cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gilze
Gilze is e dörp in de gemeinte Gilze en Rijen, zuidwestelek vaan Tilburg, in de pervincie Noord-Braobant. In 2013 had 't dörp 7.559 inwoeners. Gilze is ein vaan de ajdste plaotse in 't land vaan Breda. Ten weste, zuie en ooste vaan Gilze ligke oetgestrekde landbouwgebiede, veural aon de zuidkant begrens door boscomplexe: Prinsenbos, Annabos en de Ulvenhoutse bosse.
Verveur
Verveur of transport is 't verplaatse van luuj of geujer (juridisch "zake"). Dit kan mit beveurbeildj de wage, fietsj, trein, vleger en zo wiejer.
Bie verveur kan 't gaon euver tasbaar zake van dinger (wie geujerverveur), vleujstoffe (wie aoljetransport), gase (wie aerdgaas), bieëster (wie vieëtransport) of luuj (persoeaneverveur), mer ouch euver neet drek tasbaar zake wie enerzjie (wie lektriciteitstransport of wurmdjetransport) of infermaasje (wie datatransport).
Veur 't verveur wuuertj gebroek gemaak van verveursmiddele. Eder saort aan verveur kèntj hieveur zien eige specifieke verveurmiddele. 't Percès van verplaatsinge wuuertj verkieër geneump. Bie dees vörm van verveur verangertj 't verveursmiddel van plaats en daomit de zake. Mer ouch besteitj verveur middels verveursmiddele die op häör plaats blieve, wie piepleijinge, kabelen en dergelike.
't Waord "transport" is samegestèldj oet 't Letiense trans det "euver" mèntj, en portare, det "drage" mèntj. Ouch kan waere gewezen op 't verbandj tösse "trans" (doorhaer) en "porta" (paort), wodoor 't begrip zieëhave ("seaport") 'n dudelike meining krieg es "zieëpaort". Transport kan dus aevezieër waere begrepen inne zin det geujer, luuj en data mit behölp van dragers en door interfaces (knouppuntje, paorte) häör oetènjelike bestumming bereike.
Wisconsin
thumb|right|280px|Veendel vaan Wisconsin thumb|right|500px|Wisconsin en de res vaan Amerika Wisconsin is 'ne staot in de VS. De aofkorting is WI. De hoofstad is Madison.
Geografie
Wisconsin heet 'n oppervlak vaan 169.790 km² (17,1% water), en heet 5.509.026 inwoeners (38,13/km²). Hei mèt bevat Wisconsin 't meiste water vaan hiel de VS.
Montcy-Notre-Dame
Montcy-Notre-Dame ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 1.578 luuj op 'n oppervlaak van 6,13 veerkante kilometer en daomèt goof 257,4 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -0,91% de jaor.
Proton
E proton is e subatomair deilke mit positieve lektriklajing. De meiste atoame (mit oetzunjer van waterstof det slechs oet ei proton besteit) höbbe 'n atoamkaen mit neutrone en protone die biejein waere gehaoje door sterke atoamkraf. 't Aantaal protone van de kaen bestump de sjemische eigesjappe van 't atoam en welch sjemisch element det 't is.
E proton haet 'n rösmassa van 1,6726231×10-27 kg. Daomit is 't óngevièr 1800 kièr zwaorder es 'n elektron.
Protone waere geklassificeerdj es baryone en bestaont op häör beurt weer oet twieë oet drie quarks: twieë upquarks en einen downquark. Dees waere biejein gehaoje door gluone, de draegers van de sterke atoamkraf.
Ómdet lektromagnetische kraf väöl sterker is es zwaordjekraf mót 't aantaal protone in 't hièlal geliek zeen aan 't aantaal elektrone. Waar det neet den zów de netto aafstoating door 't euversjaot aan positieve of negatieve lajing (aafhenkelik of de protone of elektrone zówwe dominere) e mirkbaar effèk höbbe op de oetdiejing van 't hièlal en op alle materie ónger invlood van zwaordjekraf (wie planete en sterre).
Maan va Tollund
thumb|300px|D'r Maan va Tollund in 't museum va Silkeborg.
D'r Maan va Tollund is 'n veenliek dat is voonde op 6 mei 1950 in 't hoeëg ven va Bjaeldskovdal, tieën kilometer ten weste van Silkeborg in Denemarke.
D'r Maan va Tollund liegkt oontsjpanne in 'n foetushouding. E wert gesjat op 40 jaor en e waor, mèt 161 gruuëde, klèng va gesjtalte. E how 'n verzörgd uterlek; z'n haore waore geknipt. 't Gezich is zoe good behaowe, dat d'r zelfs perzuuënleke trèkke op te herkènne zeunt. Bie z'n vondst droog e, op d'r gordel en 'n boontmutsj nao, gèng klèjjer. Me nèmt aa dat die oet plaantaardèg materiaal, wie vlas hubbe besjtande. Um g'n haos drègt-e 'n kaoërd oeë-mèt e is opgehange of gewurgd. Me nèmt aa dat-e es meinsj geofferd waoërt an de goddin Nerthus.
Conservering
Es 'n veenliek oet 't veen gehaold wert, druugt 't flot oet en vèlt 't al gaow oetèèn. Es me niks dèèt, vergèèt 't alsnog. De row, die 't gelaat van d'r Tollundmaan oetsjtraolt, makt uvver 't algemèng 'ne depe indruk op d'r waarnummer. Daovör haat me 't gezich vlak nao de vondst op 'n bezeunder meneer geconserveerd. De res van 't lief is gaans oetgedruuëgd.
Veenliek
'n Veenliek is 'n prehistorisch liek dat in 'n veen voonde is. De mètste veenlieke zeunt voonde tiedens 't turf sjtaeëke. Al saer 300 n.Chr. zeunt vondste va veenlieke besjraeve. Ze waoërte en werre in gaans noordwest Europa voonde behalve óp 't Belsj. Över 't Hoeëg Ven haat 't waal väöl vólksverhaole die in zoe'n vondst gewórteld kuusse zieë. Kiek volksverhaol över 't oontsjtoeë van de Roer.
Mummie
'n Veenliek is e saoërt natuurleke mummie d.w.z. dat d'r mummie zoonder bezeunder behandeling va luuj sjpontaan in de natuur oontsjtande is. Dör groeëte druuëgde zeunt in de Sahara ooch de z.g.n. witte mummies oontsjtande. Ooch Ötzi, 'n liek dat in 'ne gletsjer gemummificeerd is behuurt tut dit saoërt mummies. De Egyptische mummies werre oonnatuurleke mummies geneumd.
Conservering
'n Veen is 'n saoërt moeras oeë d'r zoertegraad hoeëg is en dat gèft, dat bacterieje, die väör 't vergoeë va miensjelek en deerlek waefsels nuëdèg zeunt, oontbraeëke. 't Gebrek an zuursjtof en de vöchtège umgaeving drègt bie an de conservering. Oet de knäök van 'n veenliek is alle kalk oonttrokke oe-dör ze opgelost zeunt. Al de res, zoewie de hoed, 't kraakbeen, d'r maag en d'r inhoud daovan, de haore en de vingernaegel werre gelooid. Daodeur verendert ooch de kleur nao duusterbroen bies zjwert. Es de klèèjer va plaantaardèg materiaal waore, zoewie vlas, da zeunt die ooch vergange. Klèjjer va boont - dat al gelooid waor - bleef dao-en taege behaowe.
Historie
D'r Romein Tacitus vertèlt al uvver miensjeoffers in de noordeleke leng ter ieëre van de aeërdgoddin Nerthus. Moerasse waore in d'r vreuge Iezertied ritueel plaatsje. An 't èng van d'r weenter of begin van 't vreugjaor waoërte dao offers in verzoonke. Väörwerpe, wie wapens, dere mae ooch luuj. D'r maaginhoud va sommige veenlieke bevat hamsj, 'ne giftège haofparasiet, dae mèt de druïde in verbaand gebrach wert. 't Aeëte van dit gif lokt hevige kraampe oet en haat 'ne vertragende invloed op 't hartritme.
1960
1957 - 1958 - 1959 - 1960 - 1961 - 1962 - 1963 1960 (MCMLX) waor e sjrikkeljaor wat begós op 'ne vriedag op de Gregoriaanse kalender.
Maan vaan 't Jaor
Amerikaanse wetensjappers (bij naom geneump: George Beadle, Charles Draper, John Enders, Donald A. Glaser, Joshua Lederberg, Willard Libby, Linus Pauling, Edward Purcell, Isidor Rabi, Emilio Segrè, William Shockley, Edward Teller, Charles Townes, James Van Allen en Robert Woodward)
Gotlandj
Gotlandj is Zweeds eilandj inne Oeaszieë. De houfstad van 't eilandj is Visby, det ouch waal bekèndj steitj es de roeazestad dore väöl roeazestruuk die dao greuje. Ane oeaskus van Gotlandj ligk 't havestedje Slite mit 'n groeate cemèntfebrik. 't Eilandj vörmp same mit 'n aantaal kleinder eilenj, worónger Fårö, Stora Karlsö, Lilla Karlsö en Gotska Sandön, 't gelieknamig landjsjap Gotlandj, det op administratief niveau samevèltj mitte gemèndje Gotlandj enne pervinsje Gotlands län.
Gotlandj steitj bekèndj veure väöl börchte, rwiens, kirken en aaj dörper. Toerisme de wichtigste brón van inkómsten op 't eilandj, meh daonaeve is ouch landjboew, industrie en deensverlieëning wichtig. Van 't hieël aad inheimsj paersras de gotlandjpony laef nag 'n klein halfwilj köd inne bós en 't heigebied bie Lojsta. Vanwaenge de väöl kirken oeten dertieëndjen en veertieëndjen ieËf wuuertj Gotlandj "'t eilandj vanne hóngerdj kirke" geneump; bao eder vanne hóngerdj historische peróches op Gotlandj haet zien eige ieëvenaaj kirk.
Kaukasië
Kaukasië, döks ouch Kaukasus geneump, is e gebied oppe uterste zuudoeastelike grens van Europa en 't wèste van Azië, 't Gebied ómvatj de bergkitting de Kaukasus enne ómligkendje lieëgvlaakdje. 't Gebied t'n zuje vanne Groeate Kaukasus neump me Transkaukasië ("euvere berg" vanoet Róslandj) en 't gebied t'n naorde daovan hètj Ciskaukasië.
Kaukasië is saer miensekinnen e kruutspuntj van kulture, religies en spraoke. Daonaeve waas 't döks de grens tösse groeate rieken of de invloodssfere daovan. Det haet gelèdj toete hujige ingewikkeldje staotkóndige situaasje enne versjillige (döks gewaopendje) kónflikte. Groeate lenjer die höbbe geperbeerdj 't gebied ónger häör gezag te kriege wore de Sovjet-Unie, 't Ottomaans Riek, 't Perzisch Riek, 't Romeins Riek enne aaj Grieke. Meis lökdje det meh deils; veural inne Groeate Kaukasus höbbe versjillige völker häör eigen identiteit gooddeils kónne behaje.
Iezerhoot
Iezerhoot is 'n algemèng benaming vör enorm hael hoot zoewie:
Kattegaat
't Kattegaat (Deens: Kattegat; Zweeds: Kattegatt) is de zièstraot tösse Hallandj in Zwede en Jutlandj in Denemarke, die deil oetmaak van de verbinjing tösse de Naordziè en de Sont, in de richting van de Oasziè. Dees verlöp via 't Skagerrak, 't Kattegaat en de Sont, Groate Belt en Kleine Belt. De naam Kattegaat is aafkumstig van Nederlandjse zièmen en mèntj nejjen doorgank. Dezelvendje naam weurt ouch gebroek in 't Duutsj, 't Deens en 't Ingels. De Vikinge neumdje de ziè vreuger Jótlandshaf "Jutlandjse Ziè". 't Kattegaat haet väöl reef en óndeepdjes.
In 't Kattegaat mundj de reveer de Göta älv oet, aafkumstig vanoet 't groatse maer van Zwede, de Vänern.
De groatste eilenj die in 't Kattegaat ligke zeen Samsø, Læsø en Anholt. De litste twiè daovan staont bekandj es de Deense weusdjereem, door häör druèg zomerklimaat.
Opelochtheater
'n Opelochtheater ies 'n theaterlocatie woa me 'n veursjtèlling in de ope loch kènt biewone. De ouw Grieke en Romeine houwe allein mer opelochtheatersj. In Italica in Sjpanje vink me bieveurbeeld de ruïnes van zoa'n Romeins amfitheater. Later ies me ouch euverdèkde theatergeboewe goon gebruke.
Bekènde opelochtheatersj in Nederlands Limburg bevinge ziech in:
Locatietheater
thumb|Opelochtheater Allewiel were veur de doer van 'n veursjtèlling biepassende opelochlocaties gebruuk.
Monthermé
Monthermé ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 2.237 luuj op 'n oppervlaak van 32,33 veerkante kilometer en daomèt goof 69,19 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -1,1% de jaor.
Frederik van Eeden
thumb|Frederik van Eeden, 1895. thumb|"De waterlelie" vaan Frederik van Eeden es [[moergediech in Leiden.]] Frederik Willem van Eeden (Haarlem, 3 aprèl 1860 - Bussum, 16 juni 1932) waor 'ne Nederlandse sjriever en diechter. Neve zie literair werk woort heer ouch bekind es sociaol activis en veurvechter vaan natuur- en erfgoodbehaajd.
Biografie
Frederik van Eeden woort gebore in 'n groetbörgerleke femilie in Haarlem. Ziene pa, Frederik Willem van Eeden, haolde nog bekindheid es natuurbesjermer en museumdirecteur. In 1878 góng heer medicijne studere in Amsterdam. Iers vestegde heer ziech es hoesdokter, meh al gaw specialiseerde heer ziech in de psychotherapie ('n disciplien die nog in de kindersjeun stoont); in 1887 deeg heer 'n praktijk veur psychoanalyse ope in Amsterdam.
Drangedal
thumb|De ligking van Drangedal in de pervincie Telemark. Drangedal is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Telemark in Nórwaeg. De gemeinte had 4.163 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.062,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 3,9. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
Frederik van Eeden
Biografie
Begin jaore 1880, nog in ziene studietied, begós heer te sjrieve en diechte. Heer woort lid vaan de lètterkundege vereineging Flanor en riechde mèt Frank van der Goes, Willem Kloos, Willem Paap en Albert Verwey 't literair tiedsjrif De nieuwe gids op. Zoedoende maakde heer deil oet vaan de Tachtegers. In 1885 sjreef heer, oonder 't pseudoniem Cornelis Paradijs, de satirische bundel Grassprietjes. In De nieuwe gids publiceerde heer deile vaan zienen ierste roman De kleine Johannes. In 1886 trouwde Van Eeden mèt Martha van Vloten.
In de jaore die volgde zouw Van Eeden losrake vaan de Beweging vaan Tachteg. Heer waor idealistisch vaan instèlling en dat góng neet same mèt 't esthetisch ideaol vaan de aander Tachtegers (l'art pour l'art). Zie socialistisch engagemint brach häöm in 1898 tot 't stiechte vaan Walden, 'n commune veur erm lui en psychiatrische patiënte in zien woenplaots Bussum. Heer had zelfs anarchistische sympathieë en waor bevrund mèt de in Londe woenende Rus Pjotr Kropotkin. Walden bleef bestoont tot 't in 1907 failliet góng. Datzelfde jaor sjeide Van Eeden ouch vaan zien vrouw Martha, um kort tenao te hertrouwe mèt Truida Everts.
Drangedal
De gemeintecode is 0817.
Ali Hassan al-Majid
Ali Hassan al-Majid oftewel "Ali Chemicali" (30 november 1941 - 25 jannewarie 2010) waor de naef van Saddam Hoessein en woor in dem zien regime minister van defensie. Hae wört verantjwäördelik gehaoje veur de gifgaasaanvalle oppe Koerde in 't noorde van Irak. Tiejdes de lètste Golfoorlog dach me dat hae woor omgekaome, later bleek det neet zo te zeen.
Drangedal
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,2% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Frederik van Eeden
Biografie
In de later jaore vaan zie leve neigde Van Eeden minder nao anarchisme en mie nao mystiek. In 1922 leet heer ziech es katheliek duipe. Van Eeden storf op 72-jaorege leeftied; heer ligk begraove op 't roems-katheliek kèrkef in Bussum.
Stijl
Van Eeden zie vreug werk aosemp de geis vaan de Tachtegers. De gediechte boe heer bekind mèt is gewore zien evels in vrij veers gestèld, neet in de veur hun zoe kinmerkende sonnètvörm. Veural 't gediech "De waterlelie" (zuug foto) is bekind gebleve. In de bundel Grassprietjes, dee heer oonder 't pseudoniem Cornelis Paradijs sjreef, vint me stijlparodieë op diverse hoeseleke en stiechteleke diechters oet de negentienden iew die toen in Nederland populair waore, wie Hendrik Tollens, J.J.L. ten Kate en Nicolaas Beets - poëzie boe de Tachtegers mèt wouwe aofrekene.
Zie prozawerk is op de langen door belaankrieker gebleke. Dèks aoseme ze 'ne mystieke geis (beveurbeeld De kleine Johannes). In zie bekindste book, Van de koele meren des doods oet 1900, maak heer gebruuk vaan zien expertise es psychiater. Heimèt sjreef heer feitelek 'ne psychologische roman, e romantyp wat in d'n twintegsten iew standaard zouw weure.
Bron
Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Ali Hassan al-Majid
Proces
Tiejdes zien proces, op 11 januari 2007, goof hae toe in 1988 opdrach te höbbe gegaeve tot exekusie van Koerde die tiejdes de Anfal-campagne weigerde hun dörper in 't noorde van Irak te verlaote. Op 2 april 2007 waerde de doodstraf taenge hem geëis. Nog daezelfde maondj, op 26 april 2007, waerde zien vrouw en zien dochter in hun hoës in Tikrit door onbekinde vermaord. Al-Majid zelf waerde op 24 juni 2007 tot dood door ophanging veroordeild.
Elektron
'n Elektron of lektron is e subatomair deilke mit 'n negatieve lajing en 'n massa van 9,11×10-31 kg. 't Elektron behuèrtj tót de klas van de leptone en me vermeudj det 't 'n elementair deilke is det neet wiejer kan waere opgesplete in anger deilkes.
Atoame bestaont oet 'n atoamkaen van protone en neutrone mit daorónjelóm 'n aantaal elektrone (in e neutraal atoam aeve väöl es 't aantaal protone in de kaen; wen 't mièr of minder elektrone guèf is 't atoam gelaje en neump me det 'n ion). De massa van 'n atoam wuèrtj vriewaal gans bestump door de protone en neutrone, die 1800 kièr zoa zwaor zint es 'n elektron.
Lektriciteit is 't struime van elektrone, vrie van de atoame. Statische lektriciteit óntsteit wen e veurwirp mièr of minder elektrone bevatj es nuèdig is veur de positieve lajing van de protone in de kaen op te löffe.
Rotspark
't Rotspark mèt 't Opelochtheater liek in de De Plenkert in 't sjtedsje Valkeberg. Park en theater zint ónderdeil van de Polferbosj. De naam Polferbosj kump van de in de buurt, aan de Geul, liegkende polfermeule. 't Theater ies gedeiltelik oetgehouwe in de Heksekeuke, in de mergelberg. De zietplaatse bevinge ziech dao tegeneuver, oetgekap in en op de helling. 't Óntwerp ies van Pierre Cuypers.
Gesjiedenis
Nao miedde jaore 60 van de 20e ièw sjtoppe de activiteite. 't Theater zal ein aantal jaore neet gebruuk were. Saer de jaore 80 ies 't wir in gebruuk genómme en vinge d'r eder jaor diverse film- en musicaloetveuringe (nuuj en eige producties) plaats. De ingank van 't rotspark en opelochtheater liek sjuin tegeneuver 't multifunctioneel centrum de Polfermeule oet 2002.
In 2008 krieg 't opelochtheater 'n nuuj besjtuur dat 'n serie gevarieerde oetveuringe presenteert, zoa-es bokpop, poeppetheater veur de jeug, cabaret,  alpenfolk, folkpop, variété, blaosmuziek, vioalkoncerte, pianorecitals, siguinermuziek, jazz en latiens-amerikaanse muziek.
Lies van watermeules in Nederlands Limburg
Dees lies is alfabetisch veur wat betref de meules zelf. De plaatsjname zint zoa völ es mögelik gesjreve zoa-es ze lokaal waere oetgesjpraoke.
Maalvaerdige of drèjvaerdige watermeules
De awtste watermeule op dees lies is de Óngersjte Meule of Commandeursmeule (1215) in Mechele gevolg door de Meule van Boalder (1326). De jóngste is de Kloastermeule van de Redemptoriste in Wittem oet 1920.
Watermeules wovan allein nog mèr restante euver zint
Wirt nog wiejer oetgewirk In Nederlands Limburg sjtaon óngeveër 60 watermeules wovan nog ènnige restante euver zint. In sómmige gevalle is d'r allein ’t meulegeboew euver mèr soms is d'r zelfs nog de meule-inrichting aanwezig.
1801
1798 - 1799 - 1800 - 1801 - 1802 - 1803 – 1804 1801 (MDCCCI) waor e gewoen jaor wat begós op 'nen donderdaag op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|200px|De [[Union Flag, vlag van de nuuj gevormde unie van Vereinigd Keuninkriek van Groat Brittanië en Ierlandj.]] thumb|259px|Nao 't concordaat zjwaere de kirkelike hoagwaerdigheidsbekleijesj hunne trouw aan de sjtaat
thumb|[[Napoleon Bonaparte|Napoleon, gesjilderd door David]]
Nanotechnologie
Nanotechnologie is de techniek die 't meugelik maak te wirke mit deilkes inne gruuedje-orde van nanomaeters (aafkórting nm, e miljardste van 'ne maeter).
Dit is 'n sjaol van gruuedje die net baove die vanne atoeame (0,060 nm toet 0,275 nm) en einveljige molecule ligk. E criterium is det 'n structuur in op zie mindeste ein dimensie minder es 100 nanomaeter groeat is. Väölgebroekdje toepassinge van nanotechnologie zeen de emulsie van klein deilkes (nanodeilkes) titaniumoxied in varf- en vernissaorte, deilkes inne zónnebrandjkraem, cosmetica, kaolstof in geckotape (sterke plekbandj in óntwikkeling), zilver is aeteswaarverpakkinge, kleijing, verbandj, desinfectiemiddelen en hoeshaadapparatuur en cerium es katalysator bie verbranjing.
De groeate opslaagcapaciteit van computerónthelj is ouch 'n toepassing van nanotechnologie. E perblieëm van nanotechnologie is de ónbekèndje vergiftigheid vanne nuuj produkte.
't Waord nano kump van 't Griekse νανος (nanos: "dwerg").
Baumen
Baumen is e gehuch inne gemèndje Hinsberg in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale. 't Ligk tösse Hoven, Straeten, Uetterath, Blauenstein, Berg en Tripsrath in. Baumen besteitj oet ein straot en ligk tösje versjillige veljer in. 't Besteitj oet e paar häöf worachter 'ne kleine bós ligk.
Baumen huuerdje oearsprunkelik toete gemèndje Randerath, meh woort op 1 januari 1972, wie die gemèndje woort opgeluf, samegeveug mit Hinsberg.
IJsselmonde (Rotterdam)
IJsselmonde is e stadsdeil vaan de Nederlandse gemeinte Rotterdam, deil vaan Rotterdam-Zuid, die stadsdeile vaan Rotterdam die op de linkerkant (zuidkant) vaan de Nui Maos ligke. 't Is voortgekoume oet de veurmaolege gemeinte mèt dezelfde naom, die in 1941 woort geannexeerd. Neve 't aajd dörp kint 't huieg stadsdeil versjèllende nuibouwwieke. IJsselmonde is ouch de naom vaan de ganse waard (reviere-eiland) boe de plaots op ligk.
Historie
IJsselmonde is geneump nao de revier d'n Hollandsen IJssel, dee tegeneuver 't dörp oetmund in de Nui Maos. Dees revier leit nao 't achterland en vreuger (ietot ze bij IJsselstein woort aofgedamp) ouch tot in de buurt vaan Utrech. In dezen tied had de bisjop vaan Utrech nog de mach euver groete deile vaan 't huieg Holland. Heer leet hei roond 1064 'n versterking bouwe um de'n touwgaank tot d'n IJssel vrij te hawwe. In 1072 kump de naom Isslemunda veur 't iers veur. De oontwikkeling vaan e dörpkje begint pas nao de inpoldering vaan 't achterland; die weurt versneld t'r haand genome nao de Sint-Elizabethsvlood vaan 1421. Iewelaank oontwikkelt ziech 't dörp laankzaam meh gestiedeg. 't Bestoont oet drei hierlekhede: Oos-IJsselmonde (boe 't dörp in laog), Wes-IJsselmonde (Varkenoord en Smeetsland) en Lombardijen (einen inkelen hiereboerenhoof mèt bijbehure, gans in 't zuidweste). In de negentienden iew umvat de gemeinte 15,95 km². Industrie kump in 1825 mèt de vesteging vaan sjeepswerf Fijenoord op 't gelieknaomeg eilendsje in 't noorde.
Historische inwoenertalle
(v1830=100)
Greun: Gemeinte IJsselmonde Blauw: Provincie Zuid-Holland
Opbouw
thumb|Aajd-IJsselmonde vaan euver de Nui Maos. 't Stadsdeil IJsselmonde umvat versjèllende wieke daan wel buurte.
Aajd-IJsselmonde
't Aajd dörp. Dit ligk in lintbebouwing aon de Nui Maos, gooddeils oostelek vaan d'n A16. Veurnaomste verkiersaore zien d'n Oostdijk, de Bovenstraat en de Benedenstraat/Benedenrijweg. 't Vreuger Wes-IJsselmonde huurt neet bij dees stadswiek; dit is allewijl zoe good wie verdwene in d'n oonder geneumde nuibouw.
Abdij Eberbach
thumb|D'r abdij va Eberbach D'r Abdij Eberbach is 'ne Duutsje Cisterciënzer-abdij van-oeë oet in 1155 d'r Abdij va Hocht gesjticht waoërt en get later d'r Abdij va Val-Dieu.
IJsselmonde (Rotterdam)
Groet-IJsselmonde
De stadswieke tösse d'n A16 en 't spoor vaan Rotterdam nao Dordrecht. Hei-oonder valle:
Abdij Eberbach
Varia
In d'r Abdij va Eberbach waoërte in d'r weenter va 1985-1986 de ópnames gemakd van d'r film D'r naam van de roeës nao 'n book va Umberto Eco. thumb|500px|Topographia Hassiae, 1655
IJsselmonde (Rotterdam)
Groet-IJsselmonde
Kort neve d'n A16, 'n gemingde wiek mèt rijkeshoezer en väöl middebouw.
'n Wiek in 't zuie, neet wied vaan 't spoor en 't Maasstadhospitaol. Gerealiseerd tösse 1958 en 1963.
Noordwestelek vaan 't Hordijkerveld, pal aon de spoorweeg. Gebouwd vaanaof ind jaore 1950.
Hulten
Hulten is e klein dörp in de gemeinte Gilze en Rijen. Op 1 jannewarie 2013 had dees kern 323 inwoeners. De landbouw en vieteelt vörme de veurnaomste brón vaan inkomste.
IJsselmonde (Rotterdam)
Groet-IJsselmonde
Oostelek vaan Hordijkerveld, tege d'n A16, mèt 'ne geliekaardegen opbouw.
Noordelek vaan Kreekhuizen. Besteit oet 't Stadion Feijenoord en umgeving. Umvat neve 't stadion nog Varkenoord, 't sportcomplex vaan Feyenoord (geneump nao de polder boe 't in ligk) en 'n besjeie woenwiek.
Aon de Nui Maos, westelek vaan Aajd-IJsselmonde. Dit stökske Rotterdam is diechbebouwd en heet versjèllende woencomplexe. Ouch vint me hei 'ne Pathé-bioscoop. Wijer ligk hei in de revier 't eilendsje Van Brienenoord (boe de brögk nao is verneump), mèt zien volkstuinekes en bosechtege beplanting.
Hulten
Hulten ligk aon d'n awwe rieksweeg (N282) tösse Rijen en Tilburg, kortbij de vleegbaosis Gilze-Rijen. 't Ligk ouch aon de spoorverbinding Breda - Tilburg en is bekènd bij treinspotters.
IJsselmonde (Rotterdam)
Groet-IJsselmonde
E buurtsje in 't noorde, in de riechting vaan d'n A16. Zoe geneump umtot 't vreuger in de uterweerde laog, die bij winters hoegwater oonderlepe.
Molenschot
Molenschot is e dörp in de gemeinte Gilze en Rijen, in de Nederlandse pervincie Noord-Braobant. 't Dörp kènt roond de 1.316 inwoeners.
Molenschot ligk tösse Bavel en Rijen. Kerne die kortbij ligke zien Gilze en Dorst. De stei die 't kortste bij ligke zien Breda, Oosterhout en Tilburg.
IJsselmonde (Rotterdam)
Beverwaard
D'n IJsselmondse nuibouw oostelek vaan d'n A16, te zuie vaan 't aajd dörp. Es lèste gerealiseerd, vaanaof 1978. Sinds de bouw vaan dees wiek grens de Rotterdamse bebouwing aon die vaan Ridderkerk (Bolnes).
Lombardijen
De wieke gerealiseerd westelek vaan 't spoor. Geneump (wie bove al opgemerk) nao de hiereboerderij die me hei voont.
In 't ooste vaan Lombardijen, kort neve 't spoor. De wiek kint väöl middebouw; de straote zien geneump nao klassieke en middeliewse sjrievers.
In 't noordweste vaan Lombardijen. 'n Gevarieerde buurt; de straote heite nao modern filosofe.
In 't zuie, neet wied vaan d'n A15 en de grens mèt Barendrecht. De straote höbbe naome vaan sjrievers oet de Vreugmodernen Tied.
Eigelek de naom veur de ganse polder boe Lombardijen (en nog mie bebouwing) in ligk, meh in 't bezunder veur 't noeddörp wat hei in d'n Twiede Wereldoorlog is gebouwd. De typische witte huiskes waore neet gemaak veur te blieve stoon, meh bleve oetindelek nog mie es viefenzesteg jaor euverind. Ind jaore 2000 is de woeningbouwvereineging begós mèt ze te slope.
Noordelek vaan de Homerusbuurt en oostelek vaan de Karl Marxbuurt. De straote drage baome vaan klassieke filosofe. Me vint hei väöl hoegbouw.
Aonzien en karakter
Wie oet de bovestoonde teks bliek, besteit IJsselmonde veur 't groetste deil oet nao-oorlogse wieke mèt e maoteg volks, veur Rotterdamse begrippe welgestèld karakter. In Aajd-IJsselmonde gief 't 3 rieksmonuminte, in de res vaan 't stadsdeil gief 't allein gemeinteleke monuminte. 't Belaankriekste monumint vaan IJsselmonde is de laat-gotische (vieftienden en zèstienden iew) dörpskèrk. Neet vaan rieksweeg besjermp is 't kojtshoes vaan Kestiel IJsselmonde oet 1662. 't Bijbehurend kestiel woort in 1899 gesloop.
't Al geneump Stadion Feijenoord, in de volksmoond beter bekind es De Kuip, geneet besjerming es gemeintelek monumint.
Verkier
De geneumden A16 heet in IJsselmonde, bij 't aajd dörp en neet wied eweg vaan de Van Brienenoordbrögk, 'nen aofslaag. Kort oonder 't stadsdeil door löp ouch d'n A15, dee evels ummer op Barendrechts en Ridderkerks groondgebeed blijf. De stadsweeg s105, s106, s125 en s126 doen IJsselmonde aon.
De metro kump neet in IJsselmonde, meh 't stadsdeil weurt wel door versjèllende trams aongedoon.
Bevolking
IJsselmonde kint 'n klein 60.000 inwoeners, vaan wee ing d'n hèlf in Groet-IJsselmonde woent.
Etnische samestèlling
IJsselmonde heet zier zeker 'n gemêleerde bevolking; 't aondeil vaan allochtone kump oongeveer euverein mèt 't stadsgemiddelde. In 2012 gaof 't hei 55% otochtone, 9% westerse allochtone en 36% neet-westerse allochtone, vaan wee 4%pt. Marokkaons, 6%pt. Antilliaons, 11%pt. Surinaams, 6%pt. Turks en 10%pt. vaan aander aofkoms waor. Vaan de veer wieke had Aajd-IJsselmonde de minste allochtone (evels nog ummer 34%) en Beverwaard de mieste (56%).
Taol
't Oersprunkelek dialek vaan IJsselmonde huurt of hoort bij 't Oos-IJsselmonds, wat wèlt zègke tot 't zier väöl liekent op de dialekte vaan Charlois, Ridderkerk, Barendrecht, Zwijndrecht. Sprekers vaan dees taol liekent evels oonvindbaar; te dinke vèlt tot ze al in e vreug stadium oonder Rotterdamsen invlood is gekoume.
Politiek
Wie de aander Rotterdamse stadsdeil waor IJsselmonde tot 2014 'n deilgemeinte mèt 'nen eige deilraod en 'n eige colleesj. In dat jaor woort de otonomie gereduceerd tot 'n distriksraod mèt minder take. De oetsleeg vaan de raodsverkezinge in recinte jaore waore:
In 2006 gaof 't e colleesj vaan PvdA, CDA, GroenLinks en ChristenUnie/SGP. In 2010 vörmde Leefbaar Rotterdam, CDA en klein-christelek 't colleesj.
Waope
Oonder 't ancien regime waor dit waope in gebruuk bij de hiere vaan Oos-IJsselmonde. Boe de bever, gein alledaogs waopebies, vaandan kump, is neet dudelek; me kin dinke aon 't geslach Van Beveren, meh die waore hiere vaan Wes-IJsselmonde, neet vaan Oos-IJsselmonde en Lombardijen, en zij droge zjus weer 'n aander waope (e sjèld mèt drei päöl). 't Manuscrip Belaerts van Blokland neump e geverendeild waope mèt zoewel de drei päöl es de bever veur Wes-IJsselmonde. Wie dat perceis gegaange is, blijf oondudelek.
Bronne
Dit artikel is deils gebaseerd op, meh neet vertaold oet, de Nederlandstaolege artikele euver IJsselmonde (in dees versie) en Aajd-IJsselmonde (in dees versie); wijer koume bittekes informatie vaan de artikele euver de versjèllende wieke.
Biotechnologie
De biotechnologie besjeftig zich mitte technieke veur biologie te gebroeke veur praktische aafzichter en is 'n hieël breid terrein det zich oetstrèk van 't make van kieës toet hieël modern laboratoriumwirk. De naam kump vanne Griekse wäörd βιος (bios: "laeve") en τεγνικος (technikos: "gebroek") en mèntj dus litterlik "'t gebroek van 't laeve".
Veurbiljer van biotechnologie zeen 't foeke van dere, 't veraedele van plantje en 't fermentere van biologisch matterjaal. Bie fermentatie waere bacterieje, celculture of sjummele, wie gis, ingezatj. Dit wuuertj toegepas tiejes 't broewe van beer, 't make van kieës en yoghurt enne vinificatie van wien. Aafgezatj taenge klassieke biotechnologie wuuertj van modern biotechnologie gespraoke wen gebroek gemaak wuuertj van recombinant-DNA-technologie.
Modern biotechnologie
Van moderne biotechnologie is spraok wen gebroek wuuertj gemaak van recombinant-DNA-technologie. Hiemit kónne DNA-fragmenten oppernuuj waere gecombineerdj. Dees techniek besteitj nag mer inkel decennia, naodet 't meugelik woort DNA te analyseren en te modificere. In 1974 woort óntdèk det de kroeangalbacterie Agrobacterium tumefaciens e DNA-stökske van 'n plasmied euverdroog nao 't plantjgenoom van ziene gashieër en det dit stökske DNA de plantj aanzadje toete vörming van kroeangallen oppe reut. Door wiejer óngerzeuk haet me gelieërdj gerich de eigesjappe van celle te beïnvloje. Dees techniek maak 't meugelik organisme aan te passe veur effectiever aan te sloeten oppe beheufdje. Door ónbekèndjheid mitte gevolge veure gezóndjheid en 't miljeu waere ggo's oetveurig getes; dit in taengestèlling toet rassen oete klassieke plantjveraedeling, veurdet die waere vriegegaove.
Berg (Hinsberg)
Berg is e gehuch inne gemèndje Hinsberg in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale. 't Ligk tösse Baumen, Uetterath, Blauenstein, Herb en Randerath in.
Berg huuerdje oearsprunkelik toete gemèndje Randerath, meh woort op 1 januari 1972, wie die gemèndje woort opgeluf, samegeveug mit Hinsberg.
Prison Break
Prison Break is 'n Amerikaanse televisieserie die va sjtart góng op 29 augustus 2005 op d'r zender FOX. 't Verhaol sjpieëlt zich aaf rónd 'ne man dae ter doeëd veroerdaeld woert vuur 'n misdaad die 'r neet gepleegd haat en ziene broors oetgebreid plaan óm häöm te helpe óntsjnappe aan de doeëdsjtraof. De serie is bedacht en gesjriëve doer Paul Scheuring.
Aavankeljk waoëre d'r mer twieë sezoene vuur de serie geplaand, meh doer de popularitaet d'rva zint d'r i-middels al drie sezoene gemakt. 't Ieësjte sezoen woert in de Veraenigde Sjtate gemiddeld doer ruum 9 miljoeën luuj bekiëke. Aoch is d'r e Prison Break-blaad oetgekómme.
De serie waert aoch in e groeët aantal anger leng oetgezónde, i Nederland saer 16 mieërt 2006 op RTL 5 en i Belsj saer 10 september van datzelfde jaor op KanaalTwee.
Vorming
't Oersprónkelik concep va Prison Break ('ne man dae opzèttelik in de gevangenis belandt óm ieëmes te helpe óntsjnappe) woert aa Paul Scheuring vuurgelag doer producente Dawn Parouse, die 'n actiegerichde serie wól producere. Wiewaal Scheuring 't 'n good idee vóng, zoog 'r in dat 't häöm gans get tied zou gaoë koste óm dao 'n laeëvesvatbaar televieserie va te kinne make. Hae bedacht 't verhaol uëver d'r ónterech besjöldigde broor, en begós te wirke aan 'n plotsjets en 't oetwirke van de personages. In 2003 bracht 'r 't idee nao de Fox Broadcasting Company, woeë 't doe woert aafgewiëze ómdat FOX uëver de muëgelikhaede op langere termien twiefelde. Hae loot vervolges 't concep aan inkel anger televisienètwirke zieë, meh aoch dao zónger succes ómdat ze 't mieë get vónge vuur 'ne film es vuur 'n serie. De serie woert later uëverwoge es 14-daelige miniserie, die vermaend doer Steven Spielberg of Bruce Willis zou waeëre geproduceerd, meh daova is nieks gekómme. Oetindelik kaom FOX truuk op 't vuursjlaag, vawaeëge 't succes va series wie Lost en 24 en begós in 2004 mit de productie va Prison Break.
thumb|240px|Paoërt van de gevangenis i Joliet, Illinois
Filmlocaties
't Groeëtste dael van 't ieësjte sezoen woert gefilmd in de gevangenis va Joliet (Illinois), 60 kilometer zuudwestelik va Chicago gelaeëge. De gevangenis is gesjlaoëte saer 2002. In de serie waert 't de Fox River State Penitentiary geneumd. De cel va Lincoln woert wie de gevangenis nog gebroekt woert, i gebroek genómme doer John Wayne Gacy, 'n seriemäörder.
Plot
Sezoen 2 besjtaet aoch oet 22 aafleveringe en ligkt direk in 't verlengde van 't ieësjte sezoen. 't Begint ach oer nao de oetbraok oet de Fox River State Penitentiary, en richt zich vuural op de groep óntsjnapte. Dit sezoen sjpieëlt zich uëverwaeëgend boete aaf.
Sezoen 3 besteit oet 13 aofleveringe en späölt zich weer aof in 'ne gevaangenis, de Sona gevaangenis in Panama. Micheal is hei opgeslote en weurt gechanteerd um 'nen aandere gevaangene te helpe oontsnappe. In de gevaangenis heers evels anarchie. D'r zien gein bewakers (die zien inkel boete de gevaangenis te vinde) en daobij heet Micheal slechs ein week um zien plan oet te kinne voere.
Spinaasj
thumb|Breidblaad-sjerpzaodspinaasj. Spinaasj of spinaad (Spinacia oleracea) is 'n plantj oete amarantefemielje (Amaranthaceae) die verwantj is aan plantje wie ganzevoot en melde. 't Is 'n snel-greujendje, einjäörige blaadgruuendje, die al vreug in 't veurjaar besjikbaar is. 't Is 'n aaj gruuendje die veur 't ieës in Perzië woort geteeldj.
't Waord "spinaasj" is aafkómstig van 't Perzisch waor اسفناج 'Esfenaj'. Spinaasj greudj euvere ganse werreld mit oetzunjering vanne troeapische gebiede. Trótsdet spinaasj al ieëve wuuertj geteeldj in Sjina, bereikdje de plantj Europa pas inne twellefdjen ieëf mitte kóms vanne Moearen in Spanje. Inne zèstieëndjen ieëf waas spinaasj nag 'n nujigheid in Italië, meh waal al ingebörgerdj in Ingelandj. 't Ieëste gebroek bleef bepirk toet laxeermiddel. 't Laxeereffèk kump door 't hoeag oxaalzoergehaldje.
Montigny-sur-Meuse
Montigny-sur-Meuse ies 'n gemeinte (Frans: commune) aan de Maas in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 81 luuj op 'n oppervlaak van 8,1 veerkante kilometer en daomèt goof 10 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +0,31% de jaor.
Halfum
Halfum of haalvöm is 'n glaas beer det, zoeë es de naom al duut vermoede, vuur de helf mit pils en de angere helf mit alt bruun gevöld is. De zuute smaok van 't alt bruun duut 't mier bittere van pils groeëtendeils verdwiene.
Halfum vörmt veuraal ien 't gebeed van Pieël en Maas 'n geleefd alternatief vuur 't Zuud-Limburgse sjoes.
1919
1916 - 1917 - 1918 - 1919 - 1920 - 1921 – 1922 1919 (MCMXIX) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne goonsdag op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|right|200 px|Rosa Luxemburg, vermaord in 1919
Lissabon
Lissabon (Portugees: Lisboa, [liʒ'boɐ]) is de houfsjtad van Portugal en 't gelieknamig disjtrik en adminisjtratief gewès. De sjtad ligk aan de munjing vanne Taag, aan d'n Atlantischen Oceaan, in 't uterste zuudwèste van Europa en de wèskus van Iberië.
Es de grótste sjtad van Portugal mit de wichtigste zeehave, de zaetel van de Portugese regering en tal van nasjenaal euverheje, zes universiteite en de Portugese Akademie veur de Weitesjap is Lissabon 't politisch, ikkenomisch en kultureel centrum van 't landj.
Lissabon is ouch de zaetel van 'n aantal insjtèllinge van de Europese Unie, worónger 't Europees Kóntraolkantoor veur Drugs en Drugsversjlaving en 't Europees Agentsjap veur Veiligheid op de Zee. De sjtad hoesves daonaeve ouch 't houfkantoor van de Gemeinsjap van Portugeessjpraekende Lenjer (CPLP).
Lissabon koom in 205 v.Chr. ónger Romeinse heersjappie. Gaius Iulius Caesar haet de sjtatus van Romeins municipium en de Letiense naam Felicitas Iulia aan de destiedsje plaats Olisipo toegekènd.
De stad sjting vanaaf de viefde eew n.Chr. ónger 't gezag van versjillende Germaanse sjtamme en is in d'n achsten eew dore More vereuverd gewaore. Saer de kristelike hereuvering in 1147 door de kruutsvaarders ónger leijing van Afonso Henriques haet Lissabon zich tót 't politisch, ikkenomisch en kultureel centrum van Portugal óntwikkeld. In taegesjtèlling toet de meiste anger houfsjtei haet Lissabon zien sjtatus es houfsjtad en regeringszaetel neet te danken aan e sjtatuur of anger gesjreve euvereinkóms, meh fungeert 't door 'n gróndjwèttelike conventie es de de facto houfsjtad van Portugal.
Wèl kat
thumb|Europese wèl kat. thumb|Verspreiing vaan vief oondersoorte vaan de wèl kat. De wèl kat (Felis silvestris (Schreber 1777) ) is 'n klein kat die in groete deile vaan Europa, Azië en Afrika veurkump. 't Is 'nen opportunistische carnivoor, dee veural op klein knaagdiere wie muis, weulmuis en ratte jaag. Ouch klein veugel, neet in de lèste plaots waterveugel, weure gere gegete. Soms ete ze ouch knijns of zelf nog groeter bieste wie hertekaver. Diverse oondersoorte höbbe diverse jachgeweuntres, aofgestump op 't soort biotoop boe ze in leve. De bieste leve solitair en zeuke ziech allein in de paortied op. Ze verdeidege e territorium, boe-in ze allein katte vaan 't aander geslach touwlaote. Hun territorium markere ze mèt reukveendele en visueel spore. D'n draagtied doort in 't gemein zoe tösse de 60 en 68 daog; de kat werp ein tot zeve jonge.
Oondersoorte
De wèl kat kint diverse oondersoorte, meh wieväöl is oonderwerp vaan discussie. De volgende weure vrij algemein erkind:
'n Zèsde oondersoort is de hoeskat (F. s. domestica), die wel es apaarte soort weurt besjreve meh die aofstamp vaan de Noord-Afrikaanse wèl kat. Ouch de Chinese bergkat is wel ins es apaarte soort umsjreve.
In Nederlands Limbörg
De Europese wèl kat kaom oersprunkelek in 't groetste deil vaan Europa veur (eigelek allein neet in Scandinavië), meh is dao door 't oprökke vaan de mins, dee 't bos kapde en zien eige hoeskatte mètnaom, sterk trökgedroonge. Me vint 't bies veural nog in bosriek gebied: groete deile vaan Duitsland en Fraankriek, de Pyreneeë en Sjotland.
Toch is 't bies bezeg aon 'nen opmarsj nao de Benelux. In 't Nederlands-Limbörgs Heuvelland heet 't ziech sinds 2000 mèt regelmaot vertuind. Begin 2018 wiste oonderzeukers zelfs te melde tot 't bies ziech definitief in 't Vielenderbösj had gevesteg, en tot dao ouch jonge waore geworpe. Veur zoewied bekind plante ze ziech neet voort mèt (al daan neet verwèlderde) hoeskatte.
Frogn
thumb|De ligking van Frogn in de pervincie Akershus. Frogn is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Akershus in Nórwaeg. De gemeinte had 13.585 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 87,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 156,1. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0215.
Zuid-Bevelands
Historie en wijer indeiling
't Zuid-Bevelands vörmp same mèt 't Walchers 't Zuid-Ziews. In vergelieking mèt zie zöster is 't väöl minder mèt 't Hollands in contak getrooje. Dat kump umtot Zuid-Beveland väöl minder mètdeeg aon d'n internationaolen handel. Zoewel in 't ooste es in 't weste vaan 't eiland kóste ziech unieke tongvalle oontwikkele mèt kinmerke die nörges aanders op de Ziewse eilen veurkoume.
Gyros
thumb|Gyros aa sjpies Gyros (Greeksj: γύρος, jíros) is van oersjprung e Greeksj vleesjgerech, dat noe dökker as fastfoodgerech gegeëte weëd. 't Besjteet oet dunne sjtaafkes gemarineerd verkesvleesj dat langzaam gegrild weëd aan 'n groeëte sjpies. Sóms weëd gyros óch gemaak va rindvleesj, kalf, lam of kip. 't Gerech hat vöal voet va shoarma en 't Mexicaanse gerech taco al pastor. Alle drei de gerechte sjtamme aaf van 't Turkse döner kebab, dat in de negetieënde ieëw i de sjtad Bursa oetgevonge woeëd.
Zuid-Bevelands
Historie en wijer indeiling
De veurnaomste verdeiling in 't Zuid-Bevelands is die tösse oos en wes. De dialekte oet 't weste versjèlle ouch weer oonderein. Ierstens gief 't de stadstaol vaan Goes, die get börgerleker is en 'n aontal typisch Bevelandse innovaties neet deilt. In de Zak vaan Zuid-Beveland, d'n oetluiper nao 't zuie deen 't eiland dao kint, weure de dialekte dèks nog get oonverstoonbaarder veur aander Ziewe. In 't noordweste vaan 't eiland vèlt dat wijer get mèt. Wolphaartsdijk, vreuger 'n apaart eiland, heet nog 'n aofwiekend dialek. Nieuwdorp en Lewedorp evels zien pas in de negentienden resp. twintegsten iew gestiech en vertuine gein wezeleke versjèlle mèt de dialekte oet de Zak.
Gyros
I Grekelank eët me gyros in e pitabruëdsje mit pleksjkes tomate, kumkommer, krumpere, öllich en get yoghurt of tzatziki. I Wes-Europa weëd 't gerech dökker gecombineerd mit friete.
Zuid-Bevelands
Klaanklier
De Ziewse klaank ae oet Middelnederlands ae kump op Zuid-Beveland allein in Goes veur. Euveral aanders slut me dee klaank nog wijer, tot. 't Woordenboek der Zeeuwsche Dialecten spelt deze klaank es î, 't blaad Noe es aè. De klaank kin liekene op of zelfs samevalle mèt de sjerplang ee (gespeld êê daan wel eê). In väöl dörper weurt de klaank dèks nog verkort: mikke 'make'.
't Ingweoons of domineert op Zuid-Beveland. Allein in Goes kin me daoneve 't binnelands en standaardtaoleg af hure.
De korte a veur 'n -l weurt in 't weste vaan 't eiland gerund tot 'n korte o: volle. Vaanaof Wemeldinge en Kapelle (mèt inbegrip vaan die dörper) blijf de oersprunkeleke klaank evels behawwe: valle.
De sjerplang oo heet twie realisaties. Veur 'nen dentaol is 't ummer 'nen twieklaank: doôd. In 't ooste vaan 't eiland is dit ouch in aander posities veur, meh in 't weste kump daoneve nog 'n haafope gerunde achterklinker veur: boôm of boam.
De oersprunkeleke korte o weurt geslote tot oe in e woord wie joenk. Dit gebäört op Zuid-Beveland evels neet consequent veur edere velaire nasaol.
Typisch veur de oosteleke dialekte is de lèttergreepdragende nasaol, wat inhèlt tot me d'n oetgaank -en 'inslik': maèken klink wie maèkng, bluven wie bluuvm. Dit kump algemein veur in Ziews-, Wes- en Oos-Vlaondere meh is op de Ziewse eilen beperk tot dit gebeed.
Wie algemein op de Ziewse eilen vèlt ouch hei de -r- oet veur 'n -s: kes 'keers'. In Goes gebäört dit evels neet consequent (e kinmerk vaan 't börgerlek Ziews).
Grammair
't Voltoejd deilwoord weurt op gans 't eiland gemaak mèt de prefix e-.
In 't ooste vaan 't eiland weurt gei versjèl gemaak tösse de twie infinitieve: Je moe komm’n a’k ’t zegge!
In 't Ziews vèlt algemein de -t in werkwoordsvörm oet wienie 'ne consonant drop volg. Op Zuid-Beveland kin me dat volgens sommege ouch op aander posities hure, zoetot me in de verveuging 'n einheidsinkelvoud krijg.
Vocabulair
't Vocabulair vaan de Zuid-Bevelandse dialekte versjèlt merkbaar vaan aander soorte Ziews. Me huurt hei beveurbeeld aerebezem veur 'erebeis' (tegeneuver Walchers frinze). Ouch typisch Zuid-Bevelands is 't woord petaote veur 'eereppel' (op Walcheren: aer(e)pel).
Dialekbehaajd
In de stad Goes is 't gebruuk vaan 't dialek beperk tot bepaolde laoge vaan de otochtoon bevolking. Op 't platteland heet 't Ziews nog 'n väöl groeter positie. Echte oetsjeters nao bove heet 't neet en bij de joongere is 't dujelek in oonbruuk aon 't rake, meh me kin de dörpsdialekte nog algemein hure.
Cultivatie
Zuid-Beveland, en dan veural 't weste, is 'n ech brandpunt vaan dialekactiviteit. In Ellewoutsdijk steit 't 'Kerkje van Ellesdiek', boe mèt regelmaot cultureel activiteite weure gehawwe, bij veurkäör in 't Ziews. Oet de krink vaan dit kèrkske kaome Biebelvertaolinge voort vaan 't Hoegleed en de Revelatie. Wijer religieus vertaolinge (neet allein vaan de Biebel) koume vaan 'Quidam' ('t book Job, 't (apocrief) Evangelie vaan Thomas, stökker oet de Koran, tekste vaan Roemi). 'n Wijer Biebelvertaoling versjeen in 2004, wie 'n werkgróp 't Marcusevangelie vertaolde. Neve de Biebel weurt ouch jäögliteratuur vertaold. Hei-op heet ziech de lèste jaore Engel Reinhoudt oet Wolphaartsdijk touwgelag, dee vertaolinge oetbrach vaan Nijntje, Boer Boris en Kikker (vaan Max Velthuys).
Ouch meziek in 't dialek weurt hei väöl gemaak. Bei Cok oet Kruiningen brach al kort nao d'n Oorlog mèt zie cabarètduo leedsjes in 't Ziews. Nao zie pensioen pakde heer deen hobby weer op. D'n al geneumden Engel Reinhoudt maakde vaan de jaore 1970 tot zienen doed in 2020 meziek in zien moojertaol. 'nen Andere veteraon is Peter Dieleman oet Wilhelminadorp (neet te verwarre mèt de bekindere Broeder Dieleman oet Ziews-Vlaondere). Provinciaol bekindheid kreeg Surrender, 'ne boererockband nao 't veurbeeld vaan Normaal. Lendelek de bekindste muzikant in 't Zuid-Bevelands is Katinka Polderman oet 's-Heer Abtskerke, die neve häör Nederlandstaoleg werk ouch leedsjes in 't Ziews maak. Nog väöl aander zengers en bandsjes zien of waore mèt minder succes actief.
Herb
Herb is e gehuch inne gemèndje Hinsberg in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale. 't Ligk tösse Dremme, Uetterath, Berg, Baoveraoj, Porselen, Horst en Randerath in. Tródsdet 't administratief ónger Uetterath (of Randerath) vèltj, ligk 't kórter bie Dremme.
Herb huuerdje oearsprunkelik toete gemèndje Randerath, meh woort op 1 januari 1972, wie die gemèndje woort opgeluf, samegeveug mit Hinsberg.
Bollnäs
Bollnäs is 'n gemèndje in Gävleborgs län, Zwede. De gemèndje tèltj 26.301 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.821,31 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 14,4 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
4,52% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Samara
thumb|Beziensweerdeghede en kinmerkende beelder vaan Samara. Samara (Russisch Сама́ра) is 'n stad in Rusland. 't Is de hoofstad vaan 't gelieknaomeg oblas en de zèsde groetste stad vaan 't land mèt 'n bevolking vaan 1.164.685 bij de volkstèlling vaan 2010. Samara ligk aon de moond vaan de revier de Samara in de Wolga, bij de zoegeneumden Drej vaan Samara, tegeneuver 't Zjigoeligebergde. De stad heet 'n industrieel karakter en is in Rusland veural bekind es ruimtevaartstad.