cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Muze
Mythologie
De muze waore väörsjtèllinge van de godin als inspirerende krach. Dis 'geestkracht' stong in de aodhèèd geliek an aom of loch. Wat me noe oonder 'geestelijke inspiratie' versjtèèt, waoërt doe besjoewd es lètterlek 'inaome'. Dat kan de betekenis zieë van de notie dat zie keender zeunt van de loch.
Website
De webpagina's stoon op ein of mierdere webservers, die m.b.v. HTTP, 'n protocol um de pagina's via 't internet op te hole, in 'ne webbrowser weure getuind
Gesjiedenis
De ierste on-line website versjeen in 1991. Op 30 april 1993, annonceerde CERN tot het World Wide Web gratis zou zien veur eederein. 'n Kopie vaan de origineel ierste webpagina, gemaak door Tim Berners-Lee steit hei.
Muze
Mythologie
Volgens 'n övverlievering sjoonke de muze os de zaeëvetonige toonsjaal, die 'n weersjpiegeling waor van de 'harmonie der sfere'. Dit waor de hiemelse harmonie, oeëin eedere planeet zich in z'n eege sfeer bewaoëg, terwiel ze daobie dör resonantie eeder hönne èège specifieke klaank väörtbrache. Elke noeét correspondeerde mèt d'r klaank van 'ne kleenker. In 't Fenicische alfabet, dat ooch mèt de muze in verbaand wert gebrach, werre kleenkers neet genoteerd. De muziek der sfere waor de kracht die 't universum bijeenhool.
Trevia
'n Muze is ooch 'ne perzoeën, historisch mètstens 'n vrow, of 'n plaatsj, 'n laandsjap dat 'ne keunstenaer, historisch mètstens 'ne maan, inspireert öm keunswaerke te make. Professioneel keunstenaere kaome d'r mètstens aoëpelek vör oet wae of wat hön muzes zeunt. Aander verzjwake hön poziesje daomèt ömdat ze bie 't aoëpelek erkènne van hun muze ooch motte erkènne dat ze mer 'n rölke sjpäöle in 't sjtuk van ieëmes aandersj.
1789
1786 - 1787 - 1788 - 1789 - 1790 - 1791 - 1792 1789 (MDCCLXXXIX) waor e gewoen jaor wat begós op 'nen donderdag op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|right|200px|Lavoisier thumb|200px|De [[besjtörming van de Bastille]]
Dütsj-Zuudwes-Afrika
thumb|Vaan van Dütsj-Zuudwes-Afrika Dütsj-Zuudwes-Afrika, dat is hüj Namibië, woar van 1884 bis 1919 'n kolonie van 't Dütsj Riek. Vöal plaatsjname erinnere nog aan deë tied, wie Swakopmund en Lüderitz, mar óch d'r naam van d'r Caprivisjtrook dateert oet die periode.
Finnair
Finnair begos häör lang carriere es Aero OY det in 1923 waerdje opgerich. In de oorlog haaj 't eine moeilikke tied maar nao de oorlog wis 't bedrief zich sjnel op te boewe toet ein goodloupendje lochvaartmaatsjappiej. In 1953 waerdje de naam verangerdj in Finnair en sins toen haetj de maatsjappiej de naam in 't logo sjuunsgedröktj sjtaon. Begin jaore '90 waerdje 't logo d'rnaeve geïntroduceerdj. In 1961 kwam de Sud Aviation Caravelle in'ne vloot, 't eerste sjtraolvleegtuug van'ne maatsjappiej, in 1970 gevolg door de DC-8. De maatsjappiej richdje in 2001 ein regionaal maatsjappiej op die mit drie ATR-72's ging vleege. Die maatsjappiej vluugtj bienao onger de aaje naam van Finnair, namelik Aero Airlines.
Huidige vloot
A319, A320, A321, A330-300, A340-300, B757-200W, ERJ-170, ERJ-190, MD-11
Dütsj-Zuudwes-Afrika
In 1915, noa 't oetbreëke van d'r Ieësjte Weltkreeg, bezatde de Zuud-Afrikaanse troepe Dütsj-Zuudwes-Afrika. Bis 1990 regeerde Zuud-Afrika uëver 't gebeed ónger d'r naam Zuudwes-Afrika. Doe hat de bevolking nog lange tied geleëf ónger 'n apartheedsregime. Es gevolg van d'r Zuud-Afrikaanse Grenskreeg is Namibië seër d'r 21e meëts 1990 ónaafhankelig en guëf 't vrei verkezinge vuur alle burgesj.
Toupet
'n Toupet is e haorstök of 'n gedeiltelike pruuk van netuurlik of synthetisch haor det wuuertj gedrage veur gedeiltelike kaalheid te verstaeke, of veur in 't theater. Toupets en haorstökker waere normaliter geassocieerdj mit manskaerele, mer ouch sómmige vrólje gebroeke haorstökker veur häör aanwaezig haor te verlinge. De wuns óm haorstökker te dragen is 'n antjwaord oppe ieëvenaaj meining det kaalheid mit negatieve dinger, wie verajering en neonazisme, verbindj, en kump veur in väöl culture weltwied. Allewiel waere toupets aevel ummer minder gedrage; det haet te make mit nuuj methodes taenge kaalheid, wie haortransplantaasje, en 't algemein geaccepteerdj waere vannen toestandj.
Zonnestèlsel
In 't algemein is e zonnestèlsel e systeem vaan 'n staar die mèt häör zwuurtekrach 'n aontal kleiner werelde - planete, dwergplanete, asteroïdes, komete of zelfs (klein) aander stare - um ziech heer liet drejje. Mie in 't bezunder is 't Zonnestèlsel de naom vaan ei zoe systeem, boetouw o.a. de Eerd, de Maon en de Zon behure.
Telleur
'ne Telleur, telder of tejjer ies eetgerei, 'n platte sjief van geglazuurd aardewerk, porcelein of kunssjtof (sóms van hout of glaas) woa-op 't ete weurt geserveerd, dat me dan metein kèn opete. Telleure besjtoon in diverse maote. Ete van 'ne telleur weurt saer de Miedelièwe toegepas in Europa. Van te veure ote de luuj van sjieve broad, die telloor woorte geneump.
Zonnestèlsel
Us beeld vaan e zonnestèlsel is vaanaof de zeventiende iew geaccepteerd geraak, daankzij ontdekkinge vaan Nicolaus Copernicus en Galileo Galileï.
Telleur
Kleiner vörme heisje telleurke, telderke en tejjerke. Um sop oet te ete gebruuk me 'ne depe telleur of 'ne soptelleur. Ónder tasse sjtoon sjeutelkes.
Telleure zin dèks ónderdeil van 'n gans servies. De vörm en eventueel decoratie volge de mode of sjtiel van d'n tied woa-in ze geproduceerd zin.
Bekènde aardewerkfabricante in Limburg zin: Sphinx en Mosa in Mestreech. Väöl porcelein weurt geimporteerd oet China.
Zonnestèlsel
Beknopde indeiling vaan 't zonnestèlsel
De indeiling is vaan binne nao boete. 'n Lege regel stèlt 'n relatief groete aofstaond en 't begin vaan 'n nui categorie hiemelliechame veur.
staar
Zon
klein planete
gaasreuze/groete planete
komete en kometoïdes
secondair staar (hypothetisch)
Aeroflot
Aeroflot-Russian Airlines (Russisch: Аэрофлот - Российские авиалинии), ouch waal Russian Airlines genumpdj, is de nationaal en grotste lochvaartmaatsjappiej van Ruslandj. De maatsjappiej waerdje op 9 fibberwarie 1923 opgerich es Dobroljot maar sjlechs ach jaor later waerdje de naam al gewijzigdj in Grazjdanski Vozdoesjny Flot, waat burgerlochvloot beteikendj. In 1932 waerdje de naam opnuuj gewijzigdj, deze keer in Aeroflot. Toen de Sovjet-Unie nog communistisch waas, haaj Aeroflot meer vliegtuigen dan welke anger maatsjappiej ter waereld ouch. In 1991 besjtong de vloot van Aeroflot oet leefs 50.000 vleegtuuge, vriejwaal allemaol van Russische aafkoms (Antonovs, Ilyushins, Mil's en Tupolevs). Taegenwoordig haetj Aeroflot een vriej modern vloot, die oet zowaal Russische es Westerse kiste (A310, A319, A320, A321, B767-300ER) besjtuitj. Aeroflot haetj ouch ein vrachdivisie. Aeroflot Cargo vluugtj mit DC-10-40F's en B737-300F. Ouch kriegtj zie binnekort de besjikking euver twee MD-11F's die veurhaer veur Finnair höbbe gevlaoge.
Huidige vloot
A319, A320, A321, An-24RV (Aeroflot Nord), B737-300F, B737-500 (Aeroflot Nord), B767-300ER, DC-10-40 (vrach), IL-96, MD-11F, Tu-154
D'n Emmaberg
thumb|right|De zendmas op D'n Emmaberg D'n Emmaberg ies 'n buurtsjap van Valkeberg in Zuud-Limburg. Tot 1940 behuèrde-n 't gedeiltelik bie Hölsberg. In 1940 ging 'n deil van Hölsberg (sjtasie en umgeving) en 'n deil van Emmaberg euver nao dan gevömde gemeinte Valkeberg-Houtem. De ongevaer 60 hoezer liegke rónd de Emmabergwaeg op de gelieknamige Emmaberg. Centraal sjteit 'n Tv-radio-zendmas. Veur kèrk, sjoal, winkel e.d. zint de luuj aangeweze op Valkeberg, Hölsberg en Klumme. Aan de voot van D'n Emmaberg bevingk ziech de buurtsjap De Hièk. De naam Emmaberg ies officieel ingeveurd in 1982, bie 't tot sjtand kómme van de gemeinte Valkeberg aan de Geul. 't Haet 'n blauw plaatsnaambord. Veurheen woort de helling Valkebergerwaeg en/of Emmabergwaeg geneump. De naam ies 'n samesjtèlling van keuningin Emma en berg.
Gesjiedenis
In vreuger tieje woort op de berg, op de grens van Hölsberg en Valkeberg, rech gesjproke. Dao woa noe de zendmas sjteit heesj 't toen en later Loemeleberg (of Lómmeleberg). In de 18e ièw zint aan 'n elk of galg ter plaatse  'n 70 bokkeriejersj opgehange. De kleier (loemmele) woorte op 'ne houp gesjmete of te kiek gehange es aafsjriekmieddel. In de tuin van 'n hoes bevinge ziech nog reste van de doaje en van de galg.
Île-de-France
Île-de-France is de naom vaan 'ne regio in Fraankriek. De naom vaan dizze regio duuk al in 1387 op. Inwoeners oet Île-de-France weure Franciliens en Franciliennes geneump.
Zougdeerreptiele
Sómtieds waeren ouch gruup wie Pelycosauria aangeduudj es zougdeerreptiele, meh dees zeen meistes te primitief en valle gewuuen loos óngere synapside.
De zougdeerreptiele waeren óngerverdeildj in divers subordes, wovan de Cynodontia enne Dicynodontia wóste te euverlaeve toet in 't Vreug-Kriet, tródsdet fossiele van 'ne meugelike cynodontj, dae Chronoperates hètj, zeen gevónj in paleoceen laoge. De meiste euverige gruup stórven al tiejes 't Trias oet.
Blindjheid
Blindjheid is volges de WHO-diffenisie 'n visueel handicap, wobie emes minder zuut es 1/20; of minder es 1/10 en e sterk bepirk gezichsveldj haet. 'n Visueel handicap, wobie emes minder zuut es 1/3, meh neet aan dees criteria vólduitj hètj slechzeendjheid. De oearzaak van blindjheid kan ligken inne ouge, de ougzieën of 't herre. Zowaal blinj es slechzeendje kónne gebroek make van hölpmiddele wie 'ne blinjestek, braille, 'ne geleienhóndj, veurzeningen in 'ne computer dae teks kan veurlaezen en zo wiejer.
Blindjheid kan aangebaore zeen of inne loup van 't laeve zeen verwórve door 'n gekrenkdje of óngelök.
Tim Krabbé
thumb|150px|right|Krabbé in 1969 Tim Krabbé (13 april 1943, Amsterdam) is 'ne Noord-Hollandse sjriever en sjaker. Heer heet bis allewijl meh leefs 27 beuk gesjreve, boevaan de bekinsde De Renner oet 1978, Het Gouden Ei oet 1984, De Grot oet 1997 en Een Tafel Vol Vlinders oet 2009 zien. Zien beuk höbbe altied bekind gestande bij zoewie 't publiek veur literatuur en 't publiek veur lectuur. Zie book Het Gouden Ei is beveurbeeld 't mies gekoze beuk door sjaoliere veur 't vak Nederlands in Europa. Mèt 't oonderzeuk deje Bènelux, departemènt Nord en Noordrien-Wesfale mèt. Vaan 1967 bis 1972 betaomde heer, naotot heer 't wèrk es journalis had opgegeve, bis de tweenteg groetse sjakers vaan Nederland. Op 't ind vaan ziene carrière es professionele sjaker had heer al drei beuk gesjreve. Evels zaw 't nog zès jaor däöre (bis 1978) bistot heer 'ne bekènde sjriever in Nederlandstaoleg Europa zaw weure mèt zie book De Renner. Zien femilie steit bekènd es hendeg creatief. Ziene pa en ziene bompa ,Maarten Krabbé en Hendrik Maarten Krabbé, waore bekènde könsteneers, ziene broor Jeroen Krabbé is aktäör en rezjissäör, ziene haafbroor Mirko Krabbé is 'ne bekènden oontwerper en ziene neef (Jeroens zoon) Martijn Krabbé is 'nen hendege bekènde tv-persoenlekheid en prèsentator vaan versjèllende Belzje en Nederlandse pergramma's.
Samuel Beckett
thumb|right|Samuel Beckett Samuel Beckett (Dublin, 13 april 1906 - Paries, 22 december 1989) waor 'ne Iers-Fraanse sjriever. Beckett kreeg in 1969 d'r Nobelpries vör literatuur.
Laevesloop
Beckett is begrave op begraafplaatsj Cimetière du Montparnasse in Paries.
Absurdistisch theater
Beckett sjreef Wachten op Godot in 't Fraans. E von dat haeë zich in z'n twiede taal 'economischer', kernachtiger koes oetdrukke. Bie de ursjte väörsjtillinge van 't sjtuk leep 't publiek d'r zaal oet en reep sjan. Mit waor 't absurdistisch theater gebaore. Beckett leet zich o.m. inspirere dur 'de komieke' va Dublin oet z'n jeugd oeë och de Marx-brothers hun inspiratie haolde.
Besjermde regie-aanwiezinge
Beckett haat in de saeëvetiger jaore dit sjtuk zelf geregisseerd in Berlien. Tut in de klingste details haat e doe regie-aanwiezinge, decorboew, verbod op meziek en bezètting op papier gezat. E haat daomit vurkaome dat me zie waerk geet interpretere. Toneelgroepe die dit sjtuk wille sjpäöle motte zich an die regels haowe. Dat wert gekontroleerd dur de Beckett Sjtichting. Dit sjtuk maog neet dur vrowwe gesjpeld waeëre. Beckett von dat vrowwe 't rech hubbe op ervaringe oeëdur ze in sjtaot zeunt um zelf dit saoërt sjtukke te sjrieve.
Haspengouw
thumb|250px|[[Kerniel in Haspengouw]] Haspengouw (Fraans Hesbaye) is 'n laandsjap op 't Belsj en e klein sjtökske Nederland, ten zuide van de Kempische zaandgroonde en dat tösje de sjtaej Hasselt, Luuk, Name, Tiene, Leuve en Mesjtreech liekt en in 't zuide en ooste de Maas es natuurlijke grens haat. In feite zin dus Mesjtreech-Zuidwes en Noordwes, zoeë-ouch 't westelik gedeilte van 't Centrum deil van Haspengouw. Allewiel wuuërt ivvels 't klein Nederlands gedeilte van Haspengouw vergete. D'r sjtrieëk röst op 'n krietmassief, dat mèt 'n lössdèkke beklèjd is en wert op 'n intensief meneer gebroekd es laandboewgebied. D'r oorsjpronkeleke naam waor d'r Latiense naam vör de Karolingische gouw Haspinga. Zoewel d'r Fraanse es d'r Nederlandse naam is daovan aafgeleid.
De Limburgse Haspengouw, gesjèjje dör de lien Tóngere-Borgloon-S'n Truje, wert verdeeld in:
't Oondersjèèd wert gemakd op groond van 't aantal baeëke en revere, die in hövvelechtige gebiede mieë vörkaome wie in platte.
18 oktober
Heiligedaag van Lucas
13 september
Heiligedaag van Johannes Chrysotomus
1790
1787 - 1788 - 1789 - 1790 - 1791 - 1792 - 1793
Bromölla
Demografische óntwikkeling
8,73% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Meersjes
Meersjes is 't dialek dat ze in Meersje en umsjtreke kalle.
Klankweier van was nao wes
Vergeliks se de oetsjpraok van 't Meersjes mèt dat van de wes nao was (oost) ligkende dialekte: 't Mestreechs (westelik van Meersje), 't Valkebergs (wastelik van Meersje) en nog wiejer wastelik 't Heëlesj, dan kris te wat bepaalde klanke betref 'n paar opvallende en kènmerkende  versjuvinge.
Veurbeelde:
o, oo, oe
oo-oe-wa-oa-oeë Nederlands: zo, Mestreechs: zoe; Meersjes: zwa ; Valkebergs: zoa (tjweklank), Heëlesj: zoeë (oe mèt naosjaag) Nederlands: hoog; Mestreechs: hoeg; Meersjes: hwag ; Valkebergs: hoag; Heëlesj: hoeëg Nederlands: oosten; Mestreechs: oeste; Meersjes: waste ; Valkebergs: oaste; Heëlesj: oeëste Nederlands: school; Mestreechs: sjaol; Meersjes: sjwal ; Valkebergs: sjoal; Heëlesj: sjoeël Nederlands: schooltje; Mestreechs: sjäölke (umlaut); Meersjes: sjwelke (umlaut); Valkebergs sjuèlke (umlaut); Heëlesj sjuuëlke (umlaut) Nederlands: brood; Mestreechs: broed; Meersjes: brwad ; Valkebergs: broad; Heëlesj: broeëd Nederlands: broodje; Mestreechs: bruudsje (umlaut); Meersjes: brwedsje (umlaut); Valkebergs: bruèdsje (umlaut); Heëles: bruuëdje (umlaut) Nederlands: kool; Mestreechs: kuul; Meersjes: kwel ; Valkebergs: kuèl (tjweklank); Heëlesj: kuuël (uu mèt naosjlaag)
ee, ie (aa)
ee-ie-jwe-iè-ieë Nederlands: eeuw; Mestreechs: iew; Meersjes: jew ; Valkebergs: ièw (tjweklank); Heëles: ieëw (ie mèt naosjlaag) Nederlands twee; Mestreechs twie; Meersjes: twje ; Valkebergs twiè; Heëlesj: twieë Nederlands: kaas; Mestreechs: kies; Meersjes: kjes ; Valkebergs: kiès; Heëlesj: kieës
Geulemerberg
thumb|300px|Grotweuninge in de mergelberg en de hellingbösj daobove aan de Geulemerberg De Geulemerberg ies 'n helling die ziech bevingk tösje de Geul mèt de Geulemerwatermeule en 't gehuch Geulem en 't dörp Berg. Aan 't ondersjte deil van de berg liegke ouch nog (mergel)weuninge in lintbeboewing en dao tegeneuver de zgn. grotweuninge. Dat zint ónderkómmes, die oetgehouwe zint in de mergelberg. Tot rónd 1910 zint die bewoond gewaes. De Geulemerberg huèrde tot 1982 tot de gemeinte Berg en Terbliet.
Fietsrenne
De Geulemerberg ies e bekènd trajek in fietsrenwedsjtrieje zoa es de Amstel-Goldrace, Nederlandse- en Waereldkampioensjappe.
Hellingbösj
Op de Geulemerberg bevingk ziech 'ne hellingbösj, dae doorlöp tot Berg en Vilt.
Elizabeth I van Ingelandj
Elizabeth I (Greenwich, 7 september 1533 – Richmond upon Thames, 24 mieërt 1603) waas de keuningin van Ingelandj vanaaf 17 november 1558 toet zien doead. Ziene bienaam waas de mäögdjelike keuningin (Maiden Queen of Virgin Queen).
Ze regeerdje innen tied det Ingelandj verdeildj waas tösse kattelieke en 't opkómmendj protestantisme. Elizabeth droog aanzeenlik bie ane zaak van 't protestantisme. Kattelieke bestreej ze aevel mieër óm raejene van staotsveiligheid es oet religieus euverwaeginge. Anges es continentaal Europa bleef Ingelandj kriegsgeweldj oppen eige gróndj bespaardj, maar 't waas vanaaf 1585 oppe zieë en in Europa waal in kónflik mit 't mechtig Spanje, wobie de doeajelike dreiging vanne Armada en 't waerstaon daovan 'n huuegdjepuntj vörmdje. Elizabeth haw ouch väöl te stèlle mit 't Keuninkriek Ierlandj det den in 'n personeel unie mit Ingelandj waas verbónje. Ziene vader Hendrik VIII haw dao al weinig succes gehadj mit 't oplègke van 't anglicanisme enne Ierse opstenj woorte gestäöndj door Spanje. Ingelandj versjeen tiejes zie bewindj op 't werreldtoneel es 'n zieëvarendje en koloniaal meugendjheid, wobie Francis Drake en John Hawkins zich óntwikkeldje toete ieëste nasjenaal zieëhelje.
De litteratuur en veural 't toneel bleudje wie noeatj daoveur. 't Elizabethaans tiedpirk is ouch det van William Shakespeare en Christopher Marlowe. Tiejes Elizabeth zie bewindj woort 't Ingels nasjenaal bewószeen versterk dore extern dreiging vanne paus en van keuning Filips II van Spanje, wobie de Ingelse kattelieke in 'n twieëdjerangspositie woorte gedróngen es potentieel landjverraojers. Toeten hujigen daag wirk dit door inne eis det 't Ingels staotshouf neet katteliek maag zeen en ouch neet mit 'ne kattelieke maag troewe.
Occitanië
Occitanië (Frans: Occitanie, Occitaons: Occitània, Catalaons: Occitània, Spaons: Occitania) is de naom vaan 'ne regio in Fraankriek. De regio besteit sinds 1 jannewarie 2016 toen de veurmaolege regio's Languedoc-Roussillon en Midi-Pyrénées woorte samegeveug. De nuie naom is per 30 september 2016 vasgestèld door de Raod vaan Staote.
Servies
Serviesgood kèn gemaak zin van aardewerk, porcelein, glaas, sóms van hout, metaal of tin. Bie 'n servies weurt um te ete besjtek gebruuk.
Aardewerk- en porceleinfabrikante producere serviezer in allerlei sjtiele, meistal aangepas aan de mode. Bekènde Limburgse fabrikante zin de Sphinx en de Mosa in Mestreech.
Taofelservies
'n Taofelservies, dat gebruuk weurt um van te ete bie 't werm ete of 't diner, besjteit oet 't volgende serviesgood:
Koffie- en theeservies
'n Koffie- of theservies weurt gebruuk es d'r koffie of thee weurt gedrónke bie 'n maoltied of mèt vla / gebak.
Glaasservies
'n Glaasservies besjteit oet allerle soorte en maote glazer, die qua vörm bie-ein huère. 't Materiaal besjteit oet glaas of kristal. Weggoajglazer zin van plastic. Veer óndersjeie al nao gelang 't gebruuk:
Servieske
'n Servieske, 'n poepeservies of póppeservieske ies 'n servieske in 't klein um mèt te sjpele. 't Kèn gemaak zin van aardewerk, porcelein en plastic.
Vriejen tied
In de vrieje tied, op reis en op de camping gebruke de luuj weggoajservies of ónbreekbaar serviesgood gemaak van emaille, alluminium, roesvrie sjtaol, kartón, plastic of kunssjtof.
Leens
thumb|De kèrk vaan Leens Leens (Gronings: Lains) is e dörp in de gemeinte Het Hogeland in de provincie Groninge, Nederland. Veur 1990 waos Leens 'n zelfstendege gemeinte, die dat jaor mèt de gemeintes Ulrum, Eenrum en Kloosterburen (Kloosterburen) woort samegeveug tot de nui gemeinte Ulrum. Dees gemeinte, die in 1992 woort umgeduip tot De Marne, góng in 2019 weer op in Het Hogeland. 't Dörp heet zoeget 1.800 inwoeners.
Leens heet 'n kruiskèrk boevaan 't ajdste deil, 't sjeep, dateert vaan roond 1100. 't Dweerssjeep en 't koer datere baan 't begin vaan d'n daartienden iew. D'n oersprunkeleken torie is in 1863 vervaange, boebij e deil vaan de tufsteinere fundering bewoerd is gebleve. De kèrk heet 'n örgel vaan orgelbouwer Albertus Anthoni Hinsz.
Kortbij Leens bevint ziech de berg Verhildersum mèt in de tuine beelder van Eddy Roos.
Ge Kruuts
Ge Kruuts (Nederlands: Hoogcruts) ies 'n buurtsjap van Noorbaek in de gemeinte Èèsjde-Mergraote, gedeiltelik gemeinte Gulpe-Wittem in 't heuvelland van Zuud Limburg. Tot 1982 behuèrde-n 't tot de gemeinte Norbik en gedeiltelik gemeinte Sjlenake. De grens van de gemeintes löp dweersj door de geboewe van 't veurmalig kloaster, dat hie gelege haet. Dao zint nog reste aanwezig.
De naam beteikent 't hoag kruus. De 25 hoezer van Ge Kruuts sjtoon rónd de krusing van de Mergellandroute, de weeg Norbik-Sjlennich en de provinciale weeg van De Hut nao de grenseuvergank mèt 't Belsj, De Plank. De helling achter 't veurmalig kloaster riechting Beutenake en Sjlenake weurt d'r Piemert geneump. De helling richting Norbik d'r Wósberig.
't Gehuch Gekruts (Gekruis) ies 'n buurtsjap van Sjömmert.
Bezeenswaerdig
't Café de hoeskamer van Ge Kruuts, gedreve door de familie Offermans, besjteit saer 1939 en ies 'n gashoes veur de passerende vrachwagechauffeurs en toeriste op weeg nao Belsj.
Hauts-de-France
Hauts-de-France is 'ne regio in Fraankriek. De regio besteit sinds 1 jannewarie 2016 wie de veurmaolege regio's Nord-Pas-De-Calais en Picardie woorte samegeveug.
Jachluipeerd
thumb|Jachliepeerd De jachluipeerd, ouch wel cheetah (Acinonyx jubatus), is 'ne neet-representatieve katachtege dee veural in Afrika leef en bekind steit um de formidabel snelhede die heer bij 't jaoge kin bereike.
Besjrieving
De jachluipeerd is hendeg gespierd, meh vèlt veural op door ziene slaanke bouw. Veural 't middelief is hiel dun, mie es bij de liew. Heer löp hoeg op de pu, heet 'ne kleine kop, klein, ron oere en groete neusvleugele. De negel vaan zien klawwe kint heer neet gans intrèkke. Heer spint en kin neet brölle. Zie vel, dat häöm de naom jachluipeerd mètgaof, heet kleiner vlekke es die vaan 'ne luipeerd, en dees vlekke vörme rozetpatroene. Ziene slaanke bouw en zien lang pu stèlle häöm in staot kortstundeg 'n snelheid vaan 110 km per oor te behole.
Taxonomie
De taxonomie vaan de jachluipeerd heet biologe veur probleme gestèld. Heer heet d'n umvaank vaan 'n groete kat, meh de bouw vaan zie skelèt slut dao neet bij aon. 't Feit tot heer de einege kat is die zien negel neet kin intrèkke deit vermoede tot de jachluipeerd 'n primitieve soort is: alle aander katte kinne dat wel. Ouch ziene hoege gaank, dee mier aon hun es aon katte deit dinke, is uniek. In e paar kinmèrke geit de jachluipeerd mèt de klein katte mèt, oonder aandere in tot heer spint en neet brölt, dewijl 't bij de groete katte zjus aandersum is. Recent genetisch oonderzeuk heet ouch oetgeweze tot 't bies korter bij de klein katte steit, in 't bezunder bij de poema.
Leefgebeed
De jachluipeerd leef vaanajds in gans Afrika en ouch in Zuidwes-Azië. Tijens de lèsten Iestied leefde 'r zelfs in zuid-Europa en Amerika. Evels wijs de gering genetische variatie drop tot de soort eins bekans oetgestorve moot zien en beperk tot e klein gebeed, vaan woe-oet de bieste weer oetgezworve mote zien euver hun leefgebeed vaan de modernen tied.
Allewijl is de jachluipeerd zoe good es beperk tot Afrika ten zuie vaan de Sahara. In Noord-Afrika en in Azië zien nog e paar tientalle exemplare euver.
Zien snelheid maak 't bies veural gesjik veur de savanne, boe 'r de ruimde heet veur ziech oongehinderd te verplaotse, meh wel 't graas aonwezeg is veur ziech te verberge.
Leefwijs en gedraag
left|thumb
Sociaol gedraag
Jachluipeerd leve neet in gróppe wie liewe, meh gedrage ziech wel sociaoler es de meiste ander katte, wie tiegers. De vruiwkes leve gooddeils solitair, meh de mennekes vörme gruupkes vaan twie of drei bieste. Meistal zien dat breurkes oet eine worp. Hiel zelde geit 't um mier bieste. Mennekes en vruikes treffe ziech inkel veur de paring en goon daonao weer oeterein.
Veurtplanting
De jachluipeerd is mèt drei jaor geslachsriep. 't Vruiwke dräög de jónge 95 daog. De welpe weure in 'n börg op de wereld gebrach, umtot de mojer ze neet kin verzörge. De welpe drage lang haore, die ze woersjijnelek tege opete mót besjerme. Nao drei maond valle die aof. Vaan alle gebore jachluipeerd haolt 95% 't twiede levesjaor neet, umtot de klein bieste dèks door ruivers opgegete weure. Es 'ne jachluipeerd volwasse gewore is löp 'r gei gevier mie.
Veujing
De jachluipeerd veujt ziech veural mèt gazelles, die in groete aontalle op de savannes loupe. Proeje wie zebra's of gnoes zien te sterk veur ei jachluipeerd. 'ne Jachluipeerd jaog daan ouch allein, en neet in 'n gróp wie liewe. Aanders es liewe en veural tiegers deit 'r neet aon besloepe, meh rent 'r gewoen op de proej aof mèt 'n formidabel snelheid. Meistal is dat genóg um de proej bij te hawwe en mèt eine slaag te vermaore; lök de jachluipeerd dat neet, daan moot heer ziech e paar oor te röste lègke veur nui enerzjie te verzamele. In tije vaan hoongersnoed veujt 't bies ziech ouch wel mèt knijns of haoze.
Jachluipeerd en lui
Vaan hun natuur zien jachluipeerd relatief kalme en veurziechteg bieste, en dewijl aonvalle vaan liewe en tiegers op lui al wieneg veurkoume, zien aonvalle vaan jachluipeerd op lui extreem zeldzaam. Um die reie woorte de bieste vreuger dèks es hoesdiere gehawwe door rieke Afrikane. Ouch woorte ze wel nao Europese keuningshoezer mètgenomme.
Oondersoorte en natuurleke euverleving
Algemein oondersjeit me zeve oondersoorte; daovaan zien 'rs twie endemisch in Azië en vijf in Afrika. Ze weure allemaol in mier of minder maote bedreig.
'n Achste oondersoort woort vreuger de keuningsjachluipeerd geneump. Deze is evels neet mie es 'n zeldzaam genetische aofwieking.
Ruben Nicolai
Ruben Iskander Nicolai (Laoneke, Belsj, 8 mei 1975) is 'ne Nederlandse cabaretier èn tv-presentator.
In 2004 wird Nicolai vast medewirker va hèt BNN-programma De Lama's, dat in 2006 dè Gouwe Televizier-Ring won. In hèt televeessiezoen 2006/2007 presentierde Nicolai dè BNN-programma's Je Zal Het Maar Hebben èn Rat van Fortuin. Auch woar hie medepresentator va hèt programma Try Before You Die, woarin hie onjer anjere lierde koorddanse, fotografeerde veur Playboy Magazine èn 'ne gastrol in dè soapserie As The World Turnes. In 2007 wird Nicolai as presentator genomineerd veur dè Zilevere Televizier-ster, maar hie won dees neet.
10 november
10 november is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 314en daag vaan e gewoen jaor en d'n 315e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 51 daog. In de Roems-Kathelieke Kèrk is dit d'n heilegendaag vaan Leo de Groete.
Kesjteël Terborgh
thumb|Kesjteël Terborgh, ingankspaort thumb|Kesjteël Terborgh, kapel thumb|Aw kaart Kesjteël Terborgh
Kesjteëlboerderie Hoes Terborgh, ouch waal Hoes Sjènne geneump, is gelaege in 't Geleanbaekdal in 't buurtsjap Heisterbrug bie Sjènne, 'n deil van de Nederlands Limburgse gemeinte Baekdale.
Besjrieving van 't kesjteël
't Hujig kesjteël is 'ne gesjlaote haof, besjtaonde oet veer, oet baksjtein opgetrokke, vleugele róndj 'n groate bènneplaatsj. Dit complex waas in de 17e eëuw de veurbörch van ein, achter 't kesjteël op 'ne terp of motte, gelaege woontaore. Van deze woontaore zint allein de restante van de maetersdikke breuksjteine fundamente en de leie van de daakbedèkking in de heuvel nog aanwezig. De heuvel ligk op 'n róndj eiland dat wirt gevörmp door 'n brei grach die aansjluut op de ómgrachting van de kesjteëlboerderie. De rechtervleugel van 't complex sjtamp oet róndj 1600 en vórmp 't woongedeilte, es zoadanig ingerich in aanvank 17e eëuw toen de toenmalige beweuner van de mottebörch dees verleet óm zich meë woongenot te versjaffe.
't Bènneplein is beriekbaar via 'n vaste loupbrök euver de grach nao 't mèt 'ne topgevel veurzene paortgeboew. Aan 't paortgeboew zint nog de sjpaore waornumbaar van 'n vreugere ophaolbrök. Aan de kantj van 't bènneplein ligk aan de rechter kantj taenge de noordvleugel 'n zösheukige hoeskapel die in 1623 woort ingewied door de bisjhop van Remunj. Van de oarsjprónkelike inrichting van de kapel is allewiel niks meë euvergebleve. De euverige vleugele make óngerdeil oet van de boerderie. 't Motte-eiland is beriekbaar via 'ne óngerdoorgank in de wesvleugel en 'n vaste brök tösje de vleugel en 't eiland.
Inwèndig haet 't hoes 'n monumentaal trappehoes mèt 'n eikehoute bordes en de diverse vertrèkke höbbe prachtige sjtöcplefónje.
Aan de veurkantj van de kesjteëlboerderie ligk aan de Gelaenbaek de Borgermeule, ein veurmalige watermeule die oarsjprónkelik, pès 't eindj van de 19e eëuw, waas veurzeen van 'n döbbel waterraad. In 1943 is 't oet de 18e eëuw sjtammende meulegeboew door de toenmalige eigenaer van 't kesjteël verboewd tot woonhoes en deils in vakwerk oetgeveurd. Dees meule waas in de Franse Tied 'n banmeule veur de heërlikheid Sjènne.
Gesjiedenis en beweuners
De oarsjprónkelike börch sjtamp oet 1285 toen dit nog 'ne woontaore waas, gelaege op 'n kunsmatige verhoaging (terp of motte). 't Waas de zetel van de Heërlikheid Sjènne, 'n groat leën van Valkeberg. De heërsjer in daen tied waas de in 1288 gesjneuvelde, vermaarde ridder Tilman de Scinne. De naam van deze woontaore waas Castrum Nostrum de Schinna en is es zoadanig vermèld in de huwelikse veurwaarde oet 1285 van Hendrik van Scinne en Ouderadis.
De leje van de femilie Schellart van Obbendorf zint van 1403 pès 1795 de Heëre van Sjènne gewaes. Eine Walraaf Schellart van Obbendorf zouw degene zin gewaes dae de aw mottebörch verruulde veur 't nuuj hoes Sjènne. De lètste Heër van Sjènne waas Adam Alexander, graaf van Schellart van Obbendorf, teves Heër van Geystere en Oastrum. Hae koosj in de Franse Tied 't kesjteël en de meules (de Borgermeule en de naobiej gelaege Heisterbrögkermeule) in bezit van de femilie hawwe. Toen de graaf in 1804 overleej erfde zien nich Maria, rieksgravin von und zu Hoensbroeck de gojere in Sjènne en Geystere. Dees Maria trouwde tweë jaor later mèt baron Caspar Carel de Weichs de Wenne en 't paar vestigde zich in Geystere. Hunne zoon, baron Clemens de Weichs de Wenne, trouwde in 1844 mèt barones Emma Maria Francisca De Loë d’Imstenraedt en dit paar vestigde zich aanvankelik op kesjteël Sjènne en vanaaf 1850 in Geystere, wo de baron nog in 't zelfde jaor euverleej. Bie deiling van 't naolaotesjap in 1853 woort 't kesjteël en de Borgermeule toebedeild aan barones Theresia de Weichs de Wenne, getrouwd mèt baron Clemens De Loë, woonachtig in Troisdorff in Oasteriek. In 1872 vestigde hunne zoon Clemens De Loë jr. kamerheër van de keizer van Oasteriek en getrouwd mèt gravin Eugenia von Golstein de Breihl, zich op 't kesjteël. Toen zien echgenote in 1880 ónverwachs euverleej keërde De Loë trök nao Oasteriek, wonao 't kesjteël ónbewoond bleef pès 1918. De haof en de meule ware inmiddels van 1839 pès 1925 door de diverse eigenaere verpach aan de femilie Pijls. 't Kesjteël, de meule en aanheuërigheje woorte in 1918 door George August Kesting, directeur van de Handelsvereiniging Reiss & Co. in Amsterdam, aangekoch. Hae waas veur de hèlf eigenaer, de anger helf kaom in bezit van Geert van Kooten Kok oet ’s-Gravenhage. In 1938 verkochte allebei de femilies 't kesjteël en de meule aan de Amsterdamse civiel ingenieur Gerardus Smits, awt-directeur van de Deli Spoorweg Maatschappij in Nederlands-Indië.
In 1943 woorte 't kesjteël en de in verval geraakde meule door Smits gerestereerd, de tot woonhoes verboewde meule verkoch hae aan Roelof Smits. In 1968 woort de kesjteëlboerderie aangekoch door de Gemeinte Sjènne. De gemeinte gebruukde 't kesjteël veur officiële óntvangste en huweliksvoltrèkkinge, de euverige geboewe en sjtèl woorte gebruuk es trefcentrum veur de jeug en veur opsjlaag van gemeintelike gojere.
In 1989 verkoch de gemeinte 't kesjteëlcomplex en 't veurmalige meulegeboew aan antiekhanjelaer Stassen dae zelf 't hoes ging bewone en de biegeboewe en de meule verhuurde. Allewiel zint in dees geboewe ènnige vakantie-appartemente en ein zoagenaamde gasteriej óngergebrach.
Bokkeriejers
In den tied van de bokkeriejersbendes in Limburg deeg dit kesjteël ónger angere deens es sjepebank en gevangenis wo-in meërdere leje van de bende in belanje. De beruchte bendeleijer Geerling Daniëls van de bokkeriejers woort hiej ooch gevange gezat en berech. Hae euverleej aan zien verwónjinge opgeloupe biej ziene vlöch nao de kapel biej 't kesjteël wo hae zich veilig waande veur zien achtervolgers.
Seks
Seks kan verwieze nao:
Gooi Steej
De Gooi Steej (of Bonnes Villes in 't Frans) wore de veurnaamste plek van 't Prinsbisdóm Luuk. Om 't statuut van Gooi Stad te kriege mos 'n stad ómwald zeen, of ómgekierd: zoe 'n stad kreeg 't rech 'ne wal te boewe. Zie koste ouch deilneime aan de Staote van Luuk.
Aan 't ènj van de Middeliewe wore der al 21 Gooi Steej; tege 1651 woor det aangegreujd tot 23, twelf Dietse en èlf Romaanse:
Sjroet
'n Sjroet is ein Limburgs sjelwoord dat vreuger völ gebruuk woort veur ’n lieëlik vroumesj.
Gooi Steej
De Twiehierigheid van Mestreech en 't Hertogdóm Bouillon, en den ouch de steej Mestreech en Bouillon, hauwe e spesjaal statuut binne 't prinsbisdòm.
Sjroet
Gezègkde
Es me ’t haet euver ’n awt lieëlik vruiwke wirt ouch waal van 'n aw sjroet gesjraoke.
Galicisch
't Galicisch is 'n taol of e dialek vaan 't Portugees die/dat weurt gespreuke in 't noordweste vaan Spaanje, in Galicië dös, en in 't noorde vaan Portugal. 't Portugees is oet 't Galicisch oonstoon in d'n tied vaan de Reconquista: Portugal is vaanoet Galicië hereuverd. 't Galicisch is get conservatiever es 't Portugees. De taol weurt door 3 aon 4 miljoen minse gesproke, dat is 't groetste deil vaan de Galicische bevolking. Sins de val vaan Francisco Franco in 1978 is 't Galicisch touwgestoon in publiek gebroek; laoter woort 't ouch de officieel taol vaan Galicië.
Halsteren
Halsteren (Braobants: ’Altere) ies (saer 1997) 'n dörp in de gemeinte Bergen op Zoom in de provincie Noord-Brabant. 't Liek naordelik van de sjtadskern, kortbie de brögk nao Tholen. In 2019 hauw de kern 12.450 inweunersj.
't Ies verdeild in de wieke de Beek, de Schans, de Julianawiek, 't centrum en de Konijnenburg.
Sting
Gordon Matthew Thomas Sumner (Newcastle-upon-Tyne Ingeland, 2 oktober 1951), beter bekind es Sting, is 'ne Britse zenger en musicus. Heer is commandeur in de Orde van 't Britse Riek. Heer woort beknd es de bassis en zenger van The Police, de gróp die heer same vörmp mèt Stewart Copeland en Andy Summers. Sting wèrkde väöl same mèt aander muzikante die 't in hunne eige regio lesteg hadde ziech te realisere, zoewie o.m. de Corsicaanse gróp I Muvrini dee z'n inspiratie haolt oet de klassieke streekeige herdersmeziek.
Córdoba
thumb|Oetzich euver Córdoba Córdoba (klemtoean oppen ieëste lèttergreep) is 'n stad in Andalusië in 't zuje van Spaanje. 't Is de houfstad vanne pervinsje Córdoba. De stad ligk 122 marer baove zieëspegel, ane reveer de Guadalquivir en ane voot vanne berg Sierra Morena. In 2016 haw Córdoba róndj de 325.000 inweuners, womit 't de op twieë nao grótste stad van Andalusië is. 't Is de wermste stad van Europa; eder jaor kump d'n temperatuur veur maondje lang ónaafgebraoke baove de 35 °C oet.
Oeatj waas Córdoba ein vanne wichtigste stej vanne werreld. Innen tieëndjen ieËf zelfs de op ein nao grótste, mit 'n inweunersaantaal van róndj 'n half miljoen; veur daen tied waas det oetzunjerlik hoeag. Oet daen tied zeen taalrieke monumènten euvergebleve, wovan de Mezquita 't bekandjste is. Saer 1984 steit 't gans historisch centrum vanne stad oppe Werreldirfgoodlies.
De stad is de gebaorteplaats van filosofe wie Seneca, Averroes en Maimonides. Kwa kaokkóns is 't gerich "Rabo de Toro" (stoufpot van stierestert) bekandj.
Pepier
Pepier, pepeer of pómpeer is e matterjaal det wuuertj gemaak door vochtige vezele same te drökke, normaal pulp van celluloos gemaak van hout, fóddelen of graas. Dit samegedrökdje wuuertj den gedruueg toet flexibel blajer.
Pepier is e väölziejig matterjaal mit väöl functies. Meistes wuuertj 't gebroek veur op te sjrieven of aaf te drökke, mer 't wuuertj ouch väöl es verpakkingsmatterjaal gebroek, aevenes in väöl zuvermaakperdukte, industrieel procèssen en inne boew, en zelfs es aeteswaar (veurnamelik in Azië).
Pepier en 't procès van pepier maken oet pulp kump wersjienlik oet Sjina, wo 't inne vreuge twieëdjen ieëf nao Christus woort óntwikkeldj, mesjiens zelfs al in 105 n.Chr. doren eunuch Cai Lun aan 't hof vanne Han-dynastie, meh de aadste archeologische fragmente pepier stammen oete twieëdje ieëf v.Chr. in Sjina.
De modern pulp- en pepierindustrie is weltwied. Sjina lèdj inne perductie, nej gevolg dore Vereinigdje Staote.
11 november
Waopesjtilsjtandj - fieësdaag in Bèlsj
Heiligedaag van Sint Maarten, Sintermeerten of Martinus
16 fibberwarie
16 fibberwarie is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is de 47en daag vaan 't jaor; heinao koume in e gewoen jaor nog 318 daog, en in e sjrikkeljaor nog 319. 16 fibberwarie is de nationaole fiesdaag vaan Litouwe.
Lezanja
Lezanja is 'n Italiaanse aovesjóttel die wuuertj klaorgemaak mit dön pastablajer van zoeaget tieën à vieftieën centimaeter.
Op 't plat en Nederlandjs heite dees blajer lezanjablajer, in 't Italiaans heite die lasagne (mieëvaad). Ouch de ganse sjóttel wuuertj in die litste spraok mit dees term aangeduudj of vóloet lasagne al forno ("blajer oeten aove"). Trótsdet lezanja e tupisch Italiaans gerech is, kump de naam oet Griekelandj, wo "lasanon" veur 'ne platten deigkook steitj.
Bereijing
De aovesjóttel wuuertj gemaak mit veurgekaokdje, halfgaar sjieven aan pasta, gehak, Parmezaanse kieës en bechamelsaus. 't Guuef versjillige versie, ónger anger mit spinaasj.
Ouch boeten Italië wuuertj lezanja väölvöljig ane lokale smaak aangepas. Zoea wuuertj lezanja innen Ierse keuke bereidj mit tomate, cheddarkieës en 'n groeat wieväölheid gehak, daobie geserveerdj mit friet.
In kantj-en-klaore lezanja is e deil vanne kieës döks vervange dore baeterkoupen analoogkieës.
De Nuujsjtad
De Nuujsjtad, officieel (Nederlands) Nieuwstadt, is e stedsje in de Nederlands-Limburgse gemeinte Ech-Zöstere, aon de Duitse grens, ten zuie vaan Zöstere. Per 1 januari 2006 had 't 3240 inwoeners. Petroenheilege vaan De Nuujsjtad is Sint Jan.
Functies
De Nuujsjtad is es zuidelekste kèrn vaan de gemeinte sterk op Zittert geriech. 't Toerisme speult 'n zeker rol in dees plaots. Recintelek heet me hei 'n aontal nuibouwwoeninge gebouwd, die de vergriezing (mèt succès) móste remme. Door zien ligking in de smalste stroek van Nederland is De Nuujsjtad e lozjistiek knelpunt, mèt 't Julianakanaal, de A2 en de spoorlijn Eindhove-Mestreech kort nevenein. De "Operatie Bottleneck" moot 't stedsje e bitteke oontlaste.
Burlöv
Burlöv is 'n gemèndje in Skåne län, Zwede. De gemèndje tèltj 15.582 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 18,84 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 827,1 luuj de km².
De Nuujsjtad
Stadsgeziech
't Klein centrum vaan De Nuujsjtad heet smal sträötsjes en e paar historische gebouwe, boevaan de Sint-Janskèrk 't bekindste is. In de umgeving ligk naat natuurgebeed, wat bevleujd weurt door de Maos.
Burlöv
Demografische óntwikkeling
22,99% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
530 v.Chr.
533 v.Chr. - 532 v.Chr. - 531 v.Chr. - 530 v.Chr. - 529 v.Chr. - 528 v.Chr. - 527 v.Chr.
530 v.Chr. is e jaor veur 't begin vaan de westerse (christeleke) jaortèlling. Op de Romeinse kalender stoont dit jaor bekind es 224 ab Urbe condita, of
De Nuujsjtad
Historie
De Nuujsjtad, vreuger Elsene, kraog in 1263 stadsrechte en weurt in 1277 veur 't iers es Nuie stad aongeduid. 't Laog in deen tied in 't Amb Mofert. Allewel tot 't belaank es woen- en handelsplaots klein waor had 't welzeker 'n veurnaom militair functie: zoe deenden 't in 1398 es vesting in de stried tösse 't Heertogdom Gelder en 't Prinsbisdom Luik. In 1583, tijdens de Tachetegjäöregen Oorlog, woorte de vestingwerke verweus en neet mie herstèld, woedoor 't stedsje häör militair wierde verlaor. Tot 1715 bleef 't gebeed in Habsburgs bezit; doe woort 't (mèt o.a. Venlo) aon de Nederlen euvergedraoge. In 1794 woort 't Amb Mofert oontmanteld en woort De Nuujsjtad zelfstendeg verklaord. 't Congrès vaan Wene zörgde in 1815 veur 'n klein grenscorrectie. Tot 1982 waor De Nuujstad 'n zelfstendege gemeinte; in dat jaor woort 't aon Zöstere touwgeveug. Sins 2003 huurt 't bij Ech-Zöstere.
Oud- en Nieuw-Mathenesse
Oud- en Nieuw-Mathenesse waor 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, aon de Nui Maos, tösse Schiedam en Delfshaven in. Ze bestoont oet twie aw hierlekhede, Oud-Mathenesse, en Nieuw-Mathenesse, die vaanajds in personeel unie waore. Nao häör oplufting in 1868 raakde de polders gestiedeg aon mie versteidelek, tot ze gans volstoonte mèt woeninge en industrie.
Aqaba (gouvernemint)
120px|thumb|left|Ligking vaan Aqaba gouvernemint 't Aqaba gouvernemint (Arabisch: العقبة al-ʻAqabah) is 'n bestuurlek deil vaan Jordanië. 't Gouvernemint is 't 4e groetste qua oppervlak en 't 10e qua inwoeners. De hoofstad vaan 't gouvernemint is Aqaba.
Oud- en Nieuw-Mathenesse
Historie
Oud-Mathenesse weurt al in 1276 geneump. 't Waor in han vaan de hiere vaan Bokel, die ouch Cool bezaote. De hiere hadde 'nen donjon bij Schiedam, boe 't rewien nog ummer vaan te zien is. Nieuw-Mathenesse laog aonvenkelek boetedieks, meh woort later ouch ingepolderd.
Aqaba (gouvernemint)
Aqaba, de stad aon de Roej Zie, späölt 'n groete rol in de economische situatie vaan Jordanië vaanwege zienen have dee 't meist bijdreug aon de Jordaanse import en export. Um Aqaba de ruimde te sjinke um te greuje ruilde Keuning Hussein in 1965 6000 km² weuste mèt Saoedi-Arabië veur 12 km. köslijn ten zuie vaan Aqaba. De have ligk 'n stök vaan de toeristische deile vaan Aqaba aof zoetot dees activiteite neet mètein conflictere.
Oud- en Nieuw-Mathenesse
Historie
In 1795, bij 't begin vaan de Fransen tied, woort ein gemeinte Mathenes gestiech. Die bleef nao de bevrijing in stand. De gemeintegroond reikde tot aon de mör vaan Schiedam. Aonvenkelek waor dit e zier lendelek gebeed mèt mer e paar hoonderd inwoeners, roond 1850 begós 't gebeed aon de Schiedamse kant sterk te verveursteideleke. Daorum besloot me in 1868 veur de gemeinte gans bij Schiedam te veuge. Die begós 't astrein te bebouwe.
Aqaba (gouvernemint)
Archeologische voondste
240px|thumb|right|Ziech op Al Khazneh, ouch wel de De Sjatkis geneump De groetste archeologische sjat vaan de regio is Petra. Petra ligk op de oosteleke helling vaan de Horberg in Wadi Araba, 'n deil vaan de Groete Rif Vallei dee ziech strek vaan de Golf vaan Aqaba in de Roej Zie tot de Doej Zie.
Oud- en Nieuw-Mathenesse
Historie
Rotterdam, wat in 1886 Delfshaven had geannexeerd, bleef in d'n twintegsten iew hoongereg nao mie groondgebeed. In 1909, 1926 en 1934 annexeerde 't daorum deile Schiedamse groond. Heibij kaome groete deile vaan zoewel Oud- en Nieuw-Mathenesse in Rotterdamse han. Nieuw-Mathenesse waor door Schiedam al tot havegebeed umgevörmp. Oud-Mathenesse waor nog deils oonbebouwd, meh woort de volgende jaore compleet volgepak mèt arbeierswoeninge, aon allebei de kante vaan de gemeintegrens. De grens ligk bij d'n Hogebanweg; allein aon dees brei straot merk me tot me 'n grens euvergeit. De Rotterdamse wiek Oud-Mathenesse vèlt oonder 't stadsdeil Delfshaven.
Historische inwoenertalle
(v1830=100)
Blauw: Provincie Zuid-Holland Greun: Gemeinte Oud- en Nieuw-Mathenesse
Waope
De gemeinte Oud- en Nieuw-Mathenesse droog gei waope. De bei ambshierlekhede hadde wel eint; dees waopes waore identiek en laote ziech zoe umsjrieve:
Dit is 't femiliewaope vaan de hiere vaan Mathenesse; 't kump ouch veur in de waopes vaan Hazerswoude en Zouteveen.
Bronne
Veur dit artikel is oonder mie gebruuk gemaak vaan 't Nederlandstaoleg artikel euver Oud-Mathenesse, en wel in dees versie.
Keizersjnèt
D'r keizersjnèt is 'n meneer öm e keend op 'n operatief en dus nèèt natuurleke meneer, via de vagina, op de waelt te brènge. Mètstens wert dis operatie toegepaast es de moder neet in sjtaot is öm 't keend èèges op de waelt te zètte. Soms kan ooch 't keend zich in 'n urgaente laevesbedreigende situatie bevènge die d'r keizersjnèt vereist. Vreuger makde me 'ne sjnèt dwaeërsj över d'r boek. Huutsedaag wert öm esthetische raejes gekaoze vör d'r bikinisjnèt. D'r keizersjnèt is de mèts oetgeveurde operatie op de waelt.
D'r naam
D'r naam zow truukveure op Julius Caesar, dae volges de legende op dis meneer gebaore zow zieë. Dit wert evvel betwiefeld. D'r örsjte besjraeve keizersjnèt sjtamt oet Zjwitserland, oeë 'n vrow roond 1500, nao groeëte barensweeje geholpe zow zieë dör häöre maan. Ze hersjtèlde en brach nog vief keender op de waelt.
Mono County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Californië thumb|200px|Ligking vaan Mono Mono is e in 1861 gestiech graofsjap in Californië. Mono is 't inheims woord veur 't Vleegvolk, de naom vaan de inheimse Amerikane die hei laank geleje hojzde. Mono is de graofsjap boe de meiste Yokut vaan Californië leefde.
Geografie
't Graofsjap heet 'n oppervlak vaan 8111 km² (3132 mijl²) boevaan 7885 km² (3044 mijl²) land is en 226 km² (87 mijl²) of 2.79% water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 2/km² (4/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 12.853 dat bestoont oet:
't Gaof 5137 gezinne en 3143 femilies in Mono County. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,43.
Plaotse
Bridgeport is daan wel de hoofplaots vaan 't graofsjap, mer Bridgeport heet gein inwoeners. Umtot 't evels wel 'n functie heet kin me dit gein spookstad neume. D'r ligk evels neve Bridgeport en Mammoth Lakes ein aander plaots: Lee Vinning. Dit is wel 'n spookstad. Hei door is Mammoth Lakes de insegste plaots boe lui woene.
Normandie (regio)
Normandie is de naom vaan 'ne regio in Fraankriek. De regio besteit sinds 1 jannewarie 2016 toen de veurmaolege regio's Basse-Normandie en Haut-Normandie woorte samegeveug. De huidege regio kump groofeweg euverein mèt de historische provincie Normandië.
14 september
Fièsdaag van Kruusverheffing
Terlinne
thumb|300px|Waegwiezer aan de Voerewaeg nao [[Bergenhoeze, Rimmesjtók, Ge Kruuts en Tebannet. Op de hook rechs: 'n vakwerkhoes anno 2007]] Terlinne (Nederlands: Terlinden) ies 'n buurtsjap van Norbik in de gemeinte Èèsjde-Mergraote in 't heuvelland van Zuud-Limburg. 'n Paar hoezer huère bie de gemeinte Gulpe-Wittem. De naam kump van ter ling, dat beteikent bie de lindeboum. 45 häöf en hoezer liegke langs de weeg Mestreech - Vols en De Plank aan de Belzje grens.
An d'r Sjlaagboom
An d'r Sjlaagboom (Nederlandjs: Aan de Slagboom) vörmp 't wèstelik deil van 't centrum van D'r Sjeet (Sjaasberg).
Oejevaarechtege
Oejevaarechtege of Ciconiiformes zien 'n orde vaan veugel die ziech kinmèrke door lang pu en lang snavele. Tot dees groop behure o.a. oejevaars en reigers. De Oejevaarechtege zien bekind vaanaof 't laat Eoceen.
Indium
Indium is 'n sjeikundig element mit symbool In en atoomnómmer 49. 't is 'n zilvergries hoofgroepmetaal.
Ontdekking
De naam Indium is aafkomstig van de indigolien in 't atoomspectrum van indium.
Toepassinge
De ieëste groeatsjaolige toepassing van indium waas es deklaag veur lagers in zwaore vleegtuugmotore tiedes de Twieëde Waereldoorlog. Daonao steeg de productie gestaag ómdet 't in smeltbare legeringe, soldeertin en de elektronica good toepasbaar waas. Vanaaf de jaore '80 waerde indium 'n belangriek materiaal bie de productie van LCD-sjerme. Anger toepassinge zeen: Es indiumoxide wuuertj indium gebroek veur elektroluminescente panele.
Teves wuuertj 't radioactieve isotoop 111In binne de nucleaire geneeskunde toegepas es label veur scintigrafisch óngerzeuk nao 't functionere van diverse organe.