cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Empire
Gesjiedenis
Empire is oarsjprónkelik 'ne zuvere Franse sjtiel dae in Paries is óntsjtaon. De sjtiel bleujde nao de Franse Revelutie, Frankriek lik zien wónje en Paries kènt 'n langzame hersjtèlperiood. In 'n weulig politiek milieu waet Napoleon Bonaparte 't tot sjtaatshoof van Frankriek te sjöppe; hae wirt de eësjte Keizer van de Franse. Hae probeert opnuuj 'n groat keizerriek te verovere zoa-es Julius Caesar dat eërder veur häöm al deeg.
Napoleon wint de eine nao de angere veldjsjlaag en kènt 'n groate populariteit. Hae boewt 'n imago op van veldjheër, en lieët zich ómringe mèt kosbaarheje in 'ne nuuje sjtiel, de Empire. De sjtiel is dus lètterlik verneump nao 't Keizerriek, wat in 't Frans es empire wirt vertaald. De keizer hólp mèt de sjtiel te óntwikkele en informeerde geregeld nao de productie van meubilair en kuns. Hae euverlaajde de aw manufacture mèt besjtèllinge veur sjtóffe en meubilair. In dees periood kènde Lyon 'n groate ziede-productie, sómmige van dees fabrikante besjtaon nog sjteeds. Empire is dudelik in de eësjte plaatsj 'n interieursjtiel, veur de baetere börgers. Napoleon leet de Franse kesjteële en paleize aankleije in dees moderne sjtiel.
Sjtielkènmerke
Napoleon waas 'ne bewónjerèr van de Egyptische cultuur, vandao dat in de Empire-sjtiel elemente en patroane oet de Awd-Egyptische en Romeinse boewkuns woorte toegepas (classicisme).
Hae deeg insjpiratie op bie zien veldsjlage en roufde völ kunssjatte oet 't landj óm ze nao Paries te brènge.
De sjtiel is verwant en aan de classicistische Lodewijk XVI-sjtiel. Typerend zint 't gebruuk van verguldinge, militaria, sphinxe, palmette en fèlle, rieke pastelkleure. <BR> Napoleon leet euveral wo hae kaom de lokale burgerie kènnismake mèt ziene Empire-sjtiel. Zoadoonde kènde de sjtiel 'n korte mèr heftige bleujperiood in Europa. Es reactie op de Empire óntsjtónde later in de 19e eëuw de (Neogotiek) en de Biedermeier-sjtiel.
Mets
E mets is e sjerp stök gereidsjap veur mit te snieje. De gangbaarste vorm is e rech lemmet mit eine sjerpe kantj e handjvaat. Inne gesjiechte vanne miens speeltj 't mets 'n wichtige rol; hiemit wore miense in staot zich taenge de grótter roufdere te besjurme en woorte väöl bewirkinge van huuj, deerkarkasse en houtere veurwirpe meugelik. Tródsdet de metser van doe van stein wore en eigentlik neet mièr es splintjere mit 'ne sjerpe randj, is 't in princiep ummer 'tzelfdje gebleve: 'n wig die 'n objèk in twièje splietj. Metser kónne ouch zeen ingeboedj es roterendje sjieve wie in sniejboanmeules, blenders of anger keukemesjiender.
Mit e mets wuèrtj dökker ouch verweze nao specifiek e sniejblaad.
Rónjelóm 250.000 v.Chr. woorte de ieëste metser gemaak dore Neanderthalers. Dit woort gerealiseerdj door häör zoea-geneumdje levalloistechniek.
Tandjmóndjwörm
De tandjmóndjwörm of kaak(plat)wörm (Letien: Gnathostomulida) vörmen 'ne stam van microscopisch klein twieëslechtige wörm, die lieken op platwörm. De meiste vanne zoeaget neugetig besjreve saorte waere tösse de 0,5 en 1 mm lank. Ze kómmen algemeint veur in toterige zieëbaomstökker. Ze veuje zich veurnamelik mit klein bacterieje en diatomeeje.
Tandjmóndjwörm höbbe gein liefshäöldje en 't dermkenaal is ónvólstenjig, mit ein äöpening die es móndj, zowaal es anus fónzjeertj. De móndjäöpening is verzeen van e hel plaetje mit tenj en e paar aan kake, wovan häöre naam aafgelèdj is gewaore. 't Gans lief is bedèk mit trilhaor.
Malnutritie
Malnutriesje of wanveujing is 'nen toestandj wobie 'ne miens of e deer neet gooj wieväölheje aan aetes binnekrieg. 't Kan zeen det 't e teväöl aan veujingsstoffe guèf, euverveujing, mer ouch det 't e tekórt aan veujingsstoffe guèf, óngerveujing.
Malnutritie is 'n gevièrlike conditie aangezeen 't serieus gevolge veur de gezóndjheid vanne persoan kan veroarzake.
Maon (satelliet)
thumb|right|300px|De maon vaan de Eerd 'n Maon of natuurleke maon of natuurleke satelliet is 'n hiemelliechaam wat roond 'n planeet of planetoïde drejt.
Zoe is de Maon de einige echte natuurleke maon van de Eerd. In 't normaal spraokgebruuk weurt miestal korteweg euver 'maon' of 'maone' gesproke.
Herdermaone zien maone die door hun zwuurtekrach de stöbdeilkes vaan 'ne planetaire rink bijein hawwe.
Objekte die in 'n hoofiezervörmege baon 'roond' 'n planeet drejje (zowie Cruithne) weure neet es echte maone gezeen.
Begin 2007 zien de volgende aontalle maone bij de planete in eus zonnestèlsel bekind: Eerd 1, Mars 2, Jupiter 63, Saturnus 56, Uranus 27, Neptunus 13, Pluto 3, Haumea 2 en Eris 1. In totaal dus 166 maone. 't Aontal maone bij planetoïden bedreug 88 (woevaan oongeveer de hèlf nog bevesteg moot weure).
Óngerveujing
Óngerveujing truèdj op bie luuj of dere mit e tekórt aan essentieel veujingsstoffe of e tekórt aan joules en veujingsstoffe. Aete is nuèdzakelik veur de instandjhaojing van 't lief en leivertj innerzjie veur 't verrichte van wirk. Óngerveujing kan ouch optraeje bie e tekórt aan essentieel proteïne, vitamine en minerale; dit kan toet ernstige gezóndjheidsperbleme leie.
Bie patiënte kan óngerveujing leie toet extreem vermagering. Vólwasjene kinne 50% van häör liefgewich verlere zónger drek in laevesgevièr te kómme. Bie kinjer ligk dit percentaasj nag hoager. In ernstige vel lèdj óngerveujing toete doad.
Lèjsjtèè
Lèjsjtèè (Ingels: slate; Duutsj: Schiefer; Fraans: Ardoise) is 'ne natuursjtèè dae väöl es daakbedèkking wert gebroekd, mèt name vöäl kèrke en kesjtieële haant e lèjsjtènge daak. Lèjstèè is van aodher 'n väölgebroekde daakbedèkking in sjtrieëke oeë dit materiaal van nature väörkeumt, zoewie de Ardenne en d'r Eifel.
Vorming
Lèjsjtèè oontsjtèèt oet klei dae oonder druk in d'r loop van miljoeéne jaore ömgevörmd wert töt lèjsjtèè.
Dit gesjtèngde besjtèèt oet hieél dun läögskes sjtèèn oeë 'ne aoëlieechtige vloeisjtof in zit.
Toepassinge
Lèjsjtèè haat de ègensjap dat 't de wermde hieël good geleid en dat d'r sjtèè watertoe is.
Loeën
Loeën (Hollese naom: Borgloon) is 'n stad en gemeint in Bèlsj Limburg. De gemeint haet mie es 10.000 inwoener.
De hujige gemeint óntsting in 1977 oet de fuzie van èlf veurmalig gemeinte: en twie dörper in 1977 losgeweik oet deilgemeint van Tóngere:
Helshoven is 'n gehuch in de veurmalige gemeinte Hoepertinge.
Historie
Loeën is aafgeleid van 't Germaans Lauhun det bebósde heuvel meint. 't Kump veur 't ierst in 1078 veur in gesjrifte. Vanaaf de 12e ieuw is ouch de Romaanse vörm Looz bekèndj. De Hollese naom Borgloon bedujt dus börch op ne bebósde heuvel.
Dae heuvel woor deur de grave van Loeën gekoze es plek veur heur börch. Loeën woor den ouch de ieste houfstad van 't graafsjap en kreeg gauw 'nen ieste en róndj 1200 'nen twiede wal. Zoe weurt de stad ein van de Gooj Steej van 't graafsjap en later van 't Prinsbisdóm Luuk.
In de 13e ieuw verluus Loeën zien tittel es houfstad aan Hasselt.
Hoes Blankenberg
Hoes Blankenberg is 'n kesjteël gelaege aan de Blankenberg in 't gehuch Honthem bie Cadier en Keer dat taengewoordig deil oetmaak van de Nederlands Limburgse gemeinte Mergraote.
Besjrieving van 't kesjteël
Kesjteël Blankenberg besjteit oet 'n neoclassicistisch, mieë bepaald empire drielaogs, wit gepleisterd geboew mèt tweë hookpaviljoens, wotösje 'n midderisaliet veurzeen van 'n fronton mèt sjtöcversering. Wiejer haet 't 'ne neerhaof gevörmp oet 'ne wit gesjilderde gesjlaote carrévörmige haof.
Gesjiedenis en eigenaere
't Hujige kesjteël sjtamt oet 1825 en is geboewd op de fundamente van 'n middeleëuwse vèsting in de vörm van 'ne vuurtaore oarsjprunkelik gelaege aan de Romeinse heërbaan van Mesjtreech naar Limburg en Trier. Deze vuurtaore deende es bake veur de Romeinse soldaote en hanjelaere die tösje Trier en Mesjtreech reisde. Later maakde deze taore plaatsj veur 'n middeleëuwse vesting en in 1370 maakde 't kesjteël deil oet van de sjepebank Cadier. De eërste vermèlding van 'ne eigenaer is in 1381, wobie sjprake is van 'ne zekere Arnold d’Elen. Hae verkoch 't kesjteël aan de femilie Bongart die hunne zetel op kesjteël De Bongard in Boches hèje. Nao dees femilie kaom 't kesjteël in bezit van achtereinvolges de families De Herten en De Horion. Door vererving kwam het daarna in bezit van de femilie Cortenbach en door verkoup in 1627 aan Wolter Hoen. De femilie Hoen waas 'n wiedvertakte femilie die väöl anger kesjteële in Zuud-Limburg in eigedom hèj. Vervolges kaom 't kesjteël in bezit van de femilies Jacobi en Van Hemerstein en tensjlotte kaom 't in bezit van baron Salomon Reinier Marius Pichot de Plessis. 't Waas deze baron dae de aw börch in 1825 in z'n geheël pès de gróndj toe sjloopde en op de fundamente 't hujige hoes in neoclassicistische sjtiel en es lusaord boewde mèt daobie 'n prachtig park. Veur daen tied waas 't 'n heël modern geboew mèt groate rame en witgekalkte gevels. Inwèndig hèj 't fraaie zale en 'ne trap in empire sjtiel. Toen de baron in 1841 euverleej verkoch zien weduwe 't landjgood aan de Belsje baron Chestret de Haneffe. 't Bleef tot 1904 in bezit van dees femilie.
't Heje
In 1904 woort 't kloaster eigedom van 't Franse broedersjap van St. Blasius. Op 't einje van de 19e eëuw en 't begin van de 20e eëuw woort Cadier bekènd es 'n Blasius bedevaartsplaatsj. Door geldgebrek woort 't kesjteël sjlech óngerhouwe en woort 't broedersjap noadgedwónge 't kloaster aan de paters Redemptoriste euver te doon. Dees paters boewde 'n kapel en 'n sjuur bie 't kesjteël. Later woort 't 'n kloaster van de "Zusters van 't Arme Kind Jezus" en kreeg 't 'n flinke opknapbeurt. In 2004 naom 't Academisch Ziekehoes Mestreech 't complex euver en gebroek 't momenteel es verpleeg- en hersjtèlkliniek. De nog aanwezige zusters verhoesde nao 't moderhoes van de congregatie Huize Loreto in Zumpelveld.
Munstergelaen
Munstergelaen (Nederlands: Munstergeleen) is 'n dörp in de gemeinte Zitterd-Gelaen in Nederlands Limburg. Tot 1982 waor 't 'n zelfsjtenjige gemeinte. In 2002 woonde d'r 5500 luuj. De naam kump van 't Latiense monasterium, dat kloaster beteikent. In de 12 eeuw zou hie 'n proosdie gesjtange höbbe, die heurde bie de abdij van Sint-Vaast in Atrecht. Auch de naam Abshaove zou mèt dees abdij te make höbbe gehad.
Gebore
thumb|300px|Gebaortehoes, kapel(vakwerksjuur) en beeld van Karel Houben De heiligverklaorde pater Karel Houben (1821-1893) woort gebaore in 't zogeneumde Carolushaof (of Karelhoeve) mèt watermeule op 'ne ziebaek van de Gelaenbaek. 't Hoes is opgetrokke in vakwerk. Ziene pap waor meulenaer. 't Geboortehoes, mèt twee kapelle, is 'n baevaartsoord.
Dörpsvereiniginge
- Zustervereiniging Auwt jeugprinse en prinsesse
Doktersroman
'ne Doktersroman is 'n vertèlling oeë-in ziekehoeze, dokters en verpleegsters figurere es decor en personages. Zjuus wie in d'r kasjtieëlroman koerst dit saoërt romans op 't sentimaent en zow vöral dör vroluuj gelaeze waeëre.
Opbeech
Obbich (ouch wel Obbeeg gesjreve, Nederlands: Obbicht) is 'n dörp in de gemeinte Zittert-Gelaen in Nederlands Limburg. Tot 1982 vormde 't same mit Papenhaove ein gemeinte. Van 1982 tot 2002 heurde 't bie de gemeinte Bor (Born). 't Is gelaege op 'n eiland tösje de Maas en 't Julianakanaal. In 2002 wone d'r 2000 luuj. De naam Obbich kump van "Op den Bicht". Beech is umheind terrein. De buurtsjappe: Harrekoave (Harrecoven) en Sjipperskèrk (Schipperskerk) heure bie Obbich. Op de Hoageberg ontsjprungk de Kingbaek in eine "viever" vol mit kleine brunkes. De beek löp via Beeg en mondj effe later in de Maas oet.
Gesjiedenis
In Obbich zeen reste van bewoning oet de Romeinse tied gevonje. Tot de Franse tied waor Obbich 'n vriej hièrlikheid, die deils tot 't graafsjap Loon en deils tot 't graafsjap Gelre beheurde. In 1643 euversjtruimde 't dörp gans. De naam Opbeech ging toen euver op 't gehuch Euverbrook, dat op de plek van 't hujige dörp loog. Dat woor in 1825, op 'n paar hoeze nao, gans door brand verwoes. 't Betrof 'n kèrk en 34 hoezer.
Weimar
Weimar verwies nao:
Wósberig
D'r Wósberig ieëder Wófsberig geneumd is 'ne berg tösje Oondersjèj en Ge Kruuts in Norbik in de gemèngde Mergraote in 't Limburgse Heuvelland.
Naamgaeving
'ne Woof is d'r owwe Norbikse naam vör 'ne wolf. 't Is allewiel 'sj nachs nog 'ne hieël duustere waeëg mèt 'ne klènge beusj langs de twieë kaante. Vólges de vólksverhaole zów d'r 'sj nachs 'ne waerwoof hoeze. Ènge van die beuskes heesjt d'r krèjje beusj.
Amstel Gold race
D'r Wósberig is bekaand es ènge van de cols in de Amstel Gold Race.
Geologie
Baove an en óp d'r Wósberig vindt me maasgreend; 't geet hie dus öm 'n aod maasterras.
Actaea
Actaea is e geslech oete ranonkelfemielje (Ranunculaceae). 't Geslech ómvatj 20 toet 30 saorte.
Woufroot is de ènsigste plantj van dit geslech die veurkump in Nederlandj en op 't Belsj.
Riefkeuk
thumb|Riefkeuk mit appelpoetsj Riefkeuk (Dütsj: Reibekuchen) zint kling keuksjkes deë gemaak weëde va gerieve eëpel. Riefkeuk lieke vöal óp de Zjwitserse rösti. Ze zint evvel get klinger en ze bevatte i teëgesjtelling tot rösti gee sjpek of kieës, mar waal ei en meël es binkmiddel. De keuk weëde i vöal deler van Europa gegeëte, mar ze weëde nog waal 't mieëts geassocieerd mit 't Rienland, wiewaal ze óch i g'n res va Dütsjland en i versjillende Midde- en Oeës-Europees leng tot de lokaal cuisine behure. I Limburg en i versjillende deler va Gelderland eët ze me óch. Wie me de keuk genauw maak en wat d'rbei weëd gegeëte, versjilt per lank en per regio.
Ingrediënte
Mit roeë gerieve eëpel, meël, ei en 'n ulgsjke weëd besjlaag gemaak, dat me eventueel nog kint kruje mit beivuurbild marjolein, peterselie, zaot en mesjoat. Van 't besjlaag weëde platte keuksjkes gemaak, die me doanoa broant i hete öal.
Traditie i Dütsjland
Riefkeuk zint populair i gans Dütsjland. In 't katholieke Rienland woeëde ze gegeëte óp vriedig, d'r traditionele vastedaag. Vleesj oot me neet óp deë daag, dös sjtónge döks beigerichte mit eëpel óp d'r dusj. Allewiel ist vuural 'ne wintersnack. Bekank zint de boede óp g'n kirmes of óp g'ne krismaat, oeë ze me döks same mit bruëdjes broadwoeësj en Glühwein verköp.
Benaminge
I Dütsjlank heesje riefkeuk Reibekuchen of Kartoffelpuffer. De ieësjte benaming is algeming, de letste benaming is vuural in 't noarde van 't lank gankbaar. I de res va Dütjlank heesje ze uëveral weer angesj. I Beiere en Franke zint variante mit Dotsch of get soatgelieks bekank, in 't zujelige Rienland (deelsjtaat Rienland-Palts) hant de benaminge döks 't wöadje kroompier i zich, wat 'n anger woad vuur eëpel is. I Luxemburg kalt me óch va Gromperekichelchen. I Kölle en i g'ne ganse Ripuarische dialektraum numt me ze Rievkooche, in 't Bergsje Land en 't Sauerland weer Riewekauke(n).
Wat me d'rbei eët, versjilt óch per sjtrieëk, zoeë eët me in 't Rienland en 't Münsterland de keuksjkes dök mit klatsjkieës, appelpoetsj, soms óch mit sjwatbroeëd en zeem. I Beiere is de combinatie mit zoermoos hiel populair.
Kölle
D'r riefkook gild same mit vasteloavend en d'r Kölner Dom es ee va de wichtigste koeltoereel symbole va de sjtad. D'r Kölsje band Black Fööss hat in 1970 e leed gemaak mit d'r titel "Rievkooche Walzer".
Oeës-Europa
In Oeës-Europa weëde riefkeuk óch óp versjillende menere gegeëte, beivuurbild mit smetana (zoere room), klatsjkieës, paddesjteulsaos of vleesj. E vuurbild is d'r Tsjechische bramborák, deë ónger mieë mit paprikapoejer weëd gekroed. Soms deet me druëg woeësj of sjpek in 't besjlaag, mar alling es e neet es beigerech gegeëte weëd. Wie i Beiere, eët me geer zoermoos d'rbei. I Pole zint de placki ziemniaczane mit goelasjsaos of zoere room e begrip. Fritoere weëde doa zelfs verneumd noa d'r snack.
Nederland
De keuk zint óch bekank i g'ne Achterhook, i g'ne Liemers en i g'n umgeëving va Nimwege. Doa heesje ze riefkuukskes, die óp de Rienlandse aat w(o)eëde gegeëte, dös mit sjwatbroeëd en zeem. I Limburg numt me ze riefkeuk (i Heële) of reifkeuk. Döks weëde ze gegeëte mit versjillende saoze.
Zuuch óch
Óngersjtoande beigerichte zint hiel verwant mit d'r riefkook, wiewaal de receptoer of beriedingswies get angesj is:
Brón
D'r ihaod va dit artikel is gebaseerd óp deë van 't Dütsj corresponderend artikel.
Lady GaGa
Kinjertied
't Waas gebaoren in Yonkers, New York en gröjdjen óp in Manhattan, wo 't nao 'ne kóssjoeal góng, de Convent of the Sacred Heart en later ane New York University's Tisch School of the Arts studeerdje. Wen 't 20 waar, begós 't te wèrke bie Interscope Records es 'ne songwriter, en sjreef leedjes veure Pussycat Dolls. 't Is beïnvloed door glam rockers wie David Bowie en Queen en ouch jaore-tachtigzangers wie Madonna en Michael Jackson.
Bekèndje jaore
In 2008 sjreef 't de nömmers veur häör eige album: The Fame. Häör ieëste waereldjhit Poker Face stóng ouch óp nömmer ein in Nederlandj en 't Belsj. De grótter hits móste nag kómmen in 2009. LoveGame, Eh, Eh (Nothing Else I Can Say) en Paparazzi woren alle drie nömmer 1 hits inne VS. Hiemit sjrief Germanotta gesjiedenis. 't Is d'n ieëste kieër det inne VS, Canada en Europa veer nömmer 1 hits van ei album zeen oetgekómme. Zölfs Michael Jackson mit 't bèsverkoupendj album Thriller kós dao neet taengenóp mit drie nömmer 1 hits in Noeardj-Amerika en Europa. Ouch in Japan deit Lady GaGa 't good. Väöl luuj veurspèlle det The Fame noeats 't record kèn verbraeke van bèsverkoupendj album oeats, aangezeen GaGa (wie de bienaam luudj) bekèndj is gewaore in 't download-tiedpèrk; wo me mieë nömmers (illegaal) gratis downloadj es die aansjaf. In 2009 koom 'n nuuj album oet van GaGa, namelik: The Fame Monster. De titel is dudelik 'n verwiezing nao 't ieëste album. 't Album is momenteel bekind veur de nömmers Telephone (mèt Beyoncé), en Bad Romance.
De Percessie vaan Sjerpenheuvel
thumb|200px|[[Satyr mèt sjpitse oeëre op de kaft van De Persessie van Scherpenheuvel, 1931. (oonbekaande beeldhouwer, 2de helft 17de ieëw, Louvre)]] De Percessie vaan Sjerpenheuvel is 'n Limburgs satirisch gedich in de traditie van d'r roman libertin van Théodore Weustenraad. 't Is gesjraeve in 't Mestreechs en wert besjouwd es 't bètste en bekèndste Limburgse waerk in dis genres.
Neet gesjraeve um oet te gaeve
Nao d'r Belzje opsjtaand in 1830 vluchde d'r pro-Belsj Weustenraad, zjuus wie e paar doezend aander Mestreechtenaere, nao 't Belsj. De Percessie is gesjraeve nao z'n vluch en e loos dao-oet vör tiedens bieèènkomste mèt aander gevluchde Mestreechtenaere. De Percessie is 'n waerk oeë-mèt Weustenraad op 'n sjpottende meneer aafraeëkend mèt sjienhèllèghèèd, d.w.z. mèt luuj die 't èngt deenke, 't aandert zègke en op 'n nog aander meneer handele en wal um opportunistische raejes. Weustenraad neumt name va bekaande Mestreechse families in de Percessie in 'ne hekelende context en zjuus umdat 't in 't Mestreechs gesjraeve is kan me d'r van oetgoeë dat 't neet op de örsjte plaatsj gesjraeve is um oet te gaeve. Mae ieëder um de geveules die zoe'ne bräök tewaeg brènge, vurm te gaeve en te dele mèt lotgenote op 'n meneer die hen baove hun lot oet holp.
Toch gong 't gedich 'n èège laeve lieje. Bie d'r doeëd va Weustenraad waor de Percessie bekaand in 'ne brèjje kreenk va vrun, ooch Mestreechse vrun. En d'r waoërte aafsjrifte gemakd en aafsjrifte van aafsjrifte...en de laezers genaoëte, bie de drupkes in de Momus sociëtèèt of in 't geheim. In Momusklanken, gedrukt in 1883, zeunt, naeve twieë gedichte van Laurent Polis twieë fragmaente van de Percessie opgenaome. D'r mores verdroog evvel neet dat me in 't aoëpenbaar uvver de Percessie kalde.
Örsjte druk in 1931
Rond 1930 goof 't in Mestreech 'ne groep jong intellectuele en keunstenaers die zich troffe in café Suisse an 't Vriethof: Charles Nypels, Han Jelinger, Henri Jonas, Charles Eyck e.a. En ooch zie genaoëte van de Percessie en de hekeling van 't clericaal bedrief, want in dae tied waor nog neet zoeväöl verenderd. Ze besjlaoëte um 't gedich te drukke. Charles Nypels waor d'r initiator en e vroog Charles Eyck um de oetgaaf mèt get preentsjes te verluchte. Jean Philippens zörgde, mèt de hulp van z'ne zoon en van Nicolaas Mens, väör 'n aafsjrif en väör 'n hersjpelling in modern Mestreechs. D'r druk waoërt oetgegaeve an Drukkerij v/h L.E. Bosch & Zn. in Utrech. De Persessie van Scherpenheuvel versjaen in september 1931 in 'n oplaag van 200 exemplare, mèt 27 illustraties van Charles Eyck, oonder 't pseudoniem LS. Ooch de aander name bleve oonvermeld en zeunt tiedens hun laeve ooch noeëts priesgegaeve. 't Waerk is broenechtèg va kleur, mèt 'n sjlappe kaf oeë 'ne kop van 'ne satyr opsjtèèt. Baove de sjpitse oeëre sjtèèt 'n W en oonder d'r kop 'n S. De tekeninge va Eyck zeunt grappig, vulgair en bruut en deunt deenke an de waerke van d'r Belzje keunssjèlder James Ensor.
Bie dis oetgaaf zeunt ooch 39 'sjlotsjtrofe' van 'n oonbekaande auteur opgenaome, dae waal 'n kènner waor van 't Mestreech va 1830 of zich dör aander haat laote advisere.
Twiede druk in 1964
Journalist Hans G.M. Derks miengde dat in 1964 d'r tied riep waor väör 'n nuuj en godkoper oetgaaf. E wool daomèt 't taboe dat op de Percessie loog, dörbraeëke.
Driejde druk in 1994
De bedoeling van dis oetgaaf is um 'n groeëter publiek va literair en historisch geïnteresseerden kènnis te laote make mèt de Percessie va Weustenraad. 't Waerk bevat daonaeëve 'n inleiding van d'r Belzje Nederlandstalege sjriever Geert van Istendael en 'n verantwoording en commentaar va Lou Spronck. De tekeninge van Charles Eyck zeunt opgenaome, mae de illustratie van 't gedich waor in heng van Toussaint Essers.
't Verhaol
't Verhaol is eenvoudig. Baevaarders oet Mestreech kaome in Sjerpenheuvel aan. Weustenraad, d'r ich-perzoeën, is daobie en zeukt 'ne herberg. Es e dae vindt, ziet-e dao 'n maat die 'm aa-sjtèèt. Ze aeëte zich get en kroepe è ge bèd vör 'n sjtevige vriejpartiej. D'r volgende mörge gèèt Weustenraad natuurlek nao d'r basiliek nao de mès um de mirakele te zieë. In die Hèllige Mès lupt alles verkieërd. D'r zoegenaamde kruppel, dae zoegenaamd genaeze mot waeëre, haat 't gaeld dat-e van de pasjtuurs kreeg um äörmzieëlig deur de kèrk te heenke, opgezaoëpe en sjtroompelt sjtroontszaat, mae allesbehalve kruppel, d'r basiliek in. Nao de mès wert Weustenraad oetgenuëdègd um bie d'r pasjtoeër te kaome aeëte. E keumt in e gezelsjap van oonbesjrieflek sjraansende en knoddelende gèseleke terech. Es de maat de soutane van 'ne pasjtoeër mot sjonvaege, kriet d'r miensj 'n enorm erectie en 't keend oontsjnapt nog mer zjuus an 'n verkrachting. Bies hie sjreef Weustenraad de Percessie. 't Sjlot is däör 'ne oonbekaande sjriever gemakt. Op d'r truukwaeëg sjleupt Weustenraad nog 'ns bie de maat en èèderèèn keumt kontaent wer truuk in Mestreech.
Vreug socialistische ideeje
thumb|200px|right|Zeet wies, en späölt hei neet de bees
Väörlètste strofe: nr 249.
'R kaan 't ouch neet oet mie hawwe 'R pak op ins 't meitske vas, Trèk häör zoe tösse z'n twie kneje En douwt häör, puunt häör, sjaart en tas En wèlt..."Hier, hier...gein gekke fratse, 'T is werechteg wel gewees; Laot noe gerös 't meitske sjete; Zeet wies, en sjpäölt hei neet de bees."
Palau
Palau of Belau (vreuger ouch Pelew; officieel (Ingels) Republic of Palau, (Palauaans) Beluu ęr a Belau) is 'n eilandnatie in de Stèl Oceaon, oostelek vaan de Filipijne, noordelek vaan Indonesië (Papoea, 't Vogelkop-sjiereiland), zuidwestelek vaan Guam en westelek vaan de Federaol Staote vaan Micronesië, bestaond oet 't hoofeiland Babeldaob en 'n aontal kleinder eilendsjes, boevaan de mieste bewoend zien. De bevolking is Micronesisch vaan aard, mèt culturelen invlood vaan Melanesië en nog aander Austronesische cultuurregio's. Hoofplaots is de nederzètting Ngerulmud in de staot Melekeok; de aw hoofstad, Koror, is evels nog ummertouw de groetste stad vaan 't land, boe de absolute miederheid vaan de bevolking woent.
Bestuurleke indeiling
Palau is verdeild in zestien zoegenaomde staote (states). Veur 1984 woorte die gemeintes (municipalities) geneump, wat de laojing beter dèk: de staote höbbe gemeinelek e paar hoonderd inwoeners, mer twie höbbe 'rs mie es doezend en mer eine (Koror) mie es tiendoezend. De kleinste, Hatohobei, had bij de volkstèlling vaan 2005 mer 44 inwoeners. De zestien staote zien in alfabetische orde:
De Percessie vaan Sjerpenheuvel
Vreug socialistische ideeje
Weustenraad sjtopt dus mit sjrieve, zjuus op 't momaent oeë klaor en dudelek wert oeë 't 'm um te doeë waor in de Percessie van Sjerpenheuvel. E klaagde mit dit satirisch gedich, al an 't begin van d'r 19de ieëw, de sjienhèllighèèd van Rooms-Katholieke seksuele moraal aan.
Palau
Fysische geografie
Palau is 't 182e land nao oppervlaakde, e bitteke kleinder es Andorra. Palau besteit oet versjèllende grupkes eilendsjes, die geografisch gezeen deil oetmake vaan de Caroline-arsjipel. De groetste eilen, en ouch de gróp boe ziech de bulk vaan de bevolking concentreert, zien Babeldaob, Koror en Peleliu, die mèt nog get kleinder eilen in e barrièrerif ligke; Angaur ligk dao kort zuielek vaan, 't atol Kayangel noordelek, de oonbewoende Rock Islands westelek. De res vaan 't land weurt samegevat in de Southwest Islands; die de staote Hatohobei en Sonsorol umvatte. Sonsorol besteit oet versjèllende, zier klein eilendsjes. Umtot de mieste eilendsjes zoe klein en dèks organisch vaan natuur zien, koume ze neet hoeg bove de watervlaakde oet, meh op Babeldaob haolt me 242 meter mèt de Ngerchelchauus. Palau heet e tropisch zieklimaot: de gemiddelde maximumtemperatuur bedreug in Koror 28,4°C, mèt minimaol versjèlle in maondgemiddeldes en de regeval is zwoer, veural in de zomermaond vaan 't Noordelek Haafroond.
De Percessie vaan Sjerpenheuvel
Natuurminnend
Weustenraad how sjerpe kritiek mae toch kènt me 'm gene atheïst neume. Dae term sjtamt pas oet 't begin van d'r vurrige ieëw. Weustenraad voond God in de natuur en ooch dao sjrieft-e uvver in de strofes 209 en 210:
Palau
Cultuur en demografie
De inheimse Palause cultuur kinmerk ziech oonder mie door 'n martilineair systeem, wat oonder mie 't houweleks-, èrf- en femilierech bepaolt.
De Percessie vaan Sjerpenheuvel
Natuurminnend
thumb|left|150px|Wie prachteg steit 't veld bezwangerd!thumb|100 px|De bij zweef, gons en späölt de weie roond Wie prachteg steit 't veld bezwangerd!
Palau
Etnische gróppe
De inheimse Palauers, die zoe'n 70% vaan de bevolking vörme, weure tot de Melanesiërs gerekend, allewel tot de cultuur ouch Micronesische en Polynesische eleminte heet. De bewoeners vaan de Zuidweseilen zien daorentege, op groond vaan taol, echte Micronesiërs. Väöl lui in de eilen zien gedeiltelek of gans vaan Aziaotische, lees Japanse, aofkóms, door de kolonisatie vaan de Japanners in de ierste hèlf vaan d'n twintegsten iew.
Taole
De hooftaol is 't Palauaans, ein vaan de twie lendelek officieel taole. Dit is 'n Austronesische taol, meh ze huurt in tegestèlling tot naobertaole neet tot de Micronesische taole. De taol is aon gein aander taol ech ing verwant, me heet zien kortbijste verwante mesjiens nog op Celebes en de Soenda-eilen. De aander officieel taol, 't Ingels, weurt op Palau neet väöl es ierste taol gebruuk. De twie staote die de Zuidweseilen vörme höbbe weer aander taole: 't Sonsorolees en 't Tobiaans (op Hatohobei), welke lèste taol mesjiens mèt oetsterve sjijnt te weure bedreig. Dees twie taole hure tot de Micronesische taole (veural ing verwant aon 't Trukees vaan de Federaol Staote vaan Micronesië) en zien officieel op staotniveau. Dees erkinning tröf ouch 't Japans, wat door väöl Palauers (zeker de awwer lui) weurt beheers, meh veural weurt gesproke op Angaur. Ouch Tagalog, zij 't neet officieel, weurt väöl door Filipijnse immigrante gesproke.
De Percessie vaan Sjerpenheuvel
Natuurminnend
Wie hartverkwikkend sjijnt de zon!
Kruus
'n Kruus ies 'n woord oet 't Latien en ies meistens 'ne paol, 'ne balk dae, of 'n sjtang of buus die, gekruus weurt door 'n dweersjlat, balk, sjtang of buus.
De Percessie vaan Sjerpenheuvel
Natuurminnend
'T hielal vernuit z'n levenskrachte
Palau
Religie
Bij de volkstèlling vaan 2005 waor 49,4% vaan de bevolking roems-katheliek, 21,3% protestants (veural evangelisch), 8,7% Modekngei ('n syncretische religie gebaseerd op 't christendóm en traditioneel inheimse religie) en 5,3% zevendendaagsadventis. 't Gief klein joedse en islamitische gemeinsjappe.
Historie
De eilen die Palau vörme zien sinds lèstes 1000 veur Christus (en mesjiens al 2500 v. Chr.) bezoch door versjèllende immigratiegolve, veurnaomelek vaan Austronesische aard. De oersprunkeleke bewoeners kaome mesjiens vaan de Filipijne; zoe'n 900 jaor gelede heet ;t negritovolk op 't eiland gewoend. De huiege inboorlinge koume, aon hun taol te zien, mesjiens vaan de Indonesische Soenda-eilen. Of de Spanjole op hun oontdèkkingsreize Palau höbbe gezeen is neet dudelek. 't Ieste contak mèt Europeaone liet ziech pas mèt zekerheid vasstèlle in de achtienden iew, wie Britse handelere door 't gebeed trokke. In de negentienden iew begóste de Spanjole 't gebeed, wat ze al sinds iewe claimde, te kolonisere, meh väöl kaom dao neet vaan en in 1899 verkochte ze de eilen aon Duitsland. De Duitsers naome de kolonisatie get serieuzer, meh nao d'n Ierste Wereldoorlog woorte hun de eilen aofgenome en aon Japan in mandaot gegeve. Dit land begós pas ech deepgoond te kolonisere, wat depe spore heet naogelaote in de sameleving (zuug bove). In 1944 pakde de Amerikaone de eilen es oonderdeil vaan d'n Twiede Wereldoorlog, boeveur de Slaag bij Peleliu woort gelieverd. Dees campagne doort mie es twie maond es kósde good 2.000 Amerikaone en wel 10.000 Japaneze 't leve. Nao d'n Oorlog kraoge de VS 't land oet naom vaan de VN in voogdij. Wie ind jaore 1970 de Federaol Staote vaan Micronesië woorte gevörmp, besloot Palau dao boete te blieve en 'nen eigen otonome staot te vörme. In 1981 traoj de groondwèt in wèrking (die es bezunderheid had de ierste 'atoomvrij' groondwèt vaan de wereld te zien). Loupende de jaore 1980 en begin jaore 1990 bereide me de oonaofhenkelekheid veur. Die woort in 1994 bereik, mèt 't ind vaan 't voogdijsjap (25 mei) en 't in wèrking trejje vaan 't Verboond vaan Vrij Associatie. De VS blieve hei-oonder, wie in aander veurmaoleg VS-gebeed in de Stèl Oceaon, verwantwäördelek veur de defensie. Palau heet ziech oontwikkeld tot e belastingparadies, al höbbe wètte tege witwesse dat in 2001 sterk beperk.
Bronne
Dit artikel is goodddeils gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie; wijer veur bittekes op en:Geography of Palau, en:List of birds of Palau en en:List of mammals of Palau.
Koggenland
thumb|280px|Locatie vaan de gemeinte Koggenland in Noord-Holland Koggenland (Westfries: Koggeland) is 'n gemeinte en landstreek in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in Wesfriesland, mèt (1 augustus 2006) 21.081 inwoeners en 'n oppervlak vaan 83,54 km2 (daovaan 2,91 km2 water). De gemeinte umvat de kerne Avenhorn, Berkhout, Bobeldijk, De Goorn (raodhoes), Grosthuizen, Hensbroek, Obdam, Oostmijzen, Oudendijk, Rustenburg, Scharwoude, Spierdijk, Ursem, Wogmeer, Zuid-Spierdijk en Zuidermeer.
De Percessie vaan Sjerpenheuvel
Natuurminnend
In 't vuurbad vaan de gouwe bron.
Koggenland
Externe link
http://www.koggenland.nl
De Percessie vaan Sjerpenheuvel
Natuurminnend
Reeds völt ziech eder bos mèt zaank;
D'n hiemel dee lach d'aarde tege
En d'aarde sjik 'm lof en daank.
thumb|150px|left|De beek die gist're laog bevrore thumb|150 px|Balsemgeur vaan lenteblomme De beek die gist're laog bevrore
Drijf roukend aof wie vleujend glaas;
'N balsemgeur vaan lenteblomme
Rijs op vaan oet 't golvend graas.
Zweef, gons en späölt de weie roond.
Alles verblijt ziech in 't leve
Kruus
Gesjiedenis
In de Katholieke kèrk woorte persone, die ter doad veroordeild waore sóms aan 't kruus gehange (krusiging). Jezus - Christus ies daó 'n veurbeeld van. Hae woort door de Romeine aan 't kruus genegeld. Zoa emes moos blieve hange tot'r doad waor. ‘t Gebruuk wies op de heidense offercultus, dae plaatsvóng op waegkrusinge. Op 'n gegeve moment ies dat gekerstend door Paus Leo de III. Ander brónne zègke dat 't gebruuk truukgeit tot Sint Servaos, dae ze zou höbbe laote neerzètte ter vervanging van door Kelte en Germane gedeponeerde groate knabbe, die gebruuk woorte es kruusaltaore. Ouw kruzer zint gemaak van helle sjtein of sjmeediezer. De nujer exemplare zint meistal van hout mèt 'n aafdeekske. In de reigel hingk d'r 'n crucifix op, meh sóms, veural in de sjmeediezer exemplare zint 'r ouch ander heilige in verwèrk.
Aankleiing kruus
thumb|250px|'n Beklèjd kruuts In de vastetied weurt 'n kruus mèt kruusbeeld bedèk mèt 'ne paarse dook (periode van bezinning). Op 't ing van die fièrtigdaag doerende veurbereiding op Paosje krieg 't kruus op Goje vriedig 'ne zjwarte dook euver ziech heen (ter herinnering aan de doad van Jezus). Op Paosjzóndig ies de kleur van de dook wiet (de verriesenis van Christus weurt gevierd). Ouch waegkruzer were dan verseerd mèt blome(kranse). Mèt Pinkstere lèk me 'ne roaje dook d'r euverheen (herdinking van de verleechting door de Heilige Geis en de geboorte van de Christelike kèrk). Es de brónk langs 'n waegkruus trèk weurt dit kruus verseerd mèt ('ne krans van) blome en plante.
Kruus(teike)
Es Katholieke geluivige baeje make ze van te veure dèks 'n kruus (teike). Dat gebroek sjtamp oet de 2e ièw. 't Ies 'n soort gebaar euver ziechzelf, beginnend mèt de rechterhand op de veurkop, dan op de boorsj, nao de linkersjouwer en tot sjlot nao de rechtersjouwer. Zie zègke dao bie: "In de naam van de Vader, de zoon en de heilige geis, Amen". In de Oastersje kèrk geit de lètste bewaeging andersjum van rechs nao links.
Veld- en waegkruus
Op krusinge van waeg en op sjplietsinge in de velder van veural Zuud-Limburg en Belsj kums se dèks waeg- of veldkruzer tege. Ouch in en op kèrke, in openbaar geboewe en in hoezer hange kruzer in allerlei maote en materiale. Meistal behange mèt ‘n crucifix. In de jaore 70 tèlde me allein al in Zuud-Limburg 600 veld- en waegkruzer. In Oud-Valkeberg bevingk ziech op 'ne driesjprunk mèt 'n brök euver de Geul 'n calvarie besjtaonde oet 'n houte kruus mèt kruusbeeld geflankeerd door groate beelde in klein mergele kapelkes mèt topversering: Slevevrouw en Sint Jan. (1739)
Ares I
thumb|right|Ares logo Ares I woar 'n rakèt die oontwikkeld woort um lui de ruimte in te lancere ('n zoegenaomd Crew Launch Vehicle) es oonderdeil vaan 't groetere Constellation program vaan de NASA. Veur vrach te lancere woort de Ares V oontwikkeld. De oontwikkeling vaan 'n nui rakèt is nudeg umtot de Space Shuttle nao 2010 neet mie zal vlege, en de VS gein aander meneer heet um lui in de ruimte te kriege. De bedoeling waor tot de ierste operationeel vlöchte in 2014 zouwe goon plaotsvinde.
Op 1 fibberwarie 2010 stèlde president Barack Obama evels veur um 't program te stoppe in verband mèt bezuiniginge, mer dat moot nog weure goodgekäörd door 't Congres. . De "administrator" vaan de NASA, Charles F. Bolden, heet in zien verklaoring op 't veurstèl evels ouch aongegeve tot 't gestop weurt.
De Percessie vaan Sjerpenheuvel
D'r clerus gehekeld
'n Aander kenmaerk van 'n pamflet is de oetbundèghèèd oeë-mèt gesjraeve wert. Ooch d'r clerus wert op 'n oetbundège meneer an de kaak gesjtèlt. Weustenraad haat gaar gene las van eerbied, laot sjtoeë kwaeëzeleriej. Ooch haat-e d'r gènge las va dat-e waal deelnèmt an de riten van 't traditioneel Roomse laeve, zoewie 'n percessie of baevaart. Ooch dit lètste gegaeve is typisch väör 'n pamflet: d'r sjriever engageert zich en sjrieft kritisch uvver 't laeve oeë-e zich midden-in bevindt.
Amnesty International
Amnesty International is 'n verein die de naolaeving vanne mienserechte beuig wie die zint vasgelag in de Universeel verklaoring van de rechte van de miens en anger internasjenaal mienserechtedocumentje. 't Symboal van de organisaasje is 'n kaesj mit pindraod, 'n verwiezing nao 't motto: "'t Is baeter 'n kaesj aan te staeke es de duusternis te vervloke". Mit aafdeilinge en individueel leje in mièr es 150 lenjer en e totaal van mièr es drie miljoen leje en óngerstäöners, is 't de meis-verbrèdje mienserechtenorganisaasje oppe welt. Amnesty International krieg zien inkumste veural oet individueel donaasjes. 't Wirkgebeed van de verein is breier gewaore, mer in de jaorrapporte zint gevangesjap, merteling en executie de wichtigste óngerwirpe gebleve.
De Percessie vaan Sjerpenheuvel
D'r clerus gehekeld
Strofe 111:
Mèt God kón d'r nog al ins spotte,
Amnesty International
Wichtige actiememènte veur de organisaasje wore ónger anger de mienserechte t'n tieje van 't weltkampioensjap voetbal in Argentinië in 1978, de aanvaarding van 't VN-verdraag taenge mertele in 1984, 't Tiananmenprotes in Sjina in 1989, de val van Srebrenica in 1995, de oprichting van 't Internasjenaal Straofhof in 1998, de besjurming van börgers bie de geallieerdjen inval in Irak in 2003, de rivveluusjes in de Arabische werreld in 2010, de veroardeiling van leje van de Róssische punkband Pussy Riot in 2012 en de rapporte euver kriegsmisdriever in de Syrische börgerkrieg.
De Percessie vaan Sjerpenheuvel
D'r clerus gehekeld
Da's niks! Mer hawt d'r ooit de gek
Mèt munneke of geisteleke,
Pas op, ze breke uuch de nek!
Geer kónt hun jaorelaank oontspringe,
Mer daoveur zeet d'r toch neet vrij;
Vleteren
Vleteren (Wes-Vlaoms: Vletern) is 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, arrondissemint Ieper, mèt 'n oppervlak vaan 38,15 km² en 3.676 inwoeners per 1 januari 2010. De gemeinte stagneert in inwoeners; allein Woesten blijf op peil. Bekind is de gemeinte vaan de Trappiste-abdij vaan Sint-Sixtus in Westvleteren, boe exclusief trappistebeer weurt gebrojd.
De Percessie vaan Sjerpenheuvel
D'r clerus gehekeld
Nein jónges, geer weert toch gesjore,
Vleteren
Deilgemeintes
Vleteren besteit oet drei deilgemeintes. 't Raodhoes steit in Oostvleteren.
De Percessie vaan Sjerpenheuvel
D'r clerus gehekeld
En dikwels nog verdeump debij.
Vleteren
Historie
De gemeinte woort in 1977 gevörmp oet 'n fusie tösse Westvleteren, Oostvleteren en Woesten.
Saskia van Uylenburgh
thumb|230px|Saskia door [[Rembrandt van Rijn|Rembrandt (Fries Museum)]] Saskia (Saakje) van Uylenburgh (Leeuwarde, 2 augustus 1612 - Amsterdam, 14 juni 1642) waor de groete leefde vaan de sjèlder Rembrandt van Rijn en stoont model veur 'n deil vaan zien belaankriekste werke. 't Koppel kraog veer kinder, woevaan 'rs drei kort nao de geboorte storve. Titus, 't jongste keend, bleef 't langst in leve. Rembrandt trouwde neet mie obbenuits; daomèt zouw heer de erfenis vaan Saskia höbbe verspäöld.
De Percessie vaan Sjerpenheuvel
D'r erotiek
In dit waerk wert oonbekommerd gevraeëte en gevriejd. D'r oonvermeujbaar vriejende Weustenraad is bieväörbèld getrowd en gèèt d'r van oet dat z'n vrow gaar neet hoeft te wete dat-e al 'ns naeve d'r pot pist. Daobie kan-e zich gaar neet väörsjtèlle dat zie neet 't èègeste dèèt, of um 't get moderner oet te drukke, e respecteert häör privé-laeve.
Saskia van Uylenburgh
Biografie
Saskia van Uylenburgh woort gebore in Leeuwarde, es dochter vaan de juris Rombertus van Uylenburgh en Sjoukje Ozinga. Zie waor de jongste vaan ach kinder oet 'n rieke femilie. Häöre pap waor betrokke bij de opriechting vaan de Hoegesjaol vaan Franeker. Heer woort in 1584 börgemeister vaan Leeuwarde, en daoneve aofgevaardigde vaan de provincie Friesland nao Den Haag. Heer woort in 1584 oetgenudeg in Delf veur euverlègk bij Willem de Zwijger, dee nao de maoltied door Balthasar Gerards woort vermaord. Wie Saskia zeve waor, storf häör mam, en in 1624 storf ouch häöre pap. Zoe waor zie op häör twelfde wees. Ze woort mèt häör breurke Geert en zusterke Titia opgenome in 't gezin vaan häör awwer zuster Hiskje van Uylenburgh in Sint Annaparochie, die waor getrouwd mèt de juris Gerrit van Loo, de secretaris vaan de grietenij het Bildt.
De Percessie vaan Sjerpenheuvel
D'r erotiek
Strofe 78:
Ze waor m'n ziel um op te vrete
Saskia van Uylenburgh
Biografie
thumb|230px|Saskia van Uylenburgh (Gemäldegalerie, Staatliche Museen, [[Kassel (Duitsland)|Kassel)]]
De Percessie vaan Sjerpenheuvel
D'r erotiek
Wie ze haaf naaks dao veur miech stóng.
Ouch veulde iech m'n passie klumme
Saskia van Uylenburgh
Biografie
Woersjienelek lierde zie via häöre noonk, de Amsterdamse kunshandeleer Hendrick Uylenburgh, de sjèlder Rembrandt kinne, dee in deen tied wèrkde op 't atelier in de Sint Antoniesbreestraat. Op 8 juni 1633 verloofde Saskia en Rembrandt ziech. Op 10 juni 1634 teikende Rembrandt 't oondertrouw-register vaan de Oude Kerk in Amsterdam. Veur Saskia teikende dominee Johannes Silvius, dee mèt 'n nisje vaan Saskia getrouwd waor. Rembrandt maakde de volgenden daag 'n teikening in zèlverstif vaan Saskia mèt 'nen hoed en blom. De broelof voond plaots op 22 juni 1634 in Sint Annaparochie. Vaan Rembrandt's femilie waor niemes aonwezeg. 't Houwelek woord ingezegend door Ds. Rudolphus Hermanus Luinga. Saskia woende in deen tied in Franeker, want zie heelp häöre zwaoger Johannes Maccovius, 'ne Poolse hoeglieraar, naotot zien vrouw Antje gestorve waor.
In 1636 beveel Saskia vaan häören ierste zoon, mer Rombertus storf twie maond nao de geboorte. In 1638 storf ouch Cornelia, 't twiede keend, inkel weke nao de geboorte. In 1639 verhuisde 't echpaar vaan de Nieuwe Doelenstraat nao wat allewijl de Jodenbreestraat heit. In 1640 woort ouch 't daarde keend begraove. In 1641 woort Titus gebore en dee zouw 'n belaankrieke plaots innumme in 't leve vaan Rembrandt.
|230px|thumb|Al-evel portret vaan Saskia es [[Flora (godin)|Flora, National Gallery Londen]]
De Percessie vaan Sjerpenheuvel
D'r erotiek
Goddaank, dach iech al in m'n eige,
Saskia van Uylenburgh
Biografie
In 1642 storf Saskia op 29-jaorige leeftied, al-evel aon tuberculose. Zie woort begraove in de Oude Kerk in Amsterdam. Rembrandt, dee kort daoveur de Nachtwacht had aofgemaak, riechde ziech nao häören doed tien jaor lang op etse en teikeninge. In 1649, 't jaor tot heer ruizing kraog mèt de min Geertje Dircx, die mèt häöm wèlde trouwe, zouw Rembrandt gaaroet niks producere. In 1663 heet heer 't graaf vaan Saskia verkoch, um Hendrickje Stoffels te kinne laote begraove.
De Percessie vaan Sjerpenheuvel
D'r erotiek
Aonstónds daan geit 't d'reuver heer!
En wie iech die reflexie maakde
Veel proont 't lèste rökske neer.
'n Vriejpartiej
Weustenraad neumt de dinger bie d'r naam en dat in dae tied. Mieë wie 'ne ieëw later waor me op 't Hollendsj nog neet zoe wiet. Mae Mestreech liegkt dan ooch väöl korter bie 't perverze, Welzje Luuk.
Strofe 95:
Iech kós gein inkel stuutsje geve
Of iech oontvóng 'r drei vaan häör,
En sjoen dat iech te pas doubleerde
Ze waor verdomp miech altied väör
Ze smeet en worp ziech oet de lakes,
Ze slingerde ziech um me lief,
Of bleef dèks e keteer dao ligke,
Stèl, zoonder aosem, bleik en stief.
Strofe 96:
Mer es z't daan weer aon voolt komme
...
En es 't dao waor!...Oh, m'n vrinde!
Theatersjtuk
In de jaore tachtèg van d'r vurrige ieëuw makde 't Kruis van Bourgondië in samewèrking mèt 't Muziektheaterensemble Contrant 'n muzikale theaterproductie op basis van dit waerk van Théodore Weustenraad. De regie waor in heng va Els Boonen.
De Percessie in recaente gesjiedsjrieving
P.J.H. Ubachs, keunshistoricus en Neerlandicus, beoordeelt de Percessie in z'n umvangriek waerk uvver de Limburgse gesjiedenis, Maaslandse Monografieën 63, nog in 't jaor 2000 op groond va aander es litteraire criteria. De licht scabreuze "Persessie vaan Sjerrepenheuvel" was misschien des te verwerpelijker, omdat de dichter het waagde de geestelijkheid te hekelen om haar slechte omgangsvormen, geringe aandacht voor de uiterlijke verzorging van de eredienst en oppervlakkige preken. Van de 544 blz. besjteedt Ubachs zès regels an 't, häöm warsjienlèk oonbekaande, gedich en d'r sjriever.
1945
1945 (MCMXLV) waor e gewoen jaor wat begós mit maondig op de Gregoriaanse kalender.
Maan vaan 't Jaor
Harry S. Truman
Hoescavia
De hoescavia (Cavia Porcellus) is 'n knaagdier det waorsjienlik rondj de 3000 jaor geleje door de Inca's is gedomesticeerd. De hoescavia is de meis veurkómmende cavia. Ten onrechte wörd de cavia waal 'ns marmot genömp. 'ne Angere naam veur de cavia is guinees vèrkske.
Gesjiedenis van de cavia
Cavia's waerde veur 't eers gedomesticeerd door de Inca's in wat noe Peru is. Oet genetisch ongerzeuk bliek det dit waorsjienlik maar eine keer is gebeurd, omstreeks 3000 jaar geleeje. thumb|250px|Cavia's in Peru, die vetgemès waere veur consumptie. Cavia's zeen in Peru, Bolivia en Ecuador nog steeds 'n belangriek dier om te aete, dae duk in hoes wörd gehaoje. 't Bees wörd ónger angere geveurd mit aetesrester van 't gezin, ongeveer wie in Europa vreuger kippe of vèrkes waerde gehaoje. Ónger de naam cuy (spraek oet es koej) wörd 't noe nog oppe mert gereusterd en verkóch. Cavia's vorme 't hoofmenu op sommige trouwfeeste in Peru en vervulle bie traditionele genezingsrituele de rol van opvanger van kwaoj geister. De traditionele geneesher gebroek 't beeske, leefs zwart van kleur, om euver 't lichaam van de patiënt te haole, de cavia nömp euver wat d'r verkeerd is mit de patiënt. De geneesheer bekiek vervolgens de ingewenj van de geslachte cavia en kin hie door bepale wat d'r verkeerd is mit de patiënt.
Veurne
Veurne (Frans: Furnes; Wes-Vlaoms: Veurn) is 'n stad in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, hoofplaots vaan 't gelieknaomeg arrondissemint, kort aon de Franse grens en neet wied vaan de kös. De stad heet 'n oppervlak vaan 96,34 km² en had op 1 januari 2010 11.666 inwoeners. Veurne, neet al te groet, heet toch 'n verzörgende functie veur 't hendeg dunbevolk noorde vaan de Weshook.
Hoescavia
Gesjiedenis van de cavia
Nederlandse en Ingelse henjelere introduceerde waorsjienlik cavia's in Europa, woor ze al snel es exotisch hoesdier populair waerde. Keuningin Elizabeth I van Ingelandj haj zelf ouch 'ne cavia.
De naam guinees vèrkske
Cavia's zeen gein vèrkes en ze kómmen ónneet oet Guinea. Woróm cavia's den dóch es 'vèrkskes' waere betiteldj is neet zieëker meh dit haet waorsjienlik te make mit de piependje en knorrendje geluier die ze frequent make en mit de gedrónge lichaamsvorm. Anger luuj zègke det 't kömp doordet cavia's óngeveer es vèrkskes smake. In bekans eder spraok kömp vèrke trögk. 'Guinees' wuuertj volges sommige aafgeliedj van 'ne guinea. Dit is 'n aaj Ingelse muntj van 21 sjèlling, wat in daen tied waal 'n vorstelik bedraag woor óm zelfs veur 'n exotisch hoesdier te betale. Anger luuj dinke det 'Guinees' aafkömp van 'Guyana' (wie in Frans-Guyana, e buurlandj van Suriname) meh die benaming woort nag neet gebroek wenne cavia óntdek woort; weer anger luuj wieze d'r óp det sjeper, van Zuud-Amerika trögkreizendj, döks ieës nao Guinea vore.