vorm van evolutie wobie dere of plantje oet versjillige taxonomische gruup hièl sterke euvereinkómste kinne vertuène. Dit kump doordet ze zich allemaol aan dezelfdje ómgaeving of klimatologische factore höbbe aangepas, wodoor zich einzelfdje saort van aanpassinge haet óntwikkeldj.
'n Anger veurbild is det van de tenreks die döks sterk lieke op otters en sjaermuus of de góldmöl die de echte möl sterk gelieke.
Lies van börgemeisters van Baoksem
Baoksem, tot 1991 'n zelfsjtendige gemèndje, haet de volgende börgemeisters gehad:
Bron
Dees lies is euvergenome van 't corresponderendj Nederlands artikel.
Diftong
'ne Diftong of twieëklaank is 'ne kleenker oeëvan de kwaliteet verendert. Me kènt 'ne diftong ooch ömsjrieve es 'n combinatie van twieë achtereenvólgende kleenkers in d'r zelfde lettergreep. Dèks keumt vör dat ene van de kleenkers 'ne haofkleenker is: j of w.
Diftonge werre oondersjèjje van monoftonge en triftonge. Diftonge werre ooch oonderling oondersjèjje nao klemtoeën. Es d'r klemtoeën óp d'r örsjte klaank liekt, is d'r diftong dalend, wie in au en ui. Mèt d'r klemtoeën óp d'r twiede klaank is d'r diftong sjtiegend.
Väörbeelde van Limburgse dalende diftonge zeunt de kleenkers in lauw en lèj. Ooch alle monoftonge die 'ne naosjlaag kriege mèt 'n sjwa zeunt (centraliserende) diftonge, zowie in de laeëze of bäöëke.
Saorten aan diftonge
Aope diftonge kómme väöl veur in Duutsje dialekte. Hiebie geit 't mit naam ómme diftonge die 'n samegesmóltje [r] höbbe, wie inne wäörd wir [viːɐ̯] "veer", für [fyːɐ̯] "veur", mehr [meːɐ̯] "mieë" en zo wiejer. Mirk hiebie waal op det neet alle r-diftonge per diffeniesje aop zeen; de [aːɐ̯] sluutj namelik, zie 't mer e klei bietje.
Ottersjaermuus
De ottersjaermuus (Letien: Potamogalinae) vörmen 'n klein óngerfemielje bestäöndje oet drie saorte. Ze zien klein semiaquatische zougdere die in revere laeven en make deil oet vanne tenrekfemielje die inheimsj is in Afrika t'n zuje vanne Sahara. Alle ottersjaermuus zeen vleisaeters en jagen op alderhenj aan waterbieësjkes die ze kónne vinje mit häör gevuuelige snorhaore. Ze geliekene de otters sterk, mer oppervlekkig. Ze bewaege zich veurt door 't water door häöre zwans van links nao rechs te golve, juus wie krókkedille doon.
Indeiling
De ottersjaermuus waere wiejer es volg ingedeildj:
1739
1736 - 1737 - 1738 - 1739 - 1740 - 1741 - 1742
Limburgs Dagblad
't Limburgs Dagblad ies 'n gezèt die versjient in Nederlands Limburg. De gezèt besjteit saer 26 oktober 1918 es opvolger van de Nieuwe Limburger courier. 't Limburgs dagblad neumde zich toen 'n katholiek dagblaad veur de miensjtreek.
In 1936 woort door 't Limburgs dagblad 't provinciaal nuujsblaad, De Limburger dat in 1921 veur 't ièrsj van de peersj rolde in Zittert euvergenómme. In 1946 ginge de drie Limburgse gezètter: 't Limburgs Dagblad, De Maas- en Roerbode (Remung) en 't Dagblad van Noord-Limburg (Venlo) 'n redactioneel samewèrkingsverbónd aan ónder de naam Limburgia pers. Vanaaf 1972 waor ze 'n ónderdeil van 't Telegraafconcern. 't Limburgs Dagblad vörmp same mèt Dagblad de Limburger saer 2001 de Mediagroep Limburg. De Telegraaf haet in 2006 de Mediagroep Limburg verkoch aan de Britse investeringsmaatsjappie Mecom. De gezètter maoge van de Nederlandse Mededingingsautoriteit neet fusere.
In 2004 houw de gezèt 'n oplaag van 62.382 exemplare. De hoofredactie van 't Limburgs Dagblad ies gevestig in Zittert. 't Limburgs Dagblad versjient in versjillende edities veur Noord-Limburg, Miedde-Limburg, de Westelike Miensjtreek, Parksjtad Limburg en Mestreech-Heuvelland.
In vreuger jaore woort 't Limburgs Dagblad in de volksmónd de gezèt van Heerle geneump en Dagblad de Limburger waor de gezèt van Mesjtreech. Zoa ies ouch dudelik woa de meiste abonnees van dees 2 gezètter woonde.
Historie
De veurluiper van 't Limburgs Dagblad waor De Limburger Courier. 't Ièrsjte nummer van dees gezèt versjeen op 3 april 1847. Tot 1870 woort 't nuujs bekans gans in 't Duutsj gebrach. In 1901 verhuusde de gezèt nao Mestreech um vanaaf dan in gans Limburg te versjiene. 'n Jaor later (1902) kaom in Heerle (es nuuj gezèt) um de twiè daag De nieuwe Limburger koerier oet. In 1947 woort 't De Limburger koerier verbao um te versjiene, vanwege collaboratie in de oorlog. 20 Jaor lank maog gein blaad versjiene ónder de naam De Limburger koerier.
Aveiro (distrik)
Distrik Aveiro (IPA: [aˈvɐjɾu]) is 'n distrik in 't noorde vaan Portugal. 't Distrik grens in 't noorde aon Porto, in 't ooste aon Viseu, in 't zuie aon Coimbra en in 't weste aon d'n Atlantischen Oceaon.
Bestuurleke indeiling
't Distrik Aveiro is oonderverdeild in 19 gemeintes (municípios):
Fysische geografie
't Zuielek deil vaan 't distrik ligk euver 't algemein oonder de 100 meter bove zieniveau. Mie nao 't noorde en 't ooste weurt 't heuvelechteg, en in 't noordooste zelfs bergechteg, mèt huugdes vaan bijnao 1400 meter.
Daalhof
thumb|right|Ligking vaan DaalhofDaalhof is 'n groets opgezatte wiek in het zuid-weste vaan Mestreech, die gebouwd is in de jaore '70 en '80 vaan de veurige iew. Bijnao alle straotnaome eindege op '-hof'. De wiek ligk tege de Belzje grens aongebouwd, bij 'n aontal hoezer is de grens vaan d'n tuin teves de landsgrens.
Worms
Worms (lat. Borbetomagus, later Civitas Vangionum) is 'n kreisvriej sjtad in Rienland-Palts in Duutsjlaand en liegkt direc an d'r westelek Rien-oever. De sjtad haat belangrieke centrumfunkties.
Daalhof
De bebouwing kinmerk zich doortot 't veurnaomelek oet liegbouw besteit. Inkel bij 't winkelcentrum steit hoegbouw en in 't noorde vaan de wiek stoon drei hoeg flatgebouwe.
Lingua Franca Nova
Lingua Franca Nova is 'n einvoudige kunstaal óntworpe door Dr. C. George Boeree, bedoeld veur internationaal communicatie. Lingua Franca Nova is geïnspireerd door 't Frans, Italiaans, Portugees, Spaans en 't Catalaans. Lingua Franca Nova wörd gebroekelik aafgekort tót LFN en wörd soms ouch waal Europijin of Creol genömp. Es de meiste creooltale haet Lingua Franca Nova 'n sjtèrk vereinvoudigde grammatica. Dit beteikent neet det de taal beperkinge haet. In Lingua Franca Nova kin me aeve èkspersief zeen es in eder anger taal. De LFN-groep haet saer 2018 'ne eige Wikipedia.
Daalhof
De wiek besteit oet twie deile: Daalhof en Daalhof-Noord. Daalhof-Noord is 't lèste gebouwd in de vörm van woenerve.
Worms
De dör de Kelte es Borbetomagus gesjtichde sjtad Worms vregelt zich mèt Augsburg en Trier öm d'r titel va Aodste Duutsje sjtad. Worms is 't ènnige Duutsje lid van 't Most Ancient European Towns Network (Netwaerk van aodste Europese sjtaej).
Bekaand is Worms ooch es Nibelungensjtad, es Luthersjtad en öm d'r Wormer Dom, dae naeve dae va Mainz en Speyer ènge van de driej romaanse Keizer-Domme is.
Worms waor ooch 'n weenterverbliefplaatsj va Karel de Groete.
Smøla
thumb|De ligking van Smøla in de pervincie Møre og Romsdal. Smøla is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Møre og Romsdal in Nórwaeg. De gemeinte had 2.192 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 274,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 8. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1573.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 1,6% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Tonkinincident
thumb|USS Maddox 't Tonkinincident waas 'n kónfrontaasje tösse laegereinheje van Naord-Viëtnam enne Vereinigdje Staote waat daoveur zörgdje det d'n twieëdje drekker betroch woort bieje Viëtnamkrieg. Biejen aanval op 2 augustus 1964 door drie patrouillebuuet van Naord-Viëtnam oppen Amerikaanse torpedoboeatjaeger USS Maddox inne Golf van Tonkin en 'ne gefingeerdjen twieëdjen aanval op 4 augustus 1964. Es vergeljing bómberdeerdje de Amerikaanse lóchmach Naord-Viëtnam veuren ieëste.
De politische reaksje waas det inne Vereinigdje Staote de Tonkinresolutie aangenómme woort waat prizzendènt Lyndon B. Johnson volmach goof veur drekke aanvallen in Zuudoeas-Azië, sónger hieveur 'n formeel kriegsverklaoring mit goodkinning van 't Amerikaans Congres nuuedig waas.
d'n Aanval op 2 augustus waas controversieel; de USS Maddox zów veuren aanval 't Naord-Viëtnamees territoriaal water in zeen gevaren en dus de reaksje van det landj oetgelok höbbe. In 2005 woort nag waal bekandj det d'n twieëdjen aanval noeatj plaats gadj haet.
Erosie
Erosie is 't percès van slietaasj van 'n vaste oppervlakde wobie matterjaal wuuertj versjaove of gans verdwientj. Oppe aerd gebeurt erosie veural dore wirking vanne windj, struimendj water en ies, mer ouch óngewuuener vörm van erosie zeen meugelik es e gevolg van vólkanisme en inslaeg.
Troisvierges
Troisvierges (Luxemburgs: Ëlwen, Duits: Ulflingen) is 'n gemeinte en plaots in 't kanton Clervaux, Diekirch, Luxemburg. Troisvierges is Frans veur de drei mage. Dit is euvereges ouch in 't waope vaan de plaots te zien.
Geografie/Demografie
left|thumb|150px|Oetziech op Troisvierges De gemeinte tèlde op 1 januari 2016 3.112 inwoeners, en heet 'n deechde vaan 82km². Troisvierges heet 'n oppervlak vaan 37,86 km².
Erosie
Erosie is e fenomeen mit 'n netuurlike oearzaak det in eder geologisch tiedpirk optruuedj. Miensjelike aktiviteite kónnen 'n erosiepercès versterke, wie door 't kappe van busj en 't kaalhaje vanne baom door ploge. Erosie mót me neet verwarre mit verwaering. 't Versjil tösse erosie en verwaering is det bie erosie de gróndj wuuertj versjaove, dewiel bie verwaering de gróndj waal in stökskes brèk (mechanische verwaering) of sjemisch verangertj (sjemische verwaering), mer oppe zelvendje plaats blief. Waal is 't zoea det verwaerdje gróndj väöl mekkeliker erodeertj.
Erosie wuuertj döks ouch toegepas op anger fenomene, wie tandjerosie.
Nettetal
Nettetal is 'n gemeinte in de Duitse deilstaot Noordrien-Wesfale, gelaege in het district Kreis Veeëse. 't is de Duitse beurgemeinte van Venlo. De gemeinte haet 42.400 inwoeëners en de hoofplats is Lobberich.
Platse
De gemeinte Nettetal besteit oét de volgene stadsdeile:
Jeantes-la-Ville
Jeantes-la-Ville ies 'n gemeinte en dörpke in 't departement Aisne, in de regio Picardië (Hauts-de-France) in 't noorde van Frankriek.
Opvallend in dees sjtreek, ouch de Thiérache geneump, zint de versjterkde kèrkskes, opgetrokke in baksjtein.
Ein van die geboewe ies de kèrk van Jeantes. In de zomer van 1962 besjilderde de Limburgse kunssjilder Charles Eyck oet Meersje, op oetnuèdiging van de Nederlandse pesjtoar van de parochie, 't gans interieur van dit kèrkske mèt fresco's. 'n Totaal oppervlakte van 200m². De kèrk ies gewiejd aan Martinus en sjtamp oet 1775.
Isidorus van Madrid
thumb|250px|Isidorus van Madrid in kapel van Zjwier Isidorus van Madrid ies 'ne heilige, dae gebore ies in Madrid (Sjpanje) in 1070 en gesjtorve op 15 mei 1130. Hae ies de besjermheilige van boere en tuindersj. Ziene fièsdaag vèlt op 15 mei. Isidorus woort heilig verklaord door Paus Gregorius XV op 12 maart 1622.
Zien attribuut ies de reek, sjöp of gaffel.
Kèrk
thumb|right|250px|Isidoruskapel in Zjwier Aan de Plaza Mayor in Madrid sjteit de kèrk, die gewiejd ies aan de petroanheilige van de sjtad: de San Isidrokèrk. 't Betref 'n 18e ièws barok geboew.
Kèrke en Kapelle in Limburg
In Heibloem (1952) en in Haler-Uffelse (1951) (allebei in de gemeinte Leudal) liegke kèrke gewiejd aan Isidorus. In Neer (gemeinte Leudal) sjteit 'n neogotische kapel oet 1925-1930 mèt 'n beeld van de heilige (mèt sjöp en ploog) en in Zjwier, bie Wienesrao sjteit 'n Isidorus baekapel saer 2000. Binne in 't geboew sjteit 'n mergele Isidorusbeeld gekap door Jan Aarts oet Valkeberg nao 'n veurbeeld oet Sjpanje. In 't geboew hange 4 sjilderieje oet 't leve van de heilige van de sjilder John Dekkers oet Zjwier.
Naamgenoat
'ne Andere heilige mèt dezelfde naam ies Isidorus van Sevilla, gesjtorve op 4 april 636 in Sevilla (Sjpanje). Hae ies de hudige petroanheilige van internet en computersj.
Volksrepubliek Donetsk
thumb|Vaan va Volksrepubliek Donetsk thumb|Kaat va Volksrepubliek Donetsk De Volksrepubliek Donetsk (Russisch: Донецкая народная республика, Donetskaja narodnaja respoeblika, Oekraïens: Донецька Народна Республіка, Donetska Narodna Respoeblika) waor 'ne zelfverklaorde staot op 't internationaol erkind groondgebeed vaan de Oekraïne. 't Gebeed sjeide ziech in 2014, nao de Oekraïense börgeroorlog, same mèt de Volksrepubliek Loehansk vaan de Oekraïne aof. De regering, die ing ban mèt Rusland oonderheel, eisde gans 't oblas Donetsk op meh controleerde dao mer e deil vaan.
Begin 2022 besloot de Russische president Vladimir Poetin de twie 'rippublieke' te erkinne. Heer leet vaanaof fibberwarie vaan dat jaor zien legers oetvalle nao door de Oekraïne gecontorleerd gebeed (zuug kreeg i g'n Oekraïne). Ind september woorte in Donetsk, wie in veer aander deils bezatte Oekraïense oblaste, zwoer gemanipuleerde (en nao 't volkerrech illegaol) referenda euver aonsleting bij Rusland gehawwe. Nao aonleiing daovaan liefde Rusland dit gebeed op 30 september vaan dat jaor officieel in, 'n annexatie die internationaol zoonder erkinning bleef.
Antonio de Cabezón
Antonio de Cabezón (30 miert 1510, Castrillo Mota de Judíos - 26 miert 1566 Madrid) is 'ne Spaonsen organis en kompenis in de renaissancemeziek. Heer waor actief in de zèstienden iew en is bekind um kompesities wie Tientos y Glosados (roontelum 1560). Heer weurt gezeen es eine vaan de groondlègkers vaan d'n tiento, 'ne Spaonsen tegenhenger vaan de klaveermeziek oet de Renaissance.
Agdenes
De gemeintecode is 1622.
Veur de fusionering tösse Nord- en Sør-Trøndelag beheurde dees gemeinte toet Sør-Trøndelag.
Viroinval
thumb|Locatie va Viroinval in Name. Viroinval is 'n gemèngde in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Philippeville. Op 'n oppervlakde va 120,9 km² wonne 18.319 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 152 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|Ruïnes van 't kesjtieël Hauteroche (vieftieënde ieëw) in Dourbes in de gemèngde Viroinval. Dourbes, Le Mesnil, Mazée, Nismes (gemèngdehoes), Oignies-en-Thiérache, Olloy-sur-Viroin, Treignes en Vierves-sur-Viroin.
Baansjotel
'n Baansjotel is ein Limburgs sjelwoord dat vreuger völ gebruuk woort veur ’n roddelaersjter, ’n vroumesj dat van hoes tot hoes dörpsnuujkes vertèlt.
Baansjotel kaom qua beteikenis euverein mèt 't in Nederlandj gebruukde woord roddeltante.
Verwante Limburgse weurd zint: 'n bletsj, 'n sjroet, 'n mertwief en 'n klappeij.
Vreuger sjtónd ’t woord veur 'n tóndjeldoas, 'n getuug óm vuur mèt te make door houtsjnippere mèt vuursjteinkes aan te make.
Etymologie
Neet bekènd. Waarsjienlik ’n sjotel (de roddelaersjter) die euver de sjtraot (baan) rolt en daobiej lawaaj maak dat jederein in elk hoes wo ze langs kump kent heuëre.
Charles Dickens
frame|Charles Dickens Charles John Huffam Dickens (Portsmouth, 7 februari 1812 - Higham (Kent), 9 juni 1870) waor 'nen Ingelse romansjriever. Heer weurt gezeen es eine vaan de veurnaomste Britse sjrievers vaan de negentiende iew en es eine vaan de groetste romansjrievers oets. Zie werk, wat bij ze leve al väöl geleze woort, is zeker in de Ingelstaolege wereld populair gebleve nao zienen doed; zien romans zien tot d'n daag vaan vendaog allemaol oonaofgebroke nui verkriegbaar gebleve. Heer steit bekind um zien woonderleke, groteske karakters en situaties binne 'n realistische, maotsjappijkritische thematiek (ermeuj en sociaal oongeliekheid, 't oonierlek rechssysteem, hypocrisie enz.).
Jäög
Dickens heet dèks umgevinge en gebäörtenisse oet zie leve in zien beuk verwèrk, in 't bezunder in David Copperfield.
Charles Dickens woort gebore in 't distrik Landport vaan Portsmouth, Hampshire, es twiede vaan ach kinder vaan John Dickens (1786-1851) en Elizabeth Dickens, gebore Barrow (1789-1863). Wie Charles vief jaor aajd waor verhuisden 't gezin nao Chatham in Kent (de umgeving boe-in Great Expectations speult), um ziech vief jaor later in Camden Town (Londe) te vestege. De familie waor bemiddeld en Dickens greujde op in 'n röstege umgeving.
Hei-aon kaom in 1824 abrup 'n ind wie z'n pa weges hoeg sjölde opgeslote woort. Um noe in 't oonderhaajd vaan de familie te veurzeen woort de twelfjaorege Charles door zien ma nao 't febrik gesjik, boe heer etikette mós plekke veur zes sjèlling de week. Nao e paar maond verbeterde hun financieel situatie meh de ma haolde häör zoon neet mètein oet 't febrik. Dit zouw Dickens häör noets vergeve. De kinderarbeid en de situatie die detouw leide zien verwèrk in David Copperfield, boe-in zien ma model stoont veur Miss Murdstone en ziene pa veur Mr. Micawber. Bovedeen zouw heer nog dèks opkoume veur de rechte vaan de erme (beveurbeeld in Oliver Twist).
In mei 1827 begós heer in 'n avvekaoteketoer es klerk te wèrke. Dit brach häöm mèt 't rechssysteem in aonraking, boe-op heer later väöl kritiek zouw höbbe. Later begós heer es stenograaf en in 1830 oontmootde heer zien ierste leefde Maria Beadnell, die model stoont veur Dora in David Copperfield. Wie in 't book waore häör awwers 't neet mèt de relatie eins; ze sjikde 't keend nao Paries op sjool.