cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mummie
thumb|'ne mummie 'ne Mummie is 't liefelik restant van emes wobie 't óntbinjingsprocès ('t rotte) nao 't sterve bao gans toet stilstandj is gekómme. Hiedoor blief neet allein 't gerieëps bewaard van 't lief, mer ouch de zaachte deil, wie de hoed. 'ne Mummie kan óntstaon door kónzerverendje bewirkingen of door netuurlike ómstenjigheje. Väöl culture dieëje de gestórvene mummificere.
De bekindjste vorm van mummificering is door oetdruueging, wie in weusdjes of hoeagberg, mer ouch bieje veenlieke die in nate, zoer ómstenjigheje óntstaon kaltj m'n euver mummificatie. De term wuuert aevel neet gebroek veur lieve die bewaard zeen mit moderner technieke, wie plastinatie of cryonisme. Ouch bieëster die taxidermisch prepareerd zeen (opgezatj zeen) waere neet betrach mummies te zeen.
Mummies zeen veural bekindj oet 't Aad Egypte van róndj 3000 v.Chr. In 't Aad Egypte mèndje me det m'n 't lief enne persuuenlike bezittinge mit kós nummen in 't laeve nao d'n doead. Mer ouch väöl anger druueg gebiede kinne graver worin me knap vergange, oetgedruuegdje lieven en graafgifte vónjen haet die bewaard zeen door e netuurlik mummificatieprocès. Zoea kintj m'n ouch mummies oet Midden- en Zuud-Amerika, Greunlandj, Sinkiang, Mongolië en Europa. Oet Siberië kintj me nag de iesmummies.
Smik
thumb|'ne Springsmik (dollarbiljet veur sjaol). 'ne Smik is e laankwerpeg veurwerp gemeind veur controle oet te oefene euver lui of bieste, door ze pijn te doen of sjrik aon te jage. Heer kin es straofwerktuig of es instructief middel weure ingezat. Smikke gief 't in twie hooftype: stijf smikke (boemèt me direk oethaolt) en buigzaam smikke (boe 't e haandvat gief en 't buigzaam gedeilte get moot rake). Buigzaam smikke kinne, wienie speciaol mèt dat doel gehanteerd, hiel hel zwejje en daobij zelfs door 't geluidsbreer knalle.
In de communicatie mèt bieste
Lui die mèt bieste umgoon gebruke smikke veur diverse doele. Me kin vee drieve mèt de smik door 'm op de groond te doen knalle; heidoor zalle de bieste sjrikke en doorloupe. Heiveur gebruukde me vaanajds dèks e gutsjke of 'nen deurepiezel.
In de peerdewereld weure diverse smikke gebruuk. In de dressuur is 't veural e corrigerend middel um, wienie aander hölpe (bein, zit, teugel) neet good wèrke, de riechting of impuls aon te geve. E good aofgeriech peerd en 'ne goje ruter höbben 'm in principe neet nujeg; daorum maag me op de hoeger dressuurniveaus neet mie mèt smik rije.
Lies Cillekens-Cox
Lies Cillekens-Cox (1923-2009) waas 'n sjriefster in ’t Remunjs. Ze is aafkomstig oet de Remunjse binnesjtad. Det deil van de waereld haet häör absolute leefde en die dreug zie oet, wo ’t ouch mer kan. Van kienjs aaf aan haet zie prima Remunjs geleerd. Ze haet ouch väöl kinnis euver häör sjtad en de bewoners daovan mitgekrege. Det maak häör op dit moment (2008) toet eine van dae kleine groep dae alles euver Remunj en ’t Remunjs wit. ‘Remunj’ hèlt dan neet allein in de geboewe van de sjtad mit alle typische kinmèrke daovan, mer ouch kinnis van de Remunjse miense.
Smik
In de communicatie mèt bieste
De mensport gebruuk de smik nog intensiever, umtot de kótsjeer gein beinhölpe kin geve. Mensmikke zien laank, mèt e kort, flexibel ind. Heimèt völt de menner zien getuughölpe aon.
Lies Cillekens-Cox
Cillekens-Cox is neet allein besjouwster. Zie duit ouch mit alle inzat mit aan ’t Remunjs laeve. Mit häöre man Har haet zie teentalle jaore mitgelaef bie ’t Keuninklik Remunjs Mannekoor. Zie is opgetraoje in allerlei programma’s en documentaires euver alles waat Remunjse vrouwe en kienjer op ’t inj van d’n oorlog – vanaaf kersmes 1944 - höbbe mitgemaak. Remunj waas frontsjtad gewaore, 3000 manne en jongens, tösse de 16 en 60 waerde in december nao Duitsland gedeporteerd. De vrouwe en kienjer bleve achter es laevend sjild tösse twee fronte, toet de situatie neet meer te haje waas. Ouch zie móste op transport: in januari en februari 1945. De meiste van die vrouwe en kienjer kwame veur maondje in Frieslandj terech, zie kome pas in juni 1945 trök in ein zjwaor gehavende sjtad.
Werk
Häör herinneringe aan die rampjaore haet ze dökker opgesjreve en nog väöl dökker vertèld. Es sjriefster haet zie in bienao al häör werke häör sjtad en alles waat dao-in reilt en zeilt toet óngerwerp. Mer zie is neet poesleef of romantisch. Zie ergert zich oppertied aan sjloopwerk, sjlapheid, ónbenul en nieksweterie. En det geveul sjrief ze oet: in prozasjtökker, in gedichte of in toneelsjtökker. Väöl werk van häör is waal väöl gebroek mer noots gedrök. ‘t Geit in Remunj van handj toet handj róndj. Van tied toet tied wilt ouch häöre naam waal ins van ’n gedich of ’n prozasjtök aafvalle. Lies vinjt det neet zo erg. Es d’r mer aandach is veur alle missjtenj. Zie zaet ouch det zie neet oet is op ’t bie-einbringe van al häör werk. Volges häör zól häör book verlaore gaon tösse al die doezjende beuk per jaor. Daomit óngersjat zie de waerd van häör werk. In allerlei Remunjse verzamelbundels van tekste van de letste dertig jaor haet Lies häör biedrage sjtaon. Oet alles bliek häör eigezinnige leefde veur häör sjtad en de miense: mer det is waal depe leefde.
Carnaval
Jaorelank haet Lies de ganse teks of ’n groot deil van de kienjervastelaovesrevue gesjreve. De gedichskes en vertèlselkes dao-oet kump me geregeld taege in peutersjpeelzale en in groep 1 en 2 van de basissjool. Zie sjrief ouch veure vastelaovesgezèt van D’n Uul ’t Zjwetkammezaol, en veur de gezet van de Uulejeug, D’n Uulewapper. Det letste gezètje is uniek veur Limburg: de jeugprins haet zien eige gezèt.
Klaveermeziek
Klaveermeziek is meziek gesjreve veur n'importe welk tósje-istrumint, beveurbeeld 'n piano, e klavecimbel of 'n örgel. Umtot zeker veur 1800 'n käör aon gans versjèllende klaveerinstruminte bestoont, en de componis in de regel neet eint specifiek veursjreef, gebruuk me de neutraol benaoming klaveermeziek um de ganse traditie te beneume.
Lies Cillekens-Cox
Kaainaas
Häör vaste rubriek haet zie – ónger de sjoelnaam ‘Kaainaas’ – op de seniorepagina van hoes-aan-hoesblaad De Trómpetter. Dao-in pak zie alles aan waat volges häör aangepak mót waere. Zie sjrief altied in ’t veurdeil van de geweune man of vrouw, van de ajere, van de allerkleinste; Lies is emes die pertie trèk veur de zjwakere. Zie duit det zónger deukskes dróm te drejje. Bevèlt get häór neet, dan sjrief ze det oet. Det duit ze in die sjitterende taal die ze zo good meister is.
Klaveermeziek
Klaveermeziek weurt es regel genoteerd in e systeem vaan twie belk, boebij de bovenste de rechterhand en d'n oonderste de linkerhand weergief. Bij oetzunderlek gecompleceerde meziek of groete handverplaotsinge weure soms drei of veer belk gebruuk. Tabulatuur waor in e wied verleie gebrukelek (Buxheimer Orgelbuch, zuug oonder) en kaom begin twintegsten iew obbenuits in de mode door de oetvinding vaan 't klavarskribo. Neve de solistische klaveermeziek besteit ouch nog 't veerhendeg klaveerspeul, zoewie meziek veur mie es ei klaveer.
Lies Cillekens-Cox
Cabaret
Ze leet zich gemekkelik insjpirere, veural es ’n óngerwerp häör raak. Jaorelank verzorgde zie de tekste veur de cabaretgroep van ’t Katholiek VrouweGilde. Zie sjpeelde zelf dao-in mit. Lies goof in de vastelaovestied fascinerende conferences oppe biljaar, in ’n kefee det dan ‘Circus Willems’ hèt. Det wilt heel get zègke in Remunj!
Klaveermeziek
Oersprunk
D'n oersprunk vaan de klaveerinstruminte moot me in de middeliewe zeuke. 't Antiek monochord oontwikkelde ziech gestiedeg tot e polychord mèt versjèllende snare, en dit weer tot e clavichord. Heibij woorte de snare door tangente aongeslage, die mèt tósje bedeend woorte. 'n Aander instrumint wat ziech laankzaam meh zeker oontwikkelde waor 't örgel. In de aajdheid gaof 't al waterörgele, meh in de middeliewe kaome laankzaamaon piepörgele op. In 't begin waor de mechaniek zwoer en móste de tósje mèt de voeste weure gespäöld, later zouwe mèt de vingere späölbaar klavere oontstoon wie veer ze kinne. In de late middeliewe oontstoont 't portatief, e mini-örgel wat me kós mètnumme. In de veertienden iew woort in Italië 't klavecimbel oetgevoonde, wat de snare mèt tangente aontrèk en daorum belaankriek mie geluid gief es e clavichord.
Lies Cillekens-Cox
Toneel
Wie de Remunjse VrouweRaod (RVR) ‘t probleem van de Mantelzorg ane orde wól sjtèlle, waas Lies ’t die ’n sjtummingbepaolend toneelsjtök sjreef: ‘Wie mót ’t noe mit mam!’ Kinmèrkend zeen de pittige dialoge dao-in en de sjerpe verwiete van d’n eine nao d’n angere. Waem nao det kort toneelsjtök kiek, zit toet euver zien ore in de aangereikde probleme. Mer ’t sjtök hilt op mit milje humor.
Klaveermeziek
Oersprunk
De touwpassing vaan dees instruminte waor beperk. Populairder waore in deen tied bourdoninstruminte wie de drejlier en de doedelzak. Zoewiezoe woort instrumentaole meziek in de middeliewe zelde opgesjreve, zeker ouch umtot 'r in lieg aonzien stoont. Klaveermeziek is alleen bewoerd gebleve in de Robertsbridgecodex (begin veertienden iew). Me nump daorum aon tot de klaveerspeulers improviseerde en/of populair werk vaan deen tied naospäölde. De wienege instrumentaol meziekcollecties oet deen tied specificere gemeinelek gein instrumente; 't gief daorum gein rei boeveur me ze neet ouch op klaveer kin speule.
Renaissance
Ouch in de renaissance had instrumentaole meziek nog väöl minder prestiesj es vocaole, meh toen versjeen wel de ierste blaadmeziek veur tósje. Zoe kint me oet de vieftienden iew 't Buxheimer Orgelbuch, mèt veural bewèrkinge vaan populair vocaol werke oet deen tied, meh ouch origineel composities die me praeambula (veer zouwe zègke: preludes) neump. De soms zier rieke umspeulinge in de bewèrkinge geve 'n uniek beeld vaan wie in deen tied woort geïmproviseerd. In de zèstienden iew koume versjèllende typisch instrumentaol genres op, die ouch hunne weeg nao 't klaveer vinde. 't Ricercare, oersprunkelek allein mer e stök um 't instrumint 'oet te perbere', oontwikkelt ziech tot 'n polyfoon compositie roond ei thema wat aon 't begin weurt geëxposeerd. De canzone is zjus zoeget: 't drejt wel minder um ei vast thema meh vertuint door gans 't stök heer wel doorgoonde imitatie. De naom is aofgeleid vaan 't Frans chanson: in chansons oet de zèstienden iew waor ouch väöl imitatie te vinde. Tot slot kump aon 't ind vaan d'n iew de toccata op: e (daan nog) mierdeileg stök wat miestens laankzaam begint en later snel, virtuoos luipkes vertuint.
Eine vaan de ierste groete klaveercomponiste is Claudio Merulo, dee gere in de zoezjus geneumde genres sjrijf. 'n Gans aander traditie kump op in Ingeland, bij de zoegeneumde virginaliste. Dees grop componiste, geneump nao 't virginaol (e bepaold typ klavecimbel), sjreef, veurtbouwend op tradities wie die vaan 't Buxheimer Orgelbuch, veur 't iers variatiereekse op bestaonde melodieë oet en waore daomèt vaan groetenop groete sjaol invlood op de meziekhistorie. Bekinde figure waore William Byrd en John Bull.
Stumloeaze palatale fricatief
De stumloeaze palatale fricatief of stumloeas palataal wriefklank is 'ne mitklinker dae in versjillendje gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is. In 't Limbörgs is 't ein vanne meugelike oetspraoke vanne zaachte g.
Kènmirke
Kènmirke vanne stumloeaze palatale fricatief zeen:
Limbörgs
In 't Limbörgs kump de stumloeaze palatale fricatief väöl veur, in bao alle dialekte, mit oetzunjering vanne Ripuarische dialekte, wie 't Völzer en 't Kirkräödsj, wo d'r allein sporadisch in lieënwäörd veurkump (zuuch ouch: zaachte g). Inne dialekte wo d'r veurkump wusseltj t'r meistes aaf mitte velaire variantj. Me mót aevel waal opmirke det de palataal fricatieve döks net get wiejer inne móndj waeren oetgespraoke (póspalataal).
De stumloeaze palatale fricatief kump inne meiste dialekte veur bie 'ne palatale kónteks of veurklinkers; me sprèk ouch waal van 't ich-laut.
Klaveermeziek
Barok
Bij meziek wie dee vaan Frescobaldi en Sweelinck is 't dèks de vraog veur welk instrumint 't gemeind is. Soms kin dat allein 't örgel zijn, veural bij de koraole vaan Sweelinck: deze componis sjrijf in dees werke (es eine vaan de ierste) 'n pedaolstum oet, wat 't oonmeugelek maak ze op klavecimbel te speule. Ouch väöl fantasieë en ricercares vaan dees componiste (zeker Sweelinck zien echofantasieë) wèrke beter op örgel. Bij toccata's begint me al te twievele, dewijl leed- en dansvariaties eigelek allein op klavecimbel weure oetgeveurd. 'n Sjeiing tösse örgelmeziek en klaveermeziek begint ziech hei veur 't iers veurziechteg aof te teikene.
Stumloeaze palatale fricatief
Limbörgs
Juus wie bie de anger sibilanten en fricatieven in 't Limbörgs wuuertj döks 'ne (zaachte) plosief oetgespraoke wen dees klank völg op 'ne nasaal.
Klaveermeziek
Barok
In de Noord-Duitse, Zuid-Duitse en Italiaonse klaveermeziek oontwikkelt ziech 't ricercare gestiedeg door tot 'ne vörm dee me fuga neump. Noord-Duitsland vertuint 'n ziech vaan generatie op generatie verdepende traditie, die vaan Sweelinck euver Scheidt en Scheidemann wijer geit mèt Johann Adam Reincken en tot slot Dietrich Buxtehude. In Zuid-Duitsland heet Buxtehude in Johann Pachelbel 'ne groeten tiedgenoet. 'n Gans aander traditie oontsteit in de late zeventienden iew in Fraankriek. Dao zien veural Duitsers actief die soms ouch, wie Georg Muffat, typisch Duits idioom importere, meh ziech dèks nao de Franse smaak veuge. Johann Jakob Froberger sjrijf suites veur klaveer, dat wèlt zègke 'n serie danse. Inheimse componiste die zien idioom euvernumme zien Louis Couperin, dee zie neefke François Couperin en Jean-Philippe Rameau. Op 't Iberisch sjiereiland oontsteit weer 'n aander traditie, deils bepaold door de bezundere bouw vaan de örgele dao. De Spaonsen tegenhenger vaan 't ricercare hèt tiento, 'ne vörm sterk geassocieerd mèt Antonio de Cabezón. Neve 't ricercare/fuga, de toccata en de koraolzètting kump nog e belaankriek genre op: de passacaglia en de ing verwante chaconne.
Stumloeaze palatale fricatief
Limbörgs
Behauven es 'ne versjieningsvorm vanne zaachte g, kan d'r ouch veurkómmen es 'ne stumloeaze variantj vanne palatalen approximant:, wie in piano: of , in snel oetspraok. Mit naam anen ènj van wäörd die ènjigen op 'n ie-klank kan d'r veurkómme wen 't waord wuuertj benaodrök, wie in eigename: Annie!. In dees vel is 't aevel ummer vól palataal en noeatj póspalataal.
Klaveermeziek
Barok
Aon 't ind vaan de barok kump Johann Sebastian Bach op. Allewel tot heer Zuid-Duitser is, riech heer ziech veural op 't werk vaan Buxtehude. Bij Bach is al dudelek spraoke vaan e versjèl tösse örgelmeziek en meziek veur aander klaveerinstruminte (in principe klavecimbel). D'n örgelmuziek, dee bij Bach bleujt wie noets teväöre, zal in de res vaan 't artikel neet mie weure behandeld. De gewoene klaveermeziek umvat rillatief conventioneel suites en lèsstökker, meh ouch unieke werke wie das Wohltemperierte Klavier en de Goldbergvariaties. Kinmerkend aon Bach is zien oongewoen veurleefde veur gecompleceerde, polyfoon vörm in 't algemein en de fuga in 't bezunder. Zienen tiedgenoet Georg Friedrich Händel is ouch vaan belaank in de klaveermeziek; heer componeerde neve suites ouch zoegeneumde lessons.
1846
Gebäörtenisse
thumb|right|150px|Vreugste bekènde [[daguerreotypie oet Suriname 1846. Aafgebeeld zint de awwesj van de Nederlandse Minister Abraham George Ellis (1846-1916)]]
Klaveermeziek
Rococo en klassiek
Nog 'nen tiedgenoet vaan Bach en Händel is Domenico Scarlatti, 'nen in Spaanje wèrkenden Italiaon. Heer weurt bekind mèt e zèshoondertal werke die heer zelf miestal eccercisi neump meh die allewijl bekind stoon es sonnate. In dees werke maak 't barok idioom al dudelek plaots veur e klassiek, d.w.z. tot de sequensmaotege melodieë gestiedegaon vervaange weure door leedechtege meziek. Dit is 'n oontwikkeling die bij versjèllende componiste vaan d'n achtienden iew op gaank kump. Me sprik hei vaan rococo, vreug-klassiek of pre-klassiek. De mieste componiste vaan de nui mode hure bij de galante stijl, wat neerkump op elegante meh veural zier sumpele meziek. Teikenend is oonder mie 't werk vaan Domenico Alberti, dee in zien eccercisi d'n Albertijnse bas populariseert. Dit stijlmiddel weurt al gaw in klaveermeziek door gans Europa geïmiteerd, en stèlt componiste in staot um e stök beweeglek te hawwe zoonder polyfonie touw te passe. D'n aandere stijl is de sentimentele stijl (Empfindsamkeit). Dee weurt veural geassocieerd mèt Carl Philipp Emanuel Bach, en deze componist pas 'm nörges zoe dudelek touw es in ziene klaveermeziek. Muzikaol affectie die veurheer allein bij oetzundering woorte gebruuk (sterke chromatiek, oonveurspäölbaar wendinge en hel dissonante) weure in zie werk gewoen.
1846
Gebore
thumb|right|150px|Domela Nieuwenhuis, gebore op 31 december 1846.
Nederrien (regio in Pruses)
thumb|Typisch Nederriens landschap De Nederrien (Duits: Niederrhein) is 'n gebeed in Pruses det grens aan 't zuudoeëste van Nederland. Nederrien is ouk de naam van 't deil van de Rien stroumaafwaarts vanaaf Düsseldörp en van 'ne zietak tösse Millinge (beej Numwaege) en Wijk bij Duurstede.
Klaveermeziek
Rococo en klassiek
C.Ph.E. Bach had door zien expressief temperamint 'ne veurkäör veur 't klavichord, boe me, aanders es op e klavecimbel, de dynamiek mèt d'n aonslaag kin controlere. In 't begin vaan d'n achtienden iew weurt ouch de pianoforte (verzaomelnaom veur alle vreug vörm vaan de piano) oetgevoonde, dee 'tzelfde veurdeil heet en väöl mie volume heet es e clavichord. In de nui, mie op expressie geriechde meziekstijle is dit e groet veurdeil en gestiedegaon wint de pianoforte terrein. Roond 1780 is 't klavecimbel definitief verawwerd en veural nog aon te treffe bij wee ziech niks beters kin koupe.
1846
Gesjtorve
thumb|right|150px|Paus Gregorius XVI, <br. Gesjtorve op 1 juni 1846.
Nederrien (regio in Pruses)
Wies deep in de 19en ieëw ware heej de historische, kulturele en taalköndige bend mit 't doeënbeejgelaege Nederland hiel sterk. Tiedes de Reformatie bleef dit gebeed katholiek en woorte de bend mit 't prottestantse weste gooddeils verbraoke. De Kleverlandse en Limburgse dialekte, die in dees regio gekald woorte, bleve aevel de umgankstaal van de meiste luuj in die contreie. Wie 't vanaaf de 18en ieëw ónder Prusisch gezag kwaam te staon, verdwene 't Nederlands en de verscheie Nederfrankische dialekte as kultuurtaal ten gönste van 't Duits. Wiewaal 't plat vandaag d'n daag in de meiste dörpe en staej in die regio op sterve nao doeëd is, höbbe eur inwoeëners 'n eige identiteit en kalle ze dao 'n typisch regiolek. Nederfrankische invlode zuut me euveriges ouk hiel dudelik truuk in 'n aantal plaats- en veldname (bv. de kerne Nieukerk en Aldekerk in de gemeinte Kerke, Hartefeld in de buurt van Geldere en Schaephuysen in de gemeinte Rheurdt).
Klaveermeziek
Rococo en klassiek
Roond 1750 kump ouch ummer mie de klaveersonnaat op. Wie gezag weure de werke vaan Scarlatti allewijl ouch zoe geneump, meh in deen tied waor 'n sonnaat bekans ummer get veur mier instruminte, miestal ein of twie melodie-instruminte en 'ne bas. In de rococo vervingk de sonnaat evels vlot de suite es belaankriekste vörm vaan klaveermeziek. Groete meisters zien, neve de al geneumde, Johann Christian Bach, Johann Schobert, Johann Eckhard, Joseph Haydn, Antonio Soler, Muzio Clementi en Wolfgang Amadeus Mozart. Väöl vaan hun zien zelf toppianiste en veure hun eige werk gere oet. Neve sonnate zien dat dèks ouch variatiereekse op populair melodieë (miestal oet opera's); 't thema mèt variaties begint in de klassieken tied aon e twiede leve. Es de componis ziech mie persoenelek wèlt ute, op de meneer vaan C.Ph.E. Bach, gebruuk heer de fantasie.
Nederrien (regio in Pruses)
't Landschap van de Niederrhein is vreej vlaak en kint euver 't algemein neet zoeëvuuel hoeëgteverschille, waodoor 't erg geleef is beej fietsers. 't Reveerkleilandschap rónd Kleef geit nao 't zuje toe euver in schraal zandgrónde en rónd Vierse kump ouk al waat löss veur. Dao wuurt 't landschap al 'n bietje heuvelechtig. Rilletief groeëte hoeëgteverschille vind me ouk op en doeënbeej de Nederriensen Heuvelrök, dae zich oetstrek van Numwaege wies Kreifeld. Vaerder is de regio waterriek, waat kump door de verscheie baekskes en reveerkes die heej struime, wao-ónder de Niers en de Zwaam. 't Reichswald ten zuje van Kleef is 'n groeët samehangend bósgebeed en ouk de grensstreek tösse Venlo, Brüggen en Zwame is vreej bósriek.
Klaveermeziek
Rococo en klassiek
In dezen tied koume ouch klaveerconcerte in de mode. Zoewel J.S. Bach es Händel make aonspraok op de oetvinding vaan de vörm, dewijl C.Ph.E. Bach en J.Chr. Bach ze wijer höbbe oontwikkeld. Vaanaof de jaore 1780 weurt 't klaveerconcert veural nog mèt Mozart geassocieerd. Umtot dit artikel in principe euver solistische meziek geit, weurt deze vörm hei wijer neet behandeld.
Nederrien (regio in Pruses)
De ikkenomie rich zich vanalds op de winning van broenkaol, de landbouw en 't toerisme. Jaorliks trekke 't pretpark Wunderland Kalkar en 't arsjeologisch park in Xanten vuuel bezeukers oet de regio, maar ouk oet Nederland. Kevelaer is 'n wiechtig pelgrimsoord. Vreuger, ouk wie 't door de prottestantse Staatse euverheid waar verbaoje, ginge vuuel Venlonaere op baevaart nao dit stedje umdet me dao 't katholieke gelouf aopenbaar kós oetoefene. Ouk vandaag d'n daag behuurt Kevelaer tot ein van de wiechtigste baevaartsplaatse veur Nederlandse katholieke.
Klaveermeziek
Beethoven
Tegen 't ind vaan d'n achtienden iew kump Ludwig van Beethoven op. Zien ierste klaveersonnate riechte ziech nog sterk op Mozart en Haydn, meh al gaw geit heer zienen eige weeg. Boe bij zien groete veurbeelder de klaveersonnaat gein groete pretenties had (bij Haydn: veural veur pedagogische doele; bij Mozart: veural es showstökker op zien eige konzèrs), maak Beethoven zien sonnate al gaw langer, oonconventioneelder en persoeneleker. Werke wie de Sonate pathétique (opus 13, 1799) en de Mondscheinsonate (opus 27/2, 1801) zien veur hunnen tied oongewoen laank en höbbe muzikaol idioom wat me ieder allein in fantasieë aontrof. In zien late periood, es Beethoven 'n veurleefde oontwikkelt veur oongewoen vörmsjema's, sjrijf Beethoven vief sonnate (opp. 101, 106, 109, 110, 111) mèt groete proporties, wiedgoonde chromatiek en 't zwuurtepunt op 't lèste deil. In dezelfden tied maak Beethoven ouch de Diabellivariaties (opus 120).
Vreugromantiek
Oongeveer tegeliek mèt de late sonnate vaan Beethoven oontstoont ouch de sonnate vaan Franz Schubert. In zie werk herkint me väöl vaan Beethoven trök, meh mèt de röstegen opbouw vaan 't ierste deil en 't frequint gebruuk vaan tertsverwantsjappe drök heer oonmiskinbaar zien eige stumpel op dit werk. Väöl componiste lègke de naodrök evels örges aanders: zjus umtot Beethoven in de sonnaat zoe geëxcelleerd heet, vint me 't lesteg nog get touw te veuge. Felix Mendelssohn introduceert 't Lied ohne Worte, e kort, lyrisch karakterstök. Ouch Robert Schumann nump zien touwvlöch tot karakterstökker.
De Franse Pool Frédéric Chopin, eine vaan de groetste pianiste vaan zienen tied, vernuit de pianomeziek nog wijer. Vaan d'n Ier John Field èrf heer de nocturne, e druimeteg stök vaan e paar menute. Zelf vint heer de konzèretude oet: e virtuoos stök wat verpak in dèks briljante meziek ein bepaolde meujelekheid thematiseert. Ouch kump heer es ierste mèt de zelfstendeg prelude: bij Chopin is die neet langer gemeind um 'n aander stök in te leie. Wijer genres boe-in heer excelleert zien de wals, de mazurka en de polonaise.
Hoegromantiek
Oonder Chopin zien vrun en collega's is Franz Liszt, dee breier geïntrèsseerd is en wel naodrökkelek perbeert um Beethoven te euvertrèffe. Heer bleus dèks klassieke vörm gans op, zoetot de aw opbouwprincipes neet mie te herkinne zien. Zien Sonnaat in b-klein is e good veurbeeld. Wijer riech heer op zienen Hongaarse achtergroond in de Hongaarse rapsodieë. In zien etudes perbeert heer Chopin nog te euvertrèffe. Later in zien carrièr kump d'n umslaag: heer geit ziech concentrere op bezeelde, dèks religieus geïnspireerde en soms hendeg progressief werke (Années de pèlerinage). In zie Bagatelle sans tonalité kump heer kortbij 't twintegsten-iews idioom. Aander componerende pianovirtuoze oet deen tied zien Sigismund Thalberg en Charles-Valentin Alkan.
De traditie vaan 't karakterstök verspreit ziech nao perifeer mezieklan. In de Boheme kump Bedřich Smetana op, dee Liszt naovolg, in de Vereinegde Staote duuk Louis-Moreau Gottschalk de negerfolklore in em in Noorwege liet Edvard Grieg mèt zien lyrische stökker en zien ballaad veur piano ziech door de Noorse volksmeziek inspirere. Ouch Johannes Brahms sjrijf klaveermeziek, allewel tot dat neet zie belaankriekste genre is.
In dezen tied steit de pianomeziek in hoeg aonzien. In hoeger kring is 't speule vaan 'n instrumint, dèks de piano, verpliech deil vaan de opveujing, en väöl middeklassegezinne goon dat imitere. Deze nuie merret weurt bedeend door e nui soort meziek, de salonmeziek. Dit is vrij oppervlakege en euver 't algemein neet al te lestege meziek dee dudelek inspiratie haolt oet de karakterstökker vaan beveurbeeld Chopin en Schumann. Extreem succesvol weurt La prière d'une vierge vaan de Poolse Tekla Bądarzewska. Allewijl is dit repertoire zoe good wie vergete.
Laatromantiek
De laatromantische pianomeziek begint feitelek al bij 't laat werk vaan Liszt. In dit verband moot me wijer 't werk vaan de Fransoos César Franck neume, en 't vreug werk vaan de Twiede Weense Sjaol (in 't bezunder de Sonnaat opus 1 vaan Alban Berg). De groetste componis vaan laatromantische pianomeziek is Sergej Rachmaninov, 'ne Russische konzèrpianis dee zie gans leve 't romantisch idioom aonhèlt.
Käöninklijke hermenie Aurora
De Käöninklijke Hermenie Aurora van Beeg is in 1864 ontstange oet ein zangvereiniging die "Aurora" heite.
Klaveermeziek
Vreugen twintegsten iew
In de ierste decennia vaan d'n twintegsten iew koume diverse stijle tot oontwikkeling. 't Perceis verluip vaan al die stijle huurt neet in dit artikel toes. In Fraankriek oontsteit, es reactie op de romantiek, 't impressionisme. Gabriel Fauré gief 'nen aonzat mèt oonder aandere de Dollysuite, meh pas bij Claude Debussy (beveurbeeld zien preludes) liet me 't impressionisme beginne. D'n aandere groeten impressionis is Maurice Ravel, dee tot classicisme is geneig en mèt werke wie Le tombeau de Couperin de suite nui leve inbloos.
Oonderwijl geit 't in Oosteriek gans aanders. Arnold Schönberg, liermeister vaan de Twiede Weense Sjaol (al geneump), oontwikkelt roond 1909 d'n atonale meziek en sjrijf ouch klaveerwerke in de nuie stijl (Drei klaveerstökker opus 11, Zès klein klaveerstökker opus 19). Later bedink heer d'n twelftoensmeziek; ouch dao-in sjrijf heer weer klaveermeziek (Suite opus 25). Schönberg ziene lierling Anton Webern nump de stijl op in zien variaties opus 27.
De mieste componiste bekinne ziech evels tot 't neoclassicisme. Ravel steit al mèt ei bein in dit nui idioom. Belaankrieker evels is zienen tiedgenoet Erik Satie. Ziene meziek, veur 't euvergroet deil pianomeziek, gelt es blauwdrök veur 'n ganse generatie veural Franse componiste nao häöm, collectief bekind es Les Six. Zij sjrieve, perceis wie Paul Hindemith (suite 1922) in Duitsland, antiromantische, soms provocatief sumpele, meziek dee ironisch trökgriep op klassiek idioom. Ouch Igor Stravinski huurt tot dees riechting; zien bijdraoges aon de pianomeziek zien evels rillatief besjeie (o.m. de Sonatine).
'ne Wijere componis vaan klaveermeziek oet dezen tied is de Rus Dmitri Sjostakovitsj. D'n Amerikaan George Gershwin perbeert jazz- en songidioom in de klassieke meziek te incorporere. De Fransoos Olivier Messiaen deit es eine vaan de wienege in zie land neet mèt aon 't neoclassicisme, meh combineert 't romantisch ideaol mèt e groet mysticisme en e gans persoenelek idioom op de grens vaan tonaliteit en atonaliteit.
Nao d'n Twiede Wereldoorlog
Nao inkel jaore is de serieel beweging tot rös gekoume en dene ziech alternatieve aon. Luciano Berio wijt zien Sequenza IV aon de piano. Ouch de later Klavierstücke vaan Stockhausen, die soms um 'ne synthesizer vraoge en dèks klaankregeling veursjrijve, goon wie Berio de kant vaan de oetgebreide technieke op.
Es in de jaore 1970 de meziek laankzaamaon weer traditioneler weurt, pakke väöl componiste de pianomeziek weer op. D'n Hongaar György Ligeti componeert diverse etudes veur 't instrumint en hèlt ziech daoneve ouch mèt 't klavecimbel bezeg. Philip Glass sjrijf diverse minimalistische werke veur piano (soms ouch elektrisch örgel). De Nederlander Simeon ten Holt weurt in eige land bekind mèt zien Canto ostinato. Frederic Rzewski deit vaan ziech hure door 't politiek gelaoje The people united will never be defeated!, boe-in heer tonaol idioom mèt avant-gardetechnieke combineert. John Adams sjrijf neet väöl veur piano meh de werke die heer sjrijf zien wel vaan groet belaank. Arvo Pärt weurt populair mèt Für Alina. Ludovico Einaudi, dee begint es lierling vaan Berio, maak ziech geleef bij väöl pianiste door gemekelek späölbaar werke in 'n populistische, touwgenkeleke stijl.
Roizy
Roizy ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Rethel, in 't zuudweste van de Franse Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 220 luuj op 'n oppervlaak van 11,15 veerkante kilometer en daomèt goof 't 19,73 luuj de veerkante kilometer. vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van 0,0% de jaor.
1948
1945 - 1946 - 1947 - 1948 - 1949 - 1950 - 1951 1948 (MCMXLVIII) waor e sjrikkeljaor wat begós op 'nen doonderdag op de Gregoriaanse kalender.
Maan vaan 't Jaor
Harry S. Truman (twiede kier)
Islamitische Staot
thumb|Veendel vaan de gróp 400px|thumb|Syrië en Irak in juni 2015, wie de Islamitische Staot waor op zien groets waor: Islamitische Staot (duustergries), de Koerde (geel, Syrische organisatie get liechter es de Irakees; wèrke altied same), Irakese regiering (paors), 't Syrië vaan Assad (de regiering, roze), 't Syrië oonder Khoja (de oppositie, liechgreun), al-Nusra (deil vaan al-Qaeda, blaank), de Libaneze (de regiering vaan Libanon, oranje), Hezbollah (blauw). Nöm in ach tot tösse Oos-Irak en Wes-Syrië väöl streke lègke mèt dunbevolkte gebeije. Dees gebeije waore dèks door gein inkel partij wirkelek euverwonne mer weure op dees kaart esnog gekleurd umtot zie tösse wege of stei lègke die wel in de hen vaan 'ne bepaolde force zien. D'n Islamitische Staot, mer in de media meistens d'n Islamitische Staot vaan Irak en de Levant (dèks aofgekort ISIL, of Da'esh nao 't Arabisch: لدولة الإسلامية في العراق والشام‎), ouch bekind es d'n Islamitische Staot vaan Irak en Syrië (mèt de in de media väöl gebruukde aofkorting ISIS) of d'n Islamitische Staot vaan Irak en ash-Sham, is 'n Salifistisch-jihadistische militante- en terroristegróp en waor 'ne veurmaolege zelfverklaorde staot vaan 2014 bis 1018 dee 'n fundamentalistische Salafi doctrine vaan de soennistische Islam volg. De staot woort door niemes aanders in de wereld erkènd. Op 29 juni 2014 reep de staot 't kalifaat ('t spiritueel en polletiek centrum vaan de islamitische wereld) oet in 't grensgebeed vaan Irak en Syrië. Op 't hoegtepunt (juni 2015) had de staot controle euver 'n territorium vaan 10 mieljoen lui in gebeed vaan Irak en Syrië. D'n Islamitische Staot had in die periood ouch gelimiteerd territoriaal controle in bepaolde gebeije vaan Libië en Nigeria. . Väöl journaliste en politicologe zien d'n Islamitische Staot es e direk rizzeltaot vaan de chaos die in mierdere Arabische regio's, wie Syrië, woort gecreëerd door de democratische rivveluties vaan 't Arabisch Veurjaor. Veur väöl Arabiere is de opkoms vaan d'n Islamitische Staot e bezej veur wat mis is gegaange in 't Arabisch Veurjaor, naomelek 'n oetbarsting vaan Mohammedaons extremisme. e Direk rizzeltaat vaan d'n Islamitische Staot is de Europese migrantecrisis, die ziech veurnaomelek in de EU aofspeult. Dit heet oetindelek gezörg veur 'n opkoms vaan extreem-rechse partije in de EU, mer ouch veur 'n algemein kritischer (soms zelfs vijandeger) hawwing vaan politici contra islam, moslims en migratie in 't algemein.
De staot of terroristische gróp (vaanaof noe altied 'n gróp genömp in 't artikel) is in 't Arabisch bekind es ad-Dawlah al-Islamiya fil-'Iraq wash-Sham, wat dèks rizzelteerd in 't acroniem Da'ish (Da'iesj) of DAESH (Da'èsj). Dit 't Arabisch equivalent vaan ISIL. De gróp is in 1999 opgeriech. Op 29 juni 2014 reep de gróp e wereldwied kalifaat op, mèt Abu Bakr al-Baghadi es de kalief, en hernömde de gróp häörzelf d'n Islamitsche Staot (ad-Dawlah al-Islamiyah). De nuie naom en de idee vaan e kalifaat is wiet euver de wereld bekritiseerd en becommenteerd, mèt de VN, versjèllende regieringe en 't groet gros vaan de mohammedaone es tegestenders vaan de ideologie. Es kalifaat claimp 't relizjeus, polletiek en militair authoriteit euver alle mohammedaone op Eerd te höbbe. 't Stèlt “de legaliteit [te höbbe] alle emiraote, gróppe, staote en organisaties [vaan mohammedaonse origine] bis nul te bringe via de expansie vaan 't kalifaat en zien authoriteit en opkoms vaan zien troepe bij hun gebeije”. De meiste islamitische en neet-islamitische gemeinsjappe nömme de gróp evels oonrepresentatief veur de islam.
Torsås
Demografische óntwikkeling
6,06% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Islamitische Staot
De Vereinegde Naties heet d'n Islamitische Staot verantweurdelek gehawwe veur 't sjenne vaan minserechte en 't plege vaan oorlogsmisdaod, en Amnesty International heet gereporteerd tot 't etnisch zuvering gief op “historisch sjaol”. De gróp is aongeduid es 'n terroistische organisatie door de VN, de Europese Unie, 't Vereineg Keuninkriek, de Vereinegde Staote vaan Amerika, India, Australië, Canada, Indonesië, Maleisië, Törkije, Saudi-Arabië, de Vereinegde Arabische Emiraote, Syrië, Egypte en Rösland. Mie es 60 len zien direk of indirek in oorlog mèt d'n Islamitische Staot. De "Limbörge" zien in 'n direk oorlog (Nederland en Belsj zien direk in oorlog door 't sjikke vaan eige seldaote, indirek in de oorlog zien de EU-staote die bewös gein höbbe gesjik mer door hun lidmaotsjap bij de EU wel bis e polletiek blok behure contra d'n Islamitische Staot).
De gróp waor sinds 1999 'n cel vaan de groetere terroristegróp Jama'at al-Tawhid wal-Jihad, die weer deil zaw oetmake vaan al-Qaeda vaanaof 2004. Versjèllende gróppe vaan al-Qaeda participeerde mèt 't Iraaks leger vaan Sadam Hussein contra de invasie vaan Irak in 2003 (Miert). In jannewarie 2006, vörmde dees gróppe mèt aander extreme soennitische gróppe de Mujahideen Shura Raod, die bezeg waor mèt 'n formatie veur 'ne zekeren Islamitische Staot vaan Irak (ISI) in oktober 2006. Nog mie es noe góng 't um 'n gróp; vaan geografische mach waor emper spraoke.
Oonder 't leijersjap vaan al-Baghdadi sjikte ISI seldaote nao Syrië in augustus 2011 naotot de Syrische Börgeroorlog in Miert 2011 waor begos. De gróp nömde ziechzelf op dat memint Jabhat an-Nusrah li-Ahli ash-Sham of al Nusra Front ('t Levants Front), en kraog al snel de mach euver groete gedeiltes vaan Syrië boe soennitische mierderheije leve, boe-oonder Ar-Raqqah, Idlib, Deir ez-Zor en Aleppo. In April 2013 reep al-Baghdadi zien seldaote op de aw koloniaal grenze tösse Syrië en Irak (die inderdaad door Europeane is getrokke nao de val vaan 't Ottomaans Riek), boenao de gróp seldaote ziech d'n Islamitische Staot vaan Irak en de Levant góng neume. Seldaote vaan de gróp zölle altied de naom ISIL of 'n variant daovaan gebruuke, wijl ze de naom ISIS sjuie veur hun hawwing contra de term Syrië, es e produk vaan Europees kolonialisme, wat historisch ouch riechteg is, en daorum gein term is die "in dees nui periood vaan mohammedaonse opbleui" gebruuk maag weure. De leijers vaan al-Nusra en al-Qaeda, Abu Mohammad al-Julani en Ayman al-Zawahiri, weigere ziech evels aon te slete bij de oproop vaan al-Baghdadi en beginne zelfs publiek al-Baghdadi's hajding fel te veroordeile es bliek tot deze maan en zien seldaote aander mohammedaone, die neet soennitisch zien (veural sjiite) dèks op brute wieze excutere. Veur al-Qaeda is altied 't buut gewees 'n Arabische wereld te vörme zoonder invlood vaan 't Weste, weliswoer gedomineerd door de islam, mer dees gróp heet noets gemeind aander moslimbroojers of zelfs christene die de koran tollerere es 't plaotselek wètbook te vermaore. Nao 'n groete interne ruize vaan ach maonde, nömp al-Qaeda officieel aofstand vaan de gansen Islamitische Staot op 3 fibberwarie 2014, en laot wete de gróp op gei meneer mie de steune volgens häör “beröchte oonverzeunende hajding”.
D'n Islamitische Staot steit bekind um zie good gefinancierd web en zien professioneel socialmediapropaganda, die besteit oet internetvideos vaan versjèllende seldaote, börgers, journaliste en vrijwèllegers die weure geköp, destructie vaan cultureel besjermde gebeije en ouch professioneel reklaam um nui lui te trèkke nao de Staot.
De gróp begint väöl aondach te kriege in de Europees media vaanaof 't memint tot de gróp succesvol Iraakse legers in Wes-Iraakse stei liek te verdrieve. In Syrië verklaore zie de oorlog mèt zoewel de regiering es de rebelfractie vaan de Syrische Börgeroorlog. Allewel de lètse twie tegestenders bis veurkort mekaars groetse tegestenders waore in de Börgeroorlog, weurt noe opvallend wieneg bevochte tösse dees twie en lieke ze tezame e blok perbere te vörme contra d'n Islamitische Staot, al geit dat neet altied eve gemekelek. 't Verlees vaan bekans e kwaart vaan 't Iraaks groondgebeed rizzelteert e paar kier bijnao in 'n val vaan de Iraakse regiering en zörg veur nui stationeringe vaan Amerikaanse militaire in Irak.
Naom
De gróp heet versjèllende naome gehad.
Opriechting vaan de gróp (1999-2006)
Op 12 oktober 2006 vereineg de MSR ziech mèt drei kleiner gróppe en zès soennitische stamme um de Mutayibeen Koälitie te vörme. Zie zweert bij God "'...de soenniete oonder de opressie vaandaon te haole vaan de rejectioniste [sjiite] en de kruusveerdende bezètters [Amerikane en Europeane] […], eus rechte trök te kriege, desnoeds door 't offere vaan eus eige leves […], door Gods woord supreme te make in dees wereld en de glorie vaan de islam beijin te rape.'" 'nen Daag later röp de MSR de opriechting vaan d'n Islamitische Staot vaan Irak (ISI) oet, dee de zès, veurnaomelek soennitisch-islamitische, staote bij-ein zal mótte bringe, mèt Abu Omar al-Baghdadi es de nuien Emir. Al-Masri is de gegeve titel vaan de Kriegsminister in 't tien leije tèllend kabinèt vaan ISI.
D'n Islamitische Staot vaan Irak (2006-2013)
thumb|VS-Generaal Odierno Raymond, vaan mei 2006 bis mei 2008 is heer aktief es generaal in Amerikaans-Irak; sinds 7 september 2011 is heer obbenuits aktief op dees positie. thumb|150px|Abu Bakr (neet te verwarre mèt de gehiemelden Abu Omar) al-Baghdadi, in 2004. Op 26 mei 2010 weurt heer aongesteld es de nuie leier vaan ISI of AQI. Later verbreek heer alle ben mèt al-Qaede, wat häöm allewijl nog ummertouw de leier maak vaan d'n Islamitische Staot. Op force vaan 'n Amerikaans geheimedeensstudie in de vreuge maond vaan 2007, maak de ISI – de AQI – planne um hun force te laote greuie in 't weste en de middel vaan Irak, zoetot 't de metamorfose kin oondergoon vaan 'ne soennitischen islamitische staot. De gróp greuit in staarkde en in häör hoegtepunte krijg 't väöl aondach in de Irakese regieringe vaan Al Anbar, Diyala en Baghdad, wie zie Baqubah oetrope es hun hoofstad. De Amerikaanse troepe zètte mie force in, wat rizzelteert in de arrestatie en doed vaan versjillende hoegaontstaonde AQI-leije.
Tösse juli en oktober 2007 krijg al-Qaeda in Irak te hure tot ze hun belaangriekse militaire kampe tösse Anbar en Baghdad höbbe verlore. Gedäörende 2008 drieve de Amerikane en Irakeze mie en mie AQI-soldaote oet versjillende westeleke en centraole stei, wie Diyala en Al Anbar, nao 't noordelek gebeed vaan de stad Mosul.
Opotere
thumb|250px|De St. Denieskèrk Opotere (Nederlands: Opoeteren) ies 'n deilgemeinte van Maaseik aan de Oter of Bosbeek in Belsj Limburg. De dörpskern liek op 'ne heuvel in de buurt van de Dorpermeule, 'n ouw watermeule op de Oter. Dao wone 4061 luuj (2006).
Islamitische Staot
D'n Islamitische Staot vaan Irak (2006-2013)
In 2008 besjrijf ISI ziechzelf es 'ne staot in extraordinaire crisis. Zie geweld maak ziechzelf ummertouw minder populair oonder de bevolking vaan de regio's boe zie 't lètse woord höbbe; zelfs oonder de soennitische lui, die op alles weure veurgetrokke door de gróp. Oetindelek hilt de groete krimp vaan de gróp, in zoewel lui es land, op mèt de opmerkeleke Anbar Oontneuchtering, 'n rivvelutie in Anbar boe 't volk oetindelek de kant kees vaan ISI. Dees gebäörtenis is in zoen maote 'n verassing veur ederein, inclusief de Amerikane, tot 't ISI 'n oonverwachte veurspronk goof in de regio, die de Amerikane en Irakeze nimmie in toen höbbe kinne inhaole.
Opotere
De gehuchte Dorne en Houw huère bie Opotere.
Islamitische Staot
D'n Islamitische Staot vaan Irak (2006-2013)
In laat 2009 stèlt 'ne kommendeur vaan de Amerikaanse forces in Irak, generaal Ray Odierno, dat de ISI “...in 'ne knab is getransformeerd. Wie 'r ins waor gedomineerd door boetelendse individuuje, is 't noe mie gedomineerd door Iraakse börgers.” Op 18 april 2010 zien de twie tópleiers vaan ISI, Abu Ayyub al-Masri en Abu Omar al-Baghdadi vermaor door 'ne vereinegden inval vaan de VS en Irak in 't naoventrint vaan Tikrit. In 'n pressconferentie in juni 2010 reporteert generaal odierno tot tachteg percent vaan de 42 ISI-tópleiers, inclusief recruters en financeerders, vermaor of opgepak zien, mèt nog meh ach te gaon. Heer stèlt tot zie gei kontak mie höbbe mèt 't leiersjap in Pakistan.
Opotere
Bezeenswaerdig
In de ouw dörpskern sjteit de mergele Sint Denieskèrk, die herboewd ies in 1905. De tore en 't koar datere van 1571. In de doupkapel binne sjteit 'n mieddelièws doupvont mèt veer gekapde geziechter in helsjtein, oet de 13e en 14e ièw. Ouch bevingk ziech hie 'ne piëta oet de 15e ièw. De kèrk, de watermeule en umgeving valle saer 1981 ónder besjermp dörpsgeziech.
Islamitische Staot
D'n Islamitische Staot vaan Irak (2006-2013)
Op 16 mei 2010 weurt Abu Bakr al-Baghdadi de nuie leier vaan d'n ISI. Al-Baghdadi völt 't leiersjap aon mèt versjillende militair figure door kontak op te nömme mèt 't veurmaoleg Ba'athist-leger oonder Saddam Husseins leiersjap. Vaan dees lui spendere de meiste väöl tied in de Amerikaanse legergevangenis. Zie beslaon op e gegeve memint 1/3e vaan Baghdadi's tóp 25 kommandäörs. Eine vaan dem is de veurmaolege kolonel, Samir al-Khlifawi, ouch bekind es Haji Bakr, dee de militairen hoofkommandäör weurt vaan alle grópsopperaties. Al-Khlifawi is instrumenteel vaan hendeg groet belang veur de fundering die leit nao de greui vaan de lateren ISIL.
In juli 2012 brink al-Baghdadi 'n verklaoring oet op audio, boe-in de gróp aonkondeg trök te kiere nao de plaotse boe zie in de periood tösse 2007 en 2008 oet is gejaag door de VS en hun soennitisch allientie. Heer röp ouch de start op vaan e nuij offensief in Irak, genaomp Breaking the Walls (Breek de Mör), wat ziech riech op 't vrijlaote vaan versjillende leije vaan gróp oet de Iraakse gevagenisse. Geweld in Irak begint te escalere in juni 2012, primair mèt AQI's wagebomaonslage, en in juli 2013, escaleerde 't bis 1.000 doejes; 'ne nómmer dee nimmie zoe hoeg waor gewees sinds april 2008.
Syrische Börgeroorlog (2011-allewijl)
thumb|left|Bashar Al-Assad (11 sept. 1965), prizzedent vaan Syrië, nóm nao de doed vaan ziene pa Hafiz al-Assad, dee dao al 29 jaor regierde, de leiing euver vaan 't land. Wie in 2010 vredelievende proteste woorte georganiseerd tiejes de [[Arabische Lente, reagierde Al-Assad keihel en vele väöl doeje. Dit zörgde allein meh veur mie oonrös in 't land.]] Oondertösse mót me ouch in gedechte hawwe tot de Syrische Börgeroorlog bezeg is. Die begint in miert 2011 mèt proteste in Syrië contra de regiering vaan Bashar al-Assad, es reactie op de versjèllende internationale opsten tiejes 't Arabisch Veurjaor. In de kommende maonde begint geweld op te komme tösse demonstreerders en veilegheidsforces, dat oetindelek veurt tot de militarisatie vaan 't konflik. In augustus 2011 begint d'n ierder genömde al-Baghdadi ISI-soldaote te sjikke nao 't grensgebeed vaan Irak en Syrië um de groete druim vaan de Levantse islamiste (de grenscorrectie vaan de koloniaal grens die Fraankriek en 't Vereineg Keuninkriek höbbe achtergelaote nao de dekolonisatie vaan 't Midde-Ooste) te verwezeleke. De gróp weurt geleid door 'ne Syriër genump Abu Muhammed al-Julani. Dees gróp begint klophingste te recrutere en celle op te riechte euver 't gans land. Op 23 jannewarie 2012 maak de gróp de formatie bekind vaan Jabhat al-Nusra li Ahl as-Sham—Jabhat al-Nusra—more beter bekind es al-Nusra Front. Al-Nusra greuit oet bis 'n serieus te nömme force, dee populariteit krijg oonder versjillende gróppe tege de Assad-regiering.
D'n Islamitische Staot vaan Irak en de Levant (2013-2014)
Op 8 april 2013 laot Al-Baghdadi in 'n audioberiech weite tot Al-Nusra Front is opgeriech, gefinancieerd and gesteund door d'n Islamitische Staot vaan Irak, en tot de twie gróppe veurtaon wijer zawwe goon oonder de naom Islamitische Staot vaan Irak en Al-Sham (Al-Sham is Arabisch veur de Levant). Al-Julani oontkint dit evels en stèlt tot niemes hei euver is geadresseerd. In juni 2013 reporteert Al Jazeera tot 't 'n breef heet oondersjöp gesjreve door al-Qaeda's leier Ayman al-Zawahiri, geadresseerd nao de twie leiers vaan de ISIA en de ANF, boe-in heer ouch de formatie oontkint en vraog um verzeuning tösse de twie gróppe. Nao ach maond, in fibberwarie 2014, ootnboond Al-Qaeda alle relaties mèt ISIL.
In jannewarie 2014 gaon twie gróppe die veurheer vijande waore, 't Islamitisch Front en de door de VS getrainde Free Syrian Army te aonval tege ISIL in en roontelum Aleppo. In mei 2014 röp Ayman al-Zawahiri al-Nusra Front op um te stoppe mèt 't aonvalle op ISIL. In juni 2014, nao versjèllende gevechte tösse de twie gróppe, besleet de al-Nusra-gróp vaan 't Syrisch stedsje Al-Bukamal de vreij te slete mèt ISIL. In middel-juni 2014 kump ISIL tot aon de Jordaonse grens en arresteert ederein die de grens euver perbeert te gaon. Bepaolde stamme in Saudi-Arabië, die väöl euverein höbbe mèt die vaan Oos-Syrië en Wes-Irak, beginne ouch ISIL te steune.
D'n Islamitische Staot (juni 2014-2017)
Op 29 juni 2014 duip de organitie häörzelf um tot e wereldwied kalifaat. Abu Bakr al-Baghdadi duip ziechzelf um tot Kalief - 'ne plaotsvervenger vaan de islamitische hoofprofeet Mohammed, vreuger de gesteileke titel vaan de sultan vaan 't Ottomaans Riek. Al-Baghdadi nömp ziech vaanaof noe Kalief Ibrahim. De gans gróp geit hei in mèt en herneump häörzelf d'n Islamitische Staot. e Kalifaat ziende, claimp 't de relizjieus, polletiek en militair autoriteit euver alle Mohammedaone, wereldwied. 't Concep vaan e kalifaat weurt hendeg betwis en euver gediscussieerd euver gans de Islamitische en Arabische wereld, al iewe veur d'n Islamitische Staot. In dees discussies vin me dèks, veural in de minder opgeleide regio's, extremere visies - zoewel in 't betoge veur e kalifaat, of 't verdrieve vaan lui die veur zoe e kalifaat zien. Wie me d'r dus ouch tegeneuver steit, d'n Islamitische Staot speult mèt dees iewe-awwe discussie.
In juni en juli 2014 sjikke Jordanië en Saudi-Arabië troepe nao hun grenze mèt Irak naodat Irak de controle verlees op versjèllende plaotse en stamme die oonder IS driege te valle of zelfs bewös dee kant keze. 't Gief speculaties tot de Irakese primier Nouri al-Maliki vaan plan is troepe nao 't zuie te sjikke um d'n Islamitische Staot mie tege de Saudi grens te drökke zoetot dees organisatie ouch e perbleem zal kinne gaon vörme veur de Saudi's.