cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Europees kampioensjap hierevoetbal
't Europees kampioensjap hierevoetbal weurt sinds 1960 alle veer jaor gespäöld door de nationaol voetbalteams aongeslote bij de UEFA. De ierste edities hadde wieneg succes, umtot diverse groete voetballen 't toernooj links lete ligke. De indrunde bestoont toen oet mer veer len. In de jaore 1970 won 't toernooj aon prestiesj en gónge de boonde vaan de UEFA ziech standaard insjrieve. In 1980 woort 't aontal teams vergroet nao ach, in 1996 nao zèstien en in 2016 nao 24. Veur 2020 veurzuut me 'ne nuien opzat mèt späölstei in diverse Europese len.
Johannes Andreas Kallen
Johannes Andreas Kallen (Ophaove-Zitterd, 26 augustus 1802 - kesjtieël Dyck, bie Neuss 23 november 1878) waor 't veerde keend oet 't 13 keender tèllend gezin van J.A. Kallen en M.C. Jaspar. Ömdat in d'r Fraanse Tied 't Albertinum College va Zitterd ópgehaeve waoërt góng Kalle nao Mestreech (Koninklijk Atheneum, later gymnasium) öm z'n middelbaar sjtudies te doeë. Daonao góng e nao 't seminarie va Luuk en waoërt óp 28 januari 1826 töt preester gewiejd. In dat ègeste jaor waoërt e kaplaon in Kapel. Tiedens de Belzje revolutie in 1830 waoërt Kallen truukgerope nao Zitterd öm dao 't Sjtadcollege te helpe hersjtelle en dat lukde 'm good. E waoërt directeur, de oonderwiesinstèlling kroog häöre naam College Kallen en kieëm in kórte tied töt groeëte bleuj. Wie in 1839 de helft van Limburg bie Nederland gevoegd waoërt en 't gemèngdebesjtuur de financieel beloftes neet mie naokieëm, vertrók d'r Belsjgezinde Kallen in 1844 nao kesjtieël Dyck oeë kaplaon waoërt.
Europees kampioensjap hierevoetbal
De winner vaan 't EK hierevoetbal plaots ziech veur de Confederations Cup, die alle veer jaor, ummer ei jaor vaan teväöre, in 't gasland vaan 't koumend WK weurt gehawwe.
Breusj
Breusj waor ien vreuger däög 'n hierlekheid die in 965 aon Luuk woert euvergedraoge. 't Waor 'n vrie riekshierlekheid. Breusj waor tot 1828 'n zelfsjtandege gemejnte. 'n Deil van de grongd ging nao de gemejnte Se-Gittere. De gemejnte Èèsjde heit nog ummertow de gespliëte mantel van Sint-Maarte es sjèldvoot in zing blazón.
Twie waeke nao Pinkstere is ien Breusj eder jaor brónk.
Rooms Katholieke Douvergenhouter Football Club
De Rooms Katholieke Douvergenhouter Football Club (RKDFC) is 'n voetbalvereiniging oet Merkelbek. Ze woert opgerich op 30 april 1933. In de beginjaore waore ze 'ne geduchte cupfighter. Zie zint zelf doergedronge tot de 4e klasse KNVB. In 2002 ging 't weer minder en klassebehood zaot d'r neet in. Ooch in 't jubileumjoar (2003) zaot 't neet mit. Waal woert d'r ene periode titel binnegehaold mèr omdat ze dae neet wonne, degradeerde ze nao de 6e klas. Doordat ze noe de besjikking höbbe euver talentvol jeugteams geet 't waer baeter en momenteel voetbalt men weer in de viefde klas.
Lèst van börgemieësters van Mael
Bron
Dit artikel is gebaseerd op de correpsonderende lèst op de Nederlandse Wikipedia, en wel in dis versie.
Toears
't T(h)oears is 't Centraal-Limburgs dialek zowie det wuuertj gespraoke in Thoear. 't Thoears wuuertj gekènmirk door de óneigelike diftonge oea, ieë en uue, juus wie in 't Mofers en Wieërts, meh de distributie ligk anges; in 't Thoears kómme ze väöl mieë veur. Vergeliek de twieë óngerstäöndje sjieëma's mens:
Wiejer kèntj 't Thoears ènjpalatalisatie zónger t-deletie. Me zaet beveurbeildj "gesnaptj", en neet "gesnap".
Challerange
Challerange ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 447 inweunersj, die Challerangeois (mannelik) en Challerangeoises (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 11,13 km2 groat. Dao woonde dus zoan 40 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Attigny, wat waer deil oetmaak van 't arrondissemint van Vouziers. Wier liegk 't op 'n huègte van 100-129 meter.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Inderøy
thumb|De ligking van Inderøy in de pervincie Nord-Trøndelag. Inderøy is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Trøndelag in Nórwaeg. De gemeinte had 5.938 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 146,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 40,7. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1729.
In 2012 waerde de gemeinte Mosvik bie Inderøy geveug.
Veur de fusionering tösse Nord- en Sør-Trøndelag beheurde dees gemeinte toet Nord-Trøndelag.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Nicolaus Heyendal
Nicolaus Heyendal (Wale, Astenet, 1 september 1658 - Rolduc, 5 mei 1733) sjtamt oet 'n familie van sjaeëpene en klaerke an de hoeëgbaank Wale in 't Hertogdom Limburg. Die familie tèlt väöl juriste en gèsseleke. Wie bekaans alle Limburgers, die zich an de weitesjap wèjde bezóch ooch Nicolaus 't Gymnasium Marianum van de Jezuïete in Aoke. Nao z'n eindexame vör 't gymnasium reesde e nao Roeëme öm dao z'n sjtudie aaf te make. Oonderwaegs waoërt-e evvel gevange genaome dör Venetiane, tösje de soldaote gezat en nao Corfoe gesjikt, oeë e zich 't Grieks lieërde. 't Gelökde 'm te vluchte en in Milaan te kaome, oeë e lès kraeg in d'r retorica en Italiaans lieërde.
Leuve
Wie e truuk kieërde nao heem, kieëm e in Wale aa óp d'r daag dat me vör de doeëdgewaande 'n dèns heel. Dae dèns zów e ha biegewónd. Va Wale góng e nao de universiteet va Leuve öm theologie, m.n. canonisch en börgerlek rech en ow tale te sjtudere. Heyendal sjaen 'ne brillante sjtudaent te zieë gewes mèt 'n enorm geheuge. E zów 't gaans Nuuj Testamaent en groeëte dele van 't Aod Testamaent va boete ha gekaand.
Rolduc-Eupe-Rolduc
Naodat e de universiteet verlaote how trooj e in 1684 es novice in in de Augustinerabdij Rolduc, oeë d'r Aokener Johann Bock d'r abt waor. In dis abdij heersjte e sjtudieklimaat en Heyendal besjtudeerde Augustinus en Thomas van Aquino. In 1685 laet e zieng gelofte aaf. Naodat e zieng theologische sjtudies aafgemakd how, beneumt d'r abt 'm in 1694 es pesjtoeër va va Eupe. De rigoristische meneer oeëóp e óptrooj taege wanorde bezörgde 'm dao väöl vijande en in de driej jaor dat e dao wèrkde zówwe versjèjje moordaansjlaeg óp häöm beraamd zieë. Ooch how e ömmer oonènigheed mèt de Capucienermonnikke, oeë Heyendal 'n bedreiging van zieng positie in zoog mae die bie de luuj va Eupe hieël geleefd waore. Óp vraog van d'r preensbisjop va Luuk, oonder wiens bisdom Rolduc en Eupe kèrkelek vele, reep d'r abt Bock Heyendal in 1697 truuk en versjafte 'm 'ne poos es professor in de theologie.
Nao d'r doeëd van Bock, vólgde Heyendal 'm óp mae dat sjaen neet zoonder sjlaag of sjtoeët te zieë verlope. (Toegewijd an de dienst van God, LGOG, blz 113 - 152, Hub Franssen, De omstreden benoeming van Nicolaas Heyendal tot abt van Kloosterrade (1712)). Heyendaal zat vanaaf 1685 d'r Annales Rodenses wieër mèt d'r Continuatio.
Vgl. Quix, der Kreis Eupen, Aachen 1837, S. Ls f. u. P. Neupan, R0tjc0 11jst01–jque Sur 1’:11-1z;1)–0 (1(s 1k01cluc- .!i1–r1–(’ll:11-110 18es- S. 29 fl. -->
Wortel (wiskunde)
De wortel is 'n wiskundege bewèrking vaan getalle. 't Gief twie definities. In inge zin is de wortel e getal wat, vermeinegvöldeg mèt ziechzelf, e vaan te veure vasgestèld aander getal x moot oplievere. In breie zin is de wortel e getal wat, verluf tot de (veuraof vasgestèlde) mach y, e vasgestèld getal x oplievert. De wortel in inge zin weurt soms, veur de dujelekheid, twiedemachswortel of veerkantswortel geneump.
't Vinde vaan 'ne wortel bij e getal weurt worteltrèkke geneump. Worteltrèkke is 't tegedeil vaan zoewel machsverlufte es logaritme. De veerkantswortel oet x is naovenant geliek aon ; d'n daardemachswortel oet x is geliek aon. 't Tegedeil vaan de veerkantswortel specifiek hèt 't kedraot.
Notatie
De wortel weurt genoteerd mèt 't teike √. De wortel oet 100 sjrijf me daan es √100. 't Is de bedoeling tot de start vaan 't teike aon de rechterkant euver alle ciefers vaan 't betroffe getal doorlöp. In drök- en computerteks is dat evels nog neet zoe gemekelek. Mèt speciaol sofware kin me die notatie wel good kriege: \sqrt{100}.
Wèlt me de wortel mèt 'n aander mach es 2 oetbeelde, daan kump e klei getal bove 't wortelteike te stoon: de daardemachswortel oet 125 sjrijf me es.
Oet natuurleke getalle
De wortel vaan e natuurlek getal is ofwel 'n aander natuurlek getal, ofwel 'n irrationaol getal. De mieste wortele oet natuurleke getalle zien irrationaol.
E veurbeeld vaan 'ne natuurleke wortel is de wortel oet 25. De wortel oet 25 is vief, want 5 × 5 = 25. De ierste èlf natuurleke kedraote - natuurleke getalle mèt 'ne natuurleke wortel - zien.
Natuurleke getalle die tösse de natuurleke kedraote ligke, höbbe 'nen irrationaole wortel. Dat beteikent tot de wortel neet gans is en ouch neet gebroke, meh tot 't nao de komma ieweg doorgeit zoonder dujelek systeem. De wortel oet twie is beveurbeeld zoeget 1,4 en daodoor te benaodere es \frac{7}{5}. Es me dat oetwèrk, kump me evels neet op 2 oet:. 't Kedraot vaan e gebroke getal is ummer 'n aander gebroke getal; dao-oet kinne v'r dus opmake tot, es de wortel vaan e reëel getal neet natuurlek is, tot 'r daan ouch neet rationaol is. 'n Wijer benaodering vaan de wortel oet 2 tuint dat al euvertuigend:.
Phoenix (sjtad)
thumb|right|300px|Locatie van Phoenix Phoenix is de hoofsjtad van Arizona, en en tilt 1.512.986 inwoners. Ouch is 't de hoofplaots van Maricopa County.
Umdat 't groeëtste deel van Arizona nauweliks bruukbaar is (weuste) wuurt 'r bie 't boewe van hoeëzer neet umhoeëg gekaeke. Biena alles is alleen begane grondj of ein verdeping. De meeste hoeëzer höbbe ooch 'ne redelike tuin. Daodurch is ing sjtad wie Phoenix gans groeët, wat oppervlak betref. De sjtad Phoenix is ca 7000-8000 veerkante kilometer. Phoenix zelf is neet zoeë groeët, mer der zeen flink get sjtedjes rondom Phoenix die bie Phoenix geteld wure (dink aan Mesa en Glendale).
Wortel (wiskunde)
Oet gebroke getalle
Oet 't bovestoonde kin me ouch opmake tot de wortel oet getalle tösse nul en ein hoeger is es 't groondtal, zij 't ummer nog wel kleinder es 1.
Phoenix (sjtad)
Phoenix waor neet erg belangriek totdat ze zilver vonge. Doa hat e vuurgevech tösje versjillende bekende cowboys plaatsgevonge. Doa zeen ooch films van gemak. I Tombstone is d'r ouwe sjtiel nog bewaard, en kins se ing ouw saloon in gaon. Ooch the OK corral besjteet nog en dat gevech wuurt nog naogesjpield. Later höbbe ze ooch nog koper gevonge. Dat wuurt nog sjteeds oet de grondj gehaold. Dat is ooch woa d'r bienaam van de sjtaat van kump.
Wortel (wiskunde)
Oet irrationaol getalle
De wortel oet e positief irrationaol getal is zelf ouch ummer 'n irrationaol getal.
Oet negatieve getalle
Negatieve getalle höbbe noets e reëel getal es veerkantswortel, n'importe of 't noe e gans, gebroke of irrationaol getal is. Dat zit zoe: positieve getalle höbbe e positief kedraot, nul heet ziechzelf es kedraot, negatieve getalle höbbe weer e positief kedraot (negatief × negatief = positief). Veur de wortel oet e negatief getal heet me 'n imaginair getal nujeg. 'n Imaginair getal is e väölvoud vaan de imaginair einheid i (zuug ouch complex getal).
't Getal i is gedefinieerd es \sqrt{-1}; 't kedraot vaan i is dus -1. Veur aander negatieve getalle nump me de wortel oet 't positief equivalent en vermeinegvöldeg me dat mèt i. Heioet volg:
Oet imaginair getalle
Imaginair getalle höbbe zelf ouch weer wortele. 't Trèkke vaan die wortele huurt gooddeils tot 't terrein vaan de hoeger wiskunde.
De twie kedraote in dees verglieking lufte ziech oonderein op, zoetot me allein 't dobbelproduk euverhèlt. Wèrk me dat wijer oet:
q.e.d.
Eigesjappe vaan daardemachswortele
Daardemachswortele gedrage ziech weer aanders. V'r goon ins kort draon veurbij.
Oet natuurleke getalle
Ouch hei gelt: de daardemachswortel oet e natuurlek getal is ofwel 'n aander natuurlek getal, ofwel 'n irrationaol getal. De reies daoveur zien dezelfde wie heibove opgegeve. E veurbeeld vaan e natuurlek getal mèt 'ne natuurleken daardemachswortel is ach, want. De ierste èlf getalle mèt 'ne natuurleken daardemachswortel zien. Getalle die daotösse ligke, höbbe geine rationaolen daardemachswortel (beveurbeeld.
Oet gebroke getalle
D'n daardemachswortel oet e gebroke getal is allein rationaol es tèller en neumer 'n natuurleke daarde mach zien. heet de rationaol oplossing \frac{4}{3}, meh heet de irrationaol oetkoms.
Oet negatieve getalle
In tegestèlling tot de veerkantswortele hoof me neet nao imaginair getalle te griepe es me ze d'n daardemachswortel oet e negatief getal trèk. E negatief getal tot de daarde mach lievert naomelek gewoen 'n aander negatief getal op. Dit beteikent tot d'n daardemachswortel oet -8 gewoen -2 is, want.
Mèt hoeger machte
De veerde-, vijfde-, zèsde- en hoegeremachswortele oet positieve getalle (en oet nul) versjèlle neet wezelek vaan de twiede- en daardemachswortele. Me moot noe e getal vinde wat, verluf tot beveurbeeld de vijfde of zevende mach, de gewunsden x oplievert. Es de n-demachswortel oet 'ne wèllekäöregen x e rationaol getal is, en n is 'n eve getal, daan is de veerkantswortel oet x ouch rationaol. 'tzelfde gelt wienie dezen n-demachswortel e natuurlek getal is: daan is de veerkantswortel ouch natuurlek. Veurbeeld: (de wortel oet 64 maak deil oet vaan de verzameling natuurleke getalle) want  (wat e natuurlek getal is) en 6 is e väölvoud vaan 2.
Oet 't bovestaonde volg wijer tot me oet 64 ouch 'ne natuurleken daardemachswortel kint trèkke; 6 is jummers ouch e väölvoud vaan 3. Me kint dit alles bewieze:
of, umgekierd:
Bij negatieve getalle is de situatie geliekaardeg. Es de n-demachswortel vaan 'ne negatieven x 'n eve getal is, daan is de oetkoms imaginair; is de n ooneve, daan krijg me e negatief, dus reëel getal.
Mèt 'n aander mach es n ≥ 2
Wortele weure in principe allein getrokke mèt natuurleke getalle vaan 2 en hoeger es mach, meh dat hoof neet. De 'ierstemachswortel' oet e getal x is geliek aon x. 't Kedraot vaan e getal x kin me ouch sjrieve es, al is dat umslechteg en daorum neet gebrukelek. Wortele mèt gebroke of irrationaol machte zien veural 't terrein vaan de logaritme, boe-in de vraog 'welk getal moot iech vinde um in de y-de mach 't getal x te kriege' weurt umgekierd tot 'tot welke mach moot iech x verluffe um y te kriege.
Wortele mèt negatieve machte kinne ouch. Die me me vereinvajdege mèt de formuul. Um e veurbeeld te geve:.
Allein nuldemachswortele zien oonmeugelek. Dit kin me bewieze door, via de stèlling, deze wortel um te klappe:. Dit vreug in de oetwèrking 'n deiling door nul, wat oetgeslote is.
Sante
Xanten is 'n sjtad an de Rien in d'r Duutsje deelsjtaot Noordrien-Wesfale en behuurt töt d'r Kreis Wesel in 't regeringsdistrict Düsseldorf. De sjtad kan besjoewd werre es d'r opvolger van de Romeinse sjtad Colonia Ulpia Traiana, die o.a. bewond waoërt dör Romeinse veterane van 't kortbie gelaege Castra Vetera. Dis legerplaatsj sjpäölde 'n belangrieke rol in de historie va Germania Inferior.
Etymologie
Roond 800 boewde me ten zuide van de ruïnes va Colonia, op d'r kèrkhof 'n sjtift, gewiejd an d'r hèllige Viktor, wiens gebeente d'r oonder zowwe zieë begrave. Me neumde de plaatsj doe ad Sanctos (bie de hèllige). Later waoërt dat kortweg Sanctos. In 867 Xanctum en in 1147 Xantum, mae ooch Santen dat me zieëker bies in de d'r 18de ieëw gebroekde en in 't dialekt van dao, mae ooch in 't aangrenzende Nederlands-Limburg, in o.m. 't Tegels, noe nog ömmer gebroekd. Oet 'n vermenging va Xantum en Santen is d'r naam Xanten oontsjtande.
Nibelungenlied
Volges 't Nibelungenlied is d'r Siegfried in de ruïnes van de Romeinse sjtad Colonia Ulpia Traiana gebaore en regeerde e es Köning in Xanten 't Niederland. Ooch Hagen von Tronje waoërt via de Troia-Mythe mèt Xanten in verbaand brach.
Hansesjtad
Xanten makde saer 't begin van d'r 13de ieëw deel oet van 't handelsgebied roond Wesel, dat in 1407 'n Hansesjtad waoërt.
Mariestad
Mariestad is 'n gemèndje in Västra Götalands län, Zwede. De gemèndje tèltj 23.942 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 602,39 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 39,7 luuj de km².
Luxembörg (kanton)
Luxemburg is ein vaan de twelf kanton in 't land Luxemburg. De hoofplaots hèt ouch Luxemburg.
Mariestad
Demografische óntwikkeling
8,72% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Luxembörg (kanton)
Geografie
Luxemburg heet 'n oppervlak vaan 238,46 km², en is daomèt 't 5e kanton in Luxemburg. 't Grens aon de kantons Mersch, Grevenmacher, Esch-sur-Alzette, Remich en Capellen.
Demografie
Volges de census vaan 2014 heet Luxemburg 'n inwoeneraontal vaan 167.199, en 'n deechde vaan 701,2/km². Heimèt is Luxemburg 't eint nao groetste kanton vaan Luxemburg.
Gemeintes
't Kanton is oonderverdeild in 11 gemeintes:
Hoeskat
De hoeskat (Felis catus), meistes kórtewaeg kat geneump, is ei vanne aadste hoesdere vanne miens en behuuertj toete katechtige (Felidae). 't Guuef bewies det de Egyptenere al 2000 veur Christus de kat es hoesdeer hawwe. Ómdet katte gooj jaegers zeen, woorte ze gedomesticeerdj veure graanveurräöj vanne luuj taenge knaagdere, wie ratten en muus, te besjurme.
Bieje Egyptenere waas de kat 't symbool vanne vröchbaarheid inne vorm vanne kattegodin Bastet (sómtieds: Bubastet). De kat sting in hoeag aanzeen en luuj die 'n kat kepótmaakdje of mishanjeldje woorte zwaor gestraof. Katte woorte bieje Egyptenere gemummificeerdj en biegezatj.
Veure Romeine wore de katten ouch hieël wichtig en woorte ze besjoewdj es besjurmers van häör bezit.
Bieje Christine wore katte neet hieël geleef, ómdet ze populair wore bie heidense völker. Inne veertieëndjen ieëf woorte katte, ómdet ze in verbandj woorte gebrach mit hekserie, in groeate aantale verbrandj. Gevolg waas 'n explosie van 't aantal ratten en daomit wersjienlik ein vanne oearzake vanne pesepidemieje.
Allewiel wuuertj de kat meistes gehajen es gezelsjapsbieës mitte biekómstigheid det die 't hoes vriehèltj van muus.
Kreis Kleef
thumb|150px thumb|250px Kreis Kleve of Kreis Kleef is 'ne krink (Kreis) in 't weste vaan Noordrien-Wesfale (Duutsland). Dit Rienlands distrik ligk in 't Regierungsbezirk Düsseldorf, de hoofplaots (de stad mèt de Verwaltungssitz) is Kleef (Kleve). Behurende bis eine vaan de 31 kring in Noordrien-Wesfale (de 23 stei zoonder krink weure neet mètgetèld), heet 't 'n oppervlak vaan 1.232,99 km², 'n inwoenertal vaan 302.698 en 'n bevolkingsdeechte vaan 245 de veerkante km (volgens de census op 13 dec 2013). Edere Noordriens-Wesfaalse krink weurt geriegierd door 'ne landraod (Landrat) in de hoofplaots. In de Kreis weurt 'n dialek gesproke dat oonder 't Kleverlands vilt, zjus wie Vinloos. De dialectegróp oondersjeijt ziech vaan 't Limbörgs door de ik de gebruke in plaots vaan de i(e)ch. Zie is verneump nao de Kreis en zien stad umtot hei 't linguïstisch en cultureel centrum vaan 't taolgebeed ligk.
De Kleefse steij zien:
De Kleefse gemeintes zien:
Hoesdeer
'n Hoesdeer of heimdeer is e gedomesticeerdj deer det in of róndj 't hoes wóntj en laef, det dore miens wuuertj gevoordj en verzörg.
Me kan sumpelewaeg twieë versjillige gruup aan hoesderen óngersjeie:
In Nederlandj woorten in 2009 róndje 2,1 miljoen hónj en 3,6 miljoen katte gehaje. In 't Belsj haw in 2006 48% vanne gezinnen 'n hoesdeer. In Wallonië höbbe gemiddeldj gezeen mieë gezinnen 'n hoesdeer es in Brössel en in Vlaondere.
De gebroekelikste hoesdere zeen: d'n hóndj, de kat, 't knien enne góldvis, mer ouch hamstere, muus, taam ratte, cavia's, frette, parkiete, knaries en väöl anger bieëster kónnen es hoesdeer waere gehaje. Saer oktoeaber 2009 is veur 't Belsj 'n positieflies worop alle zougdere staon die in det landj gehaje moge waeren es 'n hoesdeer.
Persjoenkele
Persjoenkele is ein awt Limburgs woord mèt de beteikenis van sjienbaar in en oet loupe of euver en weer loupe. ’t Wirt ouch waal gebroek veur emes dae wat väöl op en neer löp.
Herkóms
't Woord persjoenkele is aafgeleid van 't Italiaans woord Portiuncula, wat perceelke beteikent. De naam verwies nao ein kapelke in ’t dörpke Portiuncula, vlakbiej Assisi in Umbrië, dat op ein gegaeve mement gans in verval waas geraak. De H. Franciscus in Assisi leet de kapel eigehanjig resterere. In dees kapel sjtórf hae midde tösje zien gezelle op 3 oktober 1226 en hae woort doa ouch begrave, wonao ’t ein bedevaartsaord is gewore. Allewiel is de kapel gans ingekapseld door de koepelkirk Basilica di Santa Maria degli Angeli, de basiliek in 't dal van Assisi die dao tösje 1569 en 1679 euverheen is geboewd.
Bosnië en Herzegovina
Bosnië en Herzegovina (Bosna i Hercegovina, Босна и Херцеговина) is 'ne federaole staot in Zuidoos-Europa. 't Grens aon Servië, Montenegro en Kroatië en ligk aon de Adriatische Zie. Hoofstad is Sarajevo, aander stei zien Banja Luka, Mostar en Goražde. 't Land is in 1992 oontstande oet 't oetereingevalle Joegoslavië en bekind gewore door 'ne börgeroorlog dee weujde vaan 1992 tot 1995 (zuug Oorlog in veurmaoleg Joegoslavië). Sinds 't Daytonakkoord weurt 't door 'n zörgvöldeg aofgewoge presidium bestuurd boe-in Bosnische moslims, Serviërs en Kroate permanent in vertrooje zien.
Fonologie
Fonologie is 't ónderdeil van de taalweitesjap of taalkunde, dat de klanke (foneme) besjtudeert in hun woordondersjeiende functie. De weitesjapper weurt fonoloog geneump.
De fonologie ondersjeit ziech es discipline van de fonetiek, doordat ze ziech neet primair op de vörming van de sjpraokklanke zelf meh op vaste klankversjuvinge in besjtumde contexte riech. 't Geit dan um zake es palatalisatie, auslautverhärtung in 't Algemein Nederlands en väöl ander tale, of de verzjwaking van consonante (ouch waal lenitie geneump) die bieveurbeeld gebeurt tösje twiè klinkersj of in 't Limburgse woord iech, dat daodoor andersj klink dan ik in 't Nederlands en Fries.
Historie
De basis van de moderne fonologie weurt gelag bie weitesjappers es Ferdinand de Saussure, Nikolaj Troebetskoj, Jan Baudouin de Courtenay en Roman Jakobson. 'n Belangrieke ontwiekkeling waor de toepassing op de fonologie van de principes van de generatieve taalkunde, allerièrsj door Noam Chomsky en Morris Halle in hun invloodrieke book The Sound Pattern of English.
Kiek ouch: klinkerharmonie en in de brei beteikenis daovan de umlaut.
Pandemie
'n Pandemie (van 't Grieks: pan "alle" en demos "luuj") is 'n aansjtaekelike of euverdraagbaar krenkde die zich grunjig euver e landj of grótter gebied versjprèd. In de wirkelikheid 'n epidemie, mer den op 't waereldwiej sjaol.
Oorzake van 'n pandemie
Volges de Waereldgezóndjheidsorganisatie kan 'n pandemie óntsjtaon wen aan de volgende vereisde weurt vóldaon:
'n Krenkde die wied-versjprèd is of die de dood van väöl luuj haet veroorzaak is neet persé 'n pandemie; ze mót ouch aansjtaekelik zeen. Zo is kanker beveurbeeld waal 'n krenkde die de dood van väöl luuj veroorzaak, mer weurt zie neet es 'n pandemie gezeen, ómdet ze neet aansjtaekelik is.
Reipe
Reipe kèn zeen:
Nuuj-Èngelandj
Nuuj-Èngelandj kan verwieze nao:
Frei
thumb|De ligking van Frei in de pervincie Møre og Romsdal. Frei is 'n veurmaolige gemeinte in de pervincie (fylke) Møre og Romsdal in Nórwaeg. De gemeinte had 5.380 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 65,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 82,8. De gemeinte waas officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1556.
De gemeinte waerde in 2008 bie Kristiansund geveug.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,6% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
John van Kooten
thumb|right|John van Kooten John van Kooten (Zjon vaan Kooten) is 'ne kunssjèlder, drökker-grafikus, vörmgever-ontwerper en sjriever. Heer is gebore in Mestreech in 1952.
Zien ierste kleurduuske kraog heer van ziene buurmaan, op Sint Pieter, vaan Han Jelinger de bekinde Mesteechse kunstsjèlder en grafikus. Vaanaof deen tied is heer verslingerd aon sjèldere en heet heer de leefde veur grafiek. Heer waor es kleine snaak dèkser te vinde in 't atelier van Han.
Zjon vaan Kooten is op sjoal gewees n Utrech op 't grafisch-lyceum en later op de Mestreechse kunsacademie op de Brusselsestraot. Väöl later ouch noch op de academies vaan op 't Belsj in Hasselt en Mechele. Artmosa is 'ne naom dee door Zjon gebruuk weurt en dee keump oet 't Latien. Dat beteikent zoeväöl eswie: Art=Kuns en  Mosa=de Maos  "Kuns aon de Maos".
Epidemie
'n Epidemie is 'n oetbraak van get, gebroekelik 'n krenkde, die zich versjprèd tösse luuj; bie beester sjprèk me euver 'n epizoötie. 'n Epidemie die zich euver grote deiler van de waereld versjprèd neump me 'n pandemie. 'n Krenkde die gebroekelik is binne 'n bepaolde groep of binne e begrens geografisch gebied hèt 'n endemie.
John van Kooten
Bezighede
Zjon vaan Kooten is de aajt eigeneer vaan Sepia-Eurodruk drökkerij en reklameburo.
Epidemie
Óngerzeukers die epidemieje óngerzeuke, epidemiologe, kinne zich besjeftige mit óngelökke, psychische krenkdes of aandeuninge. 't Kriterium van 'n epidemie is det 't aantal getróffene staedig grujd, tótdet de epidemie zien hoogdepuntj haet bereik. Es 't aantal daonao neet aafnump mer óngeveer róndj 'tzelfde niveau blief ligke, is de epidemie 'n endemische krenkde gewaore.
John van Kooten
Bezighede
Docent bij 't Gilde
Lieraar teikene en handvierdigheid op versjillende Mestreechse Basissjaole
Docent vaan de Mestreechse sjeldersgroep "Indigo"
Tentoenstellinge
Exposities in o.a.: Nederland (Limburg en ouch Holland), Belsj, Duitsland, Frankriek, Ivoorkunst (Afrika)en Ingeland.
Annie van Gansewinkel
Annie van Gansewinkel is 'n Limburgse sjriefster en dichteres, die is gebaore in Wieërt op 16 februari 1954 es oudste van veer kinger. Nao de Middelbare school voor Meisjes (MMS) haet ze in Tilburg Frans en Nederlands gesjtudeerd. Zeve jaor wèrkde ze es lerares aan 'n mavo in Tilburg. Daonao volgde ze de Academie voor Journalistiek in Tilburg en waor daartièn jaor wèrksaam, es journalis bie gezètter en 'n waekblaad.
In 1997 is ze gesjtop mèt häör werk es journalis en full-time sjriever gewore. Thrillers sjrief ze onder pseudoniem Anne Winkels. In 1998 ging ze in Wageninge cursusse creatief sjrieve gaeve aan kinger en volwassene.
Saer 2000 geuf ze bedriefstraininge sjriftelike communicatie. Annie sjrief verhaole en gedichte in 't Nederlands en in 't Wieërts.
Werk
In 1992 debuut veur kinger: 'Reisgenoten gezocht'. In 2002, romandebuut veur volwassene 'Moeders Mooiste', 'ne thriller, onder de sjoelnaam Anne Winkels. In 2012 versjeen 't ièrsjte e-book: 'Zeezucht'.
Bron
De homepage van Annie van Gansewinkel: https://www.annievangansewinkel.nl
Havert
Havert is e klei dörpke inne gemèndje Zelfkantj in 't Kreis Hinsberg. 't Ligk in 't wèstelik gebied vanne gemèndje, tössen Iezebrook, Sjalbrook en Lindj/Sjtein (oppe waeg nao Hönge). In Havert woeane net get mieër es 500 luuj.
De naam Havert mèntj esjwaad en woort veur 't ieës in 't jaor 1020 vermeldj. De wèsteliken taore vanne Sint-Gertrudiskirk woort in 't jaor 1525 geboedj. Havert woor 'n eige gemèndje (same mit Iezebrook en Sjalbrook) toet 't in 1969 bieje Zelfkantj geveug woort.
Armeens
Armeens (հայերեն լեզու, IPA: [hajɛɹɛn lɛzu] — hayeren lezow) is 'n Indo-Europese taal gekaldj door ge Armene. 't Is 'n offesjeel taal in Armenië en Nagorno-Karabakh (Azerbeidzjaan) Boetedet wuuertj 't ouch gekaldj in Röslandj, Iran, Frankriek, Törkieë, Libanon, Syrië, Georgië, Canada en de Vereinigdje State. De taal wuuertj meistal in 't Armeens sjrif gesjreve.
De taal wuuertj gekaldj door vief en e-n half miljón luuj en de ISO-taalcodes zeen hy en hye.
Historie
D'r oorsjprong van 't Armeens liekt neet in 't gebied tössje d'r Rössische Kaukasus en Turkije, dat noe dizze naam drègt mae in d'r Balkan. 't Is de ènnige nog laevende van de driej verwante tale oet de aodheed; de ander twieë, 't Tracisch en 't Frygisch zeunt oonder druk van 't Grieks en 't Latien verdrónge en besjteunt net mie.
Vanoet Zuidoost-Europa kieëme de Ameniërs, same mèt de de Frygiërs (de Troyane van Homerus) nao Klee-Azië en van doa oet nao Armenië. 't Armeens is gróndig dör 't Iraans beïnvloed en me haat dan ooch lang gemiengd dat 't e aafwiekend Iraans dialekt waor.
Grammaer
Armeens kintj gei geslach bie zelfstenjig naamwäörd en ouch neet bie veurnaamwäörd. 't Guuef zeve naamvalle, namelik nominatief, accusatief, locatief, genitief, datief, ablatief en instrumentaal.
Mersch (kanton)
Mersch is ein vaan de twelf kanton in Luxemburg. De hoofplaots is Mersch.
Geografie
Mersch heet 'n oppervlak vaan 223,90 km², en is daomèt 't 6e kanton in Luxemburg. In 't noorde grens 't kanton aon Diekirch, in 't ooste aon Echternach en Grevenmacher, in 't zuie aon Luxemburg (kanton) en Capellen.
Demografie
Volges de census vaan 2014 heet Mersch 'n inwoeneraontal vaan 29.275, en 'n deechde vaan 130,8/km². Heimèt is Kanton Mersch 't 5e kanton.
Gemeintes
't Kanton is oonderverdeild in 11 gemeintes:
Lindj (Zelfkantj)
Lindj (Duutsj: Lind) is e klei gehuch inne gemèndje Zelfkantj in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale. 't Ligk in 't wèstelik gebied vanne gemèndje, tösse Havert en Sjtein. 't Gehuch ligk anen doorgäöndjewaeg en besteitj slechs oet e paar häöf en e voetbalveldj.
Vieftiende iew veur Christus
zèstiende iew veur Christus - vieftiende iew veur Christus - veertiende iew veur Christus De vieftiende iew veur Christus leep vaan 1500 v.Chr. tot en mèt 1401 v.Chr. De Hethiete koume tot groete expansie, dewijl Egypte nog in de (vreuge) bleujtied vaan 't Nui Keuninkriek zit. In Griekeland goon de Myceners de Minoërs euvervleugele. De Assyriërs en Babyloniërs hadde ouch nog hun besjavinge, die evels d'n tied neet mèt hadde; Babylon woort geregeerd door 't riek Karduniaš. In China regeerde volgens de euverlievering de Shangdynastie; 't gief evels gein gesjreve bronne oet deen tied. In Midde-Amerika vint me de ierste spore vaan 'n besjaving, naomelek die vaan de Olmeke.
Groete gebäörtenisse
Jaortalle zien oonderwerp vaan interpretatie.
Sacramento
Sacramento kin wieze nao:
Lind
Lind kan verwieze nao:
Endemie
Endemie kan zeen:
Terras
'n Terras kènt zin:
Dommel
250px|right|thumb|De Dommel in Nederland en 't Belsj De Dommel is 'n gedeiltelek Belsj Limburgse en gedeiltelek Nederlands Braobantse beek en struimpaofweerts 'n kleinere revier in de Kempe en de Meierij van 's-Hertogenbosch. Heer is 146 kilometer laank, boevaan 23 kilometer struimp door 't Belsj, en 123 km in Nederland.
Natuurlek gebeje
De Dommel geit door 'n hiel houp natuurlek gebeje, zuuch hei oonder de lies:
Lies vaan graofsjappe in Alabama
thumb|right|400px|Graofsjappe vaan Alamaba De Amerikaanse staot Alabama is oonderverdeild in 67 graofsjappe:
Fysiosjemie
Fysiosjemie of fysische sjemie is de studie vanne fysische basis van sjemische stèlsele en percèsse. Modern fysiosjemie is sterk gegrundj oppe netuurkónde en kan waere gezeen es de kruutsing van die mitte sjemie. Wichtige studierichtinge binne de fysiosjemiezint de sjemische thermodynamica, de elektrosjemie, de spectroscopie, de kinetiek en de theoretische sjemie. Bie de litste verzeuk me mit behölp van wiskónde of computersimulaties en -beraekeninge de eigesjappe van aafzunjerlike molecule of macroscopische wieväölheje van stoffe te veurspèlle.
Fysiosjemie is van fundamenteel belank veur de modern matterjaalkónde.
Piezel
Piezel is ein woord dat in väöl Limburgse dialekte veurkump. ’t Haet dan meistal ein van de volgende drie beteikenisse.
Keuningsdaag
Keuningsdaag, wies en met 2013 bekend as Keuneginnedaag, is 'ne nationale fiesdaag dae wuuërt gehalde in Nederland en op Curaçao, Sint Maarten en Aruba. Daen daag veert me de verjäördaag van keuning Willem-Alexander. 't Waort tot in 1948 geveerd op 31 augustus (de verjäördaag van keunigin Wilhelmina), later op 30 april, de verjäördaag van keuningin Juliana. Dit waas ouk ónder Beatrix 't geval. Veuraafgaond aan de "KoningsNach" wuuëre d'r vuuël activiteite gehalde.
As 27 april op 'ne zondig velt, dan wuuërt Keuningsdaag gehalde op 26 april. Wies 2013 waas dat op 29 april, veur 1980 waas det op 1 mei.
Door keuningin Beatrix bezóchte steede en dörper
Keunegin Beatrix begós met de traditie det de keuninklike femilie edere Keuneginnedaag minstens twie plaatse in 't land bezeuk. Daveur waort op daen daag e defilé veur 't paleis gehalde. Keuning Willem-Alexander kundigde veur zien troeënsbestieging aan det hae dees traditie zouw volhalde.
Gaular
thumb|De ligking van Gaular in de pervincie Sogn og Fjordane. Gaular is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Sogn og Fjordane in Nórwaeg. De gemeinte had 2.771 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 579,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 4,8. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 1430.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 1,5% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Yamhill County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Oregon thumb|200px|Ligking vaan Yamhill County Yamhill is 'n in 1843 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Yamhill heet ziene naom te daanke aon de gelieknaomege allewijl oetgestorve stam die hei vreuger leefde. De hoofplaots vaan 't graofsjap is McMinnville.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 1.860 km² boevaan 1.853 km² land is en 7 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Yamhill County 84.992.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Venloër Heide
thumb|De hangar van 't alde vleegveld van Haerunge is ein herkènningspunt in de Venloër Heide, al leet d'r waal net boete 't beschirmde nateurgebeed De Venloër Heide is ein neteurgebeed aan de Pruuse ziej van de grens beej de Limburgse stad Venlo. 't Gebeed is is bebós mit zoeëwaal naold- es loufbuim. D'r zien ouk klein stökke hei, mer minder es op de Groeëte Heide aan de Venlose ziej. D'r zeen vaerder restante van ein groeët vleegveldcomplex oet d'n Twieëde Waereldaorlog, die me ouk aan de Venlose ziej van de päöl kint zien. Kórtbeej liggende plaatse zien, behauve Venlo, Leuth, Haerunge en Kaldekirke.
't Neteurgebeed wuurt zujelik begrens door d'n A61 en naordelik door d'n A40. Via de B221 bereik me dit gebeed. Dirèk ten oeëste van 't neteurgebeed leet 't Kestiel Krickenbeck, det aan de Krickenbecker Seen leet. 't Reveerke de Nette struimp door deze vievers.
Robertsfors
Robertsfors is 'n gemèndje in Västerbottens län, Zwede. De gemèndje tèltj 7.006 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.301,79 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 5,4 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
4,34% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Assen
Assen is de hoofstad vaan de Nederlandse provincie Drenthe en vaan die provincie de twiede groetste gemeinte in inwoeners, nao Emmen. 't Aontal inwoeners bedroog per 1 april 2016 67.036, en 't oppervlak is 89 km², wat 't dao-in weer tot bekans de kleinste Drentse gemeinte maak. Boete de kern Asse kint de gemeinte nog 't dörpke Loon en 'n aontal gehuchte. Börgemeister is (2014) Marco Out vaan de VVD.
G'n Oea en De Laak
G'n Oea en De Laak (Nederlands: Ohé en Laak) ies 'n veurmalige gemeinte in Nederlands Limburg. De gemeinte besjtóng oet de kerne G'n Oea (Ohé) en De Laak (Laak) en woort opgeheve in 1991.
Assen
Stadsfuncties
Assen hoesves 't gouvernemint vaan de provincie en 'n rechbaank, en heet same mèt Emmen 'n functie es regionaol verzörgingcentrum. Assen steit wel in de sjeem vaan 't kortbij Groninge, wat väöl groeter is.
G'n Oea en De Laak
G'n Oea en De Laak huèrde oats bie Ech, meh gónge later euver nao de hièrlikheid Sjtevesweert (wieniè diet precies gebeurde ies neet bekènd). In de Franse tied woorte G'n Oea en De Laak same 'n zelfsjtendige gemeinte. In 1819 kreeg de gemeinte 'n eige vlag. Kèrkelik huèrde de kerne tot 1862 bie Ech.
Biech
thumb|200px|Biechsjtool 'n Biech of beech ies bie de katholieke ein van 7 sacramente. Bie de biech were, nao 'n berouwvol beliejenis, zung door 'ne preester vergeve. 'n Zung ies 'n vriewilige handeling tege de Goddelike en zedelike veursjriefte. De persoon in kwestie krieg van de beechvader ein penitentie of boete opgelag. Meistal besjteit dat oet 't baeje van gebede. In vreuger tieje koeste luuj aaflaote verdene um zoan penitentie, sóms waal 'n zjwoar sjtraof, aaf te koupe. 't Gebruuk van aflaote ies in de jaore 60 van de veurige ièw aafgesjaf. Nao 't Twiède Vaticaans concilie ies 't meugelik um in plaats van individueel te biechte, deil te numme aan 'n gezamelike boeteviering. De verpliechting tot privé-biech weurt èvvel neet opgeheve.
G'n Oea en De Laak
Op 1 januari 1991 woorte de gemeintes G'n Oea en De Laak, Lin en Sjtevesweert bie de gemeinte Brach (Maasbracht) gevoog. De gemeinte G'n Oea en De Laak houw op dat moment 861 inweunersj. 42 hectaar van 't gróndgebeed van de gemeinte góng bie de herindeiling nao Ech. De gemeinte Maasbrach woort op 1 januari 2007 samegevoog mèt Hael en Toear tot de nuuj gemeinte Maasgoew.
Assen
Stadsbeeld
Assen is 'n aajd dörp (zij 't mèt stadsrechte sinds 1809) wat pas vaanaof de negentiende iew tot stad oetgegreujd is. Daorum is 't centrumke klein en ligk 't roond 'ne brink. Aon dee brink ligke 't veurmaoleg provinciehoes en 'n abdijkèrk. Eve noordeleker ligk de neogotischen tribbenaol. 't Asserbos ligk binne de bebouwing vaan de stad, die rillatief ruim is opgezat.
Historie
In 1258 woort op de plek vaan de moderne brink e kloester gevesteg, daoveur gehoesves in Coevorden. In 1602 woort 't kloester opgeheve en woort 't es wereldlik machscentrum, naomelek veur de staote vaan 't gewes Drenthe, ingeriech; in deen iew oontstoont hei 'n ech dörp. Vaanoaf de achtiende iew woort 't dörp groeter en in 1809 kraog 't zelfs stadsrechte vaan Lowie Napoleon, dee hei zien zomerresidentie had. In 1814 woort 't de hoofstad vaan de provincie Drente. De groete nuibouw kaom begin twintegste iew op gaank.
Biech
Biechsjtool
De privé-biech vingk plaats in 'ne biechsjtool. Zoan muibel besjteit oet drie deile: in de miede bevingk ziech de zietplaats van de biechvader, dae de biech aafnump. Aan beids kante ies 'n kneelbank veur 'ne biechteling. Dees ruumde weurt door 'n plank mèt ruèster van de biechvader gesjeie. 't Gebruuk van de biechsjtool dateert van 1614. Veur daen tied kneelde me neve of veur de biechvader dae in de kèrk op 'ne sjtool zoot.
Zung
'n Zung ies bie de Katholieke, Juudde en Islamiete 'n vriewillige handeling tege Goddelike en zedelike veursjriefte. In de decaloog, de Tièn Gebode, sjtoon de christelike hoofreigele. Daoneve hanteert de Katholieke kèrk nog de Vief gebode van de Kèrk. Vergeving van zung kèn me kriege door 't sacrament van de biech.
Biech
Biechgeheim
De biechvader zal in alle gevalle, zelfs bie doadsgevaor veur häöm of veur andere, 't geheim van de aan häöm toevertroewde biech beware. Oetzónderinge maoge allein gemaak were es de biechteling dao oetdrökkelik toesjtumming veur gegegeve haet.
Zung
Óndersjeid weurt gemaak in:
Zóndeval
Mèt de zóndeval weurt bedoeld de handeling van Adam en Eva, de ièrsjte luuj op aarde, die handelde tege 't verbod van God door te ete van de boum van kènnis van good en koad.
15 augustus
Viering van Maria Hemelvaart, wiejing van de kroedwösj
Champigneulle
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Aaflaot
'ne Aaflaot ies bie de katholieke 't kwietsjelle van 'n sjtraof. Es aan emes door de biech de zung vergeve ies weurt dèks toch nog 'n penitentie (sjtraof) opgelag. Zoan sjtraof koes veur bepaalde zung sóms zjwoar zin. De katholieke kèrk ging op 'n gegeve moment de penitentie vervange door 't geve van aaflaote, die verdeend koeste weure door bepaalde veurgesjreve gebede, boetehandelinge of good werk te doon. Um 'ne volle aaflaot te kriege, woadoor me in eine kièr vrie waor van alle sjtraof, moos me ièrsj gebiech höbbe en de communie höbbe gedoon.
1066
1063 - 1064 - 1065 - 1066 - 1067 - 1068 - 1069 1066 (MLXVI) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne zaoterdeg op de Juliaanse kalender.
Aaflaot
Aaflaotbreef
thumb|right|Aaflaotbreef van [[Johann Tetzel oet 1517]] 'ne Aaflaot kriege geit same mèt 't kriege van 'ne aaflaotbreef. Eine kièr in zien leve of bie 't sjterve zal emes gebruuk maoge make van eine volle aaflaot.
Aaflaothandel
Op 'n gegeve moment ies d'r 'ne handel óntsjtange in aaflaotbreve. Dèks woort hiebie de indrök gewek, dat door 't gelle van zoane breef ouch de vergeving van zung waor gekoch. 't Concilie van Trente, (1545-1563) haet de aaflaothandel verbao. Maarten Luther publiceerde in 1517 zien 95 sjtèllinge es reactie tege de aaflaothandel van Johann Tetzel.
gesjiedenis
In de jaore 60 van de veurige ièw ies 't gebruuk van aaflaote verdene aafgesjaf. 't Individueel biechte maakde langzamerhand plaats veur gemeinsjappelike boetevieringe. Veur luuj, die dat wille besjteit nog ummer de meugelikheid um individueel te biechte. Zoan biech vingk plaats in eine biechsjtool, woa-in de biechvader ('ne geistelike) de biech huèrt en beoordeilt. Ouch op 't sjterfbèd weurt op verzeuk de lètste biech aafgenómme.
Terras (geologie)
Geologisch terras
'n Terras, van Latiense terra wat aerd betekent, is 'n sedimaent of aafzètting van 'n reveer m.a.w. 'ne owwe reveerbaom, en oontsjtèèt dus dör 't verveur va gesjtèngdes dör water en 'n reveer die häöre loop verlag haat. In de Iestieje zeunt in Europa övveraal terrasse oontsjtande. De terrasse van de Maas in 't Maasdal zeunt evvel owwer en zeunt oontsjtande dör d'r geologische wip-wap oeëdör de Maas zich verplaadsjde van 't noordooste nao 't noordweste.
Kultuurterras in d'r laandboew
Terrasse neumt me ouch de bovekante van grave in 'n heuvellandsjap en is typisch vör laandsjappe oeë löss de baovensjte laog vörmt, zoewie 't heuvelland en 't Laand va Herf. Dis terasse zeunt vreugstens in Middelieëwe of later, bies de vergrünländung an 't èng van d'r 19de ieëw pas oontsjtande.
Champigneulle
Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Jimi Hendrix
thumb|right|Jimi Hendrix in 1967 in de Nederlandse show Hoepla James Marshall Hendrix (gebaoren es Johnny Allen Hendrix; 27 november, 1942 – 18 september, 1970) woor 'nen Amerikaanse gitarist, zenger en leedjessjriever waes naolaotesjap ömmer de rockmeziek blief beïnvloje. Nao zien successe in Europa waerdje d'r bekindj in de Vereinigdje Staote nao 'n óptraeje in 1967 bie 't Monterey Pop Festival. Later woor d'r in 't Woodstock Festival van 1969 de hoofmiens.
Hendrix hólp mit aan 't óntwikkele van gitaartechnieke wie overdrive óp ge verstèrker. Hae woor beïnvloodj door bluesartieste wie B. B. King, Muddy Waters, Howlin' Wolf, Albert King en Elmore James, rhythm & blues- en soulgitariste Curtis Mayfield en Steve Cropper en ouch door get moderne jazz. Carlos Santana haet veróngerstèldj det Hendrix ziene meziek waal gooddeils door ziene Indiaanse oorsprónk kós zeen beïnvloodj. Es producer perbeerdje d'r ouch get oet in de studio. Hae woor ein vanne ieëste die mit stereofonische effecte veur rockópnames experimenteerdje.
Hendrix wón väöl rockpriezer tiedes zien laeve, mer ouch d'rnao.
Hendrix is in 'n hotel in Lónje gestórve, wie d'r 'n fataal combinatie van slaoppille en wien ingenómmen hadj. 't Sjientj det Hendrix gein Europese pille, die zwaorder zeen es de Amerikaanse variantj, gewindj woor. Aevel woort lank gedach det t'r gestórve waar aan 'n euverdosis aan heroïen, meh later bleek det t'r naeven alcohol en hemp noeats anger drugs gebroekdje.
Oslo
thumb|De Dómkirk van Oslo. Oslo is de houfstad van 't Scandinavisch landj Noorwaeg, mit zoeaget 520.000 inwoeaners (2004); daomit is 't de grótste stad van 't landj. Oslo is ouch de naam van 'n pervinsje van Noorwaeg; de gemèndje (stad) en pervinsje Oslo bestrieken 'tzelvendje gebied. Oslo is gelaengen in 't zuudoeaste van 't landj, ane begin vanne Oslofjord. De stad is gestif gewaore róndj 1048 door keuning Harald III van Noorwaeg. In 1624 woort de stad door 'ne brandj gooddeils verinneweerdj. d'n Deens-Noorse keuning Christiaan IV leet de stad herboewe. De keuning verangerdje de naam vanne stad in Christiania, nao zichzelf. De naam woort in 1877 verangerdj in Kristiania, inne officieel spèlling. In 1925 woort de naam weer trögk verangerdj nao Oslo, det "vlakdje vanne gaode" mèntj.
Inne stad guuef 't 'n universiteit, de Universiteit van Oslo.
Oslo is ouch de houfstad vanne pervinsje (fylke) Akershus.
Gegaeves
De gemeinte had 590.041 inweuners in 2010 en 'n oppervlakde van 453,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 1.302,5. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 0301.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 26% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Endemie (genaeskónde)
'n Endemie is 'n infectiekrenkde die blief veurkómme in 'n bepaold gebied zónger det de patiënte de krenkde örges anges höbbe opgeloupe. Bie endemische krenkdes is 't aantal besjmètting rilletief kónsjtant: 't aantal nuuj besjmèttinge weurt gecompenseerd door 't aantal persone bie waem de krenkde verdwient (of door 't sjtirve van de persoon of door genaezing).
Wen 't aantal besjmètte luuj exponentieel toenump (en vervolges heel sjnel aafnump door e gebraek aan meugelik te besjmètte individue) neump me de krenkde neet endemisch, mer epidemisch. 'n Epidemische krenkde sjturf in e bepaold gebied oet of ze weurt nao verloup van d'n tied endemisch.
Fræna
thumb|De ligking van Fræna in de pervincie Møre og Romsdal. Fræna is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Møre og Romsdal in Nórwaeg. De gemeinte had 9.088 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 367,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 24,8. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 1548.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,5% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Denemarke
Denemarke (Kongriget Danmark) is e land in Noord-Europa. Fysiek gezeen huurt 't neet tot Scandinavië, cultureel (nao taol en historie) evels wel. Denemarke grens inkel aon Duitsland, allewel tot 't hiel kortbij Zwede ligk. De grens is mer 67 kilometer laank; de kös wel 7.314 kilometer, vaanwege de väöl eilen die 't land kint. Westelek ligk de Noordzie, oostelek 't Kattegat en de Ooszie en ten noorde 't Skagerrak. Autonoom gebeje boete 't land oonder de Deense kroen zien de Faeröer en Greunland. De veurnaomste landstreke in Denemarke zien 't sjiereiland Jutland en de eilen Fune, Seeland, Lolland en Bornholm, dat neet direk vaanaof Deens territorium te bereike is meh mèt e veer oet Duitsland of Zwede moot weure aongereis.
De inwoeners vaan Denemarke zien de Dene.
Varia
't Wereldwied bekinde plastikke keenderspeulgood Lego is 'n Deense oetvinding. Op 't sjiereiland Jutlaand kin me in Billund Lego-land bezeuke.
Op 't sjiereiland Jutlaand weurt in Silkeborg in 'n museum 'n good geconserveerd, iewe-aajd veenliek bewaord, de maan van Tollund. 't Liek is gemummificeerd in 't veen en zwart-doonkerbroen van kleur.
Boumsjpek
Euver boumsjpek wirt in väöl Limburgse dialekte gesjpraoke es me ’t haet euver gebakke appelsjieve. Dees appelsjieve waere gewoon in ein braojpan gebakke net wie sjpek van ein verke.
’t Woord is óntsjtaon wie me vreuger oet ermeuj en biej gebrek aan vleisj van ’t verke ’t moosj doon mèt fruit. Dan woorte eppel in sjiefkes gesjneje en in de pan gebakke, zoadat me toch ’t geveul hèj dat me wat fetsoenliks op de taofel hèj. De sjieve woorte dan meistal tösje tweë sjneje broad gelag en zoa, al dan neet besjtruijt mèt sókker, wie ein bótterham opgegaete.