cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Thai (taol)
Vocaole
't Thai kint ouch e groet aontal diftonge. Ze zien allemaol vals, d.w.z. te analysere es vocaol + glijklank: /V(ː)w/ of /V(ː)j/. /i(ː)j/ weurt gerealiseerd es [i(ː)ə], /u(ː)w/ es [u(ː)ə], /ɯ(ː)w/ es [ɯːə]. In totaol gief dat e totaol vaan 19 diftonge, èlf lang en ach korte.
Ranomi Kromowidjojo
Carrièr
Kromowidjojo woort gebore es keend vaan 'ne Surinaams-Javaanse pa en 'n Nederlandse ma. Häör awwer broor brach häör op häör veerde aon 't zwumme, iers bij de plaotseleke zwumclub Ducdalf, meh al gaw in wèdstriedverband bij TriVia in Groninge. Mèt häör tiende zwom ze e Nederlands leeftiedsrecord op de 50 meter vrij. Al in 2005, mèt veertien jaor, debuteerde ze op internationaol wèdstrije in 't EK veur de jäög. Later dat jaor debuteerde ze zelfs op 't EK Kortebaon veur de seniore. Häör debuut op 't EK Langebaon kaom 't jaor dao-op; dao haolde ze 'n zelvere medajel in de 4x100 m vrije slaag. In 2007 traoj ze veur 't iers op e WK op; hei haolde de estafètteplóg broons.
In 2008, 't jaor boe-in Kromowidjojo woort oetgerope tot Nederlands talent vaan 't jaor, wisselde ze vaan club (ze góng nao PSV in Eindhove) en deeg ze mèt aon de Olympische Speule (in Peking). Hei won ze in de 4x100 meter vrije slaag 'n gouwe medajel, same mèt Inge Dekker, Femke Heemskerk en Marleen Veldhuis. Häör ierste individueel gouwe medajele won ze in 2010, bij 't EK en WK Kortebaon. In 2012 deeg ze weer mèt de Olympische Speule mèt (noe in Londe). Hei haolde ze 'n zèlvere medajel mèt de estafètteplóg op de 4x100m vrij en twie individueel gouwe medajele op de 50 en 100 meter vrije slaag.
Thai (taol)
Vocaole
Tot slot gief 't nog drei triftonge: /iəw/, /uəj/ en /ɯəj/.
Ranomi Kromowidjojo
Persoenleke records
{|
Thai (taol)
Consonante
Wie in 't Chinees en aander taole vaan de regio moot me hei e versjèl make tösse begin- en indklaanke. Aon 't begin heet 't Thai, ouch nao de veraanderinge wie die bove besjreve zien, e vrij groet aontal consonante, meh de mieste kinne allein aon 't begin vaan e woord veurkoume. Door secundair klaankveraanderinge zien de /b/ en de /d/, die iejer waore verdwene (zuug bove), weer besjikbaar es consonante.
Alles biejein kump me veur beginklaanke op 't volgende systeem:
De indklaanke zien beperk tot:
Merk ouch op tot de plosieve boe 'n syllaab mèt kin indege zoonder huurbare plof weure oetgesproke. Ze höbbe mer e klei bitteke invlood op de klinker deveur; aanders zien ze neet te hure.
Toene
thumb|De vief toene vaan 't Thai, wie ze traditioneel weure gerealiseerd. De opgesplitsde drei toene vaan 't Aajdthai höbbe ziech oetindelek gekristalliseerd tot vijf. In ope syllabe kinne toene hoeg, midde, lieg, vallend en stijgend zien. De perceis ligking en contour vaan de toene ligk neet vas: de zoegezagte hoegen toen is nog ech hoeg bij de awwer generatie ([44] of [45]), meh weurt door de joonger ginneratie iejer es midde-klummend [334] oetgesproke. Veur de klummende toen is ouch [323] opgegeve, wat dus feitelek gaaroet neet klummend is.
Grammair
Wie gezag is 't Thai 'n isolerende taol, 'n eigensjap die 't mèt de taole oet de wij umgeving deilt. Dit hèlt in tot wäörd neet weure verboge of verveug, en tot de taol ouch neet of mer spaorzaam gebruuk maak vaan achterveugsele. Thaise grammair is dus praktisch gezeen 'tzelfde wie Thaise syntaxis (zinsbouw). Wel kinne dinger wie tied, aspek, getal etc. weure oetgedrök door partikele en aander wäörd die aon de zien weure touwgeveug.
Syntactisch typ
De basaol volgorde is oonderwerp - werkwoord - veurwerp, al kin in väöl constructies 't oonderwerp weure weggelaote. (Wie in 't Chinees en 't Japans hingk dit ouch same mèt taoletikèt). E werkwoord kin (wie in de mieste taole meh neet in 't Limbörgs) wegblieve bij e naomwoordelek gezègkde: ฉัน หิว chan hiu 'iech höb hoonger' (lètterlek 'iech [bin] hoongereg').
Zelfstandege naomwäörd
Zelfstandige naomwäörd verbuge ziech neet, meh de meugelekheid tot reduplicatie besteit wel, wie in เด็ก ๆ dek dek 'kinder'. Aander meugelekhede um 't miervoud aon te geve zien 't touwveuge vaan 't woord พวก phuak, 'gróp, houp', of natuurlek vaan e tèlwoord (in welk geval duplicatie of phuak neet mie nujeg is). Tèlwäörd koume nao 't zelfstandeg naomwoord.
Veurnaomwäörd
't Thai kint, wie wel mie Aziatische taole, 'n enorm aontal persoeneleke veurnaomwäörd. 't Gebruuk daovaan hingk same mèt 't geslach vaan de spreker en/of d'n huurder, zoewie de relatie vaan spreker tot huurder (geslach, leeftied en zeker ouch sociaole status) en de situatie boe me in sprik. Sommege vörm kinne (grammaticaol/semantisch) mer door ei geslach weure gebruuk, bij aandere zouw 't hendeg oonbesjaaf zien es 'n vrouw, 'ne joongere of 'ne lieger geplaotsde ze gebruuk. Dit hingk allemaol same mèt 't al geneump taoletikèt.
Ouch de veurnaomwäörd kin me miervoudeg make mèt phuak.
Werkwäörd
Wie gezag kinne werkwäörd neet weure verveug. Ze kinne evels wel, ouch weer mèt partikele, vaan tied of aspek weure veurzeen. De analyse vaan dees partikele is 'n ope vraog; me kin ze soms zien wie hölpwerkwäörd, daan weer es bijwäörd. Veurbeelde vaan die partikele zien กำลัง kamlang (gief aon tot 'n handeling doorlöp), ได้ dai veur de verleien tied, แล้ว laeo veur de voltoejd tegewoordegen tied (เขา ได้ กิน khao dai kin beteikent daorum zoeväöl wie 'heer/zij aot'; เขา กิน แล้ว khao kin laeo beteikent iejer 'heer/zij heet gegete') en จะ cha veur de touwkoumenden tied.
Aander partikele, die um hun cruciaol beteikenis wel verpliech zien, zien ถูก thuk veur de lijende vörm en ไม่ mai 'neet'.
Vocabulair
De Thaise taol is zeker neet in isolatie oontstande, en heet door de iewe heer e groet aontal lienwäörd opgenome. Wie de mieste taole in Zuidoos-Azië zit 't vol mèt lienwäörd oet 't Sanskriet en 't Pali; dat lèste kump veural door d'n invlood vaan 't boeddhisme. Thaise erfwäörd en Indische lienwäörd koume dèks nevenein veur, wie inheims ไฟ faj en Indisch อัคนี akkhani 'vuur', of inheims น้ำ naam en Indisch ชล chon 'water'. (Vergeliek wie in 't Ingels Germaonse en Romaonse wäörd veur zoeget 'tzelfde nevenein bestoon.)
Ouch de Chinese cultuur heet 'ne groeten invlood gehad en väöl wäörd naogelaote, dèks op 't gebeed vaan landbouw. E groet deil is al oet 't Middelchinees oontliend, aandere koume oet versjèllende Zuid-Chinese dialekte.
't Naobervolk de Khmer, wat de regio bewoende ietot de Thai invele en boe die lèste ouch väöl vaan hun besjaving vaan höbbe. Veural 't keuninklek rezjister (zuug oonder) heet väöl Khmerwäörd euvergenome. Wijer zien wäörd wie กะเทย kathoey (interseks persoen oet de traditioneel cultuur) en กรุง krung 'hoofstad', meh ouch gans gewoen wäörd wie จมูก chamuuk 'naos' devaan aofkumsteg.
Later kaome Arabische zievaarders nao Zuidoos-Azië, die dao d'n islam perbeerde in te veure. Dat lökde in Thailand neet zoe good, meh e paar Arabische wäörd höbbe de Thai ech wel euvergenome, wie ระยำ rayam 'slech' (oet رجم raǧm) en อัลกุรอาน ankura'aan of โกหร่าน koraan (oet الْقُرْآن al-qurʿān, al of neet mèt lidwoord).
Es lèste kaome de Europese taole 't gebeed in. Dat begós mèt 't Portugees, wie de Portugeze in de zèstiende iew de köste vaan Azië verkinde. Geliende wäörd besjrieve veural dinger die de Portugeze oet Europa of aander deile vaan de wereld mètbrachte en in Zuidoos-Azië neet bekind waore, wie สบู่ sabuu 'zeip' (oet sabão), กระดาษ kradaat 'pepier' (oet carta) en พริก phrik 'chilipoejer' (oet paprica). In de koloniaolen tied waor Thailand 'ne bufferstaot tösse Britse en Franse kolonies. 't Woort neet bezat, meh 'ne zekeren invlood vaan 't Frans en Ingels gaof 't wel. Nao d'n Twiede Wereldoorlog woort deen Ingelsen invlood, wie euveral op de wereld, allein nog mer groeter. Thaise wäörd vaan Fransen oersprunk zien oonder mie ปัง pang 'broed' (vaan pain), กาแฟ kaafae 'koffie' (vaan café; in de beteikenis 'kaffee' later nog geliend es คาเฟ่ khaafae) en โชเฟอร์ chhoofoe 'chauffeur'.
E laank woord oet beveurbeeld 'n Europese taol weurt soms verkort tot ein syllaab. Dit gebäört al neet zoe rigoureus wie in 't Chinees of Vietnamees, meh 't kump veur bij beveurbeeld คอมพิวเตอร์ khompiwtooe 'computer', wat in de spreektaolvörm คอม khom feitelek väöl beter in de Thaise fonologie pas.
Horizontaol (dialekte)
De Taitaole versjèlle rillatief wieneg vaanein, zoetot me zoewel Noordelek es Zuielek Thai, es me drop steit, bès es dialekte vaan 't Siamees kin zien. De perceize plaots vaan 't Noord-Thai is punt vaan discussie: sommege zètten 't korter bij 't Laotiaons, aandere meine tot 't toch wel inger mèt 't Standaardthai verboonde is. Zeker is tot de 't lèsten iew nao de standaardtaol is touwgegreujd. Zuielek Thai is oondobbelzinneger Thais vaan aard; 't weurt daan ouch aon de rand vaan 't Tai-Kadaigebeed gesproke en heet 't Standaardthai es insegste verwante naober.
't Noordelek Thai versjèlt op 'n aontal punte vaan de standaardtaol. Um te beginne kint de taol e foneem /ɲ/, wat in de standaardtaol in /j/ is opgegaange. Ouch kint 't Noordelek Thai nog zès toene, boe dat 'rs in de standaardtaol vijf zien gewore: 't gief 'nen hoeg-vallenden toen ([53]) en 'ne valtoen euver de ganse huugte (get wie [51]). Ouch in gevalle boe de twie taole dezelfde toene kinne gebruke ze in de praktijk wel ins aander toene. Opvallend is ouch tot de aw stumhöbbende plosieve zien opgegaange in de gewoen stumloes plosieve, neet in de geaspireerde wie dat in de standaardtaol gebäörde. Mèt clusters heet 't Noordelek Thai aonzienelek mie meujte es de standaardtaol: e woord wie กราบ kraap 'ziech knele (veur 'ne mierdere)' versjijnt es ขาบ khaap. Zoewiezoe kint de taol de /r/, wie de /t͡ɕʰ/, allein in lienwäörd (oonder mie oet de standaardtaol).
't Zuielek Thai heet in 't gemein dezelfde vief toene wie de standaardtaol, meh hei en dao op 't platteland huurt me nog zès of zelfs zeve toene. E foneem /ɲ/ kump ouch hei nog gewoen veur, en in tegestèlling tot 't noorde heet 't zuie gein meujte mèt de /r/, los of in clusters. Fundamenteel gezeen zien de versjèlle mèt de standaardtaol neet zoe groet, meh opvallend is wel de neiging veur wäörd langer es ein syllaab aof te kappe. Dit maak 't Zuielek Thai lesteg te verstoon veur boetestaonders.
Verticaol (rezjisters)
Mie es taole oet 't weste maak 't Thai gebruuk vaan rezjisters. 't Gief 'n informeel rezjister, boe gelieke in spreke, e formeel rezjister wat me tege hoeger geplaotsde gebruuk - en soms ouch tege liegere, um de aofstand te bewoere - e sjrieftaoleg rezjister en speciaol rezjisters veur d'n umgaank mèt 't keuningshoes (ouch gebruuk wienie me in de daarde persoen euver ze praot) en de relizjie. Dao-oonder gief 't nog platte wäörd.
De rezjisters versjèlle veural op 't punt vaan woordkeus. In de formeel rezjisters, zeker die vaan 't geluif, vint me väöl mie Indische wäörd es in 't informeelt, dewijl 't keuninklek rezjister väöl wäörd oet 't Khmer heet euvergenome. E woord wie 'ete' kin naovenant de volgende vertaolinge kriege:
Literatuur
Oersprunkelek waor de Thaise literatuur gesproke; ze bestoont oet diechvörm wie de khlong (โคลง), die me ouch bij verwante volker nog vint. Nao de vesteging vaan 't Sukhotairiek en denao 't Attuhayariek raakde de literatuur, wie de ganse cultuur, evels hendeg oonder Indischen invlood. Gek genóg is d'n invlood vaan de Chinese literatuur neet zoe groet.
Ein vaan de ajdste werke is de Trai prum phra Ruang (ไตรภูมิพระร่วง, 'De drei werelde nao keuning Ruang'), e cosmologisch werk wat d'n invlood vaan 't boeddhisme verraojt. Dit lèste kin me vaan de mieste veurmodern Thaise literatuur zègke. In d'n Attuhayatied oontstoont oonder mie de lilit (ลิลิต), 'nen diechvörm boe-in gespäöld weurt mèt diverse metra doorein. De Lilit Yuan Phai is 'n epos in d'n trant vaan 't Roelandsleed. Ouch populair woort de Lilit Phra Lo. Tegeneuver dees lang, epische werke, die veural de glorie vaan de keuninge mote dene, steit de lyrische vörm vaan de nirat (นิราศ), boe-in 'ne reizeger, tösse alle besjrievinge vaan 't landsjap door, de heimwee nao zie meidske besjrijf. Wel episch, meh gans get aanders es de lilit, is Khun Chang Khun Phaen. Dit nationaol epos vaan Thailand woort iewelaank oraol euvergedrage en pas in 1917 op sjrif oetgegeve. Oet d'n achtienden iew stamp 't relizjieus werk Phra Malai, wat trökgeit op aw werke in 't Pali en door 'ne prins woort gediech.
De koms vaan de westerse literatuur brach groete veraanderinge op gaank. Umtot Thailand neet gekoloniseerd woort, góng dit allemaol nog geleielek aon. Keuninge Rama V en Rama VI sjreve non-fictiebeuk boe-in ze inziechte vaan de westerse wetensjap mèt de traditioneel cultuur perbeerde te vereinege. Later versjene beuk gans in de westerse trant. De mieste oteurs beperkde ziech tot triviaol literatuur, meh aandere sjreve ouch serieus romans of poëzie. Bekind woort Kukrit Pramoj - neve oteur ouch premier vaan Thailand en ouch weer vaan keuninklek blood - Kulap Saipradit en Chart Korbjitti. Pira Sudham sjreef väöl beuk euver de Thaise literatuur - umtot 'r dat in 't Ingels deit, maakden 'r die ouch boete de landsgrenze bekind.
Bronne
Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, in dees en get iejer versies; wijer op get aonligkende artikele.
Jan Nolten
thumb|300px|Jan Nolten (rechs) mèt Sjefke Janssen in Valkeburg Jan Nolten (Zitterd, 20 jannewarie 1930- Gelaen, 13 juli 2014) is ènne veurmalige Nederlandse fitserenner.
Hae toande zich es debutant in de Tour de France van 1952 ènne begenadigde klömmer en hae waas de ènnige in die runje veur wae de groate Fausto Coppi, de oeteindeleke winnaer, hièl erg beduch is gewaes. Biej väöl ouwer wielerleefhöbbers hingk nog de radio-oetzending van Jan Cottaar in 't geheuge van 't moment dat Coppi de ver veuroet gelaege Jan Nolten op de flanke van de Puy de Dôme nog net veur de finish inhaolde. Toch haet 'r de toarehoag verwachtinge later noajt gans kènne inlosse, mede es gevolg van ein auto-óngelök opgeloupe es vrachwagechauffeur, ein baantje dat hae in de wèntjer d'r naeve deeg.
Belangriekste euverwinninge
1952
1953
1956
Piet van den Brekel
Piet van den Brekel (Ech, 21 juli 1932 – Almelo, 18 juli 1999) is 'ne veurmalige Nederlands Limburgse fitserenner.
Biografie
Es ammeteur is hae veural bekend gewore door biej ’t Waereldkampioensjap op de Waeg van 1952 in Luxemburg wiej hae geliektiedig mèt de Itaaljaan Luciano Ciancola euver de finish kaom. Van den Brekel woort aanvankelik es winnaer oetgerope mèr woort nao ein protes van de Itaaljane gediskwalificeerd ómdat hae tiedes de wedsjtried van fits hèj gewisseld boete de daoveur ingerichde materiaalpos. In ziene ónsjöld goof hae dat ouch nog toe, wonao ein wederprotes geine zin meë hèj. Hae woort baovendeen oet de oetsjlaag van de wedsjtried verwiejerd.
In 1953 wón hae es ammeteur de Ómloup van de Kempen, woort hae derde in de Runj van Limburg en derde in ’t eindjklassement van de Belsje versie van de Runj van Limburg. In 1955 zouw hae weer ein derde plaatsj haole in de Runj van Limburg.
Tot zien meis aansjpraekende oetsjlaeg waas ein euverwinning in de veerde etappe van de Runj van Belsj in 1958. In 1961 beëindigde hae zien wielerloupbaan nao ein teleursjtellende carrière es prof.
Van den Brekel is in 1999, vlak veur ziene 67e verjaordaag, tiedes 'ne trimtoch aan de gevolge van eine hartsjtilsjtand euverleje.
Gewoen jaor wat op maondig begintj
E gewoen jaor op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender wat begintj mit 'ne maondig haet de volgende kalender:
Veurbeelder oet d'n twintigsten en einentwintigsten iew
1906, 1917, 1923, 1934, 1945, 1951, 1962, 1973, 1979, 1990, 2001, 2007, 2018, 2029, 2035, 2046, 2057, 2063, 2074, 2085, 2091
Herbeuval
Herbeuval ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Sedan, in 't noordoaste van de Franse Ardenne, bie de Belzje grens mèt de Welsje provincies Henegouwe (Hainaut) en Luxembörg (Province de Luxembourg, dus neet 't land Luxembörg). Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 122 luuj op 'n oppervlaak van 7,4 veerkante kilometer en daomèt goof 't 16,49 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +2,4% de jaor.
Joegoslavië
thumb|Ligking vaan Joegoslavië in Europa, veur en nao d'n Twiede Wereldoorlog. Joegoslavië (Servo-Kroatisch, Sloveens en Macedonisch Jugoslavia, Југославија) waor 'ne staot in Zuid-Europa, op de westeleke Balkan, dee vaan 1918 tot 2003 heet bestande. Ze waor samegestèld oet zès etnisch verwante Zuid-Slavische volker, wat ouch in de naom trök te vinde is (Slavisch jug- 'zuid'). De staot waor voortgekoume oet 't aajd keuninkriek Servië en had es hoofstad Belgrado. Tot 1929 stoont 't land bekind es 't Keuninkriek vaan Serve, Kroate en Slovene. In d'n Twiede Wereldoorlog woort 't door de Asmachte bezat, communistische partizane grepe in 1943 de mach en maakde vaan Joegoslavië 'ne linkse staot, vaanaof 1946 'n volksrippubliek. Ideologische versjèlle zörgde evels al gaw veur 'ne breuk mèt de Sovjet-Unie en in d'n Kawwen Oorlog bleef 't land neutraol. Mèt de val vaan 't communisme ind jaore '80 staok in Joegoslavië 't nationalisme de kop op. Versjèllende deilrippublieke verzatte ziech tege de Servische dominantie en sjeide ziech aof in de Joegoslavische oorlog (achterein waore dit Slovenië, Macedonië, Kroatië en Bosnië-Herzegovina). Dit leide in 1991 en 1992 tot 't oetereinvalle vaan Joegoslavië zoewie tot oorlog in versjèllende ex-Joegoslavische rippublieke. Allein Montenegro sjeide ziech neet aof; veur de unie vaan Servië mèt dit land bleef me vaan Joegoslavië (informeel dèks Klein-Joegoslavië) spreke. In 2003 woort 't land officieel opgeheve en vervaange door de nui staot Servië-Montenegro. Dees losse unie veel in 2006 oeterein.
Kraonebörg
Kraonebörg (Duits en Kleverlands: Kranenburg, tot de groete Duitse spellingsverandering op 9 juni 1936: Cranenburg) is 'n Rienlandse gemeinte op de Nederriensen Heuvelrögk in de krink (Kreis) Kreis Kleef, te Noordrien-Wesfale (Duitsland), neve Nimwege. Allewel Kleverlands hei al iewe de umgangstaol is, waor Nederlands - en neet Duits - ouch hei de cultuurtaol tot de 20e iew. Opvallend, umtot in 't groetste deil vaan Limbörg dèks nog Frans of Duits de cultuurtaol waor, en zjus neet Nederlands. Mèt häör 76,89 km² en 10.648 inwoeners (2016) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 138 de veerkante kilometer.
't Op 21 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel nege oortsdeile, zoewie 't dörp Zyfflich, kortbij de Zuid- en Oos-Nederlandse grens, boe 't liegste punt vaan Noordrien-Wesfale ligk: zoen 9 meter bove 't zieniveau.
Pieter Defesche
Pieter Defesche (Mesjtreech, 1921 – Ulesjtraote, 13 juli, 1998) waas 'ne Nederlandse beeldend kunstenaer.
Biografie
Defesche vervaardigde sjilderieje, gouaches en grafieke. Hae sjilderde meistal landjsjappe, sjtillaeves en biebelse taferele in expressionistische, bienao absjtrakte sjtiel. Hae maakde ouch collages, wandjsjilderinge, decors en kesjtume (ónger meë veur 't Scapinoballet).
Defesche volgde zien opleijinge aan de Middelbare Kunsnieverheidssjoal in Mesjtreech en de Rieksakedemie veur Beeldende Kunste in Amsterdam. Hae woort sjterk beïnvloed door ziene leërmeister aan de Rieksakedemie Heinrich Campendonk.
In 1949 óntving Defesche de Prix de Rome. In 1953 maakde hae ein Sjpanjereis. Zien lyrisch-absktrakte sjildertrant van de jaore '50, wo-in 't blaw en 't broen euverheërsjde, maakde róndj 1960 plaatsj veur kleurrieke kontraste en ein groatere helderheid. In 1964 óntving hae de Prix Europe de La Peinture. Begin jaore '70 óntwikkelde hae ein menier van sjildere die van doe aaf aan neet wezelik meë verangerde. D'r vóndje aevel bènne zien beeldtaal ónophawtelik accentversjuvinge plaatsj. Mèt veural 't landjsjap es oetgangspuntj, sjilderde Defesche ein werkelikheid die zich es mythisch leët ervare, wobiej hae aanhauwend laveerde tösje figuratie en absjtraktie. Van 1969 tot 1987 waas hae es hoagleëraar verbónje aan de Jan van Eyck-Academie in Mesjtreech.
Defesche beheuërt mèt Ger Lataster, Jef Diederen, Lei Molin, Pierre van Soest, Jan Stekelenburg, Frans Nols en Harry op de Laak tot de groep die in de sjilderkuns ooch waal bekènd sjteit es 'de Amsterdamse Limburgersj'.
Ein pas óntdek reisdaagbook, vol perseuënlike aanteikeninge en tieëntalle sjetse en wirkteikeninge veur toekómstige sjilderieje, versjaf naoder inzich in laeve, werk en de dènkwaereld van Pieter Defesche. De kunssjilder, eine sjtudiegenaot van Karel Appel en Corneille, lag 't allein mèr veur eige gebroek bedoelde versjlaag aan in 1973 biej ein lang reis door de Pacific die häöm nao Hawaï, Rarotonga, de Fiji-eilande, de Salomonseilande, Guam, de Verenigde Sjtate, Hongkong en Japan brach. De publicatie "Mijn gedachten dansen naar duizend heuvels - verslag van een tocht door de Stille Zuidzee" versjeen veer jaor na ziene doad ter gelegeheid van de gelieknamige expositie in 't Cobra Museum véur moderne kuns in Amstelveen (Rotterdam, 2002, uitg. Bèta Imaginations). 't Postuum gepubliceerde reisversjlaag haet ein inleijing door de mèt Defesche bevrundje dichter en 'daagbookvènjer' Hans van de Waarsenburg.
In 2006 sjónk de widvrouw Dollie Defesche-Bakker alle door häöre man naogelaote kunswerke aan 't "Museum van Bommel van Dam" in Venlo. 't Atelier-oeuvre van Cobra-veurgenger Defesche maak noe deil oet van de basiscollectie van dit museum.
Rheurdt
Rheurdt is 'n Rienlandse gemeinte in de krink (Kreis) Kreis Kleef, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 30,03 km² en 6.665 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 222 de veerkante kilometer.
't Op 30 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 2 oortsdeile.
EVP
De EVP (Europese Volkspartij) is 'n polletieke gróppering op 't niveau vaan de Europese Unie die juridisch nao twie liechaome kin verwieze mer in de praktiek meistes verwijs nao beide:
Meierijstad
Meierijstad is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, die op 1 jannewarie 2017 is gevörmp oet de gemeintes Schijndel, Sint-Oedenrode en Veghel. De gemeinte is geneump nao de Meierij, e deil vaan Noord-Braobant boe de gemeinte e groet deil vaan geit besloon. Hoofplaots vaan de gemeinte weurt Veghel.
Kerne
De gemeinte umvat de volgende kerne umvatte (Braobantse naome tösse häökskes, volges 't plaotselek Meierijs dialek en in de Braobantse rifferentiespèlling): Boerdonk (Boerring), Boskant (D'n Boskant), Eerde (D'Eerd), Erp (Èrp), Keldonk (Kélling), Mariaheide (Mariahei), Nijnsel (Nènzel), Schijndel (Skèndel), Sint-Oedenrode (Rooi), Veghel (Vèchel), Wijbosch (Wéépes) en Zijtaart (Zijtert). 't BAG hèlt 't bij veer kerne: neve de drei aw gemeintehoofplaotse is dat allein Erp.
Karakter en cultuur
't Groondgebeed vaan Meierijstad is, in weerwèl vaan de naom, vaanajds neet ech steidelek. Wel zien diverse dörper in de loup vaan d'n tied versteidelek. Sint-Oedenrode en Veghel hadde oonder 't ancien régime al aoneingeslote bebouwing en daomèt e min of mie steidelek karakter. In de loup vaan d'n twintegsten iew zien dees plaotse, wie ouch Schijndel, oetgegreujd tot wat me noe klein stei neump. Allewel tot me hei wel gemigreerde steidelinge oet Den Bosch en Indhove vint, is 't veur e groet deil de eige bevolking die hei woent.
Dialek
In alle kerne vaan de gemeinte Meierijstad is 't Meierijs inheims, 'n Oos-Braobants dialek wat ziech oonder mie kinmerk door 'n verkorting vaan lang klinkers en 't behajd (of de herinveuring) vaan de cluster sk- (boe 't Limbörgs sj- of sch- heet, en de aander Braobantse dialekte gemeinelek sch-).
Raod
Op 23 november 2016 woorte in Meierijstad alvas verkezinge gehawwe. Groete winner waor de lokaol partij TEAM Meierijstad.
18 juni
18 juni is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 169en daag vaan e gewoen jaor en d'n 170e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 196 daog. 18 juni is de nationaole fiesdaag vaan de Seychelle.
Ingelse
De Ingelse (Ingels: English) zeen e Germaans vouk det inheims is aan Ingelandj (neet te verwarre mit Groeat-Brittannië) det 't Ingels es moderspraok haet. De Ingelse zeen inne vreug middelieëven óntstange, doe de Angele, Sakse, Friezen en Jutlenjers inne viefdjen ieëf nao Ingelandj vore vanoet Denemarken en Naord-Duutsjlandj. Hie vermingdje zie zich mitte Kelten en Romeine die dao al wóndjen en zoea óntstónge de Angelsakse. Later kome dao nag de Vikinge (veural Dene) en Normandiërs bie.
De Ingelse vörme same mitte Sjotte, de (Naord-)Ieren enne Welsje de Britte. Allewiel höbbe väöl Ingelsen ouch veureljers oet anger deiler van 't Vereinig Keuninkriek of zelfs ieërhaer kolonieje. Es e gevolg van 't Brits Riek is e groeat deil vanne Ingelse kultuur versprèdj euvere werreld, zoea wuuert inne Vereinigdje Staoten 't Ingels es veurspraok gebroek en zeen Ingelse sporte wie cricket, foebbel, rugby en tennis wiedverbrèdj.
Olympische Zomerspeule 2021
thumb|'t Nui Nationaol Stadion in Tokio geit deensdoen es [[Olympisch stadion. 't Steit op dezelfde plaots es 't Olympisch stadion veur de Speule vaan 1964.]] De Speule vaan de XXXIIe Olympiaad waore gepland vaan 24 juli tot en mèt 9 augustus 2020 in de Japanse hoofstad Tokio. De Speule woorte touwgeweze op 'n zitting vaan 't IOC vaan 7 september 2013; Tokio won heibij dudelek vaan concurrente Istanbul en Madrid. 't Weurt d'n twiede kier tot dees stad de Speule organiseert; ieder deeg ze dit al in 1964. Daobij had 't land ouch al twie kier de Winterspeule (in 1972 en 1998). Sporters zalle deilnumme in 324 eveneminte in 47 disciplines vaan 33 sporte. Me verwach mie es 12.000 atlete.
Door de COVID-19-oetbraok, die in miert vaan dat jaor d'n umvaank vaan 'n wereldwij pandemie kraog, oontstoont discussie of me de Speule wel mós hawwe. 't Waor jummers neet zeker of de oetbraok daan zouw gestop zien, en de veurbereiing vaan väöl sporters zouw compleet in 't gedraank koume. 't NOC vaan Canada besloot de Speule te boycotte es ze op de geplande data zouwe gehawwe weure; aander len euvervogen 'tzelfde. Op 24 miert besloot 't IOC daorum, in euverlègk mèt de Japanse regering, veur de Speule ei jaor oet te stèlle. De nui data weure 23 juli tot en mèt 8 augustus.
Blauw maon
Normaal gesproke gief 't eder maond 'ne kier vol maon. De maon heet evels 'ne umlouptied um de Eerd vaan oongeveer 29,53 daog. Dit heet tot gevolg tot aon 't ind vaan e jaor nog zoe'n 11 daog euver zien. Gemiddeld eder 2,7154 jaor kump 't daan veur tot 't twie kier in eine maond vol maon gief. Soms gief 't evels ouch twie kier kort nao ein 'n blauw maon, es 't twie kier vol maon gief in jannewarie, gein vol maon in fibberwarie, en twie vol maone in miert. Dit versjijnsel deit ziech veur in 2018 en in 2037.
In 2009 gaof 't 'n blauw maon op 31 december. Bezunder is tot de blauw maon op de lèsten daag vaan 't jaor veel. Daoneve evels gaof 't ouch nog 'n gedeilteleke maonsverduustering, die in groete deile vaan Europa, Afrika, Azië en Australië te zien waor.
't Gief (of gaof) blauw maone in:
Bantigny
Bantigny is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59554.
De gemeinte is 3,17 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 523 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 165 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj. Dit is evels neet 't geval veur dees gemeinte, die al vaan vreuger aof bij Cambrai huurde.
Camiel Eurlings
thumb|Camiel Eurlings
Camiel Martinus Petrus Stephanus (Camiel) Eurlings (Valkeberg, 16 september 1973) ies 'ne Nederlandse CDA-politicus.
Eurlings ies de oudste zoon van Martin Eurlings, dae gedeputeerde waor in Nederlands Limburg en daonao börgemeister van Valkeberg. Hae greujde op in Valkeberg. Eurlings doorleep 't gymnasium in Mestreech en sjtudeerde van 1993 tot 1998 Technische Bedriefskunde in Eindhove, 'n sjtudie die hae cum laude aafmaakde. Op 12 april 1994 kaom hae in de gemeinteraod van Valkeberg; hae waor doe in Nederland 't jongste raodslid oats.
In 1998 kaom Eurlings op de kandidatelies van 't CDA veur de Twiède Kamerverkezinge. Hoewaal hae op 'n ónverkeesbaar plaats sjtong, woort hae door 'n intensief campagne mèt veurkeurssjtumme gekoze. Hae kaom in 't besjtuur van de fractie en woort in de Twiède Kamer woordveurder op 't gebeed van Europese Zake, Boetelandse Zake en Verkièr.
In 2004 waor Camiel Eurlings liestrèkker veur 't CDA bie de verkezinge veur 't Europees Parlement. Op 20 juli 2004 woort hae lid van 't Europees Parlement en waor dao veurzietter van de CDA-delegatie. Hae heel ziech bezig mèt Boetelandse Zake en Burgerlike Vriehede, Justitie en Binnelandse Zake (2004). Hae woort Europees bekind door zien opdrach m.b.t. de vraog of Turkije vaerdig ies veur toetraejing tot de EU. Saer begin 2006 waor Eurlings ónder-veurzietter van de EVP (Europese VolksPartiej) woavan de Belsj Martens (CVP) de veurzietter waor.
Van februari 2007 tot februari 2010 haet hae es minister van verkièr en watersjtaat zitting genómme in 't kabinet-Balkenende IV.
Op 11 miert 2010 maakde Eurlings bekènd dat hae ziech neet veur de verkezinge van 9 juni 2010 veur de Twiède Kamer besjiekbaar zal sjtèlle en dat hae zich tiedelik oet de politiek zal truuktrèkke um privé-rae. Veur gans politiek Nederland en ouch veur zien eige partie, 't CDA, waor dit ein groate verrassing, aangezeen hae door väöl luuj woort gezeen es de "kroanprins" veur opvolging van Balkenende es leider van de Christendemocrate.
In februari 2011 woort bekènd dat dae toetraoj tot de directie van KLM. Vanaaf 1 juli 2013 waor hae zelfs veurzietter. Op 15 oktober 2014 aevel traoj hae truuk; häöm woort verwete dat hae de ónras bie fusiepartner Air France, boe 't personeel in sjtaking waor, neet good hauw aangepak. Van 10 september 2013 tot 5 jannewarie 2018 waor hae lid van 't Internationaal Olympisch Comité, woa hae keuning Willem-Alexander vervingk.
Kalix
Demografische óntwikkeling
8,34% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Limasol
thumb|left|300px|'t Roed stök is Limasol, 't raos is de res vaan de in praktiek door Cyprus regierende stökker, 't paors is Noord-Cypriotisch en 't greun is Brits Limasol (Nuigrieks: Λεμεσού, Lemesou, Törks: ouch Limasol) is 'n Cypriotisch distrik in 't zuie vaan 't eiland. De hoofplaots is Lemesos. 't Is same mèt Paphos 't einegs distrik dat nurges vilt oonder de rippebliek Noord-Cyprus of, zoewie de EU 't nump, door Törkije bezat Cyprus. Volges de census vaan 2001 gief 't 196.553 lui in Limasol. 't Gief 'n oppervlaak vaan 1396 km². 't Zuielek stökske Limasol is Brits. 't Gief evels veranderinge op dit memint in de EU die d'r mesjiens veur gaon zörge tot de Britte hun stökker land gaon trökgeve aon de Cypriote. De Cypriotische prizzedent Nikos Anastasiadis kump hei vaandaon.
Aop-midden óngerónje centrale klinker
d'n Aop-midden óngerónje centrale klinker of óngerónjen haafaope centrale klinker is 'ne klinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
't Is d'n äö-echtige klank wie inne Britse oetspraok van bird.
Kènmirke
Kènmirke vannen aop-midden óngerónje centrale klinker zeen:
Limbörgs
In 't Limbörgs kump d'n aop-midden óngerónje centrale klinker neet veur es foneem.
Kempe (streik)
thumb|De ligging van de Kempe op 't Bels en in Nederland thumb|Euverzichskaart van de Kempe De Kempe is 'n landstreik in 't naordoeëste van 't Bels en in 't zuudoeëste van de Nederlandse provincie Naord-Braobant. De naom is aafkómstig van 't Latiense Campina, wat "äöpe veld" beteikent. De boejem is zanderig, groeëtedeils leech heuvelechtig en is bedek mit graove dènne, loufbuim, venne, hei en alde moerasse. Tot 1860 waas 't landschap vreej divers, en domineerde hei en moeras, mer tot in d'n twintigsten ieëw woorte dènne aangeplant, waovan 't holt gebroek woort veur de koele in de Mienstreik in zuudoeëstelik Limburg en op 't Kempes Plateau.
Ligging
thumb|left|De Limburgse Kempe 't Kempeland wuurt opgedeild in de Limburgse Kempe, in Bels Limburg, de Naorder- en de Zuderkempe in Antwerpe en de Braobantse Kempe in de provincie Naord-Braobant. De Vlaamse Kempe ligke veur 'n groeët deil in die provincies. 'n Klein stök leejt ouk in Vlaoms-Braobant. Echte grenze en definities van wat me es de Kempe maog beschouwe, gaef 't neet, mer meistal vurme de reveer de Schelde in 't weste en de Maasvallei in 't oeëste de grenze van de Kempe. Sóms valle de provinciegrenze same mit de aafbakening van de streik. Zudelik geit de streik euver in 't Hageland en de Haspengouw. Staej es Hasselt, Aarschot en Diest zeen twiefelgevalle en wure dök beej bei streike ingedeild.
In 't naorde, in Nederland, velt 't gróndgebeed van de Kempe same mit de zandgrónde van 't zuudoeëste van Naord-Brabant, ónder de lien Tilburg-Eindhove. Ouk 'n klein stök van Nederlands Limburg, get t'n weste van Wieërt wuurt tot de Kempe geraekend.
Geschiedenis
In de middelieëwe vónde de ieërste óntginninge van moerasse en hei plaats, mer pès vanaaf de twelfden ieëw vestigde groeëte kloeësters zich in platse wie Tongerlo, Postel en Averbode. De weuste róndóm staej in de Kempe woorte gebroek veur de schaopeteelt en 't plagge van hei. De Kempische wol woort gebroek es gróndstof veur de lake-industrie. Vanoét de stad Herentals woorte de lakes oetgeveurd nao 't boeteland. De lakehal in die stad herinnert nog aan die vreugere economische bedrievigheid.
De lake-industrie kaom in de zestieënden ieëw t'n val. Nao d'n Tachentigjäörige Aorlog woorte de naordelike en de zudelike Kempe vaneinander gescheie door de staotsgrens. Veural 't mercantilisme van Frankriek waas naodeilig veur de lake-export.
Allewiel is de streik populair ónder toeriste. De meis pittoreske dörper in Naord-Braobant zeen Oirschot, Bergeijk, Eersel en Hilvarenbeek. In de Antwerpse en de Limburgse Kempe ligge nog schoeëne stökke hei. De ómgaeving van Kasterlee, in 2008 verkaoze 't schoeënste dörp van Vlaondere, Lommel, mit de groeëte zandvlaktes, en Mol zeen beejzónder in trèk beej toeriste.
Keltuur
De vreuge Kempische laefgeweuntes en dialekte zeen dök ónderwirp gewaes van weiteschappelik ónderzeuk. De Kempische bevólking laefde nog tot deep in d'n twintigsten ieëw in ermooj. Vuul typische Kempese laoggaevelhäöf zeen nog bewoerd geblaeve en zeen allewiel hoezer of nog te bezichtige. Vuul Kempisch agrarisch en keltureel irfgood is bewoerd geblaeve in 't provinciaal domein van Bokrijk, 'n äöpelóchmuseum in de gemeinte Genk. Ouk in Eindhove steit saer 2012 'n historisch äöpelóchmuseum, ingerich es 'n archeologisch park. Saer de sloeting van 't alde museum "Kempenland", zeen de könsstökke van könstenaars óet de regio óndergebrach in 't niej äöpelóchmuseum. Naeve de boere in de agrarisch gedomineerde Kempe gaof 't ouk teute, handelare oét de Kempe die handelsreize óndernaome in Wes-Europa, tot zèlfs in Denemarke en Frankriek aan toe.
Wiejer is 't gebeed riek aan verhaole en sages, wie de bokkeriejers, Kabouterkeuning Kyrië en de gloeiige, dwaallichskes en geiste beuve moerasse, die verschene beuve moerasse en heidevelder.
Platse
De platse Aarschot, Betekom, Diest, Langdorp, Rotselaar, Testelt en Zichem ligke op de euvergang tösse de zuderkempe en 't zudeliker gelaege Hageland.
Zaerems
't Zaerems (in Hollans: Sevenums) is 't dialek det in de plats Zaerem gespraoke wurd.
't Dialek wurd òk gespraoke in 't derp De Kroeënenberg en 't gehucht De Pieël. 't Zaeremse taalgebied kumt oaveriëen mit de veurmalige gemeintegrenze. 't Zaerums en 't Grewvaorsters hebbe mier gemein mit 't Venloos en anger Limburgse dialekte as mit 't Haorster, waotoe Zaerem sins 2010 beej huërt. 't Zaerums vurmt same mit 't Venloos en Grewvaorsters 't meist nórdelikke grensgebied van 't Limburgse taalgebied. 't Zaerems wurd ieënigzins nog wal wies 't Limburgs geraekend mar 't wet nórdelikker gelaege Hors al dök nit mier. De begrenzing wurd gevurmd doar de mich-mij-isoglos. 't Zaerems zelf is òk gin zúver Limburgs dialek en haet 'n paartal Braobants-Kleverlandse invlóde waodoor 't Zaerems 'n aovergangsdialek is.
Indeiling Limburgs, Braobans en Kleverlands
't Zaerems ligkt òk ten oeëste van de Diest-Nijmegenlinie net wie väöle dialekte in Nórd-Limburg. Dees isoglos wurd òk ás grens beschouwd tusse 't Braobants ten weste en 't Kleverlands ten oeëste dervan. Òk vèlt dees isoglos groeëtendeils same mit de ijs-ies isoglosse: in 't Zaerems sprikt me beejveurbild van tied en ies (tijd en ijs). Daonaeve hebbe mieërdere wäörd die in 't Nederlands 'n ij klank hebbe, 'n ie-klank in 't Zaerems plat.
Òk ligkt Zaerem juus ten zúje van de betoeëningslien (stoeëttoeën en sleiptoeën), már 't ligkt wal gehiël ten nórde van de Panningerlinie. Dit mákt 't Zaerems 'n aovergangsdialek tusse 't Kleverlands en 't Limburgs.
Mich-keteer
In Zaerem kent me juus wie in Venlo en väöl angere Midde- en Zuud-Limburgse plátse mich veur 't woord mij. Már det is nit altied zoe gewaest; 't wäördje mich haet nog gin ieëw gelaeje 't (Kleverlandse) wäördje meej (groeëtendeils) verdrónge, waarschienlik door de invloed van 't Venloos, al kumt de vorm meej taegewäördig stiks dukker wèr veur door invloed van 't Haorster. Bejje vorme kunne dus as Zaerems bestempeld waere, al is de vurm mich gebroekelikker. Vrújer kende me in Zaerem òk gin dów en dich. Daoveur kós me veur 't jaor 1900 de wäörd dij en geej. Dees vurme bestaon al hiel langk nit mieër. Taegewäördig ligkt Zaerem in 't mich-keteer wát vrújer nit 't geval waar.
Nórdelikke en westelikke kenmerke
In de volgende gevalle kumt 't Zaerems aoverieën mit 't Gelders/Kleverlands of zelfs beej 't Braobants:
Zújelikke, Limburgse kenmerke
In de volgende gevalle kumt 't Zaerems aoverieën mit angere Limburgse dialekte:
Zaerems wäördbook
Der bestieët òk 'n Zaerems wäördbook, mit as titel: zoeë zag en zaet me det in Zaerum. In 't book staon spraekwäörd, gezegdes en typisch Zaerems wäörd. 't Book bevat 6.000 wäörd en is zeshóngerd pagina's diek.
Wäördliêst
In 't Zaerems bestaon òk väöle wäörd die van umligkende spraoke zien aafgeleid, sommige wäörd bestaon in mieërdere Limburgse dialekte, andere enkel in 't Zaerems. De wäörd hebbe 'n Nederlandse, Duitse, en in mindere mate 'n Keltische en Franse invloed. 't Ieëne woord is mieër in gebroêk dan 't andere, väöl traditionele wäörd zien verloren gegaon aan 'n vernederlandste versie. Rechts stieët 't Zaeremse woord, links 't Nederlandse woord.
Dit aoverzich toeënt slechs enkele wäörd, der bestaon der in wirkelikheid nog väöl mieër.
Bantouzelle
Bantouzelle is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59266.
De gemeinte is 7,45 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 437 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 59 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Rob Ehrens
thumb|200px|right| Rob Ehrens in 1980 Rob Ehrens (Ech, 30 oktober 1957) is eine veurmalige Nederlandjse sjprèngruter en rutercoach.
Biografie
Es sjprèngruter behaolde hae circa dertig Grand Prix euverwinninge. In 1988 deeg hae mit aan de Olympische Sjpele in Seoel en behaolde doa mèt zien paerd Olympic Sunrise ein individuele 16e plaatsj en ein achste plaatsj mèt ’t team dat wiejer besjtóng oet Jos Lansink, Jan Tops en Wout-Jan van der Schans.
Saer 2002 is hae op verzeuk van de KNHS bóndjscoach van de Nederlandse equipe. Hae waas o.a. de begeleijer van de Nederlandjse equipe nao de Olympische Zomersjpele 2008 in Peking. Dat team besjtóng oet Angelique Hoorn, Marc Houtzager, Gerco Schröder, Vincent Voorn en es reserve Leon Thijssen.
Op 24 mieërt 2007 woort Ehrens biej Indoor Brabant oetgerope tot Paerdesjportman van 't Jaor, waeges 't behaole van 't waereldkampioensjap mèt zien team. Ehrens óntving hiejveur 't Zilvere Paerd, oetgereik door Jan Willem Körner.
Montserrat
Montserrat is 'n eiland in 't Caribisch gebeed, deil vaan de Bovewindse Eilen en de Klein Antille. 't Eiland is sinds de zeventienden iew Ingels daan wel Brits bezit. 'n Völkaonoetbarsting in 1995, die tot op d'n daag vaan vaandaog op e lieg niveau doorgeit, heet e groet deil vaan 't klein eiland oonbewoenbaar gemaak.
Fysische geografie
thumb|Topografische kaart vaan Montserrat. 't Eiland ligk tösse Nevis (Saint Kitts en Nevis, te noordweste), Antigua (Antigua en Barbuda, te noordooste) en Guadeloupe (te zuidooste). 't Kortbijste eiland evels is 't oonbewoend eilendsje Redonda, wat twinteg kilometer nao 't noordweste ligk (op de weeg nao Nevis dus) en bij Antigua en Barbuda huurt. Montserrat is klein, ouch vergeleke mèt de aander Klein Antille; mèt good 100 km² is 't oongeveer zoe groet wie de gemeinte Ech-Zöstere. 't Eiland is bergechteg, veural door zienen actieve völkaon Soufrière Hills, dee gans 't zuielek deil beheers. Deze berg heet versjèllende pieke, boevaan Chanses Peak mèt 914 meter d'n hoegste is. Katy Hill en Silver Hill in 't noorde zien e stök minder hoeg. Aon de kös, zeker de ooskös, zien versjèllende cala's (bejje) oetgeslepe, boe-in zandstrande ligke.
Levende natuur
Op Montserrat koume 117 soorte veugel veur, boevaan 'rs 34 zeldzaom of daolgas zien, en ein endemisch: de kritiek bedreigde Montserratwielewaal (Icterus oberi). Ouch kint 't eiland ach soorte vleermuis, veer soorte kwakkers en padde, ein landsjèldpad (de kolebrandersjèldpad, Chelonoidis carbonaria), ach herdisse en twie slange. Twie herdisse zien endemisch: de Plymouthanolis (Anolis lividus) en de Diploglossus montisserrati. 't Sprik veur ziech tot de oetbarsting vaan Soufrière Hills de endemische soorte in hun wijer bestoon bedreig.
Cultuur en demografie
Veur de oetbarsting had Montserrat zoe'n 13.000 inwoeners. 't Natuurgeweld joog 8.000 lui op de vlöch; wienege vaan hun zien nao 't eiland trökgekoume. Allewijl ligk 't aontal inwoeners tege de 6.000.
Etnische verdeiling
De bevolking heet 'n vrij sumpel creoolse samestèlling. De blaanke component is zoewel vaan Britse es Ierse aofkoms, wat ziech oet de historie vaan 't eiland liet verklaore.
Taol
De officieel taol is 't Ingels; 't groetste deil vaan de bevolking sprik Montserrat-Creoolingels. Dit dialek versjèlt neet al te väöl vaan de taole die me op de Ingelstaolege naobereilen huurt; me kin 't zien es deil vaan ein Bovewinds Creoolingels.
Religie
De ierste Europese koloniste vaan 't eiland waore roems-katheliek. Versjèllende aander christeleke genoetsjappe zien op 't eiland vertrooje, zoewie 't anglicanisme, 't methodisme, de pinkstergemeintes en de zevendendaagsadventiste.
Historie
thumb|Oetbarsting vaan Soufrière Hills in 1997. 't Al gooddeils verweus Plymouth op de veurgroond. Wie aander eilen in de umgeving woort Montserrat achterein gekoloniseerd door de Arowakke en de Caribe, die dao leefde wie in 1493 Columbus 't oontdèkde. Heer neumde 't eiland Santa Maria de Montserrat, nao e kloester mèt dee naom in de buurt vaan Barcelona. In 1632 kaom Britse kolonisatie op gaank, door 'n gróp kathelieke vaan Ierse aofkoms die 't anti-katheliek geweld op Nevis oontvlöchde. Slaove woorte al gaw ingeveurd, wat vaan Montserrat 'n plantage-economie maakde boe sókker, rum, pijlwort en katoen woort verbouwd en geproduceerd. Op 17 miert 1768 kaome de slaove in opstand, welken opstand woort neergeslaoge. Nao de aofsjaffing vaan de slaovernij in 1834 raakde de economie vaan 't eiland in verval, tot ziech de euverheid demèt góng meuje. Vaanaof 1871 waor Montserrat 'n kroenkolonie (teveur waor 't ummer particulier bezit gewees). Tösse 1958 en 1962 maakde 't eiland es provincie deil oet vaan de Wes-Indische Federatie, die evels al gaw oetereinveel. Sinds 1962 is de huiege politieke situatie oongeveer dezelfde gebleve.
Oetbarsting Soufrière Hills
Naotot 't eiland in 1989 al hel waor geraak door orkaon Hugo, dee mie es 90% vaan de hoezer versjendeleerde, kaom in juli 1995 d'n helste slaag, wie de völkaon Soufrière Hills, slaopend sinds de zeventienden iew, pyroclastische struim begós oet te stoete. De oetbarsting waor neet zoe drastisch wie de Montagne Pelée op Martinique (1902), zoetot de lui noe wel d'n tied hadde te vlöchte. De jaore dao-op hele oetbarstinge aon; bezunder hel waor die vaan 25 juni 1997, dee 19 verrasde lui doedmaakde. Nao 1999 naom de activiteit aof - aoventouw kaom nog get völkaonas umhoeg - meh in november 2009 kaom ze weer eve op, mèt de instorting vaan de lavakoepel op 11 fibberwarie 2010 es huugdepunt. Sindsdeen is de völkaon vrij rösteg. Toch blijf 't gertroffe gebeed um de völkaon verboje veur bezeukers. Planne veur de haaf in puimstein bedolve dörper oet te grave zien neet reëel.
Bronne
Dit artikel is gooddeils gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie; wijer koume ouch bittekes informatie vaan en:Geography of Montserrat, en:List of birds of Montserrat, en:List of mammals of Montserrat en en:List of amphibians and reptiles of Montserrat.
Olof Palme
Sven Olof Joachim Palme (30 januari 1927 in Sjtockholm bies 28 fibberwarie 1986 aldao), meistes korteweg Olof Palme (sjprik-oet: Oelof Palme), waor 'ne Zjweedse politicus en sjtaatsman dae premier waor van Zjwede van 1969 bies 1976 en van 1982 bies 1986, wie hae woort doeadgesjote in Sjtockholm. Hae waor bies zienen aansjlaag ouch de partieleier van de Zjweedse Sociaaldemocratische Partie. Palme weurt gezeen es behuèrende tot de groate sociaaldemocrate oet de historie van Europa.
Palme waor e belangriek en polarizerend figuur, zoawaal domestisch wie internationaal. Hae sjtong d'r op dat hae en zien regering internationaal gezeen woorte es neutraal in de kawwen oorlog, dus zonger de kant de keze van de capitalistische Amerikane of de communistische Sovjets. Hae waor ouch 'nen explicieten ongersjteuner van decolonisering-bewaeginge, tot groate woede van leng die dao nog geinen aafsjtand van hawwe genomme, wie Zuud-Afrika. Hae waor d'n ièrsjte Westerse regeringsleier dae Cuba nao zien rivvelutie bezoch. Hae goof in speech in Santiago woa-in hae zien compleminte goof 'n versjèllende Cubaanse rivvelutionaire.
Moord op Palmes (1986)
Palmes zien doad in Sjtockholm op 28 fibberwarie 1986 waor d'n ièrsjte moord op 'ne nationale leier in Zjwede sinds Gustav III in 1792 en haw hae 'n groate invlooj op gans Scandinavië. De moord bleef onopgelost. Op 10 juni 2020 kaom 't rechshof ivvels tot de conclusie tot 't "acceptabel bewies" goof dat Stig Engström Palme haw vermoord. Engström, 'nen designer van beroep, haw ivvels al zelfmoord gepleeg in 2000. De autoriteite sjproke oet dat daomèt de casus waor geconcludeerd. Dit zörgde veur gans wat kritiek vanoet advocate, media en polletiek, umdat 't nog neet gans en al zeker is dat Engström de moord haet gepleeg. Land woort gedag dat de geheime deens vaan 't Zuudafrikaans Apartheid-regime achter de moord zoot. Ouch dit is ivvels noats beweze.