cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Het Goede Doel
Historie
Nao dat jaor geit 't evels gaw minder mèt Het Goede Doel. Allewel tot hun twiede plaat Tempo doeloe bès good verköp mèt de zèsde plaots in de albumparaad, heet de plaotemaatsjappij mie verwach. Van de 80.000 stökker die gepeers zien weurt mer de hèlf verkoch en 't platecontrak weurt beïndeg. Dit wijt me dèks direk aon 't oetereingoon vaan Doe Maar: 't ind vaan dee band beteikent 't ind vaan de raasj um Nederlandstaolege popmuziek. Me zeuk 'ne nuie platefirma, meh d'n opvolger Mooi en onverslijtbaar verköp nog minder good. Loupende de late jaore tachteg beginne versjèllende leje vaan de band aon soloprojekte. Henk Westbroek geit bij de radio wèrke, Henk Temming en Sander van Herk beginne 'ne studio, Toni Peroni góng in 1988 eine kier solo mèt KNMI ('n parodie op YMCA vaan de Village People). Westbroek en Temming sjrieve ouch leedjes veur andere, in 't bezunder veur 't VARA-kinderkoer Kinderen voor Kinderen. In 1989 kump Iedereen is anders oet: 'n plaat boemèt Het Goede Doel samewèrk mèt versjèllende Nederlandse solozengers. Alles kan een mens gelukkig maken (ouch bekind es Een eigen huis), mèt René Froger, haolt es single zelfs de nómmereinpositie. 't Album verkoup evels vrij slech. Ditzelfde gelt ouch veur Souvenir, hun leste album. Tegeliek deit de band 'nen theatertoer, Theatertourisme, dee ouch slech löp en oongunstege recensies krijg. Intösse zien de persoenleke ban tösse veural Westbroek en Temming verslechterd. In 1991 luf de band ziech daan ouch op.
In de jaore negeteg goon de bandleje op hunnen eige weeg door. Westbroek weurt landelek bekind, neet allein door zien solocarrièr en zie werk veur de radio, meh veural in de gemeintepolitiek (mèt Leefbaar Utrecht). Roond 't jaor 2000 steit de Nederpop oet vreuger daog evels volop in de belaankstèlling (ouch door de reünie vaan Doe Maar). Het Goede Doel beslut e reüniekonzèr te geve in de Heineken Music Hall, en gief 'ne verzaomeleer oet mèt de naom Geef de mensen wat ze willen. In 2007 weurt de vernuide samewèrking tösse Westbroek en Temming weer serieuzer: ze begóste e nui album op te neme. Dit album, Gekkenwerk, kaom in 2008 oet, iers es legaol downloadbaar album, daonao es gewoene cd. Dit geit gepaord mèt 'ne nuien toer. Vaan de oersprunkeleke bezètting is wijer geine trökgekierd, allewel tot Sander van Herk wel vaan opzij bij de band betrokke is (zoe späölt 'r gitaar op eint vaan de leedsjes). Dit album woort in 2011 gevolg door Liefdewerk. Daonao góng de band evels definitief kepot aon de vreigel tösse Westbroek en Temming, dee de band al iejer sjaoj had gedoon.
Hitsingles
mèt noteringe in de Nederlandse Top 40 en de Ultratop 50 en/of zien veurgengers
Wurfeld
Wurfeld is e wielder i de gemingde Mezeik i Belsj Limburg. 't Ligk 1 kilometer i noardwestelige richting va 't Mezeiker centrum verwiederd en 't hat i 't joar 2008 453 lüj. D'r naam Wurfeld kumt oet 1368, en woar toen as Werffele vermild. 't Is meugelig aafgeleed va -warf en feld, waat zoeëget as Wilg i 't vild beteëkent. Óch vuëde d'r Romiense Heerbaan va Tungere noa Nimwege durch 't gehuch. Wurfeld zelver hauw ing Frankisje oersjprung as beboewing rónk inne kloeëster, meh woar al bewuënd i de nüj sjteentied.
Confucianisme
't Confucianisme is e Sjinees ethisch en filosofisch systeem det de lièr van Confucius (551 - 479 v.Chr.) völg. 't Confucianisme haet groaten invlood op de gesjiechte en de cultuur van Oas-Aziatische lenjer. Door de gesjiechte van 't Sjinees keizerriek haer waas 't confucianisme de officieel ideologie en haw det daodoor groaten invlood op de bevölking.
1713
1710 - 1711 - 1712 - 1713 - 1714 - 1715 - 1716
Confucianisme
Gesjiechte
Confucius wuèrtj gezeen es de gróndjlègker van 't confucianisme, tródsdet Confusie neet de bedoeling haw óm 'n nuuj filosofie, religie of ideologie te stifte. Confucius bewaerdje neet 'ne profeet te zeen dae get nuuts brach, wie in de vorm van 'n gaodelike äöpenbaring of 'n incarnatie van God. Miè waas Confucius 'ne miensj dae op zeuk góng nao deugzaamheid en daobie 't vergangene óngerzóch. In de Gesprekke zaet Confucius: "Ich woort neet mit kènnis gebaore. Ich bön toegewiedj aan de awdheid en zeuk snel nao kènnis."
Hael en Panhael
Insignes
Op 21 aprèl 1819 woort e waope touwbedeeld, officieel aon Hael, welke gemeinte toen neet mie bestoont; 't waope is ummer gedrage door Hael en Panhael. De umsjrieving luit zoe:
Confucianisme
Gesjiechte
't Confucianisme óntsting tiejes de Periood van de Striejendje Staote en woort later kórten tied verbaoje ónger de Qin-dynastie. 't Woort door de Han-keizer Han Wudi es politisch systeem en staotsideologie ingeveurdj. Tróds e verluus aan populariteit gedoerendje de in cultuur opzich hièl wichtige Tang-dynastie, bleef 't de wichtigste filosofische struiming van Sjina.
1713
thumb|right|262px|Gibraltar
Confucianisme
Verspreijing
't Confucianisme haet mit naam sterk de culture beïnvleudj van Sjina, Taiwan, Korea, Japan, Viëtnam en Singapore (door de groate aanwaezigheid van Han-Sjineze aldao).
Hael en Panhael
Insignes
De Helena ('Hael') is e sprekend elemint; ze waor neet de parochieheilege vaan Hael. Lambertus ('Bèr') waor petroenheilege vaan 't gelieknaomeg patrimonium in Luik, boe Hael oonder veel. Awwer zegele vaan de sjepebaank Hael veurde e boorsbeeld vaan Lambertus.
1713
Gesjtorve
Datum ónbekènd:
Hael en Panhael
Historie
De gemeinte ontstoont in 1818, nao de opheffing vaan de aw gemeinte Pol en Panhael. Dees gemeinte bestoont oet neet mie es e gehuch (Panhael) en 'n naobersjap (Pol) en woort um 't klein aontal inwoeners opgeheve. Pol woort bij Wèssem geveug, Panhael góng nao Hael, boenao de gemeinte woort umgeduip tot Hael en Panhael.
Confucianisme
Verspreijing
't Taoïsme en 't boeddhisme zint twiè anger filosofische systeme mit väöl invlood in Sjina en naoberige Oas-Aziatische lenjer. De zoageneumdje neoconfucianistische sjoal die is óntstange tiejes de Song-dynastie vereinigdje later 't confucianisme mit 't taoïsme en 't boeddhisme. In Korea en Japan woort 't neoconfucianisme later aangenómme es de officieel ideologie van de staot. De Koreaanse Chosun-dynastie wuèrtj waal e veurbild van 'ne confucianistische staot geneump.
Hael en Panhael
Historie
De gemeinte góng in 1991 mèt Wèssem en Bieëgdje op in de nui gemeinte Hael. Sinds 2007 huurt 't groondgebeed vaan de aw gemeinte Hael en Panhael bij de gemeinte Maasgoew.
Historische inwoenertalle
(v1830=100)
Greun: Gemeinte Hael en Panhael Blauw: Provincie Limbörg
4 oktober
Heiligedaag van Franciscus van Assisi
Deredaag
Lies van keuninge van de Belzje
Alle keuninge die 't Belsj (Nederlands: koningen der Belgen, Frans: rois des Belges) gehad haet.
Bali
thumb|De ligking van Bali in Indonesië. Bali is 'n Indonesisch eilandj t'n oeaste van Java en te wèste van Lombok. 't Is 't wèstelikste vanne Klein Soenda-eilenj. 't Eilandj is 5.561 kmå groeat en haet zón 3,2 miljoen inwoonders. De houfstad is allewiel Denpasar, toet 1958 waas de Singaradja.
left|thumb|E riesveldj op Bali. 't Eilandj besteit veur e good deil oet volkanische berg, wovan e deil nag ummer aktief is.
In demografisch opzich wiek Bali aaf van Indonesië; 'n ruum mieëderheid vanne bevouking is hindoeïstisch. De inheimse spraok van 't eilandj is 't Balinees.
Dore apaarte kultuur mitte tempelspele, de danskóns enne middelieëfse monumènte, mer ouch dore netuur is Bali 'n geleefdje plaats veur toeriste.
Flora (planetoïed)
Flora (officieel: 8 Flora) is 'n planetoïed mit 'n baan inne planetoïdereem tösse de planete Mars en Jupiter. Flora bevindj zich gemiddeldj zoeaget 2,2 astronomische einheje vanne zón aaf. Mit aafmaetinge van 36 × 136 × 113 km en 'n massa van 8,47 × 1018 kg is Flora de grótste planetoïed die zoea kort oppe zón steit.
Flora woort op 18 oktoeaber 1847 óntdèk doren Ingelse sterrekundige John Russell Hind, dae ieëre de planetoïed 7 Iris haw óntdèk. De planetoïed is verneump nao de Romeinse godin vanne blome, Flora. Flora is de achste planetoïed die is óntdèk gewaore. Toete óntdèkking vanne väöl klènder planetoïed 149 Medusa in 1875 waas Flora de kortsbiezeendjste planetoïed die bekandj waas.
De Limburger
De Limburger is 'n regionaal gezèt in Nederlands Limburg, die vool-oet Dagblad De Limburger heesjt. Ze is op 't momaent èègendom van 'ne Ingelsje èègenaer, Mecom, dae in gans Europa regionaal gezètte haat.
Dagblad de Limburger versjient in 8 versjillende regio-edities door gans Limburg, terwiel 't Limburgs Dagblad mer in drie Zuud-Limburgse edities versjient.
Historie
In 1782 versjeen veur 't ièrsj 'n Mestreechse gezèt: Le Courier de la Meuse, die tot 1840 de enigste gezèt in Limburg zou zin. Tot 1892 woort ze gans geredigeerd in 't Frans. Vanaaf 1892 zal de teks in 't officieel Nederlands gesjtèld were. Op 17 september 1921 rolde in Zittert 't ièrsjte exemplaar van 't provinciaal nuujsblaad De Limburger van de peersj. In 1936 woort dees gezèt euvergenómme door 't Limburgs Dagblad. In 1944 ging 't Mestreechs dagblaad Veritas versjiene ónder de naam Gazet van Limburg. In 1955 veranderde de naam in De nieuwe Limburger. In 1967 ging 't blaad same mèt 't Dagblad van 't Noord-Limburg deil oetmake van 'n samewèrkings verband oet 'n fusie van Neerlandia pers en de Gelderlander. De Limburger ies in 1971 óntsjtange oet 'n fusie tösje De Nieuwe Limburger oet Zuud-Limburg en de Maas- en Roerbode oet Miedde-Limburg tot De Limburger. In 1995 kaom Dagblad voor Noord-Limburg debie en woort 't de naam Dagblad de Limburger.
Son en Breugel
Son en Breugel is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, te noorde vaan Eindhove, aon de Dommel, die de twie kerne Son (raodhoes) en Breugel sjeit. 't Oppervlak bedräög 26,67 km² (daovaan 0,28 km² water) en 't aontal inwoeners stoont op 1 januari 2006 op 15.277.
Vaanajds waor de brögk euver de Dommel deil vaan 'ne veurnaomen doorganksweeg in Oos-Braobant. Tot in 2003 mós 't verkeer vaan de A50 door de dörpsbebouwing gepeers weure (vergliek ouch Etten-Leur).
Akbar de Groete
thumbnail|right|200px Jalaluddin Muhammad Akbár (15 oktoeber 1542 - 15 oktoeber 1605) is baeter bekènd es Akbar de Groete (Akbar-e-Azam), dörde keizer van 't Mughalriek in India. Hae regeerdje van 1556 tot zien doed in 1605 en weurd gezeen es de groewtste vanne Mughal keizers.
Jeugjaore
Akbar woor gebore es ouwste zoon van keizer Humayun in de sjtad Umarkot in Sind, allewiel 'n provinsie in Pakistan. Zen mojer woor Hamida Begum, die dao same met Humayun en de res van 't Mughal hoof in ballingsjap laefde. Humayun woor ierder in 1540 vanne Indiaase troen gestoete deur de Afghaanse Sher Shah en voch tegeliek met zien breurs omme Mughal hèèrsjappiej.
Akbar woor pas dertien jaor wie Humayun kort nao de hereuvering van Delhi steerf. Humayun's doed woor geheim gehauwe veur 't vouk tot Akbar, op veldtoch in de Pundjab, keizer gekroend woor in 1556. Zien voog Bairam Kahn woor regent.
Poletikke loupbaan
Same mèt Bairam Kahn versloog Akbar de angere troen kandedate en begos de oetbreijing van 't riek. Op negetien jaor ontdeeg hae zich van zen regent en woor alleinheerser.
Hae boewde 'n adminnestrasie oet gebaseerd op diej van Sher Shah.
Leste Jaore
Zen leste laevenjaore zoch Akbar nao 'n oplossing veur zien opvolging. Zien dreij zone wore zwaor alkoliekers. De twie jóngste wore al bezweke aan heur verslaving. De ouwste, Selim, woor ou'nog opelik opsjtennig zoedet veul luuj Selim's zoon Koesro es opvolger zoge. Oetèntelik koos Akbar op ze sterfbèd toch veur Selim om 'n börgeroorlog te vermieje.
Opbeech en Papenhaove
Opbeech en Papenhaove (Nederlands Obbicht en Papenhoven) is 'n geweze gemeinte in Nederlands Limburg. Ze bestoont oet de dörper Opbeech en Papenhaove en de gehuchter Harrekaove en Nattenhaove.
De gemeinte Opbeech en Papenhaove góng trök op de awwer hierlekheid mèt dezelfden umvaank. Opmerkelek daobij waor tot in kèrkelek opziech Papehove oonder (de parochie) Beech en neet oonder Opbeech veel. In 1982 woort de gemeinte opgeheve en gooddeils aon Bor touwgeveug; Nattenhaove góng evels nao Stein. 't Bors deil vaan de gemeinte huurt allewijl bij de gemeinte Zittert-Gelaen.
Julius Caesar
thumb|Boorsbeeld vaan Julius Caesar in 't Nationaol Archeologisch Museum in [[Napels.]] Gaius Iulius Caesar (Roeme, 13 juli 100 v.Chr. - aldao, 15 miert 44 v.Chr.) waor 'ne Roemeinse consul, dictator en veldhier. Heer is veural bekind gewore es vereuvereer vaan Gallië en es veurluiper vaan 't Roemeins keizerlek hoes.
Vreug leve
Caesar woort gebore in 'n veurnaome gens (geslach), naomelek de gens Julia, die zien oorsprunk op Julus, zoon vaan Aeneas, trökveurde. Volges de euverlevering kaom heer mèt de keizersnee op de wereld; dit is evels oondinkelek umtot zien ma de geboorte euverleefde en de keizersnee in deen tied allein op doej vrouwlui woort oetgeveurd. Mèt veertien jaor trouwde heer Cornelia, op aonraoje vaan ziene noonk Marius. Toen storve kort achterein ziene noonk Marius en ziene pa, boemèt Gaius in eine kier sjatriek woort. Evels waor de tegestander vaan Marius, Lucius Cornelius Sulla, noe aon de winnende hand in 'ne börgeroorlog. Wie heer deze won bevool heer Caesar vaan Cornelia te sjeie; heer weigerde evels en oontvlöchde Roeme. Heer góng in militairen deens in Asia en Cilica. Al deende heer mer twie jaor, heer behaolde väöl glorie door zie dapper optrejje in 't belègk vaan Milete in 't redde en bevrije vaan mèt-soldaote. Daoveur kraog heer 'nen eikekrans oetgereik, de hoegste oondersjeiing veur neet-bevelhöbbers.
Begin vaan zien carrièr
In 78 v.Chr. woort heer avvekaot, en begós heer corrupte politici vaan de jaore deveur aon te pakke. Oondanks tot heer gein perfekte opleiing gehad had kraog heer väöl waardering, zelfs vaan de groete bereupsorateur Cicero. Um zien vaardeghede te perfectionere góng heer in 75 v.Chr. nao Rhodos. Op weeg daonaotouw woort heer oontvoerd door pirate, die e losgeld vroge wat door Caesars volgelinge snel bijeingebrach woort. Wie heer vrijkaom organiseerde heer direk 'n expeditie um zien oontvoerders te kruzege.
Nao nog e jaor pontifex gewees te zien woort heer in 72 v.Chr. tot tribuun oetgerope. Heer holp Marcus Crassus in zien beneuming tot hooftribuun in de strijd tege Sparticus, leier vaan de Slaoveopstand. In 69 v.Chr. storve zien tant en zien vrouw, en heer organiseerde veur bei groete begraffenisse, wat oongebrukelek waor veur Roemeinse vrouwlui.
Hispanië en 't Triumviraot
In datzelfde jaor begós ziene cursus honorum, 'n Roemeinse traditie veur manslui die de daarteg bereik hadde. Heer woort tot quaestor beneump en aongestèld in Lusitanië (naoventrint 't modern Portugal), en nao 'n paar ander functies (wie pontifex maximus in 63 v.Chr.) woort heer dao in 61 v.Chr. gouverneur. In dees functie sloog heer 'nen opstand vaan de Lusitanii neer. In Roeme woort heer mèt 'n gruutse triomftoch oonthaold.
In 60 v.Chr. sloot heer mèt Pompejus de Groete, veurnaom senator en militair, en Marcus Crassus, puissant riek, 't Ierste Triumviraot. Dit dreimansjap beougde in 't geheim ziech oonderein in mach te laote greuje, wat door hun gecombineerde invlood zouw mote lökke. In 59 v.Chr. weurt Caesar tot consul verkoze, en e jaor later weurt heer op eige aondringe beneump tot gouverneur vaan Gallië, mèt es opdrach 't gans gebeed te vereuvere.
De Gallische oorlog
In 58 v.Chr. vèlt Caesar Gallië binne, en dit vèlt same mèt de volksverhuizing vaan de Helvetiërs. Caesar probeert e treffe mèt dees stam te veurkoume, wat neet luk: Caesar, noe gedwonge tot strijd, bezèt de hoegvlakde mèt zes legioene en vèlt de Helvetiërs aon. Es ze verlere slachte de Roemeine naoventrint twie daarde vaan de 370.000 lui (bij de Kelte en Germane gónge vrouwlui en kinder in de achterhoede mèt) aof. Of 't aontal Helvetiërs ech zoe groet is gewees is twievelechteg; me dink aon propaganda, umtot 't de vraog is of d'r op dat momint wel 370.000 Helvetiërs waore. Heer trèk op nao 't noorde, boe heer veural vaan de Belzje in 't noorde väöl tegestand oondervint. De Eburone oonder keuning Ambiorix weure gooddeils aofgeslach.
In 57 v.Chr heet Caesar gans Gallië oonder de voot geloupe, meh es heer trök nao Roeme geit koume geruchte door vaan 'ne groeten opstaand. Heer geit poolshuugde numme en oontdek tot 't woer is. De Galliërs höbbe ziech vereineg tege de Roemeine en koume in opstand. Zelfs de Britte steke de zie euver veur mèt te strije. Decimus Brutus weurt daoveur nao Brittannië gesjik. Oondertösse valle zelfs de Germane Gallië binne, Caesar wèt ze veurluipeg trök te dringe. In de lèste jaore zien de Gallische trope vereineg oonder de middel-Gallische prins Cingetorix, dee noe Vercingetorix hèt. Pas in 52 v.Chr. lök 't Caesar Vercingetorix bij Alesia tot euvergaaf te dwinge. Caesar zien verhaol euver dees oorlog sjreef heer op en gaof heer oet es Commentarii de Bello Gallico.
De Börgeroorlog
In Roeme wouwe de optimaote, noe Caesar zien pliech gedoon had, häöm zoe gaw meugelek oet zien functie oontsloon, umtot me häöm gevierlek achde. Caesar vermeujde zoeget, meh wouw kóste wat 't kosde zien mach behawwe. Daorum besloot heer zien leger mèt te numme euver 't rivierke de Rubicon, de grens vaan Italië, boe edere vereuvereer zien leger mós oontbinde. Vaan euveral koume legerleislui mèt häöm mèt en al gaw heet heer Italië oonder control. Vaan 49 v.Chr. tot 45 v.Chr. vereuvert heer aander provincies veur ziech. Oetindelek liet heer ziech tot dictator veur 't leve beneume.
Maord
In Roeme veraofgode de meiste lui Caesar, meh väöl hoeg politici, veural senatore, vreize zien ummer greujende mach. Es heer zelfs 'n keuningsdiadeem aongeboje krijg (wat heer weigert) is dat veur väöl vaan hun 't teike tot Caesar definitief gestop moot weure. In 44 v.Chr. weurt Caesar door 'n gróp senatore, boe-oonder zienen eige zoon Brutus, in de Roemeinse Curie vermaord.
Trivia
De naom Caesar woort later predikatief gebroek, oonder ander dinger door de Roemeinse keizers, en zoe woort Caesar (oetgesproken kaisar) de basis veur de wäörd keizer en tsaar.
Caesar heet in väöl volksverhaole en historische fictie 'n rol gespeuld, woe-oonder e stök vaan William Shakespeare, en is in euzen tied veural bekind vaan de stripbeuk vaan Asterix de Galliër.
Sint-Oedenrode
Sint-Oedenrode (Braobants: Rooi) is e dörp of stedsje in de Nederlandse gemeinte Meierijstad, provincie Noord-Braobant, aon de reveer de Dommel. Tot 1 jannewarie 2017 vörmde Sint-Oetenrode 'n apaarte gemeinte, die neve de hoofplaots ouch de kerne Boskant, Nijnsel en Olland umvatde.
Sint-Oedenrode ligk in 'n landeleke umgeving. In 2000 woort 't gekoze tot 't greunste dörp vaan Europa.
Historie
De ierste spore vaan permanente bewoening datere vaan tösse 8000 en 9000 veur Christus. 't Dörp zelf zouw roond 700 oontstande zien door de oontginning vaan de hei door de dörpsheilege Oda (Oede). Zie numpden 't zelf Rode. In 1232 woort Sint-Oedenrode verheve tot de hoofplaots vaan 't kerteer Peelland vaan de Meierij vaan De Bós en kraog de plaots stadsrechte, al heel 't altied e dörps karakter en woort 't neet es stad meh es vlek (dörp mèt aoneingeslote bebouwing) aongegeve. Door de ingesloteheid tösse de Dommel en 't moeras kós 't evels neet tot 'n echte stad oetgreuje. In de negentiende iew en de vreuge twintegste iew bleujde hei de klómpe-industrie.
Land van 's-Hertogenrade
thumb|250px|Burcht Rode 't Land van 's-Hertogenrade is 'n middelieëws hertogdom dat besjtong oet 't kerngebied roond 't Kesjtieël Rode, dat huuj in `t Duutsje Herzogenrath liegkt, d'r abdij Kloosterrade, later Rolduc en 't dörp Kèrkrao.
Bie 't Land van 's-Hertogenrade hoeërte ooch: 't Land van 's-Hertogenrade waor èng van de veer leng van Overmaas, die saer d'r Sjlaag bie Woeringe in 1288 bie 't Hertogdom Brabant hoeërte. De ander leng van Overmaas waore 't Hertogdom Limburg, 't Graafsjap Dalhem en 't Graafsjap Valkenburg.
Leonide
De Leonide is 'ne meteorezwerm dee eder jaor in november te zien is. In 2009 is 't huugdepunt op 17 november, daan zien nao verwachting mie es 400 meteore per oor te zien. . De naom is aofkomsteg vaan 't punt in de ruimte boe de meteore vaandan lieke te koume, naomelek oet 't starebeeld Liew (Leo).
5 oktober
Daag van de leerkrachte (UNESCO)
Leonide
De brokstökke en stöbdeilkes die de meteorezwerm vörme zien aofkomsteg vaan de komeet Tempel-Tuttle, dee 'ne umlouptied um de zon heet vaan get mie es 33 jaor. Dit hingk same mèt de woernumminge vaan 't aontal meteore, die ouch 'ne cyclus vaan 33 jaor höbbe. Topjaore waore 1698, 1799, 1833, 1866, 1966 en 2001, toen woorte doezende meteore per oor gezeen. Zeker in 't jaor 1833, toen waore nao sjatting 240.000 meteore per oor te zien.
Bourcq
Bourcq ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 51 inweunersj. Ze ies 9,85 km2 groat. Dao woonde dus zoan 5,2 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Attigny, wat waer deil oetmaak van 't arrondissemint van Vouziers. Wier liegk 't op 'n huègte van 104-181 meter.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 463 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Veneto
Veneto (Venetiaons: Vèneto) is 'n regio in Italië. De regio grens mèt de klok mèt aon: Oosteriek, Friuli-Venezia Giulia, de Golf vaan Venetië (Adriatische Zie, Middellandse Zie), Emilia-Romagna, Lombardije en Trentino-Zuid-Tirol.
Venetische periood
Tösse 't twiede en 't ierste millennium veur Christus woort de streek bewoend door de Euganei, 'n haaf-mythisch proto-italisch volk. Zie weure door Titus Livius en Plinius d'n Awwere besjreve. In de zevenden en zèsden iew veur Christus kump de lokaol bevolking in kontak mèt de Etruske en de Grieke. De Venetische cultuur had zien hoegtepunt in de veerden iew veur Christus.
Roemeinse periood
In de daarden iew veur Christus wèrkde de Veneti same mèt de Roemeine wie 't Roems Riek greujde en probleme had mèt de Insubres en de Boii (Kelte). In de Twiede Punischen Oorlog sjikde zie zelfs 'n contingent soldaote um same te vechte tege Hannibal en invallende Carthage. Daonao woort de Roemsen invlood in 't gebeed groeter. Nao d'n Italiaonsen opstand in 91 veur Christus kraoge de Venetische stei gedeiltelek Roemeins borgerrechte. Later, in 49 veur Christus, kraoge zie volledege börgerrechte. Tege 't ind vaan de iersten iew nao Christus had 't Latien de origineel Venetische taol vervaange.
In 166 valle de Quadi en de Marcomanni Veneto binne. Dit is de start vaan mierdere barbarische invalle. In de vijfden iew ruinere zoewel Alarik I es Atilla en de Hunne de streek. Nao de Hunne vele ouch de Ostrogote binne die 't land ouch goon bewoene. In de zèsden iew weurt Veneto hereuverd door 't Byzantijns Riek, mer dat doorde neet lang. Vaanaof 568 koume de Lombarde euver de Alpe. De hiersjappij vaan de Lombarde zuus te noe nog trök in plaotsnaome die beginne mèt Farra.
Middeliewe
In 't midde vaan d'n achsten iew waor de streek oonder de controle vaan de Fraanke en 't woort 't deil vaan 't Karolingisch Riek. In d'n tienden iew woort Veneto opgenome in 't Heileg Roems Riek. In 1167 woort 'n alliantie gevörmp (de Lombardische Liga) tösse wie stei Venetië, Padua, Treviso, Vicenza en Verona same mèt stei oet Noord-Italië tege de Heilege Roemse Keizer (de keizer vaan Duitsland). De Vrei vaan Konstanz in 1183 bevestegde de Vrei vaan Venetië oet 1177, woebei de stei towstumme um oonderdeil vaan 't riek te blieve zoelang zie rech blieve hawwe euver hun eige gebeed.
In 1222 woort de twiedst ajdste universiteit vaan Italië opgeriech, de Universiteit vaan Padua.
Venetiaonse rippubliek
Umtot de barbare veurnaomelek geinteresseerd waore in 't rieke vasteland, zeuk 'n deil vaan de bevolking de geïsoleerde en oonbewoende eilen in de lagune op. Vaan hei-oet oontstoont Venetië. 't Oontwikkelde ziech tot 'n oonaofhenkeleke maritiem rippubliek en commercieel supermach en häören invlood zow blieve bestoon tot in de Renaissance. In de zestienden iew heersde de rippubliek euver Veneto, Friulië, deile vaan Lombardije en Romagna, Istrië, Dalmatië, de Ionische eilen Korfoe, Kefalonië, Ithaka en Zakynthos. Tösse de daartienden en zeventienden iew umvatde de rippubliek ouch Kreta, en tösse midde vieftienden en midde zestienden iew Cyprus.
Venetië had ouch op 't vasteland bezttinge, en daodoor ouch invlood in de Europesche en in 't biezunder d'n Italiaonse polletiek. Stei woorte versterk, zoewie Nafplio in de Peloponnesós en Palmanova in Friulië. D'n opkoms vaan 't Ottomaans Riek zörgde evels deveur tot de Venetiaonse economie achteroet góng.
In 1797 veel Napoleon binne. De Doge Lodovico Manin stapden op en trok ziech trök in ziene villa in Passariano in Friulië. De doezend jaor aw rippubliek heelt daomèt op te bestoon. Dit veel slech bij de stei op 't vasteland. In 't Verdraag vaan Campoformio vaan 1797 woort 'n deil vaan 't vasteland euvergedrage aon 't Heileg Roems Riek en e westelek deil woort geannexeerd door de Cisalpijnse Rippubliek. In 1801 kaom alles weer trök in han vaan Napoleon.
Klimaat
't Klimaat varieert per gebied, vaan landklimaat op de vlakte tot 'n mild klimaat aon de kös en bij 't Gardameer. 't Liegland is dèks bedèk mèt mis.
Bestuurleke indeiling
De hoofstad van de regio is Venetië. De regio weurt opgedeild in zeve provincies:
Auslautverhärtung
Auslautverhärtung is in de fonologie de benaoming veur 't stumloes weure vaan stumhöbbende consonante aon 't ind vaan wäörd, boedoor beveurbeeld bèd klink es /bèt/. Es me dees vörm in 't miervawd zèt, weurt 't /bède/.
Auslautverhärtung gebäört in hiel väöl taole boe-oonder 't Nederlands, Limburgs en Duits, mer neet in beveurbeeld 't Ingels en Fraans.
In 't Limbörgs is auslautverhärtung geboonde aon versjèllende veurwaardes, zoewie liaison. Wijer heet stumhöbbendheid vaan d'n indvocaol in 't Mofers invlood op de veuraofgaonden toen in 't geval vaan korte klinkers (Bakkes 1996; 273) en blieve clusters in samegestèlde wäörd, wie -dv- in "widvrouw", vaan vreuger oet stumhöbbend (Bakkes 2007; 405); clusters wie "-t" + "-v" daotege zeen stumloes, wie "waatfer" (Bakkes 2007; 397).
Mughalriek
right|thumb|250px|Kaart van 't Mughalriek
't Mughalriek (of Mogolriek) woor 'n moslimdinnestie in India. 't Woor in 1526 gestich deur Babur. De Mughal femilie sjtamt aaf van Timur Lenk.
't Mughalriek kènt zen groetste bleuj vanaaf de twiede helf vanne 16de ieuw tot 't ènj vanne 17de ieuw. Nao de doed vanne zèsde keizer, Aurangzeb, vervölt het riek snel. 't Deurt waal nog tot 1857 veur de leste keizer deur de Britte aafgezat weurt in de Indise Muterie. De tittel Keizer van India woor vanaaf den door de Britse keuning gedrage tot in 1948.
Lies van Mughal keizers
De offesjele tittel vanne Mughal keizer woor Badshah (aafgeleid van 't Perzisch, Padshah).
Groet-Mughals
De ieste zès keizers waere auch Groet-Mughals geneump. Ze zeen elk bekènd ónger ne kórtere naom (vet in de lies hieónger). Det woor eigelik 'n tittel dae ze es keizer aannome.
Eur
Eur kan verwieze nao:
Midden óngerónjen achterklinker
De midden óngerónjen achterklinker of óngerónje midden achterklinker is 'ne klinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is of.
Kènmirke
Kènmirke vanne midden óngerónjen achterklinker zeen:
Limbörgs
In 't Limbörgs kump de midden óngerónjen achterklinker neet veur.
Hagfors
Hagfors is 'n gemèndje in Värmlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 13.192 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.833,95 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 7,2 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
6,80% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Silicium
Silicium is e sjemisch element mit 't symbool Si en 't atoeamnómmer 14. 't Is dónkergries metalloied.
Toepassinge
Silicium wuuertj in väöl takke vanne industrie gebroek. Siliciumdioxied wuuertj inne vorm van zandj of klei gebroek veure perduktie van väöl boewmatterjale. Anger perdukte wo-in väölvöljig gebroek wuuertj gemaak van silicium zeen: Daonaeve zeen nag väöl anger toepassingen inne industrie.
Ouch kump siliciumdioxied veur in aete (in kaore, wie haver) en wuuertj 't gebroek es antiklóntjermiddel, es klaoringsmiddel bie wien en beer en óntsjoemingsmiddel. Op etikètte wuuertj 't aangegaeven es additief E551, of waere benaminge wie kezelzoer, kwarts of silicia gehantjeerdj.
Centrale middeklinker
De centrale middeklinker (döks ouch sjwa, stóm e of doeffe e geneump) is 'ne klinker dae in väöl gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
De runjing vanne luppe wuuertj euveren algemein neet bestump, al is de klank ieëre óngeróndj es waal geróndj.
Bie väöl publikaasjes wuuertj 't symboeal gebroek veur ederen ónbeklemtoeandje klinker, egaal waat de próntje oetspraok daovan is.
Limbörgs
In 't Limbörgs kump de centrale middeklinker veur es de stóm e, wie in loupe of bevrundj. De exakte oetspraok hievan varieertj aevel van dialek toet dialek en hèltj onna sterk same mitte klankómgaeving worin d'r zich bevindj. Zoea wuuertj t'r in 't Mofers döks es 'nen toe-midden óngerónje veurklinker oetspraoke wen d'r völg op 'n littergreep mit geslaoten of midden óngerónje klinkers, dewiel me in zoea val in 't Remunjs lever 'nen toe-midden óngerónje centrale klinker  broek.
De stóm e kan zowaal geróndj es óngeróndj veurkómme. Ouch hie ligk 't ane klankómgaeving. Zoea kan me inne ómgaeving van 'ne bilabialen of 'ne labiodentale mitklinker, wie 'n, 'n (lichte) runjing verwachte, wie in bekandj. Meistes is de klank aevel óngeróndj, zowiezoea in neutraal vel.
De sjwa wuuertj aevel neet ummer oetgesjreve. Zoea sjrief me de sjwa meistes neet oet wen d'r 'ne svarabhaktivokaal is. In väöl dialekte wuuertj 'ne korte sjwa ingelas tösse twieë mitklinkers anen ènj van e waord wen de veuraafgäöndje klinker 'ne sleiptoean druueg; me zaet kè~rrək en ka~lləm, meh sjrief kèrk en kalm (e waord wie angs haet 'ne stoeattoean; me zal dus noeatj !a\ngəs huueren es oetspraok veur det waord, went det zów me opvatten es 't waord anges). Anger dialekte, worónger 't Mofers, doon in zoea val aan verlinging vanne sonorant; det wil zègke det me kè~rrk en ka~llm zaet sónger de sjwa daotösse. In sómmige wäörd huuertj me dae sjwa waal ummer; daoveur kan me op 't Mofers èllef en twellef sjrieve, dewiel me die wäörd in anger dialekten ieëre es èlf en twelf zów sjrieve. Allewiel begintj dit versjiensel van sonorantverlinging aevel lankzemaan eweg te gaon oet 't Mofers en huuertj me de svarabhaktivokaal ummertoe mieë, veural bieje jeug.
Caniformia
Toete Caniformia behuuere de volgendje femieljes:
Caniformia en Feliformia versjille vanein inne vorm vanne bulla tympanica, 'n bolvörmige ruumdje bie ónger anger roufdere die 't middenoear ómvatj. Bieje Feliformia besteitj de bulla tympanica oet twieë kamere, bieje Caniformia oet ein kamer.
Toet dees óngerorde behuuertj zowaal 't kleinste roufdeer, de wezel (Mustela nivalis) es 't grótste, de zujelike zieë-elefant (Mirounga leonina). Ouch de grótste landjroufdere, de Kodiakbaer (Ursus arctos middendorfii) ennen iesbaer (Ursus maritimus) behuuere toet dees óngerorde. De óngerorde kump oearsprunkelik euvere ganse werreld veur (mit oetzunjering van Madagaskar, 't vastelandj van Australië en Nuuj-Zieëlandj en versjillige eilenj). Twieë saorte, d'n hóndj (Canis familiaris) en de fret (Mustela furo), zeen gedomesticeerdj gewaoren en versprèdj euvere ganse werreld.
Dees óngerorde wuuertj ouch waal "Hóndjechtige" geneump, meh det kan verwarring oplevere mitte femielje Canidae.
Zjwiegsjpiraal
De Zjwiegsjpiraaltheorie is 'n theorie oet de communicatiewetensjappe, oontwikkelt dör de Duutsje wetensjapster Elisabeth Noelle-Neumann. De theorie van de zjwiegsjpiraal geet oet van de groeëte mach van de media. Vólgens Neumann mót me zeuke nao de effecte van alle boodsjappe en neet nao de effecte va eenkel boodsjappe. Ze zat zich aaf taege 't heersende model, gebaseerd óp 't model va Klapper (1960).
Dat oonderzeukers d'r in 't algemèng neet in sjlaagde de groeëte effecte van de media aan te tuëne, kieëm vólges häör dör de oonderzeukers die oonvoldoende raeëkening höbbe gehaowe mèt 't feit dat communicatie trapsgewies plaatsjvindt. Aangezieë tv-kiekers hun verwórve kennis en mieninge överbrènge óp de neet-kiekers, koesse oonderzeukers gèng versjille veende tösje dès twieë groepe, en koesse ze de veroondersjtèlde effecte van d'r televies óp 't publiek neet aantuëne.
Dat d'r televies gene invloed zów höbbe óp 't publiek vergeliekt Neumann mèt 'ne gecamoufleerde aoëlifaant. De effecte zeunt zoe gigantisch groeët dat v'r ze zjuus daoröm neet kènne waarnöme.
Driej factore
Vólges de Zjwiegsjpiraaltheorie zeunt d'r 3 factore: cumulatie, consonantie en openbaarheed, die de wèrking van de media bepale en häör zoe machtig make.
Voeërshoeëve
thumb|De Sint-Jozefskirk Voorshoven is e dörpke i de gemingde Mezeik i Belsj Limburg. 't Hat in 2008 1.185 lüj. Drèk zudelig ligk 't dörp Nerotere, oeëstelig Neerhove en noardelig ligk Solt. Al die dörper zint i d'r luëp va de joare miteenanger vergreujt. Kinder, Tungerlo en Opitter ligke óch neet wied aaf. Voorhoven woar as vanaws d'r groeëtste plaatsj i g'n umgeëving en hat t'n tiede va d'r Tachentigjoarige Krieëg (1625) óch inne sjans mit grèppele, deë i de joare 1906-1907 zint gedömp. D'r Schansweg herinnert zich nag aa dat fort. Voorshoven is seër 1952 inne ege parochie. De kirk sjtamt oet 1938 en kinmerkt zich durch e ópvallende puntdak.
Pamplona
thumb|250px|'t [[Sjtererenne va Pamplona]] thumb|250px|Ligking va Pamplona i Sjpanje thumb|250px|Kathedraal va Pamplona Pamplona is de hoofsjtad van de Noord-Sjpaanse autonoom gemaensjap Navarra. Doer Baskische nationaliste waeërt dees sjtad aoch gezieë es de historische hoofsjtad van 't Baskeland. De Baske neume de sjtad Iruña (of volges de Baskische sjpraokacademie Iruñea), wat "de sjtad" betaekent.
Medusa (planetoïed)
Medusa (officieel: 149 Medusa) is 'n helder-gekluuerdje, steinige planetoïed oete planetoïdereem, die op 21 september 1875 is óntdèk gewaore dore Franse sterrekóndige Henri Joseph Perrotin. De planetoïed is verneump gewaore nao de gorgoon Medusa, e slangechtig monster oete Griekse mythologie.
Pamplona
I Pamplona woeëne bekans 197.000 luuj.
Medusa (planetoïed)
Wen Medusa woort óntdèk waas ze wiedoet de klènste planetoïed die toet den toe waas óntdèk gewaore, al wós me det in daen tied nag neet. Saer daen tied zeen doezjende nag klènder planetoïde gevónje. Wiejer waas 't toet den ouch 't kortsbiezeendjste planetoïde bieje zón; daoveur waas det al gelangen tied 8 Flora. Pas in 1898, doe 433 Eros en 434 Hungaria zeen gevónje gewaore woort dit rekaor verbraoke.
Pamplona
Pamplona sjtaet bekind óm de San Fermín-fieëste die jaorliks begin juli waeëre gehoute, woeëva e bereumd óngerdael 't sjtererenne (encierros) is. Bie dit sjpektakel renne jóng mansluuj zoeë flot mäögelik vuur zès gevechssjtere oet doer de sjmaal sjtraote van de binnesjtad.
Pamplona is aoch de ieësjte Sjpaanse sjtad op aen van de pelgrimsroutes va Frankriek nao Santiago de Compostela. Jiëker jaor laope doezende pelgrims oet d'r ganse welt doer of langs de sjtad óngerwaeëgs nao hun besjtömming, 800 kilomaeëter wiejer.
Geografie
Pamplona ligkt op 'n klein hoeëgvlakde, op 443 maeëter baoëve d'r zieësjpegel. De sjtad ligkt aan de Arga, 'n zierevier van de Ebro. 't Gebeed rónd de sjtad is bergachtig, d'r hoeëgste berg i g'n gaeëgend is de Peña Izaga va 1353 maeëter. 't Gaet hiebie óm 'ne oetlaoper van de Pyreneje.
't Historische centrum va Pamplona ligkt op g'ne rechteroever van de Arga. 't Sjtadsbild waeërt doer 'ne groeëte en good beware gebleve 16e ieëwse citadel en 'n groeëte 15e-ieëwse gotische kathedraal bepaold. Centraal in de sjtad ligkt 't Plaza del Castillo mit ziene oetlaop nao de ouw mert vuur 't raodhoes aan 't Plaza de la Constitución.
Óngevaer driekwart van de sjtadsmoer sjtaet nog uëverind naodat dees in de 16e ieëw is herboewd.
16 miert
16 miert is de 75e daag van 't jaor (76e daag in ein sjrikkeljaor) in de Gregoriaanse kalender. Nog 290 daag pès 't eindj van 't jaor.
Dorne
Dorne is e dörp i de gemingde Mezeik. Dorne tilt 1.329 inwuënesj (2008) en 't ligk óp 55 bis 90 meter boave zieënivo óp ge Hoeëge Kempe. 't Ligk langs g'n weëg va Mezeik noa As (N773). Kót bei geleëge kèrne zint Opotere, Glabbek en Niel-bij-As. De Busjbaak sjtruimt dwaasj durch 't dörp. 't Dörp hauw ing vootbalvereëning en e sjötterie, vernömt noa de hillige Sebastiaan. Óp ing aw sjans, bevink zich 'n kesjtieël.
16 miert
Gebäörtenisse
thumb|right|Keuning Willem I, woort in 1815 Keuning der Nederlande.
Pamplona
Klimaat
I Pamplona hieësjt 'n uëvergangsklimaat tösje zieëklimaat en landklimaat. 't Gebeed te zuje va Pamplona is werm, druuëg en liekt väöl op 't landsjap in de maeste daele va Kastilië. Te noorde is 't aevel keul en liekt 't mieë op 't greune landsjap in Aquitanië. De zoeëmesj i Pamplona zint druuëg en werm, de wintesj ieërder vóchtig en koud.
16 miert
Gebore
thumb|right|175px|Portret van P.C. Hooft, gebaore 16 miert 1581 thumb|right|175px|James Madison, gebaore 16 miert 1751
Pamplona
Historie
Pamplona waeërt al mieë es 2000 jaor bewoeënd. In 't jaor 74 v. Chr. woeërt de sjtad op de plaatsj van 'n besjtaoënde neerzètting gesjtichd es Pompeiopolis, waorsjienlik doer d'r Romeinse generaal Pompeius. Deze naam verbasterde al flot tot Pompaelo en oetindelik dus tot Pamplona.
16 miert
Gesjtorve
thumb|right|Selma Lagerlof, gesjtorve 16 miert 1940
Pamplona
Historie
I 778 woeërt Pamplona veruëverd doer Karel d'r Groeëte.
Vanaaf 905 waor Pamplona hoofsjtad van 't Kuëninkriek Navarra, dat in de ieësjte ieëw va ge besjtaoën bekind stóng es 't Kuëninkriek Pamplona. I 1512 kaom 't aa Sjpanje.
Saer de zèsde ieëw is Pamplona 'ne bussjopszaeëtel en waor vreuger 't centrum van de Baskische kerstening.
Maria Hoen-Delahaye
Maria Hoen-Delahaye waor 'n dichteres oet Termaar, die sjreef in häör eige dialek. Ze sjreef ónder d'r sjoelnaam Maya. Ze is gebaore in Termaar es Maria (May) Johanna Josephina Delahaye op 9 mieërt 1909 en gesjtorve in Heële op 6 mei 1986. Ouch häöre broor Huub Delahaye en häör zuster Net Frederix-Delahaye sjreve in 't dialek van dat gehuchske vlakbie Klumme. Albert Delahaye, (archivaris en historicus) is eine van de 8 breursj van häör.
Astrovan
thumb|right|250px|De Astrovan De Astrovan is e voertuig vaan de NASA wat gebruuk weurt um de astronaute veur de lancering vaan 't Operations and Checkout Building nao 't lanceerplatform te bringe en vaan de space shuttle trök nao 't gebouw nao de landing. 't Is in feite 'ne aongepasde camper vaan 't merk Airstream, model Excella oet 1983. De Astrovan is al sinds 1984 in gebruuk.
Maria Hoen-Delahaye
Sjtäölke
En väöl geit aan miene geis weer vuuërbiej Väöl, jao alles, va wies te bis gebaore Tot aan d'r daag dat ich dich höb verlaore doe loogs in die weegsjke, zoeë klein en zoeë görg Doe waosj ummer ei kindje va werk en va zörg, --- Vuuër dien lètste reis nao 't hieëmelparadies Vieër sjtinge bie dich, op-ins awt en gries Doe has 't noe allemaol zoeë good uuëversjtange En vieër, vieër waore zoeë gaer mèt dich gegange
oet: Ich sjtaon aan die graaf... Rierank 1992
Stumhöbbendje glottale fricatief
De stumloeaze glottale fricatief of stumloeas glottaal wriefklank is 'ne mitklinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
Dees klank gedruueg zich fonologisch gezeen wie 'ne fricatief of 'nen approximant, mer 't óntbrèk zich ane gebrukelike karakteristieke van 'ne mitklinker. In väöl spraoke haet gein oetspraokplaats of meneer van artikulaasje. Daoveur wuuertj t'r ówwels ómsjreven es 'nen ge-aomp-stumhöbbendjen taengenhenger vannen opvolgendje klinker, vanoet e puur fonetisch opzich. Zien kèmirke zeen aevel ouch beïnvloodj dore veuraafgäöndje klinkers en welche anger klenk dao den ouch ómhaer kómme, zodet me 'm kan ómsjrieven es e segment wovan 't ènsigste stèlselmaesige kènmirk de geaomp-stumhöbbendjheid is, in zölche spraoke. Daotaenge steit waal det t'r ouch daodwirkelik 'n glottaal vernejjing kan höbben in 'n aantaal aan spraoke, worónger 't Fins, wo d'r dus 'ne waore fricatief is.
Kènmirke
Kènmirke vanne stumhöbbendje glottale fricatief zeen:
Limbörgs
In 't Limbörgs kump zowaal de stumhöbbendje glottale fricatief veur es de stumloeaze variantj. Sómmige dialekte höbben 'nen dudelike veurkäör veur eine vanne twieë (wie 't Wieërts en 't Hessels veur stumloeas; 't Mestreechs en 't Haëmets veur stumhöbbendj), dewiel sómmige spraekers ze doorein gebroeke. De stumhöbbendje variantj wuuertj aevel ummer gebroek in 'n intervocalische posiesje.
Tösse twieë klinkers kan de stumhöbbendje glottale fricatief ouch 'nen allofoon zeen vanne glottisslaag.
Klummesj
't Dialek van Klumme, dat van 't buurtsjap Termaar en dat van 't kèrkdörp Ranzel lieke hièl väöl opein. Dit kump ouch umdat de sjoeël in Klumme liek. Harie Eussen sjreef 'ne Klank en vormlieër van 't Ranzels en maakde 'n lies van werkweurd in 't Ranzels dialek. Eussen beweert dat 't dialek euverein kump mèt dat van Klumme. De gehuchte Gerieësjbrich, Geweustrao höbbe get ander oetsjpraok van bepaalde weurd en 't versjil mèt 't Sjins en 't Wieldersj is al groeëter. 't Versjil mèt 't Valkebergs is bès opvallend. Klumme lik op de grens van 't versjiensel r-sjoew (r-deletie). Versjillende dialekte ten oeëste van Valkeberg laote de r in bepaalde gevalle wegvalle, veural veur 'n t aan 't woordeind: poaët= poort, weut= woorden; zjwat= zwart. 't Ranzels haet väöl Heeëlese kènmerke meh gebruuk die r waal nog. De grens mèt de r-deletie löp dus ónmiddellik oeëstelik en de grens van de lidweurd d'r en g'ne löp pal westelik langs Klumme-Ranzel.
Doornik
Doornik (Frans: Tournai, van 't Letien Tornacum of Turnacum) is 'n stad in 't wèste van de Belzje pervincie Henegoewe aan de Sjelde mit bao 70.000 inweuners en kwa oppervlakdje is ze de grótste gemèndje van 't Belsj.
De stad is de op ein nao awdste stad (nao Tóngere) van 't Belsj en haet cultuurhistorisch 'n groate ról gespeeldj. Zoe koume hei versjèllende belaangrieke kunsteneers en kompeniste oet de renaissance vandaan. Me geit d'r vanoet dat de bekinde Vlaamse kompenis oet de zèstienden iew, Nicolas Gombert, hie gesjtorve is.
De stad ligk in 't gelieknamig arrendissement Doornik.
Radium
Radium is e sjemisch element mit 't symbool Ra en 't atoeamnómmer 88. 't Is e wit- toet zilverkluuerig aerdalkalimetaal.
Alle bekèndje isotope van Radium zeen radioaktief; 't is 'n aafvalperduk van uranium.
Toepassinge
Toet halverwaeges innen twintjigsten ieëf woort radium väöl gebroek in leechgaevendje varf veur ónger anger wiezers van oeren en klokke. Saer daoveur kreftiger en veiliger alternatieve veur bekèndj zeen gewaore, wuuertj radium ummertoe dökker vervange door kobalt-60 en cesium-137. Toepassinge woveur radium nag ummer wuuertj gebroek zeen:
Bjen
Bjen (Fraans: Berneau, Nederlands: Berne) is 'n dörp in de gemèngde Dalhem in de provincie Luuk. Bjen makde deel oet van de Èlf benk vaan Sintervaos. Op d'r 5de augustus 1914 zeunt tientalle hoezer vernield dör dörtrèkkende Duutsje troepe. Zjuus wie in o.m. Moelinge en Visé. Hoezer, die nao d'r krèèg wer opgeboewd waoërte mèt sjteun van 'n överighèèdssubsidie, drage 'ne gevelsjtèè mèt de inscriptie ORD.
Steenbergen
Steenbergen is e stedsje en gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, aon 't Volkerak, tege Tholen aon, mèt 'n oppervlak vaan 160 km2 (daovaan 10 km2 water) en 'n inwoeneraontal vaan 23.361 (1 januari 2006). Ander kerne zien Dinteloord, De Heen, De Heense Molen, Kruisland en Nieuw-Vossemeer.
Steenbergen kraog in 1272 stadsrechte en maakde daonao deil oet vaan de Wes-Braobantse waterlinie. Op 1 januari 1997 woorte de gemeintes Dinteloord en Prinsenland aon Steenbergen touwgevoog.
Valkeberg-Houtem
De gemeinte woort in 1940 gevörmp door samevoging van de dan toe besjtaonde gemeintes Valkeberg, Houtem, Oud-Valkeberg en Sjin op Geul en deile van de gemeintes Hölsberg en Berg en Terbliet en hou Valkeberg es hoofplaots. In 1982 verdween ze weer door 'n fusie mèt (de res van) Berg en Terbliet en annexatie van 'n ander deil van Hölsberg tot de nuuj gemeinte Valkeberg aan de Geul.
1714
1711 - 1712 - 1713 - 1714 - 1715 - 1716 - 1717
Remigius
thumb|right|Remigius duip Clovis (sjilderie van de [[meister van Saint-Gilles, rónd 1500)]] Remigius (sóms ouch waal Sintermies of Sintermeis) ies 'ne katholieke heilige. Ziene fièsdaag is op 13 jannewarie. Hae waor 'ne Frankische biesjop en woort bekènd doordat hae Clovis haet geduip. Remigius ies de petroanheilige van Reims en van Klumme in Nederlands Limburg. Ouch ies hae helper tege de pes, kaelpien, epidemieë, koorts, sjlange en religieus ónversjilligheid.
1714
thumb|rechts|200px|Anne Stuart
Remigius
Remigius woort rónd 't jaor 436 gebore in de buurt van Laon (Frankriek). Wie hae 22 jaor waor woort 'r tot bissjop gewiejd. In daen tied woort 't christendom in Gallië ummer belangrieker. In de keersjnach van 't jaor 496 leet de heidense keuning Clovis ziech in de kathedraal van Reims door Remigius duipe. Daodoor woorte de Franke christelik en kreeg 't christendom nog miè invlood.
1714
Gebäörtenisse
Zónger datum:
Gesjtorve
thumb|right|200px|Keuningin Anne van Èngelandj, Sjotlandj en Ierlandj, gesjtórve op 1 augustus
Remigius
Remigius sjtorf op 13 jannewarie 533. Hae liek begrave in de basiliek Saint-Remi in Reims.
Abdelkader Benali
thumb|right Abdelkader Benali (25 november 1975, Ighazzazen) is 'ne Nederlandstaolege sjriever oet Marokko en Nederland, dee actief is in 't sjrieversjap sinds 1996. De sjriever is bekind um wèrke wie Bruiloft aan zee.
Calcium
Calcium is e sjemisch element mit 't symbool Ca en 't atoeamnómmer 20. 't Is e zilverwiet aerdalkalimetaal.
Abdelkader Benali
Oeuvre
Hei volg 'n lies vaan beuk vaan de sjriever in de originele Nederlandse taol.
Calcium
Toepassinge
Calciumverbinjinge vörme de basis van knäök en tenj; daoveur is 't veur väöl organisme wichtig óm dao zat van binne te kriege. Te väöl calcium binnekriege kan bie jóng dere leie toet Wobbler.
Volmeule van Ieëpe
Historie
De gesjiedenis van de Ieëper Volmeule haet zien oarsjpróng in de 18e eëuw. De meule maakde in daen tied óngerdeil oet van de Vaolser lakeindusjtrie die doe in volle bleuj waas en die door de Duutsje fabrikant Johann Arnold von Clermont waas verplaatsj van Aoke nao Vaols. Door de ligking van de meule op de Gäöl waas d'r 'ne euvervloed aan water besjikbaar óm te kènne volle. In de ómgaeving van Vaols waas völ minder water aanwezig 't gein 'n beperking waas veur dees indusjtrie. In de napoleontische tied woort door zien regime de exportmeugelikheje aevel aan banje gelag, wodoor de lakeindusjtrie van de Clermonts euver häör hoagtepuntj heen raakde en tensjlotte zelfs opheel te besjtaon.
In 1834 kaom de meule, die doe al veur langere tied boete wirking waas, in 't bezit van de fabrikant Johann Wilhelm Kannengiesser oet 't Duutsje Düren. Hae vestigde in de meule 'n wolsjpènnerie, woveur hae de machines oet zien sjpènnerie in Düren leet euverbrènge. Nao ziene doad in 1836 naom zien weduwe, en later ziene zoon Wilhelm, de meule euver en breide dees nog oet mèt 'n lakefebriek, 'n daekefebriek en 'n kunswolmeule. De meule woort doe aangedreve door 'n iezere middesjlagraad mèt 'ne middellien van 3,71 m. en 'n breite van 2,74 m.