cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oeës-Bergs
Topografie
Oeës-Bergs weëd gesjproke in 'n sjmaal sjtrook ten noordoeëste va g'n Uerdinger linie. De grens mit de Leegsaksisje dialekte weëd gevurmd durch de Eenheeds-pluralislien. Ten zuudoeëste van Remscheid valle de grenze va g'n Uerdinger en Benrather Linie (make-mache) same.
Oeës-Bergse dialekte weëde gekald in de nieëkste plaatsje: Mölm (Mülheim an der Ruhr), Esse-Werde, Esse-Kettwig, Velbed-Langeberg, Wuppertal-Elberfeld, Remscheid-Lüttringshausen, Remscheid-Lennep, Radevormwald, Hückeswagen, Wipperfürth, Marienheide, Gummersbach en Bergneustadt.
Hertogdom Limburg
thumb|250px|[[Joan Blaeu: Theatrum Orbis Terrarum, sive Atlas Novus in quo Tabulæ et Descriptiones Omnium Regionum, veer dele, Amsterdam 1645ff. hie aafgebeeld: Germania Inferior, Aegidius Martinus: Ducatus Limburgum]]
't Hertogdom Limburg waor èng van de Zaeëvetieën Provinciën van Bourgondië en is oontsjtande bie 't oetèèvalle va Neder-Lotharinge. In 't midde van d'r 11de ieëw waor Frederik ll va Luxemburg hertog va Neder-Lotharinge en voogd van de abdij Stavelot-Malmedy. Haeë zow d'r örsjte graaf va Limburg waeëre en sjtorf in 1056. De erfdochter van Frederik, Judith, trowde mét Udo of Otto dae in 1061 comes de Lemborch geneumd wert. In 1064 boewde e 'n primitief burcht en sjtadsömwalling in Limburg. De later versjterkinge fungeerde neet langer wie bies in d'r 16de ieëw. Bies an d'r Limburgse Successiekrèèg how 't hertogdom de volgende vorste:
Andegerebinha
't Andegerebinha is 'n Australische spraok die gekaldj wuuertj in 't Naordelike Territorium van Australië, in 't gebied rónjelómme Hay-reveer enne Pitura-baek, t'n oeaste van Alyawarra, en ouch in Queenslandj. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 10 luuj (1981) en haet de ISO 639-3 code adg.
Hertogdom Limburg
Oorsjpronkelèke ömvang
De plaatsje Ieëpe, Mechele en Wahlwiller zeunt de ènnige Nederlands Limburgse plaatsje die oeëts deel oetmakde van dit hertogdom. 't Hertogdom Limburg ömvatte roond 't jaor 1600 de volgende plaatsje, die noe op 't Belsj liegke en, op Teuve en Rimmersjdel nao, allemaol in de provincie Luuk.
Besjtuurlijke indeling
't Hertogdom waor ingedeeld in vief sjaeëpebaanke of kwartiere (ouch bans of banke geneumd) (mèt 34 dörper behalve Limburg en Herf) en 9 hieërlikhede:
Andegerebinha
Alternatieve name zeen Andigibinha en Antekerrepinhe. 't Guuef e waordebook.
Hertogdom Limburg
Oonder Brabant
Sinds d'r Sjlaag bie Woeringe sjtong 't gebied oonder Brabantse controle, en zoe waoërt 't vanoet Brabants gezichspeunt ooch wal Overmaas of de Brabantse lande van Overmaze geneumd. 't Graafsjap Dalhem, 't Land van 's-Hertogenrade en saer 1381 ooch Graafsjap Valkeberg sjlute daobie aan. De hertogdomme van Limburg en Brabant waore saer dan verenigd in 'n personele unie, die vervolgens in Bourgondische heng övergong.
Andegerebinha
De spraokstatus veur dees spraok is bao oetgestórve (8b); det beteikentj det de spraok allein nag gekaldj wuuertj door luuj vanne groeateljergeneratie of ajer die weinig meugelikheje höbbe veur de spraok te gebroeke.
Hertogdom Limburg
Sjpaans Overmaas
't Aander deel van de leng van Overmaas bleef in Habsburgse heng, örsj Sjpaans, later Oostenrieks.
Nederlandse provincies
1814. Köning Willem I nèmt de departemaentsgrenze över es provincies van 't Verenigd Koninkrijk der Nederlande, mae ze krege wer de name van de aow vorstendomme. D'r köning waor ooch hertog van Limburg mae e how gèè gebied dat dae naam droog. E hechde d'r aa, dat d'r aowe naam Limburg neet verlaore gong en daovör kreeg 't departemaent van de Neder-Maas dae naam, 't hertogdom Limburg (1839-1866).
Älvkarleby
Älvkarleby is 'n gemèndje in Uppsala län, Zwede. De gemèndje tèltj 9.084 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 213,37 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 42,6 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
8,56% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Cultuur
Cultuur in 't algemein verwies nao 't petroean van miensjelike activiteit enne symbolische structure die dees activiteiten 'n zeker mening gaeve. In filosofische zin wuuertj cultuur, det det dore miens verwórven is, taengeneuvere "natuur", det det aangebaoren is, gestaldj. 't Guuef oetereinloupendje definities van "cultuur", die dujen op versjillige theoretische benaderinge veure bildvörming of evaluatie vanne miensjelike activiteit en zien produkte.
Martin Poglajen
Martin Poglajen (Esse, Duutsjlandj, 28 september 1942) is 'ne veurmalige Nederlandse judoka.
Poglajen naom in 1972 names Nederlandj deil aan de Olympische Sjpele van München wiej dees sjport veur 't eësj op 't program sjtóng. Dao bereikde hae in de gewichsklasse haufzjwaorgewich (pès 95 kilogram) de derde runj, wo-in hae veur de medajjes woort oetgesjakeld door de rus Guram Gogulauri.
Zien groaste succes in zien judocarrière behaolde hae in 1965, wiej hae Europees kampioen woort in de klasse PRO -80 kg. Ein jaor eërder waas hae al tweëde gewore in de aope klasse. Zien groatste succes biej de Waereldkampioensjappe waas ein tweëde plaatsj in 1967 in de middegewichsklasse (80 kg).
Biej de Europese Kampioensjappe veur ploge behaolde hae mèt zien Nederlandse plooggenote drie keër de zilvere medajje (1965, 1969 en 1971).
Milieu
't Milieu in algemeine zin is de omgaeving. In de sociologie is 't milieu van 'n persoen de sociaal klasse woe-in hae laef. Vaak weurt mit milieu de natuurlike, ecologische laefomgaeving bedoeld; dit is vaak in combinaties as milieuverontreineging en de milieutop. De tak van de weitesjap die zich hiemit bezighilt, is de milieukónde.
De "Milieubewèging"
De milieuwètensjap hingt naaw soame mit de medische wètenschap, ömdat de aontasjting vaan 't milieu ien de miesjte gevalle noadèjlige gevolge hèt vuur de gezongdhèt vaan de lui. Zo kènt 't zien, dat ien de loch dèj mer ienoasemt, van alles zèt, wat derien terèèch is gekwoeme doer towdoen vaan febrieke en gemotorizeerd verkier, en oedoer ze lang neet mé zo zuuver is, es ze vaan nateure waor en oach moot zien vuur de gezongdhèid.
Oach 't woater wurt wé langer wé mie vervuild, doerdat febrieke chemisch oafvaal ien bjèke en revere loze. Soms gebeurt dat mèt vergunning, mè oach nogal 'ns derzongder. Ien 't lèsjte gevaal is dat daan ien sjtreit mèt de règels vaan de Milieuwitgjèving en dus stroabbwoar. De zuverhèit vaan 't woater is neet alleng belangrijk vuur de gezongdhèid vaan de lui, (doerdat de vervuiling oeteindelek ien 't drinkwoater terèch kömt en ömdat mer kraank wurt, es mer ien vervuild woater gèit zjwumme), mè oach vuur aal wat ien 't woater lèèf, zoès visse en aander deere.
Behalve de loch en 't woater wurt oach de grongt dik vervuijld. Dat gebeurt ien veul gevalle doer febrieke, dei hun chemisch oafvaal uurges sjtorte, oenoa 't de grongd ien trèkt. Soms is 't daan hél ongezongd, es loater op dei ploats kingder geun spwuule, of hoezer gebouwd wjère. Doavuur moot zo'n ploats daan dik gesaneerd wjère, wat betèkent, dat de grongd gezuverd wurt.
Ömdat 't vervuijle van loch, woater en grongd ("bwoejem", wurt oach woal gezaag) ien vööl gevalle mèt vergunning gebeurt, is 't miesjtaal neet gemjèkelek tjiege te hoawe doer degène, dei dat wille. Dés tjiegesjaanders verèjnige zèch nogal 'ns ien e commitee, öm ien e bepoald gevaal soame te perbere zogèt te vuurkwoeme. Doanjève zien d'r oach lui, dèj 't zo belangriek vingde, dat 't milieu zo wieneg mögelek bedoarve wurt, dat ze zèch doa full time vuur willen ienzètte. Ze rèchte daan 'n milieubesjermingsverèjniging of 'n stèchting op en geun doa vasj vuur wèrreke, of ze geun bie 'n al besjtoande verèjniging of sjtichting (tegenwoordig dik "milieuclub "geneumd) wèrreke. Aandere sjteune zo'n organizwoatie doer lid te wjère of donateur.
Plankton
Plankton is 'n vergaoringsnaam veur organisme die veurnamelik zwaevendj in 't water laeven en zoea väör häör (passieve) verplaatsing veural aafhenkelik zeen vanne hieërsjendje struiminge, dit in taengestèlling toet nekton det zichzelf aktief kan verplaatse, ónaafhenkelik vanne struiminge.
Milieu
De "Milieubewèging"
't Gehiel vaan dees commitees, sjtèchtinge en verèjniginge wurt vöölaal aongeduid as "de Milieubewèging".
Plankton
'n Aantaal aan planktonsaorte kan zich waal aktief verticaal inne waterkolóm verplaats in e daag-en-nachritme. Plankton guuef 't zich in alderhenj aan maote, van bacterieje en eincellige alge toet kwalle. 't Guuef zowaal eukaryoot es prokaryoot planktoon. Versjillige óngerverdeilinge binne plankton bestaon; de wichtigste zeen:
Milieu
Protesjte
'n Oantal gevalle, oe ien tot noe tow doer commitees, actiegroepe, of protesjbewèginge is geageerd tjiege geplande oantasjtinge vaan 't lèèfméljeu ie Limburg zien: patrouillevluchte.
Vervuijling
De hiebwoeve geneumde vervuijling van loch, woater en grongd zien neet de èjnige vurme van aontasjting vaan 't lèèfméljeu. Aandere zien nog:
Staank'wuverlasj
De miesj besjprwoeke vùrreme hievaan zien woal de rwuuk van induustrieje, zo wé chemische complexe (bevwuurbeeld DSM) en de sjtaank vaan vèrkesmasjterije.
Greunvermindering
't Stèt vasj, dat wé mie greun (plaante, dus) ien 'n umgjèving oanwezeg zien, des te gezonder dat vuur de lui doa is. Dat betèkent dus, dat wé mie vaan dat greun weggedwoen wurt (bevuurbeeld v'r de bòuw vaan now wieke vaan 'n sjtad, of v'r 't baggere va kiezel), wé minder gezongd dèj umgjèving doadoer wurt.
Leechvervuijling
Mèt dézzen term wört tegenwoordeg bedoeld, dat nao zonsongdergaank aon alle kaante zo vööl laampe branne, veraal òòch aon gebòuwe, dat mer de nateurleke duusjternis, dèj 'ne mins ze biologies gesjtel nudeg hèt, mie en mie gèèt mésse. Mie en mie sjtroatlaampe, galerijlaampe oan flets, TL-buize ien parkeergarages, koplaampe vaan otoos.
'Woepenbwoar criminalitèèt
't Lèèfmilieu van lui kènt oach oangetasj wjère doer wangedroag van persoene ien 't 'woepenbwoar, zo wé op sjtroate en wèèg. vb. 'n jeugbende of 't wuvertrèje vaan verkiersrègels.
Riechtingscoëfficiënt
De Riechtingscoëfficiënt (dèks aofgekort tot Rico of RC) gief aon wieväöl stappe omhoeg gegaange weurt es me eine stap opzij deit in 'n rechhokeg assestèlsel.
Formule
De algemein formule vaan 'ne RC in 't assestèlsel is:
boebij a = RC en, dao boe de lijn de y-as snijt. RC = a beteikent eine stap nao opzij en a umlieg. Lijne mèt 'ne zelfde RC zien evewijdeg.
Startciefer
't Startciefer kint me aofleze oet de formule. 't Is 't snijpunt mèt de y-as. Es me x=0 invölt, krijg me y=b oet de formule.
Brasília
thumb|Nationaol Congrès thumb|Kathedraol vaan Brasília Brasília (oetspraok in 't Braziliaans Portugees: [bɾaˈziljɐ]) is de hoofstad vaan Brazilië, zoewie vaan 't Federaol Distrik vaan dit land. Ze ligk in de savanne vaan 't Braziliaans Hoegland en is mèt oongeveer 2,8 mieljoen inwoeners de veerde stad vaan 't land, nao São Paulo, Rio de Janeiro en Salvador. Brasília woort in 1960 gestiech (nao 'ne bouwtied vaan veer jaor) op initiatief vaan Juscelino Kubitschek, daan president, mèt es doel de hoofstad vaan Rio de Janeiro nao 't midde vaan 't land te verplaotse. De stad woort oontworpe door Lúcio Costa (hooflijne) en Oscar Niemeyer (diverse groete gebouwe). Brasília (entans de oersprunkeleke stad) heet de vörm vaan e vleegmesjien, mèt de zier brei Monumentaol As in de lèngde, boe me diverse groete euverheidsgebouwe zoewie de kathedraol vint, en woenblök (quadras), bestaond oet flats, in de vleugele. Daoboete ligke nog diverse boetewieke en veurstei. Brasília steit sinds 1987 op de Werelderfgoodlies vaan d'n UNESCO.
Sokndal
thumb|De ligking van Sokndal in de pervincie Rogaland. Sokndal is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Rogaland in Nórwaeg. De gemeinte had 3.301 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 294,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 11,2. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1111.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Sigourney Weaver
Sigourney Weaver (Manhattan, 8 oktober 1949) is 'n Amerikaanse actrice.
Loon op Zand
thumb|Ligking vaan Loon op Zand in Noord-Braobant Loon op Zand is 'n gemeinte en e versteidelek dörp in de Nederlandse provincie Noord-Braobant. 't Groondoppervlak besleit 53 km2; 't aontal inwoeners is 22.794 per 1 januari 2006. Hoofplaots is neet Loon op Zand, meh Kaatsheuvel (dao steit ouch 't raodhoes). 'n Daarde kern is De Moer.
Bij Kaatsheuvel ligk 't attractiepark De Efteling. Bij Loon op Zand beginne de Loonse en Drunense Duine.
Charles de Gaulle
Charles André Joseph Marie de Gaulle (Rijsel, 22 november 1890 – Colombey-les-Deux-Églises, 9 november 1970) waas 'ne Franse militair en politieker. Hae vóch tiejes d'n Ieëste Werreldkrieg es 'nen officeer inne Slaag bie Verdun, waas de leier vanne Franse regering in ballingsjap tiejes d'n Twieëdje Werreldkrieg en woort d'n ieëste president van 't door 'm óntwórpe Viefdje Frans Rippebliek (1959-1969).
Biermes
Biermes ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne AANTAL inweunersj, die Biermois (mannelik) en Biermoises (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 7,96 km2 groat. Dao woonde dus zoan 307 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Rethel, wat waer deil oetmaak van 't gelieknamig arrondissemint van Rethel. Wier liegk 't op 'n huègte van 71-146 meter.
Veur e gans euverziech van de 463 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Georg Simon Ohm
thumb|Georg Ohm
Georg Simon Ohm (Erlangen, 16 meert 1787 – München, 6 juli 1854) waas eine Duitse natuurkundige.
Hae waerdje gebaore in Erlangen wo hae ouch zien opleijing volgdje. Georg Ohm is bekindj gewaore door de nao hem genumpdje Wet van Ohm Ohm  wo in de relasie tösse elektrische sjpanning, elektrische sjtroum en weersjtandj weurtj uitgedröktj.
In 1841 kreeg hae de Copley Medal.
Bronne
Dit artikel is in 't Oeals vertaaldj oet de Hollandse Wikipedia
Roems-Kathelieke Kèrk
De Roems-Kathelieke Kèrk (vaan Grieks katholikos, "algemein"), ouch-wel 't Kathelicisme geneump, is de groetse vaan de Kathelieke Kèrke en ouch vaan alle Christeleke kèrkgenootsjappe. Ze heet mie es ein miljard lede. In de Limbörge en de Euregio Maos-Rien is 't Kathelicisme vaanaajds de religie vaan de euverweldegende mierderheid vaan de bevolking. Ouch binne de Europese Unie is 't nog altied de groetse religie.
De Roems-Kathelieke Kèrk claimp de einege orzjineel christeleke kèrk te zien, die rechstreeks aofstamp vaan de lier vaan Zjezus Christus en de door häör volgelinge gestiechde kèrk ('n claim die evels ouch weurt gemaak door de Orthedox-Christeleke kèrk). Inderdaod waor d'n apostel Petrus d'n ierste paus en daomèt de veurluiper vaan de huidege kèrkprins. De paus resideert sinds de daog vaan Christus in Roeme. De paus is op dit momint Franciscus. 't Machscentrum vaan de Roems-Kathelieke Kèrk weurt 't Vaticaan geneump.
Historisch oontwikkeling
In 't jaor 1054, mèt 't Groet Sjisma, splitsde de Christeleke kèrk in Europa in 'n oosteleke en westeleke kèrk. De westeleke kèrk woort de allewijle Roems-Kathelieke kèrk, wijl de oosterse bekind gong stoon es de Orthedox-Kathelieke kèrk (al weurt zie allewijl meistes de Orthedox-Christeleke kèrk geneump). Heinao oontstoond 'n min of mie geografisch te definiëre breuk tösse 't Roems-Kathelieke Wes-, Noord- en Zuid-Europa en 't Orthedox-Christeleke Oos-Europa, mèt Centraol-Europa es 'n religieus gemengde regio.
Tijes en nao 't Westers Sjisma (1378-1417) en de Riffermatie (vaanaof 1517) begos de Roems-Kathelieke Kèrk aon 'n niergaank in terme vaan religieuze autoriteit in Europa. Daomèt zou door de iewe heer de Roems-Kathelieke monopolie op religie in Wes-, Noord- en Centraol-Europa (en mèt minder maote ouch Zuid-Europa) vervaange weure door 'n religieuze dualiteit tösse Kathelicisme en 't opkommend Prottestantisme. De positie die de Roems-Kathelieke Kèrk veur de Prottestante opkoms had, heet zie daonao noets mie trök kinne kriege ondaanks versjèllende poginge um dat wel te doen. Allewijl zien de ban tösse Kathelieke en Prottestante, boete de Kèrk vaan Roeme um, evels sterk verbeterd. De opkoms vaan christendemocratische polletieke partije in Europa nao de Twiede Wereldoorlog, 'n bewöste polletieke alliantie tösse Kathelieke en Prottestante, is dao 'n good veurbeeld vaan.
Lier
De basis vaan de religie is, wie bij de aander christeleke genootsjappe, de Biebel. Umtot de kèrk evels in de loup vaan de iewe veur väöl praktische probleme kaom te stoon, hèlt me ouch oetsprake vaan 't Vaticaan, zoegeneumde dogmata, es riechsnoer veur de religie aon. Dao-in versjèlt de kèrk vaan 't protestantisme. De lier sjrief veur tot Zjezus de lede vaan de kèrk opreup ziech op 'n zeker meneer te gedrage nao de medemins touw.
Sacreminte
De Roems-Kathelieke Kèrk kint zeve zoegeneumde sacreminte. Dat zien rituele die betrèkking höbbe op veurnaom gebäörtenisse in 't leve die d'n aondach vaan de geluivege verdene en boebij dee bij zien religie betrokke weurt. De sacreminte weure ummer door 'ne preester aofgenome. De zeve sacreminte zien:
Heilege
Lui die ziech hendeg verdeenstelek höbbe gemaak veur de religie en door de kèrk geach weure einege mirakele te höbbe laote gebäöre, kinne heileg verklaord weure. Dat hèlt in tot dee persoen in de kèrk verierd maag weure. Heilege höbbe ummer 'ne fiesdaag veur ziech. De paus deit de heilegverklaoringe, die nao 'n gecompliceerde proceduur gedoon weure. Iers moot de persoen zaoleg verklaord weure. Daan doen twie functionarisse, promotores fides, hun werk: d'n eine zeuk groonde veur de zaolege heileg te verklaore, d'n aandere brink zoeväöl meugelek arguminte bijein boeveur dee neet heileg verklaord maag weure. Officieus weure ze avvekaot vaan God en avvekaot vaan d'n Duvel geneump. Daonao nump de paus e besluut.
Hiërarchie
De Roems-Kathelieke Kèrk is hiërarchisch opgebouwd. Bovenaon steit, wie gezag, de paus. Rech oonder häöm stoon de kardinaole, die deil oetmake vaan de Romeinse Curie. Kèrkprovincies, boe-in de gaanse wereld is ingedeild, weure bestuurd door eertsbisjoppe. Kèrkprovincies zien zelf in bisdomme verdeild, die alle door bisjoppe bestuurd weure. Ouch de eertsbisjoppe en de paus höbbe hun eige bisdom; de paus is bisjop vaan Roeme. Bisjoppe zien formeel de opvolgers vaan de apostele. 'n Bisdom is verdeild in dekenaote boe 'nen deke de leiing gief. 'n Dekenaot besteit oet mierdere parochies. De pestoer is 'ne preester dae leiing gief in 'n parochie. Heer weurt geassisteerd door ein of mierder kepläöns of diakes. 'ne Keplaon is 'ne gewijde preester. 'ne Diake heet de ierste van de drei preesterwijinge gehad. Dewijl alle geisteleke ziech aon 't celibaat mote hawwe, maag 'ne getrouwde man wel diake weure.
Ringmoer
'n Ringmoer is 'n waermoer die e kestieël of e vergeliekbaar verdaejigingswirk ringvörmig ómsluutj. 'n Ringmoer kan es e vriestäöndj gehieël of in verbandj mitte boetemoere van e zelfstenjig kómpleks zeen geboedj. De moer bèdj 't achtergelaenge gebied neet allein passief besjurming, mer is inne regel doren aanlègk van waergeng (en meistes van kantjele verzeen) en door sjeetgater gedèkdje besjurmingspeziesjes ouch e waezelik bestandjsdeil van verdaejiging.
't Uterlik van 'n ringmoer vörmp same mitte moerteuren 't aanzeen van 'n börch. De gróndjvörm van 'n ringmoer is bie kestieële geboedj op 'n netuurlike verhuueging, wie 'nen heuvel of 'ne berg, aan 't landjsjap aangepas en ónregelmaesig polygonaal ofwaal väölheukig inne vorm. Kestieële die op e vlaak landj zeen aangelag höbben 'ne regelmaesigere vorm en zeen owwel rechheukig aangelag wie beveurbeildj bie 'n concentrische börch.
Vanaaf d'n twellefdjen iew woort de ringmoer geleielik es dwingelmoer te besjurming ingeveurdj. Deils kóste dees, aafhenkelik vanne saort enne gruuedje van 't objek det mós waere verdaejig, oet mieëder stèlsele van moere (wie es 'nen dwingel) bestaon. De ruumdje woort owwel gebroek veur 't haje van hónj, wilj zwiender, baere, of wen nuuedig kós 't vieë dao waeren óngerbrach. Later innen barok woort de ruumdje meistes es e löshaof ingerich. Es de vieëndj de moer haw doorbraoke, kós de verdaejiger de aanvallers ómsingelen en insloete vanaaf 't kestieël.
Barcelona
thumb|right| Barcelona is d'n hoof- en miesbevolkde stad vaan de polletieke gebeeje Otonoome Gemeinsjap Catalonië en provincie Barcelona en d'n twiede groetste stad in Spaanje mèt 'ne bevolking vaan 1,615,908 in 2008 (allein Madrid heet mie inwoeners). Dees inwoeners neume de stad ouch waal Barna, neet te verwarre mèt Barça tot door d'n vootbalclub FC Barcelona gebruuk weurt. Diverse eveneminte dee georganisierd zeen door d'n stad höbbe biegedrage aon 't huidege imago die zie heet boevaan de bekindste de Wereldexposities in 1888 en 1929, de Olympische Zomerspeule in 1992 en 't Fórum in 2004 zien.
Fontaine-l'Evêque
thumb|Locatie va Fontaine-l'Evêque in Henegouwe. Fontaine-l'Evêque is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Charleroi. Op 'n oppervlakde va 28,41 km² wonne 17.508 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 616 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|De binnesjtad va Fontaine-l'Evêque. Forchies-la-Marche en Leernes.
Lwien
miniatuur 'n Lwien is inne gróndjbeteikenis van 't waord 'n groeate massa aan snieë die van 'ne bergwandj aafvèltj. In 'n breier kónteks wuuertj 't waord ouch waal gebroek veur 'n nao ónger valle van groeate wieväölhejen aan anger grei, wie stein, drek of zelfs water (wie raenger). 't Ontstaon van 'n lwien geit meistes gepaardj mit väöl versjillige ómstenjigheje, wodoor 't döks lestig is 'n lwien te veurspèlle. 't Is aevel waal zoea det bepaoldje vaste factore, wie de wieväölheid aan snieë oppe berg enne helling vanne berg van invlood zeen oppe vörming enne gruuedje van 'n lwien. Hiedoor kan me döks waal 'n lwienwaorsjoewing van te veure aangaeve veur e bepaoldj gebied. Lwiens kónne hieël gevieërlik zeen ómdet ze alt op häör paad óm kónne dujen of kónne bedèlve. Zoea veroearzake lwiens döks miljoene euro's aan sjaaj en gaon ze ouch döks gepaardj mit miensjelik leid.
Bewegingsoonsjerpde
Bewegingsoonsjerpde is neet altied negatief. 't Kin ouch 'n bewuste käös vaan de fotograaf zien um 'n bepaold beeld te creëre.
Lies van jazzmusici
Musici stoon op hunnen achternaom gesorteerd, tenzij ze 'nen artiestenaom höbbe dee dat neet touwliet.
Bronk ien Breusj
Bronk ien Breusj (Nederlands: Bronk in Breust) Is 'n jaorliks terukkierend drijjdäögs fête ien 't Nederlands Limburgse dörp Èèsjde. 't Vingd plaots twie wèèke nao Pinksjtere, en begint op zongdig mit de Hèlige processie doer 't ganse dörp Èèsjde. Maondig is d'r Bronk ien de buurtsjap Breusj en Kâsjtert. Op deinsdig is 't Bronk ien de kèijn Èèsjde.
Åmål
Åmål is 'n gemèndje in Västra Götalands län, Zwede. De gemèndje tèltj 12.823 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 484,06 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 26,5 luuj de km².
Bronk ien Breusj
Huj den daog is Breusj 'n deil van de plaots Èèsjde, mèr waor dizze vreuger 'n opzichzelfsjtaonde gemejnte.
Åmål
Demografische óntwikkeling
8,83% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Bronk ien Breusj
De sacremingtsprocessie
't Ongtsjtoeën van de sacremingtsprocessie of de Bronk ien ozze contreien is te danke aon de laoter Hèlig verklaorde Juliana van Cornillon. Zie weerd rongd 1192 geboere in 't dörpke Retinne bie Lùk. Sinds 1222 waor zie priorin ien 't kluusjter van de zusjters Augustinessen op de berg Cornillon. Zie haw 'n groete godsvrucht tot 't sacremingt. Es gevolg van 'n visioen dat zie kreeg, ijverde zie vuur de iensjtelling van 'nne sacremingtsdaog, dèè ien 1264 doer Rome officieel weerd vuurgesjrieëve. Juliana van Cornillon kreeg postuum häöre zeen. Zie waor immers ien 1258 ien Fosse, bie Naome, overleije.
Sacremingtsdaog weerd ien 1247 vuur 't iersj ien ut Prinsbisdom Lùk geveerd. Breusj behuurde van 965 tot de Franse tied tot 't Kapittel van Sint-Maeëte ien Lùk, en waor de Prinsdom Lùk mit de voogdij belasj. Dizze verondersjtelling likt vuur de hand dat, ongder iempuls van dizze bisjoppelikke voogd, sacremingtsdaog met dao aon de verbongde processie, sinds (ongeveir) 1247 aog ien Breusj weerd geveerd. De Hierlikhèèd Èèsjde behuurde ien dèè tied (vanaof 1214), mit 't gehucht Lieg-Kâsjtert, tow aon Walram, Hertog van Limburg, oenao dit gebeed ien han keem van de Hiere van Valkeberg (nl).
Laoter zowwe de kèijne Èèsjde en Kâsjtert dizze tradisie van Breusj uëvernèème, naodat zie doer bebowwing saomegegreujd zien mit Breusj.
De Cramignon
Van begin aof aon weerd de sacremingtsdaog groet geveerd. Ien de umgèëving van Lùk en ien 'n aontal sjteij en dörpe, oe ongder Breusj, weerd (en wurd aog noe nog) bie dis gelèigeheij of bie de veering van de kermis (kirkmis) de Cramignon gedanst. Oe 't woerd "Cramignon" noe precies vandan kumpt is (nog) neet bekint. Feit is dat de awsjte vermelding van de Cramignon teruk te vingde is ien 't archief van de Lùkse Proosdij. Ien sjtukke koeëmende oet 1575, die betrikking hebbe op de aonklacht tieëge de kroegoetbaotsjter Odila oet de Pérysjtraot (Rue du Péry) sjteit: "Gekleed in mannenkleren leidde zij gedurende drie dagen in uiterste losbandigheid reidansen, die de "Cramillon" worden genoemd". Bewèèrd wurd dat de rèjdans of de Cramignon z'nne bakermat hèèt ien Griekenland en, lang leje wie Griekenland nog 'n belangrieke zeevaorende natie waor, z'nne weig hèèt gevongde nao andere Europese lan en op dij meneer ien de umgèëving van Lùk terecht gekoeëme is en dus aog ien de vuurmaolige vrieje Hierlikhèèd Breusj.
De jonkhèèd
Ien de Èèsjderse kirkdörpe sjpäölt, bie ut veere van de Bronk en bie andere evenemingte, de jonkhèèd 'n groete rol. Nao 't ongtsjtoeën van 't fenomeen jonkhèèd zien versjillende ongderzeuke gedoeën. Ieuwelang zow de taok van jonge wèèrbare manne besjtande hebbe ien 't besjerme van landerije van de kesjtielhier tieëge ienvalle van boetenaof. Mèr de jonkhèèd zurgde aog vuur de handhaving van de diks onggesjrieëve règels, die ien de dow miesjtal klenge agraorische gemengsjappe hierste. Es de dörpsmoraal zich gekrenkt veulde weerd de uuvertrèjer ter verantwoerding geroope en besjtraofd. Miesjtal waore dit vergrieëpe die neet ongder de officieële rechsjpraok veele, zoe es sjending van de trowgelofte en huwelijkstrow, sjlechte behandeling van vrow of kingder of bejaarde awwers.
Jonge onggetrowde boeredochters kòste neet zoe mèr hunne vrijer keeze, zieëker neet es dèè neet oet eige dörp keem. De jonkhèèd haw in dij käös 'n degelikke sjtum ien 't kapittel. Ongder mie um te v'rkoeme dat 't agraorisch bezit ien vrèèm han uëverging, weerde vrijers van urgens anders, 't dörp oetgeknuppeld, ien de Maos gedujd of doer de gier van de misjvaolt gehaold. Bleef de "vrèèmde èènd ien de bijt" toch volhawwe, dan mos hèèr 'n aofkaopsom aon de jonkhèèd betaole, oenao hèèr z'nne gank kos goeën, mèr heir blift daonao waol ongder 't towzich van de jonkhèèd sjtoeën. Aoch 't "rech um te maoge pikke" keem aon de jonkhèèd tòw. Weerd bie 'n berisping 't gevraogde neet gegèève dan weerd dat gewoen gepikt doer de jonkhèèd. 't Ging bie zoe 'n volksgericht d'r neet altied ève zachzinnig aon tòw en 'nne get militaire iensjlaog liekt dan aog neet vrèèmd te zien gewèès. Aoch de range van de besjtuurslede (Uëverighèèd) van de jonkhèèd: kapitejn, luutenant en vaondrig, versjterkte wersjeinlijk dèè iendruk. Toch troeëj de jonkhèèd neet alleng op es zedemèèsjter van de dörpsgemejnsjap. Bie 't ien sjtand hawwe van aw tredities en gebruuke sjpäölt de jonhèèd nog sjteeds 'n belangrieke rol.
Dij gebruuke zien diks teruk te veure nao gans awwe Germaanse rituelen dij verband heelde mit de komsj van de lente. Ien ôs umgèëving kinne v'r bevuurbeeld 't ienhoeële mit väöl verseerde peerd en 't oprichte van de Sint-Brigida-den in Norbik op zaoterdig vuur de twiede zongdig nao Paose ien Tebannet van de Sint-Gerlachus-den op zaoterdig vuur Pinksjtere en ien Maer en Valkeberg van de mei-den op 1 mei.
Zien ien de naoburige dörp de Jonhède vuural betrokke bie 't organisere van de lentefête (meidenplante) ien de Èèsjderse kirkdörp, likt dèè naodruk mier op 't veere van de Bronk en de Cramignon, mèr aog bie andere fête is de jonkhèèd van de partij. Volges treditie wurd van 'n pas iengewejde pasjtoer bie 't opdraoge van z'n iersjte plechtige Hèlige Mis ien de parochiekirk, de woening verseerd doer de jonkhèèd van zing buurtsjap. Dat gebäört aog bie de veering van 'n zilvere of gôwwe preesjtersfête of gôwwe broeloft, dan waol bie de veering van 'n jubilei van 'n lid van de jonkhèèd zelf. Bie de installatie van 'nne nujje börgemèèsjter gèève de jonkhède acte de présence. Aog wurre de jonkhède betrokke bie de organisatie van biezongdere fête, zoe es bevuurbeeld ien 1984 bie 't bezeuk van Häöre Keuninklikke Hoegheid Prinses Margriet aon Èèsjde, bie de gelègehèèd van de oeëpening van 't nujje gemejntehoes ('t vuurmaolige Urselinenkluusjter), of ien 1995 wie Häöre Keuninklikke Hoegheid Prinses Beatrix Èèsjde bezoch.
Zoe es bliekt zien aog ien ozze tied aon Jonhède nog sjteeds belangrieke taoke towbedejld.
't Optrikke
Op twiede Pinksjterdaog wurd volges treditie doer de jonkhède van Breusj, Èèsjde en Kâsjtert opgetrokke. Dit wilt zegge dat d'r 'n nuj besjtuur, de uëverighèèd, wurd saomegesjteld. Dit gebäört ien plaoteselikke cafés. Vuur de jonkhèèd van Breusj is dit ien Heerlijkheid Breusj.
't Optrikke hilt ien dat per opbod de besjtuursplaotse wurre verkoch. Degene dèè oeteindelik 't hoegsjte bod plaotst kriegt de uëverighèèdsfunctie. De uëverighèèd besjtèèt miesjtal oet 'nne kapitejn, 'nne luutenant, de vaondrig en 'nne sikkretaoris. De sikkretaoris hèèt neet altied tot de jonkhèèd behuurt. Ien 't jaor 1908 weerd d'r vuur 't iersj gekald uëver dat de jonkhèèd oetgebrejd weerd mit 'nne veerde persoen.
't Optrikke gebäört per uëverighèèdsfunctie aofzungderlijk.
Um op 'n plaots te maoge beeje mosse vuuraof aongèève datse wils mitbeeje. Esse neet kinbaar hebs gemak um mit te beeje, vervilt d'n rech op beeje op dij functie. De kins dan waol beeje op ander functies. Normaal hèèt de kapitejn van 't awwe jonkhèèd de leiding uuver 't beeje. De nujje uëverighèèd is pas 'n feit es alle veer de lede hun nuj functie goot vingde.
Neive 't optrikke van de uëverighèèd, wurre aog de functie van de sjtendaordraegers/sjtendaore en de hèliggedraegers op dezelfde meneer verkoch.
Es litsjte, mèr daorum neet minder belangriek, wurd aog nog de draegers van 't Mariabeeld vasjgelag. Dit gebäört neet persé per opbod.
Volges goot gebruuk gèèt 't ganse nuj aongetroeëje gezelsjap nao aoflaop van de vergadering zich vuursjtelle aon de Breusjterse horeca.
De däög nao Pinksjtere
Ien de twie tusselikkende wèèke tusse Pinksjtere en de Bronk zal flink get werk motte wuure gedoeën um de Bronkdäög 'n succes te maoke.
De buugel
't Organiseren van de Bronk kosjt de jonkhèèd väöl geld. Ein van de belangrieksjte ienkomsjtebronne is de "buugel". De jonkhèed geit edere aovend, hoes aon hoes rongd um 'n donatie te vraoge. Dis biedraoge is gans vrieblievend. De adresse oevan de bewoeners neet aonwezig zien wurre opgesjrieëve, en op 'n laoter tiedsjtip nog es bezocht, es de tied dit towlaot.
De loeëterij
Ien de Bronkdäög wurre d'r aon 't aonwezige publiek loeëte verkoch. Dis loeëte motte netuurlik wurre gedrukt. Miesjtal geit de jonkhèèd al de daog nao Pinksjtere nao de drukkerij um hun besjtelling te plaotse. Dit wurd zoe vreug meugelik gedoeën, umdat 't aog mäögelik is loeëte aon de däör te kaope. Dit kin terwijl de jonkmanne aon 't rondgoeën zien mit de buugel. De belangrieksjte rèèje is echter 't iensjrieve van de vrowwelikke lede. De mèèdskes wurre es lid iengesjrieëve bie 't bezeuk mit de buugel.
Prieze loeëterij
De verkaop van de loeëte tijdens de bronkdäög bringt netuurlik prieze mit zich mit. Dis prijze wurre oetgekoeëze bie de ongdernèèmers dij in Breusj zien gevesjtigd.
Jacquette
Ien de processie geit de jonkhèèd geklejd ien jacquet. Umdat neemes zoe 'n kleijjer heit, motte die gehuurd wurre. De hoeg heuj lievere minder probleme op. De hoeg heuj van Breusj en Kâsjtert zien ien tieëgesjtelling tot Èèsjde, zjwart van kleur. De heuj van de jonkhèèd van Èèsjde zien gries van kleur.
Hermenie
De meziek is zongder twiefel eng van de belangrieksjte onderdejl van 't Bronkgebäöre. Aon de jonkhèèd de taok um d'rvuur te zurge dat de hermenie aonwezig is. Dit gebäört ien Breusj nao aoflaop van de repetitie ien 't verejnigingslokaal van de Keuninklikke aw Hermenie van Èèsjde. Tijdens de repetite makt de jonkhèèd aofsjpraoke mit 't besjtuur van de hermenie, en nao aoflaop van de repetitie wurre de muzikanten benaoderd doer 'nne towspraok op de bok van de dirigent. Mit 't besjtuur wurre de formele aofspraoke gemak, zoe es 't laope van de processie, 't begeleide van de jonkhèèdsmis en 't ierbringe. Mit de muzikante wurre aofsjpraoke gemak um de Cramignon en improvisatiemeziek te sjpuële. Aog wurre de tambours gevraogd um de reveille te verzurge. Vreuger gebäörde dit allemaol doer eine trommelaer, mèr umdat de kèijne huj den daog väöl groeter zien, is dit te väöl vuur eine trommelaer.
Jonkhèèdsmis
Zoe es alle Hèlige Misse, mot aog de jonkhèèdsmis gereserveerd wurre. Dit gebäört tijdens 't bezeuk dat de jonkhèèd bringt aon de pasjtoer. 't Is mier 'n formaliteit, daorum is dit miesjtal 'nne gezellige aovend mit de pasjtoer. Vuur de jonkhèèd is dit 't perfecte memingt um insjpiratie op te doen vuur de cadeaus die de pasjtoer zow kriege bie 't ierbringe.
Sjtrikskes
Es tèèke van lidmaotsjap van de jonkhèèd kriegt eder lid 'n sjtrikske, dat zichtbèr mot wurre opgesjpeld. Dizze lede kinne alleng vriegezelle mansluj of vrolluj zien die ien de betreffende kèijn woene. De jonkhèèd zurgt vuur 't materiaol. Vuur de jonkhèèd van Breusj is dit ien de blôw kleur.
Rèjboekit
Tijdens 't danse van de Cramignon is duudelik wèè vuurop geit. Dit gebäört doer 't draoge van 't rèjboekit. Ien de règel wurd de rèj aongevuurd doer de de rèjmejd, en zie dräögt dan aog dizze ruuker.
Bronkzaoterdig
Doer de Klunzen wurre op bronkzaoterdig, of soms al ieder, de processiebäög klaor gelag op de versjillende plaotse, oe ze laoter wurre geplaotst.
Alles vuur de processie mot klaor gemakt wurre. De vlagge wurre vaerdiggemak vuur aon de sjtœunders te hange, de sjerpe wurre gesjtrieëke, de sabels van de uëverighèèd en de vlag van de jonkhèèd wurre klaor gemak. De draegers van de Hèlige Martinus van Tours hebbe de speciaal taak um dit beeld te wasse en waol mit beer.
Dit alles mot klaor zien vuur dat de bronk wurd iengesjoeëte. Dit is miesjtal vuur Breusj um 17.00 uur bie de Achter de Lang Haag ien we wej nève nummer 81.
Réveille
Um 04.00 oor 's murgens beginne de trommelère van de Keuninklikke aw Hermenie van Èèsjde met "réveille". Wat litterlijk ien de Franse taol "wakker wurre" beteikent. Dit gebruuk is van vreuger ongtsjtande umdat 't mierendeil van de luj agraorisch waor, en vuur 't vertrik van de processie moste zie 't vee nog verzurge. Umdat op zongdig de kèijne Èèsjde én Breusj gewikt motte wurre, sjplitse de trommelère zich op, zoedat toch ederèèn wakker is gemak.
Zoe aog wurre de lede van de jonkhèèd wakker gemak. Es iersjte is 't de bäört aon de kapitejn, daonao de luutenant, vaondrig en sikkretaoris. De trommelère blieve zoelang vuur 't hoes sjtoeën trommele, totdat de persoen zich het getoend, es tèke dat 'r wakker is.
Es ederèèn van de jonkhèèd wakker getrommeld is, vervolge de trommelère hunne weag, um zich oeteindelik zelf aon te sjleute bie de hermenie om mit te sjpuële ien de processie.
De processie
Op zongdig trikt de Hèlige Processie doer alle kèijne; Breusj, Èèsjde en Kâsjtert. Ien de processie laope alle jonkhède, alletwie de hermenieën, de sjutterij van Oêsj-Maorend, de verkennerij, groppe van de basissjaole, communicanten, acoliete en de pasjtoer mit 't Allerhèligste mit.
Gans ien 't begin van de processie lupt sjutterij Sint-Sebastianus van Oêsj-Maorend, mit dao wir vuurop, dreij bielemanne. Dis mansluj leepe vreuger vuur de processie um hindernisse op de route weg te numme. Huj den daog wurre d'r hindernisse op de route gelag ien de vurm van bevuurbeeld 'nne baom.
Tijdens de processie wurd d'r mierdere maole gesjtopt bie 'n hèlighùjske (rusjaltaar). Bie dis hèlighùjskes hilt de pasjtoer 'n klenge deensj. Aon 't einde van de deensj klinke zieëve kaomersjoeëte, daonao geit de processie wir wijjer. Es de pasjtoer mit 't Allerhèligste langslupt, is 't gebruuk te kneele.
Aon 't einde van de iersjte processietour is 'r 'n consecratie op de Vroenhof. Naodat dizze Hèlige Mis uëver is, verteld iemes van 't processiecomité wie laot de twiede tour van de processie vertrikt vanaof de Vroenhof.
De bezighède van de jonkhèèd tijdens de processie beperke zich alleng tot 't mitlaope. Toch besjteit d'r tijdens 'n processie 'n soert protocol, oe aon de jonkhèèd zich deent te hawwe. Zoe is 't ongder andere vuurgeschrieëve oe de kapitejn en luutenant mit getrokke sabel maoge laope. Hienao 'n opsomming van vuursjrifte tijdens de processie: Nao aoflaop van alle tradities geit de Keuninklikke aw hermenie van Èèsjde saome mit de jonkhèèd van Èèsjde nao 't hoes van de kapitejn. Dao wurre zie bedankt vuur hun towvooging ien de processie.
Bronkmaondig
Op bronkmaondig wurd d'r bronk geveerd ien de kèijne Breusj en Kâsjtert.
Jonkhèèdsmis
De maondig sjteit vuur de jonkhèèd ien 't teike van de Cramignon, mèr geit nao de réveille doer mit hun eige jonkhèèdsmis. Ondanks dat de jonkhèèd iersj aonwezig waor ien de jonkhèèdsmis van de jonkhèèd van Kâsjtert, motte zie zurge aog wir op tied te zien op 't Veldje ien Èèsjde. Dao wurre ze opgehaold doer de Keuninklikke aw hermenie, die hun muzikaal begeleid nao de Sint-Martinuskirk ien Breusj.
Tijdens de jonkhèèdsmis numt de jonkhèèd plaots achter de pasjtoer, en tijdens de ganse mis presenteert de kapitejn en de luutenant z'n sabel. Omdat de lede van de jonkhèèd tijdens de collecte 't geld ophoeële, moage ze dan hun sabel opberge. 'tzelfde Maog de kapitejn bie de eindtówsjpraok.
Tijdens de consecratie wurre de kaoëmers geschoeëte. Op dat memingt wurd 't vaond'l, en alle andere vaendels gehiese, tot 't memingt dat de litste kaoëmer heit geklonke.
't Litsjte sjtuk van de jonkhèèdsmis is altied ein van de hoegtepungte. De Keuninklikke aw hermenie van Èèsjde bringt tijdens de ganse offergank 'n blij sjtuk meziek. Dit is eigenlik 't begin van wat 'nne feestelijke Bronkmaondig mot wurre. Dat dit op pries wurd gesjteld bliekt waol. Nao aoflaop van 't mezieksjtuk wurd doer alle aonwezige luidruchtig geapplaudisseerd.
Nao de Hèlige mis verkaope de lede van de jonkhèèd boete hun loeëte.
Vaendeldrieje
Naodat d'r genog loeëte zien verkoch doer de jonkhèèd, kin d'r ier wurre gebrach aon de gèèsjtelikke. Dit gebäört huj den daog aon de achteriengang van verzurgingscentrum "De Bron" ien Èèsjde, officieus aog waol 't Bronplein genumd. Dao sjteit miesjtal de pasjtoer dèè de ier ien ontvangsjt numt. Ongder muzikale begeleiding van de hermenie lupt de kapitejn nao väöre tow, richting de gèèsjtelikke, groet de gèèsjtelikke doer z'nne hood aof te numme, en presenteert daonao z'n sabel. Daonao groet 'r wir, en mak rechsumkier. Nao de kapitejn is 't de bäört aon de iersjte en twiede sjtendaordraeger, zie groote de gèèsjtelikke doermiddel van 'n buiging. Nao 't groote zjwejje zie dreijmaol mit hun vaendel op en neer, en geun daonao aog wir teruk. Ditzelfde gebäört doer de luutenant en de derde en veerde sjtendaordraeger. De vaondrig groot vervolges de gèèsjtelikke, en bringt de ier doer 't vaendel, horizontaal gedraoëge, aog wir dreijmaol rongd te drieje. Aog de viefde en zesde sjtendaordraeger bringe ier. Es litsjte is de sikkretaoris, heir groot alleng de gèèsjtelikke, en kiert daonao wir teruk. Behalve es de gèèsjtelikke ienwoener is van Breusj, dus lid van de jonkhèèd aongezieën heir ongehuwd is, wurd 'm doer de sikkretaoris es teike van lidmaatsjap 'n sjtrikske opgesjpeld, en geit heir daonao pas teruk.
Nao 't bringe van de ier geit eder lid van de uëverighèèd nog'ens nao de gèèsjtelikke um cadeaus aon te beeje. Hienao geun alle lede van de uëverighèèd teruk um daonao saome teruk nao väöre te koeëme. De gèèsjtelikke sprikt vervolges de jonkhèèd en alle aonwezige tow um hun te bedanke.
Cramignondanse
Nao al dis tredities wurd ederèèn oetgenudigd binne get te nuttige. Op dit memingt wurd aog doer de kapitejn van de jonkhèèd de rèjmejd oetgenudigd um mit te goeën. Nao dis korte ongderbrèking is de tied aongebroeëke um de Cramignon te oeëpene. De gèèsjtelikke, mit rèjboekit, is degene dèè vuurop geit tijdes de iersjte rèjdans, gevolgd doer de rèjmejd en de kapitejn. Vervolges sjleut de resj van de jonkhèèd aon. Doer de gèèsjtelikke wurd neet de ganse tied mitgedansd. Op 'n bepaold memingt dreugd heir 't rèjboekit uuver aon de rèjmejd, en is zie degene dei de dansende menigde aonvuurt. De jonkhèèd trikt vervolges weg van de plaots oe 't vaendeldrieje heit plaotsgevongde, en makt al dansend de rondgank doer Breusj.
Nao 'sj middigs 'n powze te hebbe gehad, wurd d'r um 19.00 oor wir verzaomeld vuur Heerlijkheid Breust. Dao wurd d'r wijjer gegange mit 't fête. De hermenie begint wir mit 't sjpuële van de Cramignon. Get laoter en get pilskes laoter wurd d'r begonne mit improvisatiemeziek. Dizze wurd miesjtal aongevraogd doer de jonkhèèd. Dizze meziek versjilt van klassiekers es "Ach, Margrietje" van Louis Neefs tot "Freaks" van Timmy Trumpet.
De locatie van de Bronk ien Breusj centreerd zich op 't plein vuur Heerlijkheid Breust. Dizze is geleige op de kruusing van de Sint Martinussjtraot en 't Von Geusauplein.
Bronkdeinsjdig
Op Bronkdeinsjdig wurd d'r alleng Bronk geveerd ien de kèijn Èèsjde.
Dörp/gehuchte oe 'nne vurm van Bronk geveerd wurd
Bronk, of 'nne vurm wurd geveerd ien mierdere dörp, bevuurbeeld ien:
Meziek tijdes de Bronk
Tijdes de Bronk wurd d'r väöl meziek gemak doer de Keuninklikke aw hermenie van Èèsjde. 'n Vuurbeeld hievan is "Aoh sjon nitteke". Wijjer is speciaal vuur de Bronk ien Èèsjde doer Laur Rutten 'n leed gemak genaomd; "Broonk Eijsden". Dizze wurd miesjtal op de aovend van Bronkdeinsjdig vuur Eetcafé Aon 't Bat gezonge.
Oetlek bepaolde terme
Jonkhèèd
Uëverighèèd
Besjtuur van 'n jonkhèèd, miesjtal besjtoende oet 'nne kapitejn, de luutenant, de vaondrig en de sikkretaoris.
Ien 1982 weerde dizze opgericht. Ze zien zoe es ze 't zelf zegge verweve mit de jonkhèèd van Breusj. Zie lichte de tradities tow aon de nuj lede van de jonkhèèd.De klunzen zurge vuur 't kaoëmersjeute, draoge zurg vuur de processiebäög en verzurge alle materiaole.
Kaoëmersjeute
Zieëve achterein sjteunde gietiezere potte die mierdere kiere wurre aofgeschoeëte tijdens de Bronkdäög.
Cramignon / Rèjdans
Typerende dans vuur de Bronk. Luj hawwe elkaar aon 'n hand vasj, en creëren 'n kitting en huppele mit op de cadans van de meziek.
Bergstreeptenrek
De bergstreeptenrek of zwartkoptenrek (Letien: Hemicentetes nigriceps) is 'n saort aan zougdere vanne tenrekfemielje. 't Bieës is inheimsj aan Madagaskar, wo 't veurkump inne centraal hoger gebiede. 't Is zwart mit wit gestreep en 't lief is bedèk mit stekele, die rechop gaon staon wen 't wuuertj bedreig. Wen aangevalle laote de stekele los en blieve ze hangen in 't lief vanne jaeger.
Voorne aan Zee
thumb|Ligking vaan de gemeinte Voorne aan Zee in Zuid-Holland
Voorne aan Zee is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, mèt (in 2023) 73.000 inwoeners en 'n oppervlak vaan 189,82 km2 (daovaan 68,05 km2 water).
De gemeinte is op 1 januari 2023 oontstande oet 'n fusie tösse de aw gemeintes Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne.
Raengerwaad
E raengerwaad is e bebós ecosysteem worin väöl raenger vèltj, 't gans jaor door. Es minimum wuuertj doorgaons 1700 toet zelfs 2500 millimaeter aan raenger aangehaje veur e raengerwaad, mit e bepaoldj minimum de maondj: es raenger óngeliek euver 't jaor verdeildj is kan spraok zeen van e moessonbós. E nevelwaad kan aeve naat zeen es e raengerwaad, mer 't water kump in 'n anger vorm.
Naeve de groeate wieväölheid aan raenger waere raengerwajer gekènmirk door 't groeat aantaal aan deersaorte det dao laef enne enorm biodiversiteit. Dees diversiteit is kènmirkendj veur väöl oerbós of oerwaad.
Veurkómme
Raengerwaad kan waeren aangetróffen in zowaal gemaotigdje es in troeapische klimate. In det litste geval is spraok van e troeapisch raengerwaad.
Gemaotigdje raengerwajer kómme veur in Naord- en Zuud-Amerika, in Oceanië, in veurmaolig Joegoslavië, in Georgië, in Sjina en in Japan.
Cambodja besteitj veur óngevieër 52% oet raengerwajer. 't Eilandj Saba is begreudj mit secundair raengerwaad. 't Centraal plateau in 't zuje van India kèntj 'n begreujing van paumbuim mit raengerwaad nao de raengerechtige zuudwèskös haer. De raengerwajer beslaon óngevieër 14% vanne totaal landjoppervlakdje.
Raof
thumb|Raof De raof (Corvus corax (Linnaeus, 1758) ) is 'ne vogel oet 't geslach Corvus (krejje). 't Is 't groetste lid vaan dees familie en op de lierveugel nao de groetste vaan de zaankveugel. In Nederland en 't Belsj kump de vogel wieneg mie veur.
Veurkoume
left|thumb|Boe de raof veurkump De raof is euver 't allergroetste deil vaan zoewel 't Palearctisch es 't Nearctisch Areaol vertegewoordeg; dat wèlt zègke Noord-Amerika, Europa, Azië en 't noordelekste deil vaan Afrika. De vogel kin hiel good tege de kaw en is tot op Greunland en de Siberische toendra's te vinde; allein de alderkaajdste plaotse geit 'r oet de weeg. De wereldpopulatie weurt gesjat op 16 miljoen stök, en dees populatie sjijnt touw te numme. Daodoor gelt de soort wereldwied es "neet bedreig".
In Noordwes-Europa
't Vèlt evels op tot de vogel neet of amper veurkump in Noordwes-Europa: in Nederland, 't Belsj, Duitsland, Fraankriek en Denemarke. In eus umgeving is de raof naomelek langen tied hiel sterk bejaog, umtot 't bijgeluif vertèlde tot heer oongelök brach. Veural vaanaof de negentiende iew góng 't hel. In 1944 breujde in 't Heuvelland 't lèste Nederlandse paar. In de twintegste iew oondernaom me versjèllende poginge 't bies te besjèrme of te herintroducere. Al in 1936 woorte raove oetgezat op de Veluwe, die 't neet haolde.
In 1976 deeg me dit obbenuits, mèt mie succes noe. 't Aontal breujpare in Nederland ligk roond de 100; boete op de Veluwe zitte die ouch op d'n Utreisen Heuvelrögk en de Sallandsen Heuvelrögk. Ze vlege veur te ete oet nao ander deile vaan 't land en weure veural gezeen in 't Gooi en bij de Oostvaardersplasse. Ze weure evels ouch in ander deile vaan 't land gezeen, boe-oonder 'nen inkele kier in 't uterste noorde vaan Nederlands Limburg. De populatie is de lèste jaore get aofgenomme doortot me is gestop mèt 't bewös achterlaote vaan slachaofval op de Veluwe. Op dit memint bedreug de populatie tege de hoonderd pare ; eder winter euverwintere bovendeen 200 aon 400 individue in Nederland.