cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Weit
Weit, terve of tarwe (Letien: Triticum) is ei vanne veurnaamste grane wo de miensjheid zich mit veurzuut van aetes, naeve ries en meis; 't steitj mit meis op 'n gedeildje ieëste plaats. In Nederlandj woort in 2005 116.000 hectaar wintjerweit en ruum 20.600 hectaar zomerweit verboedj. Weit is 'ne zelfbestuver.
Oearsprónk
Weit is ouch ein vanne aadste gedomesticeerdje plantje. De domesticatie vónj wersjienlik zoeaget 10.000 jaor trögk plaats in 't Midden-Oeaste en Afrika, van Syrië toet Kasjmir en nao 't zuje toet in Ethiopië.
Gewuuen weit of wegkweit is qua aafstamming hexaploied mit 42 chromosome (2n = 6x = 42) en óntstangen oet versjillige veureljers.
De óntwikkeling is wersjienlik es völg gegange:
Bie kruutsinge tösse saorte (basterdering of hybridisatie) óntstaon, doordet de chromosoompare neet gans homoloog zeen, döks gein fertiel naokómmeling. Bie verdöbbeling van 't aantaal chromosome kan waal 'n gooj paring vanne chromosomen optraeje, zodet de meiose zónger verstuueringe kan verloupe.
Rasse
Weitrasse waeren ingedeildj nao greujsezoen (wintjerweit, zomerweit en euvergangsweit). Wiejer maak me bie wegkweit óngersjied op gróndj van:
Ouch wuuertj wegkweit döks ingedeildj op gróndj vanne kwaliteit, die groeatendeils wuuertj bepaoldj door 't gehalte enne kwaliteit van 't eiwit of glute en in minder maot dore helheid vanne korrel.
In Nederlandj waere weitrasse gekwalificeerdj es:
18 december
18 december is de 352ste daag van 't jaor (353ste daag in ein sjrikkeljaor) in de Gregoriaanse kalender. Nog 13 daag pest 't eindj van 't jaor.
Gebäörtenisse
thumb|right|150px|Abel Tasman, eësjte Europeaan in Nuuj-Zeëlandj in 1646.
Gebore
thumb|right|150px|Paul Klee, gebaore op 18 december 1879.
Sjinese Moer
De Sjinese Moer of de Groeate Moer is 'n moer in 't naorde van Sjina, die zoea 21.000 kilomaeter lank is. Ze wuuert owwel gezeen es ei vanne neet-klassieke werreldwónjere. De moer is opgetróch oet stein, mer ouch veur e groeat deil oet aerd. De fónksje vanne moer waas de verdaejiging van 't landj taenge nomadische invallendje stammen oet 't naorde.
De ieëste moer woort zoea 200 v. Chr. opgetróch door versjillendje stökker moer mit einanger te verbinjen en aerdwerk te vervange door stein. De hujige moer stamp veural oete Ming-dynastie (1368-1644). De moer haet tieëntalle paorten en ruum 1000 forts en oetkiektaores. De kómmunikaasje tösse dees kwaam toet standj middels rouksignale.
Groete Staat en Kleine Staat
De Groete Staat en de Kleine Staat zien twie straote in 't centrum vaan Mestreech. De straote ligke aonein en kinne gezeen weure es de slagaojer vaan 't centrum. Dees twie straote zien ouch de groete winkelstraote vaan de stad. Hun naome koume vaan 't stadsbestuur (de staat) wat in de middeliewe hei gevesteg waor. 't Dinghoes ('t awwe gerechsgebouw) rappeleert hei nog aon.
Sjinese Moer
Bieje stej is de moer good restereerdj, mer op 't plattelandj is die väölal vervalle.
Kralingse Veer
thumb|Ligking vaan Kralingse Veer in de gemeinte Rotterdam. Kralingse Veer is e dörp wat es buurt deil oetmaak vaan de gemeinte Rotterdam zoewie vaan häör stadsdeil Prins Alexander. 't Ligk aon 't water, oongeveer bij de moond vaan d'n Hollandsen IJssel in de Nuie Maos. De plaots heet zoe'n 1700 inwoeners. 't Dörpke is geneump nao 't poontveer riechting IJsselmonde wat hei iewelaank voor.
Aonzien
De mieste bebwouing is geconcentreerd aon de IJsselmondselaan, dee vaanoet Kralingen nao de revier löp. 't Opvallendste monumint is de Herstèld Hervörmde Laankerk.
Ligking
Kralingse Veer huurt bij Rotterdam, meh weurt umgeve door Capels groondgebeed. Neet allein oostelek vaan 't dörp vint me die gemeinte, ouch 't industrieterrein Rivium, direk westelek vaan Kralingse Veer, vèlt dao-oonder. Dit is 't gevolg vaan diverse gemeinteleke herindeilinge (zuug oonder). Kralingse Veer vörmp zoe 'n exclaaf vaan zoewel 't stadsdeil Prins Alexander es de gemeinte Rotterdam.
Historie
't Poontveer vaan IJsselmonde nao Kralingen weurt veur 't iers geneump in 1333, meh is woersjijnelek väöl awwer. 't Kin oonderdeil zien gewees vaan 'ne Romeinsen heerweeg, al vèlt dat neet aon te tuine. Umtot 't dörp Kralingen wijer landinwaarts laog, kós hei roond 'nen herberg en 'n oetspanning e gans dörp oontstoon, zeker wie midde achtienden iew de zalmvèsserij op de Hollandse revere opkaom. In Kralingse Veer kaom 'ne zalmaofslaag dee tot in d'n twintegsten iew bestande heet; roond deen tied verdwijnt de zalm oet 't gebeed. Bij de Watersnoedramp vaan 1953 kaom ouch d'n diek bij Kralingse Veer oonder drök te stoon; in 1955 mós 'r daorum verzwoerd weure. Heibij góng väöl vaan de dörpsbebouwing verlore. 't Veer bleef bestoon tot de eupening kortbij vaan de Van Brienenoordbrögk in 1965.
Kralingse Veer had vaanajds ummer oonder Kralingen gevalle. Wie dees gemeinte in 1895 woort opgeluf, kaom 't lendelek deil oonder Capelle aan den IJssel, zoe ouch Kralingse Veer. Rotterdam bleef evels hoongereg nao mie groond, en annexeerde in 1941 deile Capels groondgebeed. De grens kraog heibij häör bove besjreve grèlleg verluip.
Bronne
Dit artikel is gooddeils gebaseerd op zie Nederlandstaoleg equivalent, en wel in dees versie.
Ennepetal
Ennepetal (Nedersaksisch: Iämpedal of Iämpedâl) is e Wesfaals stedsje in de krink (Kreis) Ennepe-Ruhr-Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Zoewie de naom al veraojd, ligk de plaots in 'n daal vaan de revier de Ennepe. Ikkenomisch gezeen maak Ennepetal deil oet vaan 't Ruhrgebeed. Mèt häör 57,43 km² en 29.703 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 517 de veerkante kilometer.
't Op 184 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 9 stadsdeile.
Jura (kanton)
Jura (Duits: Jura, Frans: Jura, Italiaons: Giura, Reto-Roemaans: Giura, Engels: Jura, officieel République et Canton du Jura) is 'n kanton in 't noordweste vaan Zwitserland. 't Is 't jongste kanton vaan Zwitserland, gans Franstaolig, en pas gevörmp in 1979 door 'n aofscheiing vaan 't twietaoleg kanton Bern nao flinken drök vaan Franstaolege kant.
Plaotse en gebede
De hoofplaots Delémont telt 15.590 inwoeners (2010). Porrentruy volg mèt 6679 inwoeners (2010).
Distrikte
't Gief 3 distrikte:
Charles Eyckpark
thumb|'t Charles Eyckpark vaan noord nao zuid gezeen. Links zuut me de Stoa, rechs de Maos, op d'n achtergroond 't [[Bonnefantemuseum en de Kennedeybrögk.]] thumb|'t Park vaanaof Kaffee Zuid. 't Charles Eyckpark is e park aon de Maos in Mestreech, in de De Zjeramiek. 't Is verneump nao de sjèlder en beeldhouwer Charles Eyck.
Natuurkunde
Natuurkunde of fysica (nao 't Aajdgriekse φυσικός (phusikos), "natuurlek") is de wetensjap vaan de natuur in häöre breidste zin, meh veural vaan de leveloze natuur. Natuurkundege bestudere de gedraginge vaan materie in e wied spectrum vaan contexte, vaan de sub-microscopische elementair deilkes tot de eigensjappe vaan alle materie in 't hielal es samehangende entiteit.
Charles Eyckpark
Ligking
't Charles Eyckpark vörmp e smaal, laankgerèk stökske greun wat begint bij de Maospunttorie, neven 't Plein 1992, en doorlöp tot aon 't Bonnefantemuseum. Vaan noord nao zuid löp 't touw in de vörm vaan 'ne toertpunt. Aon de weskant löp de Maos, in 't ooste weurt de grens gevörmp door de Stoa, e laankgerèk appartemintegebouw vaan de Zwitser Luigi Snozzi. 't Perkske is verbooje veur oto's, meh loupers en fietsers kinne wel drin en dedoor. Fietsers gebruke de Maospuntweeg, loupers kinne ouch via de päörtsjes in de Stoa in en oet 't park.
Natuurkunde
Sommege door de natuurkunde bestudeerde eigensjappe höbbe betrèkking op alle nivo's vaan materie, wie 't Behaajd van Energie. Dees eigensjappe weure dèks natuurkundege wètte geneump. Natuurknnde weurt al ins 'n "basiswetensjap" geneump, umtot al aander natuurwetensjappe (biologie, sjemie, geologie ezw.) ziech bezeghawwe mèt zeker deile vaan de materie die nao de natuurkundege wètte luustere. Zoe is sjemie de wetensjap vaan de molecule en de sjemische stoffe die ze in samehang vörme. De eigensjappe vaan 'n sjemische stof weurt bestump door de eigensjappe vaan de oonderligkende molecule, die naodrökkelek besjreve weure door takke vaan natuurkunde wie kwantummechanica, thermodynamica en elektromagnetisme.
Gooj week
De Gooj week ies bie de Katholieke de week, die begint op Paumezóndig en die eindig op Paosjdaag. Ander name zint passieweek en Sjtil week. In dees week weurt speciaal aandach gegeve aan 't lieje van Jezus, veural op Goje vriedig.
Charles Eyckpark
Oontwerp
't Oontwerp vaan 't park kump vaan de Zweedse landsjapsarsjitek Gunnar Martinsson. Heer beheel de al bestaonde Maospuntweeg mèt zien rei linde. Tege de Stoa bouwde heer 'n betonne pergola-moer. Vaanaof de päörtsjes in de Stoa loupe twie paajer nao de Maos touw, zoetot 't perkske in drei deile weurt verdeild. 't Noordelek deil, 't breidste, besteit veural oet gazon (foto), mèt gans aon de noordkant de geneumde viever en in 't midde e heuvelke mèt buim. In 't middeste deil stoont al 'nen esdore; Martinsson leet dao ouch nui buim en struuk plante. 't Zuielek deil is gooddeils bestraot en deent feitelek es veurplein veur 't Bonnefantemuseum.
Natuurkunde
De natuurkunde is ouch aon de mattematiek ing verwant. Natuurkundege theorieë weure bekans oetslutend oetgedrök aon de hand vaan mattematische relaties, en de mattematiek die daobij gebruuk weurt is gemeinelek ingewikkelder es bij aander wetensjappe. 't Versjèl tösse natuurkunde en mattematiek is tot de ierste oeteindelek geïnteresseerd is in besjrievinge vaan de materieel wereld, dewijl de lèste ziech bezeghèlt mèt abstracte patroene die in de perceptief wereld häör equivalente neet hove te höbbe. De natuurkunde is 'n empirische wetensjap, de mattematiek 'n logische wetensjap. De grens weurt evels neet altied te sjerp getrokke. D'r is e groet oonderzeuksgebeed dat op de grens vaan alletwie ligk, bekind es de mattematische natuurkunde mèt es doel 't oontwikkele vaan de mattematisch structuur die natuurkunde-theorieë oondersteunt.
Touwpassinge
De natuurkunde heet touwpassinge in väöl exacte wetensjappe en in de techniek. Väöl modern apparatuur, zowie de laser en de op de transistor gebaseerde computer, zouwe zoonder de natuurkunde van noe neet meugelek zien.
2 mei
Heiligedaag van Athanasius
Gooj week
Wiette dónderdig
De dónderdig in dees week weurt Wiette dónderdig geneump, vanwege de kleur wiet in de liturgie van daen daag. In de kèrkelike vieringe weurt dan o.a. 'n wiet kasuifel gedrage, in tegesjtèlling tot de 40 aafgeloupe vastedaag, die in 't paars plaatsvónge.
In de biebel vingk op dezen daag 't lètste aovendmaol plaats. 't Gezamelik ete van Jezus mèt zien apostele. In de liturgie weurt dan de insjtèlling van de Heilige Mès en van 't preestersjap gevierd.
Goje vriedig
De vriedig veur Paosje hèt Goje vriedig. Op deze daag weurt herdach, dat Jezus aan 't kruus ies gehange. Um drie oer in de mieddig vinge (boete)vieringe plaats in de kèrk. Op daen daag weurt de kruusweeg geloupe. Dat ies 'n wandeling mèt gebed langs de kruusweegsjtasies in 'n kèrkgeboew of langs 'ne boete-kruusweeg. Goje vriedig ies bie de katholieke 'ne verpliechde vastendaag.
Paosjzaoterdig
Paosjzaoterdig weurt ouch waal Goje zaoterdig geneump. Folklore: De kèrkklokke kière truuk van hun reis oet Roame en sjtruie eier oet veur de kinger, die dees dan maoge zeuke en rape.
Passiesjpel
't Leve van Jezus in zien lètste daag weurt oetgebeeld in de Passiesjpele, die o.a. in Tegele in Nederlands Limburg um de vief jaor weure opgeveurd.
Mestreechter Taol
Mestreechter Taol (MT) of mestreechtertaol.nl is 'n Limbörgse website en 'n oetgebreid taolkundeg naoslaagwerk euver de Mestreechse variant vaan 't Limbörgs. 't Belangriekste oonderdeil is d'n dictionair vaan de Mestreechter Taol, d'n officielen opvolger vaan de Nuie Mestreechsen Dictionair (NMD). Daoneve bevat de website grammaticahölp, spreekwäörd en gezègkdes, complete naoslaagwerke en e geavvenceerd rijmsysteem.
't Projek Mestreechter Taol is bedach, geïnitieerd en oetgewèrk door Roger Weijenberg. Zien ambitie waor um 'n taolkundeg naoslaagwerk te creëre veur 't Mestreechs (ofwel de Mestreechse variant vaan de Limbörgse spraok) wat online en gratis besjikbaar zouw zien. Binne 't projek heet heer twie bestaonde dictionairs en vijf aander taolkundege beuk gedigitaliseerd en alle gegeves binne ein database aonein gekoppeld. Door middel vaan scrips is extra data geginnereerd.
Um de online dictionair ouch te laote functionere es e rijmdictionair waor fonologische analyse nudeg vaan 't klaanksysteem vaan 't Mestreechs Limbörgs. Weijenberg heet heiveur e programma gesjreve wat de umzètting nao 't IPA - 't Internationaol Fonetisch Alfabet - otomatiseerde, boedoor 'n klein 70.000 wäörd zien veurzien vaan 'n eige IPA-transcriptie.
Op 18 november 2014 waor de website Mestreechter Taol e feit; 'n oetgebreid taolkundeg naoslaagwerk euver 't Limbörgs dialek vaan Mestreech, mèt es belangrieks oonderdeil 'nen dictionair vaan 't Mestreechs dee erkind weurt door Veldeke es d'n officiëlen opvolger vaan de Nuie Mestreechsen Dictionair. Daoneve bevat de site grammaticahölp, vervoginge en verbuiginge, spreekwäörd en gezègkdes, versjèllende beuk en e rijmsysteem. Op 26 miert 2015 kraog Weijenberg in Gent de Europese Language Industry Award oetgereik veur zien projek Mestreechter Taol.
Taolwetensjappeleke oondersteuning
Veur de taolwetensjappeleke oondersteuning en begeleiing heet Weijenberg hölp gekrege vaan prof. dr. Flor Aarts, prof. dr. Carlos Gussenhoven (Radboud Universiteit, Nimwege), prof. dr. Leonie Cornips (Meertens Instituut / Universiteit Mestreech) en prof. dr. Nicoline van der Sijs (Meertens Instituut / Radboud Universiteit).
Larry Weiss
Laurence D. "Larry" Weiss (25 meert 1941) is 'nen Amerikaanse leedjessjriever en muzikant. Hae sjreef 't nummer "Rhinestone Cowboy", det 'n nummer-einhit waerde veur Glen Campbell in 1975 en sjreef mit aan "Bend Me, Shape Me", "Hi Ho Silver Lining" en versjillende anger internationaal hits.
Mestreechter Taol
Fincancieel steun
MT heet financieel steun gekrege vaan de Gemeinte Mestreech, Rabobank Mestreech, Raod veur 't Limburgs, Prins Bernhard Cultuurfonds Limburg, Stichting Elisabeth Strouven Kanunnik Salden, Stichting Frederik Edmond Brand, Stichting 't Struyskommitee en Stiechting Veldeke Mestreech.
Larry Weiss
Weiss gruide op in Brooklyn, Nuuj-York, en verhoesde in 1971 nao Los Angeles. Sins 1992 woont t'r in Nashville.
Mungerao
Mungerao (Duutsj: Müncherath) is e gehuch inne gemèndje Geilekirke in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale. 't Plaetske ligk ane Teverenerbaek en besteitj allewiel slechs oet einen haof. Mungerao ligk juus t'n zuje van Nieërsjtraot, ane waeg richting Tevere. In die litste plaats ligk den ouch 'ne Müncherather Straße.
Toet 1 jannewarie 1972 behuuerdje Mungerao bie de gemèndje Geilder, same mitte plaatse Bocket, Bocket, Hatterao, Panneschopp en Nieërsjtraot; daonao zeen ze heringedeildj bieje stad Geilekirke.
Oradea
thumb|Stadhoes (1904). Oradea (Hóngaars: Nagyvárad, Pruus: Großwardein) is 'n stad in 't wèste van Roemenië, op 12 km van de grens mit Hóngarije, behuuerendj toet de streik Crişana (en in rume zin toet Transsylvanië) Die tal in juli 1997 zoeaget 221.000 inwoeaners. De stad lègk aan de Snelle Cris (Roemeens: Crişul Repede) en is de höidstad van 't distrik (judeţ) Bihor. 't Is e belangriek economisch, sociaal en cultureel centrum mit industrie (machineboew, chemie), 'ne jónge universiteit en toerisme (op kórten aafstandj lègke de geneiskrechtig brónne van Băile Felix). In de stad laef 'ne groeate Hóngaarse minderheid.
Robert Pattinson
thumb|Robert Pattinson. Robert-Thomas Pattinson is 'nen Ingelsen aktäör, e model en 'ne muzikantj. Hae is gebaoren op 13 mei 1986 in Lónje. Zien bekindjste rolle zeen Edward Cullen oet Twilight en Cedric Diggory in Harry Potter 4.
Hood River County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Oregon thumb|200px|Ligking vaan Hood River County Hood River is 'n in 1908 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Hood River heet ziene naom te daanke aon de Hood Revier. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Hood River.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 1.382 km² boevaan 1.353 km² land is en 29 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Hood River County 20.411.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Vaxholm
Vaxholm is 'n gemèndje in Stockholms län, Zwede. De gemèndje tèltj 10.406 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 58,06 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 179,2 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
8,74% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Maersele
Maersele (Nederlands Merselo) is e dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Venroj, t'n ooste vaan de plaots Venroj, mèt (2006) 1055 inwoeners en 'n oppervlak vaan 1694 hectaar. Petroenheilege is Sint-Oda.
Merselo is, atypisch veur zien umgeving, 'n esdörp. Bij Maersele ligk de Weverlosen Berg, 't hoegste punt vaan Noord-Limburg. Maersele heet e riek vereinegingsleve mèt oonder mie twie famfare en versjèllende sportvereineginge.
Maersele is te verklaore es "bós (loo) bij e meer (mer)" en weurt in 'n akt vaan tösse 923 en 926 veur 't iers geneump.
Toemeleer
right|thumb|Toemeleer D'n toemeleer (Tursiops truncatus) is de algemeinste en bekindste vertegewoordeger vaan de femilie Dolfijne. Ze hure bij 't geslach Tursiops of toemelere, wat oet drei soorte besteit: 't gief ouch nog de Indo-Pacifische toemeleer (T. adunctus) en, bekind sinds 2011, de Burrunandolfijn (T. australis, lètterlek 'zuieleken toemeleer'). Hun Atlantisch broor gelt es toemeleer sensu stricto en weurt hei behandeld. Heer weurt algemein in alle gemategde, subtropische en tropische zieë en oceaone gevoonde. De soort is neet bedreig en kin ouch in de natuur meujteloes standhawwe. Ziene bekindheid bij 't publiek daank heer aon zien intelligentie, dee häöm in staot stèlt in dolfinaria en tv-series (wie Flipper) op te trejje.
Liefsbouw
Toemelere zien forse, meh gemeinlek slaanke bieste vaan twie tot veer meter. Hun gewiech is nogal variabel: vaan 150 tot 650 kg. De mennekes zien gewoenlek get langer en veural zwoerder. 't Bliek tot toemelere in kawwer en deper watere langer en dikker zien.
Gedraag en sociaal leve
right|thumb|Toemelere speule gere. Dit exemplaar liet ziech door 't keelzog vaan 'ne boot oet 't water duie Toemelere leve in sjaole vaan e dozijn bieste. Dees sjaole zien permanent en vörme 't veurnaomste sociaal kader vaan 'nen toemeleer. De gemiddelden toemeleer zouw volges oonderzeuk naoventrint 100 ander toemelere kinne. Wie inkel ander dolfijnsoorte kint de toemeleer geluid es communicatiemiddel; 't liekent zoe wied oontwikkeld tot 't hei um 'n taol geit. Nao 't geluid wat toemelere make is väöl oonderzeuk gedoon; in d'n einentwintegsten iew is me dao e stök wijer mèt gekoume. Zoe is intösse bekind tot de soort, wie de mins, gebruuk maak vaan keendgeriechte spraok (IDS) um hun keefkes dit klaanksysteem aon te liere. Aander geluide weure gemaak es plaotsbestumming (natuurleke sonar, wie ouch vleermuis dat höbbe) en speul ('meziek'). Ze speule ouch dèks; soms make ze ziech daobij litteikes door mèt stein te kretse.
Toemelere in de minseleke cultuur
Toemelere weure dèks in gevangesjap gehawwe, veur aon 't publiek hun kunste te laote zeen. Dao is 'n aw discussie of de diere wel of neet geëigend zien veur dat soort dinger. De bieste zouwe volges critici te wieneg ruimde höbbe en de truukskes die de bieste mote oetveure kinne ouch neet op hun sympathie rekene. Algemein dink me evels tot de toemelere, die zoe gere speule, 't speulelemint wel kinne waardere, meh tot me ze in e hiel groet bassin mèt hiel väöl ander toemelere moot hawwe.
De bekindsten toemeleer oet de historie is Flipper, vaan de gelieknaomege tv-serie. De marine vaan de Vereinegde Staote en vaan e paar ander len, zèt de bieste soms in veur missies.
In Nederland en 't Belsj
In de Noordzie weurt mer bij oetzundering 'nen toemeleer gezeen, allewel tot 't bies dao good kin leve. Begin mei 2020 haolde 'nen toemeleer 't nuits door bij oongelök door 't Noordziekenaal d'n have vaan Amsterdam in te zwumme.
Glaaswöl
Glaaswöl is e silicaat det wuèrtj gebroek es isolaasjematterjaal. 't Is e perduk det wuèrtj gemaak oet de slak dae euverblief bie de perduksje van staol. 't Is neet branjbaart en neet oplosbaart in water en daoveur erg gesjik es boewmatterjaal. Bie 't wirke mit glaaswöl mót me waal besjurmendje kleier aanhöbbe, wie wirkhaasje en e staofmasker.
Glaaswöl is sumpel te verwirke. 't Waog bao nieks. Me kan 't knippe mit 'n sjieër of snieje mit e lank mets. 't Kan waere gevaoje en in ónregelmaesige ruumdje waere geproep. Veur 't vas te zètte kónne niette of naegel waere gebroek.
In 't nuujs - Vereinig Keuninkriek en Ierlandj
2020
In Ierlandj vènje parlemèntsverkezinge plaats. Regeringspartie Fine Gael, oppositieleier Finna Fáil en 't radicaal-nationalistisch Sinn Féin kómme in de ierste exitpolls óngeveer geliek oet.
't Vereinig Keuninkriek verliet es ierste zelfsjtendige sjtaot oets de Europese Unie, naodet de kezers in 2016 mit e rifferendum daotoe hauwe besjlaote.
Prins Harry en zien vrouw Prinses Meghan trèkke zich trök oet 't Brits Keuninklik Hoes. Ze laote de titel Keuninklike Hoegheid valle en zalle de Keuningin neet mie formeel vertrejje.
De Britse politieke filosoof Roger Scruton sjtörf op 75-jäörige laeftied.
2019
Bie verkezinge veur 't Liegerhoes haolt de Conservatief Partie van de zittende premier Boris Johnson 'n absolute mierderheid van 364 op 650 zetele.
Prins Andrew van 't Vereinig Keuninkriek lèk zien peblieke take naer naodet hae in verbandj is gebrach mit e misbruuksjendal róndj Jeffrey Epstein.
't Vereinig Keuninkriek en de EU bereike e nuuj Brexit-akkaord. Ómdet 't de goodkäöring van coalitiepartie DUP mis, is 't aevel ónzaeker of 't akkaord weurt aangenome.
De Britsen Hoeggerichshaof verklaort 't opsjorte van 't Parlemènt daor premier Boris Johnson óngeljig.
't Brits Liegerhoes nump 'n wèt aan die 'ne Brexit zónger akkaord verbeujt. Ouch sjtump ze taege nuuj verkezinge. Allebei zeen dit zjwaor naerlage veur premier Boris Johnson.
Premier Boris Johnson liet keuningin Elizabeth II 't Liegerhoes sjorse tot 14 oktober. Dit zal de meugelikhede veur 't Parlemènt óm get aan 'ne Brexit te doon sjterk vermènjere.
Boris Johnson weurt verkaoze tot leier van de Conservatief Partie en zal zodaonde Theresa May es premier opvolge.
Premier Theresa May kunjig häör aafsjeid per 7 juni as. aan. 't Is häör neet gelök häör veurnaamste taak, 't in gooj baone veure van de Brexit, tot e good èndj te bringe.
Journaliste Lyra McKee weurt in Londonderry vermaord daor 'ne pro-Iersen extremis.
't Door premier Theresa May veurgesjtèld Brexit-akkaord tösje 't Vereinig Keuninkriek en de Europese Unie weurt in 't Liegerhoes mit 202 taege 432 sjtumme verwórpe.
2018
De Britse politicus en diplomaat Paddy Ashdown sjtörf op 77-jäörige laeftied aan blaoskanker.
D'n Thaise zakeman Vichai Srivaddhanaprabha, eigenaer van Leicester City en Oud-Heverlee Leuven, sjort kort bie 't sjtadion van zien club in zienen helikopter denaer.
700.000 luuj demonstrere in Lonje taege de aankómmende Brexit en veur e nuuj rifferendum hie-euver.
Twie Britse ministers, David Davis en Boris Johnson, numme óntsjlaag oet ónvrei euver de 'weike Brexit', dae premier Theresa May veursjteit.
In Ierlandj weurt e referendum gehaje, det de abortuswètgaeving mót verrume.
Prinses Catharina van Cambridge (Kate Middleton) bevilt van häör driede kèndj. 't Jungske hèt voloet Louis Arthur Charles.
2017
Orkaan Ophelia raos euver Ierlandj. 't Is oetzunjerlik dat 'ne sjtörm mit orkaankrach Europa bereik.
'n Geïmproviseerde explosief góng aaf in e metrotoesjtel inne Britse huidsjtad Lónje. Niemes raakde aevel zjwaorgewóndj. 'ne 18-jaorige verdachte woort inne kösplaats Dover opgepak. IS zouw d'n aansjlaag höbbe opgeëis.
'nen Auto is ingevare op vootgengers op de London Bridge. Daonao sjtapde drie manne oet, waonao zie versjillende luuj naersjtake. Ach luuj kwame óm, 48 raakde gewóndj. IS haet d'n aansjlaag opgeëis.
Bie 'ne zelfmaordaansjlaag in Manchester op e konzaer van Ariana Grande valle 22 doeje en mie as 50 gewónje. D'n aansjlaag weurt opgeëis daor IS.
De Britse premier Theresa May kóndig aan det op 8 juni dit jaor nuje vervreugde verkezinge zölle weure gehaje, mits de hie-euver ingedeende motie weurt aangenaome.
Percies e jaor nao de aansjlaeg in Brössel in miert 2016 weurt de Britse hoofsjtad Lónje opgesjrik door 'nen aansjlaag op de Westminster Bridge, bie 't Parliament Square en bie 't Westminster Palace, de zaetel van 't Britse parlement. Zès luuj woorte gedoed. Vieftig luuj raakde gewóndj. De vergadering in 't parlement woort gesjors. D'n daoder sjtorf. Ach angere woorte opgepak. De aansjlaag hèlt meugelik verbandj mit islamitisch terrorisme. IS haet d'n aansjlaag opgeëis.
D'n Britse fotograaf, filmmaeker, ierste graaf van Snowdon, baron van Amstrong-Jones Antony Amstrong-Jones sjtörf op 86-jäörige laeftied. Hae waor van 1960 bis 1978 echgenoot van prinses Margaret, de zus van keuningin Elizabeth II.
2016
Theresa May vervèngk David Cameron as premier van 't Vereinig Keuninkriek. Ze krieg dees functie naodat Cameron opsjtap en anger kandidate veur de geplande partieverkezing aafhaoke.
't Labour-parlemèntslid Jo Cox weurt op sjtraot vermaord mit nao 't zich aanzuut e politiek motief.
Sadiq Khan weurt per rifferendum verkaoze tot de nujeg börgemeister van Lonje. Hae is d'n ierste Pakistaan en d'n ierste moslim op dees positie en volg Boris Johnson op.
2015
'ne Sjtraoljaeger sjtort denaer tiedes 'n lóchshow in 't Brits graofsjap West Sussex op 'ne sjnelwaeg. Hiebie kómme èlf luuj óm 't laeve.
In e rifferendum sjtump de mierderheid van de Ierse bevolking veur inveuring van 't homohoewelik.
Bie de verkezinge veur 't Liegerhoes haolt de regerende Conservatief Partie van premier David Cameron nog wins. De Arbeierspartie van Ed Milliband verluus taege de verwachting in, en de anti-Europees UKIP brik neet daor. De SNP haolt bekans alle zetele in Sjotlandj.
2014
De Naord-Iersen dominee en politicus Ian Paisley sjtörf op 88-jäörige laeftied.
Trinitatis
Trinitatis ies 'ne christelike fièsdaag op de zóndeg nao Pinkstere. 't Ies 't fiès van de heilige drie-einheid of drievuldigheid: Vader, Zoon en Heilige Geis.
In 't nuujs - Vereinig Keuninkriek en Ierlandj
2013
Prins William en Kate, hertogin van Cambridge, kriege hun ierste kèndj. De jóng hèt George Alexander Louis, dreug d'n titel prins van Cambridge en is derde in de lien van de Britse troenopvolging.
Trinitatis
De zóndege door 't kèrkelik jaor, tösje Trinitatis en de advent, were getèld vanaaf Trinitatis en were "ièrsjte zóndeg nao Trinitatis", "twiède zóndeg nao Trinitatis" etc. geneump.
In 't nuujs - Vereinig Keuninkriek en Ierlandj
2013
Twie islamistische terroriste sjtaeke in Lonje 'ne militair doed.
Margaret Thatcher, de vreuger premier van 't Vereinig Keuninkriek, sjtörf op 87-jäörige laeftied.
De Britse premier David Cameron kunjig e referendum aan euver 't vertrèk van zie landj oet de Europese Unie. Ouch wilt hae zien positie in de EU heróngerhanjele.
2011
In Lonje begènne relle tösse jóngere en de polies, mit irnstige rinneweringe en plunjeringe. De ónras sjleit de volgende daag euver nao anger sjtei in Èngelandj.
Rebekah Brooks, jaorelank in topfuncties verbónge aan de gezètte van News International, weurt gearresteerd op verdènking van sjöld aan ónethische praktieke.
De Britse boulevardgezèt News of the World hèlt op te publicere nao e sjendal euver ónethische nuujsgaring; zóndig 10 juli zal volges eigenaer Rupert Murdoch 't lèste nómmer versjiene.
Claude Choules, de lèste veteraan oet d'n Ierste Waereldkreeg, sjtörf op 110-jäörige laeftied.
Ónger enorm mediabelanksjtèlling troewt prins William mit Kate Middleton.
In Ierlandj waere vervreugde verkezinge gehauwe. Ze waore door de regering oetgesjreve nao haevige kritiek op de economische crisis en de bezuniginge.
2010
Julian Assange, oprichter en baas van Wikileaks, weurt in Èngelandj gearresteerd. Zjwaede vräög óm zien oetlaevering óm e zaedemisdrief.
Ed Miliband weurt as nuje leisman van de Britse Arbeiderspartie gekoze en versjleit mit e henjig klein versjil ziene broor David. Hae zal oppositie gaon veure taege 't Kabinèt-Cameron.
Gordon Brown (Arbeiderspartij) trejt trök es premier vaan 't Vereineg Keuninkriek en dreug daomèt de mach euver aon 'n coalitieregering vaan Conservatieve en Liberaol Democraote mèt David Cameron es hoof.
Bij de Britse parlemintsverkezinge haolt gein vaan de partije 'n mierderheid, veur 't iers sinds 1974. De derde partij, de Liberaol Democraote, haolt evels neet zoeväöl zetele es verwach.
Vestre Toten
thumb|De ligking van Vestre Toten in de pervincie Oppland. Vestre Toten is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Oppland in Nórwaeg. De gemeinte had 12.599 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 249,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 50,6. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0529.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,2% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Herrebleujing
'n Herrebleujing óntsteit wen e bloodvaat in 't herre aopbers. Inne vouksmóndj sprèk me ouch waal van 'ne slaagaanval. Es det gebeurtj wuuertj e deil van 't herreweefsel euverspeuldj mit plasma-eiwitte en roeaj bloodcelle, det weefselsturfdje es gevolg haet.
Euveriges kan 'n beroerte ouch óntstaon door 't verstoep rake van e bloodvaat, det väöl dökker veurkump. Aafhenkelik vanne plaats vanne bleujing is 'n óngerverdeiling te make.
Rónjelóm 't herre (en deils ouch óm 't rögkemarg) zeen drie herrevleze:
1649
1646 - 1647 - 1648 - 1649 - 1650 - 1651 - 1652
Gebäörtenisse
thumb|250px| Ónthoofding van Karel I thumb|180px|left|George Fox in ein 19e eëuwse gravure nao ein ónbekènde awwer teikening
't Knikkerdörp
't Knikkerdörp (Nederlands Knikkerdorp) is 'n naobersjap vaan Wel in de Nederlands-Limbörgse gemeinte Baerge, te zuie vaan de Welsen dörpskern, aon de rieksweeg (N271) riechting De Loj. In 2007 woende dao zoe'n 170 lui. De inwoeners zien veural boere. De Knikkerdörpse akkers weure aon drei kante umgeve door bos vaan 't Nationaol Park De Maasdune; aon de veerde kant ligk de Maos.
De naom vaan de naobersjap zouw koume vaan de klein eereppelkes die dao zoe gezag wie huive oet de groond kaome.
Gelaen
Gelaen is 'n plaats in de gemeinte Zittert-Gelaen, ten zuudweste van Zittert. Tot 2002 vörmde Gelaen 'n zelfsjtendige gemeinte. Mèt vastelaovend is Gelaen bekènd es De Waereldsjtad. Gelaen is vernump nao de Gelaenbaek, wovan de Latiense noam Glana (heldere baek) is.
Gelaen waor ieërtieds 'n dörp en greujde in de twintigste ieëw sjnel oet tot 'n sjtad en 't centrum van de Westelikke Miensjtreek, veurnamelik nao de äöpening in 1926 van de Sjtaatsmien Maurits en de biejbeheuënde Cokesfebrieke Maurits en Emma II. Door de kóms van de koel greujde ouch de chemische indusjtrie van DSM (De Staatsmijnen of Dutch State Mines), wat ouch nao 't sjlete van de Mien Maurits in 1967 nog ummer de belangriekste wirkgaever is.
Gelaen haet tweë sjtasies: Gelaen-Lötterao, aan de sjpoorwaeg Zittert-Mestreech, en Gelaen-Oas, aan de sjpoorwaeg Zittert-Heële.
Historische inwoneraantalle
(logaritmische sjaol; x1830=100)
Insignes
Op 13 fibberwarie 1889 kroog Gelaen van d'n Hoage Raod van Adel ein waope toegekènd, wat zich es volg leet ómsjrieve:
Marcellinus en Sint-Pieter zin de parochieheilege. De zjwaarde drage ze es symbool van de marteldoad die ze allebeij sjtórve. 't Klein waope is van de femielie Huyn Van Awstroa, die ouch Gelaen besjtuurde, en naeve 't döbbel sjlangekruuts al saer miensjehäögenis de drie keuk van Grónsjveld in zien waope droog.
Eure
thumb|Ligking van 't departement Eure. 't Departement Eure is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 27. 't Is gelaengen in 't centraal-naordelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Seine-Maritime, Oise, Val-d'Oise, Yvelines, Eure-et-Loir, Orne en Calvados. De houfstad is Évreux.
Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Ayrton Senna
thumb|Ayrton Senna. Ayrton Senna da Silva (São Paulo, 21 miert 1960 - Imola, 1 mei 1994) waor 'ne Braziliaansen otocoureur. Heer won de Formule 1-sezoene vaan 1988, 1990 en 1991 veur McLaren en woort daomèt de bèste coureur vaan zienen tied. Op 1 mei 1994 kaom heer um bij 'ne crash op de Groete Pries vaan San Marino, 'n gebeurtenis die groete gevolge had veur 't veilegheidsbeleid in de Formule 1. Senna weurt gezeen es eine vaan de bèste coureurs oets.
Jäög en persoenelek leve
Ayrton Senna woort gebore in 't hospitaol vaan Santana, 'ne wiek vaan São Paulo, es zoon vaan Milton da Silva en Neide Senna da Silva. Ziene pa waor groetgroondbezitter en fabrikant. Ayrton waor 't twiede vaan oetindelek drei kinder. Senna tuinde al vreug 'ne groeten aonlag veur sport, meh ouch 'n slechte motorische coördinatie. Ouch in motorsport waor heer al vreug intrèsse. Zien awwers wouwe häöm evels klaormake veur e leve in de zakewereld en sjikde häöm nao de middelbaar sjaol (die heer in 1977 aofrundde) nao 'n handelsopleiing. Dao stopde heer nao 'n paar maond mèt.
In 1981 trojde heer mèt zien jäögvrundin Lilian de Vasconcelos Souza, meh 't jaor dao-op woort dee trouw weer oontboonde umtot zij ziech bij zien opkoumende racecarrièr neet good voolt. Senna begós in 1985 'n relatie mèt Adriane Yamin, die toen nog mer 15 waor; e paar jaor later verloofde ze ziech meh oetindelek woort dit niks. Heer had wijer nog relaties mèt tv-persoenelekheid Xuxa en mèt model Adriane Galisteu, die in eige land väöl media-aondach kraoge.
Coureur Bruno Senna, dee tösse 2010 en 2012 ouch Formule 1 deeg, is 't neefke vaan Ayrton Senna.
Vreug carrièr
Op 13-jaorege leeftied stapde Senna veur 't iers in 'ne go-kart. Heer kaom al astrein mèt de awwer jonges mèt en woort de volgende jaore ummer beter. In 1977 woort heer kartkampioen vaan Zuid-Amerika; daonao deeg heer nog e paar kier aon 't WK mèt (boe heer neet hoeger kaom es de twiede plaots).
Nao dit succes voont me d'n tied riep veur Senna in de Formule 1 te doen instappe. Iers zouw heer bij Lotus oonderkoume es opvolger vaan Nigel Mansell, meh umtot de sponser liever 'ne Brit had stapde heer in bij Toleman. Zie debuut maakde heer in eige land op de (intösse opgelufde) Grand Prix vaan Rio de Janeiro. Veur de GP vaan San Marino plaotsde heer ziech neet, get wat häöm daonao noets mie zouw euverkoume. Ziene bèste race waor de GP vaan Monaco, boe heer zjus aon 'n indrökwèkkend inhaolmanoeuver bezeg waor wie de race woort stèlgelag um d'n helle rege; heer laog op dat memint twiede en waor zelfs nao de koppositie op weeg. Ouch in Groet-Brittannië en Portugal zouw heer 't podium hole (es daarde).
In 1985 stapde Senna esnog nao Lotus euver. Bij de race in Portugal, daan twiede in de kalender, pakde heer zien ierste polepositie, die heer ouch in zien ierste (klinkende) euverwinning wis um te zètte. Nao nog twie podiumplaotse in Zandvoort en Monza pakde heer in Spa, zjus wie ieder in Portugal bij rege. Zien successe hadde ergernis mèt Elio de Angelis, ziene racepartner bij Lotus, tot gevolg. Es gevolg daovaan stapde De Angelis nao 'nen aandere renstal euver. In 't sezoen 1986, mèt de Sjot Johnny Dumfries op de plaots vaan De Angelis, begós Senna direk mèt 'n twiede plaots in eige land, gevolg mèt 'n euverwinning in Spaanje. Ouch won heer de GP vaan Detroit. Dees euverwinning kaom einen daog naotot Brazilië op 't WK voetbal in Mexico waor oetgesjakeld. Heer voor 'n iererunde mèt 't Braziliaans veendel in zien hand; dit woort later e vas ritueel bij edere gewonne race. 't Jaor dao-op góng nog get beter: obbenuits haolde Senna twie euverwinninge (Monaco en Detroit), en mèt zie totaol vaan 57 punte haolde heer veur 't iers 't indpodium. Heer raakde dat jaor evels aon de technische beperkinge die 't gebruuk vaan Hondamotore häöm oplagte en besloot, nog loupend 't sezoen, 't jaor dao-op nao McLaren euver te stappe.
Aon d'n top
Bij McLaren kwaom Senna in 1988 same mèt Alain Prost, dee wieneg veur häöm oonderdeeg en mèt wee heer 'n bitter rivaliteit zouw opbouwe, die nog dèkser op de baon tot incidente zouw veure. McLaren waor dat jaor oppermechteg op de baon: Senna en Prost wonne same 15 vaan de 16 races en kóste 't ziech permetere um oonderein te vreigele. Op de GP vaan Monaco (boevaan Senna 't ind trouwens neet haolde) duide heer Prost bekaans mèt 290 km/o tege de boarding, get boe de lèste later raozeteg um zouw weure. Ouch in Monza haolde heer 't ind neet, wie 't häöm neet lökde um 'nen achterligkende coureur ei rundsje in te hole ze bótsde. Oetindelek zouw Senna dertien poleposities en ach euverwinninge hole, en daomèt records breke. Mèt 90 punte won heer zien ierste kampioensjap.
Ouch 1989 stoont in 't teike vaan de rivaliteit mèt Prost. Allewel tot Senna weer diverse races wis te winne (zès um perceis te zien), waor heer minder sterk es 't jaor daoveur; in väöl aander GP's trok heer ziech trök, in eige land voor heer boete de punte. De beslissing veel oetindelek pas op de lèste GP, dee vaan Japan. Senna en Prost kaome dao door de sjöld vaan de lèste in botsing. Prost veel oet, Senna kós en moch door meh woort oetindelek gediskwalificeerd um aander reies. Heidoor woort Prost kampioen. Senna waor hei extreem gifteg euver en besjöldegde tot de FIA häöm expres had benaodeild um ziene concurrent kampioen te make.
Nao dit sezoen stapde Prost euver nao Ferrari. Heidoor had Senna 't oonbetwis kopmaansjap, mèt d'n Oosterieker Gerhard Berger achter ziech. Op 't circuit waor heer oppermechteg, mèt neve weer zès euverwinninge nog twie twiede plaotse en drei daarde. 't Volgend jaor haolde heer alweer zeve euverwinninge en zien daarde titel; heer woort zoe d'n ierste dee dat twie kier lökde. Dat jaor had Senna koelek serjeus concurrentie, zeker neet vaan Prost, dee bij Ferrari neet mie mèt 't bèste materiaol kós wèrke. D'n insegste dee e bitteke kós mètkoume waor Mansell.
In 't sezoen 1992 leep heer evels ummer tege tekortkouminge vaan zienen oto aon. McLaren mós 't ummer aoflègke tege Williams. Senna won nog wel drei GP's (Monaco, Hongarije en Italië). In Spa stapde heer zelf oet wie heer veur zien ouge Érik Comas zaog crashe: mèt gevaor veur eige leve góng heer ziene concurrent rèdde. Diverse aander kiere kaom heer door 'n bóksing neet aon de finish. Senna kraog ouch e conflik mèt d'n daan opkoumende Michael Schumacher: heer besjöldege de Pruus devaan häöm vaan de baon te duie. Oetindelek indegde Senna es veerde; d'n ierste kier sinds 1986 tot heer neven 't podium indegde. McLaren perbeerde d'n technischen achterstand in te hole door mèt Ford in zie te goon; dees motore bevele evels neet en Senna dach treuver um nao Williams euver te stappe. Dao racede evels Prost intösse ouch, en dee had bedoonge tot heer e veto moch oetspreke euver wee dao nog mie zouw race. Oondaanks alle probleme haolde Senna nog de twiede plaots (achter Prost) en wis heer vief kier te winne. Oonder die euverwinninge waor de GP vaan Europa (in Donington, VK), boe heer 'n oetzunderlek snel runde voor. De lèste race vaan 't jaor, in Australië, zouw de lèste euverwinning vaan zie leve weure.
Nao dit jaor stopde Prost mèt race, zoetot 't team Senna kós aontrèkke. Heer voor dao mèt de Brit Damon Hill, dee zelf al op weeg waor eine vaan de bèste t'r wereld te weure. De technische veursprunk vaan Williams waor intösse wel gesloonke, en diverse nui maotregele wèrkde ouch neet in Senna zie veurdeil. Bij zien ierste twie races kaom heer allebei neet euver de finish, in Brazilië door zien eige sjöld, in Okayama (de Pacific GP) door 'n bóksing mèt Schumacher en Mika Häkkinen.
Oongelök en doed
Door 'n vreug bóksing tösse J.J. Lehto en Pedro Lamy woort de race e paar rundes geneutraliseerd. In runde 6 góng 't weer vaan start. De volgende runde góng 't fout. Senna vloog in d'n Tamburellodrej mèt 'n snelheid vaan 307 km/o vaan de vaarlijn, remde meh kaom mèt 233 km/o tot stèlstand tegen 't beton. Nao twie menute woort Senna oet zienen oto gehaold. Heibij vloog 't rechterveurraad en de ophaanging daovaan de cockpit in en dweers door zienen helm, wat Senna fataol sjeelbreuke, herselètsel en 'n slaagaojerleke ruptuur hadde opgelieverd. Zie hart functioneerde evels nog wel, en Senna woort mèt spood nao 't hospitaol in, meh dao stèlde me vas tot zienen hersestam waor oetgesjeid en heer neet kós euverleve.
D'n doed vaan Senna raakde Brazilië es 'n nationaol tragedie. Zie liek woort euvergevloge nao zie toesland en daobij geëscorteerd door jachvlegers vaan de Braziliaanse lochmach. Op 4 mei kraog heer zelfs 'n staotsbegraffenis, boebij talloes prominente figure oet de motorsport presint waore. In Italië begós intösse e perces euver de sjöldvraog. 't Team vaan Williams woort groof naolaotegheid mèt d'n doed tot gevolg verwete, wat in Italië juridisch aon doedslaag gelieksteit. Hoofinzjenieur Patrick Head woort in 2007 sjöldeg verklaord meh neet gevaangegezat, umtot de verjaoringstermijn allaank waor verstreke. D'n doed, kort achterein, vaan Ratzenberger en Senna had e groet aontal nui veilegheidsmaotregele tot gevolg. Motore móste minder krachteg weure en de cockpit mós weure geslote. Euveral woorte wijer grintbakke aongelag en circuits aongepas. Door die veraanderinge zien zwoer oongelökke in de Formule 1 zeldzaom gewore.
Bron
Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Dongen
thumb|Ligking vaan Dongen in Noord-Braobant Dongen is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, aon 't reveerke de Donge, bij Breda. De bevolking bedroog op 1 januari 25.586 en 't oppervlak besleit 29,73 km2 (daovaan 0,38 km2 water). Ander kerne zien 's-Gravenmoer, Klein-Dongen en Dongen-Vaart. Börgemeister is Simone Dirven (CDA).
Dongen is geneump nao dónke, rillatief hoeg zavelrögke op 't törf- en leimgebeed. In vreuger tije waor 't e veurnaom centrum vaan de leerindustrie.
Congo-Kinshasa
Congo-Kinshasa, officieel de Democratische Rippubliek Congo (Frans: République Démocratique du Congo, Kikongo: Republiki ya Kongó Demokratiki, Luba-Kasai: Ditunga dia Kongu wa Mungalaata, Lingala: Republika ya Kongo ya Dimokalasi, Swahili: Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo) en tot 1997 bekind es Zaïre, is e land in centraol Afrika wat grens aon Congo-Brazzaville, de Centraal-Afrikaanse Republiek, Zuid-Soedan, Oeganda, Rwanda, Boeroendi, Tanzania, Zambia, Angola es ouch de exclave Cabinda van Angola, mèt 'ne smalle kösstrook aon d'n Atlantischen Oceaan. Nao oppervlak is 't 't twiede groetste land vaan Afrika (nao Algerije), nao inwoenertal 't veerde (nao Nigeria, Ethiopië en Egypte). 't Land heet 'n rieke en diverse natuur, die oet versjèllende tropische biotope besteit.
Naom
De naom Congo/Kongo kump vaan de Congo-revier, zoewie vaan 't gelieknaomeg keuninkriek wat hei iewelaank, veur de Europese kolonisatie, aon de kös heersde, en 't volk wat 't Kikongo sprik. Umtot dit riek bij de Europeaone bekind waor en 't binneland dat tot ind negentienden iew neet waor, woort de naom 'Congo' stroumopwaarts touwgepas - ouch op rieke en volker die aander taole hadde.
Bij de Europese kolonisatie vaan dat achterland kraoge drei territoria dee naom: Portugees-Congo (noe es Cabinda deil vaan Angola), Frans-Congo en Belsj-Congo. Wie de lèste twie len woorte in 1960 oonaofhenkelek woorte, hele ze allebei de naom Congo. Um ze oeterein te hawwe, weure soms de ganse naome gebruuk: Rippubliek Congo veur de veurmaolege Franse kolonie en Democratische Rippubliek Congo veur 't land wat vreuger Belsj waor. Alternatief kin me spreke vaan Congo-Brazzaville en Congo-Kinshasa (tot 1966 Congo-Leopoldville), nao de respectieveleke hoofstei. 'n Rei daoveur kin zien, tot me de claims op democratie vaan de (dictatoriaol) regering neet wèlt legitimere. In officieel en semi-officieel gebruuk (diplomatie, peers etc.) euverheerse wel de officieel naome.
Historie
't Gebeed wat noe Congo-Kinshasa is weurt al 10.000 jaor door pygmeeë bewoend. Vaan 2000 veur Christus tot 500 nao Christus woorte die verdreve door de Bantoes. In de vieftienden iew waor 't Keuninkriek Kongo de heersende mach. Dit waor 't ierste wat Portugese oontdèkkers te zien kraoge wie ze de kös vaan 't continent verkóste. De keuninge vaan Congo knuipde direk gooj ban mèt de Portugeze aon. Keuning Nzinga-a-Nkuwu bekierde ziech tot 't christendom (oonder d'n duipnaom João I) en leet in zien hoofstad M'banza-Kongo (São Salvador) zelfs 'n kathedraol bouwe. Heer handelde väöl mèt de Portugeze, neet in de lèste plaots in inheimse slave. De slavenhandel maakde de keuninge sjatriek, meh zörgde deveur tot de bevolking woort oetgedund.
Vaan de res vaan 't land is nog väöl minder bekind. Swahili sprekende handelere kaome wel in 't ooste, meh höbbe dao gein oetgebreide besjrievinge vaan achtergelaote. Hei moot me ziech mèt euverlievering en archeologie behelpe.
Wie d'n transatlantische slaovenhandel woort aofgesjaf, beteikende dat 'ne zwoere slaag veur de Kongolese economie. Daobij zochte de Portugeze nao nui verdeenste in Afrika. Me besloot de Kongo noe mer gans te oonderwerpe, wat in 1857 gebäörde. Vaanaof 1870 evels begós de Belzje keuning Leopold II intrèsse te kriege in e koloniaol riek. De moond vaan de Congo-revier waor neet zoe ferm in Portugese han. Nao 'n expeditie vaan de Brit Henry Morton Stanley besloot Leopold dit gebeed tot zie persoenelek bezit te make. Dit woort häöm op de Conferentie vaan Berlien in 1885 persoenelek touwgekind.