cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Soedan
Historie
Nao dit memint heerse e paar iewe chaos in 't land, meh in de zèsden iew kaome drei keuninkrieke op: Nobatië, Makoerië en Alodië. De bevolking waor intösse christelek gewore, oonder Egyptische (Koptischen) invlood. Wie de moslims in de zevenden iew Egypte oonder de voot lepe, vele ze ouch de Nubiërs aon meh woorte aofgeslaoge. De Nubische rieke kaome daonao tot groete bleuj; de hiersers vaan Makoerië vele zelfs e paar kier mèt succes 't islamitisch Egypte binne. De staote waore good georganiseerd, nao Byzantijns model, de eige taol Aajdnubisch woort gecultiveerd en vrouwlui genote groete vrijheid. Tegeliek naom d'n invlood vaan de Arabische cultuur ouch touw. Nao 't jaor 1000 begóste de keuninkrieke dujelek in verval te rake; tegen 't ind vaan de middeliewe kraoge ze ouch ummer mie mèt invalle vaan bedoeïene te make. Ouch vaanoet 't zuie begóste aander volker aon te dringe. Zoetot de drei christeleke rieke oongeveer tegeliek roond 1500 vele.
Egypte had de Soedan feitelek ummer es Egyptisch groondgebeed gezeen, meh in 't land zelf dach me dao aanders euver. 't Bleef de gansen tied oonrösteg in 't land, en umtot de militair mach vaan 't Osmaans Riek ouch trökleep. In 1867 maakde Egypte ziech definitief oet 't Osmaans Riek los, mèt hölp vaan 't Vereineg Keuninkriek. Soedaan wouw neet in 't Egyptisch riek blieve en kaom in opstand. In 1881 leet Mohammed Ahmed bin Abdallah ziech oetrope tot 'de Mehdi' en stiechde de Soedanese Mehdiyya, 'ne neet-erkinde staot mèt Omdurman es hoofstad. Egypte wouw mèt Britse hölp de Soedan trökpakke; de Britte, die Egypte ummer mie es vazalstaot behandelde, eisde e deil vaan de zègkesjap op. Zoe woort in 1899, nao 'nen oorlog vaan drei jaor, e condominium gestiech, d'n Anglo-Egyptische Soedan. Umtot de Britte militair superieur waore en in Egypte zelf al väöl zègkesjap hadde, woort 't in de praktijk veural 'n Britse kolonie.
De decennia dao-op bleve de Egyptenere perbere veur de Soedan in te lieve. Pas nao de revolutie vaan 1952/53, boebij generaol Nasser aon de mach kaom, besloot 't land zien claims op te geve. Dit had zoewel ideologische reies (dekolonisatie vaan de Soedan zouw lesteg weure es Egypte 't land bleef opeise) es pragmatische ('t land waor oetgestrèk en erm en zouw zwoer op de Egyptische sjatkis duie). Op 1 jannewarie 1956 woort Soedan 'n oonaofhenkelek land mèt 'n gekoze regering. Aon de democratie kaom 'n ind nao de staotsgreep vaan Gaafar Nimeiry in 1969: heer zat direk 'n militair dictatuur op en verbooj alle politieke partije. In 1971 volgde 'ne communistische coup, dee direk weer oongedoon woort gemaak. Oonderwijl waor 'ne börgeroorlog tösse 't Arabisch-islamitisch noorde en 't Afrikaans-christelek zuie begós. Mèt 'n akkoord in 1972 kaom dao kort 'n ind aon.
Intösse waor ouch 't islamisme in 't land 'ne greujende factor. In 1989 pleegde d'n islamis Omar al-Bashir 'ne coup. Al gaw vestegde heer 'n militair dictatuur: vrij media woorte verboje en 't leger woort gezuverd. Heer perbeerde die soms mèt verkezinge te legitimere, meh greep ummer in es dat in zie naodeil begós te wèrke. Ouch perbeerde heer de börgeroorlog mèt geweld te beslisse, wat neet lökde. In de nuien iew kaom neet allein 't christelek zuie, meh ouch 't islamitisch (meh neet Arabisch) weste in opstand. De spanninge in Darfoer beantwoorde Bashir evegood mèt geweld. Wie dit Soedan in oorlog mèt Tsjaad brach, sloot Bashir in 2007 vrei. Ouch mós heer oetindelek Zuid-Soedan laote goon; dit woort in 2011 'n apaarte staot.
In december 2018 kaom de bevolking vaan Soedan massaol tege Bashir in opstand wie heer de pries vaan väöl levesmiddele wouw verhoege. Op 11 aprèl 2019 woort Bashir aofgezat, meh 't leger heel de mach in han boedoor de proteste aonhele. Nao intensief internationaol bemiddeling besloot 't leger de mach aon 'n börgerregering te geve, die in september woort geïnstalleerd.
Bronne
Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderende Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Poupehan (plaatsj)
Poupehan (Welsj: Pouphan) is e dörpke in Bouillon in de provincie Luxemburg óp 't Belsj. 't Dörp is gelaege óp d'r zuideleke helling van de Belsje Ardenne, langs de oevers van de Semois. Poupehan is ömringd dör hövele.
D'r naam betekent "hoes van de fee" (poupe = fee, han = hoes).
Stumhöbbendje retroflexe sibilant
De stumhöbbendje retroflexe sibilant of stumhöbbendje retroflexe sisklank is 'ne mitklinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
Kènmirke
Kènmirke vanne stumloeaze retroflexe sibilant zeen:
Limbörgs
In 't Limbörgs kump de stumhöbbendje retroflexe sibilant neet veur.
Roeaj Zieë
De Roeaj Zieë is 'n lankgerekdje binnezieë gelaenge tösse Azië en Afrika. De naam is aafkómstig vanne roeaj blawwiere die aventoe in groeate wieväölhejen in dees zieë veurkómme wodoor 't water 'ne roeaje sjien kan höbbe. 'n Anger meining euvere herkóms vanne naam is det 't 'n verwiezing is nao de roeaj berg die ane Golf van Akaba de zieë oet oprieze. De zieë haet 'n oppervlakdje van 438.000 km², 'n maximaal deepdje van 2604 m (gemiddeldj: 558 m), 'n maximaal brèdje van 360 km (gemiddeldj: 27 km) en is 1800 km inne lingdje.
World Solar Challenge
De World Solar Challenge is eine tweejaorlikse wedsjtried veur zonnewages, auto's die rieje op zonne-energie. De wedsjtried geitj dwars door Australië euver eine aafsjtandj van 3021 kilomaeter. De sjtart is in'ne noordelikke sjtad Darwin en'ne wedsjtried geitj via Alice Springs nao de zuudelikke sjtad Adelaide. De eerste World Solar Challenge vonj plaats in 1987. In 2001, 2003, 2005 en 2007 waerdje de race gewonne door de Nuna, eine zonnewage van'ne TU Delft.
Roeaj Zieë
Geografie
De zieë is nörges breier es óngevieër 360 kilomaeter en löp in 't naorde oet in twieë smaal bejje: de depe Golf van Akaba enne wèstelike, väöl óndepere Golf van Suez. In 't zuje móndj ze via de Bab el Mandeb oet inne Golf van Aden, 'nen oetluiper vannen Indischen Oceaan. De Roeaj Zieë grens in 't naorde aan Israël en Jordanië, in 't oeaste aan Saoedi-Arabië en Jemen en in 't wèste aan Eritrea, Soedaan en Egypdje.
World Solar Challenge
Route
De route volgtj grotendeils de Stuart Highway. Nao de sjtart in Darwin motj op de volgendje zeve plaatse ein half oer gesjtoptj waere ter controle:
Roeaj Zieë
Geografie
Me dink det de Roeaj Zieë 'nen oceaan kan gaon waere. Ze ligk op 'n plaats wo Afrika en 't Arabisch sjiereilandj tiejes de aafgeloupe 10 toet 20 miljoen jaor door drie plate zeen getróch. Es dees bewaeging mit óngevieër 1 cm de jaor doorgeitj zal de Roeaj Zieë euver 400 miljoen jaor aeve breid zeen es d'n Atlantischen Oceaan noe is.
Gesjiechte
De Roeaj Zieë is óntstangen es gevolg vanne platetektoniek. De Arabische plaats divergeertj vanne Afrikaanse zoeadet geine mid-oceanische rögk aan 't óntstaon is (analoog ane hujige Atlantische mid-oceanische rögk). Deze breuk zètj zich veurt inne Afrikaanse rif mit ónger anger de Kilimanjaro en 't Victoriamaer.
World Solar Challenge
Route
De finish is in'ne zuudelikke sjtad Adelaide.
Doel
De auto dae 't sjnelste de aafsjtandj van 3021 km haetj aafgelag, is de winnaer van'ne race.
't Achterligkendje doel van deze wedsjtried is om 't ongerzeuk aan op zonne-energie aangedreve auto's te promote. Aan deze aope wedsjtried - dae inmiddels meerdere klasse kintj - doon universiteite, bedrieve en individue mit.
De oetdaginge
De oetdaging veur de teams is om häöre zonnewage de aafsjtandj zo efficiënt meugelik aaf te laote ligke.
Elke auto haetj de besjikking euver ein accumanagementsysteem, det d'r veur zorgtj det de energie in'ne accu optimaal benutj weurdj.
De zonnewage sjtuurtj draodloos gegaeves euver de energie in'ne accu, de riejsjnelheid en anger zaake nao de volgauto. In'ne volgauto bevindj zich eine computer dae dees gegaeves verwerktj. Ouch waere dao anger gegaeves verzameldj, zowie gegaeves euver 't waer en'ne verwachdje bewolking. Aan'ne handj van'ne gegaeves weurdj door de computer de optimaal sjnelheid veur de zonnewage berekendj. Die sjnelheid weurdj digitaal aan'ne cruise control van'ne zonnewage doorgegaeve.
Ouch is 't belangriek om veur en nao de riejtied zoväöl meugelik de accu op te laaje. Daorom weurdj biej leegsjtaondje zon ('s morges veur vertrek en 's middags nao aafloup van'ne daag) de auto gekantjeldj om op die maneer zoväöl meugelik zonne-energie op te vange.
Gesjiedenis
't Idee veur de wedsjtried is aafkomstig van Hans Thostrup (1944), eine in Denemarke gebaore avontureer, dae o.a. es eerste om 't Australische continent zeildje in ein ruum 5 maeter langk aope sjeep. Gedoerendje zien betrokkeheid biej allerlei motorsjportevenemente in'ne jaore zevetig waerdje hae zich bewus van 't komendje energieprobleem van'ne waereld en hae ontplooidje allerlei initiatieve om (vrach)auto's in eine wedsjtried zo zuunig meugelik te laote rieje.
Hae boewdje, daobiej gesjponsord door BP, saame mit eine vrundj de eerste auto op zonne-energie (de "Quiet Achiever") en loog daomit de aafsjtandj Sydney-Perth (4052 km) in 20 daag aaf. Daonao organiseerdje Thostrup in 1987 de eerste World Solar Challenge.
Na de veerdje wedsjtried heatj hae de rechte verkoch aan'ne sjtaot Zuid-Australië en is Chris Selwood de baas van'ne organisasie gewaore.
World Solar Challenge 2007
De World Solar Challenge 2007 sjtardje op 21 oktober en doerdje toet 28 oktober 2007. De teams koste det jaor deilnemme in twee klasse: de Challenge-klasse veur wedsjtriedriejers, en'ne Adventure-klasse veur euverige deilnummers. Naeve wages op zonne-energie, is d'r ouch ein greenfleet'-klasse veur auto's die op doerzame brandsjtoffe rieje.
Oet Nederlandj duitj de TU Delft mit mit de Nuna 4 en'ne Universiteit Twente mit de Twente One. Oet Belsj duitj de hoog sjool Groep T oet Leuve mit mit de Umicar Infinity. Alle drie zeen ze kanshöbber veur de eindeuverwinning. Anger kanshöbbers zeen de Aurora oet Australië, de WorldSolar No. 1 oet Bochum en'ne Continuum van'ne Universiteit van Michigan.
Deilnummers aan'ne challenger-klasse kreege nuuj beperkinge opgelag. In 2005 waas gebleke det väöl auto's döks taege de in Australië toegesjtange maximaal sjnelheid van 110 km/h zoote. In overlegk is daorom door de organisasie besjlaote om 't maximaal oppervlak van zonnecelle trök te bringe van 9 m2 tot 6 m2. Daonaeve mos de chauffeur meer rechop komme te zitte en waerdje anger verplichtinge mit betrekking toet onger angere verlichting opgelag.
Ondanks dees wijziginge waas net es in 2005 ouch in 2007 de verwachting det de deilnummers döks taege de maximumsjnelheid van 110 km/h zoewe zitte.
Kwalificasie
Op zaoterdaag 20 oktober vonj ein kwalificasie plaats op 't racecircuit van Darwin. Hiejbiej waerdje de sjtartvolgorde bepaoldj. Oetsjlaag kwalificasie op 't Hidden Valley Circuit:
Raceverloup 21 oktober
Sjtandj nao de eerste racedag:
Tössesjtandj in Alice Springs
In Alice Springs mot eine daag (24h) rös gehaaje waere. De eerste auto's kwaame dao op 23 oktober 's morges aan. Op 24 oktober moogdje die weer vertrekke in ongersjtaondje volgorde:
Raceverloup 24 oktober
Sjtandj nao de veerde racedag:
Eindoetsjlaag 2007 Challenge class
Top teen. De nummers 11 tot en met 19 legden niet de gehele afstand van 2999 km af.
Timișoara
thumb|Timișoara Timișoara (Pruus: Temeswar of Temeschburg, Hóngaars: Temesvár, Sèrvisch: Temišvar) is 'n stad in 't weste van Roemenië in 't distrik (judeţ) Timiş enne veurnaamste stad van 't Banaat. De stad hadj in 't jaor 2000 'n inwoeanertal van 330.000. De stad lègk ane Bega, 'n ziereveer vanne Tisza.
Timișoara, det toet 1920 toet Hóngarië behuuerdje, herbèrg e groeat aantal minderhede. De Hóngare zeen mit ruum 7% de groeatste, daonao volge de Pruse en de Sèrve. De stad is 'n belangriek regionaal centrum en besjik euver de óp ein nao groeatste lóchhave van Roemenië. Timișoara speeldje ènj 1989 'n houfrol in de ópstandj taenge dictator Nicolae Ceauşescu. Johnny Weissmuller, d'n olympische zwömkampioen dae bekèndj waerdje door zien rol es Tarzan, waerdje d'r in 1904 gebaore.
Timișoara dank ziene naam aan 'n börch (Hóngaars: vár) ane Timiş die in 1154 veur 't ieës doren Arabische geograaf al-Idrisi woort genömp.
Blankenburg (Zuid-Holland)
thumb|'t Dörp Blankenburg roond 1925. thumb|De gemeinte Rozenburg in 1867 (Gemeinteatlas vaan Kuijper), mèt Blankenburg es hoofplaots. Blankenburg is e verdwene dörp in de provincie Zuid-Holland, op wat noe 't groondgebeed vaan Rotterdam is. Blankenburg waor ietieds de hoofplaots vaan 't eiland Rozenburg, meh mós weure gesloop veur d'n aonlag vaan industriegebeed Botlek.
Historie
'ne Stijgende ziespiegel had 't gebeed um de Maosmoond in de middeliewe ummer mie oonder water gezat. Door ziech gestiedeg verbeterende poldertechnieke kóste väöl oonderluipende zandplate weer permanent weure druuggelag en veur landbouw en bewoening weure gebruuk. De slikplaat vaan Blankenburg woort roond 1600 druuggelag en astrein vereineg mèt kortbijgelege polders, boe-oonder Rozenburg. Blankenburg daank ziene naom woersjijnelek aon eine vaan zien ierste bewoeners, Willem Pietersz. Moerman. Deze Vlaomse boer neumde de polder nao Blankenberge, boe heer vaandan kaom.
In d'n iew dee volgde greujde Blankenburg oet tot 't centrum vaan 't eiland, mèt 'n kèrk, 'n sjaol en e rechhoes. In d'n eigeleke polder Rozenburg oontwikkelde ziech vaanaof de negentienden iew mèt en mèt e twiede dörp, iers De Buurt meh later gewoen 'Rozenburg' geneump. In Rozenburg laog en ligk de poont nao Maassluis, zoetot de rillatieven aofstand nao 't vasteland dao kleinder waor es in Blankenburg. Zoe verplaotsde ziech 't centrum vaan de activiteit nao 1900 ummer mie nao Rozenburg.
Ind jaore 1950 kaome planne tot oontwikkeling um de have vaan Rotterdam hendeg oet te breie. Heiveur mós neet allein väöl natuur en landbouwgroond verdwijne, ouch 't dörp Blankenburg stoont de planne in de weeg. In 1960 begós de staot de bewoeners oet te koupe, e perces wat in 1965 veerdeg waor. Toen begós me 't dörp te slope en de umgeving te vergrave. Op de plaots vaan 't dörp ligk noe globaol 't Huntsman-complex.
De naom Blankenburg leef wijer in de voetbalclub FC Blankenburg, die in Rozenburg zit.
Bron
Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Porta Westfalica
Porta Westfalica (Latien veur Wesfaalse Have) ies 'n sjtad in de Wesfaalse krink Kreis Minden-Lübbecke, in de Wes-Duutsjen deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk, wie de res van de krink, in 't Regierungsbezirk Detmold.
De op 70 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 105,22 km², op 31 december 2018 35.671 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdiechte van 339 de veerkante kilometer.
3 december
3 december is de 337ste daag van 't jaor (338ste in ein sjrikkeljaor) in de Gregoriaanse kalender. Nog 28 daag pes 't eindj van 't jaor.
Gebäörtenisse
thumb|right|150px|De sjlaag biej Hohenlinde, br> op 3 december 1800.
Gebore
thumb|right|150px|Sir Rowland Hill, oetvènjer van de poszegel, gebaore op 3 december 1795.
Gesjtorve
thumb|right|150px|Pierre-Auguste Renoir, gesjtorve op 3 december 1919.
Olne
thumb|right|De liegking van Olne in de provincie Luuk thumb|250px|left|Typische hoezer van zaandsjtèè Olne (Welsj Ône) is 'n gemèngde in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj. Op d'r 1sjte juli 2004 how de gemèngde 3808 inwoners op 'n oppervlakte van 15,99 km²
Historie en bekiekenswaeërd
thumb|Kèrkhofmoer mèt ingemetselde ouw kruzer
Hemnes
Hemnes kan verwieze nao:
Herscheid
Herscheid (Nedersaksisch: Hiärschge) is 'n Wesfaalse gemeinte in de krink (Kreis) Märkischer Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 59,39 km² en 7217 inwoeners (31 dec. 2015) heet ze 'n bevolkingsdeechte vaan 122 de veerkante kilometer.
De op 430 meter hoegte ligkende umgeving heet gein aander oortsdeile (dörpe die behure bis de gemeinte) es 't dörp Herscheid zelf.
De Loeët
De Loeët (Hollisj: Locht) is ing buurt in Kirchroa, Wes-Sjpekhei wao d´r tsol is noa Oche. De Loeët is óntsjtange aan ing ao Romeinse heërbaan. 't Besjtóng vruier oes drei noabersjafte: De Boaveste Loeët, De Middelste Loeët en De Ungesjte Loeët. Joarhóngerdelank woar 't lendlich en agrarisch va karakter. Allewiel is 't ing industriejebeed.
Aa jen Boaveste Loeët woar al in 't middelalter inne jrens, in deë tsied tussje Blerhei en Roa. D'r jrens woeët markeeret mit inne eecheboom.
Tucson
right|thumb|250px|Locatie van Tucson left|thumb|150px|Tucson, ind jaore 70 Tucson is 'n stad in Pima County, Arizona en tèlt 328.692 inwoners. 't Is heimèt de 32e stad in de VS (2006). 't Oppervlak is 505,3 km². Ouch is 't de hoofplaots vaan 't graofsjap.
Demografie
Vaan de bevolking is 11,9 % awwer es 65 jaor en ze besteit veur 32,2 % oet einpersoenhoeshawwes. De werkloesheid is 3,2 % (ciefers volkstèlling 2000).
Sund
Sund kan verwieze nao:
Siegen
Siegen is 'n Wesfaalse stad en de hoofplaots vaan de krink (Kreis) Kreis Siegen-Wittgenstein, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 114,69 km² en 101.863 inwoeners (2017) gief 't 'n bevolkeringsdiechte vaan 888 per veerkante kilometer. Mèt knap 100.000 inwoeners kint Siegen ziech zjus 'n Großstadt neume. Sinds 2012 heet ze ouch 'n universiteit.
Soms weurt Siegen besjreve es 'n Sauerlandse stad. Dit is evels historisch neet riechteg. Siegen behuurt eigelek tot 't aon Sauerland grenzend Siegerland, wat ouch verneump is nao Siegen.
De op 267 meter hoegte ligkende stad heet 6 staddistrikte en 23 stadsdeile.
Lies van berg in China
Dit is 'n lies van berg in China.
Lies van börgemeisters van Herte
Herte waas tot 1991 ein zelfsjtenjige gemeindje en haetj de volgende börgemeisters gehad:
Bron
Dees paasj is gebaseerd op zien Nederlandstalig equivalènt, en wel in dees versie.
Tysnes
thumb|De ligking van Tysnes in de pervincie Hordaland. Tysnes is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Hordaland in Nórwaeg. De gemeinte had 2.795 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 255,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 11. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 1223.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,3% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Deventer
thumb|right|Ligking vaan Deventer Deventer (Nedersaksisch: Dèv'nter/Daeventer en in lokaal dialek: Dèmpter) is 'n stad en gemeinte in westelek Euverijssel, aon de reveer d'n Iesel. De gemeinte besleit 'n oppervlak vaan 134,38 km2, boevaan 3,08 km2 water en heet per 1 april 2016 99.166 inwoeners. De gemeinte umvat neve de stad Deventer, mèt good 80.000 inwoeners in 2015, de plaotse Apenhuizen, Averlo, Bathmen, Colmschate, Diepenveen, Dortherhoek, Lettele, Linde, Loo, Okkenbroek, Oude Molen, Pieriksmars, Schalkhaar, Tjoene en Zuidloo. Sommege vaan die zien mer gehöchte of stadswieke.
Stadsfuncties
Deventer verzörg e good deil vaan 't Salland en de oosteleke Veluwe meh is wel e secundair verzörgingscentrum mèt de groeter stei Zwolle en Apeldoorn in de beurt. Deventer is nog ummer mier op industrie es op deenste geriech.
In Deventer weurt jaorleks de groetste bokemerret vaan Nederland gehawwe.
Stadsgeziech
thumb|right|Deventer mèt de Groete Kèrk Deventer heet ein vaan de bes bewoerde binnestei in Nederland. Bezeenswierdeg zien oonder mie de Groete Kèrk mèt häöre "Paeperbusse"-torie, de Waog en de nog gedeiltelek Roemaonse Bergkèrk. Wijer kint de stad talrieke hierehoezer, dèks geconcentreerd in sträötsjes mèt weineg of gein nuibouw. Vaan de singele is nog 't mins bewoerd gebleve.
Historie
In 768 woort Deventer gestiech door d'n Angelsaksischen evangelieprediker Sint-Lebuinus. In 956 kraog Deventer stadsrechte. Vaan de elfde tot de zestiende iew bleujde de stad op es handelsplaots, en lid vaan de Hanze. De bekinde theoloog Geert Groote waor oet Deventer aofkumsteg. Tösse 1559 en 1591 zetelde 'ne bisjop in Deventer, dee door de protestante verdraove woort. In 1783 kaom Deventer in de grip vaan de patriotte. In d'n Twiede Wereldoorlog woort Deventer zwoer gebombardeerd, meh hei bleef zjus 't stadscentrum gespaard.
Bjöves
thumb|Neogotische Gertrudiskèrk in Bjöves. Bjöves (Nederlands: Beverst) is e dörp en 'n deilgemeinte in Belsj Limbörg, stad Bilze, mèt op 1 jannewarie 2006 5.056 inwoeners en 'n oppervlaakde vaan 12,20 km². Neve 't dörp Bjöves besteit de deilgemeinte ouch nog oet 't gehuch Schoeënbeek, wat noordelek vaan 't dörp ligk.
Bjöves, vreuger e klei boeredörp, greujde sterk door de opkoms vaan de mijnbouw in Genk. Wie de kojle dao touwgónge, voonte väöl lui werk in de oto-industrie. Bjöves waor tot 1977 'n zelfstendege gemeinte.
Bezunder gebouwe in Bjöves zien oonder mie 't Waterkestiel vaan Schoeënbeek, de neogotische parochiekèrk (foto) en de monumentaol boerderije De Zon en De Maon.
Eddy Beugels
Eddy Beugels (Zitterd, 19 mieërt 1944) is 'ne veurmalige Nederlandse fitserenner.
Biografie
Hae waas beroopsrenner tösje 1967 en 1970. Es amateur wón hae in 1965 'n etappe in Olympia’s Tour en in 1966 de Runj van Noord-Holland en de Ómloup van de Baronie. Ouch wón hae in 1966 de zilvere medaje biej 't Waereldkampioensjap op de waeg op 't nummer 100 km plogetiedrit, same mèt Tiemen Groen, Rini Wagtmans en Harrie Steevens. Dees ploog leep de gouwe medaje mis door materiaalpech van Beugels en Wagtmans, wodoor op allebei dees renners moosj waere gewach. De Deense ploog wón mèt 'ne veursprónk van 24 seconde op Nederland.
Es profwielrenner behaolde hae zien groatste succes in 1968 door 't winne van de klassieker Rund um den Henninger Turm veur de Belsje Van Sweefelt en Van Springel. Hae waas hiemit de eësjte Nederlander dae deze wedsjtried wón. In 't zelfde jaor wón hae ouch de Runj van Wallonië.
In 1969 woort hae tweëde in de klassieker Kampioensjap van Zürich wo-in hae in de eindsjprint woort versjlage door ziene medevlöchter, de Belsj Roger Swerts.
Hae naom drie keër deil aan de Runj van Frankriek. In 1968 maakde hae deil oet van de Nederlandse ploog die Jan Janssen aan de eindjeuverwinning hólp. Hae waas eine van de veer renners (Janssen, Beugels, Dolman, Den Hartog), van dees ploog die dees runje oetreej. In 1969 reej hae de Tour in deens van Raymond Poulidor dae oetentedelik derde woort in de eindjrangsjikking. Zien bèste daagsucces in dees runje waas 'n 2e plaatsj in de 14e etappe achter Joaquim Agostinho. In 1970 reej hae in deens van Joop Zoetemelk dae tweëde woort achter Eddy Merckx. Zien bèste daagsucces was noe ein derde plaatsj in 't eërste deil van de 20e etappe.
Belangriekste euverwinninge en eëreplaatsje
1965
1966
1967
1968
1969
Teddy Lekatompessy
Teddy Lekatompessy (Venlo, 1957) Percussionis, lièraar Waereldmuziek.
Teddy is percussionis gewaes van diverse Venlose en Limburgse bends, wao ónder Rosemary's Baby en Gin on the Rocks waomei hae in 1985 "de grote prijs van Nederland" haet gewónne. Regelmaotig speult hae as gaspercussionis beej de populaire bend Touchin' Tongues. Hae is as lièraar waereldmuziek verbónde gewaes aan diverse muzièkschoeële, o.a. in Venlo, Wieërt en Hors.
Leirfjord
De gemeintecode is 1822.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 5,4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
't Väöle
't Väöle (Nederlands Veulen) is 'n däörp ien de gemaente Venroj ien de Nederlandse provincie Limburg. De pláts wier vur 't urst gemeld ien 1422. Ien 1628 wiere d'r 8 boerdereeje gemeld, ien 1910 ware 't 'r 13. Daornao gräöjde 't däörp lángsaam. 't Väöle het 509 ienwoners (1 jannewarie 2006) en 'n òppervlákte van 9,81 km2.
Sins 1984 wört òp de urste zòndág van de zòmmervekansie van de leggere schól 'n däörpsfieëst geörgenesieërd mit 'n zeskámp en towtrekwedstrejde. Òp de urste zòndág van september viendt de kermis pláts. Behalve 'n kermis is 'r ok 't evenement Carjump (verspringe mit owto's) en wört 'r 'gevloge mit Ultra Light vliegtuugskes.
Imperialisme
Imperialisme betruf 'n politiek van sjtaotkundige en economische expansie mit es doel 't sjtraeve nao de sjtatus van 'n waereldmach. 't Imperalisme is óntsjtange in d'n tied van 't Europees kolonialisme.
Es veurbild kan men 't imperialistisch Ingelandj oet de achteende en negeteende eeuw numme. 't Sjtraeve van Ingelandj waas óm de glorie van de in daen tied heersende monarchie ónger leijing van keuningin Victoria I van Ingelandj euveral op de waereld t'n toon te sjtèlle, 'ne zo hoog meugelike waereldsjtatus te verkriege en oeteindelik te kómme tót 'n vorm van waereldeuverheersing.
Stumloeazen alveolopalatale sibilant
De stumloeazen alveolopalatale sibilant of stumloeas alveolopalataal sisklank is 'ne mitklinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
Limbörgs
In 't Limbörgs kump de stumloeazen alveolopalatale sibilant neet veur.
Hérault
thumb|Ligking van 't departement Hérault. 't Departement Hérault is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 34. 't Is gelaengen in 't centraal-zujelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Aude, Aveyron, Gard en Tarn. De houfstad is Montpelier.
Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Hjelmeland
thumb|De ligking van Hjelmeland in de pervincie Rogaland. Hjelmeland is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Rogaland in Nórwaeg. De gemeinte had 2.723 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.092,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 2,5. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 1133.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 5,5% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Kanton
E kanton is 'n besjtuurseinheid die neet meer veurkump in Nederlandj, mer waal nog op 't Belsj. Meistal is e kanton de besjtuurslaog baove die van de gemeintes. Kantons kómme in Europa boete 't Belsj nog veur in Frankriek, Luxemburg en Zwitserlandj. De precieze inhadelikheid van dees kantons varieert van landj toet landj:
Anger lenjer kinne döks saortgelieke besjtuurseinheje, meh die kriege meistal neet de benaming kanton. In Ingelandj zeen zon saortgelieke besjtuurseinheje de distrikte en in Pruses de Landkreise.
Binnezieë
'n Binnezieë, neet te verwarre mit randjzieë, is 'n naevezieë die door 'n nej zieëstraot is verbónje mit anger zieëje of oceana of 'n zieë die gares neet is verbónje mit 'n anger zieë en dus gans is ingeslaote door landj.
Dees zieëje waeren óngersjeie van e maer op gróndj van 't feit det ze zaltwater bevatte.
Veurbiljer
Óningeslaote binnezieëje:
Ingeslaote binnezieëje:
Jezuïeteberg
De Jezuïeteberg is 'n mergelgroeve in de Cannerberg in Mestreech, vlakbij de Belzje grens. In de periode vaan 1704 tot 1880 woort de groeve oontgonne, boebij de mergel gebruuk woort es bouwstein. Tösse 1860 en 1960 trokke lede vaan de Jezuïete-orde in de groeve in hunnen vrijen tied veur ontspanning nao de studie. Zie maakde houtskoolteikeninge en hakde reliëfe zoewie gevleugelde stiere en 't Alhambra oet in de wen. Wie de Jezuïete vertrokke oet Mestreech woort 't beheer vaan de groeve euvergedoon aon de stiechting Jezuïtenberg. De stiechting verzörg roondleidinge.
Sint-Annaland
thumb|Sint-Annaland i g'n gemingde Tholen Sint-Annaland (Zieëws: Stalland; boete Sint-Annaland: Setalland) is 'n dörp i g'n gemingde Tholen i g'n provincie Zieëland. Óp 1 juli 2017 houw de plaatsj 3.694 iwuënesj. Sint-Annaland ligk aa g'n Krabbekreek, 'ne zieë-erm tussje de eileng Tholen en Sint-Philipsland.
Gesjichde
't Dörp woeëd gesjtich in 1475, wie Sjarel d'r Kuëne zing haofsjwester Anna va Bourgondië touwsjtumming goof um e sjoregebeed bei 't eilank Tholen 't bedieke. Hei woeëd sjpieëder 'n kirk gesjtich. De hillige Anna woeëd sjütspatroeën van 't dörp. Óp 23 mei 1692 woeëd 't getróffe durch 'ne brank, woeëbei 56 hoezer en 34 sjtel verloare gónge. De hudige hervörmde kirk koam in 1899 tot sjtank in neoromaanse sjtiel.
Gregoriaanse kalender
De Gregoriaanse kalender ies de kalender dae allewiel gebruuk weurt in de westerse waereld. De Gregoriaanse kalender ies 'n aanpassing van de Juliaanse kalender. Hae woort geneump nao Paus Gregorius XIII, naodat 'r veur 't ièrsj waor veurgesjtèld door de Napolitaanse arts Aloisius Lilius. Gregorius veurde deze kalender in in 1582.
Me haet de Gregoriaanse kalender ingeveurd umdat me Paosje op de goje daag wol viere, namelik op de ièrsjte zóndeg nao de ièrsjte vol maon vanaaf 21 mièrt. Doordat in de Juliaanse kalender e jaor 'n lengde houw van 365,25 daag en diet volges de hemellichame eigelik 365,2422 daag ies, leep de Juliaanse kalender per doezend jaor óngevaer 7,8 daag veur. In 1582 houw dees fout zoadanig doorgewèrk, dat de lente-equinox al op 11 mièrt waor in plaats van op de 21e.
Um dees aafwieking te corrizjere, pasde me 't systeem van sjriekkeljaore aan, zoadat jaore deilbaar door 100 allein e sjriekkeljaor woorte es ze ouch door 400 deilbaar waore. Um alles in 1582 kloppend te make, leet Gregorius in diet jaor 15 oktober volge op 4 oktober.
Preußisch Oldendorf
Preußisch Oldendorf ('t Pruusj Oldendorf, Nedersaksisch: Aulendöppe) ies 'n sjtad in de Wesfaalse krink Kreis Minden-Lübbecke, in de Wes-Duutsjen deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk, wie de res van de krink, in 't Regierungsbezirk Detmold.
De op 67 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 68,75 km², op 31 december 2018 12.289 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdiechte van 179 de veerkante kilometer.
Zandjwèk
De zandjwèk, bóntje wèk of zaachte wèk (Vicia villosa) is 'n einjäörige plantj oete roewvogelbloomsfemielje (Leguminosae of Fabaceae). De saort kump veur in gans Europa op boewlandj, langs waeg en op spaordieke. Dökker kump de plantj veur in gruupkes. De plantj klump mit renk via anger plantjen ómhoeag. Zandjwèk is 'ne kruutsbestuver, dae veure bestuving aafhenkelik is van insekte. Zandjwèk liek väöl op krejjewèk, meh de plaat vanne vaan vanne krejjewèk is aeve lank of langer es de nagel. Bieje zandjwèk is dees korter es de nagel.
De plantj wuuertj toet 1,5 m hoeag en is behaordj mit aafstäöndje toet aangedrökdje haor. 't Blaad is gevaerdj en besteit oet zès toet twellef paar aan deilblajer, die toet 6 mm breid, 2 cm lank en lancèt- toet lienlancètvörmig zeen. Anen toep bevindj zich 'nen aldanneet vertakdje rank. De steunblajer zeen halfpielvörmig enne ziejnerve springen anen óngerkantj neet oet.
De zandjwèk bleutj mit lankgesteeldje, zoeaget 6 cm lang bloomstroesse van mei toet augustus. 'n Bloomstroes besteit oet twintjig toet dertig bleumkes die paars toet blawpaars zeen. De zwaerde kónne get leechter zeen gekluuerdj. De plaat vanne vaan is korter es de nagel. De bloom is langer es 1 cm. De bäövelste kelchtenj vanne bloom zeen väöl korter es de euverige kelchtenj.
De zandjwèk druueg 'nen toet 6 cm lange, 1 cm breie, behaordje peul. De pel, die riep broen is, bevatj vief toet tieën duustergekluuerdje, rónj zäöj.
Óngersaorte
De zandjwèk wuuertj óngersjeien inne volgendje óngersoarte:
Dees twieë óngersaorten óngersjeie zich vanein op behaoring en bloomskluuere, wobie de bóntje wèk 'n minder toe, aanligkendjer behaoring haet es de zaachte wèk enne blome vanne bóntje wèk zeen korter en ruuedsiger es die vanne zaachte wèk. Ouch kómme väöl tössevörm veur.
1658
1655 - 1656 - 1657 - 1658 - 1659 - 1660 - 1661 thumb|rechts|150px|Sjah Jahan. 1658 (MDCLVIII) waor e gewoen jaor wat begós op dinsdag op de Gregoriaanse kalender en e gewoen jaor wat begós op vriedag op de Juliaanse kalender.
De Vlaamse leeuw
De Vlaamse leeuw of De Vlaomse liew is 't volksleed vanne Vlaomse Gemeinsjap. De teks is in juni 1847 deur Hippoliet Van Peene (1811-1864) gesjreve, de meziek is van Karel Miry (1823-1889).
Hippoliet Van Peene vong duudelik insperasie in Sie sollen ihn nicht haben, den freien Deutschen Rhein, So Lang sich Herzen haben, An seinem Feuerwein vanne Pruus Nikolaus Beckers, Karel Miry in Sonntags am Rhein van Robert Schumann.
Historie
De Vlaamse leeuw is 'n strijdleed oewt midde 19de iew, wie de Marseillaise in Frankriek. Deur polletieke spanninge in dae tied tusse Bèlsj en Frankriek haw 't vouk psychelogis noed aan e strijdleed. 't Leed waas ouch neet anti-Bèlsj gemeind, de 'viejand' woetege Vlaondre (en ouch Bèlsj) zich mos were, woor Frankriek. Rondj 1900 woor De Vlaamse Leeuw euveral es nasjonaal leed vanne Vlaominge geaksepteerd.
't Decreet van 6 juli 1973 vanne veurmalige Kultuurraod veur de Nederlanse Kultuurgemeinsjap reep de ieste twie strofe (in 't vet hie önger) tot eige volksleed oet. De teks en meziek zeen vasgelag op de bielaag bie 't ministrieel besloet van 11 juli 1985 (BS 11 juli 1985).
Teks
thumb|300px|right|Teks en muziek van De Vlaamse leeuw (De teks dae in 't vet stuit weurd bie officiële gelegenhede gezonge, de res dus neet.)
Zij zullen hem niet temmen, de fiere Vlaamse Leeuw, Al dreigen zij zijn vrijheid met kluisters en geschreeuw. Zij zullen hem niet temmen, zolang een Vlaming leeft, Zolang de Leeuw kan klauwen, zolang hij tanden heeft. Zij zullen hem niet temmen, zolang een Vlaming leeft, Zolang de Leeuw kan klauwen, zolang hij tanden heeft. Zolang de Leeuw kan klauwen, zolang hij tanden heeft.
De tijd verslindt de steden, geen tronen blijven staan: De legerbenden sneven, een volk zal nooit vergaan. De vijand trekt te velde, omringd van doodsgevaar. Wij lachen met zijn woede, de Vlaamse Leeuw is daar Zij zullen hem niet temmen, zolang een Vlaming leeft, Zolang de Leeuw kan klauwen, zolang hij tanden heeft. Zolang de Leeuw kan klauwen, zolang hij tanden heeft.
The Day After Tomorrow
The Day After Tomorrow is 'n Amerikaanse rampefilm oet 2004 ónger regie van Roland Emmerich. De film brach bienao 543 miljoen dollar op en 't waas daomit de op vief nao succesvolste film van 2004. The Day After Tomorrow geit euver de waereldwieje opwerming en de gevolge daovan.
De film góng in première op 17 mei 2004 in Mexico-stad.
Verhaol
Waerdeskundige Jack Hall waorsjuuwt mit weinig succes veur de invloed die de opwerming van de aardbol zal höbbe op 't klimaat. Wienieë 't noordelik halfróndj van de planeet daodwèrkelik 't slachoffer wuuert van tornado's, euverstrouminge en extreem lege temperature, wuuert t'r eindelik serieus genómme. Terwiel 't zuje van Amerika snel wuuert geëvacueerd, wuuert de noorderlinge geadviseerd binne te blieve en op 't bèste te haope. 'ne Vlöchtelingestroum nao Mexico kump op gang.
Weitesjappelikke ónzjuushede
In 't kaoder van de snelheid van 't verhaol höbbe de makers 'n aantal aspecte ingeveurd die neet meugelik of zelfs gans ónzjuus zeen:
Byzantijns Riek
thumb|300px|right|'t Byzantijns Riek in 565 't Byzantijns Riek of (Oos-)Romeins Riek waor e riek dat vaan ongeveer 330 bis 1453 heet bestande, mèt 'n oonderbreking tösse 1204 en 1261. 't Vörmde veur zien oonaofhaankelekheid 't ooste vaan 't Romeins Riek en woort later, wie 't oonaofhaankelek woort, 'n orthodox christeleke staot boevaan de hoofstad Constantinopel waor, 't allewijl Istanbul. 't Versjélt euver welke tied me sprik um te zègke welk gebeed behoort bis 't Riek. 't Laog in eder geval ummertouw roontelum Constantinopel in 't trefgebeed vaan Europa, Afrika en 't Midde-Ooste. Roond 565 waor 't op zien hoegtepunt en besloog 't Törkeij exclusief Koerdistan, Georgië, Wes-Armenië, Cyprus, Malta, de weskös vaan 't Arabisch sjiereilaand, zoegood es gans Syrië, e klein deil vaan Noord-Irak en Wes-Iran, 't Egypte vaan bove de Sahara, de noordkös vaan Libië en Algerieë, zoegood es gaans Tunesië, 'n deil vaan de noordkös vaan Marokko, 't zuie vaan Andalusië, Alpes-Maritimes, Bouches-du-Rhône, Var, 't Italiaons sjiereiland, Griekeland en zoe good es de res vaan de ganse Balkan (op Hongarije en 't noorde vaan Bölgarije nao). Vaanaof oongeveer 1400 waor 't Riek in ziene kleinste vörm en gaof 't nog meh e paar Byzantijnse enclaves in de regio Istanbul, Oos-Macedonië en Thracië.
Historie
In 667 veur Christus, wied veur de stiechting vaan 't Romeins Riek en 't Byzantijns Riek, weurt Byzantium opgeriech: 'n stad die later bekind zow staon es Constantinopel en nog later es Istanbul. Umtot 't ummertouw heller greuiende, ooneuverziechteleke en op Roeme gecentraolisierde riek neet mie langer in zien aw vörm kin regere weurt in 292 de Tetrarchie gestiech door Diocletianus, wat wèlt zègke: e riek dat door veer leiers weurt geleid. Eine kraog de mach euver Oos-Europa, eine euver Wes- en Noord-Europa, eine euver 't later Wes-Romeinse Riek en de lèste euver 't later Byzantijns Riek. De ierste twie valle al nao 'n paar decennia. In de vreuge veerden iew merk me tot zelfs 'n samewèrking vaan de lèste twie regio's neet mie te hawwe is, boedoor lankzaam dees twie gedeiltes vaan 't riek ummertouw mie oeterein greujde. Theodosius I bleek de lèste keizer vaan 't Aajd-Romeins Riek te zien. Nao zienen doed in 395 woort 't riek, nao later bleek definitief, in 't Wes-Romeins Riek oonder ziene zoon Honorius en 't Oos-Romeins Riek oonder ziene zoon Arcadius opgedeild. Dees splitsing woort door tiedsgenote euveregens neet es zoedaoneg erkind en staotsrechtelek bleef 't Romeins Riek es einheid veurtbestoon. Dees vaag status vaan de twie rieke (of 't neet mie bestaond Riek) zow blieve dore bis 610. Op dat momint heet 't Riek zoen 34 mieljoen inwoeners.
350px|thumb|'t Perzisch Riek vaan de Sassaniede in 620 Oondertösse gaof 't vaanaof 502 'ne reeks oorloge in 't Midde-Ooste die de Romeins-Perzische oorloge geneump weure. Dees oorloge woorte dèks oonderbroke mèt vrei. Mèt d'n opkoms vaan de Sassaniede begóste de oorloge. Op 1 augustus 527 woort Justinianus I keizer vaan 't Byzantijns Riek. Heer stoond bekind es iemes dee mèt eineg succes de kloof tösse 't Wes- en Oos-Romeins Riek perbeerde te diechte, dit lökde evels meh gedeiltelek. Allewel cultureel de einheid nog bestoont, waor die polletiek lesteg te vinde. Daoneve stoond heer ouch bekind es iemes dee hel touwsloog in de oorloge mèt de Perze. Heer begós 532 mèt de bouw vaan de Hagia Sophia. Tot eders verrassing waor die al in 537 veerdeg. De keizer sloog neet allein hel touw in 't Midde-Ooste; ouch in Italië kraog heer 't veur mekaar um de Vaandaole en Ostrogote mèt succes 't land oet te kriege. In 554 heet heer zoegood es gaans Italië in hen en steit 't Riek op zien hoegtepunt. Evels verluis heer 't groets gedeilte vaan Italië weer in 568 door de invasie vaan de Longobarde. Dit kump oonder aandere umtot de Romeins-Perzische oorloge nog ummertouw bezeg zien en heer ziech veural hij op riech. In 610 weurt Grieks de officieel taol vaan 't Byzantijns Riek. Heimèt is de splitsing mèt 't Wes-Romeins Riek definitief. Vaanaof noe nump 't Riek ziechzelf ouch neet mie 't Oos-Romeins Riek meh oetsletend 't Byzantijns Riek. Achtien jaor later, in 628, zien de reeks oorloge mèt de Perze aofgeloupe. Dit kump evels vaan verrassende kant. 't Zien de Arabiere die vaanoet 't zuie de Perze verdrieve, boedoor aofgezwaakte Perze eindelek weure tegegehawwe door 't Riek. Evels heet 't metein 'ne nuie vijand debij: de Arabische dreiging bliek e stök sterker te zien. In 634 verovere de Arabiere Egypte en de Levante, neet lang daonao mót 't Riek ouch de res vaan Noord-Afrika inlievere en in 641 behuurt 't lang Byzantijns gebleve Sicilië ouch bij de Arabiere. In 730 begint de ierste periood vaan 't Iconoclasme: 'n groete, dèks agressieve Oosters-Christeleke beweging die aofbeeldende sjèlderkuns wèlt verbeje. Op dat momint heet 't Riek 7 mieljoen inwoeners. 't Riek geit in ierste instantie mèt in dees gedachte meh umtot ze al gauw merke tot 't Italiaans gedeilte vaan 't Riek 't hei neet mèt ins is, door 't katholicisme, perbeert 't Riek later 'n neutraol hajding aon te numme tegeneuver de versjèllende meininge. Dit is evels neet genóg en Italië begint in opstand te komme. In de ierste periood vaan 't Iconoclasme, die tot 787 doort verluis 't Riek zoegood es gaans Noord-Italië. Nao 'n rös vaan zoe'n 26 jaor, verluis 't Riek in de twiede periood (813 - 843) de res vaan 't Italiaons groondgebeed op e paar stökskes vaan de Mezzogiorno nao, zoewie 't zuie vaan Apulië.
Nao de groete misstappe die 't Riek had gemaak kump in 843 de Macedonische dynastie aon de mach in 't Riek, boedoor 't op militair en territoriaol gebeed herleef. Byzantijnse sjrievers behawwe väöl vaan de euvergebleve Aajdgriekse en Roemeinse tekste. De Dynastie zal bis 1025 nog zegeviere. Oondertösse wejt 't gevaar weer op, meh dit kier in 't noordooste door de Bölgare. Keizer Basileios II reup d'n oorlog oet en zal nog herhaoldelek vechte tege dit volk. In 1014 kump good nuits vaan 't front: Basileios roejt e gaans Bölgaors leger oet bij de Slaag bij Kleidon en krijg de bijnaom Bölgaredoejer. In 1018 gief 't Bölgaors Riek zich eindelek euver en weurt 't geannexeerd door de Byzantijne: de Byzantijne koume tot de poorte vaan Wene en make de Donau es noordgrens vaan hun Riek. Oondertösse zien ouch Syrië, Mesopotamië en Palestina heroverd. In 1025 störf Basileios II es lèsten èrfgenaom vaan de Macedonische dynastie. Heer woort gezeen es de lèste ech-succesvolle keizer. Historici spreke daomèt ouch tot vaanaof dit jaor de laankdorege oondergaank vaan 't Riek laankzaom mer zeker in beweging kump.
thumb|left|De Byzantijnse staotus in 't jaor 1081 In 1054 zien v'r vaan de beginnende oondergaank vaan 't Byzantijns Riek 't ierste, en mesjiens wel groetste, teike: 't Oesters Sjisma. Dit gief de sjäöring binne 't Christendóm tösse de Roems-Kathelieke Kèrk en de Grieks-Orthodoxie. 't Weurt ouch wel 't Groet Sjisma genump, al weurt dees lèsten term ouch veur 't Westers Sjisma gebruuk. Allewel de breuk gewoenlek gedateerd weurt in 't jaor 1054, wie paus Leo IX en patriach Michael Caerularius vaan Constantinopel mekaar wederkiereg excommuniceerde, waor 't sjisma tösse oos en wes feitelek 't eindrizzeltaot vaan 'n veuraofgaonde iewelange periood vaan vervreempding tösse de twie kèrke. Op dit momint heet 't riek zoe'n 18 mieljoen inwoeners. Allewel de Byzantijns-Seltsjoekse oorloge al zès jaor bezeg zien in 't ooste vaan 't Riek, sins 1048, kriege de Seltsjoeke pas werkelek 't geveul 'n kans te höbbe in Anatolië es de allesvergende Sjisma ingeit. In 1071 weurt Keizer Romanos IV verslage door de Seltsjoeke bij de slaag bij Manzikert, boedoor 't groetste gedeilte vaan Klein-Azië verlore geit. In 'tzelfe jaor weure de lèste Byzantijnse bezittinge in Italië door de Normandiërs veroverd. 't Riek bevind ziech in 'n groete crisis, zoewel op economisch en polletiek gebeed es op kultureel.
't Riek besef tot 't ziech moot vernuie en drastisch moot hervörme. De einegste die dao neet aon wèlle touwgeve zien nota-bene de Macedoniërs: de dynastie die aon de mach is. Naotot de Macedonische keizer störf grip 't palies z'ne kans en in 1081 numme de Komenene 't euver oonder Alexios I; 't Byzantijns Riek raak heidoor betrokke bij de kruustochte. De Komenene lieke 'n gooj käös te zien gewees. Welvaart en kuns bereike nui huugdes. Oonderwijl vestige de Törke ziech in Zuidoos- en Centraol-Anatolië. In 't Noordooste vaan 't land book 't Riek rizzeltaot: 't Byzantijns leger versleit de Petsjenege in de slaag bij Levounion in 1091. De Wes-Anatolische stad İznik weurt in 1097 door de Byzantijne en Kruusvaarders heroverd op de Törke. Dat is neet 't insegste dat de Törke in korten tied mote inlievere; in 1097 beginne de Byzantijne mèt 'n succesvolle reeks heroveringe vaan de Anatolische kös op de Törke. Oonderwijl mote de Petsjenege ouch mie en mie nao 't noordooste trök, tot in 1122 de Byzantijne zelf 't volk versloon in de Slaag bij Beroia. 't Riek riech ziech ummertouw mie op Centraol-Anatolië in plaots vaan op Istanbul. 't Kruusvaardersvorstedóm Antiochië weurt e Byzantijns pretectoraot. In 1167 wint 't Riek zelfs 'ne beslissende slaag tege de Hongare boedoor Hongarije 'ne satellietstaot vaan 't Riek weurt. Op dit momint heet 't Riek weer de gaanse wes- en zuidkös vaan Anatolië trök; de res is oonder invlood vaan de Törke. 't Riek gief noe 'n inwoenertal vaan twelf mieljoen lui. Tijdens de Slaag bij Myriokephalon in 1176 kiert 't Riek evels trök in verval; Manuel I perbeert Konya, de hoofstad vaan de Seltsjoeke, in te numme. Heer moot ziech evels tröktrèkke naotot zien belegeringstuig is verweus. Dit is de lèste Byzantijnse poging um Anatolië te herovere.
Nao d'n doed vaan Manuel d'n Ierste in 1180 hernump 't verval vaan 't Riek ziech obbenuits. In 1185 gief 't 'ne succesvollen opstand in Bölgarije, wat 't verluus vaan de Balkan beteikent. D'n iersten doedslaag gief 't evels in 1204: de Kruusvaarders verovere Istanbul en 't Byzantijns Riek moot plaots make veur 't Latiens Keizerriek. 't Byzantijns Riek is verdwene, veur eve. Naotot de Kruusvaarders Istanbul ingenome höbbe en de keizer Alexius V verdreve is, weurt Boudewijn vaan Vlaondere op 9 mei 1204 tot ierste Latiense keizer vaan Constantinopel oetgerope en op 16 mei in de Hagia Sophia gekroend. Mèt Paus Innocentius III wèrk heer same um 'n ind te make aon 't Groet Sjisma. Väöl kin Boudewijn es keizer evels neet doen, want al in aprèl vaan 't koumend jaor vèlt heer in han vaan de Bölgare. In 1261 herovert de keizer vaan İznik, de veurmaoleg erfgenaom vaan 't Byzantijns Riek (Michaël VIII), Constantinopel, boemèt 't Latiens Keizerriek aon häör kump; heimèt weurt 't Byzantijns Riek veurtgezat. 't Grieks gezach weurt herstèld euver 't ten doeje opgesjreve riek. Oondertösse weure de dynastieke twiste tösse versjèllende femilies groeter.
Nao de Byzantijns-Seltsjoekse oorloge höbbe versjèllende Törke ziech in Anatolië gevesteg en zien begós mèt 't opzètte vaan zoegenaomde Beyliks, haaf oonaofhenkeleke staote. Osman I is 'nen edelmaan in 't sultanaot Rûm en is de bezètter vaan 't land gewore in 't noordweste vaan Anatolië, neet wied vaan Constantinopel: boe de Byzantijne perbere hun Riek wijer op te bouwe. Door dees plaots kin Osman I hendeg good proffitere vaan 't verzwaak Byzantijns Riek vaan ind daartienden iew. Dees vezwaking kump door de naosleip vaan de vereuvering vaan 't Latiens Riek. 't Byzantijns Riek heet daan al hendeg väöl vijande gemaak bij 't Bölgaars en Servisch Riek. Naomaote de mach vaan de Osmane begint tow te numme make zie hei slum gebruuk vaan. In 1299 beginne de Osmane de ierste dörpkes bij de zuidkös te verovere: de Byzantijns-Osmaanse oorloge zien e feit.
Sint-Janskloes
De Sint Janskloes ies 'n veurmalige weuning van 'ne hièremiet, allewiel gelege in de wiek, die nao häör geneump ies: De Kloes in Oud Gelaen. Zie ies gewiejd aan Sint Jan. In vreuger jaore laog zie in 't ope veld. Noe sjteit ze op 'n kruuspunt van doorgaonswaeg.