cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sacrament
Sacramentsaltaor
'n Sacramentsaltaor ies 't altaor woa-op 'n tabernakel sjteit. Veur 't Twiède Vaticaans concilie sjtóng 't meistal op 't hoofaltaor, tegewoordig meistal op ein van de zie-altaore.
Sacramantstore
'ne Sacramentstore ies 'n vriesjtaond boewwerk of teurentsje woa-in de geconsacreerde hostie bewaard weurt. Sóms ies 't ouch 'n nis in de moer. Meistal bevingk ziech de hostie in 'n ciborie, die in 't tabernakel sjteit.
Kuns
Sacramente weure in de kuns sóms, symbolisch, oetgebeeld door 'ne regebaog. De kleur wiet  wies dan nao 't duipsel; geel nao 't vormsel. Greun ies de kleur van de Mès, blauw van 't huwelik, paars van de wiejing. De kleure road en zjwart wieze respectievelik nao boete (biech) en ziekezegening. De eucharistie weurt ouch verbeeld door 'ne pelikaan of door 'n broadmangel. 't Vormsel weurt oetgebeeld door 'n doef.
Amerikaans
Aaddörp kin beteikene:
Frans Appelmans
Frans Appelmans (Opeve, 31 december 1918 - Zittert? 2 september 1986), baeter bekèndj as Frenske van Zittert, waar 'ne Zittesje dichter dae in 't Zittesj sjreef.
Op 28 augustus 1993 woort an de Geuweg (Ophaove) ei bronze beeldj veur de dichter onthuld, dat in 2006 woort gesjtole. In 2009 is ei nuuj beeldj veur de dichter onthuld.
President vaan de Europese Unie
Europese president in de media
Nao 't Parlemintsveurtzitterssjap weurt zoe good es noets in de media geriffereerd es me 't heet euver "d'n Europese president". Al steit in officieel documinte besjreve tot 't veurzitters- of presidentssjap (de twie bezeje weure allebei gehanteerd veur dezelfde meining) vaan 't Parlemint bove de veurzitters- of presidentssjappe vaan de Raod en de Kemissie steit, is 't klaor tot in de allewijl polletiek vaan de EU de Raodspresident en Kemissiepresident väöl mie aonzien höbbe. Zoe zien dees lèstgeneumpde figure aonwezeg bij externe ("boetelandse") representatie vaan de Unie, same mèt d'n Hoege Representant vaan de Unie veur Boetelandse Affaires en Veilegheidsbeleid. De Parlemintsveurzitter heet niks te zègke euver externe affaires. Sterker nog: heer heet ouch niks te zègke euver intern polletiek. Heer leit de discussies binne 't Parlemint en representeert de oetkoms vaan stömminge binne 't Parlemint.
Nao de Raodspresident en de Kemissiepresident riffereert me, dao-intege, hiel dèks es de president vaan Europa. Dit zörg veur väöl verwarring bij lui umtot de twie presidentssjappe dooreint weure gegoeid. De Raodspresident is evels deginnege dee discussies tösse nationaol leiers vaan de lidstaote binne d'n Europese Raod mot leie en ouch stömminge tösse die leiers mot organisere um wètte oet 't Europees Parlemint en de Europees Kemissie naomes de Raod good of aof te käöre. De Kemissiepresident is deginnege dee naomes de Kemissie (de executieve mach vaan de EU) wètte mot veurstèlle aon 't Parlemint en de Raod.
Dit geobserveerd te höbbe, gief 't versjèllende arguminte boerum d'n eine d'n Europese President is en d'n aandere neet. Aon d'n eine kant kump de Kemissiepresident op pepier 't meiste in de contreie vaan e staotshoof, umtot de Kemissiepresident en de Kemissie de einsegste zien die wètte mage veurstèlle aon 't Parlemint en de Raod. Aon d'n aandere kant höbbe de EU-lidstaote in de praktiek nog ummertouw 't hoegste woord in de Europese polletiek, deils umtot zie eine veur eine vetorech höbbe, deils umtot zie sömpelweeg nog altied de meiste polletieke legitimiteit oonder de Europese bevolking genete. Heidoor maag op pepier de Raod 't belaangriekste instituut vaan de EU zien mer in praktiek is dat toch dèks d'n Europese Raod. Rizzelterend geneet de Raodspresident väöl mach umtot dee president ziech meujt mèt de nationaol leiers en umtot de media-aondach nog groetdeils ziech riech op de Raod en daomèt mie op de Raodspresident es op de Kemissiepresident.
Raod vaan de Europese Unie
Binne de Raod vaan de Europese Unie gief 't eder haaf jaor ouch 'ne lidstaot dee 't Presidentssjap vaan de Raod vaan de Europese Unie euvernömp. Evels weurt dit presidentssjap bekans noets in de bovegeneumde categorie geplaots. 't Gief bij dit routerende Raodspresidentssjap naomelek geine president.
Meugeleke EU-President in de touwkoms
't Verdraag vaan Lissabon stèlt tot 't in prinsiep meugelek is um de functie vaan de Raodspresident euver te drage aon de Kemissiepresident, umtot de Europees Kemissie in theorie de einsegste executieve mach is vaan de EU (al weurt d'n Europese Raod allewijl meistes ouch besjreve es 'n executieve mach umwille vaan zien groete polletieke invlooj op de wètte die oet de Kemissie komme). 't Aofsjaffe vaan de Raodspresident, mèt es gevolg 't euverdrage vaan de Raodspositie aon de Kemissiepresident en daomèt de realisering vaan 'nen EU-President, kin evels allein gebäöre mèt touwstömming vaan d'n Europese Raod. 't Is zier meugelek tot dit dus noets geit gebäöre, umtot nationaol leiers bang zien väöl mach in te lievere es zien "hunnen eigen" oonderhandeleer kwiet zien en allein nog meh in gesprek kinne mèt 'ne president dee de belange vaan de EU veurop stèlt.
Sjtraasburg
thumb|left|300px|right|Oetziech euver 't Middelièws Sjtraasburg, auch waal bekind es [[Palais-Rohan]] Sjtraasburg of S(j)traotsburg (Elzassisch: Strossburi of Schdroosburi, Frans: Strasbourg, Duutsj: Straßburg) ies de hoofsjtad van de Elzas ('n historische regio in Frankriek) zoa-ouch van 't Grand Est ('n allewiel regio van Frankriek). Ouch ies 't 'n arrondissement in die regio. Ze hilt de houfzaetel van 't Europees Parlemint en ies daomit same mit Breusel, Luxembörg en Frankfurt am Main ein van de veer officieuze "houfsjtei" van de Europese Unie (EU). Boete 't Parlemint, liegke ouch de houfgeboewe van angere insjtillinge van de Europese Unie hie, wie Eurocorps en d'n Europesen Ombudsman. Waal is 't belang van Strasbourg in de aafgeloupe decennia aafgenomme wat betröf EU-polletiek en weurt ummer miè Breusel es de de-facto houfsjtad van de EU gezeen. 'n Organizatie die gans los sjteit van de EU, mer neet perse van Europese integratie an sich, ies de Raod van Europa (inclusief de Europese Raod van Miensjerechte en 't Europees Directorate veur de Kwaliteit van Mediciene) - wat ouch in Sjtraasburg liegk.
Same mit Basel, Genf (Genève), D'n Haag en New York City, ies Sjtraasburg ein van de wienege sjtei in de waereld die gein nationaal houfsjtae zin wiel ze waal hoagsbelangrieke internationaal organisaties zaetele. De sjtad zaeteld väöl neet-Europese internationaal insjtillinge, wie de Centraal Kemissie veur Navigatie aan de Rien en 't Internationaal Instituut veur Miensjerechte. Internationaal gezeen weurt 't dus gezeen es twiède sjtad van Frankriek, op Paries nao.
De historische binnesjtad van Sjtraasburg, de Grande Île ('t Groate Eiland), waor in 1988 waor geclassificeerd es cultureel erfgood door UNESCO: d'n ièrsjte kièr dat die ièr ging nao 'n gans binnesjtad. Sjtraasburg sjteit bekind um häör Franco-Duutsje cultuur. Allewaal diks door zowaal Frankriek es Duutsjland ontkind mit grof geweld, ies Sjtraasburg es sjtad al ièwelank 'n culturele brögk tusje de twiè leng. Veural de invloojrieke Universiteit van Sjtraasburg (de twiède universiteit van Frankriek en vreuger ein van de belangriekste in Duutsjland) en de sameleving van Katholieke en Protestante culture h¥obbe 'n belangriek impek gehad. Wier is 't de heimat van de groatste Islamitische bedevaartsplek van Frankriek: de Strasbourg Grand Mosque.
Geografie
Sjtraasburg ligk in 't depaartemint Bas-Rhin (Limbörgs: Liège Rien). Ouch ies 't gelaege in 't arrondissement Sjtraasburg-Sjtad (Strasbourg-Ville). 't Geuf 10 kantons in Sjtraasburg, die genummerd zin van Sjtraasburg Ein (Strasbourg Un) tot Sjtraasburg Tièn (Strasbourg Dix). 't Liegk op 'n huegte van 132 - 151 m en haet 'n oppervlaak van 78,3 km².
Demografie
350px|left|thumb Volges de census van 2017 haet Sjtraasburg 'n inweunersaantal van 280.966. Hiemèt geuf 't 'n inweunersaantal van 3.600 inw. per km².
Historie tusje Frankriek en Duutsjland in Sjtraasburg
Sjtraasburg is hièl diks van land verangerd. 't Eine memint waor 't waer Duutsj (of Pruusj), 't anger momint waer Frans. Dit begos al in 1648, wie 't nao ièwe Pruusj te zin gewaes Frans woort. Binne e jaor waor 't waer Pruusj. Op 30 september 1681 weurt 't waer Frans. E paar honderde Duutsjers verlaote de sjtad metein. Toch blief 't zien Pruusje cultuur behawwe. In de ièwe daonao behilt 't 'n Duutsjtalege universiteit en is 't ein van de centra in de Duutsje literatuur. De Franse perbere aevels de Duutsje cultuur ummer miè tege te hawwe, al luk dit neet good. In 1871 wuert de sjtad waer ingelief bie de Pruusje. Doezende Fransgezinde luuj verlaote de sjtad, mer in de jaore daonao verdubbelt 't aantal inwoners van de sjtad nao 150.000. In 1919 weurt 't opnuuj Frans, naodat de Duutsjers 't höbbe moete truuk geve aan de Franse vanweage de Ièrsjte Waereldoorlog. In 1939 vereuvert Duutsjland onger Adolf Hitler Sjtraasburg waer truuk. Mer neet veur lank. Nao de Twède Waereldoorlog weurt de sjtad waer Frans. En dat is de sjtad tot noe nog ummer.
Ongertusje gief 't ouch 'n brögk tusje Sjtraasburg en 't Duutsje Kehl, dat door 'n reveer wuurt gesjeije van mekaar. Opvallend is dat ummer minger luu 't Elzassisch kalle, wat hie van oudsher weurt gekald. Tot 1990 maakde Sjtraasburg 'n groate verfransing mèt. Daonao begoes 't Frans waer aaftenumme. Noe umdat de jongere ummer miè Duutsj en Ingelsj lière. 't Frans haet dus nog ummer 'n zwakker positie in Sjtraasburg en de res van de Elzas, es in de mièste regio's en sjtae van Frankriek. Allewaal allewiel Elzassisch dus neet miè de groatse concurent is van 't Frans. De vraeme, culturele basis van de sjtad zörgde, zoa es ièrder gezach, veur 't deile mèt Brussel en Luxembörg es de positie van houfsjtad van Europa. Toch begint dat ummer miè gewoon Brussel te weure. Daodoor beginne ummer miè Europarlementaeriër te pottestere tege 't feit dat ze eine kièr per maond collectief moete verhuze nao Sjtraasburg, allein meh vanwaege 'n symbool (de angs dat 't waer 'ne kreeg geit geve tusje Frankriek en Duutsjland). En dan ouch nog 's 'n symbool woa allewiel emper nog angs rontum besjteit. De maondelekse verhuzing van Brussel nao Sjtraasburg kos miljoane.
Sjpraok en relizjie
In Sjtraasburg sjpreke ze Duutsj, Frans en Elzassisch. Die litste is 'n Allemannisch dialek. De sjraom tusje Germaanse tale en Romaanse tale liegk hie al lank. Dit kump deil umdat de Elzas, woa Sjtraasburg de houfsjtad van ies, al ièwe lank is gewisseld tusje Frankriek en Duutsjland. Hiedoor geuf 't allewiel 'n miesjmasj van de Baden-Württembergse cultuur en de Oas-Franse cultuur.
De Elzas is vaan oerspronk 'n oontmoetingspönt van 't kathelicisme en 't prottestantisme. Van de prottestante kèrke, is 't veural calvinisme (in tegendeil tot 't in Duitsland dominante lutheranisme) wat in de Elzas de boventoan veurt.
Siêbegewâlds
't Siêbegewâlds is 't Kleverlands dialek det in 't dörp Siêbegewâld gekald wuurt. Doordet vuuel luuj oet 't Gelderse Groesbeek zich heej in de neugetieënden ieëw gevestig hebbe, haet 't dialek vuuel euvereinkómste mit 't dialek van det dörp.
Kinders
't Kinders is 'n Limburgs dialek dat gesproke weurt in Kinder. Me deilt 't in bie de Centraallimburgse dialekte (zeet wiejer Limburgse dialekte). Daobinne kint 't nog ingedeild waere bie de Hornse of Noordmaaslanse dialekte.
Literatuur
'ne Bekinden dichter in 't Kinders is Theo van Dael, dae väöl in Veldeke publiceert.
Hannekesnès
Hanneke beteikent 'n jóng aekster meh ouch 'n sjlum persoon.
Mèt "aesternès" weurt ouch 'n lestig toegankelik hoes of börch aangegeve.
Randerath
Randerath is 'n stad ane Worm inne gemèndje Hinsberg in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale. 't Ligk tösse Berg, Baumen, Himmerich, Horst, Herb, Uetterath, Nirm, Hoven, Flahstraß, Leiffarth, Brachelen en Lindern in. Randerath is mit 't Duutsje spaorwaegsysteem verbónje middels de staasje die in 't dörp ligk.
Oearsprunkelik woor Randerath 'n zelfstenjig gemèndje, meh die woort op 1 januari 1972 opgeluf en samegeveug mit Hinsberg.
Häörs (streekdialek)
't Häörs is e Limbörgs subdialek oet de indeiling vaan 't Woordenboek van de Limburgse Dialecten. 't Umvat e hemfelke tongvel gesproke in 't grensgebeed tösse Nederlands en Belsj Limbörg; Itter (Neeritter) ligk zoeget middenin 't gebeed. 't Häörs huurt bij 't Centraol-Limbörgs, 'n gróp dialekte die d'n euvergaank vaan Wes- nao Oos-Limbörgs markere. Door de baank heet 't mie oosteleke es westeleke kinmerke.
't Häörs is geneump nao 't aajd graofsjap Häör, boe e deil vaan 't gebeed deil vaan oetmaakde. De naom is verwarrend, umtot ze ouch kin verwieze nao de dörpsspraok vaan Häör. Die huurt noe zjus neet tot 't streekdialek Häörs; 't dörp Häör ligk in 't Oos-Limbörgs gebeed, um perceis te zien Noordelek Oos-Limbörgs.
Umvaank
De volgende plaotse en tongvel hure bij 't Häörs:
Kinmerke
De Häörlandse dialekte ligke nog zjus westelek vaan de Panninger Linie. Dat beteikent tot me hei slech, spood en stein zeet in plaots vaan sjlech, sjpood en sjtein. Die lèste wäörd huurt me direk oostelek vaan de geneumde dörper. 't Häörs ligk nog wel zuidoostelek vaan de Panninger Zijlinie; daorum zeet me in de geneumde plaotse sjaop en neet schaop. Dit lèste kin me oonder mie hure in Wiert en umgeving.
Alle Häörse dialekte doen aon mouillering: me zeet dus hóndj, plantj en kènjer. De -tj treujt ouch spontaon (zoonder veurgoonde -n-) op in de werkwoordsoetgaank -tj, beveurbeeld (hae) maaktj. Vörm wie dees zien 'n belaankrieke oetzundering op de t-deletie: euver 't algemein doen Häörse dialekte dao wel aon, allein in werkwoordsvörm op -tj dus neet. Heimèt steit 't Häörs in tössen 't Wieërtlands (boe t-deletie neet besteit) en de mie zuieleke en oosteleke dialekte (boe t-deletie dwingend is). Tegeneuver Wierts acht, bieëst en doorst stoon ach, bieës en doors. Ouch dich maakst, wie in Wiert, kin me in 't Häörs neet zègke: dao is 't doe maaks.
Nog 'n aander versjèl mèt 't Wieërtlands is tot 't Häörs echte toene kint. In Wiert en umgeving is de oppositie tösse stoettoen en sleiptoen opgeluf: me huurt wel toene, meh noets versjèlle ziech twie wäörd allein mer door de gebruukde toen. 't Wierts gebruuk naomelek 'n hendeg groet aontal twieklaanke die dat versjèl kinne opvaange. 't Häörs heet wel wäörd die mèt allein toen oeterein weure gehawwe en kint naovenant ouch die väölheid aon twieklaanke neet.
In ein aander dink deit 't Häörs wel mèt 't Wierts mèt: me zeet hei aod (veur 'aajd'), tegeneuver awd in 't Centraol-Maosland en aad in 't Noordelek Oos-Limburgs.
Oondaanks dat liekent 't Häörs vrij good op de Centraol-Maoslandse dialekte. De paar dinger boe 't toch in versjèlt, zien typische noord/zuidversjèlle die in 't Oos-Limbörgs ouch hun tegehengers höbbe. Um te beginne kint 't Häörs gein -sj op 't ind: me zeet hei fles dewijl dat in de mieste Centraol-Maoslandse dialekte flesj is. Ouch zeet me in 't Häörs det, wat in 't Centraol-Maoslands miestal dat is. Tot slot kinne de mieste Häörse dialekte gei gerundium op -entaere: in de mieste dialekte zeet me Hae leep lachend veurbie. Allein gans in 't zuie (Staeveswaert, en de dörper op Belsj groondgebeed boete Kaesing) kin me hure: Hae leep lachentaere veurbie.
Notodden
thumb|De ligking van Notodden in de pervincie Telemark. Notodden is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Telemark in Nórwaeg. De gemeinte had 12.314 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 914,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 13,5. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 0807.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
2009
2006 - 2007 - 2008 - 2009 - 2010 - 2011 - 2012
2009 (MMIX) waor e gewoen jaor wat begós op 'nen doonderdag op de Gregoriaanse kalender.
Persoen vaan 't Jaor
Ben Bernanke
Muziek
E paar succesvolle albums oet 't jaor 2009.
Films
E paar succesvolle films oet 't jaor 2009.
Jordi Savall
Jordi Savall (* 1 augustus 1941 in Igualada, Catalonië) is 'ne Sjpaanse muziekwetensjapper en gambist, óp 't vlak van de historische oetveuringspraxis.
Laeve
Jordi Savall sjtudeerde an 't Conservatori Superior de Música de Barcelona. E waor 'ne lieërling van Wieland Kuijken óp 't Belsj en vanaaf 1968 van August Wenzinger in Bazel. Zieng interesse vör ow muziek veurde 'm nao Wenzingers Schola Cantorum Basiliensis, oeë in 1974 de leiding övernoom. In dat zelfde jaor sjtichde e Hespèrion XX (noe: Hespèrion XXI), e ensemble, dat zich speciaal an 't repertoire van de ow muziek van 't Iberischen haofeiland wiejt. In 1987 sjtichde e de Capella Reial de Catalunya, die zich gespecialiseerd haat in de interpretatie van middelieëwse geesteleke muziek.
Jordi Savall is saer 1968 getrówd mèt de sopraan Montserrat Figueras. Hön dóchter Arianna Savall en hönne zoon Ferran Savall zeunt ooch professioneel muzikaante. Saer 2009 geft Savall lès es gastdocaent in „Juilliard Historical Performance Program“ van de Juilliard School in New York.
D'r Fraanse film "Tout les matins du monde" (1991) van Alain Corneau (mèt o.m. Gérard en Guillaume Depardieu) över 't laeve van Monsieur de Saint-Colombe makde Savall waeltwied bekaand dör zieng muziek van Marin Marais, Saint-Colombe, François Couperin en Jean-Baptiste Lully.
Klif
'ne Klif, klip, kleef of klimp is in de geografie 'n biezunjer verticaal rotsverhöffing. Kliffe waere meistes gevörmp door erosieprocèsse en verwaering. Kliffe kómme veur langs kuste, in bergechtige gebeje en langs revere. Gemeinelik bestaont kliffe oet rotse die bestenjig zint taenge erosie en verwaering. Aafzèttingsstein die kliffe vörme zint ónger anger zandjstein, kalkstein, krietstein en dolomiet. Ouch stollingsstein wie graniet en basalt vörme kliffe.
De meiste kliffe höbbe 'ne puunkegel aan de basis. In druèg gebeje of ónger hoag kliffe zint dit gemeinelik loosligkendje brök gevalle rots. In vöchtige gebeje weurt deze döks door gróndj bedèk.
Väöl kliffe vertuène watervel of häöldjes ónger de randj van de rots. Sómtieds löp 'ne klif geleielik doad aan d'n ènj van 'n kitting, wobie taofelvörmige rotse of anger rotsformaties achterblieve.
Kung-fu (album)
Kung-fu is 't veerde album vaan d'n Haorster punkband de Heideroosjes. 't Kaom oet in 1997. Zjus wie de veurgenger Fifi sjoot ouch dit album de hitlieste in. De leedsjes op 't album woorte evels minder bekind en geine vaan de singles woort 'nen hit.
Hitsucces
Kung-fu haolde de zèstiende plaots in d'n Album Top 100, 't hoegste wat 'n album vaan de Heideroosjes oets gestande heet. Mèt tien weke bleef 't wel väöl korter in die lies es de veurgenger Fifi.
1802
Gebäörtenisse
thumb|right|150px|Reliëf van 't Amerikaans Patent Bureau, opgerich in 1802 thumb|right|150px|Napoleon kroant zichzelf tot keizer. (Penteikening van Jacques-Louis David.)
Gebore
thumb|right|150px|Jacob van Lennep, gebaore op 24 mieërt 1802.
De Hasselderhei
De Hasselderhei (Nederlands: Hasselderheide) is 'n buurtschap van Velde in de gemeinte Venlo in Nederlands Limburg. Zeej haet óngevier 350 inwoeëners en 140 huus (brón: CBS). De Hasselderhei leet tösse Velde, 't naoberdörp Lóm en de gehuchte Hasselt, Bong, Vilgert en Schandele.
't Gehuch leet in 'n landelik gebeed en steit bekind um de vuuele bungalows. Aan de Meulediek guf 't 'n manaesj. Vaerder kint me euvernachte in 'n bed & breakfast.
Deens hierevoetbalèlftal
thumb|Parken, 't nationaol stadion vaan 't Deens hierevoetbalèlftal in [[Kopenhage.]] 't Deens hierevoetbalèlftal vertrejt Denemarke bij internationaol voetbalmatche. 't Team weurt gereguleerd door de Dansk Boldspil-Union (DBU). Denemarke heet sinds de opriechting vaan zie team rillatief constant gepresteerd, al plaotsde 't ziech neet ummer veur groete toernoje. Väöl Deense internationals höbbe door de jaore heer bij Nederlandse clubs gespäöld.
Historie
Denemarke späölde zienen iersten officiële match op de Olympische Speule vaan 1908, in Londe. De Dene begóste 't toernooj direk mèt twie moonsterwinste op Fraankriek en haolde oetindelek zèlver. Dit succes zouwe ze veer jaor later in Stockholm herhole. In de decennia die volgde góng 't neet zoe good. Voetbal bleef langen tied (op las vaan de DBU) 'n amateurzaak, en de boond leet 't èlftal ouch neet voetballe tege groete tegestanders. In plaots daovaan späölde 't vaan 1920 allein mèt de aander Scandinavische len um 't Noords Kampioensjap. Nao d'n Oorlog traoje ze wel weer aon; in 1948 (Londe) haolde 't team broons, in 1960 (Roeme) zelfs zèlver. 'n Aander huugdepunt waor de kwalificatie veur 't EK vaan 1964 (boe toen nog mer veer len aon mètdege). 't WK bleef evels boete bereik.
Pas in 1971 lufde de DBU 't verbod op profvoetbal op. 't Zouw nog eve dore ietot de effekte daovaan ziechbaar woorte, meh in de jaore 1980 stoont daan toch de ierste groete generatie Deens voetballers op. Groetste maan oonder hun waor Morten Olsen, dee later ouch trainer zouw weure. In 1986 plaotsde de Dene ziech veur 't iers veur e Wereldkampioensjap; ze haolde de achste finaal. 't WK vaan 1990 woort neet gehaold. Veur 't EK vaan 1992 kwalificeerde Denemarke ziech iers ouch neet, meh naotot Joegoslavië door d'n intösse oetgebroke börgeroorloge woort oetgeslote kóste de Dene hun plaots innumme. Nao twie partije in de grópsfaas leke de Dene oetgesjakeld, meh ze gónge door en wiste 't toernooj te winne.
De prestaties daonao waore get wisselend. 't WK vaan 1994 woort neet gehaold en de EK's vaan 1996 en 2000 vele tege. Op 't WK vaan 1998 wis 't team daan weer de kwartfinale te hole. Wel waor nao 2000 dudelek tot 't èlftal mós verjoonge, Heivoor woort Morten Olsen es coach aongestèld. Mèt staarspeulers wie Jesper Grønkjær en Dennis Rommedahl (allebei in Nederland bekind) woort Denemarke 'ne stabiele speuler in d'n Europese subtop. Pas naotot 't Olsen neet lökde um Denemarke nao 't WK vaan 2014 en 't EK vaan 2016 te leie, woort heer vervaange. De nuie coach, Åge Hareide, wis 't Deens team nao 't WK vaan 2018 te sjikke. Denemarke brach 't hei tot de achste finaal.
Begin september 2018 leep e financieel conflik tösse de bond en de speulers hoeg op. De speulers weigerde aon te trejje veur 'nen oefenmatch tege Slowakije. Umtot Denemarke zwoer sancties te wachte stoonte es ze de matche neet zouwe speule, stèlde de bond e team op vaan zaolvoetballers en speulers oet de lieger devisies. Dit team verloor mèt 3-0. Kort daonao woort 't conflik opgelos.
Denemarke waor ouch weer presint op 't EK vaan 2021. De match mèt de mieste aondach waor die tege Finland, gespäöld in 't eige Kopenhage. In de ierste hèlf veel Christian Eriksen hei veur doed neer mèt 'nen hartstèlstand; naotot heer waor gereanimeerd en in d'n hospitaol weer bij kinnes waor, späölde me de match oet. Denemarke haolde oetindelek de haaf finales. Op 't WK vaan 2022 in Qatar góng 't väöl minder good: mèt ei punt oet drei matche en mer eine gool gescoord góng Denemarke kansloes in de poulefase droet.
Opsjuuëmer
thumb|250px|right|[[Sjpeklaoge in Opsjuèmer]] Opsjuèmer (plaatselik Opsjuuëmer geneump) ies 'n buurtsjap dat tamelik geïsoleerd gelege ies tösje Sjin en Ransdaal in de gemeinte Voelender in 't heuvelland van Zuud Limburg. Op 'n kaart oet 1840 sjteit Op de Scheumel gesjreve. Op dat moment wone dao dan 24 luuj in 6 häöf en hoezer. 250px|thumb|[[Vakwerkhoes in Sjuèmer]].
Vanoet Opsjuèmer sjtruimp de Sjuèmerbaek, via Sjuèmer (Schoonbron), riechting de Geul. 't Lètste gedeilte krunkelt ze door zómpetige baende. In de buurt van 't gehuch liegke hol waeg. Dao bevingk ziech ouch 'n trafo-sjtation en 't sjpoor nao Heerle. Veur winkele, sjoal en kèrk zint de inweunersj aangeweze op Ransdaal en Sjin op Geul.
17 december
17 december is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 351en daag vaan e gewoen jaor en d'n 352e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 14 daog. 't Is de nationaole fiesdaag vaan Bhutan; in de Roems-Kathelieke Kèrk is dit de fiesdaag vaan Daniël de Profeet.
Almelo
frame|Ligking vaan Almelo in Euverijssel Almelo is 'n stad en gemeinte in de Nederlandse provincie Euverijssel, in Twente, mèt 'n oppervlak vaan 69,40 km2 (daovaan 1,97 km2 water) en (per 1 april 2016) 72.376 inwoeners. De gemeinte vörmp same mèt Hengelo en Enschede 'n klein agglomeratie, boe-in e groet deil vaan de Twentse bevolking woent. Neve de hoofplaots umvat de gemeinte wijer de dörper Aadorp, Bornerbroek en Mariaparochie (gedeiltelek).
Stadsfuncties
Naotot in jaore zesteg de textielindustrie verdwene waor is 't belaank vaan Almelo es industriestad hendeg verminderd. Industrie in Almelo vint me allewijl op 't Bedrijvenpark Twente. Ouch belangriek is Almelo es plaots vaan oonderwiesinstèllinge, boe-oonder 'n landbouwsjaol. Almelo heet 'n intercity-statie mèt verbindinge nao Enschede en nao Deventer en Utrei.
Stadsgeziech
Oondanks tot Almelo 'n historische stad is heet 't wieneg aw gebouwe. 't Belangriekste is 't Hoes Almelo, bewoend door de graove Van Rechteren Limpurg. In 't centrum steit de Groet Kèrk oet 1733. Door de väöl industriële die roond 1900 in Almelo actief waore gief 't väöl villa's oet deen tied, sommege in Jugendstil, andere in neostijle. Wijer 't aajd tuindörp De Riet vaan belaank.
Kindj
miniatuur|E kindj. Kindj is e waord veur 't jónk van 'ne miens. E kindj óngergeitj 'n óntwikkeling vanaaf zien gebaordje toetdet 't munjig wuuertj. In 't Verdraag vanne Rechte van 't Kindj wuuertj edere miens dae jónger is es achtieën jaor ónger e kindj verstange.
Kindj is ouch 't geslechsloeas begrip veur 'ne jóng of e maedje. Dit waord wuuertj ouch waal gebroek es ze al vólwasse zeen (es in: "Mien kinjer woeanen op zichzelf."). Veur dit waord kump meistes nag e bezittelik veurnaamwaord te staon.
In 't Mestreechs spraeke vrólje (óngeach de laeftied) es bekèndje vanein, zich aan mit "keend", beveurbeildj: Keend, wie geit 't mèt diech?
Mit 't waord "kindj" kan ouch e winjelkindj waere gemèndj. In Wieërt en ómstreke zaet me wicht of wecht.
Japans
thumb|De vief klinkersj van 't Japans. 't Japans ies 'n taal die weurt gesjproke door ongevaer 127 miljoan luuj. 't Ies de officieel taal van Japan. 't Ies neet dudelik wie de relatie tösje 't Japans en ander tale liegk. Same mèt 't èng verwant Ryukyu vörmp 't Japans de Japanse tale. 'n Minderheid van de taalkundige raekent de Japanse tale, same mèt 't Koreaans, tot de Altaïsche tale.
Kènmerke
't Japans ies 'n agglutinerende taal, mèt väöl suffixe (partikele), die versjillende grammaticaal functies van e woord kènne aangeve. 't Japans kènt de SOV-zinsvolgorde, oftewaal: ónderwerp - liejend veurwerp - wèrkwoord. 't Ónderwerp kènt dèks ouch weggelaote were.
't Japans haet e speciaal grammaticaal systeem um belaefheid en formaliteit aan te kènne geve.
Sjrief
Dao zint drie sjriefsysteme die doorein gebruuk were in 't Japans: Hiragana, Katakana en Kanji (Sjinese karaktersj).
Eksterów
thumb|250px|Tieëne mit eksterówe 'n Eksterów (clavus) is 'n dèk piengleke kwaeërt an de tieëne die oontsjteet es me te klèng, mae mètstens te sjmaal, sjoon drègt.
Thomas Edison
Thomas Alva Edison (11 fibberwarie 1847 - 18 oktoeaber 1931) waas 'nen Amerikaansen oetvinjer en zakemiens dae väöl oetvinjinge deej en väöl oetvinjinge van anger luuj verbaeterdje.
Thomas Edison woort gebaoren in Milan (Ohio) en greudje op in Port Huron (Michigan). Edison is nag ummer de rekaorhajer van 't grótste aantaal aan patente det toegekandj is gewaoren aan eine persoean (mieër es doezjendj).
Zien grótste oetvinjing waas mesjiens waal 't óngerzeukslaboratorium in Menlo Park, det t'r in New Jersey leet boewe. Dit waas 't ieëste laboratorium det speciaal waas opgezatj veur nuuj dinger te óntwikkelen en technologische veuroetgank te boke. De meiste zake die dao woorte bedach en óntwikkeldj woorten op ziene naam gepatenteerdj. Ouchal haw d'r feitelik waal de leijing euver 't laboratorium, hae deej aevel neet alt zelf bedinke.
Lørenskog
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 12,4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Björn Kuipers
thumb|Björn Kuipers gief 'n [[geel en roej kaart|geel kaart op de Confederations Cup 2013 in Brazilië.]] Björn Kuipers (Oldenzaal, 28 miert 1973) is 'ne veurmaolege Nederlandse voetbalsjeidsrechter. In 't daogeleks leve is heer filiaolmanager bij 'ne supermerret. Heer floot zoewel wedstrije in 't Nederlands profvoetbal es groete internationaol toernoje.
Carrièr
Kuipers woort in 2009 gepromoveerd nao de hoegste klas in de UEFA. Heer had toen al vrundsjappeleke wèdstrije en kwalificatiematches geflote. Zie debuut op e groet toernooj waor in 2012 bij 't Europees kampioensjap in Pole en Oekraïne. Heer floot dao-in twie duels in de grópsfaas. In 2013 stèlde me häöm aon es hoofsjeidsrechter in finaal vaan de Europa League. 't Jaor dao-op mós heer ouch de finaal vaan de Champions League fluite, en woort heer aon 't werk gezat op 't Wereldkampioensjap, boe heer drei grópsduels leide. Ouch op 't EK vaan 2016 waor heer presint, zoe good wie op 't WK vaan 2018. Op dat lèste toernooj maakde heer indrök en woort heer veur diverse belaankrieke knock-outmatche ingezat. De finaal flötde heer evels neet; dao waor heer mer veerden official.
Ouch op 't EK vaan 2021 maakden 'r indrök; hei had 'r wel de ier 't finaal te leie. Vaan te väöre had 'r al gezag tot 'r dat jaor zouw oetsjeie es sjeidsrechter veur profmatche. De lèste match deen 'r floot waor dee um de Johan Cruijfsjaol op 7 augustus vaan dat jaor.
Zuud-Amerika
thumb|right|Liegking van Zuud-Amerika thumb|right| Zuud-Amerika ies e continent dat ten zuje van Noord-Amerika liegk. 't Weurt van Noord-Amerika gesjeije door 't Panamakanaal en liegk tösje de Groate en de Atlantische Oceaan.
In Zuud-Amerika liegke de volgende leng:
Kwaeërt
'n Kwaeërt is de algemèng benaming vör 'n plaatsjeleke verdieking van de ópperhoed es gevólg va vrieve of druk. Kwaeërte an de veut neumt me evvel eksterów, terwiel d'r naam kwaeërt specifiek gebroekd wert vör verdiekinge van de hoed in de heng, mieë bepaald de plaatsje zjuus oonder de vingere óp de heng.
Luuj die gitaar sjpäöle kriege óp d'r doer kwaeërte óp de vingertóppe.
University College Maastricht
200px|thumb|right|Foto vaan de UCM väörgievel University College Maastricht (aofgekort es, en oonoffesjeel UCM) is 't Ingelstaolege, liberal arts and sciences-departemint vaan de publieke Universiteit Mestreech in Mestreech, Nederland. Gestiech in 2002, UCM is sinds 2006 gevèsteg in 't gerinnoveerde Nieuwenhof-klooster in 't Jekerkerteer, en heet oondertösse naoventrint 600 studente.
Program
Bij 'n liberal arts and sciences-opleiing (lètterlek vertaold: vrije kunse en wetensjappe), aofkomsteg vaan 't middeliewse artes liberales, zien studente verpliech um 'n groet deil vaan hun vakke te volge in aandere disciplienes es hun hoofriechting. University College is de term dee in Nederland gebruuk weurt väör liberal arts-departeminte vaan universiteite. UCM oondersjeit ziech vaan de andere university colleges door middel vaan 't gebruuk vaan Probleemgestuurd Oonderwies (Ingels: Problem-Based Learning Nederlands: Probleemgestuurd Onderwijs) en tot studente neet verpliech zien op 'n campus te woene (dit is ouch neet meugelek umtot UCM gein woenfaciliteite heet).
Binne d'n opleiing zien drei hoofriechtinge: Humanities (Geiswetensjappe), Social Sciences (Sociaole wetensjappe) en Sciences (Levens- en natuurwetensjappe). Zjus wie bij d’n aandere university college-departeminte mage studente hun eige riechting oetzeuke en heiin ouch ‘t vakkepakkèt zelf samestèlle. Neve dees eige käös höbbe studente d’n verpliechting um zoewel ‘n aontal algemeine vakke te volge en twie vakke te doen in een riechting dee zie neet gekoze höbbe.
Nucleon
'ne Nucleon verwies nao e deilke det deil oetmaak van de atoamkaen, dus 'ne neutron of 'ne proton. 't Gans aantaal nucleone in de atoamkaen biejein neump me 't massagetaal. Bei nucleone höbbe 'n massa die kórtbie 'n atomair massa-einheid ligk.
University College Maastricht
Program
Nao UCM, boe maan aofhenkelek vaan de samegestèlde vakkekäös Bachelor of Arts (BA) of Bachelor of Science (BSc) krijg, goon studente wijer mèt ‘n Masterprogram boebij ‘t tiep ouch aofhankelek is vaan dees geneumpde käös.
Campus
UCM is gevèsteg op de Zwingelepöt vaan 't Mestreechse Jekerkerteer, in 't väörmalige Nieuwenhof-klooster, oersprunkelek 'n rooms-katheliek ermehoes en vaanaof 1797 ‘n weishoes, boevaan de ierste fóndeminte zien opgetrokke in d’n 15e-iew. Dees functie heet ‘t gebouw behawwe bis 1980 wienie ‘t binne inkele jäör eigendom woort vaan de Mestreechse universiteit. Nao ‘n oetgebreiie rinnovatie woort ‘t klooster in 2006 es campus in gebruuk genome.
Touwlaoting en studente
Nuie studente weurde twie kier per jaor touwgelaote door middel vaan ‘n aonmèllingperces, en heimèt is UCM ‘n selectieve studie, zjus wie de aandere university colleges. UCM heet zoe’n 40 nationaliteite, mèt 50% neet aofkomsteg oet Nederland.
Internationaole samewèrking
Gedorende d’n jäör heet UCM betrèkkinge opgebouwd mèt ‘n groet aontal universiteite boete Nederland, boebij zoewel Europese es intercontinentaole universiteite. Heimèt krijge studente vaan UCM d’n meugelekheid um väör ein semester bij ‘n partneruniversiteit vakke te volge. Väörbeelde vaan dees partners zien oonder aandere: Korea University, Queen’s University, University of California, University of Sydney, Université de Toulouse en Universidad de Sevilla.
Nucleon
In breier zin waere ouch 't antiproton en 't antineutron tót de nucleone geraekendj.
Eder atoam, mit oetzunjering van waterstof (eine proton) en 't isotoap helium-3 (twieë protone en eine neutron) haet mindestes aeveväöl neutrone es protone in de kaen. Wie zwaorder 'n atoamkaer is, wie grótter de verhaojing tösse 't aantaal neutrone en protone.
Nucleone zint gein elementair deilkes, ómdet ze 'n inwenjige structuur höbbe. Eder nucleon besteit oet drie quarks, die interaksje mit einanger höbbe via de gluone.
Sjroef
'n Sjroef is e middel veur twieë of mieë veurwirpe mit einanger te verbinje. Ze besteit oet e cilindervörmig deil worómhaer 'ne sjroefdraod is aangebrach, mit aan ein oetènj 'n verbreijing, de kop, worin op 't oetènj 'n gleuf of 'n anger oetdeping, wie e kruuts, is aangebrach, worin de sjroevedrejjer pas.
'n Sjroef wuuertj mit 'ne sjroevedrejjer of 'nen accutol ane baovekantj vanne kop aangedrejdj. Es 't aandrejje ane boetekantj vanne kop gesjèdj, den sprèk me van 'ne bout.
Nao-oorlogsen Tied
De Nao-oorlogsen Tied of de pos-oorlog tied is, in de Westerse Wereld (zoewel Noord-Amerika wie Europa, Oceanië en Japan) d'n historischen term dee meistes riffereert nao de periood die volgde op 't ind vaan d'n Twiede Wereldoorlog. Allewel d'n term in 't algemein kin rifferere nao 'n periood die volg op um 't eve welken oorlog, riffereert d'n term allewijl nao de twiede haaf vaan d'n twintegsten iew en vilt in dee zin groetdeils euverein mèt de Kawwen Oorlog (1947–1991).
't Gief discussie of me allewijl (anno 2021) nog ummertouw in de Nao-oorlogsen tied leef. Väöl historici, sociaol-weitesjappers en polletiek-weitesjappers stèlle tot de Nao-oorlogsen Tied góng um de periood die te make had mèt 't machsvaccuum wat oontstoond door de val vaan 't Daarde Riek in 't klein en de val vaan Europa en häör globaol kolonialisme in 't groet, mèt dao bij behurende d'n opkoms en twiestrijd vaan liberaol-democratie op Amerikaans model en communisme op Sovjet model: de Kawwen Oorlog. Dit wijl d'n allewijlen tied vaanoet dat perspectief zjus mie geit um de direkde consequenties vaan dee Kawwen Oorlog, de val vaan de Sovjet-Unie en de daobehurende val vaan de legitimiteit vaan 't communisme en de intensivisering vaan 't globalisme.
In Europa, zoewie in de Limbörge, steit ouch 't begin vaan 't Europees integratieperses centraol in de Nao-oorlogsen tied. Dat zou oetindelek oetkomme tot de opriechting vaan de Europese Unie in 1992 te Mestreech.
Subatomair deilkes
In de deilkes- en kernfysica waere dees deilkes bestudeertj, esouch de wusjelwirkinge tösse die enne materie woroet ze bestaon. De meiste van de deilkes die zint óntdèk en die deil oetmake van 't standerdmodel kómme aevel neet veur ónger normaak ómstenjigheje.
Vleisj
Vleisj of vleis is 't spierweefsel van gewerveldje bieëster. Inne brei zin van 't waord besleitj 't alle deerlike en sómtieds miensjelike weefsele, inclusief organe wie de laever of de nere. Inne ingste zin sleitj de term oetsloetendj op 't spierweefsel van zougdere die zeen gekwieëk veure consumptie dore miens. 't Euverdeil van 't vleisj det in Nederlandj en 't Belsj wuuertj geconsumeerdj is aafkómstig van bieëster oete intensieve vieëhajerie. Ein vanne nuudste óntwikkelingen op 't gebied van vleisj is kwieëkvleisj.
Canada
Canada is e land wat 't noordelek deil vaan Noord-Amerika besleit, en mèt bekans 10 miljoen veerkante kilometer 't op ei nao groetste land op Eerd is. Hoofstad is Ottawa; groete stei zien Toronto, Calgary, Vancouver en Montréal. Canada grens euver land allein aon de Vereinegde Staote; in de territoriaal watere grens 't ouch aon Denemark (middels Greunland).
Vleisj
De consumptie van vleisj wuuertj sterk bepaoldj dore cultuur. Aafhenkelik daovan waere sómmige bieëster neet gegaete. Tupische veurbiljer zeen hunj en katte, die neet waere gegaeten in wèsterse culture, meh waal in lenjer wie Sjina. Verkesvleisj wuuertj door sómmige culturen en religies es ónzuver betrach. 't Aete van miensevleisj, kannibalisme, wuuertj vriewaal euveralt es e taboe gezeen.
Canada
De naom kump vaan 't Laurentian-woord kanata, wat "dörp" beteikent. Wie de Ingelse koloniste de Indiane vroogte nao de naom vaan hun land, begrepe ze die verkierd.
Vleisj
Luuj die, óm cultureel of principieel raeje, d'rveur keze gei vleisj of vis te aete, neump me vegetariërs.
Canada
Bestuurleke indeiling
Canada is ingedeild in tien provincies en drei territoria. De territoria ligke allemaol in 't noorde en zien de gebejer mèt väöl Inuit (vreuger bekind es Eskimo's) en/of Indiaone.
Provincies (hoofstad) Territoria
Taole
Umtot Canada oet zoewel Franse es Ingelse kolonies is gebouwd weurt zoewel Ingels es Frans gesproke; 't zien bei officieel taole. In de territoria zien ouch inheimse taole officieel: Inuktitut, Cree en aandere.
Historie
De ierste reste vaan minseleke bewoening goon 40.000 jaor trök; de Eskimo's kaome 15.000 jaor trök of later in. Roond 't jaor 1000 - volgens jaorringedatering neet later es 1021 - vestegde de Vikinge in Newfoundland en Maryland ("Wienland" en "Vèsland") veur korten tied kolonies. Newfoundland waor ouch de ierste plaots vaan de modern westerse verkinning vaan Canada: al in 1497 bereikde de Ingelse dit gebeed. De Franse landde in 1534. Pas in de zeventiende iew begós me de geclaimde gebejer permanint te bewoene. Door vreigel en frequinte oorlog tösse Fraankriek en Ingeland, en oorlog tösse de koloniste (veural de Franse) en de Indiane woorte de kolonies in hunne greuj gehinderd. Bij 't Verdraag vaan Paries in 1763 móste de Franse bekans al hun kolonië in Canada aofstoon. Tegeliek vestegde de Britte nui kolonies. Wie de Vereinegde Staote ziech aofsjeide vlöchde väöl keuningsgezinde nao Canada.
In 1867 kraog Canada 'n eige constitutie. In 1880 woorte de noordeleke en oosteleke Britse territoria bij 't land gevoog, wat zoe ei vaan de groetste len op de wereld woort. In 1931 woort Canada oonaofhenkelek. In d'n Twiede Wereldoorlog voch Canada actief mèt aon de kant vaan de geallieerde; 't aondeil vaan Canadeze in de soldaote die Nederland bevrijde waor groet. 't Franstaoleg Québec heelt twie kier e referendum euver oonaofhenkelekheid, in 1980 en 1995, wat twie kier verworpe woort.
Bergkitting
'n Bergkitting is 'n lankgerèkdje groep aan berg. Bergkittinge óntstaont doordet twiè continentaal plate taenge einanger aanboetse of doordet 'n oceanische plaat ónger 'n continentaal plaat sjuuf. 't Lits-geneumdje procès hètj subductie. Ouch kónne bergkittinge óntstaon doordet twiè oceanische plate oeterein drieve. Den óntsteit 'n lankgerèkdje rie vulkane ónger de ziè, die in 't val van Ieslandj, de Azore, de Canarische Eilenj en de Falklandjeilenj baove water kónne kómme.
De meiste berggruup höbbe door häör óntstaon de vorm van 'n bergkitting.
De lengste bergkitting op de waereld is de Mid-Atlantische Rögk; deze haet 'n lingdje van zoaget 16.000 km.
Euver 't landj door Naord-Amerika en aan de wèskus van Zuud-Amerika strèkke de Rocky Mountains en de Andes zich oet es ein aaneingeslaote bergkitting.
Paul & Leo
Paul & Leo ies 'n zangduo oet Heerle, dat zink in 't Heëlesj plat. 't Duo besjteit oet Paul Münstermann en Leo Keularts. In 2004 höbbe ze 't Limburgs Vastelaovesleedjes Konkoer (LVK) gewónne mèt Twieëmoal aafgezeëg (en nog te kót). Zie wónne ouch zès kièr 't Heëlesj Sjlagerkonkoer van de Winkbülle en zint in 2008 door de burgemeister van Heerle beneump tot Ambassadeurs van de Heëlesje Vasteloavend. Paul en Leo sjrieve same de tekste van hun leedsjes; de muziek weurt gesjreve door Paul.
Paul en Leo zinge same sins 1985. Zie wèrkde twiè kièr mèt aan de Waolse Medammecour. In 2001 woorte ze mèt hun leedsje D'r Loemelekrieëmer derde in de finale van 't LVK. Dit ies nog ummer ein van hun bekèndste nummersj.
In 2004 wónne ze 't LVK. In datzelfde jaor sjreve ze same mèt Frits Pelt en Ben Erkens 't Heëlesj vólksleed.
In 2005, 2007 en 2009 kaome ze in de LVK-finale mèt respectievelik 't Limburgs Kwarteerke, Mit Gaffel, Sjup en Sjoefel en Hang de vaan oet!.
Globalisering
De terme globalisering en mondialisering (kiek notitie oonderaan) werre in 't Limburgs gebroekt vór 't besjrieve van e voortdurend proces van wereldwiej economische, politieke en culturele integratie, mèt es centraal kenmaerk 'n wereldwiej arbeidsdeling, oeërbie productieliene över de waelt werre gesjpreid die gedraeve werre dör de informatie- en communicatietechnologie en dör internationale handel. Mondialisering wert mögelek gemakd dör oontwikkelinge óp 't gebied van verveur en telecommunicatie. Ze kenmaerkt zich wieër dör wietgaonde sjaalvergruëting, 't oontsjtoeë van e waeltwied kapitalisme en de versjrèjjing van 'n consumaentecultuur.
Paul & Leo
In 2009 maakde Paul & Leo 'ne eige vastelaovesrevue, Hinge gen Hergod’s vót, dae woort opgeveurd in 't Theater Lexor in Heerle.
Globalisering
Definitie van d'r term
D'r term globalization (mondialisering) wert dèk toegesjraeve an Theodore Levitt, dae 't begrip in 1983 hanteerde in 't tiedsjrif Harvard Business Review. E besjreef mondialisering es: "de veranderingen in sociale gedragspatronen en technologie die bedrijven in staat stellen om hetzelfde product over de hele wereld te verkopen". Vólges e artikel in de New York Times waor d'r term globalization al ruum vör 't artikel van Levitt in ömloop, in eeder geval vanaaf 1944. Oonder econome waor d'r term al in 1981 in gebruuk Oondaanks dit alles kan Levitt waal verantwoordelek werre gehaowe vör de wietgaonde popularisering van d'r term.
Mozes
Mozes (Hibrieëfs: מֹשֶׁה Mosje, Aadgrieks: Μωυσῆς Mōysēs of Μωσῆς Mōsēs, Letien: Moyses of Moses, Arabisch: موسى Moesa) waas volges de Biebel op gróndj van Numeri 12:6-8 en Deuteronomium 34:10, de grótste profeet en ouch 'ne lieërer en wètgaever. Volges de Koran is Mozes 'ne boeadsjapper en 'ne profeer. De Biebel neump 'm de leier vanne Israëliete biejen oettoch oet Egypte en tiejes d'n doortoch dore weusdje toet ane grenze van Kanaän.
Op gróndj van Exodus 1:11 dateertj me 'm gewuuenlik innen dertieëndjen ieëf veur Christus, op gróndj van datering gegróndj oppe Septuagint kump zie gebaordjejaor oet op rónjelóm 1482 v. Chr. Volges Exodus 2:11 vv. stamdje d'r oet Levitische eljers (Amram en Jochebed) en woort t'r es vónjeling opgebrach aan 't hof van 'ne farao, meugelik Thoetmosis II. Volges Exodus 3:1 vv. woort t'r bieje berg Horeb (Sinaïberg) gerope zie vouk te verlosse. De naam Mozes liek op 'n Egyptisch achterveugsel mitte meining "zoon van".
Pony
Dit artikel geit euver de peerdssoort; veur de meneer um de haor te drage zuug Ponnie (haor).
thumb|E peerd en 'ne pony. Boete 't euverdudelek versjèl in umvaank zuut me bij 't klei peerdsje ouch aander typische ponytrèkke: de sterke bouw en de diechte behaoring. 'ne Pony (oetspraok [po:ni] of [pɔni], de ierste liekent 't bèste op de Ingelse oetspraok) is e klei peerd wat huurt bij n'importe welk peerdsras wat veur pony doorgeit. Euver 't algemein weure peerd tot 1 meter 47 zoe geneump, meh 't gief väöl oetzunderinge. Boete de lengde is ouch de bouw vaan 't ras vaan belaank. Peerd die neet binne de definitie vaan pony valle, weure gewoen peerd geneump; dit kin tot vreem oetspraoke leie wie 'dit is geine pony, meh e peerd'. Toch kump zjus de pony, neet 't groet peerd, korter bij 't typ vaan 't wèld oerpeerd: heer is sterk en kin good tege kaw. Pony's weure of woorte in versjèllende deile vaan de wereld ingezat en las- en trèkpeerd, meh allewijl veural es rijpeerd veur kinder wie ouch (haafverwèlderd) veur natuurbehier.
Etymologie
't Woord pony is geliend oet 't Ingels, wat 't zelf oet 't Sjots heet. Dees taol heet 't dinkelek aofgeleid vaan 't Aajdfrans poulenet, wat 'veule' beteikent, meh ouch 't Gaelisch ponaidh 'peerdsje' huurt tot de meugelekhede.
Definitie
thumb|De Falabella, mèt de proporties vaan e peerd, is geinen echte pony. In väöl competities is 'ne pony e peerd mèt 'ne sjófhuugde tot 147 centimeter of 14,2 han. Bij de FEI ligk de grens op 148 centimeter zoonder hoofiezers en 149 mèt; eventueel kin de grens twie centimeter weure opgerek es dat nujeg is. Inkel peerdssporte höbbe gans aander maote: zoe neump in de mensport peerd tot 158 centimeter nog pony's. Dèks weure pony's in drei klasse verdeild: klein (tot 1 meter 30), middelgroet (tot 1 meter 40) en groet (bove 1 meter 40). Sommege klein pony's höbbe 'n sjófhuugde vaan väöl minder es 1 meter 30: de Shetlander mèt maximaol 1 meter 7.
Sommege peerd vaan minder es 147 centimeter weure gein pony's geneump. Zoe zien sommege Arabische volblode minder groet, meh dat maak neet oet veur hun classificatie. Ouch Ieslanders, Fjordepeerd en Mongoolse peerd gelle in de taol vaan hun die demèt umgoon neet es pony's, allewel tot ze wel zoe oetzien. Bezunder raanke miniatuurpeerd, die de typische bouw vaan 'ne pony misse, mage ouch gein pony's weure geneump. Zoe is de falabella gewoen e peerd, al is 'r nog zoe klein. Dat wèlt evels neet zègke tot pony's ummer groof gebouwd en diech behaord mote zien.
Beppie Kraft
Barbara Laurentia Christiana (Beppie) Kraft is 'n zangeres vaan vastelaovends- en schlagermuziek. Ze woort op 5 juni 1946 gebore in Mestreech. Es dochter vaan componis, zènger en tekssjriever Jean Kraft (ouch: Sjeng Kraft) kreeg zie al snel tekste vaan häöm towgesjove, en zoe begós zie al joonk te zinge. Ze waor toen 11 jaor aajd, en heet vaanaof ’t begin in ’t Mestreechs gezoonge. Zie woort bekind bij ’t meiste volk wie ze op ging treije mèt ’t duo ‘Berb en Gradus’.
Pony
Definitie
Aon d'n aandere kant weure ouch dèks groeter peerd wel pony's geneump. De Welsh pony besteit in versjèllende gruutdeklasse, boevaan de groetste (sectie D) bove de ponyhuugde oetkump. Ouch de Connemarapony weurt wel ins groeter. De peerd die me veur polo gebruuk weure soms (zeker in 't Ingels) polopony's geneump. Indiaone in de VS spreke in 't Ingels ouch dèks euver pony's es ze hun eige peerd meine, allewel tot de mieste vaan hun peerd - die aofstamme vaan de mustangs - dao te groet veur zien. Zjus zoeget waor aon de hand mèt de Pony Expres, d'n Amerikaanse ruterposdeens, boe allein peerd in lepe (pony's zouwe daoveur ouch neet gesjik zien: die drage geine ruter mèt poszak en loupe minder hel).
Beppie Kraft
In 1961 maakde Kraft häör ierste grammofoonplaat (LP) en in 1986 won zie ’t Limburgs Vastelaovesleedjes Konkoer met ’t leedsje ‘Jao, hei in Limburg’. Ieder, in 1981, woort ze nog twiede met ‘Dao zit vastelaovend in de loch’. In 1994 won zie de Gouden Narrenkap.