cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abdij van Val-Dieu
De Sankt Georgener Predigten
De Limburgse Sermoenen zeunt in d'r 13de ieëw gesjraeve vör mansluuj in de buurt van de taalgrens, mäögelek in Val Dieu en in d'r gees van d'r Welzje mystiek.
Alveolaire lateralen approximant
d'n Alveolaire lateralen approximant of alveolaire laterale glitsjklank is 'ne mitklinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
Kènmirke
Kènmirke vannen alveolaire lateralen approximant zeen:
Limbörgs
In 't Limbörgs kump d'n alveolaire lateralen approximant väöl veur, in alle dialekte. Wie bieje anger sonoranten in 't Limbörgs kan d'r verlingk waere wen de veuropkómmendje klinker 'ne klinker mit sleiptoean is ennen opvolgendje mitklinker 'nen obstruent is, wie in wals [β̞ɑ́l̥:s] (hie is t'r ouch door auslautverhärtung vannen obstruent döks stumloeas), of wiejer geine mitklinker völg, wie in pröl [pɾ̥œ́l:]. Gewuuenlik is d'n alveolaire lateralen approximant stumhöbbendj in 't Limbörgs, behauve allofoon in stumloeas ómgaevinge. Oetspraoke die niegen inne richting vanne stumloeazen alveolaire laterale fricatief zeen aevel zeldjzaam op 't plat.
De próntje oetspraok vannen alveolaire lateralen approximant varieertj van spraeker toet spraeker. Euver 't algemein geldj det t'r denti-alveolair of waor alveolair wuuertj oetgespraoke. De pósalveolairen oetspraok geldj allein allofoon veur 'n sj of zj, wie in malsj [mɑ́ḻ̊:ʃ]. Zowaal apicaal es laminaal  oetspraoke kómme veur. In 't Mofers euverhieërsje de apicaal oetspraoke, veural in ènjposiesje. In 't Limbörgs, in taengestèlling toet 't Nederlandjs, wuuertj de <l> inne meiste dialekte in ènjposiesje neet gevelariseerdj, meh nag gans klaor oetgespraoke; bal wuuertj döks mit 'n dudelike l oetgespraoken en neet wie in 't Hollandjs niegendj nao ba-ow. In ènjposiesjes guldj in 't Mofers veural bie ajer spraekers det de <l> ieëre wie 'n lateraal vrielaoting klink:.
Inne beginposiesje kan d'n alveolaire lateralen approximant in 't Limbörgs noeatj waere gekómbineerdj mit anger mitklinkers; kómbinaasjes wie lr-, ls- en dergelike kómmen in gewuuen Limbörgse wäörd dus noeatj veur ane begin van e waord.
Juus wie bieje nasalen in 't Limbörgs wuuertj döks 'ne (zaachte) plosief oetgespraoke wen de nasaal wuuertj opgevolg door 'ne sibilant of, in minder maot, 'ne fricatief.
Caribische Ziè
De Caribische Ziè of Caraïbische Ziè is 'n ziè die grens aan d'n Atlantischen Oceaan. De Caribische Ziè wuèrtj zelf ingeslaote door de eilenj Cuba, Hispaniola en Puerto Rico in 't naorde, de Klein Antille in 't oaste, de lenjer Venezuela, Colombië, Panama en Costa Rica in 't zuje en de lenjer Mexico, Guatemala, Belize, Honduras en Nicaragua in 't wèste. Same mit de Golf van Mexico vörmp de Caribische Ziè de Amerikaanse Middelziè, 'n randjziè van d'n Atlantischen Oceaan.
Eileng in de Caribische Ziè weure de Caraïbische eileng geneump.
De Caribische Ziè besleit 'n oppervlakde van 2.754.000 kmå en 't deepste puntj bevindj zich in de Kaajmantraog tösse Cuba en Jamaica, op 'n deepdje van 7,5 km.
Vreuger waas dees ziè veural beröch door de pirate die zich hie bevónje. Ouch waas 't gebied beröch óm de slavernie op de sókkerplantaazjes in de zevetièndje, achtièndje en neugetièndje ièw, wobie veural de plantaasjbezitters op Cuba, Haïti en Jamaica 'n rol speeldje.
't Ganse gebied van de Caribische Ziè, inclusief de väöl eilenj die zich inn en aan de randj daovan bevinje, wuèrtj 't Caribisch gebeed geneump. Bie 'n breier diffenisie kinne ouch de drie Guyana's, die neet aan de ziè ligke, tót de Caraïbe waere geraekendj.
Ålesund
thumb|De ligking van Ålesund in de pervincie Møre og Romsdal. Ålesund is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Møre og Romsdal in Nórwaeg. De gemeinte had 40.801 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 98,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 416,3. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1504.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Nationalitèèt
Nationalitèèt is d'r juridische baand tösje 'n individu ('ne börger) en 'ne sjtaot dae rech gèft op erkenning es lid van dae sjtaot. Wae gèng nationalitèèt haat is sjtaoteloos. Umdat nationalitèèt eigelek dus neet nao 'n natie, of nationalisme, riffereert, mer ieëder nao börgersjap en sjtaotsverwantsjap, is 't beargumenteerbaar dat me baeëter van sjtaatsaangeheurighèèd kin kalle. In 't Duutsj waeërt allewiel dae term mieë gebroek (Staatsangehörigkeit).
De Universeel Verklaoring van de Rechte van d'r Miensj sjtèlt dat èèderèè rech haat op 'n nationalitèèt en 't rech haat va nationalitèèt te verendere, de zoegenaamde naturalisatie. Ooch maog me vriejelèk z'n laand verlaote en d'r nao truukkieëre. Sommige leng sjteunt 'n döbbel nationalitèèt toe.
Nederland sjtèèt 'n döbbel nationalitèèt toe an luuj die 'n aander nationalitèèt haant, die dör dat laand vör 't laeve gegaeve is. Op 21 september 2007 verklaort d'r Wetensjappeleke Raod väör 't Regeringsbeleid (WRR) dat 't kabinet Nederlanders mot toesjtoeë öm mieërdere nationalitète te ha.
In de Hollendsje groondwèt is in artiekel 1 opgenaome dat èèderèè dae zich in Nederland bevindt in gelieke gevalle geliek behandeld wert, oongeach de nationalitèèt.
Hölster Heinke
Hölster Heinke (ouk bekind es: Schinderhinke) waas 'nen bekinde struùkrouver dae ómtrent 1750 in de umgaeving van de stad Venlo laefde. Hae woort gevraes door vuuel luuj, veurnamelik door boere, marskramers (róndtrekkende handelare) en riezende luuj. Zeen wirkgebeed waas mit naam de bósse t'n oëste van Venlo en de Maosterasse tösse Venlo en Zwame. Platse waor zien aanwaezigheid geneump wird, zeen d'n Hulsterhof, de Mergelstraot, mer ouk de Meerlose Heide, det 'n stök naordeliker leejt. Óp ziene tôchte woort hae vergezeld door zeen zigeunervrouw Zwarte Trui en zaeve ander rouvers. Schinderhinke woort in 1753 opgeknoup op de Maagdenberg, mer in 't vólksverhaal woort hae geraadbrak en zien vrouw en de rouvers woorte opgehange, naodet zie woorte verraoje door 'nen boer óp d'n Hulsterhof, wao hei ónderdoekde veur de justitie.
Achtergrónd
Hölster Heinke beroufde veurnamelik ónbeschirmde häöffer óp 't land um Venlo. In 't begin richde hae zeen aandach op de zoeëgeneumde wervers: rónselaars die in deens van de keuning Frederik Willem I van Pruses jónge soldate wirfde veur 't Prusische leger. Mit dees acties krieg hae vuuel lóf van de plaotselike bevólking, mer later góng Heinke euver tót plundering en berouvinge, wao hae miër aafzakde nao de bebósde en heuvelechtige streik tösse Venlo en De Ruiver.
Herkóms van de naam Hölster Heinke
De struukrouver waas bekind ónder de twieë name, die 't zelfde beteikene. De naam Hölster Heinke kump van d'n haof Hulsterhof, wao hae mit d'n regelmaat ónderdoekde. Heinke, en ouk hinke in Schinderhinke, verwies nao zienen eigelike naam: Heinkes. Dit kan ouk verwieze nao 't Prusese waord Henker, det beul beteikent. 't Waorddeil Schinder, oét de ander naam Schinderhinke, verwies nao de archaïsche naam veur 'ne (paerde)vilder, mer 't betaekent ouk slachter of beul, allewaal veróndersteld wuuert det hae de zeun dae van mót zien. Schinder en H(e)inke slaon daorum ouk óp zeen wirkwies: naodet Hölster Heinke de luuj beroufde, woorte zie dök ouk gedoeëd en mit ein stein um d'n hals in de Maas gewórpe.
Schelkensbaek
Kórt beej hoès de Mergelstraot tösse de plaotse Belvend en De Ruiver, struimp de Schelkensbaek. Get wiejeróp, in de bósse, woorte door de rouvers stökke draod euverdwars gespanne beej ein doorwardbare plaots in de baek. Es emes zich verstukde aan de draod (en me kôs ouk neet de draod óntwieke), klèngelde de bel ( 't schelke), zoeëdet de ruivers gewaarschuwd woorte. Umdet de doorwaerdbare plek ónderdeil van de ennige route tösse Venlo Remund waas in de umstreike, kaome dao vuuel passante langs, det dan dök resulteerde in plunderinge.
Baarstraot
Baarstraot is e gehuch inne buurt van Toear. 't Besteitj oete volgendje waeg:
Taalbad
Oonder e taalbad of immersion (van 't Latiense immersio: oonderdoompele; vandao d'r naam taalbad) versjtèèt me in de taalweitesjap en de pedagogiek 'n situatie, oeë-in luuj, m.n. keender, in 'n vraemtalige ömgaeving geplaatsjd werre, zoedat ze de vraem taal verwerve. Aandersj es bie de methodes die in 't oonderwies va vraem tale gebroekd werre, verlöpt de verwerving van 'n taal via 'n taalbad vólgens de sjtappe die bie 't verwerve van 'n modertaal gezat werre.
In Spa haat 't 'n talecentrum oeë volwassene, vör väöl gaeld, via die methode 'n vraem taal in 'ne kórte tied kènne verwerve of reactivere.
Nederland
In Nederland is twieëtalig oonderwijs óp de basissjoeële verbaoje. In 2011 start 'n experimaent mèt immersie-oonderwies op 'n basissjoeël in Vols (Duutsj) en Venlo (Ingelsj). 't Gèft allewiel redelek get middelbaar sjoeële die tto (twieëtalig oonderwies) aanbeje, mètstens an vwo-lieërlinge. Begonne is me mèt dit oonderwies in de jaore 80. De financiering kan o.m. liegke bie de Provincies soms mèt interreg-subsidies. Dèk zeunt ooch de ouderbiedrages hoeëger. In Nederlands-Limburg haat 't neet mieë wie 'n haandvol sjoeële versjreidt över Venlo, Mestreech, Remunj en Haeële die tto aanbeje.
Wallonië
In Franstalig Belsj besjtèèt 't taalbad ooch es pedagogische aanpak in sommige lieëger sjoeële, geïnspireerd óp e Canadees systeem. D'r keumt da 'ne lieëraar väör de klas dae allèng mer Nederlands of Ingelsj kalt. Dizze lieëraar keumt neet noodzakelek öm de taal aan te lieëre, mae kan in 't Nederlands of Ingelsj ooch aander vakke gaeve wie raeëkene of aardrijkskunde. Dit kan gebäöre gedurende èng of twieë aanèènsjlutende waeëke, mae ooch bieväöbeeld ene daag in de waeëk, gedurende 't gaanse sjoeëljaor. 't Systeem is 'n succes (van 7 sjoeële bie d'r sjtart in 1999 nao mieë wie 100 sjoeële in 2006-2007), zoedanig dat 't e probleem wert öm voldoende lieërkrachte te vinge mèt 'n pedagogisch diploma in de taal die me aanbrèngt en mèt voldoende kènnis van 't Fraans. In 2011 gèft 't in Wallonië 249 kleutersjoeële oeë keender in 'n Nederlandstalige ömgaeving Nederlands via dis methode lieëre.
Fraankriek
't Systeem van "immersion" keumt ooch vör in Fraankriek, mae dan öm de ège minderheidstaal laevend te haowe. Zoe kènne óp Corsica, Bretagne en Occitanië 'n aantal lèsse in 't Fraans vervange werre dör lèsse in 't Corsicaans, Bretoens of Occitaans.
Duutsjlaand
Duutsjlaand kènt 't taalbadsysteem vör 't Sorbisch.
Vlaandere
In Vlaandere is 't Nederlands de ènnige en verplichte taal oeëin gelieërd wert. Enigszins - mae neet gaans- vergeliekbaar is in Vlaandere de Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers.
Nederlands Limburg
Jóngere oet d'r gegoede sjtaand gónge vruger en noe óch nog óp wissel nao Luuk of Brussel öm 't Fraans te lieëre.
Sotenäs
Sotenäs is 'n gemèndje in Västra Götalands län, Zwede. De gemèndje tèltj 9.300 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 139,18 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 66,8 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
6,43% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Rico Vonck
Rico Vonck (Remuunj, 12 meert 1987), bienaam Sparky, is 'n Nederlandjsen dartser oet Postert.
Vonck verdeentj zie geldj es óntwirper. Hae kwalificeerdje zich veure Ladbrokes World Darts Championship van 2007 door es tweidje te ènjige inne ranglies vanne Nederlandjse Dartsbóndj. Michael van Gerwen ènjigdje es eesjte, mer hae beslaot deil te numme ane BDO-versie van 't Weltkampioensjap; hiedoor kósj Vonck es nómmer twei deilnumme.
Vonck waas 19 jaor awd doe d'r zich kwalificeerdje veure Ladbrokes World Darts Championship. Tiejes de weltkampioensjappe woraan hae deilnoom woort t'r inne derdje runj, nao euverwinningen oppen Ingelse Mark Walsh (3-0) enne Canadese Brian Cyr (4-2), oetgesjakeldj door Raymond van Barneveld mit 4-0.
Texas
thumb|250px|right|Veendel vaan Texas thumb|250px|right|Texas en de res vaan Amerika Texas is ein vaan de staote vaan de VS. Op Alaska nao is 't qua oppervlak de groetste, qua inwoenertal de groetste op Californië nao. De standaardaofkorting veur de staot is TX. De hoofstad is Austin, mer de groetste stad is Houston.
Demografie
Texas kint e groet aontal Spaonssprekende, ouch wel Hispanics geneump. 'n Deil vaan de lui is recent geïmmigreerd vaanoet Mexico en Zuid-Amerika. Wat uniek is veer Texas is tot 't de einege staot is boe de Mexicaanse cultuur geleidelek euver geit in de Texaonse cultuur. De cultuur weurt ouch wel Tex-Mex geneump. De etnische probleme die in väöl zuieleke staote aonwezig zien, zien in Texas naogenóg aofwezeg.
Economie
Sinds de jaore '50 is Texas 'ne staot gewore mèt väöl industrie. In de 21ste iew begos Texas ziech te oontwikkele es 'ne staot boe väöl digitaol technologie woort oontwikkeld. De koste veur 't levesoonderhaajd zien in Texas taomelek lieg; d'r weurt door de staot gein inkomstebelasting geheve; de belasting op handel is lieg; en de euverheidsbemeujenis is gering. Texas kint daodoor vaanaof de jaore 'ne forse economische greuj.
Historie
right|150px|thumb|Álvar Núñez Cabeza de Vaca
Texas veur de Europeane
Texas ligk tösse twie belaankrieke cultureel gebiede vaan 't Noord-Amerika vaan veur de Europeane: de Southwestern gebiede en de gebiede vaan de Plains. Dit waore twie machtege stamme in deen tied. Die stamme hadde väöl oonderstamme. Toen de Europeane kaome, is de Indianecultuur sterk achteroet gegaange, mie es in aander staote.
Texas nao de Europeane
Op 6 november 1528 oontdèkte Álvar Núñez Cabeza de Vaca 't Texas vaan allewijl. Hiel laank heet 't gehuurd bij Mexico, mer nao 'nen oorlog mèt dit land woort 't in 1828 'ne staot vaan de VS.
Rippebliek Texas
left|250px|thumb|De Rippebliek vaan Texas Neet zoe lang nao de oontdèkking, in 1836, woort Texas 'n apaart land: de Rippebliek vaan Texas. 't Groondgebeed veel min of mie same mèt 't Texas vaan allewijl plus nog e groet stök land ten noordweste vaan Texas. De precieze grenze waore neet gaans dudelek.
D'r ontstoond binne de rippebliek ruizing. De nationaliste wèlde de oonaofhaankelekheid behawwe, de indiane Texas boete plaotse en 't land oetbreije tot aon de Groeten Oceaon. De populaire Sam Houston wilde zjus same leve mèt de Indiane en Texas bij de VS touwveuge.
Texas in de VS
In 1845 stumde de mierderheid veur Texas es staot in de VS, en op 29 december woort Texas es staot in de VS opgenomme. Doordat de westgrenze vaan Texas neet duidelijk waren was er nu een groot stuk land dat zowel door de VS als door Mexico werd geclaimd. Dit leidde een jaar later tot de Amerikaans-Mexicaanse Oorlog. Doordat de westegrenze vaan Texas neet dudelek waore, waor d'r noe e groet stök land dat zoewel door de VS wie door Mexico woort geclaimd. Dit leide e jaor later tot de Amerikaans-Mexicaansen Oorlog.
De veendel vaan Texas
De veendel vaan Texas weurt ouch wel de einzaom staar veendel geneump. Volges väöl bronne is de Texaonse veendel d'n innegste staotsveendel dee op dezelfde huugte maag haange wie de veendel vaan de VS, es alle twie de veendels weure gehese. Dit is evels neet woer: edere staotsveendel maag eve hoeg gehese weure es de Amerikaanse veendel, boebij wel moot weure gezag tot de vlag vaan de VS links moot haange.
Graofsjappe
Texas besteit oet 254 graofsjappe, boevaan 't groetste Brewster County en dat mèt de mieste bevolking Harris County is. Texas heet mie graofsjappe es eder aander staot.
Echte tenreks
De echte tenreks (Letien: Tenrecinae) vörmen 'n klein óngerfemielje bestäöndje oet vief saorte; ze make deil oet vanne tenrekfemielje. De saorten oet dees óngerfemielje zeen allemaol inheimsj aan Madagaskar.
Indeiling
De echte tenreks waere wiejer es volg ingedeildj:
John Keats
John Keats (Londe, 31 oktober 1795 - Roeme, 23 fibberwarie 1821) waor 'nen Ingelsen diechter oet de Romantiek. Heer steit bekind es eine vaan de bekinste diechters oet de Ingelse literatuur. Heer publiceerde mer 54 poëems, in drei dunne volumes en e paar tiedsjrifte. Heer varrieerde in talloeze genres, wie de sonnet, de Spenseriaonse romance en de Miltonische epiek. Heer maakde väöl gebruuk vaan zelfreflectie en zelfspot, ironie en contradictoire perspectieve en forces. Zien Ingelse ode, in de vief groete odes vaan 1819, betaome bis zie bekinste wirk.
In zie viefentwintegjaorege bestaon waor zie wèrk noets geassocieerd mèt de toen väöl populairdere Roemaonse poeëte, en heerzelf voolt ziech dao zier oongemekelek bij. Boete ziene vrund Leight Hunt, en deens cirkel vaan liberaal intellectuele, woort heer op zien oeuvre väöl aongevalle door de conservatieve critici es ordinair en slechgemanierd. John Gibson Lockhart nömde 'm 'ne "vulgaire Cockney rijmeleer" (Cockney is 'n Ingelse benaoming veur de oonderklasse vaan de regio roontelum Londe en Keats' Ingels woort, en weurt nog ummertouw, dèks gezeen es Cockney, e nog ummertouw gesproke dialek in de Londese regio). John Wislon Croker nömde Keats' poëzie de "mies oongerijmde ideeë in de meis oongemanierde taol". Al had Keats 'n liberaal educatie in de Boy's Academy vaan Enfield en waor heer getraind in 't plaotselek hospitaol um chirörg te weure, heet heer gein formeel literaire educatie oondergaange. Toch is de filosofie die heer touwpaste op zien literatuur oetgegreuid bis ein vaan de groetere deile vaan de Europees-literaire cultuur. Heer waor eine vaan d'n ierste, al hielemaol in de Germaanse taole, dee ziech bezeg heelt mèt de verlanges en 't leed vaan de mins in de Romantische sjriefwijze. Heer besjreef de zeitgeist en problematiek vaan de literair-historische contex oet zienen tied es iersten diechter. In 't Vereineg Keuninkriek weurt Keats dèks gezeen es de "William Shakespeare vaan de sonnets.
Ideeë euver weitesjap
Boete de poëzie steit John Keats allewijl bekind es iemes dee de opkommende weitesjap in zienen tied zoe bekritiseerd, wie zie nog ummertouw weurt bekritiseerd. Heer nömde de weitesjap e circulerend perbleem: weitesjap los perbleme op en veroerzaak perbleme metein daonao. Ouch heelt heer ziech d'r e Romantisch idee opnao, door de weitesjap de oontgoocheling vaan de wereld te nömme. Es weitesjap zoe door zaw gaon, zoe stèlde Keats, bleef d'r niks magisch mie euver in de wereld. Heimèt waor Keats eine vaan de ierste Europeane dee boete de weitesjappeleke wereld (Max Weber góng 'm hei-in veur) ziech bekommerde euver 'n potentiële weitesjappeleke dystopia. De ideeë vaan Keats en Weber gaon daomèt regelrech in tege 'n aander struiming die zjus zoe good deil oetmaak vaan de Romantiek, naomelek 't positivisme en daan veural dat vaan Auguste Comte.
Co Stompé
Jacobus Wilhelm (Co) Stompé (Amsterdam, 10 september 1962) bienaam The Matchstick, is 'ne Nederlandjsen dartser dae in 2000 de half finaal bereikdje vanne Embassy (allewiel Lakeside). In 1998 wón Stompé de WDF Europe Cup. Daonaeve is t'r mit regelmaot te zeen in 't dartspergram RTL7 Darts.
Veurdet t'r 'ne professionelen dartser woort, waas t'r ónger anger trambestuurder van tramlien 14 in Amsterdam.
BDO 1995-2008
Stompé gólj jaoren es d'n twieëdje Nederlandjsen dartser veure WDF, achter Raymond van Barneveld. In 1998 wón Stompé de Europe Cup en woort daodoor d'n ieëste Nederlandjsen Europesen dartskampioen. In 2000 behaoldje Stompé de half finaals vanne Embassy worin d'r verlaor van Ronnie Baxter. De dao-opvolgendje jaore lökdje 't Stompé praktisch neet aanspraekendje rizzeltaote te behaole bie toernoeaje die oppen tillevies woorten oetgezónje, mit es oetzunjeringe 'n half-finaalplaats bieje Zuiderduin Masters in 2004, 'n kwartfinaalplaats bieje 2005-editie vanne International Darts League en 'n kwartfinaalplaats bieje Zuiderduin Masters in 2007.
PDC 2008-2014
In juni 2008 steegdje Stompé euver nao de Professional Darts Corporation. Op 30 november 2008 wón d'r 't hoeag-aangesjreve PDC-toernoeaj genaamp de German Darts Championship door inne finaal rangliesaanveurder Phil Taylor te verslaon. Mitte 25.000 euro die d'r aan priesgeldj óntvóng, maakdje d'r ouch 'ne groeate sprónk oppe ranglies vanne PDC.
Riverside County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Californië thumb|200px|Ligking vaan Riversidee Riverside is 'n graofsjap in Californië, VS. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Riverside.
Co Stompé
BDO 2014-huuj
In jannewarie 2014 woort bekèndj gemaak det Stompé trögkgeitj nao de BDO. 't Ieëste toernoeaj woraan d'r zal deilnummen is de Dutch Open Darts 2014.
Riverside County
Geografie
De graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 18.915 km² (7303 mijl²) boevaan 18.667 km² (7207 mijl²)land is en 248 km² (96 mijl²) of 1.31% water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 8/km² (20/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 1.545.387 dat bestoont oet:
't Gaof 506.218 gezinne en 372.576 femilies in Riverside. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,98.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan de graofsjap zien:
Maag-dermsjtèlsel
Vertaering
Vertaering weurt oetgeveurd door versjillende organe in 't lichaam, worónger de maag, de derm, de laever en de alvleiskleer. De meiste voorsjtoffe in 't aete kinne neet es zodanig in 't lichaam waere opgenaome. 't Sjpiesvertaeringssjtèlsel haet de volgende take:
Sande
Sande kan verwieze nao:
Communie
Communie ies 'n woord oet 't Latien en beteikent 't ete van de geconsacreerde hostie in de viering van de Heilige Mès of Eucharistie. De geluivige goon dan op oetnuèdiging van de veurgenger, de preester, gezamelek de geconsacreerde hostie hole.
Emes dae de communie maog doon hèt 'ne communicant. De moes dan ièrsj de 1e H. Communie höbbe gedoon. In de 17e ièw zint dat vièrtiènjaorige, in de 18e ièw en later daartiènjaorige. Vanaaf 't begin van de 20e ièw doon kinger van 7 jaor de 1e communie. Die 1e Heilige Communie weurt, veural in Limburg, mèt 'n groat fiès gevierd.
'n Hostie ies meistal 'n rónd, plat sjiefke óngedeisemp broad. Geconsacreerde hosties weure opgesjlage in 'n kelk mèt dèksel (ciborie), die wir bewaard weurt in 't tabernakel. 'n Tabernakel ies 'n sjoan bewèrk keske dat meistal op 't altaor sjteit. Luuj die krank zin, kènne op verzeuk de communie thoes gebrach kriege door de preester van de parochie.
1900
1900 (MCM) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne maondag op de Gregoriaanse kalender.
Communie
Plechtige communie
Sóms were de duipbeloftes, die bie de duip door de peetnónk en paat waore oetgesjproke, door 't kind op 12-jaorige laeftied herhaold en zelf oetgesjproke. Dit hèt de Plechtige communie of de Vernujing van de Duipbeloftes.
Amethis
Amethis is 'n paarse variantj van 't mineraal kwarts (SiO2). 't Guldj es 'nen aedelstein.
Communie
Plechtige communie
Op 't Belsj is 't fiès bie dees "groate communie" väöl groater es 't fiès bie de "klein (1e) communie", dat allein in kleine familiekrink gevierd weurt.
Amethis
De naam is aafkumstig van 't Grieks αμεθυστoς amethystos "taenge de rós" - en vindj zienen oearsprónk in 't aad biegeluif det d'n drager daovan wuuertj besjurmp taenge de róswirking van wien. Van wien dae wuuertj gedrónken oet 'ne baeker dae is vervaerdig oet amethis zów me neet zaat waere.
De paarse kluuer van amethis óntsteit door veróntreiniginge mit 'n klein wieväölheid iezer (Fe3+) en titaan (Ti4+). Door amethis te doon branje óntstaon gael toet góldkluuerige verkluueringe (cetrónkwarts).
Amethis is e väöl-veurkómmendj mineraal. Grótterder en zuverder kristalle die gesjik zeen veur verwirking toet juwele zeen verhajingsgewies slechs op min plaatse te vinje. Zón vindjplaatse zeen in ónger anger Braziel, Uruguay, Madagaskar, Röslandj en Sri Lanka. Dergelieke kristalle truf me veural aan in häöldje in vólkanische stein.
Fromelennes
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en ies 't 't sjtökske Frankriek wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 1.043 luuj op 'n oppervlaak van 7,17 veerkante kilometer en daomèt goof 145,5 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van 0,93% de jaor.
Metallica
Metallica is 'ne metalband oet de Vereinigde Sjtate.
De beginjaore (1980-1990)
Lars Ulrich haet in 1980 in Recycler 'n advertentie gezat öm same mit geliekgestimde luuj 'ne metalband wool beginne. James Hetfield haet op die advertentie gereageerd en sjnel daonao heje ze hun ierste ontmoeting, mer in der zoemer vaan 1981 is Metallica pas ech onstange. Lars hej mit succes geprobeerd 'n biedrage te lievere aan Metal Massacre, 'n Metal Blade-compilatie. He mót dus hiel vlot 'ne band vorme öm dit nummer op te numme. Lars en d'r James zooge mekaar wir en 'ne derde tuup, Lloyd Grant spielde leadgitaar.
Koekkerel
thumb| 'ne Houte koekkerel thumb| 'ne Drejjende koekkerel 'ne Koekkerel (Nederlands draaitol of bromtol) is 'n sjtök sjpeelgood in de vorm van 'ne tol.
Besjrieving
De koekkerel kent, óndanks zien vorm mèt ’n hoag zjwaortepuntj, door sjnel róndjdrejje op ein puntje aan de óngerkantj blieve sjtaon, en liek zoa de zjwaortekrachswètte te sjende. d'r Zint versjillende saorte koekkerelle: priktolle, zjweeftolle en brómtolle. Eine brómtol is 'ne vrie groate koekkerel van metaal dae drejjend wirt gehawwe door 't indrökke van 'ne ómhoag sjtaekende pen. De zoemende of brómmende toan wirt veurtgebrach door ein intern muzekaal mechanisme wo de wèndj dae de róndjdrèjende tol maak, door heen bleus.
In de vieftiger jaore van de vurrige eëuw ware priktolle erg populair ónger de jeug. De houte priktol löp nao de óngerkantj conisch toe, wirt mèt 'n tuiwke ómwónde dat veur de drejjende bewaeging zörg es de tol mèt 'n bepaolde bewaeging op de sjtraot wirt gewórpe. 't Tuiwke mót aan 't oeteindj waere vasgehawwe, wodoor de tol biej 't weggoaje zal aafwikkele en de drejjende bewaeging óntsjteit. Door de gyroscopische wirking rich 't sjnel drejjende corpus zich op en zal de tol op de taatsj (ein metale punt aan de óngerkantj) blieve drejje. Biej ummer lieëgere drejsjnelheid zal de verticale sjtand sjteeds insjtabieler waere tot de tol oetentelik ómvilt en geleidelik tot sjtilsjtand kómme<BR> Vreuger ware d'r ouch tolle die door d'r mèt ein klein zjwiekske taenge aan te sjlaon drejjend woort gehawwe. Koekkerelle waere dèks van oetbundige aafbeeldinge veurzeen en sjpeciaal figure die biej ’t róndjdrejje biezunjere effecte kènne gaeve.
Tolbaeweginge
thumb|Bewaeging van 'ne koekkerel of ein pleneet Eine koekkerel, mèr ouch ein drèjjende pleneet in ein zjwaortekrachveld maak drie bewaeginge:
Herkóms van de naam koekkerel
De Limburgse naam is vermoedelik aafgeleid van ’t Duutsje Guckerall wat zoavöl beteikent es door ’n drejjende bewaeging alles óm zich heen kènne zeen. De naam Guckeral wirt ouch hiej en doa in Limburg gebruuk. Allewiel wirt in ’t Duutsj de naam Kreisel gebruuk.
Moldavië
Moldavië is 'n rippubliek in Oos-Europa tösse Roemenië en de Oekraïne, aon de Prut en de Dnjestr. 't Groetste deil vaan de bevolking is Roemeenssprekend, meh in 't noordoostelek deil, Transnistrië, leef 'n groete Slavische gemeinsjap. Dit deil heet ziech in de jaore negenteg aofgesjeie en is de facto oonaofhaankelek. Hoofstad is Chisinau, aander belaankrieke stei zien Briceni, Balti, Comrat, Cahul, Bender, Vulcanesti en Tiraspol.
Minderheidstaol
't Europees Handves veur regionaal taole en taole vaan minderhede verpliech Nederland um Jiddisch en Romani te erkènne es minderheidstaole, wijl dat veur Duitsland allein Romani is. De aander taole die de twie len motte erkinne (wie 't Limbörgs in Nederland) zien streektaole, gein minderheidstaole. Belsj heet 't Handves noets oonderteikend umtot de Vlaomse regiering weigerde oet angs tot dit de positie vaan de Nederlandse taol te opziechte vaan 't Frans zou verzwake.
Moldavië
Bestuurleke indeiling
Moldavië is in 32 raioane (ink. raion) verdeild. Tot 2003 gaof 't 'n aander indeiling, namelek in nege provincies.
Minderheidstaol
Minderheidstaole en streektaole
't Versjèl tösse 'n minderheidstaol en 'n streektaol is noets gans klaor, umtot lui oet 'n bepaolde streek ziech ouch kinne identificere wie 'n minderheid. 'n Good veurbeeld daovaan is de Koerdische taol in Törkije. Zoe is die taol de streektaol vaan e groet deil vaan Oos-Törkije ('t historisch westelek gedeilte vaan Koerdistan) mer is zie ouch de minderheidstaol vaan de Koerdische minderhede vaan in westelek en zuielek gelege groete Törkse stei (wie Istanboel, Izmir en Ankara).
Moldavië
Historie
In aw tije weurt Moldavië bevolk door de Daciërs. Umtot 't op 'n strategische plaots op de route vaan Azië nao Europa laog, woort 't mierder kiere binnegevalle, boe-oonder door 't Riek vaan Kiëv en 't Riek vaan de Gouwe Horde.
In de Middelieuwe waor Moldavië 'n groet prinsdom, wat boete 't huideg Moldavië ouch e deil vaan Roemenië umvatde. In de zestiende iew woort 't prinsdom sjatpliechteg aon 't Osmaans Riek, en vaanaof 1812 woort 't es gevolg vaan 't Tractaat vaan Boekarest Rössisch oonder de naom Bessarabië. 't Westelek deil góng later in Roemenië op.
Minderheidstaol
Minderheidstaole in Limbörg/Euregio
Data vaan welke minderheidstaole weure gesproke in de Limbörge en de Euregio Maos-Rien is lesteg te vinde. Wel is 't klaor welke minderheidstaole d'r weure gesproke in de desbetröffende len (Nederland, Belsj en Duitsland).
Nederland
Neve de officieel landstaole Nederlands en Fries (453.000 sprekers), spreek me hei ouch de streektaole Limbörgs (825.000 sprekers) en Nedersaksisch (oonbekind aontal). De volgende taole zien de groetste minderheidstaole:
5 augustus
Fièsdaag van de wiejing van de basiliek Santa Maria Maggiore
Nationale fièsdaag in Burkina Faso
Penseelkaever
Trichius fasciatus|Trichius fasciatus|250px|thumb|left D'r penseelkever (Trichius fasciatus) is 'n insek oet de familie bladsprietkaevere (Scarabaeidae).
Saoërte
D'r Trichius fasciatus is 't bekènste saoërt. In Nederland en óp 't Belsj keumt evvel d'r Trichius zonatus 't mètste väör. 'n Ander saoërt is d'r T. abdominalis.
Besjrieving
Penseelkaevere zeunt 12 à 15 mm laank en haant e hieël sjterk behaord lief. 't Sjeeld is neet behaord en beige van kleur mèt zès lenglige zjwarte sjtippe bie d'r zonatus. Bie d'r fasciatus lope de baoveste twieë sjtippe deur en vörme 'n zjwarte baand onder d'r kóp. D'r behaoring van d'r kaever zörgt väör överdrach van sjtuufmael. E sjpelt dus 'n ról in de besjtuving va blome.
Laeveswies
D'r penseelkaever èt de zachter dele van plante, lèfst dele van witte blomme, en de väörkeur geet oet nao sjermblommige, mae ooch aander plaante werre gaeëte, zoewie els, meidoorn, margriete en liguster. De larve laeft in en van róttend hoot. D'r vólwasse kaever is van juni bies augustus te zieë.
Moldavië
Historie
Nao d'n Ierste Wereldoorlog verklaorde Bessarabië ziech oonaofhaankelek vaan Rusland en vereinegde ziech mèt Roemenië. In 1940 bezat de USSR 't land es gevolg vaan 't Molotov-Von Ribbentropakkoord. 't Vörmde daan de Moldavische SSR. Nao 't oetereinvalle vaan de USSR perbeerde 't land ziech weer bij Roemenië aon te slete, meh e referendum in 1994 blokkeerde dat. 250px|thumb|left|Moldavië
Eric Forman
Eric Christopher Forman is e personaasj oet d'n Amerikaanse televisieserie That '70s Show vaan Fox Network, gespäöld door Topher Grace. 't Karakter vaan 't personaasj is gebaseerd op de häögenisse vaan 't leve vaan de bedinker vaan de serie Mark Brazill. De veurnaomste plaots boe de serie ziech aofspäölt, is in en roond 't hoes vaan Eric, dèks in de kelder, boe de haangplek veur Eric en zien vief vrun is. De mam vaan Eric is 'n get drökke vrouw mèt eigenaordege trèkskes en zit in de menopauze (Kitty Forman). Ziene pap is 'ne strenge oorlogsveteraon (Red Forman) en Eric heet 'n awwer zuster (Laurie Forman).
Midtre Gauldal
thumb|De ligking van Midtre Gauldal in de pervincie Sør-Trøndelag. Midtre Gauldal is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Trøndelag in Nórwaeg. De gemeinte had 5.873 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.861,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 3,2. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 1648.
Veur de fusionering tösse Nord- en Sør-Trøndelag beheurde dees gemeinte toet Sør-Trøndelag.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Nord-Trøndelag
thumb|De ligking van de pervincie Nord-Trøndelag in Nórwaeg. Nord-Trøndelag (Noord-Trøndelag) is 'n veurmaolige pervincie (fylke) van Nórwaeg. 't Vèlt ónger 't landjsdeil en de hujige provincie Trøndelag. In 2007 had 't 129.069 inweuners en e gebied van 22.396 km². De houfsjtad waas Steinkjer.
Wikibrónne
Wikibrónne (orzjineel Ingels Wikisource) is 'n online virtueel bibliotheek veur rechtevrij teksbronne. 't Is e perjek vaan de Wikimedia Foundation. Wie zien zösterprojekte (boe-oonder 't bekinder Wikipedia) is 't 'ne wiki, boe edereine vrij tekste aon kin touwveuge. 't Perjek woort gelanceerd op 24 november 2003 oonder de naom Project Sourceberg, e woordspeul op 't bekinder (en neet vrij bewèrkbaar) Project Gutenberg. Op 6 december vaan datzelfde jaor woort de naom veraanderd nao Wikisource.
Wikisource versjèlde in 't begin vaan aander Wikimediadeenste doortot alles op einen houp woort geveeg. 't Projek booj tekste in diverse taole aon, meh waor neet in mie es ein taol besjikbaar. In augustus 2004 kaom wel 'n speciaol Hebreeuwse versie online, umtot dees taol vaan rechs nao links weurt geleze en daorum veur de software neet praktisch waor. Oetindelek besloot me 't projek mer gans oet te splitse. Op 23 augustus 2005 kaome al 14 taolversies online. Aandere volgde in de jaore daonao; heiveur mós 't gebrukelek paad veur 't aonvrage vaan nui wiki's weure gevolg.
Nord-Trøndelag
In 2018 fusioneerde de provincie mit Sør-Trøndelag en ze vörmde daonao same de provincie Trøndelag.
Wikibrónne
'n Limbörgse versie besteit sinds 26 mei 2008. Ind december 2019 had dit projek 1.885 artikele.
Bronne
Dit artikel baseert ziech op 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Nord-Trøndelag
Gemeintes
De volgendje veerentwintjig gemeintes logen in Nord-Trøndelag:
Beerbieskes
thumb|right|[[Milnesium tardigradum]] Beerbieskes, mosbeerkes of waterbeerkes (Tardigrada) zijn 'n stam binne 't diereriek. 't Zien micro-organisme, ze zien neet groeter es 1,5 mm, gesegmenteerd mèt 8 pu.
Kinmerke
De gruutde varieert vaan kleiner es 0,1 mm tot 1,5 mm. Ze höbbe vief segminte, boevaan 4 mèt eder 'n paar pu. Ouch al zien ze klein, ze höbbe toch ouge, 'ne moond, pu en 'n spijsvertering.
Ze leve in 'n vochtege umgeving euveral op de wereld, zoewel in zaajt es zeut water, mer ouch op 't land in beveurbeeld mosse. Ze zien te vinde op groete huugdes in de Himalaya (bove de 6000 m), mer ouch in de deepzie (oonder de 4000 m) en vaan de pole tot aon de evenaar.
Euverlevingsstrategieë
Vaan 't beerbieske is bekind tot 't zier bestand is tege extreem umstandeghede. Sommege beerbieskes kinne temperature weerstoon vaan -272 °C, dewijl aandere hoeg temperature vaan 150 °C mierdere minute kinne weerstoon, drökke vaan 6 kier zoe hoeg es te kins vinde in de deepste oceaontroge, mer ouch 't vacuüm vaan de ruimte. Ze kinne ioniserende straoling weerstoon vaan hoonderde kiere de doejeleke dosis veur 'ne mins. Ze kinne mie es 30 jaor zoonder veujsel en water, boebij ze oetdruge tot ze oet minder es 3% water bestoon, um, es ze weer in kontak koume mèt water, weer te rehydratere en weer gewoen goon ete en zelfs veurtplante.
Electro-optische sensor
't Umzette van leech in elektrische energie of elektrische lading is midde jaore 90 van de vurrige iëw sterk óntwikkeld. In daen tièd woord ouk 't CCD (charge-coupled device) dooróntwikkeld. Door dees optische en elektrische elemente met ein in verbinding te bringe woord 't oétintellik meugelik ein digitaal beeld te generere.
Nieje meugelikhede en toepassinge kwame binne bereik met dees techniek. Beelde koste digitaal waere opgeslage en verwerk. Ein enorme versnelling van processe waas 't gevolg. Belangriek veur de lóchfotografie waas ouk det 't meugelik woord um beelde direk van de sensor te versteure nao de gebroeker.
Ein vleegtuug (of satelliet) hoofde dus neet miër te lande, en d'r hoofde ouk gen negatief films miër óntwikkeld te waere!
Naeve de geneumde CCD zien d'r miërdere "dragers" óntwikkeld waovan de klassieke Photomultiplier (PMP) waal 't bekins waar. CCD is in 't gebroek aevel 't meis flexibel en wuuërd continue verbaeterd.
Met de invoering van dees technieke zien maetinge in aafstand ouk vuuël mekkelikker gewaore.
Bilt
Bilt is e gehuch inne Nederlandjs-Limbörgse gemèndje Maasgoew. Administratief gezeen vèltj 't ónger Staeveswaert, wo 't ouch bekans aan vasgegreudj is. Bilt besteitj slechs oet ein straot, die dezelvendje naam druueg es 't gehuch zelf. Drek baove Bilt ligk 'n anger gehuch, namelik Eilandj, det weer drek ónger 't gehuch Brandj ligk.
Bilt ligk hieël kórtbie e grindjgaat wo vreuger de Aaj Maas struimpdje. Veure toeristische sector is d'r aevel neet väöl loos in 't gehuch; 't besteitj oet e paar häöf en haet bao gein eige veurzeninge. Daoveur is 't gooddeils op Staeveswaert en Ech aangeweze.
Max Weber
thumb|200 px|right|Max Weber (1894) Max Weber (Erfurt, Thüringen 21 april 1864 bis 14 juni 1920 te München, Beiere) waor 'nen Thüringer ikkenoom, politicus en veural socioloog. Heer weurt gezeen es eine vaan de klassiekers vaan de sociologie es weitesjap. Weber perbeerde de in deen tied neet serieusgenomme sociale weitesjappe op serieus, weitesjappelek menier oeteintezitte. Heer oonderzeukte hun methodiek en classificierde de versjillenede tereine. Zie systeem weurt nog ummertouw groetsdeils gebruuk. Heer reep de sociologische doelindes oet es rationele groondlaoge, get unieks in zienen tied. Heer zètte in zie wèrk exacte oondersjeijinge oet. Ervaring en empirisme betaome bis zien manier vaan wirke. Belaangrijk oondersjeid dat Weber maak is tot 't e groet oerzakelek versjil gief tösse natuurweitesjappe en sociale weitesjappe. Bij natuurweitesjappe (exakde weitesjap) mót me altied oetgaon vaan ein oerzaak, dewijl me in de sociale weitesjappe (neet-exakde weitesjap) zjus d'r vaanoet mót gaon tot 't ummertouw mie es ein oerzaak gief. Allewel zien empirische meneer vaan wirke väöl overein heet mèt 't positivisme, had Weber 'n väöl skeptischere blik es positiviste wie Auguste Comte. Heer voond tot 't hoeg tied woort um de zoegenaomde irrationele weitesjappe serieus te gaon nömme, wilde v'r neet in 'n weitesjappeleke dystopia terech komme. Mèt dees nuie en unieke skeptische blik op de weitesjap, beïnvlooide heer lui wiet boete de weitesjap en woort 't e dèks trökkommende filosofie in de köns. Me zeet tot John Keats d'n ierste sjriever waor dee wijer ingóng op dees dystopische touwkomsbeelde vaan de weitesjap mer zelfs wiet bis de late 20e en zelfs 21e iew beïnvloojde Weber de köns en mèt naome de cinema (Frankenstein, Dr. Strangelove en The Matrix zien inkele Californische films die hendeg woorte beïnvloojd door Webers sociologie en skeptisme.
Tatjana Vassiljeva
Tatjana Vassiljeva, döks volgens Duutsje regele gesjreve Tatjana Wassiljewa, is bekènd waoëre es Russische sjriefster dör häöre autobiografische (jeugd)roman, dae in 1995 in 't Nederlands oonder d'r titel Iedere dag telt dör Lemniscaat oetgegaeve waoërt. In Rusland waoërt 't book pas in 1990, nao d'r Glasnost va Gorbatsjov, oetgegaeve en in datzelfde jaor nog in 't Duutsj vertaald.
Vassiljeva wónde es keend in de buurt van Sint-Petersburg wie de nazi's dao binnevele in 1941. Ze besjrieft wieëre häöre tócht per trein dör Duutsjlaand, oeë ze o.m. zoog dat Aoke gaans verroeweneerd waor, Belsj en Fraankriek en truuk nao Rusland. Later waoërt ze lieërares en gemènderaodslid van Sint-Petersburg.
Dit book van Tatjana Vassiljeva lieëverde in 1998 d'r de:Mildred L. Batchelder Award van 't Amerikaans bibliotheekwaeze óp vör d'r Amerikaanse oetgaever, es mètsgelaeze boetelands jeugdbook.
GNU/Linux
GNU/Linux is de offesjele naam veur computerbesturingsystjaeme die gebaseerd zin op de Linuxkernel, maer denaeve veur e grwoat deil oet GNU pergramma's bestoan. Tot is veur bekans alle systjaeme die op Linux gebaseerd zin 't geval.
De Linuxkernel zelf woart deur Linus Torvalds gesjreve. Ersprunkelik hauw er ze eigelik maer allein es hobbyperjekt gedach, maer mittertied is 't oetgegruid tot ein van de meistgebroekde besturingsystjaeme oppe waelt.
't GNU-perjekt is begoos deur Richard Stallman. Anges es Torvalds hauw Stallman al venaf 't begin geperbeerd e systjaem te sjrieve tot veur grwoate en belaangrieke computers gebroek koos waere. 't GNU-perjekt, allewel ze 'n grwoat aantal vjaelgebroekde pergramma's gesjraeve höbbe, haet echter nwoats 'n richtige kernel aafgekrege.
Deur de Linuxkernel en de GNU-pergramma's same te pakke, mit noch get anger pergrammakes zewie de Linuxversie van ps(1), kries te GNU/Linux.
Veulgebroekte GNU/Linux systjaeme zin:
Stellingwerfs
't Stellingwerfs is de streektaol vaan e gebeed in Zuidoos-Friesland, westelek Drente en de kop vaan Euverijssel. 't Maak deil oet vaan de Nedersaksische taol. Soms weurt 't gezeen es subgroop vaan de Drentse dialekgroop.
De Stellingwerve hure neet bij 't Fries kolonisatiegebeed; me heet hei daan ouch noets Fries gesproke. De perceis grens mèt 't Fries löp trouwes neet gans gliek mèt de gemeintes Oost- en Weststellingwerf: de Ooststellingwerfse dörpkes Haulerwijk en Waskemeer zien Friestaoleg, 't dörp Noordwolde heet e dialek wat al de Groningse kant opgeit. 't Oestelek deil vaan Lemsterland is weer wel Stellingwerfstaoleg.
Sommege kinmerke laote ziech dudelek op 't Fries trökleie. Zoe oontbrik 't reflexief sik "zich", boe me hem veur gebruuk. 't Saksisch einheidsmiervoud op -t is vervange door eint op -en (zi'j slaepen, neet zi'j slaopt). Ouch typisch Stellingwerfs is 't verandere vaan de aw aa in ae, neet in ao wie dat in de umgeving gebäört. E Stellingwerfs sjibbolet is daan ouch 't Waeter klaetert teegn de raemen dat 't daevert.
Wieväöl 't Stellingwerfs nog gesproke weurt is neet perceis bekind. Behave aon 't Nederlands moot dit dialek ouch aon 't Fries terrein eweggeve; veural Ooststellingwerf is sinds de negentiende iew sterk verfries. De Stellingwervers zien evels good taolbewös en 't dialek weurt dèks opgesjreve. Dao is 'ne Stellingwerfsen dictionair, dee oet neet minder es veer ben besteit.
Meizäödsje (Convallaria)
thumb|right|Meizäödsje Meizäödsje ies de volksnaam veur 't lelietje-der-dalen, Convallaria majalis oet de Leliefamilie. 't Ies ein van de 3 soorte van ’t gesjlach Convallaria dat in ’t Latien deep dal beteikent. 't Plentsje dat 20 cm hoag weurt kump in Nederland en Belsj in de bösj in ’t wild veur. Via ’ne wortelsjtek breidt ’t ziech oet. Allewiel weurt 't ouch es tuinplant gekweek.
De plant haet meistal twiè zietende elliptische blaar woa-oet ‘ne kale sjtengel greujt. Aan de tuup, nao ein zie gekièrd en hangend, versjiene in april-mei klokvörmige wiete bleumkes, die heerlik ruke. Vreuger woort 'r eau-de-cologne van gemaak. De soort bevat hartglycoside, veural de roa besse. ’t Meizäödsje ies dus ’n vergieftige plant.
In ander Limburgse dialekte (bv Mestreechs) sjteit de volksnaam Meizäödsje sóms veur 'n ander plant bv. 't Madeliefje.
Lies van börgemeisters van Bor
De gemeinte Bor haet bis 2001 besjtande. Ze haet de volgende börgemeisters gehad:
Bron
Dees lies is euvergenome van 't corresponderend Nederlandstalig artikel.
Sande (Sogn og Fjordane)
Sande is 'n plaats in de Noorse gemeinte Gaular, in de pervincie Sogn og Fjordane. Sande tèlt 579 inweuners (2007) en haet 'n oppervlakde van 0,64 km².
Martin Luther
Martin, Maarten of Meerten Luther (10 november 1483, Eisleben in 't allewijl Sakse-Anhalt - 18 fibberwarie 1546 aldao) waor 'nen Augustiner, 'ne professor in de theologie en d'n initiator vaan de Rifformatie. Heer voond de essentie vaan 't christelek geluif in Gods belofte vaan genaoje en rechveerdeging door Zjezus Christus. Op force heivaan wilde heer de, in zien ouge, foutieve oontwikkelinge vaan de Roems-Kathelieke kèrk in deen tied climinere en ze herstèlle tot hun oersprónkeleke vörm. Dit is boerum de nao Luther luusterende geluivege "hervörmers" en "reformantiste" geneump woorte. In tegestèlling tot Luther zienen originelen opzat, splitste de kèrk ziech aof in reactie op zien kritiek op 't Vatikaon. Hei-oet volgde 't evangelisme, 't lutheranisme en - in de loup vaan de Rifformatie - aander dominaties vaan 't Prottestantisme.
Zien vertaoling vaan de Biebel op 't Nedersaksisch heet 'ne behöbbeleken invlood op de Duitse taol gehad.
Jong jaore
Martin Luther góng roond zien 17e rechte studere en waor in ierste instantie neet vaan plan um de kèrk te gaon dene. Dat veraanderde op 2 juli 1505, wie heer in de buurt vaan Erfurt bekans door de bliksem woort getroffe. Dit waor 'n teike vaan God in Luthers ouge, boenao heer ziechzelf en God belaofde in 't kluuster te gaon.
Luther zien vertaoling vaan de Biebel op 't Duits waor 'n rivvelutie binne de Europese relizjiecultuur umtot welke vertaoling vaan de Biebel daan ouch es oonwönsbaar woort gezien door de Kathelieke. Zien vertaoling, mer ouch zien theologie en kèrkpolletiek, droge bij tot gigantische en ingriepende veraanderinge in de Europese sameleving en cultuur in de vreugmodernen tied - evels väöl mie in Wes- en Noord-Europa, es in Zuid- en Oos-Europa. Centraol-Europa weure sindsdeen gezien es 't euvergensgebeed vaan 't Prottestantisme, Kathelicisme en Christeleke Orthedoxie.
Op 3 april 1507 oontvaank Luther 't sakkermint vaan de preesterwijing.
95 stèllinge
thumb|Martin Luther in Augsburg veur kardinaol Cajetan. In 1517 negelt Luther zien 95 stèllinge aon de kèrkdeur vaan Wittenberg um de Roems-Kathelieke Kèrk te hervörme. Ein vaan de reies boerum heer dat deit is vaanwege de Kèrk häör aoflaothandel nao de gevangene Johann Tetzel. D'n aoflaot waor 'n dèks gebruukde percessie vaan de Kèrk um 'n straof kwiet te sjelle. Luther waor 't hei neet mèt eins. In zien ouge waor iemes sjöldeg op 't momint tot God dat had beslote. Later, op 't Concilie vaan Trente (1545-63), zou d'n aoflaot inderdaad weure aofgesjaf. aander belaangriek pönte die heer eiste in zien 95 stèllinge waore zien idee tot allein geisteleke preester zawwe mage weure en zien bezej tot de mins 'ne persoenleke rillatie mèt God heet en tot dao geine tössekoms vaan 'ne preester veur nudeg is.
Exkommenikatie
In 1518 weurt heer in de ban gedoon door de gemeinsjap en op 15 juni 1520 weurt heer geëxkommeniceerd door de Paus Leo X, boedoor heer al zien rechte verloor. 'tZelfde jaor sprik heer de Rieksdaag in Worms touw.
Op 10 december 1520 verbrent Martin Luther de pauseleke böl Exsurge Domine en plaots ziech vrijwilleg boete de Roems-Kathelieke Kèrk.
't Vertaole vaan de Biebel
In de middeliewe had 't vertaole vaan de Biebel nao de volkstaol gein prioriteit.
In 1534 bringk Luther zien biebelvertaoling oet. 't Nui Testamint had heer al in 1522 veerdeg. Nog datzelfde jaor beneump de Act of Supremacy keuning Hendrik VIII vaan Ingeland tot hoof vaan de Kèrk, zoetot ouch in Ingeland de rifformatie begint. In 1536 publiceert Johannes Calvijn publiceert zien Institutio Religionis Christianae, boedoor 'n nui splitsing oontsteit: 't Calvinisme. Datzelfde jaor goon Denemarke, Noorwege en Zwede euver op 't lutheranisme.
Impek vaan de Lutheraonse Biebel
In 1522 brach Luther zien versie vaan 't Nui Testamint oet, in 1534 de ganse Biebel. Zienen invlood op de canon en de tekskritiek waor enorm. In 1530 woort de Confessio Augustana op de Rieksdaag in Augsburg veurgeleze. Hei woort al dudelek, veer jaor veurtot 't Aajd Testemint nog vertaold moos weure door Luther, tot de breuk tösse lutheraone en kathelieke neet mie te herstèlle waor.