cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jolande Sap
Laevesloup
Biej de verkezing bèste politicus van 't jaor 2009, georganiseerd door 't NOS Radio 1-Journaal, woort Jolande Sap gekaoze es politiek talent van 't jaor. Ziej is op dit memènt Financieel woordveurder en woordveurder AOW en pensioene van de GreunLènks fractie. Van juni 2009 pes mei 2010 waas zie lid van de kemmissie de Wit die ónderzeuk deeg nao de financiële crisis wo Nederlandj in 2007/2008 in mitgetrokke woort.
Kevers (Kessel)
De Kevers zeen de carnavalsvereiniging van Kessel.
Inleiding
In 1959 wuuërt carnavalsvereiniging de Kevers opgerich. Inwoeëners van Kessel zien vanaaf dat moment Kevers en Keverinnekes en die woeëne tiedens de vastenaovend in ’t Keverriek. De vereiniging haet inmiddels zoeë'n 60 leje, actief in vuuël commissies. Ein actief jeugbesjtuur zörg d'r veur dat de jeugcarnaval laef en zoeë blieft ouch de jeug in Kessel óm carnaval te viere.
Hei (Leudaal)
Hei (Nederlandjs: Heide) of De Heihoezer is e klein gehuch bie Heitse inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk tösse Mael en Heitsen in. Hei sleitj op 't gebied tössen Ane Berg en 't baekske de Vissersjteert. Drek baove de Vissersjteert ligk Hollander. 't Gebied van Hei wuuertj al aanzeenlik langer bewóndj es 't gebied baove de Vissersjteert. Det woor vreuger veurnamelik drassig vingebied.
't Guuef mer eine straotnaam in 't gehuch dae dezelvendje naam druueg es 't gehuch zelf: Hei (Heide).
Verwarrendj zat guuef 't ouch nag e veurmaolig gehuch mitte naam "De Hei" bie Rogkel. Dit gehuch vörmp allewiel aevel 'n óngerdeil van 't gehuch Sjaopsbrögk.
Boekhäörige
De boekhäörige (Letien: Gastrotricha) vörmen 'ne stam van microscopisch klein óngewerveldje bieëster. De Letiense naam kump van 't Grieks γαστερ gaster "boek" en θριξ thrix "haor".
De meiste vanne róndje achhóngerdj besjreve saorte waere tösse de 50 en 3500 µm lank. Häör gans lief is bedèk mit trilhaor, veurnamelik rónjelómme móndj en ane ventrale kantj (oppe boek). Anen achterkantj van 't lief bevinje zich twieë extremiteite die dene veur zich aan sedimentj vas te haje. Eint van dees oetstaeksele sjèdj 'n saort aan netuurlike liem aaf en 't angert sjèdj 'n antistof aaf veur zich weer los te make. Dees bieëster plantje zich óngeslechtelik veurt.
Boekhäörige kómmen algemeint veur in alderhenj aan waterige ómgaevingen en laeve slechs drie daag. Ze veuje zich veurnamelik mit klein bacterieje en diatomeeje.
Hollander
Hollander is e klein gehuch bie De Heibloom inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk tösse Mael en Heitsen in. 't Gebied wo Hollander haer verwies is 't gebied tössen 't baekske de Vissersjteert enne Neerpieëlbaek. Ónger de Vissersjteert ligk 't gehuch Hei; baove de Neerpieëlbaek ligk 't gehuch Caluna.
Straote
De volgendje straoten en waeg ligken in Hollander:
Limburgse koffie
Limburgse koffie is 'n tas koffie die geserveerd wert mèt 'n gleske Els la Vera, dat mèt leefde ooch wal Aelske geneumd wert. Dèk wert 'ne toef sjlagroom d'r bie gepresenteerd.
Etymologie Waal/Welsj/Wales
Exonyme.
De benaminge Waal/Welsj/Wales zeunt exonyme, benaminge die dör in dit geval Germane an Keltisch en/of Romaans sjpraeëkende groepe gegaeve waoërte. Alle vorme geunt truuk nae 't Germaans waoërd wealas dat vraeme betekent.
Wahl of Waal zou aafsjtamme van valo, dat hièr of hoof(baas) beteikent. Zoa zouw 't gehuch Walem (nederzètting, heim van de hièr) en 't dörp Waalwielder aan hun name zin gekómme. Wal zou ouch kènne aafsjtamme van 't Latiense vallo of vallum (mèt wal umgeve, omwalling, verdedigingswal).
Germaanse naam vör Kelte.
De Keltische Britte waoërte in hun eege laand Wels geneumd dör de Angelsaksische invallers. Later waoërte de Fraanse dör de Noormanne Valskr geneumd. De Romaans sjpraekende Roemene waoërte dör de Sjlave Vlach of Walachen geneumd. Ze wonne trouwens nog ummer in Walachijë. De Keltische zuiderbure waoërte dör de noordeleker wonnende Germane Waal/Welzj geneumd. Sommige groepe gonge zich in d'r loop van d'r tied eeges zoe neume. Aandere dege dat neet.
Griekse naam vör Kelte.
Kiek vör 't Griekse exonym barbaroi dat och vraeme betekent en och gebruukt waoërt um de Kelte aan te duide : Iezertied in Europa en Bani Hilal.
Haels
't Verteunt väöl euvereinkómste mit 't Häörs, Heitses en anger dialekte in de direkte ómgaeving.
't Haels kint gein t-deletie bie werkwäörd; me zaet dus "gemaaktj". Ouch kint 't 'n wiedgäöndje mouillering, zowie me det kin truukvinje in wäörd wie gewaesj.
Voere
D'r naam Voere verwiest nao:
In 't nuujs - Wikipedia
2020
D'n Èngelstalige Wikipedia bereik 't aantal van zès miljoen artikele.
Nao bekans drie jaor weurt in Turkieë d'n toegank tot Wikipedia hersjtèld. De richter had in december de blokkaasj vernetig.
2018
De Limburgse editie van Wikinuujs kump online.
De Wikipedia's in 't Gorontalo, Ingoesjetisch en Lingua Franca Nova en de Wikisource in 't Baskisch waere gecreëerd.
2015
De Èngelstalige Wikipedia haolt zie 5.000.000e artikel.
De Limburgse Wikipedia haolt de 10.000 artikele mit de pagina "Paragogische sjwa".
2012
Oet protès taege twie anti-pirateriewètte, die noe in 't Amerikaans congres in behanjeling zeen, zèt de Èngelstalige Wikipedia zich 'nen daag lank (vanaaf zes oor Midde-Europesen tied) op zjwart.
2010
Oet protes taege e nuuj wètsveursjtèl euver laster, wat websites gemekkelik van 't web zouw kónne haole, lèk zich de Italiaanse Wikipedia plat.
De Limburgsje Wikibeuk is ópgezatj gewaore.
Els Diederen is oondersjèjje es Lid in de Orde van Oranje. Nassau.
Els Diederen vertèlt óp L1 över d'r Limburgse Wikipedia.
2009
D'r Jaak Nijssen va S'n Maeëte en gebroeker van dizze wiki sjterft.
Audrey Laven
Werk
In 2008 wint ze de jaorlikse Veldeke literatuurpries mèt 't verhaol : 't Sacramint.
Bergisches Land
thumb|Laag van 't Bergsje Land i Dütsjland thumb|Óngerverdeling van 't Bergsje Land 't Bergsje Land (Dütsj: Bergisches Land; Ripuarisch: Et Berjische) is ing sjtrieëk i g'ne Dütsje bondssjtaat Noordrien-Wesfale. Kern van 't Bergsje Land is d'r sjteëdreihook Wuppertal, Solich en Remscheid. Ten noarde va dizze dreihook ligk d'r Kreis Mettmann. Dit deel heesj óch waal 't "Niederbergisches Land". Zudelig va g'ne dreihook ligk d'r Oberbergischer Kreis. Dit gebeed heesj 't "Oberbergisches Land".
De sjtrieëk is huëvelechtig, meh mieë richting 't oeëste en 't zude, respectievelig 't Sauerland en 't Westerwald, weëd zie bergechtiger. D'r hoeëgste berg is de Homert, 519 NN. Sjtaatkóndig geet 't hei dös um 't oeëste va g'ne Rhein-Sieg-Kreis (ten oeëste va Bonn), d'r Oberbergischer Kreis, Rheinisch-bergischer Kreis, d'r Mettmann-Kreis, Remscheid, Solich en Wuppertal. Al dees kreise velle ónger Regierungsbezirk Düsseldorf en Regierungsbezirk Köln.
Geografie
't Bergsje Land is óngerdeel van 't Rienlands Leisjteegebirgde, dat is óntsjtange i g'ne tiedperk van 't Devoon. 't Guëf hei vöal leisjtee i g'ne boam. Angesj es dök gedach, is 't Bergsje land zelf gee gebirgde, meh ing sjtrieëk in e gebirgde. Same mit 't Sauerland hoeët 't tot 't Süderbergland. Gemiddeld is 't Bergsje Land 250 bis 500 meter hoeëg. Heimit is 't Bergsje Land lieëger es de res van 't Leisjteegebirgde.
De sjtrieëk weëd durch de Ruhr in 't noarde, d'r Rien in 't weste en durch de Sieg in 't zude begrens. 't Guëf gee dudelige oeësgrens mit 't Sauerland, teminste neet geografisch. Mieëtstes weëde óch de oeësgrenze va de Bergsje kreise gezieë es oeësgrens va g'n sjtrieëk.
Wichtige plaatsje
De groeëtste sjtad is Düsseldorf, oeë mieë es 500.000 lüj woeëne. Anger belangrieke sjteë zint Wuppertal, Solich, Remscheid, Mölm en Bergisch Gladbach. De bevólking is mieë in 't weste en 't noarde va g'n sjtrieëk geconcentreerd.
Gesjichde
Historisch gezieë velt 't grónkgebeed va g'n sjtrieëk same mit 't ouw Hertogdóm Berg. 't Hat neets te make mit berg, meh mit de grave va Berg. Hun börch heesjde Berge. 't Hertogdóm Berg is óntsjtónge in 1380, d'r vuur woar 't e groafsjap dat in 1101 ópgerich woeëd en geregeerd woeëd durch de grave van Hertogdóm Limburg en Hertogdóm Jöllig. 't Gebeed behuëde óch tot 't Hillig Roeëmsj Riek. Napoleon Bonaparte veroaverde 't gans riek in 1806. Bis 1813 woar 't ing sattelietsjtaat van 't Napoleontische keizerriek. D'r "Knüppelrussenaufstand" beteëkende 't ing va de Franzuësisje heersjappie. In 1815 weëd 't ouw hertogdóm Prusisch grónkgebeed.
Wapesjilder
't Ouw hertogdóm houw d'r Limburgse lieëw es wape, meh 't versjil tussje d'r Bergsje en d'r Limburgse lieëw woar dat d'r Bergsje lieëw ing blouwe kroeën houw en d'r Limburgse lieëw ing geële. Vöal gemingdes hant nog 't aode Bergsje woape i hun woape, zoeëwie Düsseldorf.
Sjproak
thumb|185px|De dialekte in 't Bergsje Land 't Bergsje Land is óngerdeel van e uëvergangsgebeed tussje Nederfrankische dialekte van de ing zie en de Middelfrankische dialekte van de anger zie. 't Groeëtste deel van 't Bergsje Land velt ónger 't Limburgs dialekroem. I de germanistiek heesje dees dialekte Zuudoeës-Nederfrankisch. Dialekte binne die gróp zint 't Remscheider, 't Solijer, 't Elberfelder en 't Düsseldörper. 't Elberfelder weëd in 't westelig deel va Wuppertal gekald. 't Oeëstelig deel va die sjtad hoeët tot 't Oeës-Bergsj, geliek wie 't Velbedersj. Dialekte binne dees gróp hant Wesfaalse en Limburgse kenmerke. 't Mölmsj, dat weëd gekald in Mölm, is mieë e Kleverlands dialek en sjteet kótter bei 't dialek va Duisburg. In Bergisch Gladbach weëd wier e Ripuarisch dialek gekald, dat zieër kót bei 't Kölsj sjteet.
Nederfrankische invleuje zeet me trük i wöad wie "Kopping", "Zahnping" (koppieng, tankpieng). 'ne Eëpel weëd 'ne "Äädäppel", of verkót tot "Ääpel" of "Ärpel", dewiel me i vöal Dütsje dialekte "Grumbeer" of "Kartoffel" zaat.
Ouw vieërasse en freutsoate
Bekank zint de drei Bergsje hónderrasse: d'r Bergsje kreier, d'r Bergsje hangkam en d'r Dütsje kruper. Ouw bekangde freutsoate oet ge Bergsje Land zint de Bergische Schafsnase (appel), de groeëte roeë Bellefleur (appel), d'r Keulemann (appel) en de Huetjansbirne (bier). Óch kieësje gruie in 't Bergsje Land.
Eëtkultoer en sjpecialitete
Beizunger is de Bergsje kaffetoafel. Dit is 'n culinaire traditie oet g'n sjtrieëk. 't Is e zieër oetgebreije moaltied, oeëbei 't ummer sjwatbroeëd mit versjillende soate belek guëf. Mieëtstes zint dit vleesjware, druëge woeësj of kieës, meh óch poetes en zeem weëde d'rbei geserveerd. Neëve dit weëd dök óch riestebrei, Rote Grütze, kómpot en Bergsje waffele gegeëte. D'r kaffe weëd oet inne tinne pot igesjónke. Rónk d'r Twieëde Weltkreeg raakde dees traditie in ónbroek. In 1963 houw 't Niederbergisches Museum i Wülfrath dees traditie ópnuits in 't leëve gerópe.
Wier behure gerechte wie d'r riefkook (Rivkooche) en Sauerbraten (e soat zoervleesj) óch tot de traditionele Bergsje keuke. Pillekuchen zint ing aat riefkeuk of rösti die de aafmeëting hant van 'n pan. I d'r deeg zit sjpek en ulg. Dök weëd 't geserveerd mit sjlaat. Kottenbutter is e bruëdsje mit ulgsjieve, mósterd en druëge woeësj of poetes.
Brónne
Dit artikel baseert zich óp 't corresponderend artikel óp de Nederlandse en de Dütsje Wikipedia.
Werreldhanjelsorganisaasje
De Werreldhanjelsorganisaasje (aafgekórt es WTO, van 't Ingels: World Trade Organisation) is 'n internasjenaal organisaasje die e groeat aantaal aan internasjenaal verdrage euvere hanjel tösse deilnummendje lenjer (plus de Europese Unie) inne gater hèltj. De WTO woort in 1995 opgerich veure GATT-verdrage bie te haje.
In taengestèlling tot väöl anger internasjenaal organisaasjes haet de WTO machsmiddele veur zien besloete krach bie te zètte. 't Is veure WTO meugelik sancties op te lègken aan lenjer die gei gehuuer gaeven aan besloete.
Väöl internasjenaal organisaasje wirke mit 't princiep van ein stum de lanj, meh besloete vanne WTO mótten ummer waere genómmen op gróndj van consensus. Sómmige kritiekers vinje det dit systeem de mach bieje groeate lenjer denaerlègk, ómdet die de veurstèlle die ze neet aanstaon kónne vetoë en formeel opposiesje taengen häör eige veurstèlle kónne veurkómme. Wiejer wirk e systeem worin 't lestig is 'n einmaol aangenómme euvereinkóms te verangeren in 't veurdeil van lenjer die 't zich kónne permittere väöl meujdje te staeken inne analyse en óngerhanjeling vanne óngerdeiler vanne euvereinkóms.
't Veurdeil van 't consensusmodel is det 't snel weltwiej acceptatie van standerde stimuleertj.
Anen ènj vanne jaore neugetig woort de WTO e wichtig ènj veur anges-globaliste.
't Houfkentoear vanne WTO steitj in Genf (Genève).
Brusno
Brusno (IPA: /'brusnɔ/; 1960-1973: Hronov; Hongaars: Borosznó en (vreuger tot 1888) Brusznó) is e dörp en 'n gemeinte in 't Sjlowaaks distrik Banská Bystrica. 't Plaetske ligk zon 20 km van de houfplaats Banská Bystrica aaf en 23 km van de sjtad Brezno.
't Dörpke Brusno ligk op 'n heugde van 405 m. De oppervlaakde van de gemeinte is 43,51 km². De gemeinte Brusno haet 2.114 inweuners (31 december 2004) en 'n bevolkingsdichheid van 49 luuj/km². De poscode van de gemeinte is 976 62.
Gesjiechte
Brusno is veur 't eers vermeldj gewaore in 1424. In daen tied wore tupische berope kremer, houtveller, sjaefer en arbeider.
Taunus
thumb|Blik op d'r "Großer Feldberg" vanoet 'n oetzichstoere thumb|right|D'r Taunus op 'n uëverzichskaat thumb|right|Ligking va d'r Taunus i Dütsjlank D'r Taunus is e 2.700 km² groeët middelgebirgde. 't Ligk i g'ne Dütsjen bóndssjtaat Hesse. 'n Zier kling deel ligk óch i g'ne noabersjtaat Rienland-Palts. 't Weëd begrens durch d'r Rien aan 't (zuud)weste (mit aa g'ne uëverkank d'r Hunsrück), d'r Main aan 't zude en noardelig aa d'r Lahn en 't Westerwald. Oeëstelig geet 't uëver op 't middelgebirgde Vogelsberg en d'r Rhön. Mit de Eifel, d'r Hunsrück, 't Westerwald, 't Süderbergland en de Ardenne op 't Belsj, vörmt d'r Taunus 't Rheinisch Schiefergebirge. D'r hoeëgsten berg is d'r "Großer Feldberg" (879 meter NHN).
D'r Taunus weëd gekinmerk durch dichte vichtebusje.
Wichtige plaatsje
De beboewing is i de sjtreek vuurnamelig geconcentreerd aan 't zude va d'r bergkam. Hei ligke sjteëj wie Rüdesheim am Rhein, Hofheim am Taunus en Bad Homberg vor der Höhe. Wiesbaden is de groeëtste sjtad mit 275.116 lüj (2014). Aan 't oeëste guëf 't óch nag sjteëj wie, Wetzlar, Weilburg, Bad Ems en Lahnstein.
Ungerverdelóng
Me kin d'r Taunus globaal ungerverdele i veer sjtökker:
Natoerparke
I d'r Taunus ligke drei natoerparker. 't "Naturpark Taunus" ligk i d'r Hoher Taunus, bei d'r hoeëgste berg va de sjtreek. Bei 't sjtedsje Nassau ligk 't Naturpark Nassau dat gekinmerk weëd durch de wienterasse neëve d'r Rien mit zing ouw sjtedsjes. Wieër guëf 't e natoerpark dat sjpeciaal gewieëd is aa de heilzame thermaalbrónne: 't zoeëgeneumde Heilklimapark.
Geologie
thumb|left|Blik op d'r Taunus D'r Taunus behuët tot 't Rheinisch Schiefergebirge, zoeëwie de aagrenzende sjtrieëk 't Westerwald, d'r Hunsrück, de Eifel, 't Sauerland, 't Bergisches Land, en wieër noa 't weste de Ardenne. 't Gebeed loog in 't Paleozoïcum (600-270 miljoen joare geleje) in 'n sub-tropische zieë oeë klei woeëd aafgezèt, wat sjpieër durch metamorfose vervörmt woeëd noa leisjteen. 't Zèlfde gilt vuur anger vuurkómmend gesjteente, wie kwartsiet ('t metamorf va (marien) zand) en minerale wie ieëzerets. Durch orogenese (gebirgdevörmóng) in 't era Tertiair (65-2,6 miljoen joare geleje) woeëd 't lanksjap umhoeëggevouwd. 't Zèlfde procès vónk óch sjtat i de anger deelgebirgdes, meh 't gesjteente is minder aod as i aagreznende sjtrieëke. I d'r Taunus vónk óch in e sjpieët tiedpèrk gebirgsvörming sjtat. Vuural in 't noadelige sjtök, teëge 't Westerwald, kunt relatief wenig aod devonisch gesjteente vuur. Hei kunt kleisjteen en 't zachter tufjsteen vuur. I g'ne Hoher Taunus vink me mieë klastisch gesjteente mit kwartsiet. Óch pyroklastisch gesjteente kunt me hei vinke. Dat duud op vulkanische activiteet. Kleiig sediment versjteende durch vulkanische hitte. Me trèf óch fylliet, oeë-i me sjpöar va korale en anger kalksjkelette va zieëbieëste kan vinge.
Gesjichde
De aodste miensjelige sjöar sjtamme oet de Michelsbergcultuur oet 't Neolithicum ("Nüj-Sjteentied"). Oet sjpieër tiede, de Urnevelderkultoer (tieënde-èlfde ieëw vuur Christus), woeëde graafheuvels gevónge. De Kelte bevólkde vuur de nuëgede ieëw vuur Christus de sjtrieëk. Dit gebeed hat ing va de groeëtste Keltische sjteëj (wieë Heidetrank-Oppidum) en ringwalle oet de sjpieër Keltische tied (twieëden-ieësjten ieëw vuur Chr.). Kót d'rnoa veruiverde de Romeine deler van 't gebeed. Op d'r Taunuskam bevinge zich limes die geboewd zint tusje d'r ieësjten ieëw en d'r derden ieëw. De Romiene berichtde i deë tied uëver d'r Germaansje sjtam de Chatte. In 'n vólksverhoezóng vèstigde zie zich i d'r derden ieëw get noardeliger: in 't Westerwald. Mit d'r val van 't Romeinse Riek i de veerde ieëw noa Christus drónge de Franke vanoet 't zuudoeëste d'r Taunus binne. Oet de Merovingischen tied (vunnefden ieëw bies d'r achste ieëw) woeëde óch graafheuvels ontdèk.
D'r gebirgde woeëd bis i d'r achtieënden ieëw unsjpecifiek mit die Höhe aageduud, wie de plaatsjnaam aa g'ne rank van 't gebirgde: "Bad Homberg vor der Höhe". Groeëte deler van 't gebirgde behoeëte tot 't Groafsjap Nassau, en van 1816 bis 1866 tot 't Hertogdóm Nassau, oeë 't unger 't Kuëninkriek Pruse veel. D'r noa woeëd 'r ungerdeel va de Dütsje provincie Hessen-Nassau en noa d'r val van 't Derde Riek unger Adolf Hitler woeëd e groeët sjtök van 't gebirgde ungerdeel va Hesse, en e klinger deel veel unger Rienland-Palts, zjus unger g'n sjtad Nassau.
Toerisme
D'r Taunus en vuural plaatsje wie Wiesbaden en Bad Schlangenbad sjtoan bekank as koeroord. In 2005 woeëd zèlfs e sjpeciaal "Heilklimapark" ge-öapend, oeëmit 't 't ensigste va zing aat is i Dütsjlank. Wieër guëf 't sjpeciaal aagelègde sjpatsieërlane en grotte te bezeuke. De plaatsjelige gereconstrueerde Romeinse limes zint i 2005 op de Unesco-Weltirfgoodlies igesjrieëve. Óch kesjtieële en ruïner bevinge zich in de sjtreek zoeëwie "Schloß Braunfels" bei 't gelieëknamig plaatsjke. Dit weëd aageduud as e ech Hessisch sjpreukskeskesjtieël. Dit geet trük op de Gebruëdesj Grimm, deë bekank sjtoan um höare sjpreukskes en vólksvertellónge. Braunfels deent nag sjteets as privaat egedom va de lokale adellige familie, meh anger kesjtieële zint umgeboewd tot moesea of hotels. Sóms vinge óch de zoeëgeneumde "Ritterspiele" plaatsj, die jieëker joar vöal bezeukesj trekke.
Sjproak
thumb|left|'t Rienfrankisch sjproakgebeed I groeëte deler va d'r Taunus weëd de Zuud-Hessische variant van 't Rienfrankisch gekald. Dit hat verwanksjap mit anger dialekte oet 't zude va Rienland-Palts, 't noarde va Baden-Württemberg en bis i Saarland en 't Franzuësisje Lotharinge en is e aat va misjdialek. Typerend is 't untbreëke va "pf", dat kinmerkend is vuur 't Hoeëgdütsj, i wöad wie "Apfel". Dit weëd dan beivuurbild "Appel". Oeë 't dialek zich ungersjeid van 't Paltsisch en 't Badisch (Zuud-Frankisch), is 't wöadsje "fest". In 't Paltsisch klingt dat wie fescht of feschd, en zoeë sjrieëf me dat doa óch.
Verkieër
I d'r Taunus ligke inkele wichtige verkieërsweëg va Dütsjlank: A3 en d'r A5, neëve d'r oeëstelige kam. Parallel aa g'ne A3 ligk óch 't gleis va Kölle noa Frankfurt an der Main. Dees is in va de drökste gleisverbindónge va Dütsjlank. Wichtige primaire neet-autobane zint de Bundesstraßen B8, B54, B260, B274 en B275, dewiel d'r B42 durch 't Riendaal vuët.
Passe
thumb|right|Saalburgpass D'r Taunus sjteet bekank um de vöale pasroutes. D'r hoeëgste pas is d'r "Windeck" (795 meter NHN). D'r bekankste is evvel d'r "Saalburgpass". 'r Is 'n toeristische attractie. De wichtigste passe weëde hei-unger getuind. De hoeëgte en d'r weëg deë uëver d'r pas lup, sjtoan tusje höakskes wen de informatie besjikbaar is.
Dees passe hant nor vuur 't lokaal verkieër 'n wichtige beteëkenis.
Referentie
''Dit attikel baseert zich op 't corresponderend attikel op de Dütsje Wikipedia. Vuur 't subköpke "Passe" unger 't köpke "Verkieër" is gebroekgemaak va de Dütsjsjproakige pazjena: "Pässe im Taunus"''
Skurup
Skurup is 'n gemèndje in Skåne län, Zwede. De gemèndje tèltj 14.620 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 195,17 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 74,9 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
8,71% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Caluna
Caluna is e klein gehuch bie De Heibloom inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk tösse Mael en Heitsen in. Caluna is 't gebied van Heitse det baove de Neerpieëlbaek ligk; hieónger ligk namelik 't gehuch Hollander.
Zuid-Hollands
350px|thumb|Zuid-Hollands is nommer ein op 't keertsje 't Zuid-Hollands is de verzaomelnaom veur 'n gróp Hollandse dialekte gesproke in 't zuie daan wel zuidweste vaan 't Hollands taolgebeed, die 'n vergliekbaar oontwikkeling höbbe doorgemaak. De term weurt gebruuk in tegestèlling tot Noord-Hollands ('ne verzamelnaom veur Wesfries, Kennemers, Zaans en Waterlands) en tot 't Utrechs-Alblasserwaards (in de mieste definities is dat de oosteleke tak vaan 't Hollands; zuug 't artikel). Ing verwant is ouch 't Weshooks, gesproke in Noordwes-Noord-Braobant. De Zuid-Hollandse dialekgróp is vaan hiel groet belaank, umtot de Nederlandse standaardtaol in de ierste plaots op häör gebaseerd is.
Caluna
Straote
De volgendje straoten en waeg ligken in Caluna:
Zuid-Hollands
Verspreiing
't Zuid-Hollands dialekgebeed begint in 't noorde bij 't IJ. De stei Haarlem en Amsterdam, die toch bij Noord-Holland hure, valle dus oonder 't Zuid-Hollands. 't Gooi (ouch Noord-Holland), d'n oosteleke Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden (Zuid-Holland) valle evels neet oonder 't Zuid-Hollands (meh hure bij de Utrechs-Alblasserwssrdse gróp). De eiland-dialekte vaan Dordrech, de Hoekse Weerd en Voorne-Putten zien nog vol Zuid-Hollands; die vaan Goeree-Euverflakkee evels hure bij 't Ziews. Soms weurt 't dialek vaan Oostvoorne (gemeinte Westvoorne) ouch al tot 't Ziews gerekend.
Verdeiling
De Zuid-Hollandse tóngvalle kin me in twie hoofgróppe verdeile: de oersprunkeleke dialekte, die nog väöl typische kinmerke bewaord höbbe en de modern dialekte, die hiel sterk tege de standaardtaol aonleune en neet väöl mie es accente zien. De ierste gróp is 'n klein minderheid en heet zien vertegewoordegers allein in geïsoleerde gemeinsjappe, de twiede nump 't groetste deil vaan de Randstad veur zien rekening.
De gróp vaan oersprunkeleke Zuid-Hollandse dialekte heet es belaankriekste representante de vèssersdialekte vaan Zandvoort, Noordwijk aan Zee, Katwijk aan Zee en Scheveningen (gemeinte D'n Haag); zoonder mie bekind es Zandvoorts, Noordwijks, Katwijks en Schevenings. Die veer dialekte höbbe hiel väöl euvereinkomste mètein en opvallend wieneg mèt dialekte vaan 't kortbij achterland wie 't Haags en 't Leids. Wijer dialekte mèt relatief väöl aofwiekend taoleige vint me in 't zuie, op Voorne-Putten, in de Hoekse Waard en in d'n Alblasserwaard. Door immigratie vaanoet de Randstad moot me demèt rekene tot dees dialekte verdwijne daanwel vernederlandse. 't Dialek vaan Aalsmeer, laank e taoleiland in 'n Amsterdams gedomineerd taollandsjap, is zoe good wie verdwene. Zoe'n dialekte, die traditioneel taolgood höbbe bewaord wat euveral in de umgeving is verdwene, weure relikdialekte geneump.
De twiede gróp heet es kerngebeed de steideleke centra vaan de Randstad. Dao - um te beginne in Amsterdam - begós de bovelaog vaan de bevolking al iewe trök de standaardtaol euver te numme, welk gebruuk lankzaamaon doorsiepelde nao de lieger bevolkingsklasse (bezoonke cultuurgood). Wat in de stadsdialekte devaan euverbleef waore e paar typische wäörd, e paar aofwiekende verbuiginge en veural 'n typische oetspraokskleuring. Veural aon dat accent kint me vendaog d'n daag nog stadsdialekte wie 't Amsterdams, Haags en Rotterdams. De taol vaan de kleiner plaotse tösse die stei veranderde minder snel, meh ouch in dees boeredörper góng 't dialek ummer mier op de standaardtaol liekene. In dialektekste oet de negentiende iew zuut me dat perces dèks nog bezeg: de volkstaol vaan de boeredörper en de kleiner stei is neet mie zoe idiosyncratisch wie de besproke vèssersdialekte meh wel aofwiekender es de taol vaan Rotterdam en D'n Haag. E paar plaotse en regio's, wie Vlaardingen en 't Wesland, zitte gedeiltelek nog ummer in die tössefase.
Euveregens weurt in 't Zuid-Hollands taolgebeed nog 'nen derden taolvörm gesproke: de geaffecteerde spraok. Dit is 't sociolek vaan de traditioneel boveklasse (de edele en rieke börgers) in veural D'n Haag en Leiden. Dees spraok kump hei neet aon de orde.
Klaanklier en klaankpercesse
De mieste Zuid-Hollandse dialekte höbbe dezelfde korte klinkers es 't Standaardnederlands, eventueel gekleurd mèt 'n accint. In de aw dialekte kinne ze door alderlei percesse gemuteerd zien. Hiel aajd is de oontrunding vaan korte klinkers (pet of pit veur put "pöt"); dit is nog trök te leie op 't Ingweoons substraot vaan 't Hollands. 't Tegeneuvergestèlde, runding, kump ouch veur, veural veur 'n r (vurf, urt). De e weurt soms geslote tot i (mist oet mest); behave in traditioneel dialekte tröf me dees neiging ouch in 't noordeleke Randstads aon. Umlaut kump veur, en wel vaan o tot u veur 'n r (durp, murge). Soms correspondeert de Standaardnederlandse e mèt 'n dialectische o; dit is veural 't geval wienie de klinker gevolg weurt door 'n r+dentaal (dorde, Korsemes), meh kin ouch spontaan opgetrejje zien (ommers; geit hei trök op 'n i!). E paar relikdialekte kinne nog e rudimentair versjèl tösse o en ó of zelfs ö en u (Katwijks ik störf "iech sterf", ik sturf "iech storf").
Rajerdere
De rajerdere (Letien: Rotifera) vörmen 'ne stam van klein mieëcellige organisme. Ze behuuere toet 't óngerriek Eumetazoa en häör lingdje bereik zelje 2 mm. De menkes zeen klènder en einveljiger geboedj es de vruikes. 'Ruum 2200 saorte zeen weitesjappelik besjreve.
Zuid-Hollands
Klaanklier en klaankpercesse
Vaanaajds heet 't Hollands twie soorte ees en oos: de zachlang en de sjerplang variante. De zachlang ee en oo höbbe in 't Hollands 'ne naoslaag: eej en oow. De sjerplang variante, die mie veurkoume, weure zoonder naoslaag (wie in 't Limbörgs) oetgesproke. De twie ee's en oo's zien bewaord gebleve in de drei vèssersdialekte en in versjèllende boeredialekte in 't zuie. In de randstadse dialekte zien alle ee's en oo's zachlaank geweure (altied es eej en oow oetgesproke es ze neet veur 'n r koume).
Rajerdere
Rajerdere waere gekènmirk door e träöt- toet bolvörmig lief, döks doorzichtig wie glaas, en dragen ane kop meistes 'nen dóbbele krans van trilhaor, die waere gebroek bieje vergaoring van voor enne veurtbewaeging. De ventraal móndjäöpening lèdj nao de farynx dae deens duit es 'ne kawmaag. De meiste rajerdere laeven in water. E klein aantaal laef inne baom.
Zuid-Hollands
Klaanklier en klaankpercesse
Runding kump in väöl traditioneel dialekte veur, veural bij de (zachlang) ee. Zoe zien vörm bekind wie teuge en speule. Ouch de ie kin gerund weure, tot uu: nuw (<nieuw). Oontrunding bij lang vocale concentreert ziech op de uu: vier "vuur" (ouch algemein in Zieland). Sleting vaan de (sjerplang) ee lievert ie-klaanke op: bien (oet been). 'n Anomalie is vleis veur vlees, boe-in de twieklaank zjus wie in 't Limbörgs behawwe is. Ouch dit kump in 't Ziews väöl veur.
Rajerdere
Ónger druuegdje kónne rajerderen euvergaon nao 'n toestandj van sjiendoead: cryptobioos. In daen röstoestandj kónne rajerdere temperature van 270 graoje Celsius gedoerendje 5 menuut en 100 graoje gedoerendje inkel oer verdrage. Rajerdere vermeinigvöljige zich inkel generaties parthenogenetisch (door deiling) en ei maol de jaor geslechtelik.
Zuid-Hollands
Klaanklier en klaankpercesse
De ei/ij heet in 't Zuid-Hollands mieder realisaties. In 't zuide euverhiers 'nen a(a)i-echtege klaank (beveurbeeld in 't Rotterdams). In 't midde en noorde is è gebrukeleker (zoewie in 't Haags). Ouch de standaardtaolege oetspraok ei weurt gehuurd. Amsterdam kint mieder variante nevenein, aofhenkelek vaan de spreker. 't Katwijks en 't Noordwijks make nog versjèl tösse de ij en de ei. D'n ierste klaank weurt wie in de staandertaol oetgesproke, d'n twiede heet ziech verwijd tot aai of aâ.
De l weurt nogal dik oetgesproke; dit is 'n oersprunkelek Germaans fenomeen meh 't liekent ziech in 't Zuid-Hollands wijer doorgezat te höbbe. Veural aon 't ind vaan 'n fraas of veur 'ne consonant weurt ze bekans 'n w. Heidoor weurt 't versjèl tösse Paul en pauw en tösse vernieuwd en vernield hiel klein. Ouch in de standaardtaol trejt dit al dèks op.
De r heet, wie in wel mie dialekgebiede, versjèllende realisaties. In 't noorde vaan 't Zuid-Hollands gebeed euverhiers de traditioneel rollende r in alle posities. Nao 't zuie touw weurt ze dèkker gereduceerd en verandert ze veur consonante en aon 't ind vaan e waord soms in 'nen approximant [ɹ] (dit versjijnsel, bekind es de "Gooise r", kump dus op mie plaotse veur!). 't Leids heet dit 't extreemste doorgeveurd: dao heet de r in alle gevalle dee klaank gekrege. In de stadsdialekte vaan Rotterdam en D'n Haag, meh ouch allein mer dao, is dinkelek vaanoet de Franssprekende bovelaog de uvulair r ingeveurd ([ʀ] of [ʁ]), 'ne klaank dee in väöl mie Nederlandse stadsdialekte optrejt (meh in 't Amsterdams absoluut neet veurkump).
H-deletie, 't eweglaote vaan de h, kump veur in Vlaardingen, Scheveningen en Noordwijk (neet in Katwijk). Vreuger (tot in de negentiende iew) traoj 't ouch in Gouda en umgeving op. De h-deletie in de vèssersdörper is mesjiens te verklaote oet Ziewsen invlood.
De standaardtaolege cluster sch-, in de mieste Limbörgse dialekte es sj- trök te vinde, is sk- gebleve in Katwijk, Noordwijk en Zandvoort. Dat is opvallend umtot de sk- ieder mèt Noord-Holland es mèt Zuid-Holland geassocieerd weurt.
Katwijk, Noordwijk en Zandvoort oondersjeie ziech ouch vaan de res vaan Zuid-Holland - en eigelek vaan alle Hollandse dialekte op 't Egmonds nao - door de bilabiaal oetspraok vaan de w. Dees w is oersprunkelek veur gans 't Nederlands meh is wijer in de umgeving euveral vervaange door de labiodentaal w. Mesjiens heet 't Ingels, wat de vèssers op de Noordzie huurde, bij 't behaajd vaan dee klaank 'n rol gespeuld.
Mèt naome in en roond Haarlem en Amsterdam weure de v en de z aon 't begin vaan e woord consequint es f- en s- gerealiseerd. Dit is aajd Germaans taoleige en 't versjijnsel heet e väöl groeter verspreiingsgebeed, wat oonder mie gans Noord-Holland en Friesland umvat.
Ouch in 't noorde vaan 't Zuid-Hollands taolgebeed kump 'n typische oetspraok vaan de n en de t aon 't woordind veur. Dees lettere weure palataler, mèt get mie tóngspanning oetgesproke. Dit perces liekent e bitteke op de Midde-Limbörgse mouillering meh is minder extreem. Me kint hei de typisch "Amsterdamse" oetspraok aon vaan wäörd wie man, hond en dat. Dit versjijnsel kump in 'ne groete krink roontelum Amsterdam en in 'ne kleine krink um Haarlem veur. 't Begint in 't weste in Lisse en deilt de Bollestreek in twie, nump de ganse Haarlemmermeer mèt en duuk daan in 't Veengebeed ('t grensstreek tösse Zuid-Holland en Utrei) nao 't zuie. De zuidelekste plaots boe dees oetspraok euverhiers is Aarlanderveen (gemeinte Alphen aan den Rijn). Ouch in Breukelen, eigelek al Utrechs taolgebied, kump 't nog veur.
Grammair
De versjèlle in grammair tösse de standaardtaol en de Zuid-Hollandse dialekte zien mer klein. Traditioneel weure dees versjèlle sumpel-eweg es taolfoute gediskwalificeerd en op sjaol aofgelierd. Wie te verwachte is vint me mier grammaticaal eigehede in de relikdialekte.
Substantieve höbbe soms e döbbel miervoud, wie mandes veur "körf", of knechse veur "knechte". Euver 't algemein evels verlöp de miervoudsvörming wie in 't Nederlands, mèt die inherente aofwieking tot d'n oetgaank -en in -e verandert. Miervoud op -s kump dèkser veur es in de standaardtaol. Veural samestèllinge zien dao geveulig veur: boowm - boowme ("boum - buim") meh spoorboowm - spoorboowms. Dit is te verklaore oet 't feit tot samestèllinge vaan twie lettergrepe 't trocheïsch klemtoenpetroen _. höbbe; zjus wie neet-samegestèlde wäörd wie tempel en vinger, die jummers in 't Hollands én Standaardnederlands ouch e miervoud op -s kinne. Veural in 't zuide vaan 't Zuid-Hollands taolgebeed - meh ouch daoboete wel - tröf me relikte aon vaan d'n daarde naomval, wie in de midde en uit de licht tegeneuver t midde en t licht, en uit-ter zàè "vaan zee" (opgegeve veur Katwijk). Zoeget trejt ouch in 't Ziews geregeld op. Verkleinwäörd vörmp me miestal op -ie: plekkie, huisie, koppie. Gevalle boe-in 't Standaardnederlands -(e)tje heet blieve in de mieste vaan dees dialekte oonveranderd, meh vörm wie appelt(j)ie en borrechie ("teleurke") koume in 't uterste zuie vaan 't Zuid-Hollands väöl veur. De mieste dialekte, ouch de vèssersdialekte, höbbe mer twie geslachte (geslachtelek en oonzijeg); drei geslachte (volges e systeem wat aon 't Ziews of 't Braobants herinnert) kump in 't uterste zuie nog veur (beveurbeeld in Oud-Beijerland).
Veurnaomwäörd kinne aofwiekende vörm höbbe. De praktiek liert tot dees wäörd, die väöl gebruuk weure, ouch in de stadsdialekte sterk euverleve. Veur standaardtaoleg mij is mijn (maain/mèn/...) hiel algemein. In oonder mier 't Wesland kin me zijn veur hem hure. Veur zij (daarde persoen miervoud) zien de variante zullie, hullie en hun in umloup; veural de lèste heet ziech de aofgeloupe decennia enorm verspreid. U en uw kaome oersprunkelek neet veur, die zien oet de standaardtaol geliend. In de traditioneel vèssersdialekte oontbreke ze nog altied. 'tzelfde gelt veur zich: in de vèssersdialekte weurt dat op z'n Ingweoons vervaange door hem of haar, in de res vaan 't taolgebeed gebruuk me 't zuidelek getint z'n eige. De Zuid-Hollandse dialekte kinne enclitische vörm veur jij, hij en wij. Dat wèlt zègke: oonder sommege umstandeghede kinne die mèt 't veurgoonde woord zo'n einheid vörme, tot me in de oetspraok vaan ei woord kin goon spreke. Wij vint me enclitisch trök es me (ouch in Zieland hiel gewoen). Ie kin zoewel veur jij es veur hij stoon. Verwarring is evels haos neet meugelek umtot oet de res vaan de vörm op te make is um wat vaan twie 't geit.
't Enclitisch veurnaomwoord - zuug bove - heet, ouch al in 't zuide - tot get gans unieks geleid: bij de daarde persoen inkelvoud in de verleien tied weurt 't persoenlek veurnaomwoord in de werkwoordsvörm opgenome (maakt-ie-de "maakden 'r"). In Rotterdam gelt dit es awwerwèts, daoboete, beveurbeeld in Vlaardingen, is 't couranter.
Cultivatie
De Zuid-Hollandse dialekte weure in verglieking mèt ander streektaole in Nederland mer wieneg gecultiveerd. Zoonder twievel heet dit te make mèt 't lieg prestiesj devaan en 't feit tot ze mer wieneg aofwieke vaan 't Standaardnederlands. Dao zien wel zengers die mèt e stadsaccint zinge, meh die weure miestal neet tot de dialekmuziek gerekend. In Katwijk kint me Tinus Tulp, 'ne parodis dee in 't dialek zingk. Stadsdialekte huurt me dèks op tv, beveurbeeld oet de moond vaan komische types. Dao is e stripverhaol in 't Haags (Haagse Harry). Dictionaire weure spaorzaam oetgebrach.
Vroeële
thumb|150px|left|Vakwerkhoes in [[Vroeële, (Norbik)]] Vroeële (Nederlands: Vroelen) is e gehuchske va Norbik in de gemèngde Èèsjde-Mergraote in 't Zuud-Limburgse mergelland. Vreuger waoërt d'r naam es Vroulen gesjraeve oeëbie de Fraanse ou sjtóng vör de Hollendsje oe van allewiel. Bies nao d'r Twiede Waeltkreeg waor Norbik en Maer, zoewal economisch es kultureel es historisch verboonde mèt Voere en 't Laand va Herf, m.n. Aubel. De ongevaer vieftien häöf en hoezer liegke an de grens mèt Belsj. Bezeunder zeunt versjèjje vakwerkhoezer, gesjlaoëte en aoëpe hól waeg en versjèjje grenspäöl.
Zuid-Hollands
Dialekverluus en -behaajd
De aw Hollandse dialekte liekene snel te verdwiene umtot 't percentaasj joongere dat ze nog spreke miestal klein is. In Katwijk hèlt 't ziech nao de beriechte wiedoet 't beste. De modern dialekte of accinte zalle neet gaw verdwijne, veural umtot me ze neet hoof te liere en ze dus gemekelek op straot kinne weure bijgebrach.
Ernest Rutherford
Ernest Rutherford (30 augustus 1871 - 19 oktoeaber 1937) waas 'ne Nuuj-Zieëlandjsen en Britse netuurkóndige en sjeikóndige. Hae wuuertj ouch waal de vader vanne nucleair fysica geneump en pioneerdje de baantheorie van 't atoeam dore óntdèkking vanne verstruijing van Rutherford.
Rutherford woort gebaoren in Nelson, Nuuj-Zieëlandj. Hae studeerdje aaf ane Canterbury College die allewiel de Universiteit van Canterbury hètj. 'n Replica van zie laboratorium steitj in 't Christchurch Arts Centre in Christchurch. Nao zien studie reisdje d'r nao Ingelandj veur e promotieóngerzeuk. Hae woort hoeaglieërer ane Universiteit van Manchester.
Rutherford óntdèkdje in 1898 det de straoling van radioaktief matterjaal oet twieë saorte besteitj, die d'r alpha en beta neumdje. Veer jaor daonao koom d'r mitte theorie det dees straoling wuuertj veroearzaak door verangeringen in 't atoeam. In 1911 stalj d'r 't ieëste model van 'n atoeam op, det volges dem besting oet 'n hieël klein positief-gelaje kern mit daorónjelóm 't cirkelendj elektron.
Vief jaor daonao, in 1917, tuuendje Rutherford aan det stikstof in zoerstof kan waere verangerdj door 't te bestraole mit alfastraoling. In 1920 veurspèldje d'r 't bestaon van e neutraal kerndeilke. Det, 't neutron, woort in 1932 óntdèk door James Chadwick.
Rutherford óntvóng in 1908 de Nobelpries veure Sjemie veur zien óngerzeuk nao 't oetereinvalle van elementen enne sjemie van radioaktieve substansjes.
Mechels
Mechels kan verwieze nao:
D'n Tómp
D'n Tómp (of D'n Tômp) is 'n benaming die door Moferter gebroek wuuert veur 't kestieël van Mofert, of specifieker, de snavelbektore daovanne.
Kiek ouch èns bie d'n Grawwert.
Rolig
Rolig (Nederlandjs: Roligt) is e klein gehuch bie Heitse inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk tösse Heitsen en Rogkel in, t'n naorde vanne Belandsebaek. In 't naorde wuuertj Rolig begrens door Blenkert, in 't oeaste door Laak, in 't zuje door Heitsen en in 't wèste door Achter 't Kloeëster (Geusert) en Ane Berg.
Rolig haet mer ein straot en die haet dezelvendje naam es 't gehuch zelf.
Laor (Wieërt)
Laor (Nederlands: Laar) es 'n kèrkdörp in de Limburgse gemeindje Wieërt. 't Dörp ligtj ten noeërde vanne stad Wieërt en ten zuide vanne A2. De Sint-Antoeënius muuële es al van wieët aaf te zeen. Dieëze witte muuële ligtj aan de Neelenweeg (Nederlands: Neelenweg). De Sint-Sebastiaankepèl bi-j Laor es lang 'n beejevaartsoeërd gewaesj. De baore uut de umgaeving kwaome nao de kepèl um dao moezewater te hale. Dit water uut de poel naeve de kepèl waas tieëge de moeze in de scheure vanne baore. Tieëgewoeërdig es dieëze tratisie verdwieëne. Wieter kinne völ minse Laor vanne voetbalclub, namelek SV Laor. Dieëze veraeniging die oeërspronkelek waal uut Laor keumptj hieët tieëgewoeërdig sportvèldje die volges de kadaster in Wieërt ligge.
IKC Laor
Op Laor ligtj aoch de school IKC Laor dae pas is gerenoveerdj.
Kasjtieëlroman
'ne Kasjtieëlroman is 'n romantische vertèlling oeë-in kasjtieële en d'r adel figurere es decor en personages. In 't Nederlands gèft 't series van dit saoërt romans die vör wènnig gaeld te koop zeunt. D'r kasjtieëlroman behuurt töt de lectuur die op de örsjte plaatsj koerst op 't sentimaent, zjuus wie d'r doktersroman. 't Publiek zow vöral oet vroluuj besjtoeë.
In 't Limburgs
't Verhaol is 'n mengvorm tössje 'ne kasjtieëlroman en 'ne doktersroman en gèèt över barones Josefine Hoë de Maas die kultuurweitesjappe in Mestreech sjtudeert, 't familiekasjtieël erft en zich verleefd in 'ne dokter, dr Sjeng, dae 'n kliniek vör topsjporters van 't kasjtieël wilt make.
Vertalinge va:
Maasgoew
De Maasgoew (Nederlands Maasgouw) is 'n gemeinte in Nederlands Limburg, mèt (1 augustus 2006) 24.517 inwoeners en 'n oppervlak vaan 58,12 km2 (daovaan 11,65 km2 water). De gemeinte umvat de plaotse:
De Maasgoew is oontstande op 1 januari 2007 oet 'n fusie vaan de aw gemeintes Brach, Hael en Toear. Planne veur 'n reductie vaan 't aontal gemeintes in Midde-Limburg waore d'r al jaorelaank. Heel en veural Toear waore te klein um es gemeinte good te kinne functionere. Sins kort höbbe gemeintes inspraak in de gemeinteleke herindeilinge; in dit kader kaome dees drei gemeintes mèt hun plan veur fusie. De naom Maasgoew woort op 15 november 2005 gekoze es rifferentie nao d'n awwe Maasgoew in 't riek vaan Sjarel de Groete, dee väöl groeter waor ('t besloog oongeveer de modern provincie Nederlands Limburg) en tot oongeveer 900 bestande heet.
In de Twiede Kamer waor me aonvenkelek tege de fusie; veural de VVD zaog mier in 'n annexatie door Remun. Dit waor evels tege de wèl vaan de bevolking, die lever in 'n lendeleke gemeinte woende en op 12 juni 2006 detege demonstreerde. Oetindelek stumde zoewel de Twiede es de Ierste Kamer veur 't oorsprunkelek veurstèl, boemèt de gemeinte Maasgoew geformeerd kós weure. De inwoeners van de later gemeinte kóste op 22 november 2006, tegeliek mèt de verkezinge veur de Twiede Kamer, 'ne nuie gemeinteraod keze.
Har Sniekers
Har Sniekers is 'ne Limburgse dichter oet Toear. Hae sjrief in 't Toears. In 2004 volgdje hae de 1e pos hbo-lièrgank Limburgs. Sieër wirk hae in 'n wirkgroep aan 'n Toears waordebook, det nao verwachting in 2010 vaerdig zów zeen.
In januari 2009 is hae stadsdichter van 't witte stedje gewore. In september det jaor volgdje d'r Sjef Kösters op es intjredacteur vanne website en nuutsbreve van Veldeke Limburg.
Emotie
'n Emotie wuèrtj döks ómsjreve es 'n innerlike belaeving of geveul van dinger wie vruich, angs, kwaodheid, verdreet det door 'n bestumdje situatie wuèrtj opgerope of spontaan kan optraeje. Emoties gaon aevel neet alein mit subjectief geveules, mer ouch mit liefelike reacties en bestumdje expressies in 't gedraag gepaardj. In biologische zin kan me 'n emotie ouch diffeniëre es 'n reactie van oos herre op 'nen affectieve prikkel. Dit kump zowaal bie luuj es dere vriewaal autematis toet uting in e bestump petroan van gedraag (wie vlöchte of genièking) en fysiologische reacties. 't Geveul kan den waere betrach es 'n speciaal uting of vorm van emoties die typisch is veur luuj, namelik de bewóste belaeving of mentaal reflectie van 'n emotie.
Wilder
thumb|300px|'t Zaalkèrkske oet 1628 Wilder (Nederlands: Wahlwiller) ies 'n dörpke in de gemeinte Gulpe-Wittem in Zuud-Limburg. 't Ies gesitueerd aan de rieksweeg van Mestreech via Gulpe nao Vaols. In de Mieddelièwe woort 't ouch waal Wijlre geneump. 'n Ander Wijlre (in 't plat Wielder) liek aan de ander zie van 't dörp Wittem. Wilder kump van 't Latiense villare, dat hoes of haof beteikent. Wahl oet de officiële naom geit truuk nao Waals of Romaans. De Kelte woorte door de Germane Wale geneump. Later krege alle Romaans kallende luuj deze naam, zoawie in Wallonië in Belsj. Wahl of Waal zou aafsjtamme van valo, dat hièr of hoof beteikent. Zoa zouw 't ouch gehuch Walem (nederzètting, heim van de hièr) aan ziene naam zin gekómme. In 't dörp liegke 175 häöf en hoezer.
Historie
't Plaetske ies óntsjange aan 'ne ouwe hoofwaeg, ouch waal de Ouw Baan geneump. In de 13e ièw waor 't 'n erfgood van de hertoge van Limburg. Same mèt Mechele vörmde 't 'n hièrlikheid. Achtereinvolges weurt Wilder eigendóm van Jan van Brabant, Diederik IV hièr van Valkeberg en Monschau. In de 14e ièw huèrt 't bie Jan I van Cosselaer, hièr van Wittem.
Cunibertuskèrk
thumb|200px|right|Sjilderinge door [[Aad de Haas]] In 1215 ies d'r sjpraoke van 'n kèrk in Wilder, die ónderhoute en verzörg weurt door de orde van de Joannietersj. 't Hudig einbeukig zaalkèrkske, mèt aan de oaskant 'n aangeboewd koar, datteert oet 1628. 't Ies opgetrokke op fundamente van 'n ouwer kèrk of kapel. Op 't daak sjteit 'n klein teurentsje mèt 'ne Limburgse toresjpiets. Neve 't gebuuwke liegke kèrkh 'f en pastorie. De petroanheilige ies Cunibertus Nao de 2e waereldoorlog, in 1946, maak kunssjilder Aad de Haas opmerkelike moersjilderinge en 'ne kruusweeg, die qua thema truuk kieke nao de oorlog. De sjtasies zörge veur väöl kritiek van de kèrkelike euverheid. Dat resulteert, in 1949, in 'n verbanning van de sjilderieje, die pas nao 'n restauratie in 1980 zal weure opgeheve. Dan kómme ze wir truuk op hun plaats in 't kèrkske. In plaats van de gebrukelike 14 sjtasies sjildert de Haas d'r 2 miè. De 1e, die 't verraod van Judas oetbeeldt in de haof van Olieve en de 16e, woa-op de verriesenis gesjilderd sjteit. Reigelmaotig weure Gregoriaanse hoagmèsse gehoute, in 't kader van de liturgische kalender. De jaorlikse kèrmes vingk plaats in november.
't Dörp
Gelege aan de Ouw Baan liek de ièwenouwe carrévörmige haof Laterne, dae al geneump weurt in 1442. 'ne Sjleetsjtein bove de poort geuf 1813 aan es datum van de boew van 't hudig woonhoes. Väöl ander deile sjtamme oet de 18e ièw. Aan de Capucijneweeg bevingk ziech 'n kloaster en retraitehoes van de missiezuustersj en Dienaresse van de Heilige Geis. De Kruusberg ies 'ne berg riechting Eijs, dae beruch ies bie fietsrennersj. Saer 1971 haet Wilder 'ne wiengaard op de hellinge van de Selzer- of Sinselbeek: de ''Wittemer Wiengaard Wahlwiller''. Daonao zin ouch nog de wiengaarde St. Cunibertus en Hubertus aangelag. In Wilder weurt eder jaor op de lètste zóndig van september 'n wienfeest gehoute en saer e paar jaor dreug Wilder dan ouch de officiële titel wiendörp.
externe link
https://web.archive.org/web/20051115221237/http://come.to/wahlwiller
Lies vaan graofsjappe in Colorado
Colorado is oonderverdeild in 64 graofsjappe.
400px|right|thumb|Graofsjappe vaan Colorado
Kenning
'n Kenning is 'n Germaanse sjtielvorm die 'n beeldömsjrieving gèft in terme van get aandersj. Es me ging grondige kènnis haat van de mythologie kint me de kenninge neet vatte.
'n Väörbeeld
D'r naam Beowulf besjteet oet beo (bieje) en wulf (wolf). Dit lievert de betekenis baer op. De analoge figuur van Beowulf in de Skadinavische bronne is Dödvar Bjarki. Dizze naam betekent sjtrijdbaer.
Webbrowser
Inne webbrowser (of browser) is 'n computerprogramma om HTML pazjena's te bekieke. Populair browsers zint Internet Explorer, Mozilla Firefox en Google Chrome. De grotste verzameling HTML pazjena's is 't World Wide Web, 'n ongerdeil van 't internet. Inne browser gebroeke hit ouch waal surfen op 't internet.
Autonomie
De term autonomie is aafgeleid van 't Griekse auto (zelf) en nomos (wet), autonomos (eige wette oplèggendj) en besjriejft 't vriej zeen van extern bestuur. 't Concept wörd trökgevonje in politiek, technisch, filosofisch, geneeskundig en moreel verbandj. 't Verwiest dao biej steeds nao de capaciteit van 'n rationeel en economisch onaafhankelik individu of bestuur om eige verantjweurdelikke beslissinge te nömme. 'n Good synoniem is zelfbestuur. 't Taegenovergesjtelde (antoniem) van autonoom is heteronoom.
Politiek/sjtaotsrechtelik is autonomie de onafhankelikheid van 'ne sjtaot, regio, gebied en/of volk van 'ne grotere sjtaot; dit steit los van of d'r ouch 'ne aafsjeiding plaats vindj. 't Heit ouch waal zelfbestuur.
In de techniek steit autonomie veur 't onafhankelik zeen van externe energiebronnen en besturingssignale. 'ne Autonome robot bewaegt gans onaafhankelik en nömt zien "eige" beslissingen.
Harry Brüll
thumb|Harry Brüll (1957) Harry Brüll (12 april 1935) is 'ne veurmalige Nederlandse voetballer.
Brüll debuteerde es semiprof in de Nederlandse Eëredeviezie veur Rapid JC oet Kirchroa. In 1962, nao degradatie van Rapid JC, zouw hae de euversjtap make nao 't Mesjtreechse MVV en later woort hae ingelief door de derde Zuid-Limburgse club, Fortuna '54 oet Gelaen. Mèt Fortuna zouw hae in 't sezoen 1963-1964 de KNVB-baeker verovere. Es eëredevieziesjpeler maakde hae vief gole.