cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Connie Palmen
Jeugjaore
Op de plaatsjelikke MAVO vele häör sjoalprestaties aanvankelik taenge. Zie trok zich aevel op aan häöre leëraar Nederlands, dae óntdèkde dat zie sjlech presteerde oet vervaeling: häör IQ bleek boetegewoon hoag te zeen. Nao de MAVO góng Connie nao de Pedagogische Academie in Remunj, wo ze tegeliekertied häör havo-diploma haolde. In 1978 verleet ze Limburg óm in Amsterdam Nederlands te gaon sjtudere. Ènnige van häör medesjtudente ware Matthijs van Nieuwkerk en Jessica Durlacher.
Zie waas ein ieverige sjtudent. Same mèt ein aantal jaorgenote naom ze filosofie es biejvak, mèr woort dao zoa door gegrepe dat ze besjloot in allebei de sjtudierichtinge aaf te sjtudere. In 1986 rónje ze häör sjtudie Nederlands cum laude aaf mèt ein scriptie euver 't book In Nederland van Cees Nooteboom, getiteld Het ritueel van de tekst. De scriptie geit euver de identiteit van de sjriever en de plaatsj van de sjriever in eine roman. Tweë jaor later sjtudeerde ze aaf in de filosofie mèt ein scriptie getiteld Het weerzinwekkende lot van de oude filosoof Socrates euver de relatie tösje taal en werkelikheid. Ouch dees sjtudie leverde häör bienao ein 'cummetje' op - mèr de biejlaezer waas minder enthousiast euver häör scriptie dan häör begeleijers. Dees scriptie is in 1992, naodat zie al es romansjriever hej gedebuteerd, in aangepaste vörm gepubliceerd.
Begin es sjriefster
Palmen zètte naodrökkelik häör zinne op ein laeve es sjriefster en publiceerde ènnige verhaole. 't Korte verhaol Als een weke krijger, dat in 1988 in 't zomernummer van 't tiedsjrif De Held versjeen, trok de aandach van oetgaever Mai Spijkers van oetgaeverie Prometheus. Hae publiceerde in 1991 häöre eësjte roman, De Wetten, dae qua sjtructuur verwies nao 't middeleëuwse verhaol Mariken van Nimwegen. De roman kroog louvende kritieke en wèkde väöl media-aandach op. Häör publieke optraejes wakkerde eine hype aan leverde hoag verkoupciefersj op, en zoa woort Connie Palmen van de eine op de angere daag eine Bekènde Nederlander. Zoa reej in St. Odiliënberg in 1991 eine praalwage mit in de vastelaovesoptoch dae de inhawt van De Wetten verbeeldje. Door ein interview veur 't VPRO-radioprogramma Een Uur Ischa maakde ze kènnis mèt de bekènde journalis/columnis Ischa Meijer (1943-1995). In de column De Dikke Man van Ischa Meijer veurde hae Palmen raillerend op es 'Het Filosoofje'. Netemin volgde oet dees óntmoeting ein leefdesrelatie.
Tweë waeke veur de publicatie van häöre tweëde roman De Vriendschap in fibberwarie 1995 euverleej Ischa Meijer gans ónverwach op tweëënvieftigjaorige laeftied. Door ziene doad woort de promotiecampagne veur 't book aafgeblaoze, mer de verkoupciefersj ware d'r neet minder óm. Ouch deze roman waas eine bestseller en Palmen óntving in 't naojaor van 1995 de prestigieuze AKO Literatuurpries.
Roem
De populariteit van Palmen waas aanleijing veur de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB) óm häör te vraoge veur 't bokewaekgesjenk veur 1999. De Erfenis woort in ein recordoplaag van 745.000 gedrök.
In 2005 kaom Palmen op oeteinloupende menere in de aopebare belangsjtèlling. D'r ware planne óm Geheel de Uwe te verfilme, en zie óntbeet mèt First Lady Laura Welch Bush veuraafgaond aan 't bezeuk van George W. Bush aan de Amerikaanse begraafplaatsj in ’t Limburgse Margrate in mei 2005.
Palmen presenteerde in datzelfde jaor de interviewreeks Zomergaste van de VPRO. Van te veure goof zie aan neet te wille interviewe, mer ein gesjprek mèt häör gaste te wille. Op häör meneer van presentere kaom väöl kritiek oet de media. Ein aantal recensente vónje de presentatie van Palmen ónger de maot in vergelieking mèt häör veurgangersj Van Dis en Zwagerman. Toch bleef Palmen de serie van zös oetzenjinge pes aan 't eindj toe presentere in häöre eige sjtiel.
In november 2005 presenteerde Het uur van de wolf de documentaire ''Connie Palmen. Op zeuk nao de heilige tied'' van Michiel van Erp, wo-in de regisseur ein jaor lank de wirkzaamheje van Connie Palmen volgde.
En tweë jaor later verneumde aopebaarvervoerbedrief Veolia zelfs ein van zien Maaslien-Velios-treine nao Connie Palmen.
Oeuvre
Hoewaal De Wetten es 't literair debuut van Palmen wirt besjouwd, ligke de thema’s van häör oeuvre al in häör scripties besjlaote. Connie Palmen waas al vreug ein bewónderaerster van 't werk van de filosoof Jean-Paul Sartre (1905 – 1980), mèr maakde biej häör sjtudie in Amsterdam kènnis mèt de ideeë van de filosofe Michel Foucault (1926-1984) en Jacques Derrida (1930-2004). Derrida, dae reflecteerde op de beteikenis van 't gesjreve woord, concludeerde dat taal en de waorheid op gesjpanne voot mèt ein sjtaon. Weurd doon volges häöm de wirkelikheid wo ze nao verwieze ónherropelik geweldj aan, ómdat ze neet in sjtaot zint die volledig te besjrieve. Daonaeve sjtook ze van Foucault op dat de zeuktoch nao dien eige identiteit tot mislökke gedoemd is, ómdat ste identiteit verkris via je relaties mèt en door de verhaole van angere.
Dees ideeë sjpele ein belangrieke rol in al häör werk. Of 't noe óm häör academische werksjtökke, häör romans of häör essays geit, sjteevas sjtaon kwesties van ech en ónech, fictie en wirkelikheid, identiteit en beteikenisverleëning door angere centraal. De bès wat ste bès door wat ste veur eine angere bès, ein kèndj veur dien awwesj, eine vrundj veur eine vrundj, eine kunstenaer veur dien pebliek. Perseuënlik gelök hink volges Palmen aaf van dat saort verbèntjenisse en 't is daoróm belangriek óm ze zorgvöldig te keze en zoadoonde de regie in hènj te hawwe. In häör werk tas zie ummer de grenze van die keuzemeugelikheje aaf en óngerzeuk wat de gevolge zint van ein gebrek aan keuze ('t lot) of 't verleze van de directe regie euver dien eige identiteit (roem).
Connie Palmen maak in häör werk väöl gebruuk van häör eige biografie. Dèks is de hoofpersoan ein jóng vrouw die hóngerig is nao kènnis, sjrieversjap en roem. De karaktesj in häör verhaole zint doorgaons herleidbaar tot echte persoane oet häöre nabieje ómgaeving en dat maak häör beuk tot sjleutelromans. 't Óntbrik häór volges eige zègke aan fantasie en daoróm beperk ze zich tot verhaole die kort biej häör eige laeven ligke. Zelf haet ze 't genre dat ze beoefent èns ómsjreve es ‘autobiofictie’. De vraog nao 't óngersjeid tösje wirkelikheid en fictie - wo ligk precies de grens tösje de autobiografie en de autobiografische roman? - is door häör op provocerende wies óngerzoch in I.M.. In deze roman zint de karaktesj neet allein dudelik gebaseerd op echte persoane, mer höbbe ouch hun name. De ik-figuur hèt Connie Palmen. De critici zint 't d'r neet euver èns of 't weurdje ‘roman’ op de kaf waal op zien plaatsj is. Palmen is netemin van meining dat I.M. dudelik eine roman is, óm de einvoudige raeje dat zie zaet dat 't 'ne roman is.
Häöre roman Lucifer kènt ouch waal es ein genre-óngerzeuk waere besjouwd, ómdat de opboew sjterk deit dènke aan ein detectiveverhaol. D'r is emes euverleje. Waas 't moord mèt veurbedachte rade of ein noadlottig óngeval? De nuujsjeërige ich-figuur perbeert 't raodsel op te losse door jaore nao dato naovraog te doon biej vrunj en bekènde van 't sjachoffer. Eine detective is 't aevel neet, al waas 't allein mer ómdat de whodunnit neet wirt opgelos. Centraal in deze roman sjteit - opnuuj - 't effek van roem: nemes wèt wat s'r precies gebeurd is, mer d'r doon wal allerlei taengesjtriejige verhaole euver de toedrach de rundje die ein eige realiteit creëre, wat effek haet op wie de 'verdachte' functioneert en op wie angere häöm zeen. Ouch Lucifer is eine sjleutelroman, wo-in versjillende bekènde en minder bekènde Amsterdamse grachtegordelbeweunersj herkènbaar zint.
Häör romans zjnt minder verhaolend en meë betogend dan me van eine roman gewènd is. De vertèlvorm wirt in häör werk gecombineerd mèt essayistische passages. 't Verhaol, de relaties tösje personages en hun karaktereigesjappe sjtaon meistal in deens van 't óntwikkele van ein idee. Ómgekeërd zint häör essays sjus meë verhaolend es me in dat genre zouw verwachte.
1990-er jaore
De Wetten en De Vriendschap zint door de pers good óntvange en óngersjeije mèt versjillende literaire prieze. 't Enthousiasme veur I.M. en Geheel de uwe is minder groat. Veural euver I.M. ware de reacties kritisch en dr wóort gesuggereerd dat zie 't verlees van häör groate leefde commercieel oetbute en 't alleinrech op Ischa Meijer claimde ónger 't móm van literatuur. D'r is häör narcisme, machsvertoan en groatheidswaan verwete. Netemin woorte d'r bènne ein paar waeke 100.000 exemplare verkoch.
D' zint ouch kantjteikeninge geplaatsj biej de 'hype' róndj Connie Palmen, veural door De Groene Amsterdammer. Nao aanleijing van häör gebrukelikke publiciteitsoffensieve woort Connie Palmen in dit waekblaad de Spice Girl van de Nederlandse lètterkunde geneump en door angere vergeleke mèt Madonna. Eine roman van Connie Palmen sjteit garant veur ein groats mediacircus. De publicatie van ein nuuj book geit gepaard mèt talloze interviews, televisieoptraejes, laezinge en signeersessies. Dees promotiecampagnes zint succesvol: de eësjte oplages zint ón-Nederlands groat, en ouch 't aantal herdrökke en vertalinge, mer d'r woorte ouch vraogteikes gezat biej dees meneer van lancering van literatuur. 't Is beraekenend, jeder succes liek gepland en sóms ouch nog los te sjtaon van de inhawt van häör werk. Palmen is euveriges zelf de eësjte óm dae indrök te bevestige, al waas 't mer ómdat ouch die fictie ein werkelikheid is (en angesjóm). In 2001 zóndj VPRO Waskracht! ein driedeilige serie oet getiteld Driving Miss Palmen, wo-in de zuch nao roem en de filosofische pretenties van Palmen op de korrel woorte genómme.
Nao 2000
't Versjiene van Lucifer in 2007 góng gepaerd mèt de neuëdige ophef. 't Book verwies op neet subtiele meneer nao 't euverlieje van actrice Marina Schapers en suggereert, es me dat zoa wilt laeze, dat häöre man, componis Peter Schat häör (meugelik) haet vermoard. Palmen woort door versjillende critici karaktermoard op Peter Schat verwete, ónger meë door Stephan Sanders dae d'r in Vrij Nederland diverse columns euver sjreef en 't book kwalificeerde es 'roddelfilosofie' en 'beunhazerie wat zichzelf veur postmodern hilt'. Palmen verwaerde zich mèt 't argument dat häör book eine roman, dus literatuur, is en neet verward mót waere mèt de waarheid. Wae meint dat zie mèt Lucifer de werkelikheid geweld aandeit, begrip volges häör de wètte van 't genre neet.
Perseuënlik laeve
Saer 1999 haet Palmen ein relatie mèt de awt politicus en awt D-66 partiejleijer Hans van Mierlo. Op 11 november 2009 zint Palmen en Van Mierlo getrouwd in debatcentrum De Rode Hoed in Amsterdam. Hans van Mielo is op 11 mieërt 2010 gestjórve op 78-jaorige laeftied.
Housse
Housse is 'n dörp in de gemèngde Blegny in de provincie Luuk.
Rambo III
Verhaol
John Rambo (Stallone) mot weer in actie kómme in deze 3e reeks es ziene commandant en goje vrundj (Grenna) gevange wört genaome door de Russe. Rambo mot door de dreuge woestijn trekke om biej 't belegerde fort van de sadistische Russe te komme, ongerwaeg kömp hae biej 'n kamp woor zich inheemse burgers van Afghanistan ophaoje. Die wille irs groepere om dan de strijd aan te gaon mit de Russe. Rambo kin hiej neet op wachte en vräög twee vriewilligers om hem te begleide. Nao twee reddingspoginge wit Rambo ziene commandant te bevrijde en weite ze door middel van 'ne helikopter mit wat medegevangene te ontsnappe. De helikopter stort neer en de manne motte te voot wiejer, woornao de achtervolging wörd ingezat door de Russe. Rambo duit d'r doornao alles aan om die van zich aaf te sjudde.
Brilon
Brilon (Nedersaksisch: Brailen) is e Wesfaals stedsje in de krink (Kreis) Hochsauerlandkreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland), grenzend aon de staot Hesse. Mèt häör 229,16 km² en 25.461 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 111 de veerkante kilometer.
't Op 450 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 16 oortsjafte. Roontelum Brilon zien de hoegste berg van 't Sauerland te vinde.
Boussu
thumb|Locatie va Boussu in Henegouwe. Boussu is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Berge. Op 'n oppervlakde va 20,01 km² wonne 19.703 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 984 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|De graafkapel van de hieëre va Boussu. Hornu.
Würm (Jellekerke)
thumb|Zich óp 't dörpke Würm thumb|D'r Worm bei Würm. Würm is e dörpke i de gemingde Jellekerke dat behuët tót 't Krink Hinsberg i 't weste va de Pruusje bóndssjtoat Noardrien-Wesfale. 't Ligk 70 meter boave zieënivo en 't hat óp 31 december 2012 526 lüj. 't Dörp is 't centrale punt va g'n lokale kirkgemingde, die óch de naoberdörper Leiffarth, Hóngstrop, Flahstraß, Müllendorf en Beeck umvat. Würm ligk zeëve kilometer noardoeëstelig va g'n sjtad Jellekerke zelver en rechs va g'ne reveerke d'r Worm. D'r L364 vuët durch 't plaatsjke. De ieësjte vermilding va Würm woar in 1137. Tiedes de Franzuësisje bezatting va 1794 bis 1814 woar Würm officieel hoofplaatsj va g'n gelieknamige gemingde, die de hütse kirkgemingde umvat. Óp 1 januari 1972 woeëd 't óngerdeel va gemingde Jellekerke.
Wie de mieëste dörper i g'n umgeëving, hauw Würm ing leëvendig vereënigingsleëve mit 'n sjötterie, meziekkórps en e karnavalsvereëniging, zoeëwie is de badkoeperrènne óp d'r Worm óch e joarligs truukkeërend eveneming.
Oirschot
Oirschot (oetspraok Oorschot) is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, in de Nederlandse Kempe, mèt 'n oppervlak vaan 102,14 km² en 'n inwoeneraontal vaan 17.805 per 1 januari 2006. De gemeinte umvat de kerne Oirschot, Spoordonk, Oostelbeers, Middelbeers en Westelbeers; de lèste drei plaotse waore tot 1997 vereineg in de gemeinte Oost-, West- en Middelbeers.
Functies
Allewel tot Oirschot vaanajds 'n landbouwgemeinte is, hoesves 't e paar industrieë, die gebruuk make vaan Oirschot zien ligking aon de A58 en de kortbijheid vaan Eindhove en Tilburg. Dao is meubel-, hekwerke- (Heras) en bouwkete-industrie (De Meeuw). Bij Oirschot ligk ouch de groete Generaal Majoor de Ruyter van Steveninck Kazerne, boe oonder andere de huzare vaan Boreel in gelegerd zien.
Aonziech
Oirschot heet nog 'n orzjineel kèrk in Kempese Gotiek, gewijd aon Sint-Petrus-Ban, die oongewoen groet is veur e dörp wie Oirschot. Veural de stómpe 72 meter hoegen torie vèlt op. Ouch heet Oirschot nog 'n Roemaanse kèrk, allewijl in han vaan de PKN (meh in de volksmoond Mariakèrk geneump). Aon de merret ligk 't veurmaoleg raodhoes oet 1513. In de umgeving gief 't nog e paar sjoen natuurgebiede, boe-oonder de Oirschotse Hei, die evels veural es militair oefenterrein gebruuk weurt.
Historie
De naom Oirschot is vaan Germaansen oorsproonk en beteikent mesjiens "groond boe oerosse graoze". D'n Oirschotse vriethof moot zeker vaanaof de vijfde iew bewoend zien gewees; in deen tied zal 't ierste kèrkske vaan hout gebouwd zien op de plaots vaan de modern Mariakèrk. De ierste sjrifteleke brónne koume evels pas oet de veertiende iew; Oirschot waor toen 'n gemeinte vaan 't hertogdóm Braobant. Ouch Best huurde bij Oirschot, en wel tot 1819, toen 't 'n zelfstendege gemeinte woort. In 1997 woort Beers bij de gemeinte Oirschot geveug.
Hallenberg
Hallenberg is e Wesfaals stedsje in de krink (Kreis) Hochsauerlandkreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland), grenzend aon de staot Hesse. Mèt häör 65,35 km² en 4457 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 68 de veerkante kilometer.
't Op 420 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel veer stadsdeile.
Lerop
Lerop (Mofers: Lieërop) is ein buurtsjap in de Nederlands Limburgse gemeinte Roerdale.
't Buurtsjap maakde pes 1990 deil oet van de gemeinte Sint Odiliënberg. In 1991 góng 't euver nao gemeinte Posterholt en per 1 jannewarie 1994 nao de gemeinte Ambt Montfort. In 2007 woort 't nao ein gemeintelikke herindeiling óngerdeil van de nuuj gevörmde gemeinte Roerdale.
Ligking en middele van besjtaon
Lerop ligk 2,5 km noordelik van Sint Odiliënberg, aan de Leropperwaeg, direk zudelik van Remunj. Oastelik van de beboewing meandert de revier de Roer langs 't buurtsjap.
Lerop hej op 1 jannewarie 2007 160 inweunersj. 't Kènmerk zich door de agrarische bedrieve in de ómgaeving veur zoawaal akkerboew es veëteelt. Naeve dees bedrieve tèlt 't gehuch ènnige tieëntalle weuninge en ein klein gemeinsjapshoes.
In de buurt van Lerop ligke 't Roerdal en 't Leropperveldj: aope, agrarische ruumdes mèt op sómmige plaatsje bosje.
Riekswaeg 74
Trajek
De waeg begint beej knouppunt Tiglia en haet vaerder gein aansloeting. Direk nao de aafsplitsing mit d'n A73 volg 'ne steilrand mit get bós. De route doorkruus de ecologische houfstructuur van Nederland tösse 't Jaomerdaal en de Groeëte Heide. Um dees twieë neteurgebede toch miteinander verbónde te laote, haet me beslaote um twieë ecodukte aan te legge. Mit 'n breidte van 58 maeter waas ecoduk Wambach beej zien boew 't breidste ecoduk van Nederland, noow aevel neet mier.
Besloetvörming en aanlegk
Veurdet de A74 vaerdiggesteld woort, waas 't doorgaond verkier nao Pruses aafhankelik van de Klagenfurtlaan, ten oeëste van de stad. De bewoeëners langs 't alde tracé woorte geconfronteerd mit stank- en geloedseuverlas. 'ne Nieje waeg zou de doorstruiming van ónder mier 't vrachverkier nao Pruses en de laefbaarheid van de regio Venlo verbaetere.
D'r woorte veer variante opgesteld; twieë plateauvariante (verbinding A61 mit d'n A73) en twieë Klagenfurtvariante (verbinding A61 mit d'n A67). Oetintelik haet ald-minister van Verkier en Waterstaot De Boer (Kabinet-Balkenende I) gekaoze veur ein plateauvariant, die ter huuegte van de Keulse Barrière aansluut op d'n A61. 't Waegvak woort in totaal zes kilomaeter lank, waovan 1,9 kilomaeter op Nederlands gróndgebeed. Beej de besloetvörming goof 't vuuel weerstand beej umwoeënende. Zeej vreisde toename van stank- en geloedseuverlas. Minister Eurlings (Kabinet-Balkenende IV) ónderteikende op 9 augustus 2010 't definitief óntwerp. Taege dit besloet waas nog beróp aangeteikend, mer op 27 april 2011 verklaorde de Raod van Staote alle berope óngegrónd. Doel waas de snelwaeg veur de äöpening van de Floriade in Venlo in 2012 in gebroek te neme. Op 4 april det jaor volgde de äöpening door minister Schultz van Haegen (Kabinet-Rutte I) en häör Pruse collega Ramsauer (Kabinet Merkel II).
Toekoms
De Klagenfurtvariante waere door de Venlose gemeinteraod A75 geneump. Verwach wuurt, det d'n A74 in 2020 dichgeslib zal zien.
Colfontaine
thumb|Locatie va Colfontaine in Henegouwe. Colfontaine is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Berge. Op 'n oppervlakde va 13,62 km² wonne 20.560 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 1510 minse per km².
Riekswaeg 74
Brónne
Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend artikel op de Nederlandse Wikipedia.
24 augustus
Heiligedaag van de apostel Bartolomeus
Historie vaan Nederland
De Historie vaan Nederland is de ganse gesjiedenis vaan 't gebeed wat allewijl oonder 't Keuninkriek vaan de Nederlen vèlt of wat dao oets oonder heet gevalle. Veur de 19e iew gaof 't nog geine Nederlandsen einheidsstaot en tot deen tied hadde alle geweste, die al 'n tiedsje de polletiek, en nog väöl langer de semi geo-cultureel Nederlen vörmde, hunnen eige regeringsvörm. Ouch gaof 't regio's, wie Limbörg, die noets werkelek e Nederlands gewes höbbe gevörmp. De Nederlandse Historie kin nao väöl mie wieze es allein de allewijl term Nederland. Bis de oonaofhenkelekheid vaan 't Belsj, maakde 't deil oet vaan Nederland en daorum ouch deil oet vaan de Nederlandse historie. Daonao góng 't zienen eige weeg mer Nederlandse cultuur bleef 'n groete invlood höbbe op de historie vaan 't Belsj en visa versa. Veur de term Nederland (of Nederlen) woort geïntroduceerd, woort gesproke vaan de Lieg Len; oongeveer de allewijl Benelux (same mèt Noord-Fraankriek). Dèks vörmde zie allein e geografisch gegeve, mer zie höbbe ouch 'ne polletieke en ikkenomische force gevörmp. Zie make daorum ouch deil oet vaan de Nederlandse historie. Väöl gebiede, wie Limbörg en Gelderland, woorte bis de staotsvörming vaan Nederland ieder gezeen wie Hoegduits es wie Nederduits. Aandersum gief 't gebiede in allewijl Duitsland die veur 't groetse deil vaan de historie mie verboonde waore mèt Nederduitse es mèt Hoegduitse cultuur. E klaor versjèl tösse de Nederlandse historie en de historie vaan Duitsland is daorum ouch al neet zoe gemekelek te teikene. Op groeter sjaol, späölt dat perbleem ziech aof in eder nationaol historiografie binne de Historie vaan Europa, zoe ouch de gigantisch antieken invlood vaanoet de Historie vaan Griekeland en Historie vaan Cyprus op praktisch eder Europees land. Zoe waor 't gaans gebeed wat noe "Nederlands" is, veur e groet deil vaan de Napoleontische tied deil oetmakend vaan Fraankriek. Daodoor loupe de historie vaan Fraankriek en de Nederlandse historie ouch flink doorein. Die discussie zal 't ummertouw geve in nationaal historiografie; en weurt ouch zeker neet oontkind (mèt oetzundering vaan nationalistische). Neettemin perbeert me zoe coherent en realistisch meugelek e realistisch beeld te sjetse euver 't historisch oontstoon vaan 't fenomeen Nederland, zoe ouch in dit artikel.
Prehistorie
thumb|Nederland roontelum 5.500 v.Chr. Euver de Nederlandse prehistorie bestoon per definitie gein gesjreve brónne (dat is jummers wat 'n prehistorie is); alle kinnes is opgedoon oet opgraovinge. Pas wienie 'n deil vaan Nederland, Limbörg es ierste, deil oetmaak vaan 't Roemeins Riek koume de ierste gesjreve brónne besjikbaar.
Paleolithicum
't Gebeed vaan 't allewijl Nederland is al tiendoezende jaore laank bewoend door de mins op de druug kösstroke en de hoeg zandgroonde. Dees periood, bis de lèsten iestied (roond 10.000 v.Chr), weurt d'n awwe steintied of 't paleolithicum geneump. De ajdste in Nederland trökgevoonde spore zien Neanderthaler-spore in grindlaoge bij Mestreech en zien 250.000 bis 350.000 jaor aajd. De veurlèsten iestied maak leve in dit gebeed oonmeugelek. De ierste modern lui, homo sapiens, zien jaogers tijdes en nao de lèsten iestied die hei achter hun prooie aontrèkke en de ierste 'vaste' bewoeners vörme. Vaan hun aonwezegheid getuige nog vuurstein, dissels en pijlspitse.
Mesolithicum
Nao d'n iestied, in de middelsteintied (mesolithicum), is 't gebeed bewoend door versjèllende stamme, zoewie bliek oet e jachkamp wat gevoonde is bij 't Fries Bergumermeer (bij 't allewijl dörp Bergum, Tietjerksteradeel) (roontelum 8.000 v.Chr.). 't Gaans ooste vaan Nederland is in de wermeren tied nao d'n iestied hendeg good gebeed veur jaogers. Ten weste vaan de allewijl provincies Noord-Braobant, Gelderland, Euveriessel en Drenthe is Nederland eine groete moerasdelta doorsnoje door 'ne knab beke, meerkes en veengebiede. 't Iesselmeer besteit nog neet en is e reusechteg veenmoeras. Heiin wiemelt 't vaan de waterveugel en vès die 'n gooj veujselbrón veur jaogers en verzameleers is. D'n iersten Europese kano vaan de historie kump oet dizzen tied, roond 7.900 v.Chr., bij 't allewijl dörp Pesse in de Drents gemeinte Hoogeveen: de kano vaan Pesse.
Neolithicum
't Neolithicum, of Nuie Steintied, in Nederland en Belsj beggint umtrint 5300 v.Chr. op de vröchbaar groond vaan Zuid-Limbörg. Allewijl zuut me 't es minder woersjijnlek tot de neolithische boere vaan urgers aanders nao Nederland en Belsj zien geïmmigreerd. Woersjijnleker is, tot dees lui hei al hojje en de köns vaan laandbouw, vieteelt en pötbakke höbbe aofgekeke vaan naoberse culture. In groet lijne gief 't twie herkènbaar tradities: 'n oosteleke die trökgeit op de Middel-Europees bandkeramiekNeLi of OmalienBeLi (verwiezend nao 't eerdwèrk vaan dees stamme, ouch aonwezeg in de Limbörge), en 'n zuieleke die trökgeit op de Cardiaal-impressocultuur (veural in Zuid-Belsj, aofkomsteg vaan de Mediterraone).
't Vreug Neolithicum
't Neolithicum in Nederland begint mèt de ierste laandbouwers vaan de Linair Bandkeramiek (ca. 5300 - 4400 v.Chr.). 't Gief graafvoondste en spore vaan boerehäöf op 't lössplateau in Zuid-Limbörg. Zie kinne evels nog geine ploog. De jach is hun hoofproducent veur vleis. De Swifterbantcultuur (5300-3400 v.Chr.) aon de Euveriesselse Vech (e revierke die allewijl vaanoet 't Rienlands dörpke Darfeld, bij Rosendahl, oetmojlt in Zwolle) is 'n subneolithische cultuur gerelateerd aon de Ertebøllecultuur in Denemark. Umtrint 4800-4500 v.Chr. gief 't 'n euvergaank vaan jegerverzemeleers nao veeteelt. Vaanaof 4300 v.Chr. gief 't 'n euvergaank nao laandbouw. Dees euvergaank vaan nomadisch jage en verzamele nao sedentair landbouw en vieteelt weurt ouch wel de Neolithische rivvelutie geneump. Zie kump rilletief laat aon geng in wat nog langen tied neet mie is es get wat me sporadisch trök vind in de allewijl Bènelux. Stei, zoewie die ziech in 't centrum vaan de Mediterrane laankzaom beginne te vörme, zien daan ouch nog wiet eweg in 't Nederland neolithicum. Umtrint 4500 v.Chr. verdwijnt, door duuster reijes, de landbouwcultuur in 't zuie vaan 't allewijl Nederland tiejelek. Umtrint 4300 v.Chr. gief 't allein nog spore vaan jagers en landbouwers. Pas in 4250 v.Chr. gief 't weer civilisering in Limbörg.
't Middel Neolithicum
De Michelsbergcultuur (vaanaof umtrint 4250 v.Chr.) in Belsj en Zuid-Limbörg kump veurt oet de Bandkeramische cultuur. Me begint plante en bieste te domesticere, zoewie hun, sjäöp, geite, keuj en verkes. De zuieleke culture kinne ziech neet oetbreiie nao de res vaan de lieg len umtot ze nog gein ploog kinne um de zwoere kleigroonde mèt te bewèrke. Wel is 't nog neet door boere gecultiveerde noordelek deil vaan de lieg len (dat wil zèke, al vaan Nederland bove Remunj) nog langen tied e gans good gebeed veur jagers en verzemeleers. De trechterbekercultuur (vaanaof umt. 4250 v.Chr.) in Drenthe is bekind door 't bouwe vaan de hunebèdde. In contra bis de bovegeneumde, is de Seine-Oise-Marnecultuur (umt. 3500 - 2500 v.Chr.) vaan zuielek oerspronk. Zie bouwt ouch hunebèdde. Bekind is de graafkelder vaan Stein. De Vlaardingecultuur (umt. 3500 v.Chr. - 2500 v.Chr) is 'n aofgeleie vaan de Seine-Oise-Marnecultuur. In Wes-Nederland zien daovaan reste gevoonde. 't Kösgebeed is ein groet moeraasdelta doorsneje door talloeze beekskes, meerkes en veengebeeje.
Getebunjel
De Getebunjel of Getelinie is 'n vergaoring aan isoglosse in Belsj Limbörg. Dezen isoglossebunjel begintj in 't zuje bieje Germaans-Romaanse taalgrens, net get t'n zuudwèste van Montenaoke. Naordoeastelik van Leopolsbörch vèltj t'r oetèntjelik same mitte Uerdinger Linie. De samevallendje liene loupe vervölges get t'n oeaste van Lommel Nederlandj binne.
De Getebunjel löp es 'nen apaarten isoglos ummer get t'n oeaste vanne Uerdinger Linie en vörmp de wèsgrens van 't gebied wo in spraokkundig opzich Limbörgse dialekte waere gekaldj die nag einige invleuj vanne Kölsje expansie höbben óngergange, wie mieëvaadsvörming middels d'n umlaut (in 't Truierlandjs). Ouch 't gebroek van inkel tupische Limbörgse wäörd wie aek sjètj gans oet nao dezen isoglossebunjel. De dialekte die waere gekaldj tösse de Getebunjel enne Uerdinger Linie zeen euvergangsdialekte mit naeve nag inkel Limbörgse veural väöl Braobantjse kènmirke. Dees dialekte waeren 't Getelandjs geneump. t'n Naorden en te wèste vanne Uerdinger Linie zeen de dialekte gans Braobantjs.
Historie vaan Nederland
Broonstied
De broonstied in de Bènelux, de westeleke gebeje vaan Nedersakse, Wesfale en de Nord kin weure oonderverdeild in 'ne vreuge broonstied (2000-1800 v.Chr.), mèt de dominerende wikkeldraodbekercultuur, 'ne middele broonstied (1800-1100 v.Chr.), mèt de Hilversumcultuur, en 'ne late broonstied (1100-800 v.Chr.), gedomineerde door de urneveldecultuur. In sommege streke in Centraol-Europa gief 't nog tösse de Stein- en Iezertied 'ne Kopertied. Allewel 't ouch in Nederland koper gief oet dee zoegenaomden euvergengstied is 't verrèks raar en weurt d'r daorum wat betröf de Nederlandse historie metein gesproke vaan 'ne broonstied nao de steintied. Broons is evels ouch sjaars in de lieg len. De groondstoffe veur broons en koer komme naomelek gaaroet neet veur in Nederland. Al 't broons mót dus geïmporteerd weure in de Nederlandse broonstied. Väöl gesjikde ruilmiddele zien neet aonwezeg. Meugelek gebruuk me barnstein en zaajt es ruilmiddel. Dees weure daan geruild tege door minse gemaakde prodökte vaan broons of tege broonsstump. Op zeker niveau kin me stèlle dat Nederland dus al in dees periood op essentieel gebeje 'n marchanderende regio is. Vaan opgebruukte veurwerpe weure lokaal weer nui veurwerpe gegote. Doordat 't broons zoe sjaar is, zien de vuurstein noets gans verdronge. Ouch wie 't al iezer gief, blieve veurstein nog langen tied in gebruuk. Vreemp genóg zien hei evels gein aonwiezinge veur gevoonde in Zuid-Nederland.
De Wikkeldraodbekercultuur
De wikkeldraodbekercultuur of wikkeldraodcultuur (WKD) kump veur in Nederland (exclusief Limbörg en deile vaan de res vaan Zuid-Nederland) en Wesfale. De cultuur is verneump nao de wikkeldraodbeker en wikkeldraodpöt. Umtot de periood e rizzeltaot is vaan de klokbekercultuur en klokbekers en wikkeldraodbekers reigelmaoteg op dezelfde plaotse weure gevoonde, kin de wikkeldraodbekercultuur ouch wel es lèste faas vaan de klokbekercultuur, en daomèt de kopertied, weure besjoid. In tegestèlling bis de oos-wes geriechte graffe vaan de klokbekercultuur weure de liechaome vaan de gehiemelde noe noord-zuid begrave. Meugelek heet me hei te make mèt e nui bevolkeringselemint wat in sommige opziechte zoewie de op veeteelt gebaseerde ikkenomie geliekenisse vertoent mèt de awwere standvootbekercultuur. In wikkeldraodpöt weure minimaal eleminte vaan broons gebruuk. Umtot de groondstoffe veur de bronsindustrie nog neet zien ingeveurd in Nederland en Wesfale en Nederland boete de belaangrieke handelroutes lègk, is 't 'n achtergebleve gebeed. Toch gief 't mèt naome in Noord-Nederland 'n besjeije broonsindustrie. Zie vertoent Ierse invlode. Umtrint 1600 v.Chr. oonsteit in Noordwes-Nedersakse 'n groeter broonsindustrie, die contacte mèt Boheme sjijnt te höbbe. 't Graaf vaan de stamhoof vaan Drouwen (noe gemeinte Borger-Odoorn te Drente) bevat oonder aandere e broons zweerd en sjeermets vaan 't Noordwes-Nedersaksisch typ. Vaanaof 1800 v.Chr. oontsteit de Hilversumcultuur in Zuid-Holland, Noord-Braobant, deile vaan Utrech, Euveriesel en Gelderland, Ziews-Vlaondere, 't Noord-Limbörg aon de weskant vaan de Maos, Wes-Mestreech (es innegste aandere plaots vaan Nederlands Limbörg), Vlaondere, 't Wesnoorde vaan Wallonië en 't groetse gedeilte vaan Nord en Pas-de-Calais. Zie heet väöl gemein mèt de cultuur vaan 't Oos-Fraankriek en 't weste vaan Rienland-Palts roontelum d'n Elzas, mer ouch mèt die vaan Zuid-Ingeland. Umtrint deezelfden tied oontsteit 'n aander cultuur in 't ooste vaan Drente, Euveriesel en Friesland, e groet deil vaan 't weste, noorde en ooste vaan Nedersakse, 't binneland vaan Slooswiek-Holstein en oongrenzende stökskes vaan Mecklenburg-Vorpommern en 't binneland vaan continentaol Denemarke. Zie weurt de Elpcultuur geneump. In de aander gebeije vaan Nederland (boeoonder dus 't groetse gedeilte vaan Limbörg) gief 't op dat memint gein teike vaan minseleke cultuur.
Urneveldecultuur
thumb|right|de Urneveldecultuur in Europa De Urneveldecultuur oontsteit in Centraol-Europa en aander deile vaan 't kontinènt, zoe-ouch in de Lieg Len, oontelum 1300 veur Christus. Zie blijf bis oongeveer 950 veur Christus in de ganse regio dominere. Roontelum 750 veur Christus is zie weer gans verdwene vaan 't kontinènt. De cultuur heet häöre naom te daanke aon de urne die gevoonde zien op versjèllende velde vaan Greuninge bis Keuningsberg en vaan 't zuie vaan Catalonië bis oonder Roeme en zelfs deep in Bosnië. Op e gegeve memint gaon dees urneveld-Europeane euver nao graver die in berg en heuvels gebojd weure. Veur dees graver weurt neet allein broons gebruuk mer ouch iezer. Daorum tot me vaanaof dat memint sprik vaan de vreugen Iezertied, mèt in Nederland veural de Hallstatt-cultuur aonwezeg. Tiejes de Urneveldecultuur, wat es 't lèste stadium vaan de Broonstied gezeen weurt, steit 't meis oostelek gebeed bekind es de Lausitzcultuur. Me geit d'r vaanoet tot dit 't ikkenomisch en cultureel centrum vaan de gansen urnevelderegio is. Dat zuut me veural aon de archeologische voondste. Ouch weurt in de taolweitesjap algemein erveerd tot in deen oosteleke regio, wat noe in 't allewijl ooste vaan Pole en Oekraïne ligk, ouch 't linguïstisch centrum ligk en dus 'n groete impek heet op 't volk in de Lieg Len. Dees taol is nao alle woersjijnlekheid de veurvajer vaan de Germaonse en Keltische taole. In tegedeil bis wat sommege Poolse taolweitesjappers höbbe beaomp in 't verleie, kin dit gein Slavische taol zien gewees.
Iezertied
In d'n Iezertied is Nederland e randgebeed vaan de Kelte vaanaof roontelum 1000 veur Christus. De Keltische expansie vint häören oersprunk in Centraol-Europa. Dees Kelte höbbe 'nen adel dee zien mach deilt mèt e stamhoof en 'nen druïde. Same heerse zie euver de plaotselek bevolkering. De meugelek Keltische Hallstatt-cultuur (roont. 800 - 500 v.Chr.) wijt in 't gebruuk vaan iezer in 't zuie vaan Nederland. Zie weurt opgevolg door de al-evel meugelek Keltische La Tène-cultuur (roont. 450 v.Chr. bis de Roemeinse periood in d'ierse iew v.Chr.). Door de inveuring vaan nui technieke wie metaolinstrumintatie kin veujsel rationeler gezeumerd weure. Dit emancipeert 'nen hoegere krink dee ziech soigneert mèt aander zake. De belaangrieks speciaolisatie is mesjiens wel d'n animistische sjamaon. Heer is gemeind es 'ne spirituele leier dee gevaore kin duie. Duientere zouw heer ze zelfs kinne verheuje. Roontelum dees sjamaone ontstoon centra vaan greujzaom welvaart, iers um de gode content te behawwe. Ter regarde vaan besjerming weure tijdelek kriegers es leiers gespeers. Gaondeweeg versjaffe de kriegers ziech evels mie force. Rillatief egalitair samelevinge weure op die meneer adelek mèt ’n aristocratisch bestuur. Dit gilt oonder mie veur de Kelte veur wee de Lieg Lan ’n randgebeed is en de La Tène-cultuur daonao. ’t Bezit vaan vee gilt es maotstaf veur riekdóm en aonzien en geef mie status es bereik kin weure mèt laandbouw. De hoegse status höbbe de kriegers die euver hun lui hierse. Dees samelevingsvörm weurt woersjijnlek meugelek gemaak door de greujzaom handel. Dit heet ouch ’n greui vaan de ambach es gevolg en me begint harasse, wapes en gereidsjappe te verkaope in merretplaotse die oetgreuie bis verstèrkde nederzèttinge. Aongetrokke door de Keltische welvaart, trèkke in de Twiede iew veur Christus Germaone nao ’t weste, heibij geholpe door ’t tekort aon sameheng in de Keltisch sameleving. Ouch de Germaone kinne ’n maatsjappij vaan edele, vrij, haalf-vrij (liten op ’t Nederlands) en slave. Bove de reviere krieg me door touwnömmende ziespegelstijging (transgressie) te make mèt verslechterde woenumstandighede en geit dao-op oonder aandere raatakkers gebruke en terpe bouwe, wijl in ’t weste veengroonde ontgaon weure. Bij dit gans en al mót weure opgemerk tot ’t oondersjeid tösse Kelte en Germaone neet good klaor is. De benaominge weure gegeve door de Aw Grieke en Roemeine en weure allewijl veural es taolkundeg bezej gebruuk die oonaofhenkeleke volker besjrieve zoonder gezameleke identiteit. Euver de relizjie die de Kelte en Germaone aonhange is wieneg bekind. De Roemeinse besjrieving zien oppervlekkig en gekläörd en ’t is oonwoersjijnlek tot de Germaonse mythologie vaan deen tied, roontelum ’t begin vaan de christeleke jaortèlling, nog sterk euvereintkump mèt de Scandinavisch en Continentaol-Germaons (allewijl Duits, Oesterieks, Duits-Zweitsers, Nederlands en Vlaoms) mythologie zoewie die in d’n daartienden iew door Snorri Sturluson in Proza-Edda weurt besjreve.
Roemeinsen tied
't Ierse kontak tösse de Wes-Europeane en de Roemeine gief 't roond 56 veur Christus es Julius Ceasar de opdrach krijg 't gans gebeed te noorde vaan Gallië in te nömme. Dit is ouch in de periood tot aander stamme 't allewijl Nederland binnekomme en 'n groete invlooj höbbe op de wijer historie vaan 't Roemeins Tiedperk vaan Nederland. De bekènste daovaan zien de Bataove en de Kananefaote. Ceasar perbeert vrei te stiechte mèt versjèllende ‘Nederlandse’ stamme mer dit lök häöm nawweleks. Vueral mèt de stamme roontelum de Kempe, de Limbörge, en wijer langs de Roer en Rien höbbe de Roemeine gein gooi rillaties. De Roemeine mótte mie kiere hun verlees touwgeve in versjèllende gevechde mèt stamme oet de allewijl Euregio Maos-Rien. Ceasar besleet dao-op dees stamme groetsdeils oet te reuie en nudeg Germaone oet de umgeving te gaon bevolke. Dees Germaone zulle daan ouch de beslissende culturele factor gaon speule veur de latere Nederlandse, zoe-ouch Limbörgse identiteit. In 40 veur Christus weurt Ceasar evels vermoord en dit rizzelteerd in 'n civiele oorlog in Roeme en 'n daodoor daarteg jaor lange aofnömmende invlooj vaan de Roemeine in de door hun gekoloniseerde Nederlandse regio's.
D'n opstand vaan de Frieze en de Roemeinse trèk oet 't Noorde
Door de aofnömmende militaire force vaan de Roemeine in de loup vaan decennia en de touwnömmende aondach op Roeme en de res vaan 't Mediterraons gebeed, beginne steeds mie stamme in 't allewijl Nederland ziech tege de Roemeine te kiere. 'n Hoegtepönt vaan dees nui oonrös is 'nen opstand vaan de Frieze in 't jaor 28. De Friesen opstand laot de Roemeine wiemele umtot die gein opstand verwachde bove de reviere. 't Einsegste serieuze kamp en fort wat bove de reviere ligk, ligk daan ouch metein aon de reviere: Ulpia Noviomagus Batavorum ('t allewijl Nimwege). In 't jaor 47 brik d'r obbenuits 'n konflik oet tösse de Roemeine en Frieze, naotot 't Fries volk perbeert zuielekere plaotse te bezètte es tot ze waore touwgestande door de Roemeine. Oetindelek besleet keizer Claudius d'n Ierste tot zien soldaote beter ziech kinne veurbereie op de Roemeinse invasie vaan Britannië in plaots vaan ziech bezeghawwe mèt de rillatief oonbelaangrieke regio te noorde vaan de reviere. Es gevolg trèkke de Roemeine ziech definitief trök oet bovereviers Nederland, mèt oetzundering vaan Nimwege. De grenslinie weurt zwoer versterk en kump dweers door 't allewijl Nederland te ligke. Wijers besleet de gouverneur vaan 't allewijl Zuielek Nederland, Gnaius Domitius Corbulo, 'ne kenaar te grave tösse de Maosmond en de Rienmond: de Kenaar vaan Corbulo. Traditioneel gezeen weurt deze kenaar geplaots in 't jaor 47. Recentelek oonderzeuk lieket evels te stèlle tot de ierste aonzèt vaan 'ne kenaar al begóste véúr de invasie vaan Britannië, naomelek in 't jaor 43. Dat zaw beteikene tot de kenaar in ierste instantie neet waor gemeind um de grens vaan 't Riek te versterke mer um 'n beter besjermp rót te höbbe veur militair transport.
Wijer leze
In 't algemein is dit artikel gebasseerd op de Nederlandstaolege versie vaan dit artikel (zuuch in de taolsectie links). De 'wijer leze'-lies is daan ouch gebasseerd op de beuk die weure geneump in dat artikel.
Molise
Molise is 'n regio in Zuid-Centraol Italië. Tot 1963 maakde Molise same mèt Abruzze deil oet vaan de regio "Abruzze en Molise", mer daonao woort 't 'n aofzunderleke entiteit. In 't noordweste grens de regio aon Abruzze, in 't westen aon Latium, in 't zuie aon Campanië, in 't zuidooste aon Apulië en in 't noordooste aon de Adriatische Zie.
Bestuurleke indeiling
De hoofstad van de regio is Campobasso. De regio weurt opgedeild in twie provincies:
Guusje ter Horst
Ter Horst in 2007|thumb|150px|right Guusje ter Horst (Deventer, 22 mièrt 1952) ies 'n Nederlandse politica. Saer 22 februari 2007 ies ze minister van Binnelandse Zake en Keuninkrieksrelaties in 't kabinet-Balkenende IV. Ièrder waor ze börgemeister van Nijmege. Ter Horst ies lid van de Partij van de Arbeid.
Watt
De watt (symbool W) is de aafgeleide SI-eenheid van vermoge. Ein gloeilamp mit ein vermoge van 60 watt gebroektj ein hoeväölheid energie van 60 joule per seconde.
Guusje ter Horst
Ter Horst góng in Den Haag nao 't gymnasium. Daonao sjtudeerde ze psychologie aan de Universiteit van Amsterdam. In 1984 promoveerde zie dao in de sociaal weitesjappe op de vraog wie luuj die noats nao de tandarts goont gesjtimuleerd kènne were um dat toch te doon. Van 1986 tot 1994 waor zie universitair hoofdocent bie de vakgroep Sociale Tandheelkunde, subfaculteit Tandheelkunde van de Universiteit van Amsterdam, later 't Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (ACTA).
Watt
De eenheid is genumpdj nao James Watt.
Guusje ter Horst
Ter Horst woort in 1984 lid van de PvdA. Van 1986 tot 1992 zoot ze in de Amsterdamse gemeinteraod. Denao waor ze veurzieter van de universiteitsraod van de Universiteit van Amsterdam. In 1994 woort ze in Amsterdam beneump tot wèthouwer, mèt in häör portefeuille openbaar ruumde, bedrieve, personeelszake, monumentezörg en gezóndheidszörg. Ze initieerde 'n groatsjalige en gefaseerde renovatie van de sjtad, die allewiel nog bezig ies.
Watt
Ein praktische, neet-SI-eenheid, die rechsjtreeks van'ne watt is afgeleid is de kilowattuur (kWh): 1 kWh = 3,6 MJ (megajoule). Dit is ein eenheid van energie.
Ein megawatt (symbool: MW) is geliek aan ein miljoen (106) watt. De productiecapaciteit van energiecentrales weurtj meistal in MW uitgedröktj. Zo is de netto opwek van ein eenheid van'ne Clauscentrale in Maasbrach 600 MW, dus sjtuitj dao ein totaal netto vermoge opgesjteldj van ongeveer 1200 MW.
Guusje ter Horst
In 't veerde kabinet-Balkenende ies Ter Horst minister van Binnelandse Zake en Keuninkrieksrelaties.
Watt
't Vermoge van transformators weurtj geweunlik uitgedröktj in voltampère.
Bron
Dit artikel is vertaaldj vanoet de Hollandse Wikipedia.
Aope gerónje centrale klinker
d'n Aope gerónje centrale linker of gerónjen aope centrale klinker is 'ne klinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is. In transcripties wuuert döks ouch gebroek, es wiejer óngersjied neet nuuedig is.
Limbörgs
In 't Limbörgs kump d'n aop-midde gerónje centrale klinker es allofoon van zowaal de lang es de korte "a(a)".
D'r Prikket
D'r Prikket (Nederlandjs: Prickart) is e gehuch t'n naorde van Bóches inne gemèndje Zumpelveldj inne Nederlandjse pervincie Limbörg. 't Gehuch ligk tösse D'r Bróch en D'r Zamberig. Op D'r Prikket staon róndje fieftig bórderieje en hoezer. 't Gehuch haet zoeaget 125 inwoeaners.
Mortier
thumb|250px|Seent Petrus Kèrk, Mortier Mortier is 'n dörp in de gemèngde Blegny in de provincie Luuk.
Bilocatie
Bilocatie is 't geliektiedig wóne of aanwezig zieë van 'ne persoon op twieë versjillende plaatsje. De christeleke traditie is riek an bilocatieverhaole die betrèkking haant óp geliektiedige aanwezigheed óp versjillende plaatsje.
Roskam
(Oppe) Roskam is ein buurtsjap in de Nederlands Limburgse gemeinte Roerdale. 't Buurtsjap maakde tot 1990 deil oet van de gemeinte Sint Odiliënberg. In 1991 góng 't euver nao gemeinte Posterholt en per 1 jannewarie 1994 nao de gemeinte Ambt Montfort. In 2007 woort 't nao ein gemeintelike herindeiling óngerdeil van de nuuj gevörmde gemeinte Roerdale.
Ligking
De Roskam ligk zudelik van Sint Odiliënberg, róndj de kruutsing van de waeg Roskam-Heidesjtraot-Sint Josephsjtraot.
Multatuli
thumb|200px|Eduard Douwes Dekker Multatuli (Amsterdam, 2 maart 1820 — Nieder-Ingelheim, 19 februari 1887) waor 'ne Nederlandse sjriever en vriemetselaer. Multatuli is 'ne pseudoniem va Eduard Douwes Dekker
In 1882 noom Michel Perelaer 't es èn van de örsjte óp vör Multatuli in 't pamflet Nogmaals Bantam en Max Havelaar.
Multatuli sjtorf in Nieder-Ingelheim in Duutsjland. E waor d'r örsjte Nederlander dae zich loot cremere. De urn wert bewaard in 't Multatuli-Museum.
In juni 2002 waoërt d'r Max Havelaar dör de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde oetgerope töt 't belangriekste Nederlandstalèg lètterkundèg waerk aller tieje.
't Multatuligenootschap sjtèlt zich ten doel de kènnis va Multatuli te bevordere en z'n blievend belang te ondersjtriepe. 't Beheert 't Multatuli-Museum, dat gevestigd is in 't gebaoërtehoes van d'r sjriever.
Barakkeberg
thumb|250px|right|Mergele hoezer, vreuger koetsjhoes en koetsjiershoes van hotel Geulzich aan de Barakkeberg De Barakkeberg, officieel Vogelzangweg, ies 'n helling in Geulem in de gemeinte Valkeberg aan de Geul in Zuud-Limburg. De naam Barakkeberg kump van barakke, die hie in de 20e ièw gesjtange höbbe. Die zint noe verdwene. Waal sjteit d'r ein hotel en e paar hoezer aan de geasfalteerde weeg. Ouch bevingk ziech hie kesjtièl Geulzicht in neogotische sjtiel. Alle beboewing ies in mergel opgetrokke, dae plaatselik gewonne ies in de berg. In deze berg bevingk ziech 'n grotcafé-restaurant, "de caverne de Geulhem". De Barakkeberg löp parallel aan de Geulemerberg, dae 'n paar hónderd maetersj nao 't weste liek. Bovenop liek de oastelike beboewing van 't kèrkdörp Berg. Aan de voot sjtruimp de Geul en sjtrek ziech 't Ingendal (baemde) oet.
Lektromagnetisme
Elektromagnetisme is de studie vanne letrikveljer en magnetische veljer. 't Is de fysica van 't lektromagnetisch veldj: e vectorveldj det de ganse ruumdje besleitj en besteitj oet twieë componente: 't letrikveldj en 't magnetisch veldj. De twieë componente bewaege zich ummer loeadrech op einanger dore ruumdje mitte leechsnelheid. De term lektrodynamica wuuertj sómtieds gebroek veure kómbinaasje van lektromagnetisme en mechanica aan te duje.
30 oktober
30 oktober is de 303de daag van 't jaor (304de daag in ein sjrikkeljaor) in de Gregoriaanse kalender. Nog 62 daag pes 't eindj van 't jaor.
Gebäörtenisse
thumb|right|200px|De Kanaaltunnel, in 1990 is de verbènjing tot sjtand gekómme.
Gesjtorve
thumb|right|150px|Henry Dunant, gesjtorve op 30 oktober 1910.
Kribstal
'ne Kribstal is 'ne stal dae duk mit Kersmis door minse thoés opgezatte wuurt. 'ne Kribstal besteit oét 'ne stal, ein krib mit dao-in kiendje Jezus, Jozef, Maria, 'nen aezel en 'nen os. Duk zien e paar herders mit 'n aantal sjöpkes en de dreej wiéze oet 't oeëste ouk ongerdeil van de kribstal.
Metallurgie
Metallurgie (Aadgrieks: μέταλλον métallon "metaal, erts", oarsprunkelik "mien, (stein)groof" en ἐργον ergon "wirk") is de praktiek en de weitesjap óm ertse te vinje, winne en bewirke toet e metaal. De weitesjap is e deilgebied van de matterjaalkónde det zich besjeftig mit de studie van de netuurkundige en sjeikundige gedraginge van de metale en häör mingsels, de legeringe. 't Deilgebied extractiev metallurgie wuèrtj sómtieds ouch kórtewaeg "metallurgie" geneump en besjeftig zich mit 't winne van metale oet ertse of aafvalstruime.
In taengestèlling toet anger ingenieurs bestudeertj 'ne metallurg d'n invlood van de samestèlling en de behanjelinge op de microscopische structuur van metale en van de structuur op häör eigesjappe. 'ne Metallurg bestudeertj de structuur die te gróndjslaag ligk aan de specefieke eigesjappe die de mechanische, lektrische of boewkundigen ingenieur nuèdig haet. De technieke veur de structuur te bestudere waere metallografie geneump.
Me wiltj oetènjelik de volgendje eigesjappe bereike:
Dublin
Dublin (Iers: Baile Átha Cliath) is de houfstad van Ierlandj enne houfstad van 't graofsjap Dublin inne pervinsje Leinster. De stad ligk vriewaal halverwaeges ane oeaskus van 't eilandj ane Dublin Bay, 'n inham vanne Ierse Zieë, en wuuertj van oeas nao wès doorsni-jje dore reveer de Liffey. In 2011 talj de stad 527.612 inwoeaners.
Dublin is róndj 988 gestif dore Vikinge en is saer daen tied 'n metropool gewaore mit mieër es e miljoen inwoeaners in 't groeatsteielik gebied. De naam kump van Dubh Linn, det Aadiers is veur "zwarte pool" of "zwart water"; 'n verwiezing nao 'n nederzètting die volges sómmige euvereinkump mit 't hujig Dublin, aafkómstig vanne Grieksen astronoom Ptolemeus, róndj 't jaor 140. Hae haw 't euver 'n stad die d'r Eblana neumdje.