cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Europese Unie
De Europese Unie of EU is 'n oet 27 Europese len bestaond staoteverband. De EU vind häören oersprunk in de Europese Gemeinsjap veur Kole en Staol en de Europese Economische Gemeinsjap, in 1958 gevörmp door zès len (Belsj, Duutsland, Fraankriek, Italië, Luxembörg en Nederland). In de jaore daonao greuide de EU in umvaank door de Oetbreiing vaan de Europese Unie, in de vörm vaan nui lidstaote en in mach door 't oetbreiie vaan häör cómpetenties. 't Verdraag vaan Mestreech vörmde in 1993 de allewijl EU. De lèste aonpassing aon de consitutionele fong waor in 2009 mèt 't in 2007 oonderteikende Verdraag vaan Lissabon. Daonao is de Europese Gemeinsjap officieel opgegaange in de EU.
In 't nuujs - Nederlands Limburg
2019
De zjwaor sjore höbbe op mierder plaatse in Limburg veur euverlas en sjaaj gezörg. Hölpdeenste zien tieëntalle kiere in aksie gekómme. Veural veur ömgeweide buim. In sommige deile van de provincie bleef 't aevel röstig.
Europese Unie
De EU opereert via e stèlsel vaan oonaofhenkeleke, supranationaol institute en door intergouvernementeel beslute gemaak door de lidstaote. Veurnaom instèllinge vaan de EU zien oonder aandere de Europese Kemissie (soms wel verkierd de 'EU regiering' geneump) en d'n Europese Raod (de raod vaan nationaol leiers); die same de executieve of oetveurende mach ripprizzentere. 't Europees Hof vaan Justitie, (deil vaan 't Hof vaan Justitie vaan de Europese Unie) besleit de judicieel of rechterleke mach. 't Europees Parlemint weurt eeder vief jaor gekoze door de Europeane (de lui mèt Börgersjap vaan de Europese Unie) en vertegeweurdegd same mèt de Raod vaan de Europese Unie (de raod van alle nationaal ministers) de legislatieve of wètgevende mach. Wijers is de Europees Centraol Baank belaangriek veur 't ikkenomisch beleid.
De EU heet 'nen Europesen interne merret ('ne gemeinsjappeleke merret) oontwikkelt via e gestandaardiseerd rechsysteem dat in alle lidstaote geld. Via de Verdrage vaan Schengen (de len die hei bis behure zien deil vaan 't Schengengebeed, bestande oet EU- en neet-EU-staote) zien paspoortcontroles aofgesjaf. 't EU-beleid riech ziech op 't vrij laote bewege vaan arbeid, geujere, deenste en kapitaol, 't oetveerdege vaan wètgeving oppe gebeed vaan justitie en binnelandse zake en 't aonhawwe vaan e gemeinsjappelek beleid oppe gebeed vaan handel, landbouw, vès en regionaol oontwikkeling. 'n Monetair unie, de eurozone, is gevesteg in 1999 en besteit sinds jannewarie 2014 oet achtien len. De EU heet permanente diplomatieke vestiginge euver de ganse wereld en weurt vertegewoordeg in de Vereinegde Naties, de WTO, de G7 en de G20. In 2012 woort aon de EU de Nobelpries veur de Vrei touwgekind, dee woort oetgereik op 10 december 2012 en naomes de EU in oontvangs genome door Herman van Rompuy, Martin Schulz en José Manuel Barroso.
In 't nuujs - Nederlands Limburg
2019
'ne Manskael is goonsdigaovend in Baoksem opgepak gewaore, ómdet hae mit metse op sjtraot leep. Det deeg hae meugelik nao 'n ruizing mit zeen naobers.
Europese Unie
Op dit momint is Ursula von der Leyen de president vaan de Europees Kemissie en Charles Michel de president vaan d'n Europese Raod. Allebij weure dèks in de media geneump bij de bijnaom President vaan Europa, evels zalle zie ziech noets zoe profilere in 't opebaar. Umtot in 't Nederlands de wäörd voorzitter (veurzitter) en president dèks es oondersjeiende terme weure gebruuk, die dus neet noedzakelek synonieme vaan mekaar zien (president is doorgaons 'n väöl belaangriekere en polletiek-gekleurde positie es veurzitter), weurt in Nederlandstaolege media 't hoof vaan de Kemissie dèks veurzitter geneump en 't hoof vaan de Raod president. Evels gebäört dat noets in formeel contekste zoewie officieel polletieke en legaole tekste. Daoneve gief 't gein officieel bevèsteging tot de twie presidente vaan mekaar versjille wat betröf belaangriekheid.
De de-facto (officieus) hoofstad vaan de EU is Breusel. Evels gief 't ouch belaangrieke institute vaan de Unie in Straotsbörg, Luxembörg en Fraankfurt. Wijers gief 't nog e groet aontal EU-liechaome en agenture verspreid euver 't kontinènt.
In 't nuujs - Nederlands Limburg
2019
In Mestreech is de brandweer zaoterdagmiddag nao Plein 1992 oetgerök veur 'ne brand in 'n parkeergraasj oonder 't plein. Dao stoonde mierder auto's in brand. Wieväöl is evels neet dudelek.
In 'n woeënóng i Kirchroa weëd 'ne leëfloze körper jevónge.
Oet 'n óngerzeuk vanne NRC bliek det e febrik op 't terrein van Chemelot, ierhaer DSM, in Gelaen veur jaore lang lachgaas in industriële vorm haet oetgesjtoete. 't Bedrief zelf haet dit besjtaetig.
Op de Broensemerhei waere 'ne man en 'n vrouw ómgebrach.
Inne Maas ter huugde van Maes weurt e lichaam aangetróffe. 't Is ónbekindj of 't óm 'ne man of 'n vrouw geit en of de persoen door e misdrief óm 't laeve is gekómme.
In 'n appartement in Wiert weurt 'nen doeje man aangetróffe. In zeen woening is 'ne brandj oetgebraoke.
't Centrum vaan Mestreech weurt geraak door 'ne groete stroumoetval.
In 'nen toen in De Milsbaek waere mier es zestig granate gevónde.
Bij 'ne brand in Hotel Beaumont in Mestreech kump eine mins um.
E stök vaan de Mestreechse walmör bij 't Sint-Pietersbolwerk vèlt in. De moer is recintelek nog gerestaureerd.
Europese Unie
Historie
Veur d'n Twiede Wereldoorlog goof 't al versjèllende meujtes um Europa polletiek te integrere. Zoe waor dit ideaol 'n dominant veurnumme achter de Verdrage vaan Locarno in 1925. Pas mèt de val vaan 't fascisme aon 't ind vaan d'n Oorlog, woorte door ummertouw mie Europeane 't ideaol geaccepteerd tot Europese integratie de einsegste meneer waor um aof te rekene mèt 't wiedgaond nationalisme wat euver 't gaans kontinint heersde seer de Romantiek. Jean Monnet, Robert Schuman en Konrad Adenauer prizzentierde in 'n reie in 1950 't zoegenaomp Schumanplan. e Jaor later woort de Europees Gemeinsjap veur Kole en Staole (EGKS) opgeriech door 't teikene vaan 't Verdraag vaan Paries door Belsj, Wes-Duitsland, Fraankriek, Italië, Luxembörg en Nederland.
Dinkelland
frame|Ligking vaan 't Dinkelland in Euverijssel Dinkelland is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Euverijssel, in Twente, tege de Duitse grens, mèt op 1 april 2016 26.164 inwoeners en 'n oppervlak vaan 176,81 km2 (daovaan 1,03 km2 water). Dinkelland umvat de kerne Denekamp, Deurningen, Lattrop-Breklenkamp, Ootmarsum, Rossum, Saasveld, Tilligte en Weerselo. Daoneve gief 't nog 'n aontal nederzèttinge die neet es kern erkind weure. Denekamp is de groetste plaots en ouch de hoofplaots.
Europese Unie
Historie
De EGKS bleek zoe succesvol tot in 1957 woort beslote bis wijer integratie. 't Verdraag vaan Roeme, geteikend door dezelfde zès len, riechde Euratom en de Europees Ikkenomische Gemeinsjap op. In 1967 woorte de drei organisaties, door 't teikene vaan 't Fusieverdraag, samegevoog, boenao ze wijer wèrkde oonder de naom Europese Gemeinsjappe (EG). Dit brach de len tot de opriechting vaan de Europees Kemissie, d'n Europese Raod en 't Europees Parlemint. Door 't Fusieverdraag woort vaanaof 1979 't Parlemint subjek aon direkte Europees verkiezinge, boebij Europese börgers direk hun Europarlemintariërs koste verkeze. In veurbereiing vaan dees verkiezinge woorte versjèllende Europese partije opgeriech, die in feite allianties woorte vaan nationaol polletiek partije, wie de christendemocratische Europese Volkspartij (EVP) en de sociaaldemocratische Socialiste & Democrate (S&D). Wel zou 't Parlemint nog veur drei decennia veural 'nen adviserende rol speule in de Europese integratie. Inkel e klein deil vaan 't Europees budget waor subjek aon 't Parlemint zien direk inspraok.
In 1973 woorte Denemarke, Ierland en 't Vereineg Keuninkriek lid vaan de EG. Griekeland woort lid in 1981, Spanje en Portugal in 1986. In 1990 troje de deilstaote oet de veurmaolege DDR touw tot 't nuij-vereineg Duitsland en daomèt ouch tot de EG. 't Verdraag vaan Mestreech, geteikend in 1992, beteikende de opriechting vaan de Europese Unie oonder häören allewijle naom. 't Loog de basis veur wijer vörm vaan samewèrking oppe gebeed vaan gemeinsjappelek boeteland- en veilegheidspolletiek, op juridisch en intern vlaak en in de vörming vaan de Ikkenomisch en Monitair Unie (Economic & Moneterian Union, EMU). De Verdrage vaan Schengen zörgde veur 'nen Europesen interne merret en de Schengenzone: heidoor hoof 'nen Europese börger neet mie belemmerd te weurde door de sjraome binne de Unie. In 1995 woorte Oosteriek, Finland en Zwede lid vaan de EU.
Rots
'n Rots of róts is 'n groate samehangendje steinmassa die döks opvallendj hoag baove 't mejveldj oetstèk. 'n Bekandje rots is Ayers Rock in de midde van Australië.
Europese Unie
Migrantecrisis en Brexit
Roond 2015 goof 't 'n nui crisis in de EU, deze kier binne de Schengenzone: de Europese migrantecrisis. Umtot 't gein intern sjraome gief binne de Schengenzone vaan de EU, kin me bij binnetreie vaan Griekeland gemekelek door nao rieker regio's wie Duitsland en de Benelux. Wie de Syrische börgeroorlog zörgde veur groete vlöchtelingestruime, woort de EU euverstruimp mèt migrante. Roond 2018, binne de euvergensperiood vaan d'n ierdere President Juncker en d'n opvolgende President Ursula von der Leyen, stabiliseerde de migrantegolve. Dit kaom groetendeils door 'n migrantedeal mèt Törkije en de opriechting vaan Frontex, wat zörgde veur 'n hellere en gemilitariseerde boetesjraom vaan de EU.
Pandemie
Door de pandemie vaan 't COVID-19-virus, wat sinds miert 2020 in de EU hiers, zien ierder verworpe ideeë vaan de Europees Kemissie noe toch aongenomme. Oonder 't presidentssjap vaan Ursula von der Leyen weurt oonder aandere de Eurobonds geïntroduceerd, boebij lidstaote staotssjölde kinne make door middel vaan 'n gecentraoliseerd Europees budget. Volges versjèllende experts is dit 't begin vaan 'n Europese fiscaole unie, get wat oonder de Eurocrisis al woort geopperd mer toen woort verworpe. Ouch gief 't mie discussie euver 'n geïntegreerde gezoondheidsunie.
Geografie
Sinds 31 jannewarie 2020 gief 't in Europese Unie 27 lidstaote, e groondgebeed vaan 4.233.262 km² en naovetrint 447 miljoen inwoeners. Es me de EU es ei land besjouwt, nump zie qua groondgebeed de zevende plaots in op de wereldlies en qua bevolkingsaontal de daarde, nao China en India. 't Hoegste punt vaan de EU is de Mont Blanc in de Alpe (IT, FR), mèt get mie es 4807 meter. De liegste punte in de EU zien Lammefjorden (DK) en Zuidplaspolder (NL), allebij 7 meter oonder 't zieniveau. 't Landsjap, klimaot en economie vaan de EU zien hendeg beïnvlood door häör kös, dee 65.993 kilometer laank is. De meiste lui woene in 't gedeilte mèt maritiem kilmaat (Wes-Europa, Centraol-Europa), e Mediterraon klimaot (Zuid-Europa) of e werm continentaol klimaat (de Noordeleke Balkan, of 't zuie vaan Centraol-Europa). Es de EU weurt mètgetèld es e land is 't ei vaan de meis geurbaniseerde len ter wereld (op e paar klein len wie Singapore nao), mèt zoe'n 75 % vaan de Europeane woenechteg in de urbaan gebede.
Lidstaote
right| thumb|De EU-codes vaan de lidstaote, altied aofgekort mèt twie (integedeil tot de nationaol drei) lètters. Blauw zien de lidstaote, paors zien de len die lidstaote wèlle weure Dit zien de 27 lidstaote vaan d'Europese Unie op 't momint:
Oetbreiing
't Gief zès lidstaotkandidate, wat meint tot zie de kans höbbe in de touwkoms ouch lid te weure vaan de Unie. Op force vaan 't EU-verdraag kin eder Europees land in aonmerking komme mèt kandidaatsjap. Wat 'n Europees land is, is opgenomme in de door de EU-gehanteerde Lies vaan Europese len. Hei mót wel bij weure gezach tot de zoegenaomde Rössische len tenminste in dees politiek situatie, die al hiers sinds de Kawwen Oorlog, noets in aonmerking zölle komme. Wat de Rössische len zien is ummertouw de vraog. Zoe woort in ierste instantie alle len die bij de veurmaoleg Sovjet-Unie zote gezeen es deil vaan dees categorie. Evels gief 't noe al väöl verdrage tösse de Unie en Armenië, Georgië en Azerbeidzjan. Rösland op ziech zal veural in de vörm die 't land noe heet noets kinne, en woersjijnlek noets wille touwtreije bis de Unie. Aander Rössischtaoleg len zien betwis. Wit-Rösland zal, boete zien dictatoriaal staot, neet gauw oonderhandelinge beginne mèt de Unie door de geveulege relatie mèt Rösland. Mèt Oekraïne is gezoch nao kontak mer op 't lètse momint is dit aofgebroke en hiers d'r door de spanninge tösse Europa en Rösland noe zelfs groete opstande in 't land, die nog ummertouw bezeg zien. Vaan e land wie Moldavië dat zien wortele heet in zowel Roemenië (dus EU) en Rösland, is de status oonbetwis. Wijer is de EU-visie vaan wat Europa noe percies is zoewel geografisch es cultureel gezeen de breids gehanteerde visie vaan wat me Europa kin neume.
Kandidaote
't Gief vief officieel kandidaote veur de EU. Die zien al in de percessie vaan 't aonnömme vaan EU-wètgeving in hun eige wètgeving.
Um aongenomme te weure es kandidaat mót me aon alle punte voldoen vaan de Criteria vaan Kopehage.
Len die neet wèlle
't Gief drei len die aon bekans alle veurweerdes voldoen (en zeker de basisveurweerders, wie 't functionere vaan de democratie en de rechstaot) um lid te kinne weure vaan de Unie, die hei evels (nog) neet op in wille gaon:
Potentieel kandidaote
't Gief 2 len die in de touwkoms kans höbbe op kandidaatsjap:
In 't nuujs - Nederlands Limburg
2019
De Riekseuverheid haet 't Limburgs erkènd es 'n officieel regionaal sjpraok.
Europese Unie
Aander Europees len
't Gief 12 len die oets potentieel kandidaatsjap kinne kriege, umtot de Europese Unie hun bestömpeld es "Europees". Dees officieel erkènning vaan wat Europa en wat neet Europe is, is significant, umtot de EU de applicatie veur kandidaotsjap vaan Marokko heet geweigerd op basis vaan 't idee tot 't land neet es Europees bestömpeld kin weure. Dit gilt evels neet veur dwergstaote (hei-oonder sjuingedrök), umtot die stäötsjes mèt mer inkel tiendoezende inwoeners 'n disproportioneel groete stöm zawwe höbbe in bestuurszakes.
In 't nuujs - Nederlands Limburg
2019
De rechbank in Remund haet 't verzeuk aafgeweze öm eine van twieë verdachte van de maord op de 22-jäörige Omer Köksal oet Blierik vrie te laote.
Ralf Krewinkel sjtap óp es burgemeester va Heële noadat bekaand weëd dat heë vuur 't burgemeestersjap va Kirkroa hat gesolliciteëd.
't Aopebaar Ministerie haet 'n forse celstraof geëis veur de mishandeling van 'n neugejäörig jungske oet Venlo. 't Jungske waas volges de moder bezatte van 'nen dzjinn, 'nen duvelse geis oet 't Arabisch vouksgelouf.
In de Zuud-Willemsvaart in Wiert weurt 't lichaam van 'ne 22-jäörige manskael gevónde.
Rots
Ouch vulkane producere rotsklimp die bie 'n haevige eruptie wie "bómme" waere oetgeworpe.
Gluon
E gluon is 'n elementair deilke det verantjwuèrdelik is veur 't euverbringe van de sterke kaenkraf. 't Waord kump van 't Ingels waord glue "liem". Zónger de sterke kaenkraf zówwe de positief-gelaje protone in de atoamkaen door häör óngerling lektrische aafstoating oeterein vlege.
In 't nuujs - Nederlands Limburg
2019
'ne twelfjäörige jóng oet Venlo wuurt veroordeild veur poging tot doeëdslaag.
Rots
In versjillendje lenjer zint rotsformaties wie in:
Gluon
Gluone zint bosone. Ze binje de quarks same zoadet ze protone, neutrone en anger hadrone vörme. De lektriklajing van de gluone is geliek aan nól; häöre spin is geliek aan 1. Me neump algemeint aan det gluone gein massa höbbe, allewel 'n hièl klein massa neet kan waere oetgeslaote.
In 't nuujs - Nederlands Limburg
2019
De Limburgstalige zenger van 't vastelaovesleed Sjraar Peetjens oét Venlo störf op 96-jäörige laeftiéd.''
Rots
Rotse zint geleefdje objekte veur bergklummers veur te bestiege. Ze kónne in drie houfgruup waere ingedeildj: kalkstein, zandjstein en graniet.
In 't nuujs - Nederlands Limburg
2019
In Venlo is Mieke Schreurs, de bedinkster van 't frietei, op 86-jäörige laeftied euverleje.
Kroatisch hierevoetbalèlftal
't Kroatisch hierevoetbalèlftal vertrejt Kroatië in internationaol voetbalmatche. 't Team weurt gereguleerd door de Kroatische voetbalboond Hrvatski nogometni savez (HNS). 't Èlftal heet in zie kort bestoon e paar aonsprekende successe gehaold.
Europese Unie
Agenture
't Gief ouch e groet aontal EU-liechaome die dèks zien ingestèld door twiedegraods wètgeving en e speciaal dool veur ouge höbbe, wie Frontex - 't liechaom wat geit euver de externe grenze vaan de Unie en verantweurdelek is um 't Europees asielbeleid aldao oet te veure. Dees liechaome wuere de Agenture vaan de Europese Unie geneump.
Kroatisch hierevoetbalèlftal
Historie
thumb|Davon Šuker, staarspeuler vaan Kroatië op 't WK vaan 1998. Kroatië bestoont tösse 1941 en 1945 kort es marionèttestaot vaan nazi-Duitsland. In deen tied had 't zien eige team. Door d'n Oorlog späölde dit team allein vrundsjappeleke matche. Nao 1945 góng Kroatië weer in Joegoslavië op en späölde Kroate in 't Joegoslavisch èlftal.
Dinkelland
De gemeinte Dinkelland oontstoont in 2001 oet 'n fusie vaan de gemeintes Denekamp, Ootmarsum en Weerselo. Tot 2002 hètde de gemeinte Denekamp. 't Dinkelland is nog 'n vrij traditioneel gemeinte: de bevolking is katholiek en 't Twents en versjèllende folkloristische gebruke hawwe ziech hei good.
Europese Unie
Budget
Allewijl gief 't 'n jaorlekse begroeting vaan de EU vaan umtrint 130 miljaard euro, gefinancierd door aofdrechte (betaolinge) oet de 28 staote. 't Gief groetendeils EU-oetgaves oonder 't reikesjap vaan de lidstaote. De ieder geneumde Europees Reikenkamer verloert jaorleks of dees oetgaves volgens de reigels, en dus reigelmaoteg, zien gedoon. Véúr 2012 waor dit oordeil nog noets positief gewees, umtot 't te väöl foute goof gedeurende de besteiing door de lidstaote en umtot geconstateerd woort tot de control die 't goof naoder de besteiing oontouwreikend waor. Zoe'e dreikwaart vaan de recette vaan de EU vertoent ziech in aofdrachte door de lidstaote. De res vörmp eige moyem. De eige moyem is inveursrech. Dat gief 't umtot de EU-len taks zètte op neet-Europees produkte (heibij weurt e land wie Zweitserland dus ouch mètgetèld es neet-Europees), mer ouch landbouwtask op beterkoupde landbouwprodukte die vaan boete de EU weure geïmporteerd en e vas percentaasj vaan de aofzèttaks- (of btw-)opbrings vaan de staote. De aofdrachte vaan de lidstaote zien gerelateerd aon de umvaank vaan de nationaal ikkenemie, 't bruto nationaal inkoume (BNI). De BNI-aofdrach vaan edere lidstaot is vaan twie factore aofhenkelek:
Wat betröf Limbörg is 't aondeil in 't gans EU-BNI vaan 2013 0,43%. Aon de Neerlandse kant 0,45 percent, boedoor dit deil vaan Limbörg dus 0,45 persent vaan 't bereikend versjil betaolt, en aon de Belzje kant 0,4 persent.
De EU goof in 2011 zoe'n 130 miljaar oet. Dat is umtrint ein percent vaan 't bruto binnelands produk vaan de 27 len same. Es vergelieking, 't nationaal budget vaan Fraankriek is umtrint 800 miljard euro. Es tegestèlling vaan de nationaal begrutinge, maag de EU gei begrutingstekort höbbe. Alle oetgaves mótte door de inkoumes weure gedèk.
Landkreis Altenkirchen
De Landkreis Altenkirchen ies 'ne landskrink (Landkreis) in Rienland-Palts, Wes-Duutsjland. De houfplaats ies Altenkirchen (Westerwald). Mit 'n groatte van 641,99 km2 en, volges de census van 31 december 2019, 128.805 inweunersj, haw de krink op dat momint 'n bevoukingsdiechte van 201 de km2. 't Gief 118 gemeintes in dizze krink.
Europese Unie
Budget
'n Aander belaangrieke oetgaaf vaan de EU weurt gevörmp door de structuur- en cohesiefoondse. Dees foondse veur däörzaom greui höbbe es dool de oonderling ikkenomische versjille tösse de rezjio's kleiner te make en de ikkenomische struktäör vaan de Unie beter te make. Wat betröf de struktäör speule de aonlègk vaan infrastruktäör, plattelandsoontwikkeling en bevördering vaan de wèrkgelegeheid 'n ról vaan beteikenis. De doemekroed geit veurnaomelek nao de ermste regio's vaan de Unie, evels ouch de rijkere, beveurbeeld veur de herstruktäöriering vaan aw industriegebeijer en oonderwies.
Landkreis Altenkirchen
'ne Landskrink in Rienland-Palts ies vergeliekbaar mit 'ne krink in Noordrien-Wesfale (NRW). 't Geuf ivvels get oetzongeringe. Zoa zin de gemeintes in 'ne landskrink väöl kleiner en vörme zelfs de kleinste dörpkes 'n gemeinte, wiel de gemeintes in NRW väöl groater zin (vergeliekbaar mit de Nederlandse en Belzje gemeintes. In Rienland-Palts zin de Landskrink dan waer verdeild in verbandsvrie gemeintes (Verbandsfreie Gemeinden), verbandsgemeintes (Verbandsgemeinden) en verbandsangehuèrde gemeintes (verbandsangehörigen Gemeinden). De verbandsvrie gemeintes zin, zjuus wie de krinkvrie sjtae in NRW, neet aafhenkelek van de krink. De verbandsgemeintes zin dat, zjuus wie de geweun gemeintes in NRW, waal aafhenkelek van de krink. De verbandsangehuèrde gemeintes höbbe meh hièl wieneg mach en moete daovan 't meiste deile mit de verbandsgemeinte woa ze tot behuère. Hiedoor lieket 't gemeintebesjtuur van Rienland-Palts väöl miè op dat van Frankriek, 't land wat in 't ièrsjte decennium nao de Twiède Waereldoorlog Rienland-Palts haet opgeriech en haet bezat.
't Geuf gein verbandsvrie gemeintes in dizze krink.
In 't nuujs - Nederlands Limburg
2019
In Nederlandj zien groetsjeepse herindeilinge in diverse provincies. In Limburg óntsjteit de gemeinte Baekdale (oet Nut, De Óngerbenk en Sjènne).
Kroatisch hierevoetbalèlftal
Historie
Ind 1990 woort 'n officieus Kroatisch èlftal samegestèld. 't Land waor op dat memint nog neet oonaofhenkelek en in 't Joegoslavisch èlftal, wat nog bestoont, späölde Kroate gewoen mèt. Naotot Kroatië ziech in 1991 esnog aofsjeide, kós de erkinning beginne. Kroatië woort in 1992 touwgelaote tot de FIFA en in 1993 tot d'n UEFA.
De erkinning vaan 't èlftal kaom zjus te laat veur 't WK vaan 1994, meh aon 't Europees Kampioensjap vaan 1996 moch 't wel mètdoen. Kroatië haolde hei de kwartfinaal. Nog väöl beter góng 't op 't WK vaan 1998. Nao 'n 3-0 wins op Duitsland, e verlees tege Fraankriek en wins op Nederland woort dit klein land daarde.
Kālidāsa
thumb|upright=1.1| Kālidāsa (Devanagari: कालिदास, litterlik ómgezatj: "dener van Kálii") waas 'nen dichter en sjriever in 't klassiek Sanskriet. Hae is veural bekèndj es de sjriever van Meghadūta, Abhijñānashākuntala en Kumārasambhava. De periood worin d'r laefdje is neet mit zekerheid vas te stèlle, meh vèltj wersjienlike inne Gupta-periood, örges inne veerdje, viefdjen of zèsdjen ieëf.
Kālidāsa zien positie inne Sanskrietlitteratuur is te vergelieke mit die van William Shakespeare in de Ingelse. Zie gedichter en theaterstökker wore veural gebaseerdj oppe hindoeïstische mythologie en filosofie.
Theaterstökker
Kālidāsa sjreef drie theaterstökker, wovan Abhijñānaśākuntalam ("De herkènning van Shakuntala") wuuertj gezeen es zie grótste meisterwirk; wie Goethe 't loos sjreef t'r zie lofdich Sakontala. 't Waas ei vanne ieëste wirken in 't Sanskriet det ómgezatj woort nao 't Ingels. Daonao is 't ouch nao väöl anger spraoke ómgezatj.
Alle theaterstökke zeen:
Gedichter
Kālidāsa is de sjriever van twieë Indische epe: Raghuvamsa ("Dynastie van Raghu") en Kumārasambhava ("Gebaordje van Kumāra"). Ónger zien euverige gedichter bevinje zich ónger anger Meghadūta ("Woukbaoj") en Ṛtusamhāra ("De verhanjeling euvere sezoene").
Baever
De baever of d'n Europese baever (Letien: Castor fiber) is 't grótste knaagbieës det veurkump in Europa. 't Bieës is in Nederlandj en op 't Belsj ieëre oetgestorve gewaes door euverbejaging ómwilles van zien vach enne sjaaj die d'r maakdje. Allewiel haet me 't bieës op mieëder plaatse herintroduceerdj, worónger in 't Maasdaal van Limbörg, en inne Biesbosch. De baever kump veur in waterrieke gebiede wo ouch väöl buim staon. Inne baeke maak de baever dammen aan mitte stamme vanne buim die d'r haet aafgeknaag. De maere die zoea óntstaon vörmen 'n vergruueting van zie foerageergebied. 'ne Baever ètj veurnamelik jóng sjeute van waterplantje, graas en anger kroed. Ouch ètj hae de deiler van buim, wie de bark, de blajer, de wreut enne tek. Baevers laeven in femieljes van zoea vief toet zès bieëster en hajen heim in häöre börch. Zie haje geine wintjerslaop.
d'n Europese baever haet 'ne breie, gesjöbdje, horizontaal-aafgeplatdje stert. De puuet zeen tieëmelik kort. De achterpuuet höbbe zwumvleze. De kop is stómp enne oearen en ouge zeen klein. De naas enne oeare kónne waeren aafgeslaote bie 't zwumme. Ouch zitj inne wang e deil weefsel det de móndj aafsluutj wen 't bieës ónger water knaag. De tenj blieven ummer doorgreuje.
Limbörg
De baever is in 1992 op versjillige plaatsen in 't Nederlandjs-Limbörgs Maasdaal enne baekdale dao oetgezatj gewore. De ieëste bieëste haw me euvergebrach vanoeten Eifel. In 2002 talj me tieën baevers hie. Saerden haet de populaasje zich oetgebrèdj mitte zelvendje snelheid es de populaasje oppe Ardenne. Doordet de bieëster meis mitte waterhoeshajing en bieje landjboew veur väöl euverlas begóste te zörge haet de pervinsje 'nen aanpak mótte make. Allewiel hèltj det veural 't ewegvange van baevers boeten häör aangegaeve laefgebied in, same mit baeverwaerendje maotregele. Meugelikerwies kónne zie ouch waeren aafgesjaote wen die inne toekóms neet mieër in te pirke zeen.
Hoedkónde
De hoedkónde of dermatologie is d'n tak binne de genaeskónde dae zich besjeftig mit aandeuninge vanne hoed, de naegel enne haor; same waere dees aandeuninge den hoedgekrenkdje geneump. 'nen Dokter dae hoedkónde es specialisaasje haet neump me 'nen hoeddokter of 'nen dermatoloog.
Julia Kristeva
Julia Kristeva (Sliven, Bulgarije, 24 juni 1941) is 'n Bulgaarse filosofe, psychoanalytica en sjriefster.
Laevesloop.
In 1967 gong Kristeva in Paries sjtudere - mit 'n beursj, die ze nao eege zigke an De Gaulle te daanke how - an de École des Hautes Études Sociales. Tiedens d'r Kowwe Kreeg wol De Gaulle mit dae polletiek de cultureel beng mit de Oost-Blokleng behouwe. Ze leep college bie literatuursocioloog Lucien Goldmann en bie Roland Barthes. In 1972 sjreef Barthes 'n ode an de literatuurkritiek van Kristeva (l'Étrangère), dae gee oondersjeet mie makt tussje 't sjrieve va, en 't sjrieve uvver literatuur.
Discours versus metadiscours.
't Versjil tussje discours en metadiscours besjteet in häöre literatuurkritiek neet mie en 't sjoertepunt versjuuft van d'r auteur nao d'r laezer es dergenige dae 't waerk 'hersjrieft' en daodör tut laeve bringt. In de jaore saeëvetig waor dis French theory 'ne echte hype an de universitete in Amerika.
Oondersjeed tussje semiotiek en symboliek.
Kristeva makt 'n oondersjeed tussje 't semiotische, dat vör verwerping, revolutie en verendering sjteet, en 't symbolische, dat sjteet vör orde en wèt. 't Ursjte saoërt tekes numt ze vrowwelek en 't twiede, mannelek. Ze wirkt dat oondersjeed oet op de gebiede van de psyche, de taal en de kultuur.
Literaer waerk.
Naeëve theoretisch waerk sjreef ze och de detectieveromans Le vieil Homme et les loups en Possessions. Ze sjpäöle zich allbèj aaf in e neet besjtaond laand: Santa Barbara. D'r zeunt uvvereenkomste mit die sjtad in Californië en mit häör gebaortelaand. Wat die twieë plaatsje mitee verbind is de bedding die ze Kristeva beeje um häöre kritiek nao 't communisme toe mae och nao de westerse samelaeving toe, 't sociaal gecorrigeerde kapitalisme, vorm te gaeve. Ze tuuënt zich in dat opzich verwaant mit Milan Kundera.
Sjrieve uvver de literatuur.
In häör ursjte book Semeiotikè (Fraankriek, 1969) introduceert Kristeva 't concept intertekstualiteet dat ze van de kritieke van d'r Rus Bakhtin koes, dae hie doe nog neet gekaant waor. Bakhtin zaet dat ging ing taaluiting op zichzelf sjteet mae dat literaire tekste naoeen verwieze en nao de historische en sociale wirkelekheed. De sociaal interactie tussje alle taaluitinge neumt Bakhtin dialogisme en Kristeva maakt dao intertekstualiteet van en ze haat zich ummer blieve verzitte taege de westerse litterleke opvatting van dit begrip. In 1998 laet ze, 30 jaor later, nog 'ns oetee wat zie bedoeld in 't essay Europhilie-europhobie in L'Avenir d'une révolte.'t Binneste van 'n teks is 't product van 't boeteste en die interpretatie makt dudelek dat zoeget es e vastumlijnd subject neet besjteet. "D'r sjriever is e subject in ontwikkeling, 'ne carnaval, 'n polyfonie, zoonder 't väöroetzich op een mäögeleke verzoening tussje al die taegesjtilde bewaeginge, e neet-aaflaotend verzèt (91, 92)"
Zie waor d'n ierste, en tot allewijl, einegsen atheïs die op oetnudeging vaan de paus nao 't Vaticaan is gekomme um häör visie op de wereld te presentere.
Saransk
thumb|'t centrum vaan Saransk, gezeen vaanoet 't reuzeraad. Me zuut hei oonder mie de kathedraol vaan Theodor (Fjodor) Oesjakov. Saransk (Russisch Саранск, Moksja en Erzja Саранош) is 'n stad in Rusland. 't Is de hoofstad vaan de rippubliek Mordovië. Bij de volkstèlling vaan 2010 had 't 297.415 inwoeners. De stad ligk op de plaots boe de Saranska en d'n Insar samekoume.
Benny Neyman
Benny Neyman (9 juni 1951 - 7 februari 2008) waor 'ne in Nederland, Vlaondere en Duitsland bekinde zenger. Heer is gebore in Mestreech. Begin jaore '70 volgde heer 'n opleiing aon de Kleinkunst Academie in Amsterdam. In de twiede hèlf vaan de jaore '70 braok heer lankzaam door, mèr zien ierste groete hit scoorde heer pas in 1980 mèt 't nommer Ik weet niet hoe. In 1985 scoorde Benny Neyman zien groetste hit. Mèt Waarom fluister ik je naam nog haolde heer de ierste plaots in de Hollandse hitparades. Conny Vandenbos waor ziene mentor. Z'n ierste suksesse behaolde heer mèt vertaolde chansons vaan Reinhard Mey, Stefan Sulke en Joe Dassin, zengers die in Nederland toen nog neet zoe bekind waore. Later maakde heer allein eige werk. In 1983 brach heer in Duitsland 't album Skizzen op de merret, gevolg door 'n album in '87 en '94. Dann ruf' ich wieder deinen Namen waor in 1985 oach in Duitsland 'n groete hit. Vaanaof de twiede hèlf vaan de jaore '80 scoorde Benny Neyman gein groete hits mie. Wel brach heer nog 'n groet aontal albums oet, die good verkochte en heer had 'n aontal suksesvol theatertoernees. In 1996 ontving heer 'n 'Gouden Harp'. Heer maakde in 2004 'n cd in 't Mestreechs, Trök nao Blouwdörrep. Ouch zóng heer inkel Ingelstaolege duette mèt de froontvrouw vaan Pussycat, Toni Willé.
Saransk
Saransk geit trök op 't Mordvijns dörpke Atemar; in 1641 woort hei e fort mèt dezelfde naom gestiech. Atemar laog toen aon de zuidoosgrens vaan 't Tsaredom Rusland. De naam Saransk kraog 't later door zien ligking aon de Saranska. Um 't fort greujde al gaw 'n handelspos boe de plaotseleke bevolking mèt de Russe handelde. In 1780 kraog de plaots de stadsstatus. Bij de opriechting vaan 't otonoom distrik Mordovië in 1928 woort Saransk dao de hoofstad vaan. Nao d'n oorlog woort de stad sterk gemoderniseerd; allein sommege monuminte in 't centrum bleve gespaord. Ouch oontwikkelde hei ziech industrie, oonder mie elektrotechnische en farmaceutische industrie.
Ljusdal
Ljusdal is 'n gemèndje in Gävleborgs län, Zwede. De gemèndje tèltj 19.240 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 5.288,56 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 3,6 luuj de km².
Benny Neyman
In 2005 zóng Neyman same mèt 't orkes vaan André Rieu op 't Vriethof z'n Ode aon Mestreech in vief taole, te wete Nederlands, Duits, Ingels, Frans en Limburgs. Zien lètste optrejje in december 2007 waor 'n hommage aon Vandenbos.
Op 7 fibberwarie 2008 storf heer aon de gevolge vaan kaanker.
Ljusdal
Demografische óntwikkeling
4,80% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Land-vaan-Axels
frame|Ziewse dialekte in breie zin. 't Land-vaan-Axels is nommer 11 op de kaart. Land-vaan-Axels is de naom veur 't dialek oet 't Land vaan Axel, 'nen historische landstriek in 't midde vaan Ziews-Vlaondere dee deil oetmaak vaan de huiege gemeinte Terneuzen meh dao neet gans mèt samevèlt. Concreet weurt 't Land-vaan-Axels gesproke in de plaotse Terneuzen, Axel, Othene, Hoek en Zaamslag. 't Dialek weurt in 't gemein tot 't Ziews gerekend, 'nen inkele kier evels oonder 't Wes-Vlaoms.
Vörmingshistorie en plaots in 't dialeklandsjap
De Westerschelde moot in 't verleie de grens höbbe gevörmp vaan diverse typisch (Wes- en Oos-)Vlaomse taolkinmerke die op de Ziewse eilen neet veurkoume. Zoedoende heet woersjijnelek de taol vaan 't Land vaan Axel vreuger neet wezelek versjèld vaan 't Land-vaan-Cadzands. Dao kaom evels veraandering in wie Terneuzen 'n vestingstad woort boe de ziemach vaan de Rippubliek 'ne belaankrieke basis had. In deen tied voont 't Ziews, wat in de Rippubliek mie prestiesj had es 't Wes-Vlaoms, hei ingaank. De verspreiing heel op bij de grenze vaan 't Land van Axel, umtot dit 'n eiland waor wat door kreke vaan aander landstrieke gesjeie woort. Ouch 't Land vaan Cadzand, wel protestants meh mèt minder militair presintie, bleef vaan dezen invlood versjoend. ('t Land vaan Hulst, zjus oostelek vaan Axel, heel zien eige dialek, dewijl de dörper zuielek devaan ziech aonslete bij diverse Oos-Vlaomse dialekgróppe vaan 't Belsj.)
De mieste Nederlandse dialectologe höbbe zoewel 't Land-vaan-Axels es 't Land-vaan-Cadzands bij 't Ziews ingedeild. Allein Jac. van Ginneken verstoont 't Land-vaan-Axels es e Ziews dialek, dewijl heer 't Land-vaan-Cadzands bij 't Wes-Vlaoms indeilde.
Klaanklier
Väöl dinger in de klaanklier zien nog typisch Wes-Vlaoms. Zoe is de Middelnederlandse ae hei veraanderd in 'nen dèks gerunden achterklinker ao. Op de Ziewse eilen is dit bij erfwäörd zoeget ummer 'nen haafope veurklinker ae. De ao huurt me allein in Middelburg en Vlissinge, en zelfs dao is de Middelnederlandse ae 'ne veurklinker es ze veur 'n -r kump. In 't Land-vaan-Axels is 't ouch daan 'n ao: baord 'baard'. Me huurt wel 'n ae es op die plaots historisch 'n e stoont: aerde 'eerd'.
In 't Land vaan Axel huurt me euveral de binnelandse vörm af in tegestèlling tot 't Ingweoons of.
De korte a veur -l vertuint wie op e groet deil vaan de Ziewse eilen de neiging um te transformere tot 'ne (haaf)lange gerunden ope achterklinker: vaolle. Dit steit in tegestèlling tot 't Land-vaan-Cadzands, boe me gewoen valle kint.
De Middelnederlandse ii/ij en uu zien einklaanke gebleve, wie in alle Ziewse en Wes-Vlaomse dialekte. Heimèt versjèlt 't Land-vaan-Axels dujelek vaan 't Hulsters en de dörper oet de grensstriek. 'Ies' beveurbeeld klink in Axel wie ies, in Philippine wie ès en in Hulst wie ais. In de wäörd bluven, pupe, twuvel, vuuf en wuuf klink 'n uu op de plaots vaan de Middelnederlandse ii; ouch dit is universeel veur 't Ziews en 't Wes-Vlaoms, dewijl de umringende Oos-Vlaomse dialekte ouch dao è, ij of ai höbbe.
De korte o veur 'ne velaire nasaol weurt in e woord wie joenk soms tot oe geslote. In 't Land vaan Axel gebäört dit evels neet consequent, wat in 't Land vaan Cadzand wel zoe is.
Wie in e groet deil Ziews-Vlaondere, bekaans gans Wes-Vlaondere en e groet deil vaan Oos-Vlaondere weurt d'n oetgaank -en 'ingeslók' tot lèttergreepdragende nasaol.
De -r- vèlt oet wienie 'n -s drachter kump. Dit is vrij algemein op de Ziewse eilen, in 't Wes-Vlaams en ouch in 't Land vaan Hulst.
Grammair
In de grammair deit 't Land-vaan-Axels noe ins mèt 't Ziews, daan weer mèt 't Wes-Vlaoms mèt.
't Persoenelek veurnaomwoord jie/je besteit zoewel beklemtoend es oonbeklemtoend. In 't Land-vaan-Cadzands gebruuk me gie. Ouch de verveuging mèt twie kier 't persoenelek veurnaomwoord is in 't Land vaan Axel oonbekind (Axels maok j(i)e tegeneuver Cadzands maakje-gie).
In 't Land vaan Axel gebruuk me 't persoenelek veurnaomwoord wudder veur 'veer'. Op de Ziewse eilen is dat in 't gemein oans/ongs etc., al kump wulder ouch dao veur.
't Systeem mèt twie infinitieve, wat de mieste Ziewse dialekte vaan 't Aajdfries höbbe euvergenome, besteit in 't Land vaan Axels neet mie. D'n infitinief indeg ummer op -n.
In 't Land vaan Axel weurt, wie in gans Ziews-Vlaondere, 't voltoejd deilwoord mèt ge- gevörmp.
't Werkwoord 'höbbe' heet in 't Land-vaan-Axels euver 't algemein Wes-Vlaomse vörm: d'n infinitief meh ouch d'n ierste persoen inkelvoud is èn.
Hunky Dory
LP
A-Kant B-Kant
CD
kant 1
Land-vaan-Axels
Cultivatie
Oet 't Land vaan Axel kaome noets väöl dialeksjrievers of meziekgróppe. Jan Lauret oet Hoek, dee sinds jaore in Middelburg woent, maak columns veur Omroep Zeeland, boevaan 'r e deil ouch in bookvörm oetbrach. De fiesband De Lamaketta's haolde in eder geval nog bekindheid in gans Ziews-Vlaondere en traoje ouch bove de Westerschelde nog welins op. Dit veraanderde in de jaore '10, wie Broeder Dieleman opstoont. Deze zenger, dee in Middelburg woent meh in Axel opgreujde, braok lendelek door mèt verstèlde folk dee oonder mie op Bonnie Prince Billy waor gebaseerd.
Communicatie
Communicatie is de oetwisseling va gedachte, geveul, informatie (doeër zintuge: visueil, auditief, tactiel, reuk, sjmaak) en ideeë.
Óngerwerpe mit betrikking tot communicatie:
't Communicatiemodel vaan de Johari-vènster steit bekind es 'n gooj sjets wie communicatie tösse lui geit.
In de Europese middeliewe woort väöl gebruuk gemaak vaan d'n héraut.
Haaksbergen
frame|Ligking vaan Haaksbergen in Euverijssel Haaksbergen (Twents: Hoksebarge) is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Euverijssel, in Twente, tege de grens mèt Duitsland (Noordrien-Wesfale) en Gelderland, mèt 'n oppervlak vaan 105,48 km2 (daovaan 0,56 km2 water) en (per 1 april 2016) 24.320 inwoeners. Neve de hoofplaots Haaksbergen, mèt circa 18.000 inwoeners, kint de gemeinte nog de kerne Boekelo, Brammelo, Buurse, Eppenzolder, Holthuizen, Honesch, Langelo, St. Isidorushoeve en Stepelo.
Historie
Haaksbergen moot roond 't jaor 800 oontstande zien aon de Buurserbeek. Me heet opgraovinge gedoon die aontuinde tot roond 't jaor 1000 hei e houte kèrkske stoont, op de plaots vaan de modern Sint-Pancratiuskèrk. In 1188 weurt de plaots veur 't iers geneump, es oonderdeil vaan 't bezit vaan de Graof vaan Dale. In de loup vaan d'n tied greujde Haaksbergen oet tot hoofplaots van 't glieknaomeg geriech, boe-oonder väöl kleinder dörper oet de umgeving vele. Roond 1400 verlagte en kanaliseerde ze de Buurserbeek, zoetot ze bevaorbaar woort en d'n IJssel binne bereik kaom. Zoe kós me euver water groete Hanzestei wie Zutphen, Deventer, Zwolle en Kampen bereike.
In de negentiende iew kaom de textielindustrie, groet in Twente, ouch hei op. Op e zeker memint wèrkde 80% vaan de beroopsbevolking in d'n textiel. Nao d'n oorlog zörgde dit daan ouch veur massa-oontslaoge en väöl sjomaasj.
Svenljunga
Svenljunga is 'n gemèndje in Västra Götalands län, Zwede. De gemèndje tèltj 10.409 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 925,54 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 11,2 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
9,12% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Neil Armstrong
thumb|Neil Armstrong op de maon in maonlander Eagle, kort nao de maonwandeling. Neil Alden Armstrong (Wapakoneta (Ohio), 5 augustus 1930 - Columbus (Ohio), 25 augustus 2012) waor 'nen Amerikaanse tespiloot en astronaut. Heer zat op 21 juli 1969 (20 juli in de Vereinegde Staote) es ierste mins voot op de maon.
Armstrong heet gedeend in de Koreaansen Oorlog es gevechspiloot veur de U.S. Navy. Heer studeerde aon de Purdue-universiteit en behaolde 't bachelors-diploma vaan luchtvaartkundeg ingenieur in 1955. Later woort heer tespiloot veur de NASA en bestuurde zeve kier 't X-15-vleegmasjien, wat 't snelheidsrecord in de loch vestegde en tot 70 kilometer huugde kaom. In 1962 woort heer door de NASA geselecteerd es astronaut. Heer waor de commandant vaan de Gemini 8-missie, die in 1966 es ierste 'n koppeling tösse twie ruimtevaartuige bewèrkstèllegde. Heer waor daobij de commandant vaan 't vervaangingsteam veur de Apollo 8-missie.
In 1969 waor heer de commandant vaan de Apollo 11-missie um op de maon te lande. Heer oontsnapte in 1968 op 't nipperke aon d'n doed tijdes 'n training veur de maonlanding. Tijdes de eigeleke missie naom heer twie minute en 21 seconde veur de landing de controle euver vaan de maonlandingsmodule Eagle umtot de otomatische landing dreigde plaots te vinde in 'n gebeed mèt väöl klein kraters en "rotsblokke zoe groet wie Volkswages", en zat häör neer in e vlaak gebeed, inkel hoonderde meters weier. Inkel ore later stapde heer oet de maonlander. Wie heer d'n ierste voot op de maonbojem zat, spraok heer de zin:
De 'a' in "for a man" woort evels biezunder kort oetgesproke, en door de slechte kwaliteit vaan de geluidsverbinding woort de zin wereldberoemd es "That's one small step for man, one giant leap for mankind." (wat semantisch gezeen oonzin is, umtot man daan dezelfde beteikenis heet es mankind). Zelf beweerde Armstrong tot heer de 'a' wel degelek had oetgesproke, of althans had bedoeld um ze oet te spreke. Analyses mèt modern computertechnieke vaan de betreffende geluidsopname geve häöm hei-in geliek: heer heet de 'a' wél oetgesproke.
In 1970 verleet Armstrong de NASA. Heer haolde datzelfde jaor 'ne masters-titel in ruimtevaarttechniek aon de universiteit vaan Zuid-Californië. Heer woort hoeglieraar loch- en ruimtevaarttechniek aon de universiteit vaan Cincinnati en koch in 't kortbij gelege Lebanon 'n boerderij mèt 40 hectare groond woe heer in deiltied 'n boerebedrief begós.
In augustus 2012 woort Armstronf aon zie hart geopereerd. Op de 25e vaan dee maond storf heer in 'nen hospitaol.
Kabbinèt-Rutte II
thumb|250px|Zetelverdeiling vaan de VVD en de PvdA tijdens ‘t kabbinèt 't Kabbinèt-Rutte II, ouch wel ‘t kabbinèt-Rutte-Asscher genömp, waor e Nederlands kabbinèt. 't Waor e kabbinèt gevörmp door de polletieke partije VVD en PvdA. 't Stoont oonder leiing vaan premier Mark Rutte en woort op 5 november 2012 beëdeg es opvolger vaan kabbinèt-Rutte I, nao de Twiede Kamerverkezinge vaan 12 september 2012 en de dao-opvolgende kabinètsformatie. 't Kabbinèt hat in de Twiede Kamer bij de start 'n gans kleine mierderheid vaan 76 zetels. Op 14 miert 2017 had Mark Rutte 't oontslaag vaan 't kabbinèt aongeboje aon keuning Willem-Alexander. 't Is 't ierste kabbinèt sinds 1998 dat de ganse parlementaire periood vaan veer jaor heet kinne aofmake. Kabbinèt-Rutte III woort beëdeg es d'n opvolger vaan 't kabbinèt-Rutte II, nao de Twiede Kamerverkiezinge vaan 15 miert 2017 en de formatie vaan 't kabbinèt die dao-op volgde.
Allewel 't kabbinèt 't ierste sinds 1998 waor wat succesvol de ganse perlementaire periood aofgemaak kraog, mooste bei partije aon populariteit inboete. Dat kaom groetendeils doortot VVD en PvdA väöl mooste snije in 't budget door d'n ikkenomische crisis. Mer 't waor ouch deils te daanke aon de groete ideologische versjèlle tösse de twie partije (liberaol en sociaoldemocratisch) mèt es gevolg tot rechse noch linkse stummers ziech neet good kóste herkinne in 't program vaan de coalitie. VVD verloor ach zetels in de verkezinge vaan 2017 en góng vaan 41 nao 33 zetels. Ze bleef evels de groetste partij vaan 't land en kraog daodoor de meugelekheid door te reagere nao de verkezinge. De PvdA verloor 'n historisch aontal zetels. Zie góng vaan 38 nao 9 zetels en verloor daomèt 29 vaan häör zetels.
Ieredevisie
De Ieredevisie is 't hoegste niveau van versjillende sjporte in veural Nederlandj.
Inden
Inden is 'n Rienlandse gemeinte in de krink (Kreis) Kreis Düren, te Noordrien-Wesfale (Duutsland). Mèt häör 35,93 km² en 7020 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 195 de veerkante kilometer.
't Op 106 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 7 oortsdeile.
Exoplaneet
thumb|right|250px|Aontal oontdèkde exoplanete per jaor (t/m 26-11-2017). 'n Exoplaneet is 'n planeet die drejt um 'n aander staar es de Zon, dus in 'n aander zonnestèlsel es dat vaan de Eerd. De ierste exoplanete woorte oontdèk in de jaore '90. 't Is koelek meugelek die planete rechstreeks te oontdèkke, dit gebäört bekans ummertouw indirek. De oontdèkking vaan exoplanete kump ummertouw dèkser veur, umtot de technologie steeds beter weurt. Per miert 2022 zien al mie es viefdoezend exoplanete bekind. De Keplermissie heet op 2 fibberware 2011 aongegeve tot zie nog 1235 kandidaat-exoplanete oonderzeuke, boevaan 'rs 54 in de bewoenbaar zaone zouwe kinne ligke. In fibberwarie 2014 maakde de ESA bekind tot ze häör eige missie veur 't vinde vaan exoplanete góng oetveure. Dit projek dreug de naom PLATO.
Methode
Umtot planete roond aander stare gei leech oetstraole zien ze slech te zien. Ze kaatse wel 't leech vaan de staar trök, mer umtot die staar väöl mie leech oetstraolt is dat aamper woer te numme. Daorum is 't bijnao neet meugelek dees planete mèt telescope te zien, allein in oetzunderleke situaties, zoewie hiel groete planete of es ze nog hiel joonk zien en dus nog väöl infraroedstraoling oetzende. Ouch es de staar neet väöl leech straolt zoewie 'ne brojnen dwerg is 't meugelek.
thumb|right|200px|[[Animatie vaan 'n zwoer exoplaneet roond 'n staar. Allein 't deil vaan de exoplaneet aon de staarkant weurt verleech. De beweging vaan de planeet bringk via häör zwoertekrach de staar in beweging. Alletwie bewege um hun gemeinschappelek zwoertepunt (massacentrum).]] 't Gief evels 'n aontal menere um exoplanete aon te toene:
Aard vaan de planete
De mieste exoplanete zien woersjienelek gaasreuze wie Jupiter en dus oongesjik um op te leve of zelfs op te lande. De astronome zien wel verbaas tot d'n aofstand vaan de planete tot hun staar zoe klein is. Meugelek weurt dit veroorzaak door de methode vaan woernumme: dees planete vertuine 't groetste effek wat gemete kin weure en weure bij de gebruukde methodes dus es ierste oontdèk. Toch is ouch 'n aontal exoplanete gevoonde die ligke in de bewoenbaar zone, en aander eerdechtege planete (neet alle eerdechtege planete zien gesjik um op te kinne leve): zuug ouch supereerd.
Mèt de jaore is 't aontal oontdèkde kleinder plante touwgenome. Ouch zien ummer dèkser complete zonnestèlsele bij stare oontdèk. Zoe voont me in oktober 2013 bij de klein staar KIC 11442793 neet minder es zeve planete.
Warschau
Warschau (Pools: Warszawa) ies de hoofsjtad van Pole. Mèt 1 726 600 (2014) inweunersj ies 't ouch de groatste sjtad van 't land. Warschau liegk aan de Weichsel in de provincie Mazovië.
Historie
Warschau woort veur 't ièrsj vermeld in 1241. Doe waor 't nog mer e klein vössjersjdörpke. Warschau waor ièrsj de hoofsjtad van 't vorstedom Mazovië. In 1596 verplaatsjde de Poolse keuning zien residentie van Krakau nao 't centraler gelege Warschau.
In de jaore 1655-1660 woort de sjtad bezat door de Zjwede, die allerlei kosbaarhede mètnaome nao hun vaderland.
Sjtadsgeziech
't Centrum van de ouw sjtad ies de Rynek, de mert, umgeve door kleurige hoezer, die tösje 1949 en 1963 minutieus herboewd woorte onder leijing van 'ne Russische arsjitek. Ouch ander sjtraote en 'n deil van de ouw umwalling (met 't bastion Barbakan) woorte hersjtèld.
Aan de rand van de ouw sjtad liek 't Keuninklik Paleis en de aan keuning Sigismund III Wasa opgedrage gedènkzuul. Sigismund waor de keuning dae Warschau es hoofsjtad koos.
Ten weste van de ouw binnesjtad ies nao de Twiède Waereldoorlog e nuuj centrum geboewd. Dit deil van de sjtad haet hoag, modernistische geboewe en breij sjtraote, dèks mèt vrieliegkende trambane. Hie liek ouch 't Paleis veur Cultuur en Weitesjappe, e kolossaal boewwerk in stalinistische sjtiel. 't Woort geboewd tösje 1952 en 1955 en waor e gesjènk van Stalin aan de sjtad.