cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mezekouw
thumb|Mezekouwe tösje de kraagsjtein van 'ne taoretrans. thumb|Verdedigers goaje sjtein door de mezekouwe. 'n Mezekouw of machicoulis (ouch waal paeknaas geneump) is 't veerkantje werpgaat tösje de oeterein geplaatsjde kraagsjtein van de sjteine oetboewe van taores en moere van 'n middeleëuws kesjteël. De werpgate bevènje zich meistal bie de toegankspaort(e). 't Woord sjtamt aaf van 't awt Franse woord machicoller, aafgeleid van 't awwe Provençaalse machacol, óntsjtaon oet 't Latiense maccare (verplettere) en collum (nek).
'n Mezekouw waas bedoeld óm aanvallers te kènne belage die ónger de oetboew en dus vlak veur de paorte en moere sjtónde. Mezekouwen maakde 't meugelik óm dees viejande te besjtaoke mèt piele en mèt alles wat mèr nao beneje koosj waere gegoajd zoa-es kaokend water en sjtein. Kaokende aolie en heite pek zulle neet dèks gebruuk zeen ómdat aolie en pek beheuërlik duur ware.
Oetvinjing
Wiejer is de oetvinjing ouch de gebäörtenis van 't óntstaon vanne oplossing.
Mezekouw
De veurgangers van mezekouwe ware werpgate in houte ómloupe. Dees houte ómloupe woorte tiedes 'n belegering aangebrach róndj taores en langs moere. Zoa 'ne houte oetboew mèt werpgate heit 'n hordijs. 'n Hordijs waas aevel neet good besjtand taenge vuur.
Oetvinjing
Veurbiljer
Inkel veurbiljer van oetvinjinge zeen:
Juridisch begrip
't Juridisch oetvinjersbegrip steitj centraal in 't oktroeajrech. Wie dökker in 't rech kump dit begrip neet próntj euverein mit 't spraokgebroek. In essentie kump 't dao-op naer det de ieëste vraog die wuuertj gestèldj bieje beoeardeiling van 'n oktroeajaanvraog: "is det 'n oetvinjing?" is en daonao wuuertj beoeardeildj of de oetvinjing ouch nuuj en inventief zat is veur 'n oktroeaj te verlieëne. Einigszins taenge de intuïtie in is 'n juridische oetvinjing dus neet inherent nuuj.
Mezekouw
Nao de Middeleëuwe woorte kesjteëlelelemente zoa-es kantele en mezekouwe gebruuk veur de versering van geboewe. De werpgate bleve dan gesjlaote.
Oetvinjing
Juridisch begrip
In 't Europees Oktroeajverdaag enne dao-op aafgestumdje Nederlandjse Rieksoktroeajwèt steitj 'n lies mit veer saorten aan materie die "es zodanig" wuuertj oetgeslaote, wie óntdèkkingen en sofware "es zodanig". In naovolging van 'n aaj Duutsje traditie is inne rechspraok oetgemaak det "es zodanig" 't taengedeil is van "technisch". Daodoor zeen dinger wie business methods (zakelik methode) in Europa bie gebraek aan technisch gehaldje neet veur oktroeaj vatbaar, in taengestèlling toete Vereinigdje Staote. De beoeardeiling van 't technisch gehaldje is neet ummer einveljig. Zoea is óndudelik of sofware ummer, sómtieds of noeatj technisch is. Door dees lestigheje höbbe de Britte de opvatting det 't oetvinjingsbegrip ei vanne juridische begrippen is die zich noeatj in 'n geslaote diffenisie laote vange.
Mezekouw
Op nog mèr op 'n paar plaatsje in Nederland zint nog mezekouwe te vènje, op 't Muidersjlot, in 't kesjteël Wijk bij Duurstede, de Bènnepaort in Culemborg en in de Sassenpoort in Zwolle. In Limburg is nog 'ne mezekouw te vènje baove de ingankspaort van de veurbörch van 't Kesjteël van Maer.
Hawaiaans
't Hawaïaans ('Ōlelo Hawai'i) is de taol die vaanaajds op d'n archipel Hawaï gesproke weurt en tot oongeveer 1900 de veurnaomste taol waor. Daonao heet 't Ingels die rol euvergenome, oetgezunderd 't klein eilendsje Ni'ihau, boe gein toeriste mage koume. Allewijl gief 't nog zoe'n 1.000 echte mojertaolsprekers; die gemeinelek ofwel op Ni'ihau woene, ofwel op leeftied zien. Dit maak 't Hawaïaans tot 'n bedreigde taol. 't Gief väöl mie lui die de taol later gelierd höbbe en ze spreke op beveurbeeld Polynesische cultureel bijeinkomste. Ouch sjikke sommege awwers hun kinder nao Hawaïaanstaolege 'oonderdoompelingssjaole', boe ze oonderwies in die taol kriege.
't Hawaïaans is ing verwant aon aander Polynesische taole wie Tahitiaans en Maori, boemèt 't zelfs gedeiltelek oonderein te verstoon is. 'n Bezunderheid aon de taol is häör ermooj aon consonante.
Hiadeľ
Hiadeľ (IPA: /'ɦi̯adɛʎ/; tot 1880: Hjádel; Hongaars: Hédel; Duutsj: Hedel of Hödlergrund) is e dörp en 'n gemeinte in 't Sjlowaaks distrik Banská Bystrica. 't Plaetske ligk zon 20 km van de houfplaats Banská Bystrica aaf.
't Dörpke Hiadeľ ligk op 'n heugde van 490 m. De oppervlaakde van de gemeinte is 15,10 km². De gemeinte Hiadeľ haet 534 inweuners (31 december 2004) en 'n bevolkingsdichheid van 35 luuj/km². Volges de volkstèlling van 2011 wore bao alle inweuners van de gemeinte Sjlowake. De poscode van de gemeinte is 976 61.
Gewervelde bieste
Es zèsde klas gelle allewijl de Prikke, gewervelde meh kaakloes bieste die soms weure gezeen es zier primitief vèsse meh dèkser es die hun ingste verwante daan wel lèste veurawwers.
Hiadeľ
Hiadeľ ligk in e bergechtig gebied in 't daal van de Vážna-baek, die nao de Hron sjtruimp, tösse de Lege Tatra en de Starohorské-heuvele.
Gewervelde bieste
De traditioneel erkinde gróppe zien dus in väöl gevalle parafyletisch. Samegevat:
Hiadeľ
Bezeenswaerdigheje
In 't dörp bevinje zich monumentaal hoezer die kènmirkendj zeen veur de regio.
Gesjiechte
Hiadeľ waerde veur 't eers vermeldj in 1424 (es Hedel). 't Beheurde tot 't kesjteel van Slovenská Ľupča.
Gewervelde bieste
Wijer:
De gewervelde diere zien oet sliemprikechtege bieste oontstande; de huiege Sliemprikke (visechtege bieste mèt 'ne sjeel meh zoonder rögkegraot) gelle es levende fossiele. Zoewel de vèsse wie de reptiele zien parafyletisch: oet de vèsse zien alle aander klasse oontstande (same bekind es Tetrapoda) en oet de reptiele zien de veugel geëvolueerd.
Bóch (zieë)
thumb|right|300px|Vuurbild van 'ne bóch mit kleinere bóchte: de [[Golf va Guinee mit d'r Bóch va Benin en de Golf va Bonny]] 'ne Bóch is e deil van 'n zieë dat aa drie kante ómrand waert doer land. 'ne Groeëte bóch waert ooch waal 'n golf of boezem geneump en 'ne sjmale bóch 'ne zieë-erm. 'ne Bóch kint sóms oet mierdere kleinere bóchte besjtaoë.
Bóchte höbbe vuur de zieëvaart ummer 'n belangrieke rol gesjieëld, ómdat ze dèk natuurlike haves vórme of bevatte die besjötting gaeëve aa sjepe went zie vuur anker gónt.
Houtems
't Houtems is 't dialek van Houtem en 't liek väöl op 't Valkebergs
Get versjille: (Valkebergs-Houtems): in plaats van iech, miech, diech, ies, liek, versjriekelik, geziech enz zègke ze ich, mich, dich, is, lik, versjrikkelik, gezich enz ipv weeg, beek, rege, beemd, ete zègke ze waeg, baek, raege, baemd, aete, enz ipv hoof, poort-peurtsje, oorlog, ove-euveke zègke ze haof, paort-päörtsje, aorlog, aove-äöveke enz ipv van bloom/bleumke zègke ze blóm/blumke; iech moos-ich mós; oos-ós, ipv uuch, luup, zuuster zègke ze uch, lup, zuster enz. ipv poep-poepe, knoep-knuup, knoebel-knubelke zègke ze póp-póppe, knóp-knup, knóbbel-knubbelke enz.
Kerkener
't Kerkener is 't (Oeas-Limbörgs-)Ripuarisch-Limbörgs euvergangsdialek zoeawie det wuuertj gespraoken in Kerke, Kempe enne gehuchte inne ómgaeving.
't Kerkener wiek weinig aaf vanne anger dialekte inne ómgaeving, wie beveurbeildj 't dialek van Hinsberg en in minder maot 't Wasseberger. 't Haet al tupisch Ripuarisch-echtige kènmirke die me neet vindj in plaatse wie Effeld, Vuch en de Zelfkantj. Vergeliek 't volgendje zinke:
Wiejer vertuuentj 't Kerkener tupisch oeastelik kinmèrke in wäörd wie teller in plaats van teier (Posters) en ouch in 't vocabulair: essig in plaats van aek. 't Dialek traditioneel haet väöl euvereinkómste mit 't grensdialek 't Posters. Zoea ligke beie dialekte in 't naordoeastelik gebied wo me oeëlik zaet in plaats van ooj of un. In bei dörper gebroek me 't tupisch Roerstreek-wäördje wègk veur witbroead.
'n Anger kènmirk is 't monoftongere van 't aad cluster -ol-, wie in hòòt in plaats van hout/holt. Dit contrasteertj mitte monoftongering van 't cluster -al-, wie in aod, in plaats van aud/ald.
't Kerkener kèntj t-deletie, juus wie de meiste Ripuarisch-Limbörgse dialekte inne ómgaeving.
Afro-Aziatische spraoke
thumb|'n Euverzich vanne Afro-Aziatische spraoke. 't Afro-Aziatsch (ouch Hamito-Semitisch) is 'n groeate spraokfemielje die oet hóngerdje verwantje spraoken en dialekte besteitj. 't Guuef zoea 300 laevendje spraoken en dialekte volges Ethnologue. Óngere spraokfemielje valle spraoke die veurnamelik in 't Midden-Oeaste, Naord-Afrika, de Häöre van Africa en deiler vanne Sahel gekaldj waere. De Afro-Aziatische femielje is van belang in 't veldj van historische spraokkónde ómdet 't de langste opgesjreve gesjiechte van welche spraokfemielje denouch haet.
Afro-Aziatische spraoke waere door mieër es 350 miljoen luuj es moderspraok gekaldj en daomit is 't de op drie nao grótste spraokfemielje qua aantaal spraekers. De wiedsverbrèdje spraok is 't Arabisch, mit zoea 200 toet 230 miljoen moderspraokspraekers, det in 't Midden-Oeasten en deiler van Naord-Afrika wuuertj gekaldj. 't Berber (en variante) wuuertj gekaldj in Marokko, Algerieë, Libië, Tunesië, Naord-Mali en Naord-Niger door zoea 25 toet 35 miljoen luuj. Anger wiedverbrèdje Afro-Aziatische spraoke zeen 't Hausa, de dominante spraok van Naord-Nigeria en Zuud-Niger, det es moderspraok wuuertj gekaldj door zoea 25 miljoen luuj en ouch es lingua franca deentj veur nans 20 miljoen luuj in Wès-Afrika enne Sahel; 't Oromo in Ethiopië en Kenia, mit zoea 33 miljoen spraekers, 't Amharisch in Ethiopië, mit mieër es 25 miljoen moderspraokspraekers; 't Somali mit mieër es 15 miljoen spraekers in Somalië en ómgaeving; en 't Modern Hibrieëfs, det werreldwied door zoea zeve miljoen luuj wuuertj gekaldj.
Naeve de spraoke die huuj waere gekaldj vallen ónger 't Afro-Aziatisch ouch inkel wichtige aaj spraoke, wie 't Aad-Egyptisch, Akkadisch, Klassiek Hibrieëfs en 't Aramees.
Paerd
Paerd (peerd, peëd) kèn zeen:
in 't ènkelvoud:
in 't miervoud:
N.B.: In de mieste Zuud-Limburgse dialekte sjtaon (mutatis mutandis) pae.rd mit sjleiptoen (ènkelvoud) en paerd mit sjtoettoen (miervoud) es minimaal paar in oppositie. In 't Valkebergs (binne de paort) aevels luujt 't inkelvoud pee.rd en 't miervoud paerd. In Midde-Limbörg höbbe zowaal 't miervoud es 't ènkelvoud de sjtoettoen.
Wielsbeke
Wielsbeke is e dörp en 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, arrondissemint Tielt, aon de grens mèt Oos-Vlaandere, mèt 'n oppervlak vaan 21,76 km² en per 1 januari 2010 9.152 inwoeners.
Deilgemeintes
Wielsbeke heet drei deilgemeintes; neet de hoofgemeinte meh Ooigem heet de mieste inwoeners. Wielsbeke zelf heet 'n oppervlak vaan 8,38 km² en had op 1 januari 2006 3.097 inwoeners.
Historie
In 1977 woort Wielsbeke oetgebreid mèt de opgeheve gemeintes Ooigem en Sint-Baafs-Vijve.
Bezeensweerdeghede
In de dörpskern steit de modern Laurentiuskèrk oet 1955. 't Classicistisch kestiel Hernieuwenburg (foto) deit deens es raodhoes.
Mienkathedraal
thumb|Mienkathedraal Sint-Barbara in Eisde-Tuinwiek Mienkathedrale zint kèrkgeboewe die door de mienmaatsjappieje in Belsj Limburg geboewd zint in de wieke (cités) die ze veur hun wèrknummersj aanlagte. Dees kèrke were "kathedraal" geneump vanwege de monumentaal oetsjtraoling en de proporties. De mienkathedrale datere oet 't interbellum. Ze zint opgetrokke in baksjtein, behalve de Heilig-Hartkèrk in Winterslag, die in natuursjtein ies oetgeveurd. De kèrke höbbe 'n veur daen tied modern betonskelet.
De mienkathedrale zint:
In de cité Meulenberg in Houthale-Helchtere waor ouch 'n mienkathedraal geplend nao óntwerp van Isia Isgout, meh die is noats gerealiseerd.
Heilig-Hartkèrk Winterslag
De mienkathedraal van Winterslag ies gewiejd aan 't Heilig Hart. Ze woort geboewd van Famennienzandsjtein. 't Neoromaans geboew woort opgetrokke tösje 1923 en 1925 nao 'n óntwerp van arsjitek Adrien Blomme. Hae naom de kèrk van Floreffe, bie Dinant, es veurbeeld. De kèrk haet 'ne paervörmige tore. In 'n nis in de veurgevel sjteit 'n beeld van de heilige Barbara, petroan van de mienwèrkersj. Blomme óntworp ouch de umliegkende cité van Winterslag.
Sint-Barbarakèrk Eisde-Tuinwiek
De Sint-Barbarakèrk van Eisde-Tuinwiek (of Eisde-Cité) woort óntworpe door Auguste vanden Nieuwenborg. Ze ies gewiejd aan Barbara, de patrones van de mienwèrkersj. Ze dateert oet 1936. De tore liekent op dae van Lissewege en ies 53 maeter hoag. De kèrk ies opgetrokke in roaje baksjtein, en verseerd mèt decoratief metselverbande.
Sint-Theodarduskèrk Beringe-Mien
thumb|Sint-Theodarduskèrk van [[Berringe|Beringe-Mien]] Henri Lacoste óntworp ouch de Sint-Theodarduskèrk in de Beringe-Mien. Ze ies gewiejd aan de heilige Theodardus, biesjop van Mestreech.
De baksjteine kèrk woort geboewd tösje 1939 en 1943 in neobyzantiense sjtiel. Veur de kèrk bevink ziech 'n atrium mèt galerieje. De vieringtore, mèt baksjteine sjpiets, ies 71,5 maeter hoag en ies hydraulisch versjtèlbaar vanwege verzakkingsgevaor. Achter de kèrk liegke parochiegeboewe in dezelfde sjtiel. De kèrk en umliegkende geboewe zint sins 1985 besjermp es monument en es dörpsgeziech.
Horizon
d'n Horizon (klemtoean oppen ieëste littergreep; mieëvaad: horizonte mitte klemtoean op -zon-) is de lien in 't zichveldj wo de gróndj en d'n hieëmel zich treffe en daobie 't wiedaafste puntj vanne gróndj det me kan zeen.
Ieëre speeldje d'n horizon 'n groeate rol inne navigaasje oppe zieë. Veur exakte maetingen op 't landj, wo d'n horizon ónaeven is en daoveur ónslichtig es oetgankspuntj veur maetinge, broekdje me kónsmaesige horizonte die me döks maakdje mit 'ne waterpas. Bie 'n sextantmaeting maak me 'ne kónshorizon door 't spegelbild van 't geobserveerdje hieëmellief in 'ne kwikzilverdroep te benötte.
d'n Horizon wuuertj ouch euverdrachtelik gebroek wen me get mèntj det 't observeerbaart begrens.
Rif
Rif kan verwieze nao:
Storey County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Nevada thumb|200px|Ligking vaan Storey County Storey is 'n in 1919 gestiech graofsjap in Nevada, VS. Storey heet ziene naom te daanke aon de bekinde kapitein Edward Farris Storey, dee hei is goon hiemele. De hoofplaots vaan 't graofsjap is de geisstad Virginia City.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 683 km² boevaan 682 km² land is en 1 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Storey County 3.399.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Kingmanrif
't Kingmanrif is 'n Oceanisch rif in de naordelike Groten Oceaan en maak 'n óngerdeil van de regio Polynesië. Sjtaatkundig gezeen maak 't deil oet van de Vereinigde Sjtate.
't Rif ligk in de Line-eilenj wotoe ouch de anger Amerikaanse territoria Jarviseilandj en 't Palmyra-atol beheure. De res van de Line-eilenj is óngerdeil van 't zujeliker gelaege landj Kiribati.
t'n Naorde van 't Kingmanrif ligk Hawaï, nao 't zuudooste ligke de Palmyra-atol en de euverige Line-eilenj die tót Kiribati beheure. Nao 't zuje ligk Jarvis en nao 't zuudwèste de Phoenixeilenj die tót Kiribati beheure. Nao 't wèste ligk veur e paar doezjend kilomaeter alein oceaan. 't Eerste landj is dao de Marshalleilenj.
Alein bie leegwater ligke deiler van 't rif baove water. Normaal gesjpraoke ligk 't ónger 't watersjpegel.
Theux
Theux (Waals: Teu) ies 'n plaats en gemeinte in de Belzje provincie Luuk, in 't arrondissement Verviers. De gemeinte haet 'n oppervlak van 83,36 km² en 11.624 inweunersj (1 juli 2005). Behalve de plaats Theux haet de gemeinte de deilgemeintes La Reid en Polleur. De gemeinte liek aan de Hoëgne, in de Ardenne.
Functies
Theux ies veural 'n woongemeinte. D'r ies ouch metaalverwèrkende en textielindustrie gevestig. Theux en La Reid höbbe 'n toeristische functie. De plaats ies ouch bekènd es Waalse hoofsjtad van de rivierkreef; in de plaatselike bibliotheek ies hie-euver 'n expositie ingeriech.
Bezeenswaerdighede
In 't centrum van Theux liegke 'n aantal 17e- en 18e-ièwse hoezer. 't Sjtadhoes dateert oet 1770. Op 't centraal plein sjteit de perron oet 1763, 't symbool van de vriehede van Theux. De parochiekèrk ies 'n romaanse hallekèrk mèt e gotisch koar en 'ne massieve tore.
De rewien van 't kesjtièl van Franchimont dateert oet de 11e ièw. Diet kesjtièl waor de zetel van 't graafsjap Franchimont.
In Polleur liegke ouw hoezer en 'n 15e-ièwse kèrk mèt intersante tore. Bie diet plaetske liek 'n groat viaduk. In La Reid liegke ouw hoezer en 't kesjtièl Hautregard.
De Lèndjheuvel
De Lèndjheuvel (sjpelling gemeinte Zittert-Gelaen: De Lèntjheuvel; Nederlands: Lindenheuvel) is 'n buurtsjap in Gelaen in de gemeinte Zittert-Gelaen in Nederlands Limburg.
De wiek is mèt ongeviër 7000 inwoners teves de groatste wiek van Gelaen en kènmerkt zich door ein sjterke identiteit. Zoa haet de wiek eine eige mèrt, eine eige jaorlikse kèrmes, 'n eige voetbalclub (RKFC Lindenheuvel) en 'n aantal veurzieninge róndjóm de kèrk, de O.L. Vrouw van Altijddurende Bijstand. De Lèndjheuvel is ouch gelaege aan de sjpaorlien Zitterd-Mesjtreech en haet 'n eige sjtasie Gelaen-Lötterao, gelaege op de grens mèt de wiek Lötterao.
Óntsjtaon van de wiek
De Lèndjheuvel is hauverwaege de veurige ièw geboewd in 'ne korte tied om de väöle mienwèrkersj van Sjtaatsmien Maurits in Lötterao óngerdaak te beje. Zoadónde kaome d'r in de jaore 50 en 60 väöl gasarbeidersj oet mediterraan lènj te wone, zoaes Marokkane, Turke en Grieke. Ouch kaome d'r väöl luuj van Molukse aafkóms te wone. Dit is tot op de daag van vandaag trök te zeen in de bevolking.
De wiek tegewoordig
De lètste 10 à 20 jaor is d'r väöl biegeboewd in de wiek. Zoa is d'r de buurt "Landjgraaf" biegekómme, wodoor 't karakter van de wiek einigzins is verangerd. De wiek is opgesjplits in ermer en rieker deile. De multicultureel bevolking maak de wiek divers en de óngerlinge bandj tösje de bewoners is groat.
Infermaasje
Ónger infermaasje (van 't Letiens informare "vormgaeve, vörme, instruere") versteitj me inne algemeine zin alt det kènnis of bepaoldjheid toeveug en zoea ónweitendjheid, ónzekerheid of ónbepaoldjheid verminderdj. In striktere zin wuuertj gestèldj det pas van infermaasje kan waere gespraoke wen die veur luuj interpreteerbaar is. 't Interpreteren en integrere van dees infermaasje rizzelteertj in kènnis.
Inne loup vannen tied zeen hóngerde diffenisies van 't begrip infermaasje gegaove. Dit kump doordet 't begrip in 'n aantaal aan (sub)weitesjappen en toepassingsgebiede op versjillige wies wuuertj gebroek. Infermaasje wuuertj euvergedrage via kómmunikaasje.
Sjtielperiode
'n Sjtielpriode ies 'n periode mèt kènmerkende vörme, die eige zin aan 'n bepaalde riechting (sjtiel), 'sjoal', tiedperk of veur 'ne bepaalde kunstenaer. Bepaalde kunsutinge manifestere ziech in alle kunste: beeldende kuns, literatuur, architectuur en muziek. Zie zin 't gevolg van de bewaeginge in de maatsjappie. 'ne Bepaalde sjtiel ies meistal 'n reactie op de veurige periode.
De volgende sjtielperiodes manifestere ziech in Europa
Romaans
10e en 11e ièw
Gotiek
13e ièw - 15e ièw
Renaissance 1420-1590
't Ies 'n wedergeboorte van ’t erfgood van de Italië Italiane, van de Grieks-Romeinse cultuur.
Classicisme 1770-1820
Daonao:
Romantiek 1830-1880
Mèt de
Expressionisme, Abstracte kuns
Begin 20e ièw: Nao 1925
Moderne kuns
Nao 1945
Montagne de Bueren
thumb|Montagne de Bueren vaanaof de Rue Hors-Château in 't centrum vaan Luuk. thumb|Oetzich' vaan Montagne de Bueren op Luuk.
De Montagne de Bueren ès ein straot die besteit oet trappe inne wiek Féronstrée et Hors-Château in 't centrum vaan de stad Luuk op 't Belsj. De trappe verbinje 't centrum vaan Luuk mèt de Citadel vaan de stad. De trap heet 375 traptrejje en ès veural bekindj vaanwaege 't oetzich' det 't gaef aon den tup. De trap heet eine hellingsgraod vaan óngevaer 28% en treinlien 34 vaan Luuk nao Hasselt luip via de Tunnel Sous Pierreuse ónger de trappe deur.
Naom en legende
De trappe drage de naom vaan Vincent de Bueren (1440-1505), einen adelike hiêr vaan Geldersje oersprónk. Dizze Vincent de Bueren leide de Zèshóndjerd Franchimonteze. Vincent de Bueren en Gosuin de Strailhe hadde 600 mansluuj oet 't markgraofsjap vaan Franchimont (in de naober vaan Theux) gezeumerd um op 28 oktober 1468 eine verrasjingaonval te plege op d'r hertog vaan Bourgoonje en d'r Lewie XI (keuning vaan Fraankriek). Lewie vaan Bourbon waor mèt behölp vaan ziene nónk Filips de Gooje d'r hertog vaan Bourgoonje benump tot prinsbissjop vaan Luuk. Dit evels taege de wunsj in vaan de luukenaere; me vreisde tot de mach vaan de Bourgoonjers te groet zouw weure. In okober 1468 braok der ónrös oet in Luuk. Op 22 oktober 1468 versleit 't Bourgoonjes leger ein Luukse militie bie Lantin. Vincent de Bueren en Gosuin de Strailhe wèlde daonao d'r hertog vaan Bourgoonje en d'r keuning vaan Fraankriek, dee häör kamp bie de noe verdwiene trappe vaan Sint-Walburgis hadde opgeslaoge, gevaange numme. Me besturmde de trappe mehr häör wanhaopsdaod mislingde, de Zèshóndjerd Franchimonteze vonge allemaol den doed. Es vraak woort de stad in de brandj gestaoke deur de Bourgoonjers. Dennoch de Montagne de Bueren neet de trappe oet 1468 zien numpt me de trappe ouch waal Lès sî cin grés (de 'Zèshóndjerd trejje' op 't Waols), evels heet de trap 'mer' 375 trejje.
Historie
De trappe die ein verbènjing vörme tösse 't centrum vaan de stad en de citadel woort voltoeid in 1880. De gemeingde had in 1875 besloete tot er ein snellere verbènjing mos koume tösse het centrum en de citadel um het veur het inne citadel residerendje garnezoen gemaekeliker te maoke bie opstanje of invasies inne stad te koume. Daobie mos gezag weure tot het garnezoen neet mie deur de Rue Pierreuse moch aafdaole. Dao waore naomelik ein aontal kaffees gevestigd en waor der ouch prositusie aonwaezig. Evels heet de trap mehr tien jaor deens' gedaon; in 1891 woort de citadel ontmanteld.
Rob Brouwers
Sjtiel
thumb|right|Indruk van 't atelier op de expositie in Gulpe 2006 Rob Brouwers sjilderde väöl (portrètte van) luuj oet de umgeving, meh ouch oet aafgelege sjtreke en oet de waereldpolitiek. 'n Ander thema, veural in de lètste 20 jaor, waor de groepsexpressie. De sjtiel ies figuratief expressionistisch. Hae góng oet van kleure, impressies en geveules. Hae waor geine fiensjilder, gebruukde väöl kleure. Zien werk waor arbeidsintensief. Hae kretsde zoa lang kleure en laoge weg tot 'ne sjoane óndergrónd waor óntsjtange. Dao-op woort wiejer geteikend en gesjilderd.
Tentoansjtèllinge
thumb|right|Euverziechsexpositie in Gulpe 2006
Mathieu Pustjens
Mathieu Pustjens (Raostere, 20 fibberwarie 1948) is 'ne veurmalige Nederlandse fitserenner.
Algische spraoke
thumb|De verspreijing vanne Algische spraoke veur 't kóntak mitte Europeane. De Algische spraoke zeen 'n Amerindische spraokfemielje van Naord-Amerika. De meiste Algische spraoken huuere toete Algonkische femielje die zich oetsprèdj euver e groeat gebied vanne Rocky Mountains toete Atlantische Oceaan bie Canada. Anger Algische spraoke zeen 't Wiyot en 't Yurok die gekaldj waeren in 't naordwèste van Californië, meh tróds häör ligking kórtbie einanger zeen die neet specifiek verwantj mitein. Alle Algische spraoke kómmen aaf van 't Proto-Algisch, 'n protospraok die gereconstrueerdj gewaoren is door 't gereconstrueerdje Proto-Algonkisch en 't Wiyot en 't Yurok mitein te vergelieke.
Mathieu Pustjens
Pustjens waas professioneel fitserenner van 1972 pes 1974. Es amateurfitserenner behaolde hae in 1970 tweë etappe-euverwinninge in de Runj van Oasteriek. Dit waas doe ein indicatie dat hae good oet de veut koosj in wedsjtrieje wo-in geklómme moosj waere. In 1971 woort hae 7e in 't eindjklassemènt van de Runj van de Toekoms en woort hae tweëde in ein van de etappes. Dees väölbelaovende oetsjlaeg es amateur bleke veur de Limburger aevel gein garantie veur ein succesvol profcarrière. Es professional wis hae gein euverwinning te behaole. Waal naom hae tweë maol deil aan de Runj van Frankriek, wobiej hae biej zien debuut in 1972 es knech van de Belsj Lucien van Impe ein heël verdeenstelikke 25e plaatsj behaolde in 't eindjklassemènt. Biej zien tweëde deilname in 1973 moosj hae in de 9e etappe opgaeve.
Algische spraoke
Indeiling
Hie-ónger volg 'n lies mitte veurnaamste subgroepe van 't Algisch. Spraoke die 'n apaarte pagina op dees Wikipedia höbbe staon achtere subgroep vermeldj:
Mathieu Pustjens
Euverwinninge en eëreplaatsje
1968 1969 1970 1971 1972
Reef
E reef is 'n smaal, lankgerekdje óndeepdje in 't water van e maer of 'n zieë.
Meistes wuuertj 't reef gevörmp door rótse die steil oete baom ómhoeag staeke, mer ouch zandjbank kónne mitte term "reef" waeren aangeduudj. Zoea ligk inne Waddezieë tösse Amelandj en Sjiermónnikoug 'n zandjplaat die 't Rif wuuertj geneump. Wen e reef is opgeboedj oet organisme den neump me det e biogeen reef; bekèndj is 't koraalreef.
Belfort
Belfort ies:
Ieper
Ieper (archaïsch Ieperen, Frans en Ingels Ypres, Duits Ypern) is 'n stad in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, de hoofplaots vaan 't arrondissemint Ieper. De stad heet 'n oppervlak vaan 130,61 km² en had op 1 januari 2008 34.812 inwoeners (Ieperlinge geneump). De stad grens veur e klei stökske aon de Waalse provincie Henegouwe en ligk neet wied vaan Fraankriek. Internationaol is ze veural bekind um de zwoer gevechte die hei in d'n Ierste Wereldoorlog woorte gehawwe.
Deilgemeintes
Ieper heet èlf deilgemeintes. De deilgemeinte Ieper zelf mit 18,68 km² en had in 1999 19.777 inwoeners. Binne de deilgemeinte Boezinge ligk daobij nog 'ne kern.
Bezeensweerdeghede
De belaankriekste aw gebouwe vaan Ieper zien nao d'n Ierste Wereldoorlog weer opgebojd, e perces wat tientalle jaore in beslaag naom en pas wied nao d'n Twiede Wereldoorlog veerdeg waor. Centraol in de stad ligk de Groete Merret (foto), mèt dao-aon de wereldbekinde Lakenhalle (UNESCO-werelderfgood), voltoejd in 1304. Dit is ein vaan de groetste wereldleke gotische gebouwe. Op de ierste verdeping zit 't Flanders Fields Museum euver d'n Ierste Wereldoorlog. In dezelfde categorie es de Lakenhalle vèlt 't Vleishoes. Aon de Groete Merret en de Vèsmerret en op aander plaotse in de binnestad stoon väöl particulier woenhoezer in gotische stijl die rappelere aon de riekdom vaan de stad in de middeliewe. Belaankriek, umtot 't woonderlek gespaord bleef in d'n oorlog, is 't Sint-Jansgodshuis, e middeliews gashoes boe allewijl 't Steidelek Museum is gevesteg.
De groetste kèrk is de gotische Maartenskèrk, die oets de kathedraol kèrk vaan 't opgeheve bisdom Ieper waor. Nao d'n oorlog is ze neet getrouw naogebojd: d'n torie is väöl hoeger es d'n oersprunkeleke. Awwer is de Jacobskèrk, in d'n twelfden iew romaans opgetrokke en later gotisch verbojd. De Sinterklaoskèrk is neet "authentiek": ze steit op de plaots vaan de awwer Klaoskèrk die in 1797 gesloop woort en is oontworpe in neo-byzantijnse stijl.
't Gief twie stadspoorte: de Rijselpoort en de Menenpoort. De ierste is middeliews vaan oersprunk en maak deil oet vaan de zuieleke walmör. De Menenpoort is nao d'n oorlog opgeriech es monumint veur de Britte. Ederen daag weurt dao um ach oor 's aovends de Last Post gebloze.
Eveneminte
't Bekindste evenemint vaan Ieper is de zoegenaomde Kattestoet, middeliews vaan oersprunk, allewijl dreijaorleks gehawwe (zuug foto). Dit spektakel mèt väöl traditioneel vertoen trèk ederskier väöl toeriste; 't aontal deilnummers en bezeukers ligk roond de 50.000. 't Weurt dreijaorleks gehawwe, tot veur vrij kort jaorleks. De lèste kier waor 2012; in 2015 zal 't dus weer koume. Aander festiviteite zien De Gevleugelde stad Ieper (eder jaor in aprèl), 't Stadsfestival (eder jaor in augustus) en 't metalfestival Ieperfest
Fróntekerteer
thumb|right|Ligking vaan 't Fróntekerteer 't Fróntekerteer is 'n wiek in Mestreech zjus ten noordweste vaan 't centrum aon de weskant vaan de Maos. De wiek weurt begrens door de wieke Bosscherveld, Belvédère en Boschpoort in 't noorde, Kaberg en Brusselse Poort in 't ooste, en 't Statekerteer in 't zuie.
Ieper
Taol
't Iepers dialek huurt tot 't Westelek Wes-Vlaams. Typisch veur de stad Ieper is de nivellering vaan 't versjèl tösse zachlaank en sjerplaank ee en oo. D'n taolegen invlood vaan Ieper op zien umgeving is vergeleke mèt beveurbeeld Kortrijk beperk.
Fróntekerteer
In de wiek ligk 't vreuger verdedegingswerrek de Linie vaan Du Moulin. 'n Deil doavaan weurt ouch wel de Hoeg Frónte genump (in Mestreech bekind es De Werreke). Daoneve gief 't ouch de Lieg Frónte (ouch wel De Bossche Frónte), boe de besjermpde vuursalemander veurkump.
Ieper
Middeliewe
Ieper woort veur 't iers geneump in 1066. 't Waor toen 't centrum vaan 'n kasselerij. 'ne Jaormerret vaan internationaol beteikenis weurt geneump in 1127. De Ieperlinge dreve väöl handel mèt de Ingelse, in e handelsnètwerk wat me soms de Londese Hanse neump. De lake-industrie maakde Ieper groet; ze bleujde al in d'n twelfden iew meh maakde de stad pas ech riek en mechteg in d'n daartienden en veertienden iew. Toen woorte gruutse teikene vaan de mechtege börgerij wie de Lakenhalle gebojd. Väöl awwer gebouwe waore bij de stadsbrand vaan 1241 verlore gegaange. Ieper waor mèt oongeveer 28.000 inwoeners roond 1300 de daarde stad vaan Vlaondere. Nao de veertienden iew naom zien beteikenis aof, same mèt 't gans graofsjap Vlaandere, te gunste vaan Braobant.
Vreugmodernen tied
Vaan 1559 tot 1801 waor de stad 't midde vaan 't bisdom Ieper. In 1578, in d'n Tachtegjaoregen Oorlog, vereuverde de Watergeuze de stad; nao hereuvering door d'n Hertog vaan Parma (1584) kaom de stad evels neet mie in Staots bezit. In 1678 veureuverde Lowie XIV vaan Fraankriek Ieper, wat heer hendeg militair leet versterke. In 1697 stoont heer bij de Vrei vaan Rijswijk de stad weer aof aon Spaanje, boenao 't in 1713 mèt de Vrei vaan Utrei same mèt de res vaan de Spaonse Nederlen in Oosteriekse han kaom. In 1782 leet Zjozef II vaan Oosteriek de noordeleke walmör aofbreke.
Leim
thumb|[[Oeverzwalber|Oeverzwalberèster in 'ne leimwandj.]] thumb|Gebroek van leim in 'ne wandj. Leim is 'n gróndjsaort die veurnamelik besteitj oet silt (deilkes mit 'n korrelgruuedje tösse de 2 en 50-64 micromaeter). Inne vouksmóndj wuuertj mit leim döks matterjaal det fiender es zandj is gemèndj. Leim kan zowaal dore windj, door reveren en door ies waeren aafgezatte.
Ieper
Ierste Wereldoorlog
In d'n Ierste Wereldoorlog waor Ieper de buun vaan zwoer gevechte. 't Froont stabiliseerde ziech in 1914 um Ieper heen, mèt de stad zelf in han vaan de Geallieerde (euverwegend Britte) meh aon drei kante Duitse legers die de stad perbeerde te vereuvere. In totaol zien dao veer offensieve oetgeveurd, die bekind stoon es de Ierste t/m Veerde Slaag um Ieper. D'n ierste slaag, nog geveurd mèt conventioneel middele, rizzelteert veural in zwoer verleze veur de aonvallers. D'n twiede slaag, in aprèl en mei 1915, is bekind gewore um 't gebruuk vaan chloorgaas en mosterdgaas (daorum ouch bekind es yperiet). D'n daarde slaag leep e groet deil vaan 1917 en woort door de Britte geveurd. Heibij weurt 't dörp Passendale verweus. In de veerde slaag, vaan mei tot september 1918 woorte oeteindelek door de Duitsers de groetste klappe oetgedeild. Nao dees gevechte woort wat nog vaan de stad euver waor compleet verweus. In de jaore daonao woort geopperd um de rewiene vaan de stad es monumint te laote stoon; oetindelek koos me euvels veur heropbouw. Dit gebäörde gooddeils mèt Duits smartegeld. 't Herbouwe doort tot in de jaore zesteg.
Gemeinteleke herindeilinge
In 1971 woort Ieper oetgebreid mèt de gemeintes Brielen en Sint-Jan. In 1977 kaome ouch Zillebeke, Dikkebus, Vlamertinge, Elverdinge en Boezinge debij. De gemeinte Zillebeke had ieder in 1971 al de gemeintes Hollebeke en Voormezele geannexeerd, dewijl Boezinge toen al mèt Zuidschoote waor oetgebreid.
Leim
In Limbörg mèntj me mit 't waord "leim" ouch waal klei.
Leim in Nederlandj
Inne Nederlandjsen óngergróndj kump leim op 'n aantaal plaatse väöl veur:
Leim es boewmatterjaal
Mit pure leim wuuertj ofwaal lös of silt gemèndj. Leim veur mit te boewen of te stuukke, kèntj väöl versjillige gradaties inne structuur ennen opboew. Zoeageneumdje vètte leim bevatj väöl klei, dewiel ermen of sjrale leim toet waal 60% aan zandj of silt bevatj. Leimstuuk is gesjik veur 't aafwirken en verpraegele van binnemoeren in woean- en wirkruumdje. 't Is neet brandjbaart en is kwa sterkdje vergeliekbaart mit kalkmortelstuuk. Biezunjer is de dampdoorlaotendjheid. 't Kan daodoor voch en wuurmdje regele. Leim blief keul inne zómmer en werm inne wintjer. Daonaeven is 't antistatisch en bèdj 't besjurming taenge straoling. Veur 't make van leime wenj wuuertj de vitselstektechniek toegepas.
Leim es gróndjstof veur aerswirk
Leim, meistes fluviatiel, wuuertj saere aadheid gebroek veur 't vervaerdige van aerswirk en mit naam majolica. Inne netuur kump leim veur in versjillige kluuere: roead en wit. Aerswirk det van leim gemaak is gewaore wuuertj geglazuurdj mit loead- of tinglazuur.
Alvleiskleer
De alvleiskleer of pancreas is 'n gemingdje kleer mit endocrien en exocrien functie. De dubbel aafsjeijingsfunctie van dit orgaan besteit oet oetwenjige aafsjeijing t'n beheuve van de spiesvertaering en inwenjige aafsjeijing t'n beheuve van de koolhydraatstofwusseling.
't Orgaan bevindj zich retroperitoneaal in de boekholte, deils achter de maag en d'n twellefvingerigen derm. De alvleiskleer kump ouch achterlangs in kóntrak mit de linkse neer en bieneer. De alvleiskleer ligk deep nao achter versjaole in de baovebook, achter de maag en 't echelste boekvlees en veur de wèrvelkolom. Dees kleer is den ouch lestig toegenkelik veur medisch óngerzeuk.
Bie vólwasse is de alvleiskleer 12 tót 15 cm lank en waog 70 à 100 gram. De alvleiskleer besteit oet e caput (höd), 'ne corpus (lief) en 'n cauda (stert).
Embronaal óntwikkeltj de alvleiskleer zich oet ein of miè oetstulpinge van de twellefvingerigen derm. Dees vertakke zich tót e gankstèlsel mit anen ènj de celle die 't alvleissaap perducere, det dore gengskes d'n derm kan bereike. Daonaeve óntstaon in de alvleiskleer ouch klumpkes celle, die eilendjes van Langerhans, die häör produkte (hormone neudig veur de koolhydraatstofwusseling) neet loaze op 't gankstèlsel, meh rechstreeks aafgaeve aan 't blood.
Bölkubus
Bölkubus is ein popleere naam veur 't conceptuele sjéma woarmit Gerard Hoekveld de ingewikkelde relaties tussje der minsjelike aktiviteite en der rümtelike ömgeving inzichtelik maakde. Mit der bölkubus probierde Hoekveld ein logisje orde aan te bringe in de veulheed va begrippe dëä nöä der introduktie va 't ecoligisch compleks va Chris van Paassen in sociaal geografisch Nederland der ronde maaked in der periode 1965 - 1970.
1632
1629 - 1630 - 1631 - 1632 - 1633 - 1634 - 1635
Navassa
Navassa is 'n ónbewoond eilandj in de Caribische Zee, óngeveer op e kwart van d'n aafsjtandj vam Haïti nao Jamaica. 't Weurt opge-eis door zowaal Haïti es de Vereinigde Sjtate, die 't in beheer höbbe.
Bölkubus
Centraal in der bölkubus sjtéét 't begrip handelingsverband. Dit zén insjtellingen wöävan lüü deel oet make en va wöä-oet zie handele en bewaege. 't Giët in veul gevalle och globaal á wöärum bepaalde aktiviteite waere bedriëve. Er waerd ein òngersjeid gemaak tussje drei groepe handelingsverbande:
1632
Gebäörtenisse
thumb|200px|right| Rembrandt van Rijn, Anatomische les van Dr. Nicolaes Tulp thumb|200px|right|Sjlaag biej Lützen
Boeljóng
Boeljóng of vleisnaat is 'n bereijing die smaak, aroma's en voorstoffe guèf aan water door vleis, gruèndje, vès of anger aetesmiddele te laote trèkke. Boeljóng kan waere gebroek es gróndj of es bevöchtiging veur de bereijing van gerechte wie sóp, saus en ragout.
Feitelik is boeljóng 'n extrak. Door de bestandjsdeiler te laote trèkke, waere de smaak- en gäörstoffe opgeloos in 't water. Daodoor is boeljóng sterk-gäörig en riek aan smaak, al besteit 't euverdeil oet water. 't Bevatj weinig innerzjie en is aetlösopwèkkendj.
Heks (persoon)
thumb|250px|Väörblad van 'n waerk taege d'r Heksehamer'n Heks is noe op de örsjte plaatsj 'n imaginair figuur in sjprookjes. De wórtels van dat figuur sjtamme evvel oet de prehistorische magische natuurreligies oeëin ooch 't vólksgeleuf wórtelt. In de historie is dit deenkbeeld mieëmaols gebroekd in polletieke propaganda dae van dit, in 't collectiefoonbewustzieë laevend figuur, bewust gebroek maakde öm luuj, die 'n potentieel bedreiging vör de actueel mach vörmde, in discredit te brènge.
Kiek:
De heks in de literatuur
thumb|250px|Macbeth en Banquo ömringd dör hekse
Jacques Offenbach
thumb|Jacques Offenbach, gesjilderd door F. Grünewald. Jacques Offenbach (gebore in Kölle op 20 juni 1819 - gesjtorve in Paries 5 oktober 1880) waor 'ne Franse componis en cellis van Duutsj-Juudse aafkóms. Hae liek begrave op Montmartre. Es vièrtiènjaorige ging hae in Paries aan 't conservatorium viool en cello sjtudere. In 1860 naturaliseerde hae tot Fransman.
De componis ies veural bekend vanwege zien "operettes". De bekèndste zint: La belle Hélène (1864), La vie parisienne (1866), La Grande-Duchesse de Gérolstein (1867), La Périchole (1868) en Les Brigands (1869). Ouch sjreef 'r 'ne opera: Hoffmann’s Erzählungen.
Diekken derm
d'n Diek(k)en derm, 't intestinum crassum of 't pachyenteron is 't deil van de derm det via de valcula ioleocaecalis (klep van Bauhin) völg op d'n dónnen derm.
In d'n diekken derm waere voorreste in 't lief opgenaome die d'n dónnen derm neet haet kinne verwirke. Dit is 't geval bie bestandjsdeiler die neet de juuste vorm höbbe of die ièrs nag mótte waere aafgebraoke door dermbacterieje. Veural wuèrtj väöl water mit voorzaute geabsorbeerdj.
De ónvertaerbaar reste kómme t'n slotte terech in 't litste deil van 't spiesvertaeringskenaal, d'n endelderm ('t rectum).
Alfa Romeo
Alfa Romeo Automobili S.p.A. is ein Italiaans automerk mit ein sjportief imago. Naeve sjportieve gezinsauto's sjtuitj 't merk ouch bekindj om zien legendarisje sjportwages. Alfa Romeo boewtj jaorliks ongeveer 150.000 wages en is daomit 't grotste Italiaanse automerk nao mooderbedrief FIAT.
't huidige Alfa Romeo is in 1910 ontsjtange oet SAID, de Italiaanse vestiging van 't Franse automerk Darracq. 't bedrief kreeg eers de naam ALFA, Anonima Lombarda Fabbrica Automobili, toet 't waerdje euvergenomme door Nicola Romeo.
De beginjaore
Hoewaal zien gedachte de Italiaanse mert te verovere mit de aajer en kleiner modelle vanoet 't perspectief van'ne econoom sjlum waas, waas Darracq neet succesvol mit SAID. Zien eerste twee modelle veur de Italiaanse mert waare motorisch te zjwak veur de op det moment sjlechte en sjteil Italiaanse waeg. SAID koa neet concurrere mit de wages die in Italië geïmporteerdj waerdje.
Eerste Waereldoorlog
Rondj 1916, tiedes de Eerste Waereldoorlog, verkoch 't letste Darracqfamilielid mit Alfa-aandeile zien aandeile aan'ne bank. Deze wis ze door te verkoupe aan eine pomp- en compressorfabrikantj, Nicola Romeo. Romeo waas succesvol mit 't fabricere veur de oorlogsindusjtrie en haaj nuuj fabrieksruumtje neudig. Hae waas, es mienboewkundige, geine leefhöbber van automobiele. Romeo koch veur zien doel de euverige aandeilhaajers van Alfa helemaol oet en kreeg zo 't complete bedrief in henj. Hae begos de fabrieke te gebroeke om tractors, vleegtuugmotors en sjpaormaterieel te fabricere. Wiejväöl d'r ouch gefabriceerdj waerdje, auto's roldje d'r neet meer van'ne bandj gedoerendje de oorlogsjaore. Tiedes dees jaore numpdje Romeo de ongernumming zellefs nao zichzellef.
't Interbellum
thumb|250px|right|[[Alfa Romeo 8C|Alfa Romeo 8C 2900 van Scuderia Ferrari]]
Nao de oorlog in 1918 sjtordje de oorlogsindusjtrie in. Nicola Romeo waas eine gooje ongernummer en zoog de kans om toen auto's te gaon producere. De ongernumming waerdje opnuuj hernumpdj. De naam Romeo veur de wages zoew weinig beteikene boete de mienboewwaereld, wo Nicola Romeo toet de oorlog succesvol in waas. Nicola wol waal nog sjteeds ziene naam verbonje zeen mit 't bedrief en wol neet geweun de veuroorlogse naam ALFA gebroeke. 't Compromis waas "Alfa Romeo".
Rif (tektoniek)
'ne Rif is e gebeed in e kóntinent wo extensie vanne aerdkórs plaatsvindj; de plaatbewaeging is divergent (oeterein-bewaegendj). Ónger invlood van dit percès wèrtj 'n lankgerekdje depressie in 't landjsjap gevörmp, 'n rifvallei. Inne aerdkórs vörme zich aafsjuvinge wolangs grabens en horste óntstaon.
Alfa Romeo
't Interbellum
Om 't nuuj merk bekindjheid te gaeve begos Alfa Romeo deil te numme aan diverse races die in Italië waerdje gehaaje, en ze wiste hiej de neudige successe mit te booke en ouch naamsbekindjheid op te boewe. De verkoupe sjteege gesjtaag. Rondj 1925 waerdje Merosi es technische baas opgevolgdj door Vittorio Jano. Jano verleet veur zien aansjtelling 't raceteam van FIAT. In daee tied waas Enzo Ferrari de baas van 't raceteam van Alfa Romeo (nao ouch väöl races veur Alfa Romeo te höbbe gereeje) en Ferrari waas d'rveur verantjwaordelik Jano zover te kriege FIAT te verlaote om veur Alfa Romeo te komme werke. Jano construeerdje metein de legendariesje P2, eine auto dae zeve jaor lang de Grand Prix-motor racing zoew dominere. In 1932 waerdje de P2 opgevolgdj door de Tipo B, eine waage dae gedoerendje twee jaor iddere Grand Prix won wo aan hae deilnoom. In 1933 dreigdje Alfa Romeo failliet te gaon, maar de Italiaanse regering brach redding en 't IRI (Instituut voor Industriële Wederopbouw) waerdje eigenaer van 't bedrief. Metein trok Alfa Romeo zich trök oet alle competities en 't race mit Alfa's waerdje euvergelaote aan Scuderia Ferrari. Tiedes de tweede helf van'ne jaore '30 geitj 't Alfa Romeo veur de windj, en in 1938 weurdj Alfa Corse opgerich om de controle euver de racedivisie weer nao Alfa Romeo zellef te bringe.
Carson City
thumb|right|250px|Locatie vaan Carson City Carson City is de hoofstad vaan Nevada. In 2000 had Carson ca. 52.000 inwoeners. De stad heet 'n oppervlak vaan 400 veerkante kilometer. De ligking is in 't weste vaan de staot. 't Is 'n oonaofhenkelek stadsdistrik, boedoor 't dus tot gei graofsjap behuurt.
Rif (tektoniek)
Es de extensie vanne aerdkórs lang zat doorgeit kan 'ne rif zich óntwikkele in 'ne "drif", 'n plaats wo de asthenosfeer ane oppervlakdje kump en oceanische kórs wèrtj aangemaak. Es 't oceanische bekke oetgreudj toet 'n oceaan vörmp d'n drif 'ne mid-oceanische rögk. rug.
Alfa Romeo
Tweede Waereldoorlog
Door Italiës deilname aan'ne Tweede Waereldoorlog ontsjtonge d'r veur Alfa Romeo allerlei organisatoriesje probleme. De beveurraojing waerdje sjteeds moeilikker en waerdje de fabrieke tot drie keer toe gebombardeerdj, in 1940, 1943 en 1944. 't letste bombardement leidje toet ein complete sjtopzetting van'ne productie in Portello.
Nao de oorlog
thumb|250px|right|De [[Alfa Romeo Tipo 159|159-formule 1-wage womit Fangio in 1951 de waereldtitel won.]] thumb|250px|[[Alfa Romeo Tipo 159]]
In 1945 waerdje de werkzaamheeje weer op klein sjaol hervatj, mit de productie van sjeepsmotors, vleegtuugmotors en zellefs modern elektrische kaoktoesjtelle. De autoproductie kwaam ouch op gang, om te beginne mit de 6C 2500- en later ouch de Tipo 158-Grand Prix-wages, die in 1950 waerdje doorontwikkeldj toet de Tipo 159's mit inkele uuterlikke wieziginge en gronjig gemoderniseerdje en krachtiger motors. Alfa Romeo haaj inmiddels 't oorlogstrauma achter zich gelaote. Naodet de productie weer compleet op peil waas, sjpeelde de ongernumming ouch mit sjtraotmodelle weer ein rol van beteikenis, onger meer mit ein reeks speciaal creaties op basis van'ne 6C 2500, mit koetswerke van Pininfarina en Carrozzeria Touring.
1950 waas veur Alfa Romeo 't jaor van'ne omzjwej, zowaal op industrieel es op sjportief gebied. In'ne jaore vieftig lag Alfa Romeo zich toe op modelle die in grote series geboewdj koste waere. De ongernumming haaj twee doelsjtellinge: 't opsjtarte van'neloupendje bandj-productie en 't haole van sjportieve successe mit op hoog prestaties geboewdje sjtandaardproducte. De Alfa Romeo 1900 waerdje de eerste Alfa Romeo dae compleet op'pe loupendje bandj waas geproduceerdj. 1950 waas ouch 't eerste jaor van'ne formule 1, en Alfa Romeo domineerdje de eerste twee jaor. Mit Giuseppe Farina en Juan Manuel Fangio waerdje twee keer de waereldtitel gewonne.
De mert verangerde, en Alfa Romeo sjtapdje oet de formule 1 om zich meer te richte op productiewages. In 1954 leverdje dit de Giulietta op. In die jaore ontwikkeldje zich eine trend dae zich nog lang in de jaore daonao zoew doorzitte: de saamewerking tösse de eige ontwikkelingsafdeiling en extern carrosseriesjtieliste zowie Bertone, Zagato en Pininfarina. In 1960 waerdje begos mit de boew van ein nuuj fabriek in Arese, die drie jaor later waerdje geaopendj. De eerste auto dae dao waerdje geproduceerdj waas de Giulia, wovan d'r meer es ein miljoen exemplare in versjillendje versies waerdje geboewdj. In 1964 waerdje Autodelta opgerich onger leiding van Carlo Chiti. De ongernumming heel zich veurnamelik bezig mit 't ontwikkele van racewages op basis van sjtandaard productiemodelle. In 1970 werkdje Autodelta saame mit McLaren en leverdje aan 't raceteam de drieliter-V8-motors die in'ne formule 1 waerdje gebroektj. 1970 waas ouch 't jaor van'ne Montreal, Bertone's druimauto veur de Waereldtentoonsjtelling in Canada, dae oeteindelik ouch in productie zoew gaon.
De jaore zevetig waare ein periode van ups en downs veur Alfa Romeo. Managementsprobleme waerdje aafgewisseldj mit sjportief successe. De periode waerdje bepaoldj door de economisch-financieel situasie van'ne ongernumming, die neet compleet kos voldoon aan'ne vraog van'ne mert en ouch väöl las ongervonj van'ne energiecrisis.
FIAT-tiedperk
In 1986 verkoch 't euverheidsbedrief Finmeccanica Alfa Romeo aan'ne FIAT-groep, die 't saame mit Lancia in ein nuuj ongernumming saame voegdje, Alfa Lancia S.p.A. genumpdj, die 't jaor daorop operationeel waerdje.
De lancering van'ne Alfa 156 in september 1997 vormdje ein sjleutelmoment in'ne herpositionering van Alfa Romeo op'pe Europese mert. De Alfa 156 waerdje verkaoze toet Auto van 't Jaor 1998; 't waas de eerste keer det Alfa Romeo deze prestigieuze pries won. In 2001 waerdje de Alfa 147 ouch oetgeroope toet Auto van 't Jaor.
In 2005 koch de FIAT-groep 't merk Maserati van Ferrari. De Alfa Lancia S.p.A. waerdje opgeheve en Maserati waerdje aan Alfa Romeo toegevoeg. 't Duo waerdje "Polo Sportivo" genumpdj. De merke deile motors, ongersjtelle en versjnellingsbek, en in sommige gevalle ouch verdeilers.
Op 1 februari 2007 waerdje de FIAT-groep weer hervormdj en waerdje Alfa Romeo, Maserati, Lancia en FIAT ongergebrach in apaarte ongernumminge. Veur Alfa Romeo kreeg die ongernumming de naam Alfa Romeo Automobili SpA. De versjillenjde ongernumminge blieve waal allemaol helemaol in henj van Fiat Group Automobiles SpA.
Imago
't Merk kintj ein grote groep leefhöbbers die "Alfiste" waere genumpdj. Volges dees Alfiste symboliseertj Alfa Romeo ein aantal waerdes die toet de verbeelding sjpraeke: ein sjportief hert (cuore sportivo in 't Italiaans), ein fraai motorgeluid, karakter, elegante vorme en Italiaanse flair. Toch kamptj Alfa Romeo sins de Alfasud mit 't imago det 't auto's aaflevertj die minder betroewbaar zoewe zeen.
Logo
thumb|right|Badge op eine [[Alfa Romeo 8C|8C oet 1938]]
Autosjport
Alfa Romeo is zeer succesvol gewaes in versjillendje takke van'ne autosjport. 't Merk bookdje euverwinninge in ongermeer:
Quadrifoglio
In 1923 gebroekdje Ugo Sivocci tiedes de Targa Florio op twee kenj van ziene racewagen de aafbeelding van ein klaeverke veer, quadrifoglio in 't Italiaans, om hem gelök te bringe tiedes de race, de quadrifoglio is toet vandaag typisch veur de racewages van Alfa Romeo.
Alfa Romeo GTA
De typeaanduujing Alfa Romeo GTA weurdj sinds 1965 gebroektj veur de sjportiefste versies. GTA is ein aafkorting van Gran Turismo Allegerita (Italiaans veur lichter).
Huidige modelle
Alfa Romeo veurdje in 2007 de volgendje modelle:
Laoneke
Laoneke (vreuger Lôneke gesjreve; Nederlandse naom: Lanaken) is 'n gemeinte en dörp in Belsj Limburg. De gemeinte haet bekan 24.500 ienwoener.
Kerne
Laoneke bestuit oet de kerne