cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lies vaan besjermde stads- en dörpsgeziechter in Nederland
Alle besjermde stads- en dörpsgeziechter in Nederland. Cursief die nog neet zien aongeweze. De jaortalle verwieze nao de aonvraog (ierste) en de aonwiezing (lèste).
Zuid-Holland
=Bron=
Mark (Zwede)
Mark is 'n gemèndje in Västra Götalands län, Zwede. De gemèndje tèltj 33.533 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 933,7 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 35,9 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
8,83% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Sandøy
thumb|De ligking van Sandøy in de pervincie Møre og Romsdal. Sandøy is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Møre og Romsdal in Nórwaeg. De gemeinte had 1.270 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 19,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 66,8. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 1546.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,7% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Westerlauwers Fries
't Westerlauwers Fries is de westeleke gróp dialekte vaan 't Fries, dat wèlt zegke 't Fries wie dat allewijl in Nederland gesproke weurt. Aander soorte zien 't Oosfries en 't Noordfries. Boete Nederland weurt dees taol miestal "Wesfries" geneump, meh umtot me daomèt in Nederland nao de dialekte oet de kop vaan Noord-Holland verwijs, geit me hei deze naom oet de weeg. Es me in Nederland euver Fries sprik, bedoelt me miestal allein 't Westerlauwers Fries.
De taol weurt nog door zoe'n 350.000 lui es mojertaol gesproke in de provincie Friesland, die sinds de jaore negeteg officieel - Friestaoleg - Fryslân hèt, en is de twiede officieel taol vaan Nederland, boe 't sins 1995 toegestaon is de Friese taol in lokale en provinciale vergaderinge te gebroeke. Sins 1996 is 't Fries geratificeerd in 't Europees Haandvest vör regionaal tale en tale van minderhede. In 2001 woort e convenant geteikend.
Aofstamming
't Fries weurt miestal bij de Ingweoonse taolgróp ingedeild, dat beteikent tot 't korter bij 't Ingels steit es bij 't Nederlands, 't Limburgs en 't Duits. Dit kin me nog zien aon kinmerke wie palatalisatie (Ingels cheese, Fries tsiis, Hollands kaas, Limburgs kies), ee of ie veur de aw Germaanse ô (grien veur Limburgs greun) en zoe wijer.
Hales Brook
thumb|400px|Haelerbrook, brookwaeg mèt sjnieë 't Hales Brook, of Haelensche Broek, Haeles Brook, Haelerbrook is 'n saort van gehuch achter waat taegewoordig 't industriegebied Windmolenven en Zevenellen hìtj, oftewaal inne buurt van dae sjlingerwaeg bie de Plem urges rechsaaf, väör of nao kefee Harleys. D'r ligke dao ein paar sjtraote mit get aojer boerderieje (ò.a. klein Melenborg, groeat Melenborg) en zelfs ein kestieël Kikkerberg. Det zeen zo ongevieër de Peter Schreursweg, de Geyserweg (paedje achter 't kirkhaof van Häör), de Melenborgweg en de Broekweg (inne volksmondj ouch geneumdj 'Boxpleite'). D'r ligke dao un hoes of 9 aan eine kantj en 1 aan de angere kantj vanne waeg, die allemaol oetkieke äöver de oeterwaarde vanne Maas. Vreuger zal die get donder biej gestruimdj hubbe, noe kumptj ze mer aaf en toe de waeg op (hoeagwater 1926(?), 1993, 1995). 't Is ein onverwacht sjtökske bewoeaning taegewoordig; aan dae kantj van de net omgelagte Napoleonsbaan (N273), achter die febriekskes, det tankstation en zo don bie die Plem (Maascentrale, Demkolec).'n Lang laan mit mieër as 100 populiere naeve de helle waeg en daoachter 'n toegruujendj oetzich toet aan Remunj (Roermond). 'n Paar jaor truk wore dao nog weilènj, mer die haet de gemindje noe volgepaotj, as compensatie van waat ze höbbe gekaptj wie ze de waeg omlagte.
Aangezeen d'r ein sjtök Galgenberg hìtj en ein Windmolenven vermoed ich det d'r vreuger uns get van ein mäöle haet gesjtange, en det d'r wal uns get luuj zeen opgeknuiptj. Wie de waeg waerdj omgelag zeen d'r reste gevonje van een kampement oet de tied van Napoleon, mer ouch waere d'r in die buurt wal uns get Romeinse dinger oet de grondj getoverdj.
Peking
Nao Sjanghai is Peking mit 'n inwoeaneraantaal van net gei twintjig miljoen (in 2010) de grótste stad van 't Vouksrippebliek Sjina. De stad is e wichtig knouppuntj veur versjillige vörm van verveur mit väöl spaorwaeg, autowaeg en autosnelwaeg die de stad in en oet gaon. Peking wuuertj veural gezeen es 't wichtigste centrum veur bestuur, óngerrich en cultuur. De ikkenomische houfstej van Sjina zeen aevel Sjanghai en Hongkong. Peking is ein vanne veer historische houfstej van Sjina.
Bläck Fööss
thumb|Bläck Fööss, 2020 De Bläck Fööss in'n [[Gürzenich van Kölle in't jaor 2006|right|thumb]] De Bläck Fööss ('bloate veut') ies 'n band oet Kölle, die zink in 't Kölsj. De band ies opgeriech in 1970 en ies allewiel ein van de bekèndste bands van Kölle in hun genre. De groep ies belangriek gewaes veur de herwaardering van 't Kölsj plat in de jaore 70.
't Repertoir besjteit neve vastelaovesnummersj oet schlagersj en pop. In 1985 houwe de Bläck Fööss 'n landelike hit in Duutsjland mèt 't leed Frankreich, Frankreich.
Bandlede
In 1994 haet Tommy Engel, dae vanaaf 't begin bie de groep waor, de band verlaote. Willy Schnitzler moos vanwege artrose in zien heng in 2005 ophouwte en woort opgevolg door Andreas Wegener.
1970
1967 - 1968 - 1969 - 1970 - 1971 - 1972 - 1973 1970 (MCMLXX) waor e gewoen jaor wat begós op 'nen donderdag op de Gregoriaanse kalender.
Maan vaan 't Jaor
Willy Brandt
Gebore
thumb|right|150px|André Agassi, gebaore op 29 april 1970.
Meziek
Bron: Popdossier
Archimedes
thumb|Archimedes. Archimedes van Syracuse (287-212 v. Chr.) waas 'ne wiskóndige en netuurkóndige oete Griekse aadheid.
Biografie
Archimedes woort gebaoren in Syracuse in 287 v. Chr. Hae waas de zoon vanne sterrekóndige Phidias en behuuerdje toete femielje van Hiëro II, tiran van Syracuse.
Aangetróch dore kènnis enne roem vanne weitesjappers inne universiteitsstad Alexandrië wo ouch de Bieb van Alexandrië loog, góng d'r dao wiskónde studere mitte lieërlinge van Euclides. Hae lieërdje dao ouch Eratosthenes kènne. Wersjienlik haet t'r hie ouch 't princiep van zien sjroef óntdèk. Dees wuuertj nag ummer in Egypte gebroek veure akkere te bevleuje.
Nao zien studies góng d'r trögk nao Syracuse en lag zich toe op alle óngerdeiler vanne wiskónde enne fysica, vanne abstrakte mattematiek toete praktische mechanica. De rizzeltaote van zien óngerzeuk sjreef Archimedes op in 'n reeks monografieje, die opvalle door klaorheid, einvaad van kalle, deepgank en oearsprunkelikheid. Tieën van dees monografieje zeen nag bewaardj gebleve.
De óntdèkking vanne nao zich geneumdje wèt (zuuch hoger) stalj 'm in staot te bewieze det 'n gólj kroean van Hiëron doren aedelsmeed waas vervalsj door toeveuging van zilver. 'n Anekdoot vertèltj det t'r, doe d'r 't theoretisch bewies haw gevónje, entousias de straot op leep en sjrieëfdje: "Eureka, eureka!" (Ich höb 't (gevónje); ich höb 't (gevónje)!)
Veure groeate massa van zien tiedgenoeate waas Archimedes aevel veurnamelik d'n oetvinjer van alderhenj kriegs- en anger tuug, apparate, hijskranen en ketrólle. Hae perfectioneerdje ouch de wirking vanne Egyptische watersjroef.
Bieje innaam van Syracuse dore Romeinen in 212 v.Chr. (tiejes de Twieëdje Punische Krieg) woort t'r door 'nen euverieverige, neet-naodinkendje Romeinse sjeldaot doead gemaak. Nao zien doead bleek det t'r haw naogelaote de principes van zien oetvinjingen in gesjrifte vas te lègke. Oet det bliek wiezieër Archimedes zich slechs inspandje veur loeter 't theoretische en speculatieve, en gein belang hechdje aan waat dem baat of veurdeil hej kónne bringe.
Vónjste
De oetvinjing vanne sjroef van Archimedes wuuertj ouch aan Archimedes toegesjreve.
Main
De Main ies 'n Zuud-Duutsje reveer die dweersj door Beiere, Hesse en Baden-Württemberg geit. Ze ies 525 kilometer lang en daomit de langste reveer die gans en al in Duutsjland liegk.
De Wiete Main (Weisse Main) sjtruimp vanoet 't noorde door 't Beiers stedsje Kulmbach en de Roaje Main (Roter Main) kump vanoet 't zuuje en sjtruimp door Bayreuth. Bei bronne beginne in 't Fichtelgebergte en komme bie 't lièger gedeilte van die berg same. Daonao sjtruimp de Main es samegevoogde reveer door Lichtenfels en maak ze 'n sjerp boch zuudweerts totdat ze niet wiet van Bamberg same kump mit de Regnitz. Hie bweurt de Main dieker en sjtruimp 't wesweerts door de Hassberg en geit ze langs de sjtae Hassfurth en Schweinfurt. Nao Schweinfurt geit ze zuudweerts en maak ze groate kronkels - karakerastiek veur de Main, mer ongeweun veur revere in Wes- en Middel-Europa. Nao te höbbe gesjtruimp door Kitzingen (vlakbie 't Steigerwoud) maak de Main 'ne boch noordwesweerts door Würzburg en Karlstadt. Vlak daonao maak de revier weer 'ne zuudwesteleke totdat ze wesweerds door Wertheim en Miltenberg geit, woa zie 't noordeleke Spessart sjeit van 't zuujeleke Odewoud. Noordwesweerds geit ze riechting Afschaffenburg en geit dao doorhaer es-ouch door Hanau. In Hanau verangerd de Main nog eine lètse kièr van riechting, namelek zuudwesweerds, door de sjtae Offenbach, Frankfurt am Main en Rüsselsheim, en indeg bie Mainz, woa de Main euvergeit in de Rien.
Cultuur
Cultureel gezeen sjpeelt de Main 'ne centrale rol. Historisch gezeen ies de Main de grens tösje 't noordeleke Pruusje en 't zuujeleke Beiere-Oasteriek.
't Vörmp ouch de linguïstische Spierse-linie, die de Middelduutsje dialekte (woa Limbörgs gooddeils ouch tot huèrt) van de Hoagduutsje dialekte. Zoa-waal bei groepe sjpreke van i(e)ch in plaats van i(e)k, mer te noorde van de linie kalle luuj nog euver Appel wijl ze te zuie kalle euver Apfel.
Louisiana
thumb|right|125px|Veendel vaan Louisiana thumb|right|500px|Louisiana en de res vaan Amerika Louisiana (Louisiaons Frans: Lwizyàn) is qua inwoenertal de 17de staot vaan de VS, en tèlt 4.515.750 inwoeners. De hoofstad is Baton Rouge. Louisiana grens aon Mississippi, Arkansas en Texas. Neve Ingels weurt hei ouch 'n aofstammeling vaan 't Aajdfrans gesproke door drei procent vaan de inwoeners.
Main
Cultuur
Ouch relizjie weurt beïnvloojd door de lijn. Te noorde zin de luuj dominant protestant (mit oetzundering van 't noordeleker gelege Rienland en de aangrenzede regio's van Belsj en Zuud-Nederland) en te zuuje zin de meiste luuj katholiek.
Louisiana
De veendel vaan Louisiana toent e blauw veld mèt dao op 'ne mojerpelikaon in häör nest mèt drei jong pelikaone bove e lint mèt dao op 't motto vaan Louisiana: "Union, Justice and Confidence" (Einheid, Rechvaardegheid en Däögzaomheid).
Geografie
't Oppervlak vaan de staot bedreug 134.382 km² (boevaan 16,0% water). 't Klimaat vaan Louisiana kint me 't mies vergelieke mèt 't klimaat vaan 't westzuie vaan Spanje, 't is dus daan ouch e subtropischklimaat.
Graofsjappe
De meiste staote in de VS zien opgedeild in graofsjappe, mer dat is neet 't geval in Louisiana. Louisiana is opgedeild in parochies. Dit kump umtot Louisiana hiel lang bij Fraankriek hoort, boe parochies gewoen zien. Louisiana heet 64 parochies, boevaan Cameron de groetste is, en die mèt de meiste inwoeners East Baton Rouge.
Ierland
Ierland (Iers: Éire of Poblacht na hÉireann, Ingels: Ireland of Republic of Ireland) is e land in Wes-Europa wat zoe'n vief-zèsde besleit vaan 't gelieknaomeg Iers eiland wat te weste ligk vaan 't groeter eiland Groet-Brittannië. De res vaan 't Iers eiland, Noord-Ierland genaomp, behuurt tot 't Vereineg Keuninkriek (VK), zjus wie 't gaans Groet-Brittannië. Same vörme Ierland en Groet-Brittannië de Britse Eilen. In tegendeil tot 't VK, behuurt de Ierse Rippebliek wel tot de Europese Unie.
Hoofstad en groetste stad is Dublin, aander stei zien Cork, Galway, Limerick en Waterford.
De inwoeners vaan Ierland heite Iere.
D'n Ierse Vrije Staot woort gecreëerd in 1922 op force vaan 't Anglo-Iers Verdraag. In 1937 woort 'n nui constitutie geadopteerd boe-in de staot in de praktiek 'n rippebliek woort oonaofhaankelek vaan 't VK mèt 'nen direkverkoze non-executieve president. Ierland woort in 1949 officieel 'n oonaofhaankeleke rippebliek mer gedroog ziech al zoe sinds de constitutie. In 1955 woort Ierland e lid vaan de Vereinegde Naties. In 1973 woort Ierland, tegeliekertied mèt 't VK, 'ne lidstaot vaan de Europese Gemeinsjappe die later euver zawwe gaon in de Europese Unie (EU). D'n Ierse staot (dee 'n mierderheid aon Roems-Kathelieke börgers reprizzentiert) had gein formeel rilalties mèt Noord-Ierland (wat in mierderheid prottestant is) bis de laten 20ste iew, mer gedäörende de tachteger en negeteger jaore goof 't heropgepakde rillaties tösse de Britse en Ierse regeringe, wat o.a. meugelek woort daankzij drök vaanoet de EU.
Daankzij 't Good Vriedeg Akkoord in 1998 kroge de Ierse Rippebliek en 't door 't VK-geregeerde Noord-Ierland gezameleke beleidsvlaaktes oonder de Noord/Zuid Ministeriële Raod. Die rillaties leke oonder drök te komme naotot 't VK in 2021 oet de EU trooj door moyen vaan 't Brexit-rifferendum (e rifferendum boe-in de Noord-Iere evels veur 't blieve in de EU stömde). Oetindelek is in 't akkoord tösse de EU en 't VK aofgesproke tot Noord-Ierland deil blijf vaan de Europese Ikkenomische Ruimte, boedoor veur de handel tösse de twie deile vaan 't Ierse eiland in de praktiek niks veraandert. Heidoor zien de handelsbarrières tösse Noord-Ierland en de res vaan 't VK (Groet-Brittannië) wel hendeg touwgenomme. In de praktiek sprik me allewijl dus vaan 'n "pan-Ierse" integratie door moyen vaan Europese integratie en 'n touwnömmend oonaofhaankelekheid vaan de VK-ikkenomie.
Regisseur
'ne Regisseur is ieëmes dae de artistieke leiding haat bie 't vurm gaeve van: 'ne Regisseur interpreteert 'n toneeltekst en sjtèlt op groond daovan 'n inhoudelijke lijn op. E gèft leiding an acteurs, decorboewers, licht- en geluidstechnici. 'ne Zakelek leider verzörgt de organisatie en 'ne dramaturg bewaakt de inhoudeleke lijn.
Toendra
De term toendra verwies nao e bestump klimaatgebied. 't Geit hiebie euver e gebied zónger hoage plantjegreuj, det zich meistes grens aan e poalgebied. 't Guèf drie versjillige vörm aan toendra's: arktisch, antarktisch en alpien. Veurbiljer van arktischen toendra zeen 't gebied in 't naordeliker Siberië en Canada, en ouch Ieslandj; antarktischen toendra kump veur oppe versjillige eilenj in de Zudelike Iesziè, wie de Kerguele; dewiel alpientoendra's veurkómme in berggebiede wo 't klimaat en de gróndjsaort de greuj van hoager buim neet toeluèt.
Regisseur
Twieë sjtrominge
't Haat momenteel twieë groeëte sjtrominge in de rolumsjrieving van 'ne regisseur: ''En Rezjiseur es iemand dae lieding geiftj aon et make van unne toneelveurstelling, televisieprogamma of film. Hae geiftj aanwiezinge aon alle angere medewirkers om de toneelveurstelling, televisieprogamma of film zoa te make dat zie euverein komp mit de ideje det hea haaj. Limburgse rezjiseure: Theu Boermans''
In feite gèèt dit versjil in definitie neet uvver de praktijk mae uvver d'r status van 'ne regisseur. In de ursjte definitie wert d'r regisseur allèng es d'r maker besjouwd; in de twiede definitie wert rech gedoeë an de creativitèèt en 't vakmansjap van de acteurs, get wat in de praktijk noe èèmaol 't niveau van 'n vörsjtèlling in absolute zin bepaalt.
Toendra
't Toendraklimaat is hieël óngónstig veur hoagere plantjegreuj; de baom is mèndestes zès maondj bevraore of bedèk door sniè. Zelje geit de temperatuur euver de 10 °C, inkel kan in de zómmer de bäóvelste laog zich doaje; dao-ónger bevindj zich de permafros. De baom in d'n toendra is tróds de minne naerslaag döks zómpig van aerd, ómdet 't water neet eweg kan zinke in de bevraore óngerlaog en ouch min zich verdamp.
'n Anger risico is 't feit det 't veen woroet 't grótste deil van d'n toendra besteit door de klimaatopwerming druèger wuèrtj en döks vlam vatj. Ouch 't verbranje van dit veen en anger plantjmatterjaal druèg bie aan de klimaatopwerming. Wo vreuger d'n toendra zörgdje veur opslaag van breujkasgaze, vörmp d'n toendra allewiel juus 'n biedraag aan 't opwerme van de aerd.
Bezuje van de toendra's in 't arktisch gebied bevindj zich d'n taiga, e gebied wo mit naam naoljbus veurkómme. 't Euvergangsbied tösse d'n toendra en d'n taiga hètj de bóstoendra.
Provinciale waeg 280
thumb|N280 thumb|De provinciale waeg 280 in Midde-Limburg thumb|T'n weste van Remunj is nog dudelik te zeen det de waeg oets 'n autobaan waor De provinciale waeg 280 is 'ne door de provins Limburg beheerde waeg tösje Wieërt en de Pruse grens kórtbie Remunj, woe hae euvergeit in de A52. E gedeilte van dizze waeg, aan bei zieje van 't Lateraalkanaal Lin-Bögkeme, is oersjprunkelik es autobaan A68 aangelag gewaore. Nao euverdrach ane provins hoot dit sjtök nog inkel jaore A280, mer 't woort oetintelik 'nen autowaeg.
't Anger tracé tösje Remunj en de grens mit Pruses woort ómgeboewd in 2007. 't Nuuj autowaegtracé ligk noe naeve 't aaj. 't Aaj is huuj e 60 kilomaeter-waegske mit versjmallinge en hóbbele. De waeg haet 'n lengde van óngevaer 26 kilomaeter en is 'n wichtige oes-wesverbinding inne regio Midde-Limburg.
Toekóms
T'n naorde van Remunj, tösje 't centróm en 't Designer Outlet Centre, is de waeg nog oetgeboewd mit geliekvloerse krusinge en sjtopleechte. De gemeinte Remunj is van plan óm de doorsjtruiming te verbaetere door 't doorgaond verkier tösje de St. Wirosingel en kruuspunt Hateboer en 't verkier det inne sjtad mót zeen, vanein te sjeije. Op twie plekke kin 't plaatselik verkier de huidriebaan euversjtaeke. Op dees plek weurt de N280 verdeep aangelag. Op 24 jannewarie 2018 haet de Raod van Sjtaote bezjwaore taege 't plan óngegróndj verklaord. D'n aanlègk begint in 't naojaor van 2018 en geit drie jaore doere.
Doanaeve zal 't waeggedeilte tösje de krusing mit de Napoleonsbaan en d'n A2 vernuujd waere. 't Geit óm mierder klein aanpassinge die zich richte op verkiersveiligheid en de bereikbaarheid van landjboewpercele, woeninge en bedrieve. D'r waere twie rotondes aangelag ter huugde vanne krusing N280/N273 en ein op de krusing N273/N279.
Trivia
De aansjleting van de N280 oppe A2 bie Kelpe-Oler haet de vörm van 'ne knaok. Dit is 'n saort langgerèkde rotonde. Ze waor de ierste in häör saort in Nederland.
João Vítor Silva
João Vítor Silva (Rio de Janeiro, gebore 9 mei 1996) is 'ne Braziliaanse acteur.
Toki Pona
thumb|Lichaamsdeile in Toki Pona Toki Pona is 'n kunsmatige taal. 't Is gemaak om de meiste dinger oet te beelde, mèr daoveur de minste wäörd te gebroeke. De volledige taal kint 14 sjtanderd klanke en 118 wäörd. De grammatica is èrg regelmaotig en mitname daorom is veur väöle de taal mekkelik te lere. De naam Toki Pona beteikent gooj taal of sumpel taal.
Tokelau
Tokelau is 'n eilandjgroep besjtaonde oet drie atolle mit 'n gezamelike oppervlakde van 10 km² in 't zuje van de Groten Oceaan. De eilenj ligke t'n naorde van de Samoa-eilenj, besjtaonde oet Samoa en Amerikaans Samoa, t'n ooste van Tuvalu, t'n zuje van de Phoenixeilenj, die tót Kiribati beheure, en t'n naordweste van de Cookeilenj. Tokelau is e gebiedsdeil euver de zieë van Nuuj-Zeelandj en tèlde in 2011 1.411 inweuners.
Juus wie alle ómligkende gebiede weurt Tokelau tót Polynesië geraekend.
Jonas
Jonas of Jona ies de naam van 'ne profeet en van 'ne, vrie ónbekènde, heilige.
Profeet Jonas
De naam Jonas ies afgeleid van 't Hebreeuwse woord Jona of van 't Griekse ionas. Beteikenis in allebei de gevalle ies doef. De naam ies bekènd gewore door de gesjiedenis van de profeet Jonas, dae van God 't bevel kreeg op te trae tege te Ninive. Es hae dat weigert te doon, geit 'r op de vlöch mèt 'n sjeep en weurt door zièluuj bie 'ne sjtörm euverboord gegoajd en dan door 'ne groate vösj opgegete.
't Book Jonas, ies ein van de beuk oet de Biebel. De hoofpersoon oet diet book hèt ouch Jonas. Hae waor ein van de 12 "klein" profete, die in 't Oud Testament, ouch waal Hebreeuwse biebel of Tenach geneump, besjreve sjtoon. Hae laefde in de 8e ièw veur Christus. Ouch in de Koran weurt de profeet Jona geneump. Ziene naam in 't Arabisch ies Joenoes of Yunus.
Martelaer Jonas
't Waor in de tied dat 't Christendom ziech in Perzië aan 't oetbreie waor, vanoet 't Romeins riek in de 4e ièw. De keizer van Perzië zaog dat es 'n bedreiging van de sjtaatsgodsdeens en hae kóndigde vervolginge aan.Ederein dae 't Christendom oetdroog zou gevange gezat were en zjwoar martelinge  óndergoon.
Zoa ging Jonas, same mèt ziene broor Barachius, de geloufsgenote truèste in de gevangenis. Dao-op woorte zie zelf gevange gezat en ze woorte verpliech de Perzische zónnegod te aanbaeje. Ze weigerde èvvel allebei en toen woorte ze gemarteld. Jonas woort 'n ganse nach in 'ne bevrore viever gezat meh wie hae de volgende daag nog bleek te leve zatte ze häöm in 'n peersj tot van alle kante 't blood d'r oet sjpatde. Daonao woort 't doad lief in sjtökker gezaeg. Ouch Barachius woort gemarteld en ummer wir obbenuuts gefolterd umdat 'r mer neet doad wol goon.
Fièsdaag
De fièsdaag vèlt same mèt dae van de heilige Sulpitius op 29 mièrt.
Boumlaog
De boumlaog is de hoogste begrujjingslaog en bevindj zich baove de stroeklaog.
Kruuening van Maria
De Kruuening van Maria is inne kattelieke lieër e wichtig thema. 't Hèltj in det Maria, Jezus zie moder, naodet zie allebei wore gestórve door ziene zoon toet "Keuningin vannen Hieëmel enne Aerd" gekruuendj is gewaore. 't Is e geleef thema inne sjiljerkóns.
't Guuef e religieus fieës det ane kruuening is gewiedj. Dit fieës hètj Maria Keuningin en wuuertj gevierdj op 22 augustus. Aanvenkelik woort 't fieës gevierdj op 31 mei, meh doe 't fieës van Maria-Visitaasj nao 't Twieëdje Vaticaans Concilie woort versjaove van 2 julie nao 31 mei, verplaatsdje me de gedechtenis van Maria es Keuningin vannen Hieëmel enne Aerd van 31 mei nao 22 augustus. De gedechtenis van dit fieës sluutj aan op 't viefdje glorievol geheim vanne hèlge Roeazekrans.
Voere (plaats)
thumb|250px|'s Gravevoere aan de Voer 2005 Voere of 's-Gravenvoere (Nederlands: 's Gravenvoeren, Frans: Fouron-le-Comte) ies 'n lintdörp in de gemeinte Voere in Belsj Limburg dat geboewd is langs reveerke de Voor. De naam geit truuk nao de tied, dat hie 'n kesjtièl laog woa-in de grave van Voere woonde. Dat ies d'r noe neet miè.
't Dörp
thumb|250px|Kèrk van 's Gravevoere in 2005 De hoezer aan ein zie van de hoofsjtraot liegke achter de sjtruimende beek. Hun veurdeur ies allein te bereike via 'n loupbrökske. Water en brökskes zint aafgezat mèt 'n sjtankètsel. Väöl hoezer sjtamme oet de 18e ièw. Zoa ouch de kèrk, gewiejd aan de heilige Lambertus, gelege aan d'r pley. Ze ies geboewd van mergel en baksjtein. Op de heuk verseerd mèt mergelblokke. De veerkentige mergele tore haet 'ne Limburgse sjpiets en sjtamp oet de 14e ièw. Binne vèlt op dat de miedebeuk 'n rónd plafón haet, gedrage door Toscaanse, (Dorische) zule. Boete, tege de borstwering van de kèrk sjteit 'n riej ouw graafkruzer van helle sjtein ouch oet de 18e ièw. Dae helle sjtein (arduin) weurt hie euveral in de boew toegepas veur lieste, koziene en dörpele. Hie en dao sjteit 'n vakwerkhoes. Neve de kèrk liek 'n eve ouw sjtatige pastorie en daoneve 'ne ouwe haof, woa-op de binnehaof 'n Lourdes-tafereel ies oetgebeeld. Dat ies 'n grot mèt de heilige Maria en Bernadette.
In 't gans dörp sjtoon en hange euveral religieus monumentsjes, aan moere, op binneplaatse en op krusinge. Bie 't begienekloaster in de hoofsjtraot (noe bejaarde-zörgcentrum) sjtoon 2 kapelle en op 't Kinkebergpleintsje 'n Mariakapel oet de 18e ièw. In de umgeving bevinge ziech op bekans alle sjplietsinge weegkruzer of veldkapelkes. Veurbeelde zint,  't Trichterbeeldsje (kapel mèt kruus en crucifix) op 't ing van 2 hol waeg; de Annakapel (met de heilige Anna) op 'n waegsjplietsing, de Wiette kapel (mèt kruus) miede tösje de appelgaarde en velder en bie 't gehuch Sjoppem: de ' Sjteebusjkapel'  (mèt kruus), ouch gelege miede in 't veld op 'n krusing.
Waterpoomp
Voere is geboewd langs de Voor en me waor ooch op 't Voorwater aa-gewaeze. In Voere oontbrèkt 't Vaolzer Greunzaand in d'r oondergroond en daoväör haat 't dao ooch gèng bronne. Wie an 't èng van d'r 19de ieëw bekaans de helft van de luuj sjtorf an d'r cholera, en 't verbaand gelag waoërt mèt 't water van de baeëk, dat e-zoe vervuild waor, haat 't gemèngdebesjtuur va doe besjlaoëte um 'n bron te gaele va S'n Maeëte. 't Zuver bronwater waoërt in buze oonder groond nao Voere gelèjd. Baove-n-op die buze zat me op versjèjje plaatsje in 't dörp 'n poomp en zoe how dit dörp al 'n saoërt waterleiding an 't èng van d'r 19de ieëw. Eng van die poompe sjtèèt väör de OL-Vrowwe-kapel à g'ne Keenkebaerg väör herberg D'r Zjwaan.
Bie groondboringe haat me in 't dörp Voere waal waermwaterreservoirs aa-getroffe mèt relatief waerm water väör de dèbde van de baoring. De gruuëde van de väörraode waerm water zeunt da wer relatief klèng, wat neet wegnèmt dat de plaatsjelek VVV zich sjaerk makt väör 'n toekomstèg Kuur-oord.
Landsjap
't Landsjap in de umgeving tuènt zich mèt heuvele, dale en terasse, die eindige bove 'ne graaf (graft). In dees umgeving zouwe ziech ouch de meiste hol waeg van Wes-Europa bevinge. Dit landsjap geuf, ouch vanwege de kalkrieke grónd, 'n biezónder flora en fauna, zoewie de haamsjeut, de rierank, de wiengaardsjlek en 't kleunkske. Veural de das ies hie good vertegenwoodigd. Af en toe kump kalksjtein in de hellinge bove de grónd es de löss-laog e-weggesjpeuld is. In de geologie neumt me dit kriet 't Gulpener kriet. Vreuger woort dae kalk gebruuk um 't land te mergele es de zoergraad te hoag en 't veld onvröchbaar, waor gewore. Nog in de 50er jaore woort d'r pleksel van gemaak. Dat is 'ne brandsjtof dae vergeliekbaar is mèt sjlaam, mèh minder vèttig. Dizze kriet is in tegesjtèlling tot 't Mestreechs kriet of mergel, neet gesjik um in blök te zaege en mèt te boewe. Daoveur is 'r neet vas genoeg. Waal woort d'r sjpecie mèt gemaak. Väöl ouw häöf zint umgeboewd tot vakantie-appartemente of weure in de toeristische sector oetgebaat.
Doische
thumb|Locatie van Doische in Name. Doische is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Philippeville. Op 'n oppervlakde va 84,02 km² wonne 2.927 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 35 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|De kèrk van Doische. Gimnee, Gochenée, Matagne-la-Grande, Matagne-la-Petite, Niverlée, Romerée, Soulme, Vaucelles en Vodelée.
1738
1735 - 1736 - 1737 - 1738 - 1739 - 1740 - 1741 1738 (MDCCXXXVIII) waor e gewoen jaor wat begós op goonsdag op de Gregoriaanse kalender en e gewoen jaor wat begós op zoondag op de Juliaanse kalender.
Wambule (taal)
't Wambule (Nepalees वाम्बुले Vāmbule) is de Sino-Tibetaanse taal van de Wambule Rai, ein van de róndj 30 Kiranti (Nep. किरान्ती)-sjtamme oet 't oostelik deil van Nepal. Wambule wurt gesjpraoke door meer es 5.000 luu die wone róndj de plek wo de Soenkosi (Nep. सुनकोसी) en Doedhkosi (Nep. दूधकोसी) samekómme. 't Gebied wo Wambule gesjpraoke wurt, besjteit oet 't uterste zuje van 't disjtrikt Okhaldhoenga, 't meist westerlik deil van 't disjtrikt Khotang, 't noordelikste deil van et disjtrikt Oedaipur, en 't noordoostelik deil van 't disjtrikt Sindhoeli.
Kemissie-Von der Leyen
thumb|[[Ursula von der Leyen, president vaan de Europees Kemissie - 'n in Breusel gebore Duitse politica vaan de Europees Volkspartij (EVP).]] De Kemissie-Von der Leyen of de Von der Leyen-Kemissie (Ingels: Von der Leyen Commission) is de allewijl regerende Europees Kemissie. Zie woort verkoze in de Europese verkiezinge vaan 2019 en zal regere bis de kommende verkiezinge in 2024. De Kemissie is verneump nao häören allewijle president vaan de Europese Kemissie, Ursula von der Leyen. Von der Leyen is d'n ierste vrouweleke president vaan de Kemissie. 'n Kemissie-samestèlling is 't equivalint in de Europese Unie (EU) vaan wat me op nationaol niveau e kabbinèt nömp (wie beveurbeeld Kabbinèt-Rutte III in Nederland).
De Kemissie-Von der Leyen is 'n coalitie vaan drei Europese partije, naomelek de christendemocratische Europese Volkspartij (EVP) (boe Von der Leyen lid vaan is), de sociaaldemocratische S&D en de liberale Renew Europe. Wijers zitte ouch nog twie nationaol polletieke partije in de coalitie, naomelek de Poolse conservatief-nationalistische PiS en de Italiaonse centrum-populistische M5S.
Directorates-General
De volgende Directorates-General (ofwel "Directoraote-Ginneraol; aofgekort DG) valle oonder de Kemissie-Von der Leyen. DG's zien de EU-equivalint vaan wat me op nationaol niveau ministeries neump. Zjus wie ministeries, kin eder Kemissie ministeries opriechte, opdoke, fusere en herneume. De DG's zien hei-oonder op 't Ingels gesjreve, de meis gebruukden taol vaan de drei wèrktaole vaan de EU (Ingels, Duits en Frans). In aander EU-taole weure de DG's officieel neet vertaold.
Vich
De vich of fienspar (Letien: Picea abies) is 'ne boum oet de dennefemielje (Pinaceae). 't Is 'ne conifeer oet Naord- en Centraal-Europa. Ze wuèrtj väöl aangepaotj in häöf en parke. Ouch wuèrtj ze gebroeke veur kersboum. 'n Vólwasse vich kan toet 50 maeter hoag waere. 't Hout det wuèrtj gewónnen oet de vich hètj vure.
d'n Awdste boum van de werreld is meugelik 'n vich in de Zweedse pervincie Dalarna. De laeftied van deze boum wuèrtj gesjatj róndj de 9550 jaor.
Krieg
'ne Krieg of aorlog is 'ne gewaopendje stried tösse völker of staote. Es etnische of religieus gruup binne dezelvendje staot mitein 'ne gewaopendje stried veure sprèk me van 'ne börgerkrieg. Me sprèk van 'ne weltkrieg es 'n mieëderheid vanne grótste en sterkste lenjer euvere ganse welt bieje krieg is betróch. Kriege tösse staoten óngerling zeen allewiel zeldjzaam.
Vanaaf 't begin is kriegveuring al óngerworpe gewaes aan wètten en reglemente, al zeen dees inne loup vannen tied waal verangerdj. Mit naam is mieë naogedach euvere rechvaerdiging van 'ne krieg. Saer 1945 is volges 't internasjenaal rech 't zoeameh veure van 'ne krieg gei gerechvaerdig middel mieë veur 't oplosse van kónflikte. Pas wen alle diplomatieke middele zeen oetgepötj kan waere beslaote toeten inzat van gewaopendje middele.
Tróds alle internasjenaal wètgaeving waere daacheliks nag väöl kónflikte mit waopes beslech, zónger det alle diplomatieke middelen oetpöttendj zeen benötj gewaore. Döks ómzeiltj me d'n term "krieg" door "gewaopendj kónflik" te broeke.
Skodje
thumb|De ligking van Skodje in de pervincie Møre og Romsdal. Skodje is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Møre og Romsdal in Nórwaeg. De gemeinte had 3.638 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 120,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 30,3. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 1529.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,1% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Esperanto
thumb|200px|right|Veendel vaan 't Esperanto en de Esperanto-beweging Esperanto is de naom vaan de succesvolste en mies gesproke internationaol hölptaol. De taol woort in 1887 door dr. L.L. Zamenhof gepubliceerd en heet in korten tied 'n groete populariteit bereik. Häör groetste bleuj had de taol in 't Interbellum. Allewijl weurt de taol door hoegoet miljoen lui gesproke; de sjattinge loupe sterk oeterein en sommege goon vaan zier väöl lieger aontalle oet. Allewel tot 't Esperanto noets in de buurt is gewees vaan zien oersprunkelek doel veur 'n wereldwij twiede taol te weure, besteit roond de taol 'n bleujende subcultuur en weurt ze in alle bereike touwgepas.
Historie
't Ideaol vaan 'n wereldwij kunsmaotege taol, al daan neet gemeind um de natuurleke taole gans te vervaange, bestoont al in de Vreugmodernen Tied. Zoe'n kunstaol zouw cultureel neutraol mote zien, meh veural logisch opgebouwd, zoonder de oonregelmaoteghede en dobbelzinnegheid die natuureleke taole teikene.
Pas in de negentienden iew begós dat idee aon te sloon. Veur zamenhof, 'ne Jiddisch sprekende joed dee in 't väöltaoleg Białystok woende, waor 't taolprobleem aonleiing um 'n nui taol te make die wezelek gemekeleker aon te liere waor es Duits, Pools of Russisch. Zoe roond 1878 had heer zien taol al oongeveer compleet. Zamenhof wachde evels mèt publicere oet angs veur de Russische censuur.
Oongeveer tegeliek mèt Zamenhof waor de Pruus Johann Martin Schleyer mèt e gelieksoorteg projek begós, 't Volapük, wat heer in 1879 en 1880 publiceerde. 't Woort oonmiddellek e wereldwied succes: in 'nen tied tot oorlogsdreiging aon de orde vaan d'n daag waor, beteikende 'n internationaol kunstaol 'n poging um de volker vaan de wereld korter bijein te bringe. In 1887 brach Zamenhof toch zien ierste book euver de nui taol oet: 't Unua libro, oonder 't pseudoniem Doktoro Esperanto ('dr. Houpvol'). De taol hètde lingvo internacia, meh ze woort al gaw, nao häöre sjöpper zelf, Esperanto geneump.
Vaanaof deen tied sjoot de taol in e paar jaor nao groete huugdes. Esperanto waor wezelek gemekeleker es Volapük, en väöl Volapükiste gónge op de nuie concurrent euver. De beweging greujde gestiedeg. 'n Levendege gemeinsjap oontwikkelde ziech in Neutraol Moresnet, boe hoesdokter Wilhelm Molly 'n poging deeg um 't stäötsje um te duipe tot Amikejo en Esperanto de officieel taol te make. Vaanaof 1905, mèt de Verklaoring vaan Boulogne, lag Zamenhof 't veurzittersjap vaan de beweging officieel neer; vasgelag woort tot de taolgemeinsjap bepaolt wie de taol ziech oontwikkelt en wat wel of neet kin.
Roond deen tied traoj evels ouch 'n sjäöring in de beweging op. In 1894 stèlde Zamenhof zelf al 'n aontal veraanderinge in de taol veur, die oonder mie de grammatica, de klaanklier en de spèlling betroffe. De euvergroete mierderheid wees die veraanderinge aof. De discussie bleef evels en in 1907 sjeide 'n aontal veural Franse Esperantiste ziech aof. Hun vernuide versie vaan de taol hètde Esperantido, kort-eweg Ido. 't Ido leefde kort op, meh haolde noets de groete populariteit vaan 't Esperanto.
't Esperanto zelf leefde nao d'n Ierste Wereldoorlog zjus op. Zeker in Europa begóste väöl lui de taol noe te liere. Dèks hóng dat same mèt oetgesproke politieke motieve: väöl Esperantiste waore socialiste. 't Waor ouch in deen tied tot de beweging häör veendel aonnaom, zoe good wie 'n eige leed (La espero). Me stèlde ouch veur um 't Esperanto ein vaan de werktaole vaan de Volkerboond te make, meh dit woort aofgeweze.
't Opkoumend nationaol-socialisme waor, door zien ultra-nationalistische tendenze, hendeg tege 't idee vaan 'n internationaol hölptaol. Hitler sjreef in Mein Kampf tot 't Esperanto de taol vaan de joedsen diaspora waor. In de Sovjetunie waor me de taol in 't begin good gezind, meh oonder Stalin woort ze ouch dao vervolg. D'n Twiede Wereldoorlog waor daan ouch 'nen helle watsj veur de taol: in väöl len waor ze verbooje en de jaorlekse congresse waore neet mie meugelek.
Nao d'n Twiede Wereldoorlog leefde de taol nog liechtelek op, meh ech groet woort ze neet mie. Ummer mie naom 't Ingels de functie vaan wereldtaol euver, zoetot de noedzaak vaan 'n kunstaol mèt dezelfde functie verdween. Daobij woort ze aon allebei de kante vaan 't Iezere Gordien geassocieerd mèt de vijand: in 't weste zaog me 't es 'n taol oet extreemlinkse milieus, in 't Oosblok gol 't es 'n westerse taol. In d'n 'Daarde Wereld' verspreide ziech de taol evels wel: nao d'n oorlog oontstoonte groete sprekersgemeinsjappe in Azië, Afrika en Zuid-Amerika.
Mèt de koms vaan 't Internèt heet de taol ziech oonder 'n nui generatie kinne verspreie. 't Gief diverse sites in 't Esperanto, en diverse populair websites höbbe 'n Esperanto-versie. Zoe kin me Google gebruke in 't Esperanto en gief 't sinds miert 2001 (kort nao de stiechting vaan de oersprunkeleke, Ingelstaolege versie) 'ne Wikipedia in de taol, dee allewijl (december 2017) oongeveer 244.000 artikele kint.
Oontwerp en principes
Me kin kunstaole indeile op e continuüm vaan naturalistisch (zoeväöl meugelek wie 'n natuurleke taol) tot sjematisch (zoe logisch meugelek). 'n Verwante tegestèlling is a priori (gebaseerd op nui oetgevoonde materiaol) en a posteriori (gebaseerd op bestoond materiaol, gemeinelek oet natuurleke taole). In vergelieking mèt de ierste poginge tot kunstaole zien zoewel 't Volapük es 't Esperanto zier naturalistisch: 't vocabulair is gebaseerd op de natuurleke taole (bij Esperanto zien dat oongeveer veur 60% de Romaanse, veur 30% de Germaanse en veur 10% de Slavische taole) en de grammatica is oontliend aon structure die in levende taole ouch veurkoume (naomvalle, werkwoordstije etc.).
In vergelieking mèt 't Volapük is 't Esperanto evels väöl naturalistischer: de wäörd zien nog gemekelek herkinbaar. Dit maak de taol väöl gemekeler um te liere. Allewel tot dit es naodeil heet tot de taol veur neet-westerlinge e stök lesteger is es veur lui oet Europa en Amerika, heet de praktijk aongetuind tot dit in häör veurdeil wèrk: binne de tien jaor had 't Esperanto 't Volapük gans euvervleugeld.
Veur väöl lui waor 't Esperanto evels nog te sjematisch. Alternatieve wie 't Latino sine flexione en later 't Interlingua beslote ziech gans op de Romaanse taole te riechte. Ouch meinde sommege tot de grammatica nog wel sumpeler kós. Dit leverde alternatieve wie 't Ido, 't Occidental en 't Novial op. Gein vaan die taole, mèt oetzundering mesjiens vaan 't Ido, haolde brei populariteit.
Grammatica en structuur
Wie mie hölptaole is 't Esperanto hendeg regelmaoteg: alle wèrkwäörd, naomwäörd en veurnaomwäörd volge dezelfde regele vaan verveuging en verbuiging. 't Werkwoord kin neet nao persoen of getal, wel nao tied verveug weure: mi laboras 'iech wèrk', ni laboris 'veer wèrkde', li laboros 'heer zal wèrke'. De mieste woordsoorte zien good te herkinne: alle substantieve indege op -o, alle adjectieve op -a, alle daovaan aofgeleide bijwäörd op -e. Substantieve en adjectieve kinne wel verboge weure nao naomval (accusatief op -n) en getal (miervoud op -j). Me kin die oetgeng ouch staopele (librojn 'beuk' (acc.), vaan libro 'book' (nom.)); dit maak 't Esperanto 'n agglutinerende taol.
Aofleijinge kinne gemekelek weure gemaak mèt e daartegtal suffices die tot 't vocabulair vaan de taol hure. Zoe'n achterveugsels kinne ouch es losstoonde wortele weure gebruuk: ido 'naokoumeling', ilo 'wèrktuig', ete 'e bitteke'. 't Gebruuk vaan d'n accusatief maak de woordvolgorde vrij. De spelling is fonetisch, of entans fonemisch: veur eine klaank weurt ein letter gebroek. De q, w, x en y koume neet veur, daotegeneuver steit tot de taol wel de teikes ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ en ŭ kint.
De Nieuwe Limburger
De Nieuwe Limburger is 'n vörmalige, Nederlands Zuid-Limburgse regionaal gezèt oet 1955 en opvolger van de Mestreechse gezèt Gazet van Limburg en d'r vörleuper van De Limburger.
Isidorus
Isidorus kènt verwieze nao de heilige:
Delfshaven
Delfshaven is e stadsdeil vaan de Zuid-Hollandse gemeinte Rotterdam. Me kin 't vinde aon de Nui Maos, westelek vaan 't Rotterdams stadscentrum. Delfshaven oontstoont in de middeliewe es veurhave vaan de landinwaartse stad Delft. Oondaanks tot de plaots dèks oonder oorloge te lije had, oontwikkelden 't e steidelek aonzien en groete veurspood. Bij de val vaan 't ancien regime maakde de plaots ziech los vaan de mojerstad, um oetindelek zelf 'n stad te weure. De lèste decennia vaan zie bestoon greujde Delfshaven es veurstad vaan Rotterdam explosief, tot ze door die stad woort ingelief. Neve Aajd-Delfshaven oontstoonte allengs arbeierswieke, die vaanaof de jaore 1980 sterk allochtoon kleurde. 't Stadsdeil heet 'ne goje naom um zie monumintaol aonziech en multicultureel bevolking, meh väöl wieke stoon ouch slech bekind um de groete sociaol probleme.
(Aajd-)Delfshaven/Schiemond
De aw stad vaan Delfshaven weurt in de volksmoond ouch 'Delfshaven' geneump, wat tot verwarringe kin leie. Dit is 'n bij benaodering drieheukege buurt aon de moond vaan de Delfshavense Schie, mèt tal vaan monumintaol pakhoezer en hierehoezer. Neve de aw haves (Voorhaven en Achterhaven) umvat ze nog de veurmaolege, noe geïntegreerde naobersjap Schoonderloo en get aw arbeierswoeninge kortbij. Die zien oontstande in de negentienden iew, in d'n tied vaan de Rotterdamse have-oetbreiinge: de Coolhaven. Boetedieks ligk 't aajd Lloydkerteer (geneump nao de Rotterdamsche Lloyd), wat is vergrave oet 'n zandplaot, de Ruigeplaat. Gans in 't weste ligk 't buurtsje Schiemond. Ouch dit heet e haveverleie, meh noe veural 'n woenfunctie.
Aajd-Mathenesse
'ne Polder gans in 't weste vaan 't stadsdeil, tege de grens mèt Schiedam. Vreuger oonderdeil vaan de gemeinte Oud- en Nieuw-Mathenesse. Dees gemeinte woort oersprunkelek neet aon Rotterdam of Delfshaven meh aon Schiedam touwgeveug; pas sinds 1909 huurt 't groetste gedeilte bij de Havestad. De polder Nui-Mathenesse ligk zuielek daovaan, meh besteit oet have- en industriegebeed (weurt daorum door de gemeinte Rotterdam tot gein inkel stadsdeil gerekend). De arbeierswoeninge vaan Aajd-Mathenesse goon naojeloes euver in die vaan Schiedam.
Bospolder/Tussendijken
Twie wieke direk noordwestelek vaan de buurt Delfshaven. Väöl vaan de aw arbeiershoezer zien gesloop en door nuibouw vervaange.
't Nui Weste
Wie gezag deil vaan de Coolse polder, westelek vaan 't Middelland. Wel weer typisch 'n arbeierswiek, klaorgekoume in de ierste decennia vaan d'n twintegsten iew.
Spangen
Zoonder twievel de bekindste wiek vaan Delfshaven, gans in 't noordweste vaan 't stadsdeil gelege. Dees wiek kaom begin twintegsten iew tot stand nao oontwerp vaan versjèllende contemporain kunstenere, wie De Stijl-lede J.J.P. Oud en Theo van Doesburg. Ouch woort 't de toesbasis vaan de daan zier succesvol voetbalclub Sparta. Ind twintegsten iew krijg 't te make mèt 'n groete witte vlöch en weurt 't ein vaan de allochtoonste wieke in de ganse stad. Spangen kump algemein es probleemwiek bekind te stoon. Vaanaof oongeveer 2000 weure die probleme laankzaamaon aongepak; de wiek blijf evels 'n aondachspunt.
't Wit Dörp
Dit is e klei buurtsje, eigelek deil vaan Aajd-Mathenesse. Zien apaarte status daank 't aon ziene geisteleke vaajer J.J.P. Oud. Dee deeg in de jaore 1920 get noedhuiskes veur arbeiers neerzètte. Ind jaore 1980, decennia later es bedoeld, zien die huiskes gesloop en door nuie vervaange.
Historie
300px|thumb|Oontstoonsrei vaan Delfshaven (zuug ouch de teks). 1. Delftse Schie (de boveluip); 2. Schiedamse Schie (de natuurleken oonderluip); 3. Delfshavense Schie; 4. Rotterdamse Schie. thumb|Delfshaven in de gemeinteatlas vaan Kuijpers (ind jaore 1860), nog es zelfstendege gemeinte. Delfshaven oontstoont in 1389. Rotterdam waor in dezen iew opgekoume es handelsstad en had tösse 1343 en 1348 'n zijtak vaan de Schie gegrave, de zoegeneumde Rotterdamse Schie. (De natuurleke moond vaan de Schie laog, wie de naom al suggereert, bij Schiedam.) Delft wouw veur zienen handel neet vaan Rotterdam aofhenkelek zien en kraog in 1389 touwstumming zien eige Schiekenaal te grave, de Delfshavense Schie. Bij de moond vaan dit kenaal in de Nui Maos oontstoont Delfshaven.
Vaanaof 't begin waor 't bestoon vaan Delfshaven aonleiing veur 'n zwoer concurrentie en diverse oorloge tösse Delft en Rotterdam. In de Hoekse en Kabeljouwse twiste sloot Rotterdam ziech bij de Hoeke aon; Joonker Frans lag Delfshaven in 1488 gans in pojn. Delft op zien beurt blokkeerde de Rotterdamse Schie; 'n kwestie die juridisch woort oetgevochte tot in 1512 de Groete Raod vaan Mechele Rotterdam in 't geliek stèlde.
Neve de handel hele de Delfshavenere ziech ouch bezeg mèt vèsvangs. Ind zeventienden iew kaom de zjeneversteukerij op, 'n industrie die in de regio zier sterk vertoje waor (en noe in Schiedam nog levendeg is). Groete riekdom haolde Delfshaven wie Delft 'ne kamer in de VOC kraog. Ind achtienden iew storde de VOC in (in 1798 failliet gegaange), wat 'ne zwoere klap veur Delfshaven beteikende. Daobij oontwikkelde ziech veur de have laankzaamaon de Ruigeplaat, wat sjeepvaart aon 't ind bekans oonmeugelek maak. Ouch de zjeneversteukerij geit achteroet.
In 1795 maak Delfshaven vaan de Bataafse Revolutie gebruuk door ziech officieel los te make vaan Delft. Dees stad accepteert dat evels neet en verklaort dees actie in 1803 neteg. Oetindelek lök 't de Delfshavenere in 1811 toch 'n apaarte gemeinte te weure; nao de Franse bezètting drejt me dat neet trök. In 1825 krijg 't zelfs, es ein vaan de lèste Nederlandse plaotse, stadsrechte. In economisch opziech blijf 't evels tegezitte en in 1841 deit de börgemeister aon ziene Rotterdamse collega officieel e verzeuk tot annexatie. Dit weurt aofgeweze. Pas in 1886 weurt Delfshaven esnog bij zien groete naoberstad geveug.
De gemeinte Rotterdam begint 't Delfshavens groondgebeed dalek vol te bouwe mèt de bove geneumde arbeierswieke. Roontelum de aw stad weurt vervojlende industrie aongelag. Tege 1930 is gans 't gebeed volgebouwd. In 1943 tröf e geallieerd bombardemint bij oongelök de wiek Bospolder/Tussendijken. Nao 't bombardemint vaan 1940 vinde noe nog ins 400 lui d'n doed. Umtot 't in de sjeem is koume te stoon vaan 't meibombardemint vaan 1940, sprik me vaan 't vergete bombardemint. Nao d'n Twiede Wereldoorlog nump de waardering veur de historische stad vaan Delfshaven touw, umtot Rotterdam die zelf sinds 1940 neet mie heet. In 1960 al weure de haves tot besjermp stadsgeziech oetgerope. Vaanaof 1980 weurt gans Delfshaven in hoeg maote 'n allochtoon stadsdeil.
Historische inwoenertalle
De oonderstoonde data tuine twie verhaole. In d'n iersten hèlf vaan de negentienden iew greujt 't economisch zieltuigend Delfshaven mer hiel laankzaam. Nao 1850 kump 't ummer mie in trèk es veurstad veur Rotterdam en greujt de gemeinte zjus explosief.
Blauw: Provincie Zuid-Holland Greun: Stad/gemeinte Delfshaven
Aonzien
thumb|Voorhaven. thumb|Veurmaoleg raodhoes. thumb|Het Kasteel. In Delfshaven zien versjèllende dinger te zien. Gans in 't bezunder is de kern vaan Delfshaven (wie gezag) 't aonzien weerd. Hei vint me in totaol 32 rieksmonuminte (stand in miert 2015). Hei vint me oonder mie de Aw Kèrk of Pelgrimsvaajerkèrk oet 1417, oetgebojd in 1761, die is geneump nao de Ingelse Pilgrim fathers die in de Rippubliek asiel zochte veur religieus vervolging. Daoneve steit 't veurmaoleg raodhoes vaan Delfshaven (allewijl 'ne café-restaurant), wat veur de zelfstendegheid 't hoes vaan de rentmeister waor. Dees bij gebouwe stoon aon de Voorhaven; ouch aon de oongeveer parallel loupende Achterhaven stoon tal vaan historische gebouwe. Get wijer vaan Delfshaven aof vint me e Rotterdams stadspark wat kort-eweg Het Park weurt geneump. Dao weer neve, aon de Nui Maos, steit d'n Euromast.
De mieste wieke vaan 't stadsdeil, inclusief Delfshaven zelf, herberge nog väöl vaan de othentieke arbeierswoeninge, al is hei en dao wel get gesloop in verband mèt nujeg geachde saneringe. Groete oetzundering is, wie gezag, 't Wit Dörp, wat gans bestoont oet noedwoeninge en neet gemeind waor veur te blieve stoon. Groete pleine zien 't Heemraadsplein (Nui Weste) en 't Marconiplein (Spangen). In Tussendijken vint me 't Park 1943, op de plaots vaan 't bove besjreve bombardemint.
Tot sloot maag ouch 't stadion vaan Sparta Rotterdam in Spangen, Het Kasteel, neet oonvermeld blieve. Dit stadion oet 1916 is 't ajdste in 't land en heet intösse de status vaan rieksmonumint.
Börgemeisters
Delfshaven heet in totaol zeve börgemeisters gehad. De lèste börgemeister waor Frédéric van Citters, dee vaan 1879 tot de oplufting 1886 de stad heet bestuurd. Vaanaof 1867 waor heer al börgemeister vaan Bodegraven, daonao vaanaof 1871 vaan Rhoon. Nao zienen ambstied waor heer nog wèthawwer in Rotterdam.
Deilraod/Gebeedscommissie
Tot 2014 had Delfshaven 'nen deilraod, die noe gereduceerd is tot 'n gebeedscommissie. De samestèlling vaan bei raode waor:
In zoewel 2006 es 2010 woort e colleesj gevörmp oet 'n mierderheid vaan PvdA en GroenLinks.
Waope
De stad Delfshaven kraog in 1818 vaan d'n Hoege Raod vaan Adel e waope touwgekind (zuug bove in de tabel), wat ziech zoe liet umsjrieve: