cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Utrechs-Alblasserwaards
Korte vocaole
De e kleurt veural in 't Stad-Utrechs riechting 'n a (e versjijnsel wat ouch in oonder mier 't Limbörgs en Ziews bekind is). Vaanaajds heet 't Utrechs in väöl wäörd mèt 'n historische e 'n o (hei-in deit 't mèt mèt 't Zuid-Hollands): vors 'veers', Korsemes 'Keersmes'. Veur 'ne nasaol verandert ze in sommege dialekte in 'n i: mins. De historische mutaties in o en i moot me in de stad Utrech neet (mie) zeuke.
De o weurt get minder gerund oetgesproke, zoetot ze get op 'n a liekent. In väöl gevalle trejt spontaan palatalisatie (umlautversjijnsel zoonder oonderligkende klaank- of grammairregel) op tot u: šchup 'sjöp', uppermân 'öppermaan'. Dees twie veurbeelde vint me in de stadstaol nog wel trök. Ouch 't tegedeil kump veur: plokke veur 'plökke' (opgegeve veur Abstede). Foksiao veur fuchsia (Stad-Utrechs) maag me evels es 'n hypercorrectie zien.
Svarabakti
In bekans alle 'Nederlandse' dialekte, ouch in de Limbörgse, en in de Standaardnederlandse spreektaol, besteit de neiging um tösse twie consonante die op versjèllende plaotse in de moond gearticuleerd weure 'ne vocaol te zètte. In 't Utrechs is deze svarabaktivocaol ('ne sjwa, wie dat in de mieste dialekte 't geval is) evels prominenter aonwezeg es in sommege aander dialekte, zoetot e woord wie fillem 'film' dudelek oet twie syllabe besteit. De svarabaktivocaol kump daobij op plaotse boe aander dialekte häöm soms neet höbbe: Uterech 'Utrech', allekoof 'bèdstei'. De svarabaktivocaol weurt, in tegestèlling tot in sommege aander dialekte, es regel oetgesjreve.
Reductie
Veur vocaolreductie gelt oongeveer 'tzelfde es veur svarabakti: ouch dat kump bekans euveral wel veur, meh in 't Utrechs, zeker in 't Stad-Utrechs, is 't soms boetegewoen prominent aonwezeg. 't Mies in 't geding neet-betoende vocaole in lienwäörd (benaon, grenaot, evegelis).
Reductie vaan vocaole blijf neet beperk tot oonbeklemtoende vocaole. Es wäörd verboge of verveug weure kin de oersprunkeleke lange vocaol soms kort weure: plaos 'plaots', meh plossie 'pläötske'; begrijpe, meh begreppie 'begripste'.
Syncoop
De reductie vaan 'ne klinker weurt in 't Stad-Utrechs soms nog wijer geveurd: es 't woord mèt 'ne vocaol begint of relatief laank is, verdwijnt de vocaol en daomèt de gans syllaab gewoen. Veurbeelde Lympische Spele, lektrisch lich, biešcoap, missinaoris.
De riekwijdte vaan de syncoop strek ziech bij 't lidwoord oet tot euver de woordgrens: es 't lidwoord 't is en 't volgend woord mèt 'ne vocaol begint, weurt dat lidwoord es ein inkel t deil vaan 't volgend woord. Veurbeeld: tAkkedemisch ' 't Academisch Hospitaol in Utrech', tâbbetwaor ' 't abbatoir'.
Intervocalische d
Zoe good wie alle Nederlandse dialekte höbbe de intervocalische d tot haafklinker gemaak. De Utrechse dialekte zien dao-op gein oetzundering: Ouwegrâch, Absteje.
Elisie slot-n
Wie in väöl zuieleke en westeleke dialekte weurt de -n aon 't woordind nao de sjwa neet oetgesproke. Binne wat kin gelle es 't Utrechs taolgebeed vörmp allein 't Huizens dao 'n oetzundering op. Dit dialek deit dao-in es westelekste plaots mèt mèt 't Wes-Veluws. 't Otoniem vaan dit dörp is daan ouch gewoen Huizen, tegeneuver Laore (zoonder -n).
T-deletie
Ouch e bekind dialekversjijnsel is de t-deletie, 't ewegvalle vaan de t aon e woordind. Me huurt dit in de Krommerijnstreek en in de stad Utrech; in 't weste vaan de provincie en in 't Gooi kump 't neet veur. In 't Stad-Utrechs en versjèllende lendeleke dialekte t-deletie trejt op oonder dezelfde condities es in 't Mestreechs en väöl aander Limbörgse dialekte: de t vèlt eweg nao alle echte consonante, meh neet nao haafvocaole en liquidae (l, n, r). Nao m en ng weurt de lètter progressief geassimileerd tot resp. p en k. Gans in 't zuie aon de Lekkant, pak-eweg in de dörper Vreeswijk (gemeinte Nieuwegein), Tull en 't Waal, Schalkwijk (allebei gemeinte Houten) en 't stedsje Wijk bij Duurstede, is de t-deletie nog extremer: dao weurt de -t ouch in werkwoordsvörm weggelaote boe ze fonotactisch wel zouw kinne stoon (de knech speul tegeneuver Stad-Utrechs de knech speult).
T-deletie is, wie bekind, neet specifiek Utrechs: 't kump geïsoleerd veur in Holland (D'n Haag, Leiden), treujt zuidoostelek vaan Utrech väölvöldeg op in 't Reveregebeed, in e groet deil vaan 't Nedersaksisch taolgebeed en in de bei Limbörge, mèt naome in de wij umgeving vaan Venlo en in 't zuie.
Oetspraok vaan de r
't Hilversums dialek deit aon reductie vaan de r, die veur consonante en aon 't ind vaan 'n zin neet gerold weurt ([ɹ]). Deze klaank, dee door de landeleke media gemeingood is gewore, steit algemein bekind es de Gooise r. Toch kump dees realisatie ouch op aander plaotse in 't Nederlands taolgebied veur. In 't Utrechs is ze wijer neet zoe wiedverspreid. In sommege gevalle kin de r veur 'ne consonant gans verdwijne. Dit kump in de res vaan 't Utrechs taolgebied weer wel veur: âchtebuut, Aomesfoat, Jaobeus (veurbeelde oet 't Stad-Utrechs, meh representatief veur e groet deil vaan 't taolgebied). Veur Gorinchem weurt 'n in de keel gevörmde ('Franse') r opgegeve ([ʀ]), die me väöl huurt in Nederlandse stadsdialekte.
Sisklaanke
In sommege Utrechse dialekte, in eder geval 't Stad-Utrechs, weure de sisklaanke s en z breier (postalveolair) oetgesproke ([ʃ] resp. [ʒ]) es ze veuraofgegaange of gevolg weure door veurklinkers. De spelling is daan dèks š resp. ž: Šineeš, žeuve, žiekehuiš. De combinatie sch- weurt es [ʃx] gerealiseerd en in veurbeelde es šch of sjch gesjreve: šchaop 'sjaop'. Me meint tot dit e restant is vaan 'n in oonbruuk geraakde realisatie sj-, wie noe nog soms in 't Wes-Veluws (en väöl Limbörgse dialekte). Sjiete veur 'sjete' is nog in 1911 in Utrech opgeteikend; dit is obbenuits e teike vaan 't oosteleker karakter wat 't dialek oets moot höbbe gehad.
Grammair
't Utrechs is, allewel neet zoe sterk es 't eigelek Hollands, Ingweoons vaan karakter, wat tot uting kump in wèrkwoordsvörm wie doch en broch en in de reflexieve m'n eige, je eige, z'n eige etc. Ouch de mies stereotiepe dialekkinmerke vaan 't Hollands, wie kenne veur Standaardnederlands kunnen, hij heb en (sinds inkel tientalle jaore) hun es oonderwerp, zien in Utrech euvervleujeteg aonwezeg.
Twie woordgeslachte is de norm. E rudimint vaan versjèl tösse mannelek en vrouwelek vint me in 't zuie nog. Väöl wäörd zien oonzijeg die dat in de standaardtaol neet zien: 't febriek, 't šchoal, 't Sterrewijk. E relik vaan d'n datief vint me (wie in 't Zuid-Hollands, meh daan minder sterk) in de oetdrökkinge in de midde en door de midde. Vreem genog is ouch 't tegeneuvergestèlde opgeteikend (e geslachtelek woord wat in 'n vaste verbinding 't es lidwoord krijg): van 't week, van 't zomer.
't Miervoud vaan Utrechse wäörd geit soms op -s oet boe dat in 't Standaardnederlands oongebrukelek of oonmeugelek is. Dit gebäört veural bij vreem wäörd mèt de klemtoen op de lèste syllaab: kloniaols, gitaors, belons (ballons in de standaardtaol neve ballonnen evels wel meugelek), meh ouch in beveurbeeld ambtenaors, knechs en neefs (ierste twie ouch in de standaardtaol goodgekäörd). Stapelmiervoud kump veur in wäörd op -heid: moeilijkhedes.
In de mieste Utrechse dialekte indege alle verkleinwäörd op -ie, dit in tegestèlling tot de mieste Hollandse dialekte, die sommege nog op -tje make (de dialekte vaan zuidelek Zuid-Holland doen weer wel mèt 't Utrechs mèt). De regels veur 't Stad-Utrechs zien de volgende: Nao f, g/ch, k en p is de suffix sumpel-eweg -ie (plekkie, nichie 'niesjeke', hempie 'hummeke'), nao 'n s indeg zoe e woord op sjie (bosjie, doasjie 'duuske'), nao lang vocaole -chie (keféchie 'keffeeke', uichie 'unneke'), nao liquidae veuraofgegaange door 'ne korte vocaol -echie (brillechie, sterrechie; meh neve dingechie ouch dinkie), nao 'n d of t -sjie (stadsjie, kaortsjie), nao lang vocaole en nao l, n en r veuraofgegaange door 'ne lange vocaol -tsjie (slaotsjie, vloeitsjie, šchoaltsjie) en nao m veuraofgegaange door 'ne lange vocaol -pie (boampie). Zuieleke dialekte wie 't Gorinchems doen dat gans anders: zij vörme hun verkleinwäörd op z'n Wes-Braobants (op -(s)ke, of in 'n inkel geval op -tje).
In 't zuie vaan Utrech (zuug ouch bove) weurt de -t weggelaote in werkwoordsvörm. Gevolg is tot, boete zain (ik bin, jai bin, hai is), werkwäörd neet mie nao persoen meh allein nao getal weurt verveug (speule - ik, jai hai speul, wai, jullie, hunnie speule). Hebbe heet in die dialekte ik, jai, hai het of hè.
Bij adjectieve vaan ein syllaab kump soms d'n dóbbele vergroetende trap veur: ergerder, dieperder, beterder.
't Persoenlek pronoom je weurt tot ie geassimileerd es de veurgaonde lètter dat vereis: wa žeggie. Dit is ouch algemein in väöl Zuid-Hollandse dialekte.
't Voltoejd deilwoord begint in 't ooste vaan 't Gooi mèt e-: edaon 'gedoon'. Dees dialekte kleure heidoor Nedersaksisch.
Sprekers
't Aontal sprekers vaan de Utrechse dialekte is neet bekind. Vaan de relikdialekte, die zoeväöl mier vaan 't Nederlands versjèlle, is bekind tot ze bedreig zien. Dat heet zeker ouch es oerzaak de hoeg immigratie in vreuger beslote dörper wie Laren en Soest. Ouch sommege minder bezunder dialekte stoon um dees rei oonder drök, wie de dialekte vaan elitedörper wie Bussum, tot stad gewore dörper wie Hilversum en veurstei vaan Utrech wie IJsselstein, Jutphaas en Vreeswijk, Houten en Zeist. In plaotse wie De Bilt huurt me wel väöl Utrechs praote, meh dat is daan dèks 't Stad-Utrechs en neet 't aajd plaotselek dialek. Ouch in Utrech zelf is 't dialekgebruuk beperk tot ein specifieke bevolkingsklas: de autochtoon oonderklas. 't Dialek is in de stad Utrech daan ouch 't mies presint in de volkswieke Abstede en Sterrenwijk, boe wel väöl lui mèt lieg inkoumes meh wieneg allochtone woene.
Sociolinguïstiek
De sociaol gekleurdheid vaan 't dialek hingk same mèt de weerde die me aon 't dialek touwkint. In Utrech gief 't gein striektaolbeweginge die pleite veur 't gebruuk vaan 't dialek, en literatuur drin oontbrik. Dat kin me wel touwsjrieve aon de klein aofstand tösse 't Utrechs en de standaardtaol, meh de waardering veur 't Utrechs liek nog lieger es die veur aander dialekte oet de Randstad (Amsterdams, Rotterdams, Haags etc.). 't Spreke vaan 't Utrechs is 'n oonmiskinbaar teike vaan lieg opleidingsniveau en sprekers loupe e zwoer risico um veur dom te weure aongezeen. In de dörper in de provincie is 't neet väöl aanders: ouch dao zal me 't dialek allein door de volksklas hure spreke.
Dao besteit 'n anekdoot euver veldwerk vaan Jo Daan in de stad Utrech. Wie ze d'n directeur vaan e bejaordehoes vroog of ze oonder de bewoeners moch zeuke nao othentiek Utrechs taolgood, reageerde de maan wie bezete, beleideg wie 'r waor tot Daan gedach had tot zien bewoeners dit plat Utrechs zouwe spreke.
De negatief sociaol connotaties vaan 't dialek zien neet vaan gister. Al in zie Dialecticon 1874 maakde Johan Winkler veur Utrech twie vertaolinge vaan de parabel vaan de Verlore Zoon: ein in gewoen Utrechs en ein in de "platste spraok vaan de liegste volksklas". Bij aander plaotse oontbraoke zoe'n apaarte versies.
Cultivatie
thumb|"Nooitgedog", hoes in Odijk (gemeinte [[Bunnik). Dialekopsjrifte wie dit zien in Utrech nogal liegfrequint.]] Wie bove aongegeve heet de lieg waardering veur de striektaol 't bestoon vaan 'n eige literatuur verhinderd. Dao zien evels wel klein oetzunderinge op. In de negentiende iew kaom journalis I. van Rennes mèt stökskes gesjreve Stad-Utrechs. Ziene collega A.J. Bleijenberg deeg häöm dat in de twintegste iew nao; zien stökskes woorte in e plaotselek gezètsje gepubliceerd. De taol vaan de Lopikerwaard weurt te pas gebrach in de dialoge vaan de striekromans vaan Herman de Man. In 2015 versjeen 'n vertaoling vaan 't kinderbook Nijntje op de fiets, gedoon door Herman van Veen. Nijntje, bedach door Utrechter Dick Bruna, is e cultureel icoon vaan de stad.
Bekinder is 't Utrechs oet 't theater. De stad Utrech heet väöl cabaretiers voorgebrach, die allemaol wel ins - soms frequint - de stadstaol gebruke veur volkse types die ze speule. Herman Berkien, Hennie Oliemuller en Tineke Schouten stoonte of stoon daorum bekind, Rijk de Gooyer en Herman van Veen höbbe 't ouch te pas gebrach. Stök veur stök waore of zien zij wel Utrechtenere meh gein dialeksprekers. De taol die zij gebruke is dèks gekarikatureerd en neet altied eve zuver. 't Utrechs is eine kier succesvol in de popmuziek gebruuk, door de band Pleps, wat in 1982 'ne kleinen hit haolde mèt 'k Wist niet dat je kwaad werd. Ouch bij Pleps weurt de Utrechse volkstaol veur 't humoristisch effek gebruuk.
Betrouwbaarder is de regiosoap Nachtegaal ("Nâchtegaol") en Zn., die in 2007-8 door de regionaolen umroop RTV Utrecht woort gebrach en e jaor later op de nationaal tv kaom. Deze soap woort gemaak nao 't veurbeeld vaan o.m. 't Twents Van jonge leu en oale groond en 't Limbörgs De Hemelpaort. Ouch dees serie späölt in 't volks milieu vaan de stad Utrech.
Literatuur
Publicaties euver de taol vaan Noordoos-Utrech zien neet opgenome.
Nedre Eiker
De gemeintecode is 0625.
Girne (distrik)
thumb|left|250px|Girne is roed, de res vaan Noord-Cyprus paors en Zuid-, Griekstaolege Cyprus raos Girne (Nuigrieks: Κερύνειας of Kerynias, Ingels en dèks in de res vaan Europa: Kyrenia) is 'n distrik vaan Cyprus. Door de Zuid-Cypriote weurt de benaoming Girne neet erkint (allein de Griekse benaoming, Kyrenia). En al ligk Girne in praktiek gaans in Noord-Cyprus, boe allein Törkstaolege Cypriote woene die allein de Törkse benaoming kinne, erkint Cyprus (en de res vaan de EU) Noord-Cyprus soewiesoe neet. Däörum tot me polletiek meistens vaan Kyrenia spreek, evels cultureel gezeen ummertouw es Girne. 't Distrik heet 'n oppervlaak vaan 640 km² en 'n inwoenertal vaan 61.192 volges de census vaan 2006. De lètste kier tot de Zuid-Cypriote de census tèlde, goof 't 32.586 inwoeners. Dit waor evels in 1973. Girne is 't einegs distrik vaan Cyprus dat gaans in Noord-Cyprus ligk.
Piet Haan
Piet Haan (Mechele, 19 november 1930) is ènne veurmalige Nederlandse fitserenner. Hae waas prof van 1953 tot en mèt 1959.
Zien belangriekste euverwinning is de Rönj van Nederlandj van 1955. In dezelfde Rönj wón hae de veerde etappe. In ziene amateurtied wón hae de klassieker Gent-Wevelgem veur nujelinge. Toen wórt hae besjtempeld es ein groat talent.
Kessel
Kessel is 'n dörp in de gemeinte Pieël en Maas in Nederlands Limburg, bie Venlo.
Op 1 januari 2010 is Kessel, toen nao inwoeëners de kleinste gemeinte van de provincie, same met Bree, Helje en Mael opgegange in de nuuj fusiegemeinte Pieël en Maas.
Op 1 januari 2004 woeende in de gemeinte 4.212 luu en 't oppervlak bedroog 22,13 km². In 't dörp Kessel woeëne in 2013 3.474 luu. De twieë belangriekste kèrne waore Verder had ze nog inkele gehuchte
Historische inwoeënertalle
(v1830=100)
Greun: Gemeint Kessel Blauw: Provincie Limburg
Waope
Op 1 oktober 1898 kraog de gemeinte Kessel vaan d'n Hoege Raod vaan Adel e waope touwbedeild, wat ziech zoe liet umsjrieve:
Ieslenjers
De Ieslenjers (Ieslandjs: Íslendingar) vörmen e Germaans vouk det van Ieslandj aafkump; zie höbben 't Ieslandjs es moderspraok en deilen 'n gemeinsjappelike kultuur en gesjiechte. Op Ieslandj make zie zoea 93% vanne bevölking oet. Werreldwied guuef 't zoea 450.000 Ieslenjers, wovan 8.200 in Denemarke, 7.800 in Noorwaeg en 5.200 in Zwede. Wiejer guuef 't väöl luuj mit Ieslandjse kómaaf in Canada enne Vereinigdje Staote.
Kessel
Waope
Kessel waor in vreuger tije de hoofplaots vaan 'n apaart graofsjap, later ingelief bij Gelder en gereduceerd tot 'n amb en ein inkel hierlekheid Kessel. De hiere vaan Kessel droge vaanajds al 't roetekruus es waope. Evezoegood vint me dat waope al trök op e zegel vaan de sjepebaank Kessel en Helje oet 1387. Dit waope blaof tot in de laten achtienden iew in gebruuk.
Ieslenjers
De Ieslenjers es vouk óntstónge wie de Vikinge róndj 't jaor 900 zich vestigdjen op Ieslandj, dao vermingdje zie zich in klènder maot mit Ieren en Sjotte.
Kessel
Waope
Maria is de petroenheilege vaan Kessel. Ouch op de zegele vaan de Kesselse sjepebaank is 'nen heilege te vinde. Vreuger historici meinde tot dat Maria waor, meh 't vrij oondudelek pleetsje liekent ieder op 'ne maan ('t zouw dan Sint-Joris kinne zien). 'n Aajd kèrkelek zegel dreug wel 'n Maria.
Frida Kahlo
thumb|right|In 't midde Frieda Kahlo en rechs häöre maan Diego Rivera (1932). Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón (Coyoacán, 6 juli 1907 - Coyoacán, 13 juli 1954) waor 'n sjèlderes oet Mexico.
Ieslenjers
Doordet de Ieslenjers veur e groeat deil aafstamme vanne oearsprunkelike koloniste van 't eilandj zeen zie genetisch gezeen betrèkkelik homogeen. Wiejer is häör genealogie good vasgelag gewore, wodoor zie döks óngerwerp zeen van genetische vörsjing.
Verwantje völker zeen de anger Naord-Germaanse völker, wie de Faeröerders, de Nore, de Zweden enne Dene. Get wiejer verwantj zeen de Ingelse, de Nederlenjers, de Vlaminge, de Luxembörgers enne Duutsjers.
Frida Kahlo
Jäög
thumb|left|'t Frieda Kahlomuseum in Mexico-stad. Zelf beweerde zie tot ze waor gebore in 1910 toen de Mexicaonse Revolutie oetbraok, ze waor dus gebore tegeliekertied mèt 't nui Mexico. In werkelekheid is zie gebore op 6 juli 1907 in Coyoacán, 'n veurstad vaan Mexico-stad. Häör awwers hadde dao 'n hoes gebouwd boe ze lang zouw woene en wat noe ouch 't Frida Kahlomuseum is. Häöre vaajer waor 'ne fotograaf oet Duitsland. Häör meer waor streng geluiveg en Frieda had 'ne slechte band mèt häör. In 1913 kraog Frieda polio, boemèt ze gejudas woort. Es keend heel ze väöl vaan biologie, anatomie en zoölogie. Op de middelbaor sjaol behuurde zie tot 'n socialistische vrundegróp de Cachuchas en trof ze ouch sjèlder Diego Rivera. 'ne Vrund vaan häöre vaajer lierde häör teikene, meh ze wèlt dao niks mèt doen. Dit veranderde in 1925. Wie ze mèt de bös góng gebäörde 'n oongelök. 'nen Tram bótsde tege de bös en Frieda koum in 't hospitaol. 't Bleek tot häöre rögk op drei plaotse gebroke waor. Ze mós lang op bèd ligke en oet verveling góng ze sjèldere.
Huwelek en carrière
thumb|right|'n Moersjèldering vaan Diego Rivera. Achter 't gereemsel steit Frieda die häör hand hèlt op de sjouwer vaan 'ne jong dee väöl liekent op Diego zelf. Wie zie weer beter waor woort zie lid vaan de communistische partij. Op e fieske tróf zie Diego Rivera weer. Heer waor oonder d'n indrök vaan haor sjèlderije en ze woorte verleef en trouwde. De twie versjèlde väöl in leeftied meh ouch in gewiech. Häör meer neumpde 't daan ouch 'n huwelek tösse 'n douf en 'nen olifant.
Nao ruizing stapde Frieda en Diego oet de communistische partij. Mexico begós ziech mie en mie tege 't communisme te kiere. De twie gónge nao de Vereinegde State van Amerika, dao had Rivera vèrsjellende opdrachte. Frieda kraog twie misvalle, oonder andere vaanwege de gevolge vaan häören oonval. Diego had al versjèllende leefstes meh weer trök in Mexico (1934) woort zie 't zat wie Diego 'n verhajding kraog mèt häör zuster. Ouch Frieda had versjèllende leefstes, zoewel manslui es vrouwlui. Zoe had zie ouch 'n verhajding mèt Lev Trotski. In 1936 zien de twie opnui bijein.
Haor ierste expositie opende in New York (1938) en later opende ouch ein in Paries (1939). Ze waor toen hiel populair, ze seerde beveurbeeld 't veurblaad vaan 't Amerikaans blaad Vogue. 't Houwelek tösse de twie leep slech, ze woende gesjeie en Frieda vroog veur 'n sjeiing. Wie Frieda in 1940 in San Francisco waor veur 'n behandeling aon häöre rögk, waor Diego dao ouch en heer vroog häör te trouwe. Wie häöre vaajer storf in 1941 gónge de twie in 't hoes vaan Friede häör awwers woene.
Vaanaof 1943 góng Frida lèsgeve, meh al gaw moos zie vaanwege häöre rögk toes lès goon geve. Mèt häör gezoondheid góng 't ummertouw slechter. Zie moch veur de dokters neet mie häör bèd oet, ouch neet veur häör ierste expositie in Mexico in 1953. Diego leet häör toen mèt bed en al in de expositieruimte zètte. In 1954 kraog zie 'n longoontsteking boe-aon ze storf. Zèshoonderd lui beweze haor de lèste ier in 't Palacio de Bellas Artes (Pelies vaan de Sjoen Kunste) en roontelum viefhoonderd lui volgde in 'n stoet nao 't crematorium.
Werk en invlood
Dèks weurt zie ingedeild bij 't surrealisme. Meh ze gebruukde de kuns mie um häör leid te verwèrke, zjus wie 'n daagbook, en neet um 't oonderbewuste te verbele mèt surrealisme. Häör werke verbele dèks gebäörtenisse in häör leve en bestoon daan ouch dèks oet zelfportrette. Vaan häör leve is 'ne film gemaak en zien väöl beuk gesjreve. De titel vaan 't album Viva la Vida vaan de band Coldplay is geïnspireerd op 'n teks die Frieda op e sjèlderij had gezèt.
1483
1482 - 1483 - 1484
Waterratte Ool
Carnavalsvereniging De Waterratte is officieus in januari 1953 opgerich mit es eerste prins Mart Evers es Prins Mart I. Omdet häör Rattepalies aan de Maas ligktj höbbe ze zichzellef toen Waterratte genumpdj. Ôngertösse besjtuitj d'r ouch ein jeugraod en ein dansgarde van de Waterratte, De dansgarde weurdj "Dansgarde de Waterladies" genumptj.
Activiteite
Door de carnavalsvereniging waere door ‘t jaor väöl aktiviteite georganiseerd. ‘t Sezoen begint eeder jaor op de eerste zoaterdig nao 11 november mit ‘t aopene van ‘t carnavalsseizoen. Daoneve organiseert de vereniging ouch ônger angere eine Bontje Aovendj, mit ’t oetroope van de prins, eine thema aovendj, de optoch in Ool op carnavalszondig en ‘t rat verzoepe op carnavalsdinsdig.
In 't vastelaovesseizoen 2007-2008 is 't 5 keer 11 jaorig jubileum gevierdj mit tal van aktiviteite. Daorom höbbe de Waterratte in det seizoen de Kölner Rote Funken bezoch: ein werkelik hoogtepuntj in de gesjiedenis.
Martakert (sjtad)
thumb|Zich op 't aad gedeilte van de sjtad Martakert Karvatsjar (Armeens: Մարտակերտ; Azerbeidzjaans: Ağdərə; Rössisch: Мардакерт ) is 'n sjtedje in de de-facto Rippebliek Artsach. Det is 'ne internationaal neet-erkènde sjtaat op 't grónkgebeed van Azerbeidzjan. Martakert is de huidplaats van de gelieknamige regio. 't Sjtedje ligk op 415 maeter huuegte en tèlt óngevier 4.600 inwoeëners.
Tösse 1923 en 1991 veel Martakert binne de grenze van de Nagorno-Karabachsen Autonomen Oblas (NKAO). Tiedes d'n Oorlog in Hoeëg-Karabach (1988-1994) kwaam 't sjtedje ónger kontrol van Azerbeidzjan, maar saer 1993 huurt 't beej de Rippebliek Artsach.
2011
2008 - 2009 - 2010 - 2011 - 2012 - 2013 - 2014
Martakert (regio)
thumb|De provincie Martakert in oranje, 't gearceerde gebeed is in heng van Azerbeidzjan Martakert (Armeens: Մարդակերտ; Ջրաբերդ, dzjrabèrd; Azerbeidzjaans: Tərtər) is 'n provincie (մարզ, marz) in de de-facto Rippebliek Artsach (ouch wel Hoeëg- of Nagorno-Karabach). Det is 'ne internationaal neet-erkènde sjtaat op 't grónkgebeed van Azerbeidzjan. De provincie haet 'n oppervlakde van 1.795 km² en had 20.185 inwoeëners in 2013. Eur huidsjtad is 't gelieknamige Martakert. De provincie Martakert haet 43 gemeintes.
2011
2011 (MMXI) waor e gewoen jaor wat op 'ne zaoterdig begós op de Gregoriaanse kalender. 't Jaor stoont veural in 't teike vaan de väöl proteste en revoluties in d'n Arabische wereld, bekind es 't Arabisch Veurjaor.
Martakert (regio)
In de regio guuef 't veer groeëte kloeëstercomplexe. Wiejer ligk binne de grenze van de provincie de aaj sjtad Tigranakert, woeë ónger anger arsjeologisch óngerzeuk wuuert gedaon.
2011
Persoen vaan 't Jaor
D'n demonstrant
Weitesjap
Weitesjap (oet 't Latien: scientia, kènnis) is 't minsjelik sjtraeve om 'n model van zien omgaeving te sjöppe doer dit te besjtudiere en in terme van waor en onwaor te besjrieve. 'n Feit dat veur waor weurt aangenomme zónger bewies hèt 'n axioma.
2011
Films
In 2011 kump de film Rundskop oet. In deze Belzje film weurt neve Nederlands en Frans ouch veur e groet deil Limbörgs gesproke.
Aander films:
Martakert (regio)
Gesjiedenis
Tiedes 'ne kórten oorlog öm de regio Hoeëg-Karabach in 2020 woorte e paar dörpkes en bergtoppe rónköm de Mrav veroverd door Azerbeidzjaanse troepe. De sjtad Agdam, die boete d'n oeërsjpronkeliken oblas Nagorno-Karabach loog, woort nao 't sjaak-'t-veure truukgegaeve aan Azerbeidzjan. Russische troepe bewake saerdeen de res van de provincie en de facto wuurt dit gebeed dus nog altied besjteurd door Armeense separatiste.
Weitesjap
Mit '(de) weitesjap' weurt zoewaal de verzamelde kènnis as de activiteit van 't verzamele van dees kènnis bedoelt. De meneer woerop weitesjap kènnis verzamelt, is te ongersjeie in zuver weitesjappelik ongerzeuk, 't straeve noa verdeping en oetbreiing van kènnis) en toegepas weitesjappelik ongerzeuk, dat gerich is op praktische doeleinde. Veur óngerzeuk hantiert me bepaalde weitesjappelike criteria en ongerzeuksmethodes. De (weitesjappelike) sjtudie van weitesjap en de weitesjappelike methode hèt weitesjapsfilosofie.
Doctorate in Limburg
Tösje 1600 en 1980 doctoreerde 1322 Nederlands Limburgers (gedefiniëerd óp groond van gebaoërteplaatsj) an de vólgende universitete en hoeëgsjoeële:(hie-oonder ópgesomt vanaaf 10 Limburgse doctorate) De ow dissertaties zeunt gesjraeve in 't Latien, de later in Duutsj, Fraans, Nederlands of Ingelsj. De taal is evvel neet geboonde an 't laand oeë de universiteit liekt, mae ieëder an 't oonderwaerp en 't belang daovan in e bepaald laand. D'r waoërt óp Veldeke gedoctoreerd mèt 'n Duutsje dissertatie in Luuk of óp Jeanne d'Arc mèt 'n Fraanse in Amsterdam.
Informatica
Computerweitesjap weurt gebroekt es synoniem veur informatica, maer dae moag neet verwart weure mit 't eigelike bauwe van computers.
Op ein anger maneer kint me informatica opdeile in veer aspekte, auch waal de veer T's genump:
Historie
Oersjprónkelik waor inne computer inne persoen dae beraekeninge oetveurde. Minsjelike computers woerde beveurbeild ingezat om tabelle veur de sjeipvaart en de astrenomie op te sjtèlle. De correctheid hievan waor hèndeg belangriek: 'n fout in 'n tabel vool neet direk op en kos veur de gebroeker van de tabel groete gevolge höbbe. Hiedoor waore väöl luuj op zeuk nao gereidsjappe om de minsjelike computers te assistere. In dees omgaeving kaome Charles Babbage en Ada Lovelace in 1834 mit 't concep van de machinale computer. Hienao zou 't nog mië as 'n ièw dure vuurdat de iesjte elektrische computers geboewd woerde doer 't wèrk van onger angere Konrad Zuse, Alan Turing en John von Neumann.
Odessa
Odessa (Oekraïens: Одеса, Odesa; Rössisch: Одесса, Odessa; Jiddisj: אדעס, Ades; Grieks: Οδησσός, Odissos) ies 'n havesjtad in Oekraïne aan de Zjwarte Ziè. 't Inweunersjaantal bedruug ongevear 1,1 mieljoon. Odessa liegk op de berg rontelum 'n klein haveke, en ies de op veer nao groatse sjtad van 't land. 't Is de groatse sjtad aan de Zjwarte Ziè. Odesse is ouch 't besjtuurlek centrum van de oblas Odessa.
Historie
De ièrsjte beweuning in wat noe Odessa ies vong al plaats in 't vreug Paleolithicum. Vanaaf de 8e ièw v.Chr. ongsjtonge d'r nejerzittinge van de Indo-Europeane, die nao 'n tiedsje woorte verdreve door nomade oet 't allewiel Iran. In d'n tied van 't Kiëvs Riek woort 't gebeed in 't noorde, neet wiet eweg van Odessa, door waer Oos-Sjlavische sjtamme euvergenomme.
Ariège (verdudeliking)
Ariège kan verwieze nao:
Odessa
Historie
Tösje 1239 en 1240 veroverde de Mongole van de Gawwe Horde 't allewiel Odessa, en zoa-ouch e gans groat gebeed van de res van Oas-Europa. In de vreuge 15e ièw woort 't gebeed door de Krim-Tatare euvergedrage aan Litouwe. Onger besjerming van de Litouwers, riechde de Krim-Tatare hie 'n nejerzètting veur 't Kanaat van de Krim.
In daen tied woort Odessa bekind onger de naam 'Chadzjibej, Khadjibei, Khadzhibei of Gadzhibei (aafhankelek van de sjeplling; Litouws: Chadžibėjus; Törks: Hacibey) en woort 't ongerdeil van de Litouwse regio Dykra. 't Gebeed waor ivvels gans dun bevouk en besjtong veural oet onbewoonde sjteppe.
In 1794 hernömde de Russische keizerin Catharina de Groate Chadzjibej tot Odessa, nao de aw Griekse kolonie Odessos, die ivvels väöl zuujeleker bie Varna loog. Dit weurt door väöl Rösse en Oekraïeners es 't begin van de allewiel sjtad gezeen.
In 't tsaristisch Rösland woort ODessa al gauw de derde sjtad van 't riek, nao Moskou en Sint-Petersbörg. Zjus wie Sint-Petersbörg, wat bekans 'n ièw awwer is, woort Odessa gebouwd mèt 't idee 'ne vènster op Europa te zin. 't Goof hie väöl Wes-Europese architecte, kunsteneers en anger luuj die de sjtad volges Europese meetsjtave en sjmake moos opbouwe. 't Gief sjterk Franse en Italiaanse invlooje in de sjtad. Eine van de ièrsjte gouverneurs waor zelfs 'ne Fransoos: hertog Emmanuel Richelieu (1805-1814, daonao wort hae in Frankriek minister. De sjtad ontwikkelde ziech tot 'n kosmopoliete vriejhave, woabie later sjatrieke Griekse rejers 'n groate inbring hawwe. De havesjtad kroog de bienaam Marseille van de Zjwarte Ziè.
In 1914 haw de sjtad 600.000 inweunersj. De sjtad haw 'n gans groate Juudse gemeinsjap (180.000 Odessiete waore Juuds, wao-onger de bekinde Rössische sjrievers Vladimir Žabutinskij en Isaak Babel). Mèt de nazi-bezitting raakde de sjtad in verval en verloor zie 't groatse deil van häör Juudse börgers. De euvergebleve ginge dèks nao de VS, woa in de loup van de late 19e ièw en vreuge 20e ièw al gans väöl Juudse Odessiete nao toe waore verhuus. Veural Brooklyn in 't allewiel New York City waor 'n sjtad mèt 'n groate Odessiets-Juudse mingerheid. Onger angere de awwersj van de bekinden Amerikaanse komponis George Gershwin waore Juude oet Odessa.
Toerisme
't Toerisme besjteit veural oet traditionele gaste oet de vreugere Sovjet-Unie: luuj oet de Kaukasus komme hie väöl, zoa-ouch Oekraïense toeriste. Rösse komme ummer minder vanwaege de sjlechte beng tösje Oekraïne en Rösland. 'n Nuuj ontwikkeling is de toename van Törke en Jäö. Veural Jäö mèt Juudse wortele in Odessa komme ummer dikser nao Odessa. Odessa is traditioneel 'n echte toeristische sjtad mèt väöl sjtrande en gooj vleegmesjienconnecties, de sjoan 19e-ièwse boeteverblieve en de oetgaonsgelegeheje.
Toch geit 't ummer minder good mèt 't toerisme in Odessa. Dat woort al minder tiejes de Sovjet-Unie, umdat de sjtad häör beng mèt Wes-Europa en veural Zuud-Europa verloor. Nao de val van de Sovjet-Unie is dat allein meh erger gewore en is de sjtad in verval geraak door de ikkenomische situatie. De Oekraïense crisis zörgde d'r veur dat beng tösje Oekraïne en Rösland historisch sjlech woorte. Daodoor verloor de sjtad ouch 'n aanzienlek deil van zien Rössische inkomste (via ziètransport en toerisme). De gunstege visa-regelinge mèt de EU höbbe recent waal 'n veurziechteg gooj impek gehad op de ikkenemie van Odessa.
De meiste Odessiete sjpreke Rössisch es mojertaal. Toch gief 't 'n opkoms van 't Oekraïens. Die lètse taal is ouch de innegste officieel taal van de sjtad (en 't land).
Manhattan
225px|right|thumb|Manhattan, in New York City Manhattan is ein vaan de vief börge vaan New York City, New York. Mèt zien wolkekretsers, musea en Broadway is Manhattan 't aller bekindste geziech vaan de stad. 't Heet ziene naom meugelek te daanke aon de inheims stam die hei vreuger leefde. Allewijl leve ze veural op 't platteland vaan New York.
Bezeensweerdeghejd
De tien bekindste bezeensweerdeghede vaan Manhattan zien:
Wieke
Alle börge zien opgedeild in wieke, zoe ouch Manhattan. E paar aan die wieke zien:
Canon
Ouch van de Nederlandse of Vaderlandse historie besjteit 'ne canon.
Hans Erkens
Erkens is de awtste zoon van Jan Erkens en Mil Erkens-Bindels, die in Sjènne aan de Dörpssjtraot eine iezerwarewinkel hejje wo-in Hans regelmaotig mithólp. Op jónge laeftied góng hae voetballe biej de plaatsjelikke voetbalvereiniging SV Schinnen, die häör terrein hej aan de Krekelberg. Naodat hae door eine scout waas óntdèk veur ’t betaald voetbal, kaom hae in Zitterd biej Fortuna SC in de jeugopleijing terech. Al gaw waas hae good genóg veur ’t eësjte wo hae es rechsboete ein van de sjmaakmakersj van ’t èlftal woort. In de zomer van 1976 maakde hae de euversjtap nao Ajax wo hae drie jaor zouw sjpele.
In mieërt 2006 sjtarde Hans Erkens es topman in de raod van commissarisse biej zien aw voetbalclub Fortuna Sittard. Biej dees vereiniging heat hae vanwaege de financiële situatie op ein gegaeve mement toegewirk nao ein fusie mèt ein of meërdere Limburgse betaald voetbalclubs. Op 2 april 2009 woort bekènd dat Fortuna Sittard, mede ónger drök van de KNVB en de Previncie Limburg, zouw gaon fusere mèt Roda JC tot Sporting Limburg. Dees fusieplanne zint aevel ein waek later sjtopgezat nao hevige proteste van de supportersj van allebei de clubs, wodoor Fortuna Sittard toch nog es zelfsjtendige voetbalclub in ’t betaald voetbal wiejer góng. Es gevolg van de door Hans Erkens genómme acties sjtóng hae al vanaaf zien aantraeje biej Fortuna es leijend persoan op gesjpanne voot mèt de supportersj van de club. 't Aansjture op de fusie leijde op ein gegaeve mement tot vernelinge aan zien hoes en ziene auto en zelfs tot doadsbedreiginge aan zien adres en zien femielie. Op 14 april 2009 woort bekènd dat hae per direk opstapde biej Fortuna Sittard.
Erkens woont same mèt zien vrouw Door en zien tweë kènjer nog ummer in Sjènne, en is anno 2005 directeur van Hans Erkens Events, ein bureau dat evenemènte organiseert mèt ein sjportief tintje. Ouch presenteert hae op de regionale televisie ein reisprogramma veur ein locaal reisbureau. Hae is ouch nog coach van SV Schinnen, de lokaal voetbalclub van zien woonplaatsj.
Nes (Buskerud)
thumb|De ligking van Nes in de pervincie Buskerud. Nes is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Buskerud in Nórwaeg. De gemeinte had 3.524 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 809,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 4,4. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0616.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,8% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Sjtasie (halte)
'ne S(j)tasie, s(j)tatie of s(j)taosie (Frans, Ingelsj en Nederlands: station, Duutsj: Bahnhof) ies 'n plek woa treine sjtoppe, arrivere en vertrikke en woa reizegers kinne in-, oet- en euversjtappe en/of geujere kinne weure getransporteerd. In 't treinjargon weurt dit diks "stationnement" (zoawie in de Franstalege es Nederlandstalege Benelux) geneump, um 't sjtoppe veur 'n sein of op 'n ranzjeerterrein daovan te ongersjeie. Daonaeve weurt 'n ongersjeid gemaak tusje sjtasies en wat me op 't Nederlands 'n halte nump, op 't Duutsj 'nen Anschlag en op 't Frans 'nen arrêt. Sjtasies hubbe nameleke seine en wissels, wiel haltes/Anschlagen/arrêts dat neet hubbe.
Versjille tusje de twiè Limbörge, Luuk en 't Rienland
Sjtasiegeboewe in Nederland (zoa-ouch Nederlands Limbörg) zin eigendom van de NS (de Nationale Spoorwegen), wiel perrons en tunnels bie ProRail huère. Ouch sjtasiegeboewe aan sjpoorliene woa gein treine van NS-reizegers komme, weure door NS beheerd. Op 't Belsj (zoa-ouch Belsj Limbörg en de Luukse provincie) is 't beheer van sjtasies en haltes/arrêts gans deil van de verantweuurdelekheid van de NMBS of SNCB (Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen, Société Nationale des Chemins de fer Belges). 't Deil van 't perron wat in de gevièrezone kump (meistal de 50cm die 't korste ligk bie de sjpore) is eigendom van Infrabel. In Duutsjland (zoa-ouch in 't Rienland) vilt de ganse sjtasie, zoa-ouch 't sjpoor zelf, onger de autoriteit van de DB (Deutsche Bahn).
't Woord sjtasie kump van 't Franse station; in bienao alle tale weurt e woord gebruuk wat ziech hievan haet geliènd. 't Duutsje Bahnhof vurmp ein van de oetzungeringe.
Sjtasies op daes Wikipedia
Daes sjtasies kin me truuk vinge op de Limbörgstalege Wikipedia.
Tuin
thumb|250px|Tuin mèt viever bie [[kesjtièl Nirve ]] Tuin, haof of gaard ies 'n umsjlote sjtök grónd. Tuin kump van 't miedelnederlandse tun, wat vlechwerk beteikent. 'n Tunehègk ies 'n umheining gemaak van gevlochte tek. 't Woord gaard woort veural vreuger dèks gebruuk in plaats van tuin. Gaard kump van gaerde (tuin) en gaert (ingesjlote ruumde). 't Woord zuus se ouch in o.a. 't Duutsje Garten, 't Ingelsje Garden en 't Franse Jardin. Allewiel were de sjtökskes eige grónd, die achter de hoezer liegke meistal tuin geneump.
Hoof-haof-häöfke-höfke
thumb|250px|Blomekleure in de lente
Nóg 'ne andere naam, dae hie en dao gebruuk weurt ies haof of hoof. "n Blomehäöfke ies 'n speciaal blomeheukske in 'ne groatere tuin.
'ne Koalh'f (koalhaof) ies 'n apaart tuingedeilte, woa de greuntes weure gekweek. Diet weurt ouch waal moostem geneump.
'ne Begienhaof besjteit oet 'ne binnehaof woa-umheen klein huuskes gesitueerd liegke woa-in begiene, nonne of zuustersj wone.
Wiejer besjteit 'r ouch nog 'n kèrkh'f (kèrkhaof). Dat ies 't sjtök grónd rónd de kèrk woa-in de doaje begrave liegke.
'ne Haof (hoof) ies ouch 'n boerderie.
Historie
thumb|250px|Funchal botanische tuin mèt kunstig sjnoeiwerk De Perze sjpreke van 'n paradies, de Hebreërsj van de tuin van Eden. Alle waereldgodsdeenste höbbe-n 't euver 'ne symbolische vröchtetuin. In de Oudheid zouwe seer- en nutstuin (koalh'f) ein gehièl zin gewaes. 't Óndersjeid zou pas doezende jaore later gemaak were. In 't Midde-Oaste woorte van ca 3000 tot 1000 v. Christus. drie tuintypes toegepas. Dat waore de Egyptisch tuin, 't Perzisch paradies en Mesopotamische tuin. Op dees óntwerpe goon de Europese modelle truuk.
Sjtieltuine
Tuinóntwerpe loupe dèks geliek mèt de sjtiele in de kuns en archtectuur.
Soorte tuine
thumb|250px|Wiegerd van Aldenborgh in [[Ees]] Nao gebruuk en inhoud höbbe v'r de volgende soorte tuine:
Dèks ies 'ne tuin 'n mengvörm van allerlei tuintypes.
Bie geboewe
thumb|250px|Plante in de orangerie van kesjtièl Sanc Souci in [[Berlien]]
Bekènd zin de (Belzje) Keuninklike serretuine van Laken (1879) bie Brussel; Schlossgarten Schönbrunn (Palmenhaus) in Wene (1879); Palmgarden in Londen; Parc de la Cintadella in Barcelona (1888)
Bachy
De gemeinte is 6,41 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 1 791 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 279 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Zeventiende iew veur Christus
achtiende iew veur Christus - zeventiende iew veur Christus - zèstiende iew veur Christus
Faeröer
De Faeröer (Faeröers: Føroyar; Deens: Færøerne) zint 'n West-Europiese eilandengroop, gelaege in 't midde van de dreihook Sjotland-Noorwege-Iesland en behurend bie 't koninkriek Denemarke. De naam Faeröer beteikent 'sjaope-eilande' (øer is Deens veur 'eilande', dus de naam Faeröer-eilande is eigelik e pleonasme). D'r woene ongevier 45.000 luuj, woevan väöl in de haufsjtad Tórshavn. De plaatsjelike Noord-Germaanse dialecte, verwantj aan 't IJslands, vurme ein aparte taal, gestandaardiseerd in 't Faeröers.
De Faeröer zint veurnaomelik bevolkt vanoet Noorwegen, vanaaf de 9e iew n.Chr. In de 11e iew kaome de eilande onger 't gezag van de Noerse keuning. Toen Noorwegen zelf e deel van Denemarke woerd, kaome de Faeröer auch onger de Deense kroeën. Ouch toen Noorwegen Zjweids en later zelfsjtendig woerd, bleve de Faeröer Deens. In 1948 kriege ze verregaond zelfbesjtuur. De Faeröer hure neet bij de Europese Unie.
Bachant
Bachant is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59138.
De gemeinte is 9,37 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 2 291 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 245 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Sfinx
thumb|De Sfinx van Gizeh 'ne Sfinx is e mythisch waeze det in versjeie culture veurkump. Hae wuuert aevel neet euveral 'tzelvendje aafgebeeldj. In 't aad Griekelandj waas t'r half-vrouw (kop) en half-adelieër (lief), mer in Egypte waas t'r half-manskaerel (kop) en half-lieëw (lief).
'ne Sfinx woort in 't aad Egypte ónger angere gebroek es 'ne wachter (vanne zón). De aafbeelding vanne sfinx woort gebroek veur viejenj angs aan te jage. Hae woort vereinzelvig mit Horus, de farao enne zón zelf. Bekandj is de Sfinx van Gizeh.
Inne Griekse mythologie kwaam de sfinx veur inne mythe van Oedipus, wo d'r vleugelen haet en vrouwelik waas.
Nore og Uvdal
thumb|De ligking van Nore og Uvdal in de pervincie Buskerud. Nore og Uvdal is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Buskerud in Nórwaeg. De gemeinte had 2.597 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 2.507,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 1. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 0633.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,9% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Kill Bill
Kill Bill: Vol. 1
De heurmäördeneer 'The Bride' weurt op häör eige broelof neergesjote door häören opdrachgever Bill en zien handlengers. Evels, ze euverleef de aonslag, mer door 'n kogel in häöre kop ligk ze veer jaor in coma. Es ze bijkump, is ze döl gewore en vasbeslote um wraak te numme. Ze geit op zeuk nao de bendelede um ze ein veur ein te vermaore. Bill wèlt ze es lèste vermaore...
Stijn Coninx
thumb|Stijn Coninx (2014) Stijn Coninx (Neerpelt, 21 februari 1957) is 'ne Vlaoms-Belzje filmrégesseur.
Kill Bill
Kil Bill: Vol. 2
Nao de ierste twie naome op häör maordlies te höbbe doorgestriep vervolg The Bride häör missie um wraak te numme op häör vreuger handlengers: nao O-Ren Ishii en Vernita Green is 't noe de beurt aon Elle Driver, Budd en oeteindelek häöre baas Bill. D'r is evels 'n oonverwachte trouf in 't speul.
Stijn Coninx
In 1987 regesseert hae zien ieste langspeulfilm, de kemedie Hector mèt Urbanus inne hoofrol. 'n Twieëde kemedie Koko Flanel volg in 1990, weeral mèt Urbanus es hoofrol. Dees kemedies kenne 'n groewt suksès bie 't pebliek.
In 1992 veràngert hae van richting mèt 't biografes drama Daens euver de preester Adolf Daens. 't Lèvert hum 'n nommenatie veur bèste ángerstaolige film bie de Oscaroetreiking van 1993 op.
Frère Roger
thumb|right|Frère Roger in 1991 Roger Louis Schütz-Marsauche (Provence (Zjwitserland) 12 mei 1915 – Taizé 16 augustus 2005), beter bekènd es Frère Roger, waor de opriechter en prior van de oecumenische kloastergemeinsjap van Taizé (Communauté de Taizé).
Frère Roger woort gebore es neugende kind van Karl Ulrich Schütz, 'ne protestantse pastor oet 't Zjwitserse Zürcher Unterland, en Amélie Henriette Schütz-Marsauche, die oet Bourgondië kaom. Van 1937 bies 1940 sjtudeerde Roger gereformeerde theologie in Sjtraatsburg en Lausanne. In augustus 1940 fietsde hae vanoet Zjwitserland nao Taizé, e plaetske in de Bourgogne, vlak bie Mâcon. Frankriek waor doe door de Pruusje bezat. In Taizé hoesvesde hae same mèt zien zuuster Geneviève en e paar vrung vluchtelinge, veural Juudde. Nao d'n oorlog zörgde hae veur oorlogsweze, meh ouch veur Duutsje kriegsgevangene.
In 1949 sjtiechde hae de Communauté de Taizé, 'n oecumenische kloasterorde. Op 17 april van dat jaor lagte de ièrsjte zeve broedersj de gelofte aaf. Oorsjprunkelik waore allein protestante lid van de orde, meh later kaome dao ouch roams-katholieke en oasters-orthodoxe bie.
Op 16 augustus 2005 woort Frère Roger bie 't aovendgebed in Taizé, woabie óngevaer 2500 jongere aanwezig waore, door Luminiţa Solcan, 'n 35-jaorige Roemeense, mèt e mets neergesjtoke, mèt de doad tot gevolg. Ziene opvolger es prior ies Frère Alois, dae door Roger zelf daotoe beneump ies.
Bailleul
Bailleul (Nederlands: Belle) is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59270.
De gemeinte is 43,42 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 15 163 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 349 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Baffinbóch
thumb|D'n Baffinbóch D'n Baffinbóch (Ingels: Baffin Bay, Frans: Baie de Baffin) is 'nen bóch of 'n zieë tösse de Naordelike Ieszieë en d'n Atlantischen Oceaan. D'n bóch wuurt begrens door Baffineiland in 't weste, Ellesmere-eiland in 't naorde en Greunland in 't oeëste. De zieë besleit 'n oppervlakde van 689.000 km², is 1.130 kilomaeter lank van naord nao zuud en is gemiddeld 861 maeter deep.
Oas-Berlien
Oas-Berlien, ouch waal Oasberlien of Berlien (Oas) geneump, (Duutsj: Ost-Berlin, Ostberlin, Berlin (Ost)) ies 'n beteikenis veur 't deil van Groat-Berlien, wat nao de bezètting van de sjtad in 't jaor 1945 door de zegevierende mechte van de Twiède Waereldoorlog (de Sovjet-Unie, de VS, 't VK en Frankriek) bies de truuktrikking van de Sovjets in 1990 de Sovjetse sector van Berlien vörmde.
Baffinbóch
D'n bóch is geneumd nao William Baffin, d'n ierste persoeën, dae in 1616 door d'n bóch voor. Gedurende 'n groeët gedeilte van 't jaor kint me heej neet vare door 't groeët aantal iesberg.
Oas-Berlien
Naodat 't Roaj Leger van de Sovjet-Unie 't gans gebeed van Berlien haw vereuverd nao de Sjlaag um Berlien, trok 't ziech truuk oet 't westelik gedeilte van de sjtad, die aan de euverige drie zegevierende leng (de VS, 't VK en Frankriek) woorte gegeve in de Jalta-conferentie in de zomer van 1945.
Zèstiende iew veur Christus
zeventiende iew veur Christus - zèstiende iew veur Christus - vieftiende iew veur Christus'''
Oas-Berlien
Geografisch ging Oas-Berlien ziech sjtrekke euver de volgende sjtadsdeile: Treptow-Köpenick, Marzahn-Hellersdorf, Lichtenberg, Pankow, Mitte en Friedrichshain.
Zèstiende iew veur Christus
De zèstiende iew veur Christus leep vaan 1600 v.Chr. tot en mèt 1501 v.Chr.
Oas-Berlien
't Begrip Oas-Berlien deende in westerlik sjpraakgebroek ouch es begrenzing van de Sovjetse tege-euver de Amerikaanse, Franse en Britse sector, die gemeinzaam es Wes-Berlien bekindsjtonge. Oas-Berlien waor 't adminstratief centrum van de Sovjetse bezèttingszone (SBZ) en later nao de opriechting van de DDR es Houfsjtad van de Duutsje Democratische Republiek. In de DDR woort 't woord "Oas-Berlien" bekans noats gebruuk. Dao gebruukde ze gewoon "Berlien". In Wes-Duutsjland woort de houfsjtad oetindelik neet Wes-Berlien, mer Bonn (in Noordrien-Wesfale, neet wied van de Limbörge).
Volges internationaal rech maakde de Sovjetsector van Berlien deil oet van de sjtad mèt veer sectore onger de soevereiniteit van de veer mechte: de VS, de SU, 't VK en Frankriek. Zoa behuèrde 't oastelik deil van Berlien volges de Westerse opinie noats tot de Sovjet-bezèttingszone of de DDR. De versjillende opvattinge euver de status van Oas-Berlien waore ongerwerp van de "Berliense Kwestie" mer waore bies de zeventiger jaore in de praktiek van wienig belang.
Aolbaek
thumb|Aolbaek pöthuuske mèt weegkruus 2005 Aolbaek (Aalbeek) is 'n gehuch, dat huërde bie de gemeinte Hölsberg, van 1982 bis 2019 bie Nut en daonao bie Baekdale. In vreuger iëwe kums te ouch waal de naam Oelbaek taege. 't Woord Oel of ole beteikent liëg ligkend land. Aolbaek is 'n sjtraotdörp dat zich bevingk in de buurt en aan de groate weag van Hölsberg nao Nut in 't dal van de Pletsjbaek.
Neve 'n aantal häöf ('n paar mèt vakwerk en sjpeklaoge ), ein Mariakapel, 'n pöthuuske mèt 'n weagkruuts en nóg 'n anger weagkruuts bevingk zich in Aolbaek 't veurmalig koetsjhoes van Huize Aalbeek.