cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Reewoude
In Reewoude gelje specifieke boewregele.
Europees Verdraag väor de Rechte van de Miens
thumb|350px|Rechszaal van 't Europees Hof väör de Rechte van d'r Miensj 't Europees Verdraag väor de Rechte van de Miens of EVRM (Raome, 1950) is 't belangriekste mienserechteverdraag van Europa. Dit verdraag is gesjlaote tösje de lenj van de Raod van Europa. Det zeen de lenj van de Europese Unie, plus nog zo'n twintjig anger Europese lenj, wie beväorbildj Zjwitserlandj, Turkieje of Ruslandj.
Klassieke grondjrechte
De klassieke grondjrechte zeen vrieheidsrechte. Det betaekentj det dees rechte de burger ei minimum aan perseunlike ruumte motte gaeve taegenäover de äoverheid. 't Is de äoverheid verbaoje om zich te bemeuje mit de perseunlike beslissinge en utinge van de burger binne de eige laevessjfeer die door de klassieke grondjrechte waert gesjaope.
Betaekenis EVRM binne versjillende lenj
Alle lenj van de Europese Unie zeen op grondj van 't EU-verdraag verplichtj om zich bie 't EVRM aan te sjloete. De betaekenis van het EVRM binne de versjillende lenj löptj aevel beheurlik oetein. Det haet te doon mit karakteristieke van 't nationaal rech.
Betekenis vör Nederlandse rechsorde
In Nederland is de betaekenis van het EVRM groot. Rechters toetse heel dök hanjelinge van de äoverheid aan het EVRM. Det hingtj same mit twee factore.
1) internationaal rech - wie het EVRM - geldtj binnen de Nederlandse rechsorde;
2) toetsing van de wèt aan de grondjwèt is in Nederland verbaoje (art. 120 Grondjwèt). 'n Nederlandse wèt die op gesjpanne voot sjteit mit ei grondjrech, wört door de Nederlandse rechter dus al vlot aan het EVRM, en neet aan os eige Grondjwèt getoetst. Toet op grote heugte kin gezagdj waere det de toetsing van de wèt aan 't EVRM in Nederland de letse decennia 'n betaekenis haet gekrege die vergeliekbaar is mit die van de toetsing van de wèt aan de eige, nationaal constitutie door 't 'US Supreme Court' in de VS of 't 'Bundesverfassungsgericht' in Duutjslandj.
Betekenis vör Belzje rechsorde
Op 't Belsj is d'r 'Raod van Sjtaote' 't insjtituut oeë me de Belzje, Vlamsje en Welsje wètte juridisch kan laote toetse an de groondwèt. In 2008 deeg de bevoegde Nederlandstalige kamer van dizze Raod de oetsjpraak dat de Roondsjtuurbreve rechsgeldig zeunt mèt de motivering dat Vlaandere neet wilt dat de de facto twieëtalige faciliteitegemèngdes wie Voere de jure twieëtalige gemengdes werre. D'r Raod van Sjtaote besjteet oet polletiek beneumde, n.l. Vlamsje of Welzje rechters. Ömdat örsj alle rechsmiddele in 't ège laand naogegange mòtte werre vördat me 'n wèt kan laote toetse bie de EVRM, is juridisch verwaer va burgers taege de Roondsjtuurbreve politiek geblokkeerd.
Betekenis vör Duutsje rechsorde
In beväorbildj Duutsjlandj is de betaekenis van 't EVRM heel beprektj: internationaal rech wirktj in Duutsjlandj juust neet binne de intern rechsorde én de wèt kin door het 'Bundesverfassungsgericht' (de Duutjs constitutioneel rechter) aan de eige grondjwèt getoetst waere.
Europees Hof väör de Rechte van d'r miensj
Väor alle bie 't EVRM aangesjlaote lenj geldtj äovriges, det de burger es d'r de nationaal rechsmiddele om taege de äoverheid te procedere haet oetgeputj, bie het Europees Haof väör de Rechte van de Miens 'n klacht taege ziene eige sjtaot kin indeene. Dit rech is óp 't Belsj, zoewie hiebaove oetgelach, vör sommige kwesties polletiek geblokkeerd.
Vestigingsplaatsj en adres
't Hof is gevestigd in Straatsburg.
25 december
Kaersjmes, viering van de geboorte van Zjezus Christus
Bjarkøy
thumb|De ligking van Bjarkøy in de pervincie Troms. Bjarkøy is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Troms in Nórwaeg. De gemeinte had 537 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 75,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 7,2. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1915.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 6,2% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Rumes
thumb|Locatie va Rumes in Henegouwe. Rumes is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Doornik. Op 'n oppervlakde va 23,72 km² wonne 5.202 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 219 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|De Sint-Pieëterskèrk va Rumes. La Glanerie en Taintignies.
Nieuwegein
thumb|Ligking vaan Nieuwegein in Utrei Nieuwegein is 'n gemeinte en stad in de Nederlandse provincie Utrei, mèt op 1 juni 2005 61.332 inwoeners. De stad ligk ten zuie vaan de stad Utrei en is in d'n twintegsten iew oontstande es häör veurstad.
Stadsfuncties
De meiste inwuners wèrke neet in de gemeinte zelf, mer in Utrei. Nieuwegein is daodoor e typisch veurbeeld vaan 'n slaopstad. Toch vint me ouch hei wel arbeidsplaotse, zoewel in de deenstesector (Plettenburg, Het Klooster) es in de industriesector (Laagraven).
Niewegein is mèt 'ne sneltram mèt Utrei en IJsselstein verboonde en ligk aon de otosnelweeg A2, A12, en A27.
Marc Delissen
Marcus Johannes Elisabeth Leopold (Marc) Delissen (Amsterdam, 14 jannewarie 1965) is 'ne veurmalige Nederlandjse hockeyer, dae in zien carrière 261 interlandjs sjpeelde veur de Nederlandjse nationale ploog. Hae scoorde in dees wedsjtrieje 98 keër.
Nieuwegein
Historie
Op de plaots woe noe Niewegein ligk laoge iewelaank twie dörper, Jutphaas en Vreeswijk. Wie vaanaof de jaore zesteg vaan de twintegste iew 'nen trend vaan suburbanisatie, verveursteideleking, op geng kaom, zoch me nao locaties woe me dit perces kós oetveure. De Ierste Nota Ruimdeleke Ordening woort speciaol veur dit beleid gesjreve. Me besloot 't bouwe vaan groete nui wieke in 't Greun Hart tege te hawwe en de veurstei op zeker plekke te concentrere. Oetindelek woorte Jutphaas en Vreeswijk same aongeweze es greujkern veur de stad Utrei (neve 't kortbij Houten); ze zouwe daan in ein gemeinte mote opgoon. Me koos veur de naom Nieuwegein, gebaseerd op de aw stad Gein (Geyn), die in de veertiende iew verweus woort en tösse Jutphaas en Vreeswijk in gelege had. Op 1 juli 1971 waor de fusie e feit.
Marc Delissen
Loupbaan
Delissen woort gebaore in Amsterdam mer greujde op in ’t Limburgse Maorveldj biej Gäöl. Hae sjpeelde mèt ziene broor Robbert – later ouch international – biej de Hockeyclub Gelaen, die door hun toedoon van de veerde nao de eësjte klas promeveerde. Later góng hae sjpele biej HOC Gazellen Combinatie (HGC) in Wassenaar, wó hae in de vootsjpaore trooj van ziene vormgaever Wouter Leefers. Hae maakde op neugetieënjaorige laeftied, op 21 oktober 1984, zien interlandjdebuut in de oefenwedsjtried Nederlandj-Ierlandj (1-0) in Londe.
Hae wón mèt HGC tweë landjstitele: in 1990 en 1996. Mèt 't Nederlands èlftal woort hae in 1987 Europees kampioen en in 1990 waereldkampioen. Mèt ’t nationale team nóm hae es sjpelbepaolende middeveldjer en 'valsje sjpits' drie keër deil aan de Olympische Sjpele, in 1988, 1992 en 1996. Naodat hae in 1988 in Seoel al èns de brónze medajje hej gewónne, behaolde hae in 1996 in Atalanta zien groatste succes door dao de gouwe medajje te winne. In 2000 waas hae es assistent-bóndjscoach van Maurits Hendriks opnuuj succesvol wiej zien team mèt ein gouwe medajje de Olympische titel prolongeerde. Es sjpeler droog hae ouch jaorelank de aanveurdersbandj biej ’t Nederlandjs èlftal.
Delissen is nao zien loupbaan es hockeyer wirkzaam es advocaat in Den Haag en van midde 2002 pes ’t veurjaor van 2005 hoofcoach biej de mannehockeyploog van HGC.
Elektromagnetische straoling
Elektromagnetische straoling is 'n zelfveurtplantende trillende golfbeweging oet elektrische en magnetische velde. In inge zin geit 'n um ziech vrij veurbewegende golve, in breie zin um alle elektromagnetische golve, ouch wienie die neet vrij kint bewege (beveurbeeld leech door 'ne glaasvezel of elektrische energie door 'ne stroumkabel). Elektromagnetische straoling heet in tegestèlling tot mechanische golve geinen draoger nujeg; integedeil, materie hèlt straolingsgolve tege. EM-straoling is 'nen draoger vaan energie en impuls, die vrij kinne koume es de straoling interageert mèt materie.
EM-straoling plant ziech in e vacuüm veurt mèt 'n snelheid vaan 299.792.458 m/s, ofwel de leechsnelheid.
't Elektromagnetisch spectrum
Elektromagnetische straoling kump in 'n extreem groet spectrum veur, en in väöl versjijningsvörm. 't Modèl wat me hanteert is contra-intuïtief: de besjouwer heet vaan nature neet de neiging ziechbaar leech, radiogolve en röntgenstraole es wezelek 'tzelfde fenomeen te zien, umtot hun versjijningsvörm zoe hendeg versjèlle.
De straoling liet ziech verdeile in 'n logaritmische sjaol vaan korte nao lang golflengde (oetgedrök in meters), en naovenant vaan hoeg nao lieg frequentie (oetgedrök in hertz). Gammastraoling heet de hoegste freqintie en de kortste golve, ELF-radiogolve höbbe de liegste frequintie en de langste golve.
Wil Willems
Wil Willems (Gelaen, 13 juni 1944 – Gelaen, 14 jannewarie 2011) waas 'ne Nederlandjse atleet.
Willems waas 'ne middellangeaafsjtandslouper dae mèt name gesjpecialiseerd waas in de steeplechase. Es lid van 't Mesjtreechse Kimbria waas hae in de jaore 1966 pes 1971 Nederlandjs recordhawwer op 't nummer 3000 m steeplechase en hae woort ouch vief keër Nederlandjs kampioen in dees disciplien. Zien lètste record, dat in 1971 woort verbaeterd door Egbert Nijstad, vestigde hae op 21 juli 1968 in 't Italiaanse Brescia. In deze wedsjtried leep hae ouch de limiet veur deilname aan de Olymische Sjpele van 1968 in Mexico City, mer ómdat hae neet biej de bèste twelf op de waereldranglies sjtóng, moosj hae vormbehawd toane biej 'ne race in Zagreb. Door extreem waersómsjtendigheje ónger dae wedsjtried zaog hae ziene Olympische druim aevel in rouk opgaon, dit óndanks dat hae biej eine wedsjtried in Brussel de waereldtopper Miel Puttemans ouch al èns haw versjlage.
Mörge (Heële)
Mörge is 'n buurt va Heële bei Welte. 't Vörmt 't noardelig deel van 't plaatsjke Welte en besjteet vuurnamelig oet noakrieëgse wuëninge. De buurt litt t'n oeëste va d'r A76.
Mörge
Mörge kan verwieze nao:
Heks (Limburg)
thumb|250px|Kesjtieël van Hex Heks is 'n dörp in de gemèngde Hiër in de Belzje provincie Limburg. In dit dörp liegkt 't Kesjtieël van Heks, dat in d'r 18de ieëw èègendom waor va F.K. de Velbrück, preens-bisjop van 't preensbisdom Luuk. Noe wert 't kesjtieël op gezatte tieje aoëpegesjèld vör bezeukers en haat 'ne oetzoonderleke gevariëerde greuntetuin en roeëzetuin.
Germaans-Romaanse taalgrens
De grens tösje Germaanse tale en Ròmaanse tale ès vör 't Limburgs va belang vanaaf Diest bies Eupe. In brèjjer verbaand löpt ze van de Noord-Zieë bies an 's Hertogenwald.
Ze liet al ènnige ieëwe vaas.
Dis taalgrens is in de dialectologie väör 't Zuud-Wes-Nederfrankisch - kort gezag 't Limburgs - va belang va Diest bies Eupe.
Politiek belang
Väör de taalkunde van't Nederlands, 't Frans en 't Duutsj -tale die in dit gebied appart of mit z'n twieë de officiëel tale zeunt - is dis ieëwe-ow grens va neet te oondersjatte belang um de substraatwirking van die grens in de versjillende sjtandaardtale te kinne blieve maeëte.
Mèt de tekening van 't Verdraag van d'r Raod van Europa wat minderhèèdstale en nationale minderhede aa-gèèt hoeft dis grens neet mie automatisch ooch 'n (deel)sjtaotsgrens te zieë.
Time
thumb|De ligking van Time in de pervincie Rogaland. Time is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Rogaland in Nórwaeg. De gemeinte had 14.807 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 181,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 81,8. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 1121.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,9% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Pirahã (taol)
't Pirahã, ouch wel Mura-Pirahã, is 'n inheimse taol in de staot Amazonas in Brazilië. Ze weurt gesproke door de naoventrint 300 leie vaan de gelieknaomege stam, die verspreid euver ach dörper aon de revier de Maici woene. 't Is vaanajds e dialek vaan 't Mura, meh umtot de aander Mura-stamme hun taol höbbe laote valle zien Mura en Pirahã in de praktijk synonieme gewore. Ouch 't meugelek verwant Matanawi is oetgestorve en te slech bekind veur 't mèt zekerheid aon 't Pirahã te binde.
't Aontal taolkundege wat oersprunkelek oonderzeuk nao de taol heet gedoon is klein, umtot 't volk lesteg te bereike is en de taol ouch neet gemekelek vèlt te liere. Die paar die 't höbbe gedoon, höbbe aon de taol 'n paar oetzunderleke eigesjappe touwgesjreve, wie 'n extreem klein aontal foneme, 't gans oontbreke vaan getalle en 't oontbreke vaan wäörd veur verwante en kleure. Die lèste eigesjappe zouwe verband hawwe mèt hun cultuur en zoedoende de Sapir-Whorfhypothees oondersteune. Dees beweringe zien in de taolkundege gemeinsjap controversieel oontvaange.
De taol weurt neet acuut bedreig, umtot de Pirahã oonderein ummer hun eige taol spreke en hoegoet get rudimentair Portugees kinne.
Bevoukingsdeechde
right|400px De bevoukingsdeechde geuf de verhauwing aan tösse 't aantal inwoener en 't oppervlak van e bestömp topografes gebeed. Meistal weurd de bevoukingsdeechde oetgedrök in 't aantal inwoener per veerkante killemaeter (dèk 't landjoppervlak, meh soms ouch totaal oppervlak).
Leeuwarden
Leeuwarden (Fries: Ljouwert, Stadsfries: Leewarden) is de hoofsjtad van de Nederlandse provincie Friesland.
Sjtadsfuncties
Es administratief centrum van Friesland herberg Leeuwarden 'n aantal bestuursapparate, wie 't provinciehoes en d'n tribunaal. Sins de koms van de Achmea-tore, e hoonderd meter hoeg kentoorgeboew, is de sjtad ouch e veurnaom deenstecentrum. Saer de fusies van 2014 en 2018 (zuug ónder) haet de sjtad ouch 'ne neet te verwaarloeze agrarische sector.
Sjtadsgeziech
thumb|right|Oldehove 't Sjtadsgeziech van Leeuwarden weurt gedómmeneerd door de ierder geneumden Achmea-tore. 't Awd symbool van de sjtad is de Oldehove, 'ne sjeif gezakde gotische tore zónder biebehurende kèrk. Wiejers sjteit dao de Bonifatiuskèrk, geboewd door de Limburgsen arsjitek P.J.H. Cuypers in neogotische sjtiel.
Historie
Leeuwarden moot te lèste in de negende ieuw oontstoon zien, aon de Middelzie; 'ne later in de Middelieuwe ingepolderde zie-erm. Dao óntwikkelde ziech 'ne laevendegen handel op Oos-Europa. In 1435 verkraog de plaats sjtadsrechte.
In d'n Tachtegjaoregen Oorlog sloot de sjtad ziech aan bie de prins van Oranje. In de zeventiende ieuw kinde de sjtad groete veurspood en haw oongeveer 26.000 inweuners; mie es Groninge op dat memènt. In de negentiende ieuw verveel de sjtad. Op vriedeg 16 november 1951 vónt hie de Kneppelfreed ("Knöppelvriedeg") plaats: gewelddadeg relle van Friestalege die veur 't gebroek van hun taal opkaome mèt de politie.
In 1944 woort Leeuwarden oetgebreid mèt 't zuielek 'trimdiel' vaan Leeuwarderadeel. In 2014 kraog de gemeinte e stök vaan de daan opgelufde gemeinte Boarnsterhim. In 2018 volgde 't restant vaan Leeuwarderadeel en e stök vaan de daan ouch opgelufde gemeinte Littenseradiel. Heidoor naom de gemeinte sterk in oppervlaakde touw en raakde ze lendeleker vaan karakter es ze veurheer waor.
Kerne
De gemeinte umvat neve de stad Leeuwarden nog de kerne Baard*, Bears* (Beers), Britsum, Cornjum (Koarnjum), Eagum* (Aegum), Easterlittens* (Oosterlittens), Finkum (Feinsum), Friens*, Grou* (Grouw), Goutum, Hempens-Teerns (Himpens-Tearns), Hijum, Hilaard* (Hijlaard), Húns* (Huins), Idaerd* (Idaard), Jellum*, Jelsum, Jirnsum* (Irnsum), Jorwert* (Jorwerd), Lekkum, Leons* (Lions), Mantgum*, Oude Leije (Aldeleie), Roordahuzum* (Roordahuizum), Snakkerburen (Snakkerbuorren), Stiens, Swichum, Wergea* (Warga), Warstiens*, Warten*, Weidum*, Wijtgaard (Wytgaard), Wirdum (Wurdum) en deile vaan de gehuchte Bartlehiem en Vrouwbuurtstermolen.
In de gemeintes Boarnsterhim en Littenseradiel waore de Friese plaotsnaome officieel. Nao de annexatie is dat zoe gebleve; de Nederlandse naome weure koelek gebruuk. In de plaotse die vaanajds bij de gemeintes Leeuwarden en Leeuwarderadeel hoorte zien evels de Nederlandse naome officieel. Heibove steit ummer de officiële naom iers en daonao d'n alternatieve naom (wienie 'r vaan d'n officiële versjèlt) tösse häökskes. De officieel naome die Friestaoleg zien, zien mèt e stereke aongegeve.
Kesjteël Wittem
thumb|300px|right|Kesjteël Wittem te Wittem Kesjteël Wittem ligk aan de Wittemer Allee in de gemeinte Gulpe-Wittem (Zuud-Limburg) en is geneump nao 't dörp Wittem.
Besjrieving van ’t kesjteël
’t Kesjteël ligk op ’n terrein mèt reste van twee ómgrachtinge en besjteit oet twee in 'ne winkelhaok gelaege vleugele mèt dao tösje 'ne 13e eëuwse oetgeboewde rónje taore aan de boetehook. 't Is opgetrokke oet Nivelsjteiner zandjsjtein blokke. In de bènnehook bevundj zich ’n neogotisch veurportaol. Aan de noordhook van de 15e eëuwse oasvleugel zint nog de aanzette van 'ne veurmalige achkèntjige hookarkel zichbaar. Allebei de vleugele höbbe kruusvinstere en zint veurzeen van ènnige sjeetsjleuve. De zuidvleugel haet 'ne kelder mèt mergelsjteine gewelve, de oasvleugel haet 'ne kelder mèt tongewelf oet baksjtein. De rónje hooktaore haet 'n gemetseld koepelgewelf. Inwendig haet de oasvleugel ’n neogotisch trappehoes en ’n sjöcpefónj mèt 't monogram van Simpon Merckelbach.
Biej ’t kesjteël ligk 'ne kesjteël haof óm ’n bènneplaatsj en wovan ’t awtste deil sjtamt oet de 16e eeuw en is opgetrokke mèt mergelsjteine sjpeklaoge en hookblök. ’t Witgesjilderde paortgeboew mèt pachterweuning haet 'ne toegemetselde sjpitsbaogvórmige paortdoorgank mèt 'ne ómrankte nis en ’n waopesjild oet 1538.
Gesjiedenis en beweuners van Wittem
De awtste benaming van Wittem is Witheim. 't Beteikent hoes (heim) biej de eik (witte). Oats waas de plaatsj Wittem, wat oppervlak betruf, de groatste gemeinte van Nederland. De gesjiedenis van Wittem kènt heël wat belangrieke name. Ambiorix versjloog d'r in 54 veur Christus de Remeine en paus Leo de III rösde d'r oet wie 'r óngerwaeg waas nao Tóngere. Ouch de Noormanne kaome d'r langs wie ze de sjtad Aoke veroverde. Karel V, mèr ouch Willem van Oranje en tsaar Peter de Groate verbleve d'r. Dat ’t kesjteël zoa dèks door belangrieke luuj bezoch woort, hèj alles te make met de ligking van Wittem hauverwaege Mesjtreech en Aoke. Aoke waas vreuger ein keizersjtad: Karel de Groate en ouch Karel V woorte dao tot keizer gekroand. Zie sjlepe Hij sjlepe in 't kesjteël veurdat ze veur hun kroaning nao de Dóm van Aoke aafreisde. Es vorste vanoet Brussel via Mesjtreech ónger waeg ware nao Aoke (of Kölle), dan koosjte zie hun paerd in Wittem laote oetröste. De waeg van Mesjtreech via Wittem nao Aoke haet noe de riekswaeg, mèr vreuger woort 't de Aw Heirbaan geneump. Die woort oats door de Remeine aangelag en verbóndj de aw sjtaej Tóngere en Aoke mèt ein.
'n Anger raeje wóróm de ligking van Wittem zoa belangriek is, is dat in de ómgaeving van Wittem ’n baekdal is en 't 'r nogal moerassig is door de aanwezigheid van tweë groate baeke, de Selzerbeek en de Gäöl die dao same kómme. In dees buurt woorte daoróm vreuger völ watermeules geboewd veur ’t male van graan, mèr ouch veur de opkómmende textielindustrie. Ónger angere de femilies von Clermont oet Vaols en Merckelbach  oet Wittem brachte 't tot groate riekdóm.
Awtse gesjiedenis van kesjteël Wittem
De awtste vermelding van Kesjteël Wittem sjtamt oet ómsjtreeks 1125. In daen tied waas ’t landjgood Wittem, mèt daobiej 'n nog neet erg groate börch in de vorm van 'ne donjon, in bezit van Guda, de echgenote van Thibald van Voere, Heër van Valkeberg. Es weduwe sjónk zie häör bezit aan de abdie van St. Jacques in Luuk en trok zich tegeliek trök op de abdie.
Later kaom ’t in bezit van 'n femilie die De Julemont haede. Dees femilie sjtamde oet 't gebied róndj 't Prinsbisdóm Luuk, 'n groate riddermatige femilie, mèt ’n aantal vertakkinge, die te zame ouch waal woorte aangeduud es de Scavendriesch. Toen dees femilie Wittem in bezit kreeg, boewde ze 'ne groate sjteine taore biej de Sinzelbaek. Dat waas 't feitelike begin van kesjteël Wittem. 't Waope van de Scavendriesch waas 'n road, gekarteld kruus op 'n gaele achtergróndj. Vlak veur 'ne aanval hèje ze de geweunte óm julemont te sjreiwe. Vandao hunne bienaam: Julemont. Hun waope is nog ummer te vènje biej de ingank van 't kesjteël.
Al heël sjnel sjpeelde de rónje taore, dae doe al kesjteël Wittem woort geneump, 'n rol biej sjermutselinge tösje allerlei hertoge. Zoa kreeg 'ne Brabantse graaf op 'n zeker mement ruzie mèt de Hertog van Gelderland. Allebei wolle ze Mesjtreech en 't Hertogdóm Limburg, 'n gebeed róndj Mesjtreecht - wo-ónger Wittem - höbbe. De ridders van de Scavendriesch koze de kantj van Gelre behauve de Heër van Wittem Arnold II, dae koos de kantj van de graaf. In de buurt van Kölle vónj d'r op 5 juni 1288 'ne groate veldjslaag plaats dae bekènd is es de Sjlaag bie Woeringe en gewónne is door Jan Van Brabant. Oet dankbaarheid veur de sjteun van Arnold sjónk de graaf häöm de heërlikheid Ieëpe wie hae trouwde mèt Jutta van Mulrepas.
In 1466 woort Wittem eigedóm van Dirk van Pallandt, dae daoveur ouch al plaatsjvervangend drossaard van Valkeberg waas en ein van de meis sjtriedlöstige kriegsluuj van ziene tied waas. In 1520 verheef Karel V Wittem ónger Erhard van Pallandt, 'ne minderjaorige zoon van Anna van Culemborg, tot ’n Vrieje Heërlikheid. Teveure hèj Karel V op ’t kesjteël euvernach, toen hae op waeg waas nao Aoke óm tot keizer gekroand te waere (dat waas op 25 oktober 1520). In 1568 biej ’t begin van de 80-jaorige aorlog koos Floris I van Pallandt de kantj van Willem van Oranje, wonao ’t kesjteël door Alva in besjlaag woort genómme en Floris van Pallandt moosj doe vluchte en gong nao Brussel. In zien weuning in Brussel woort ’t verzeuksjrif verbóndj der Edele opgesjtèld en óngerteikent es protes taenge de door de Sjpanjaarde ingesjtèlde Inquisitie. Oranje veroverde ’t kesjteël op de Sjpanjaarde mèr in 1569 veroverde die ’t weer trök, wonao ’t verrinneweert woort.
Berg (Sømna)
Berg is 'n plaats in de Noorse gemeinte Sømna, in de pervincie Nordlandj. Berg tèlde 475 inweuners in 2007 en haet 'n oppervlakde van 0,65 km².
Steenput
thumb|Locatie va Steenput in Henegouwe. Steenput (Fraans: Estaimpuis) is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Doornik. Op 'n oppervlakde va 31,75 km² wonne 10.098 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 318 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|De kèrk va Steenput. Bailleul, Steenvoorde (Estaimbourg), Evernijs (Evregnies), Leers-Noord (Leers-Nord; gemèngdehoes), Néchin en Sint-Legiers (Saint-Léger).
Kelpe-Oler
Kelpe-Oler (Nederlands: Kelpen-Oler) is 'n dörp in de Nederlands-Limbörgse gemèndje Leudal. Kelpe-Oler behuuërtj sinds 2007 bie de gemindje Leudal. Daoveur maakdje 't same mèt de kerne Baoksem, Gratem en Heitse deil oet van de gemèndje Heitse.
De gehuchte Kelpe en Oler
Kelpe en Oler, twieë gehuchte die tot de twintjigste ieëw van ein waerdje gesjeie. Inne ómgaeving vanne veurmalige stasie Kelpe is beginnendje bebouwing van Kelpe te zeen. Inne ómgaeving vanne brandjwaerkazerne is de beginnendje bebouwing van Oler te zeen. Door de bouw vanne gezamelike St. Liduinakèrk heet zich inne jaore die volgdje, in dees ómgaeving, ein woeënkern gevormdj. De officiële naam van dit dörp waas Kelpen. Historisch gezeen is deze naam simpelweeg onjuust. Doróm waerdje de naam op 1 januari 1999 verangerdj in Kelpen-Oler. 't Dörp is oetgegruudj tot 'n aanzeenlik dörp van circa 1175 inwoeëners.
St. Liduinakèrk
In 1934 verlieëndje 't bisdom Remunj verlof tot de bouw van 'n gezamelike parochiekèrk veur de gehuchte Kelpe en Oler. In ieërst instantie stóng dees kèrk, die waas ontworpe door de architect Jos Cuypers en ziene zoon Pierre Cuypers jr., nao häör voltoeëjing in 1936, gans allein in 't ontginningslandjsjap. Mer al snel vormdje zich 'n gezamelike woeënkern (Kelpe-Oler), woeëbie de parochiekèrk as kiemcel fungeerdje. De kèrk waerdje op instigatie van rector (en later de ieërste pastoeër) H. Hogeland gewiedj ane Heilige Liduina van Sjiedam. Kelpe-Oler waas en is nog steeds de enige parochie in Limburg dae aan dees heilige is gewiedj. Op 10 juni 2012 veerdje de St. Liduinakèrk häör 75 jaorig bestaon.
Ieërste vermeldjing
De ieërste vermeldjing van Kelpe en Oler kömtj veur in 'n oorkonde oet 't jaor 1329, woeëbie Gerard, hieër van Graafsjap Heur, zien vrie-erfgood Wèssem mèt al zien ongerhuuërighede in lieën opdraagdj aan Willem van Gulik. As behuuërendje onger Wèssem waerdje daobie onger mieër vermeldj "villarum de Kelpen et de Oirle", oftewel de gehuchte Kelpe en Oler. 'n Paar bodemvonste, wie urne en steine gebroeksveurwerpe, in zoeëwaal Kelpe as Oler, wieze d'r toch op det dit gebied ouch in de prehistorie reeds bewoeëndj waerdje.
Vereiniginge
In Kelpe-Oler zeen diverse vereiniginge actief. Tot 't sezoen 2012-2013 haaj 't dörp 'n eige amateurvoetbalvereiniging, de VV KOC, die in det jaor mèt de club oet Gratem opging in VV GKC. In 2016 kloptje de veurzitters vanne voetbalclubs VV GKC, RKESV (Èl) en RKHVC (Hunsel) aan bie de gemèndje mèt 't veurnömme óm te gaon fusere. Oet 'n locatiestudie kwoom nao veure det de Oranjestraot in Kelpe-Oler de veurkeur haaj. Op 19 november 2019 stèldje 't college in 'n raodsveurstèl 't investeringskrediet van €5,4 miljoen vast woeëmèt de planne definitief doorgang kóste vinje. 't Is uniek det vereiniginge vriewillig fusere en det is ouch te zeen ane keus vanne noewe naam: DFO '20 (Door Fusie Ontstaan). 't Noewe sportpark mèt biebehuuërendje gebouwe en infrastructuur zal in 2021 volledig waere opgeleverdj en de vereiniging zal zo'n 430 spelendje leje tèlle.
Weeg
Kelpe-Oler is veural bekèndj van ziene eige aafslaag op de Rieksweeg 2. Deze aafslaag is ope vanaaf de opestèlling van 't traject Kelpe-Gratem op 7 mei 1966. De aafslaag verbindj de Rieksweeg 2 mèt de Provincialeweeg N280 tösse Wieërt-Remunj
Spoor
Kelpe besjikdje euver zien eige stasie gelaege aan de IJzeren Rijn tösse Wieërt en Remunj. De stasie van Kelpe waerdje geopendj op 20 juli 1879 en heet gedeendj as stasie veur goedere- en persoeëneverveur. De stasie kreeg hoeggeieërdje gaste. Zoeë stapdje d'r 's de Russise Tsaar Nicolaas II mèt zien familie die op doortocht waore nao Brussel.
't Ging flink achteroet mèt de stasie, wie bliektj oet 'n tèlling van in- en oetstappendje persoeëne per neuge treine. Juni 1933: zaeve in, vief oet. Dec 1933: èlf in, ach oet. Zoeë gebeurdje 't det d'r vanaaf 15 mei 1934 gein reizigerstreine mieër in Kelpe stopdje, allein nog goederetreine. De stasie is in 1964 gans oet deenst genomme.
Bus
Kelpe-Oler is bereikbaar mèt buslien 76 dae de verbinjing tösse Èl en Brach vormtj en mèt buslien 371 die riedj tusse Wieërt en Rogkel.
Water
Kanaal Wèssem-Ni-jwieërt is naeve de A2 gelaege. D'r is 'n aanlèkplaats veur sjepe in Kelpe-Oler.
Django Reinhardt
thumb|Django Reinhardt Django Reinhardt (Liberchies (Belsj), 23 jannewarie 1910 - Samois-sure-Seine (Frankriek), 16 mei 1953) waas 'ne Belzje gitaris. Hae haw zienen eige stiel worin d'r elemènten oete jazz combineerdje mit ziene segeunderachtergróndj; hie-oet óntstóng de gipsy jazz.
Reinhardt grujdje op op e woonwagekamp bie Peris. Mit ziene jóngere broor lieërdje d'r gitaar, banjo en fjoeal spele. Bie 'ne brandj inne woonwage woort t'r wie d'r achtieën waas zwaor-verlets ane linkse handj, wobie de pink en rinkvinger verlaamp en misvörmp bleve. Hiedoor mós t'r 'n nuuj gitaartechniek aanlieëre.
In 1931 kwaam Reinhardt veuren ieëste in aanraking mit jazz, door opname van Louis Armstrong en Duke Ellington. Same mit zie broor Joseph Reinhardt (slaaggitaar), Roger Chaput (slaaggitaar), Stéphane Grappelli (fjoeal) en Louis Vola (contrabas) richdje d'r 't Quintet du Hot Club de France op. Zie hawwe mit häör ieëste optraeje zoväöl succes det zie drek e platekóntrak kregen aangebaoje.
Django Reinhardt speeldje veural op groeate akoestische gitaar, óntwórpe door Mario Maccaferri en geboewdj bie Henri Selmer. Ziene meziek wuuert ómsjreven es virtueus en riek aan emoties.
Noordkaap (band)
Noordkaap woor 'n Bèlsje Nederlandstaolige rockgroep, róndj de Limburgers Stijn Meuris es zanger en gitaris Lars Van Bambost.
Zjus opgerich winne ze op 1 april 1990 Humo's Rock Rally. Heur cover van Will Tura's Arme Joe laevert nasjonaal erkinning en e platekontrak op.
De bend haw inkele groewte Hollestaolige hits, wie "Ik hou van u" en "Satelliet Suzy".
Noordkaap brach ouch e paar soundtracks veurt: 'Manneken Pis', de debuutfilm van Frank van Passel en 'Alles Moet Weg' van Jan Verheyen.
Noordkaap geuf ze leste kónsert op 1 april 2000. Lars Van Bambost geit gitaar speule bie Novastar en Stijn Meuris rich 'n nuuje band op: Monza.
Bezetting
De bezètting die de Rock Rally wintj, bestuit oet:
Mark Thys weurt vervange deur ne toetsenist, Serge Feys, dae op zien beurt deur opeinvolgendj Hans Francken en Wim De Wilde weurt vervange. Christophe Vaes speelt mondharmica in enkele van Noordkaaps nummers.
Es driej lede opstappe volg 'n tied zónger veul akteveteit. Oetèntelik weurt 'n leste cd opgenome mèt 'n nuuj bezètting:
Maone vaan Saturnus
De planeet Saturnus heet in eder geval 65 maone. 't Is meujelek um 'n sjeiing te make tösse 'n klein maon en 'ne groete brok vaan de ringe.
Eind 2004 waore 35 natuurleke maone en mäönsjes bekind, boevaan 'rs 30 'ne definitieve naom hadde gekrege. Veer maone höbbe 'nen doorsnei tösse 1050 en 1530 km. Titan is mèt 'nen doorsnei van 5150 km 't groetste en die is daomèt dudelek groeter es eus eige Maon. Titan is ouch väöl groeter es de dwergplaneet Pluto en zelfs get groeter es de kleinste echte planeet oet eus zonnestèlsel: Mercurius. Titan bezit daobij 'n atmosfeer. De mieste mäönsjes bestoon oet ies en stein.
In mei 2005 maakde astronome vaan de Universiteit van Hawaï bekind 'n dozijn nui maone oontdèk te höbbe. Dit brach 't aontal op 48 bekinde natuurleke satelliete. De mèt de Subaru-telescoop oontdèkte maone zien klein en onregelmaoteg gevörmp (drei tot zeve kilometer). Op eine nao drejje zie allemaol tege de drejriechting in vaan de aandere Saturnusmaone en ze höbbe bekans twie jaor nudeg veur 'nen umloup. Woersjienelek woorte ze door de gravitatie gevaange en koume vaan boete Saturnus, ze bevinde ziech daan ouch wied vaan de planeet.
De Cassini-Huygens missie heet versjèllende klein mäönsjes oontdèk, boeoonder Methone, Pallene, S/2004 S3, S/2004 S4 en Daphnis.
(*) Veurluipege naome in aofwachting vaan de bevestiging vaan hun baon
Tielt (arrendissement)
't Arrendissement Tielt is ein vanne ach besteurleke arrendissemente van de provincie Wes-Vlaondere. 't Arrendissement haet 'n oppervlak van 329,05 km² en haw op 1 juli 2005 88.500 inwoener.
't Bestuit oet de gemeinte:
Ina Boudier-Bakker
thumb|right Ina Boudier-Bakker (15 aprèl 1875, Amsterdam - 26 december 1966, Utrech) is 'n Nederlandstaolege sjrieverse oet Nederland, die actief waor in 't sjrieversjap sinds 1930. De sjriever is bekind um wèrke wie De klop de deur.
Oeuvre
Hei volg 'n lies vaan beuk vaan de sjriever in de originele Nederlandse taol.
Elio Di Rupo
thumb|Elio Di Rupo Elio Di Rupo (Morlanwelz, provincie Henegouwe, 18 juli 1951) is 'ne Belzje, Franstaolege politicus veur de PS. Heer is börgemeister vaan Berge (Mons) en waor vaan 2011 tot 2014 premier.
Persoenlek en opleiing
Elio Di Rupo woort in 1951 gebore es joonkste vaan zeve in 'n Italiaanse arbeiersfamilie. Van de ganse familie is heer es einege op 't Belsj gebore. Ziene pa storf in 1952 bij e verkiersoongelök; zien ma zat häöm um financieel reies in e weishoes. Oondaanks de ermeuj in zien familie kós heer in Berge sjemie goon studere, boe heer oetindelek e doctoraot in haolde. In zienen studietied kaom heer in contak mèt 't socialisme. Vaan 1977 tot 1978 wèrkden 'r aon de universiteit vaan Leeds in Ingeland.
Politieke loupbaon
In 1982 woort Di Rupo veur 't iers in 'n politieke functie gekoze, en wel es raodslid in Berge, wat heer tot 1985 zouw blieve um 't later weer te weure. In dezelfden tied kaom heer aon 't kabinèt vaan de Waalse minister Philippe Busquin (Begroetinge en Energie). In 1987 stapde heer euver nao de federaol politiek, wie heer in de Kamer vaan Volksvertegewoordegers kaom. Twie jaor later woort heer in 't Europees Parlemint gekoze. Dees functie verwisselden 'r in 1992 veur zien ierste ministersjap: bij de Franstaolege gemeinsjap, es minister vaan Oonderwies en later ouch vaan Media.
Zienen ierste federaole ministerpos kraog heer in 1994. Heer volgde toen Guy Coëme op es minister vaan Verkier en Euverheidsbedrieve en es vicepremier. Heer bleef minister en vice-premier tot 1999. In dat jaor haolde zien partij zwoer verleze, meh moch ze oetindelek toch regere. Di Rupo woort zelf minister-president vaan Wallonië, mer die functie lag heer evels in 2000 al neer umtot heer intösse tot partijveurzitter waor gekoze. In de jaore die volgde herstèlde de partij ziech good bij opeinvolgende verkezinge. Tösse 2005 en 2007 waor Di Rupo obbenuits minister-president, dit nao 't gedwoonge oontslaag vaan Jean-Claude Van Cauwenberghe. Heer woort in 2007 weer aofgelos door Rudy Demotte.
Ouch bij de federaol verkezinge vaan 2010 won de PS weer hendeg, wat häör mèt groete veursprunk de groetste Franstaolege partij maakde. Aon Vlaomse kant evels waor de N-VA, 'n Vlaoms-nationalistische en rechs-conservatief partij, de groetste gewore, wat 't make vaan 'n regering hiel lesteg maakde. Di Rupo en Bart De Wever, veurmaan vaan de N-VA, oonderkóste dit en naome hun verantwoordelekheid es oonderhandelere. Di Rupo woort heibij tot preformateur beneump. Informeel góng me devaan oet tot heer 't premiersjap op ziech zouw goon numme. De versjèlle tösse de oonderhandelende partije bleke evels neet gemekelek op te losse. In mei 2011 kraog heer de functie vaan formateur. Heer publiceerde op 4 juli 'ne nota, dee de N-VA evels aofwees. Daonao gónge de oonderhandelinge zoonder die partij wijer. Mèt 't vertrèk vaan achterein N-VA, FDF en de greun partije kaom de formatie noe indelek good op geng. Op 6 december kós de regering toen d'n eid aoflègke.
Bij de verkezinge in 2014 kaome de rechse partije es winner nao veure (al verloor de PS mer liech). 'n Centrum-rechse coalitie vaan N-VA, Open VLD, CD&V en MR begós al gaw mèt oonderhandelinge, die good veer maond doorte. Mèt de beëideging vaan dees regering op 11 oktober 2014 woort Di Rupo, es ierste PS-kopstök sinds d'n Twiede Wereldoorlog, oppositieleier. Heer gaof in d'n tied vaan de formatie al hel kritiek op de planne vaan de touwkomstege regering.
De Hieërsjtraot
De Hieërsjtraot is e gehuch det bie Zöstere huuertj en veur e groeat deil óm d'n Iezerebósj haer ligk. 't Gehuch ligk oeastelik van 't sjpaor Remunj - Zitterd en ónger de Hei. De volgendje sjtraote huuere bie 't gehuch: Hieërsjtraot, Iessjtraot (richting Iezebrook) en Zösterderwaeg (richting De Nuujsjtad).
Radon
Radon is e sjemisch element mit 't symbool Rn en 't atoeamnómmer 86. 't Is e kluuerloeas aedelgaas.
Alle isotope die bekèndj zeen, zeen radioaktief.
Toepassinge
't Guuef weinig industrieel toepassinge veur radon. Veur medische ènj wuuertj 't sómtieds gebroek bie radioaktief labele, meh dao wuuertj ummer dökker veur alternatieve gekaoze.
Bie 't bestudere van interacties tösse gróndjwater en oppervlakdjewater kan radon 'n wichtige rol spele. Radon verzwindj mekkelik inne lóch. Es in oppervlakdjewater significant verhuuegdje radonconcentraties waere gemaete, kan det meine det instruim van gróndjwater plaatsvindj.
Zeumere
Zeumere, ouch waal ouste geneump, is ’t biejeinrape (laeze) van o.m. aore nao ’t meije van ’t kaore. Dit woort vreuger gedaon door erm luuj die op 'n ermelies sjtónge vermeldj. Tiedes 't Ancien Regime waas allein mèr toegesjtaon óm dit euverdaag te doon, went èns emes dit sjnachs deeg woort dit es deefsjtal besjouwd. Ouch valide luuj en luuj in deens es daagloaner mochte dit neet doon op sjtraofe van ’n geldjboete.
Taengewoordig sjteit zeumere veur ’t beijeinzeuke van allerlei kleinigheje, die me dan 't gezeumers neump.
Etymologie
Zeumere beteikent verzamele van aeteswaar, zjus wie laeze, en dit zeumere deeg me in de hoage zomer, 'n woord dat van zeumere is aafgeleid. Laeze in de beteikenis van passief taalgebroek is pas later óntsjtaon en is ouch 'n vorm van verzamele van kènnis. 'ne Richtige en nuje Limburgse naam veur 'n encyclopedie zauw Zomerbook of Gezeumer kènne zeen.
Trevia
In Limburg en Luuk geuf 't versjeije aerpelboere die gaer höbbe dat luuj op hun veldj, nao de ougs, gaon zeumere. Zoa höbbe ze minder las van 't opkómme van aerpelsjtruuk went ze 'ne tösjeteelt zètte.
Heksewaan
thumb|350px|[[Pamflet Heksefieës, Trier, 1594]] Heksewaan is 'n algemèng miensjelek versjiensel. 't Fenomeen keumt vör bie volkere die geleuve in de wèrking van koeëj geester en hön machsöverdrach op luuj-tovenaere, die aander luuj koeëd wille doeë. 'ne Late variaant op d'r heksewaan waore de 18de ieëwse processe van de bokkeriejersj.
Wat is 'n heks?
In Europa is 'n heks 'ne maan of 'n vrow die geacht wert contact te ha mèt d'r duvel en van höm de mach kriet öm aander te benaodele. thumb|250px|Titelpagina van d'r Heksehamer, Lyon 1669
Juridische en theologische basis van de heksevervolging
't Obscurantisme va christeleke theologe en christeleke kèrke deeg luuj geleuf hechte an 't besjtoeë van hekseriej in de plaatsj van geesteskraenkdes te erkenne. 't Kèrkelek rech van d'r 12de ieëw, d'r Canon Episcopi va 1140, bepaalde dat hekseriej oetgeroejd moes waeëre. De scholastieke theologe oet d'r 13de ieëw, zoewie Albertus d'r Groeëte en Thomas van Aquino bewaerde dat hekse dienaresse van d'r duvel waore. De kèrkeleke inquisitie vermengt dèk ketteriej mèt hekseriej. Jeanne d'Arc en de 14de ieëwse processe in Montaillou zeunt dao 'n vörbeeld van.
D'r Heksehamer
Twieë Duutsje dominicane, J. Sprenger en H. Institoris, publiceerde in 1486 'n haandbook vör heksevervolging, mèt es titel Malleus Malificarum of Heksehamer. Eèdere rechter how dat book toendertied. Friedrich Spee von Langenfeld sjraef 'ne sjerpe kritiek óp d'r Heksehamer en d'r praktijk van die daag.
Oondervraoging en bekentenisse
Alle 'hekse' bekènde oonder folteringe oongeveer de èègeste faote. De rechters sjtèlde ömmersj an èdere beklaagde de èègeste vraoge oet 't haandbook en de oongelökkig koese allèng mer mèt jao of nèè aantwaoërde.
Raod veur 't Limburgs
De Raod veur 't Limburgs is ein commissie van persoeane die door Gedeputeerdje Staote beneump is óm zörg te drage veur 't Limburgs. Dae Raod adviseert ouch Gedeputeerde Staote bie 't te veure taalbeleid.
De Raod veur 't Limburgs is de werkgaever vanne streektaalfunctionaer. Same mit dem veurtj de Raod 't werk oet. De Raod zaet waat de streektaalfunctionaer doon mót en zörg mit d'r veur det 't werk gooj kwaliteit haet.
Wirkwies
De Raod veur 't Limburgs is 'n adviescommissie van Gedeputeerdje Staote van de Provincie Limburg. De Raod óngerzeuk de consequenties van de erkinning van 't Limburgs volges 't Europees handjves veur regionaal tale van de Europese Raod. Daobie óntwikkeltj de Raod veurstèlle veur de wiejer oetveuring van deil II van 't handjves en adviseert hae Gedeputeerdje Staote van Limburg euver 't te veure taalbeleid. Ouch initieert de Raod projecte womit d'n aandach veur de Limburgse streektaal wuuert óngerstuuendj. Dees projecte waere doorgaons in samewirking mit de Limburgse streektaalfunctionaer, Ton van de Wijngaard, oetgeveurdj. De leje van de Raod veur 't Limburgs waere beneump door Gedeputeerde Staten. Zie vertaengewäördige weitesjappelike instèllinge en maotsjappelike en cultureel organisaties oet Limburg en de aangrenzendje gebejer, inclusief 't Pruses en 't Belsj. Wiejer make drie streektaalambassadeurs deil oet van de Raod. Häör specifieke taak is 't promote van 't Limburgs en 't oetdrage van 't provinciaal streektaalbeleid bie 't groeat publiek.
Samestèlling
De Raod veur 't Limburgs is es volg samengestèldj:
Henriëtte d’Oultremont de Wégimont
200px|thumb|right|Henriëtte op 'ne foto oet 1862
Henrica Adriana Ludovica Flora Rijksgravin d'Oultremont de Wégimont (of Henriëtte Adrienne Louise Florée d'Oultremont de Wégimont) waas de dochter van de Waalse H.R. Rieksgraaf Ferdinand L.F.M. d'Oultremont de Wégimont en de Wageningse admiraalsdochter Johanna Susanna Hartsinck. Zie woort gebaore in de Breisjtraot in Mesjtreech. Oet 't huwelik van häör awwesj woorte nog tweë zeuns en tweë döchtesj gebaore. Oet 't eësjte huwelik van häör moder mèt Dirck de Smeth (1754-1779) waas in 1779 al eine zoon Theodorus gebaore. Deze Theodorus woort later Heër van Deurne, Liessel, en Alphen en Rietveld.
Door de verdeenste van häöre groatvader, dae vice-admiraal waas, kaom zie in aanmerking veur 'n hoffunctie, ómdat keuning Willem I ouch luuj oet de zudelike Nederlanden aan 't hof wouw aansjtèlle. Henriette woort hofdame van keuningin Wilhelmina ("Mimi" van Pruse) en ouch Henriëttes zöster Pauline en häör breurs Charles en Ferdinand ware aan 't hof verbónje. Henriëtte waas oetgelaote van aard en veel daoróm van 't begin aaf aan in de sjmaak bie 't vorstepaar. Keuningin Wilhelmina euverleej in oktoaber 1837. De vereinzaamde Willem I deeg Henriette in 1838 'n huweliksaanzeuk. Zie aanvaarde de aanzeuk, al hèj zie aanvankelik ouch bedènkinge.
't Veurgenómme huwelik hèj völ opsjödding veroarzaak, ómdat de wortele van Henriëtte deils in 't net aafgesjeije Belsj laoge, baovedeen waas zie ouch nog van kathelieke hoeze. Zelfs ziene zoon, kroanprins Willem II, prebeerde häöm van van zien huwelik mèt Henriette te weerhawwe. Pas nao 't aaftraeje in 1840 van Willem I waas 't meugelik 't huwelik door te zètte. Op 17 fibberwari 1841 trouw Henriëtte op 49-jaorige laeftied mèt de 68-jaorige Willem I. Biej häör huwelik kroge häöre man en zie de titele Graaf en Gravin van Nassau. 't Paar vestigde zich in 't paleis Unter der Linden in Berlien.
Ierste Devisie 2018/19
2018/19 weurt 't 63e sezoen vaan de Ierste Devisie. Aon de competitie numme 20 teams deil, 16 ierste èlftalle en veer belofte-èlftalle. De kampioen promoveert nao de Ieredevisie; degradatie is dit jaor neet meugelek. Es de kampioen e belofte-èlftal is, promoveert 't hoegs geïndeg ierste team. Nui in de Ierste Devisie zien dit jaor FC Twente (direk gedegradeerd), Roda JC en Sparta Rotterdam (allebei gedegradeerd via de naocompetitie). Twie Limbörgse clubs doen mèt: neve Roda JC späölt ouch MVV drin. Umtot 't contrak mèt hoofsponsor Jupiler in 2018 aofleep; dreug de Ierste Devisie dit jaor de sponsornaom Keuken Kampioen Divisie.
Oostende (arrendissement)
't Arrendissement Oostende is ein vanne ach besteurleke arrendissemente van de provincie Wes-Vlaondere. 't Arrendissement haet 'n oppervlak van 291,60 km² en haw op 1 juli 2005 146.893 inwoener.
Alabama
thumb|right|125px|Veendel vaan Alabama thumb|right|500px|Alabama en de res vaan Amerika Alabama (Spreek oet: Ellebemmaa) is qua inwoenertal de 23ste staot vaan de VS. 't Ligk vaan noord nao zuid oetgestrek langs de weskust vaan 't land, dee grens aon de Groeten Oceaan. De hoofstad is Montgomery Stad. De staot grens aon Mississippi, Georgia, Florida en Kentucky.
Èl
Èl (Nederlands: Ell) is e dörp in de gemèndje Leudal in Nederlands Limburg, tösse Wieërt en Toear, mèt in oktoeëber 2019 1.385 inwoeëners.
Alabama
't Is eigelek neet dudelek boeveur Alabama e roed kruus op de veendel heet stoon, mer woersjienelek is de vlag aofgeleid vaan Spaonse vlagge mèt 't Bourgondisch kruus. De vlag liek ouch väöl op de vlag vaan Ingeland, mer daan umgedrejd. De bijnaom vaan de staot is Yellowhammer State (geelgorsstaot).
Èl
't Dörp steit bekindj óm zien waerstatie, woeë dèk waerextreme waere gemaete. Inne wintjer van 2008/2009 waas hie op 7 jannewari de lieëgste temperateur van Nederland gemaete (-21,8 graod) en inne zomer d'rnao op 20 augustus de hoeëgste (37,0 graod).
Alabama
Geografie
't Oppervlak vaan de staot bedreug 135.765 km² (boevaan 3,2% water). 't Klimaat vaan Alabama kint me 't mies vergelieke mèt 't klimaat vaan Fraankriek, dus e normaal landklimaat.
Sókker
Sókker is 'n aetesmiddel det geassocieerdj wuuertj mit eine vanne primair smake, namelik zeut. Sacharose is 'n disacharied mitte molecuulformuul C12H22O11. De term "sókker" wuuertj ouch gebroek veur te verwieze nao fructose, glucose enne gekrenkdje diabetes mellitus.
Èl
Èl behuuerdje ieëwelank bie 't voorstedóm Toear. Later weurdje 't bie de gemèndje Hunsel ingedaeldj. Sins 1823 heet de plaats e parochiekèrk; de huidige kèrk stamtj oet 1912. Sins 2007 huuertj 't dörp bie de gemèndje Leudal.
Sókker
't Produk sókker wuuertj gemaak van sókkerkroeate, sókkerreet of sókkerpalm middels e raffinaasjpercès. Bie det percès wuuertj de sókker oete plantj opgelos in heit water en middels herkristallisatie en filtratie gezuverdj.
De energie-inhaad van sókker (saccharose) bedruueg 16,8 kJ de gram.
Executieve mach
De executieve mach of oetveurende mach (vaan 't Franse pouvoir exécutif) riffereert nao de mach vaan de polletieke persoene en institute in moderne rechsstaote (veural democratieë) die ziech exclusief bezeg hawwe mèt 't touwpasse vaan aongenomme wètte en mèt 't verzekere tot börgers de aongenomme wètte naoleve. Allewijl riffereert de executieve mach daorum bekans altied nao de regiering.
Sókker
E koolhydraat besteitj oet 'n aantaal C-atome mit mieëder hydroxylgruup (-OH) die zich in 'n ringstructuur bevinje (döks 5- of 6-rink) gevörmp oet 't corresponderendj aldehyde of keton. 'n Monosacharide-einheid kan ouch waere gesjreve mitte brutoformuul (C·H2O)n, litterlik e hydraat van kool(stof).
Executieve mach
't Begrip vaan de executieve mach stamp aof oet 't idee vaan 'n sjeiing vaan machte, ouch wel de Trias Politica geneump. Dit inmiddels centraol begrip binne de politicologie woort geïntroduceerd door Montesquieu (1689 – 1755). Heer stèlde tot de executieve of oetveurende mach 'n dreihook zaw motte veure mèt de legislatieve of wètgevende ach en de judicieel of rechterleke mach. Volges Montesquieu moos de executieve mach ziech veural bezeg hawwe mèt vrei slete, krieg veure, zörge veur de peblieke orde en verdedege vaan 't land.
Alabama
Geografie
't Hoegste punt vaan Alabama is Cheaha Mountain, de res vaan de staot is tamelek plat. 't Liegste punt vaan de staot is Auburn Blocks. Daoneve heet 't ouch de mieste reviere vaan de VS. E paar belaankrieke reviere zien de Mobile, de Tensaw, de Tombigbee, de Alabama, de Chattahoochee, de Coosa, de Tallapoosa en de Tennessee.
Graofsjappe
Alabama besteit uit 67 graofsjappe, boevaan de groetste Baldwin County is, en dee mèt de mieste inwoeners Jefferson County.
Executieve mach
't Begrip vaan de executieve mach, zoe-ouch de res vaan de Trias Politica, is euvergenomme in de ganse Westerse Wereld. Wat sindsdeen centraol is blieve staon is tot de drei machte, zoe-ouch de executieve variant, neet mèt mekaar verboonde mage zien. Iemes dee, of get wat, de executieve mach oetveurd maag daoneve dus gein legislatieve of judicieel mach oet kinne oefene.