cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jiddisch
Historie
't Jiddisch is oontstande tösse de 9de en d'n 11de iew in 't Rienlaand. Door de vervolginge in de middeliewe, door o.m. de kruustochte, verplaotsde de joedse gemeinsjap ziech nao Oost-Europa.
Literatuur
De ajdste teks - 'ne zege en inkel regels oet de Machor - stamp oet 1272. 't Ierste literair werk is vaan 1382.
Renneville
Renneville ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Rethel, in 't zuudweste van de Franse Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 199 luuj op 'n oppervlaak van 9,85 veerkante kilometer en daomèt goof 't 20,2 luuj de veerkante kilometer. vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -1,7% de jaor.
Remaucourt
Remaucourt ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Rethel, in 't zuudweste van de Franse Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 177 luuj op 'n oppervlaak van 10,8 veerkante kilometer en daomèt goof 't 16,39 luuj de veerkante kilometer. vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +1,2% de jaor.
2005 YU55
2005 YU55, ouch wel gesjreve es 2005 YU55, is 'n meugelek gevaarleke asteroïed mèt 'nen doorsnei vaan 400 meter. 2005 YU55 woort oontdèk op 28 december 2005 door Robert S. McMillan vaan 't Steward-observatorium vaan de Universiteit vaan Arizona.
2005 YU55 is op 8 november 2011 op 'nen aofstand vaan 324.600 km langs de Eerd gevloge. Dezen aofstand is minder es d'n aofstand tösse de Eerd en de Maon. 'nen Daag later is de asteroïed op 'nen aofstand vaan 239.000 km langs de Maon gekoume. Allewel d'n aofstand vrij klein is, gief 't gei gevaar veur de Eerd. D'n invlood op 't zwoerdekrachveld is verwaarloosbaar. De baon vaan de asteroïed is vrij perceis berekend en veur de koumende 100 jaor is oetgerekend tot 2005 YU55 de Eerd neet zal rake.
De asteroïed is hiel lesteg te zien (ze is zwarter es kole); dit kin allein mèt gespecialiseerde verrekiekers of telescope.
Karaat
thumb|250px|[[Star of India, 'ne sjtersaffier mèt 'n massa van 563,35 karaat.]] D'r karaat is 'n eenheed die twieë betekenisse kan ha.
Karaat es gehalte
D'r karaat is ooch 'n eenheed oeëin 't massagehalte an edelmetale zoewie good in legeringe wert aangeduid. Ene karaat is dan e 24e massadeel zuver edelmetaal vör 'n massahoeveelheed legering. 24 karaat is dus zuver good, bie 12 karaat is 50% van de massa zuver good, enzoewieër. 1 karaat keumt dus övereen mèt 4 1/6 gewichsprocaent.
Valentine's Day
Valentine's Day is 'ne komediefilm oet 2010. Heer woort geregisseerd door Garry Marshall, en d'r zitte hiel väöl aktäörs in. Bekinste aktäörs zien Bradley Cooper, Jessica Alba, Topher Grace en Julia Roberts.
't Verhaol geit euver 'n hieleboel lui woenend in Los Angeles op Valentiensdaag. Ze höbbe allemaol hun verhaol in de leefde, of 't noe euver oetmake, trouwe of verleef weure geit. Umtot de cast oet väöl bekinde aktäörs besteit, is de film al populair, terwijl heer nog moot oetkoume.
Michel Perelaer
Michel Théophile Hubert Perelaer (Mestreech, 4 augustus 1831 - Den Haag, 2 januari 1901) waor 'ne Nederlandse sjriever. Nao 'n preesterópleiding óp Rolduc góng e in 't leger en deende jaorelaank in Nederlands Indië, oeë z'n inspiratie ópdeeg. D'r sjriever wert ooch Majoor Perelaer geneumd.
Perelaer begoes pas ech te sjrieve nao z'n pensionering en besjoewde zichèges mieë es 'ne rapporteur es 'ne litteraire sjriever. E noom 't es èng van de örsjte 't óp vör Multatuli in de Haverlaarzaak in zie pamflet Nogmaals Bantam en Max Havelaar (1882). In 1886 versjaen Baboe Dalina, e waerk dat zich oetsjprook taege de opiumpach en dör väöl Hollender bezieë waoërt es e vies beukske. Saer dit waerk kreeg e d'r sjtaempel naturalist. Perelaer bleef zich evvel väörhaowe dat "de immoraliteit zich niet in den schrijver maar in de maatschappij bevindt". In 1892 versjiengt Noordwest-Zuidoost en Perelaer wert aoëpenlek in versjèjje periodieke besjöldigd va plagiaat va waerke van d'r naturalist Emile Zola. Mèt 't pamflet De strandvonderij (=plagiaat) van M.T.H. Perelaer, een woord aan het Nederlandsch lezend publiek koes d'r doe al in gaans Nederland bekaande sjriever de publieke besjöldiging wèrliegke, mae de vernederinge howwe 'm e-zoe geraakt dat 't bies 1899 doorde bies zie waerk Een wedstrijd op den oceaan versjaen.
Gewuuen aerbel
thumb|De gewuuen aerbel. De gewuuen aerbel of korteweg aerbel (Letien: Fragaria × ananassa) is 'n wijd-en-zijds verboedje hybride saort van 't geslech Fragaria (de aerbele) die gecultiveerdj is gewore veur zien vröch die wuuertj gaeten es fruit. De aerbel haet 'ne karakteristieke smaak, deeproeaj kluuer, 'ne sapigen textuur en 'ne zeute smaak. Zie wuuert zoea vees gaete, mer ouch verwirk in jam, saap, yoghurt, flajen en anger baksele, ieskes, milkshakes en zelfs sjokelaad. Wiejer wuuert de smaak kónsmaesig naogemaak veur in slók, zeip, luppestif, reukwater enzowiejer.
De gewuuen aerbel woort róndj 1750 veuren ieëste verboedj in Bretagne (Frankriek) door Fragaria virginiana) oet oeastelik Naord-Amerika te kruutse mit Fragaria chiloensis. Cultivars vanne gewuuen aerbel höbben 't verboewe vanne inheimsje bósaerbel (Fragaria vesca) commercieel gezeen gans vervange.
De gewuuen aerbel is octoploïed.
Aerbele waere zowaal op 't landj es in breujkes verboedj. Kruutsbestuving is neet nuuedig, meh veur 't verkriege van goodgevörmdje, gans oetgegreudje vröchten is bestuving door windj dan insekte (biejen en hómmele) winselik. Doordragendje rasse höbbe de ganse zomer bloomsaanlag, bleuj en vröchzètting. Veur 't vermieëdere vanne plantj kan me de oetluipers doon verpaote. Bie 't verboewe van aerbele kan me las höbbe van kaevers, muus, slekken en vröchrot.
1473
1472 - 1473 - 1474
Greunland
Staotsvörm
Sinds Greunland mèt e referendum in 1978 veur otonomie koos, is 't gein kolonie mie. 't Land regelt sinds nog 'n aander referendum (in 2009) al zien binnelandse zakes; Denemarke is allein nog veur defensie en boetelands beleid verantwoordelek (de situatie is te vergelieke mèt de positie vaan Aruba, Curaçao en Sint-Maarten binne 't Keuninkriek vaan de Nederlen). 't Keuninkriek Denemarke umvat neve Greunland en Denemarke wijer nog de Faeröer.
Es deil vaan 't keuninkriek heet Greunland d'n Deense keuning es staotshoof; op dit memint (2012) is dit keuningin Margarethe II. De keuning stèlt veur Greunland 'ne rigsombudsmand aon, 'n soort gouverneur; anno 2012 is dit Mikaela Engell. 't Daogeleks bestuur, de regering, weurt voorgezete door de premier (allewijl Kuupik Kleist). Greunland heet 'n eige parlemint mèt 31 zetele; daobij keus 't land ouch twie zetele (vaan 179) in de Deense Folketing.
Bestuurleke indeiling
left|thumb|Gemeintes vaan Greunland. Sinds 2009 is Greunland ingedeild in veer enorm gemeintes, plus ei nationaol park zoonder eige bestuur. Dit is 'n versumpeling vaan de situatie daoveur, wie 't land in drei ambte (amter) en 15 gemeintes waor verdeild. De veer huiege gemeintes, mèt hun hoofplaotse, zien Qaasuitsup (Ilulissat), Qeqqata (Sisimiut), Sermersooq (Nuuk) en Kujalleq (Qaqortoq).
Fysische geografie
Greunland is 't groetste eiland vaan de wereld - alle groeter landmassa's op de wereld zien continente en 't twiede eiland (Nui-Guinea) is bekans drei kier kleinder. Es zelfstendeg land zouw 't 't twelfde op de wereld zien: get kleinder es Kongo-Kinshasa meh groeter es Saoedi-Arabië. Op de wereldkaart liekent Greunland, door zien extreem ligking, groeter es 't is: bij 'n Mercatorprojectie liekent 't zelfs zoe groet es gans Afrika, allewel tot 't in 't ech ieder zoe groet is es 't Arabisch sjiereiland.
't Eiland is veural in 't ooste bergechteg vaan karakter, mèt de Gunnbjørn es hoegste punt mèt 3694 meter. Zoe'n 85% vaan 't eiland is bedèk mèt 'nen ieskap; de res is veural permafros. Heidoor is landbouw koelek meugelek. 't Klimaot is polair, mèt aon de zuidweskant (beveurbeeld Nuuk) get maritiemen invlood, zoetot 't dao noets kawwer es -30°C weurt en in de zomer temperature bove 20°C meugelek zien (meh neet algemein). In 't noorde (beveurbeeld Qaanaaq) is de winter väöl langer en strenger. 't Klimaot vaan Greunland weurt bepaold door de Labradorstroum dee vaanaof de noordpool kump; dit verklaort boeveur 't hei e stök kawwer is es beveurbeeld Iesland of Noorwege (boe de werme Golfstroum heers), dewijl Nuuk en Reykjavík op oongeveer dezelfde breiddegraod ligke.
Sjta
Sjta (Duutsj: Stahe) is e dörp inne gemèndje Gangelt in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale, mit zoeaget 950 inwoeaners. 't Ligk tösse Nieërboesj, Gangelt, Berde, Kritsraoj en Gillrath in. Sjta is opgeboewdj róndje Rodebachstraße en bevatj ouch de veurmaolige gehuchte Zur Wirtsberg, Am Kreuzberg, Am Taubenberg en Am Wasberg. De naam Sjta kump van "stade", oftewaal "plaats".
Greunland
Levende natuur
Me vint op Greunland, oondaanks tot dit 'n eiland is, väöl soorte zoogdiere die veur 't Arctisch gebeed typerend zien, of aanders femilie vaan typisch noordeleke bieste. Me moot dinke aon de Greunlandse haasbandlemming (Dicrostonyx groenlandicus), de poolhaos (Lepus arcticus), de poolfóks (Alopex lagopus), d'n iesbeer (Ursus maritimus), 't rendier (Rangifer tarandus) en de muskusos (Ovibos moschatus). Ziezoogdiere vint me hei hiel väöl; in oondepe waters geit 't hei beveurbeeld um de walrus (Odobenus rosmarus) en versjèllende ziehun, in deper waters zwemme roond 't eiland tientalle walvèsechtege wie d'n orka (Orcinus orca) en de beloega (Delphinapterus leucas). Veur 't land weure 240 soorte veugel opgegeve; veur 't euvergroet deil geit 't um typische zieveugel en 170 vaan die soorte zien ouch zeldzaom of daolgas. In de winter zalle die bieste nao 't zuie trèkke.
Sjta
Sjta behuuerdje same mit Gangelt, Hastelder, Hogeboesj, Keverberg, Kritsraoj, Mindergangelt, Nieërboesj en Vintele toete oearsprunkelike gemèndje Gangelt.
Straotname
De volgendje straote ligken in Sjta:
Greunland
Cultuur en demografie
De Greunlandse bevolking weurt numeriek gedomineerd door zienen inheimse componint, meh cultureel is 't eiland sterk beïnvleujd door de Scandinavische wereld. In 't land löp de discussie of me ziech veural op de inheimse tradities moot riechte, of tot ouch 't Deens cultuurgood 'n plaots in de maotsjappij moot höbbe.
Etnische gróppe
Zoe'n 88% vaan de bevolking is etnisch Inuit; de res is vaan Europesen oersprunk, veural Deense. E kwart vaan ze woent in de hoofstad Nuuk.
Taole
Greunland kint twie groete cultuurtaole, Greunlands en Deens. De mieste Greunlanders kinne bei taole.
Greunlands, ouch wel bij zienen inheimse naom Kalaallisut geneump, is sinds 't referendum vaan 2009 de insegste officieel taol. Dees taol markeert 't oostelek ind vaan e dialekcontinuüm bekind es de Inuittaole (zelf weer deil vaan de Eskimo-Aleoettaole), boetouw wijer oonder aandere 't Inuktitut huurt. De Greunlandse cultuurtaol is gebaseerd op 't dialek vaan de weskös, boe wiedoet de mieste lui woene; aon de noordkös spreke 1.000 lui nog Inuktun en aon de weskös spreke 3.000 lui Tunumiit. De twie klein dialekte, boe gein oonderwies in weurt gegeve, kinne sterk vaan 't Standaardgreunlands versjèlle. Mèt 60.000 sprekers (emigrés mètgerekend) heet 't Greunlands mie sprekers es alle aander Inuittaole bijein.
De 12% die Deens es ierste taol sprik is veural geconcentreerd in de 'stei'; bezunder in de hoeger klasse vaan Nuuk huurt me dit väöl spreke. Ouch nao 2009 zuut me nog euveral Deense en twietaolege opsjrifte, en 't Deens weurt es twiede taol (veur 't Ingels) op sjaol gelierd.
De Noordse koloniste oet de middeliewe spraoke Aajdnoors, en hadde dao 'n eige dialek vaan oontwikkeld.
Religie
Traditioneel dege de Inuit aon sjamanisme, meh dees tradities zien al tije in oonbruuk geraak. Wie de Dene in d'n achtienden iew 't eiland obbenuits begóste te kolonisere, woort direk aongevaange mèt de bekiering vaan de Inuit. Allewijl is zoe'n 85% vaan de bevolking lutheraons.
Historie
Oondaanks zie wieneg touwgenkelek klimaot is Greunland al sinds doezende jaore gekoloniseerd gewees. De verdwene culture vaan noordelek Noord-Amerika neump me Paleo-Eskimoculture. Vaan 2500 tot 800 v.Chr. waor de Saqqaqcultuur de dominante cultuur op 't eiland. Zij leefde e groet deil vaan d'n tied same mèt de kleinder Independence I-cultuur die 't noorde bevolkde. Vaanaof 800 v.Chr. kaom de Dorsettcultuur op, en in 't noorde vint me in deenzelfden tied de Independence II-cultuur. In d'n tienden iew kaome aon de zuidkant vaan Greunland de ierste Noordse koloniste aon, oonder aonveuring vaan Erik de Roeje. Heer neumde 't eiland Greunland, nao me dink in d'n hoop vaan aander gelökszeukers te trèkke; aon d'n aandere kant waor 't eiland in dezen tied wermer en aon de zuidkant ouch greunder es noe.
Zoe in d'n dertienden iew kaom vaanoet Alaska de Thulecultuur opdringe. Dees cultuur associeert me mèt de Inuit en hun taole. Oet etnologische gegeves (in combinatie mèt archeologische kinnes) kin me opmake tot cultureel interactie mèt de Dorsettcultuur heet plaotsgevoonte, meh DNA-oonderzeuk wijs neet op verminging vaan de twie volker. 't Liek drop tot de Inuit 't Dorsettvolk höbbe verdroonge of oetgemaord; legendes vaan de Inuit zelf oondersteune dit verhaol. Roond 1300 hadde ze Noord-Greunland in han, daonao droonge ze op nao 't zuie. Ouch de Noormannekolonies lagte 't begin vieftienden iew aof tege de Inuit; allewel tot, mesjiens door 't intrejje vaan de kleinen Iestied, ouch oonderveujing 'n rol in hun oetsterve of ewegtrèkke heet gespäöld. Ouch de euverbejaging op walrusse en versteuring vaan de Europese ivoormerret door olifante-ivoor kin rei zien gewees tot de Scandinaviërs ewegtrokke.
Nao d'n doed vaan de Noordse kolonies hadde de Inuit 't eiland e paar iewe veur hun eige. Portugal, volgens 't verdraag vaan Tordesillas eigeneer vaan 't eiland, had gein intrèsse. Denemarke, in personeel unie mèt Noorwege boe de oersprunkeleke Noordse koloniste vaandan kaome, bleef ziech es d'n eigeneer vaan 't land zien en organiseerde begin zeventienden iew expedities nao Greunland. In 1721 kaom 'n missie vaan handelere en dominees nao Gothaab, wat later Nuuk zouw heite, en stiechde dao obbenuits 'n kolonie. In 1814, wie Noorwege vaan Deense in Zweedse han euvergóng, bleef Greunland (wie Iesland en de Faeröer) in Deense han.
De kolonisatie concentreerde ziech laank op de weskös. Dit brach Noorwege in 1931 detouw um 't nog koelek gekoloniseerd ooste, bekind es Erik de Roejeland, te claime, mèt 't argumint tot 't terra nullius (niemesland) waor. De Permanenten Hoof vaan Internationaol Justitie in D'n Haag besloot in 't veurdeil vaan Denemarke. Bij 't begin vaan de Kawwen Oorlog kraoge de VS intrèsse in Greunland, um zien strategische ligking tegeneuver Rusland; ze boje zelfs aon veur 't vaan de Dene te koupe. Oetindelek kaom bij Thule (Qaanaaq) de groete lochvaartbasis Thule. Intösse waor in Greunland de discussie euver de identiteit en staotkundege structuur op gaank gekoume. In 1953 woort Greunland geliekweerdeg deil vaan Denemarke gemaak. In 1978 kraog 't otonomie. In 1985 verleet 't gebeed de EU, allewel tot Denemarke wel debij bleef. Nao e nui referendum in 2009 woort die oonaofhenkelekheid oetgebreid.
Bronne
Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie; wijer koume bittekes informatie vaan en:Geography of Greenland, en:Mammals of Greenland en en:Birds of Greenland.
Häörs
Häörs is de naam veur twie Limburgse dialekte:
N.B.: Verwarrendj genóg vilt 't dörpsdialek van Häör neet ónger 't sjtreekdialek 'Häörs', meh ónger 't Naordelik Oes-Limburgs.
Kalkar
Kalkar (bis 9 juni 1936 Calcar) is e Rienlands stedsje in de krink (Kreis) Kreis Kleef, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 88,2 km² en 13.670 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 155 de veerkante kilometer.
't Op 14 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 13 stadsdeile.
Alt (beer)
thumb|Düsseldörper altbeer Altbeer is 'n beer van baovegisting en is 't rizzeltaat van 'n brouwtraditie die euren oorspronk vind in de Nederrien. Dao wuurt 't dan ouk vuul gedrónke. Düsseldörp gelt min of mier es 't centrum van die brouwtraditie en vandaag d'n daag guuef 't dao nog verscheie brouwerieje die dit beer brouwe.
Alt is amber- wies koperkleurig en is einigszins verwant aan typisch Ingelse pale ales en Belse bere van hoeëge gisting wie Palm. 't Verschil mit pils (beer van óndergisting) en anger hel bere van baovegisting, wie Kölsch, is dudelik te preuve. Alt is qua smaak waat zeuter en kreftiger.
Wiewaal altbeer gewuuenlik mit Düsseldörp wuurt geassocieerd, is Diebels in Issum de bekindste brouwerie mit wiedoet de groeëtste aafzetmert. Vaerder steit de aldste brouwerie in Korsjebrooch, aeve ten oeëste van Jlabbach. Heej brouwt me al saer 1266 altbeer en daomit is 't bedrief dinkelik d'n aldste, nog bestaonde brouwer van dit type beer.
Ouk in Nederland wuurt, door ónder ander Lindeboum, altbeer gebrouwe ónder de naam Venloosch Alt. De aldste vermelding van det beer in 't Venlose arsjief dateert van 't jaor 1785.
Italiaons hierevoetbalèlftal
thumb|'t Italiaans èlftal nao 't hole vaan zienen ierste wereldtitel in eige land, in 1934. 't Italiaans hierevoetbalèlftal, bijgenaom Gli Azzuri ('de blauwe'), is e voetbalteam wat Italië in interlandwèdstrije vertrejt. 't Land kint al hiel laank 'n rieke en deep gewortelde voetbalcultuur, en 't Italiaans èlftal heet zoewel vreuger es recint groete successe behaold. 't Team is veer kier wereldkampioen geweure; daomèt steit 't op gelieke huugde mèt Duitsland en mer einen titel achter Brazilië. 't Èlftal weurt gereguleerd door d'n Italiaanse voetbalboond (FIGC).
Tot aon d'n Twiede Wereldoorlog
't Èlftal woort in 1910 opgeriech; 't ierste speul, tege Fraankriek, woort geliek mèt 6-2 gewonne. Italië kós toen al e bleujend clubvoetbal mèt 'n voetbalcultuur die de Ingelse nao de kroen kós steke. Op de Olympische Speule in Amsterdam vaan 1928 woorte ze daarde, nao e verluus tege Uruguay (toen mesjiens wel 't bèste team vaan de wereld) en 'n wins tegen Egypte. Aon 't WK vaan 1930 deeg Italië neet mèt; 't volgend WK woort in eige land gehawwe en dao woort 't land direk wereldkampioen. Veer jaor later, in Fraankriek, lökden 't um deen titel vas te hawwe.
Eweg en trök aon d'n top
In 1949 raakden 't Italiaans voetbal bij de Superga-vleegramp in eine klap tien vaan zien speulers kwiet. De volgende jaore zouw 't voetbal geine sjiem zien vaan 't team wat veur d'n oorlog 't wereldvoetbal had gedomineerd. In de jaore viefteg en zèsteg evels kaom 't clubvoetbal in 't land tot groete huugde, en 't niveau vaan 't nationaol èlftal steeg mèt. Bij 't WK vaan 1966 waore ze de groete favoriete, meh in de grópsfaas verlore ze vaan de Sovjet-Unie en vaan Noord-Korea. Veural 't lèste späöl woort toes in Italië es 'n groete sjan gezeen. Nog jaore daonao repe de Italiaanse supporters vaan Corea, Corea es 't team ins oondermaots presteerde. Beter góng 't ze aof op 't EK vaan 1968 in eige land, wat ze wonne. Dit is tot nog touw de lèste kier tot Italië 'nen Europesen titel pakde. In 1970 woorte ze twiede op 't WK, in 1978 daarde (nao e verluus tege Nederland).
Wisselend succes
Italië waor weer gans trök wie 't in 1982 de wereldtitel pakde, oonder coach Enzo Bearzot. Bearzot zouw aonblieve tot 1986, meh de tegevallende prestaties dege häöm toch aoftrejje. In 1990 kaom 't WK obbenuits nao Italië; 't land deeg 't hei beter es veer jaor ieder en haolde de daarde plaots. 't Team hanteerde in dezen tied e zier defensief en op 't rizzeltaot geriech speul, boebij ze 't leefste vreug in de wèdstrijd scoorde en daan de res vaan d'n tied dee veursprunk door negatief voetbal perbeerde vas te hawwe. Allewel tot 't mier ploge gaof mèt zoe'n tactiek, haolde Italië heimèt in 1994 zelfs de finaal vaan 't WK, boe 't tege Brazilië oetindelek tot penanties kaom.
Op volgende toernoje waor 't team minder succesvol, mèt oetzundering vaan de twiede plaots op 't EK vaan 2000. In 2006 lökden 't Italië evels, gans oonverwach, um 't WK veur de veerde kier te winne. Sindsdeen heet 't team gekwakkeld. Slechte prestaties op 't EK vaan 2008 en de WK's vaan 2010 en 2014 woorte aofgewisseld mèt 'n twiede plaots op 't EK vaan 2012.
't Deepdepunt kaom in november 2017: Italië kaom de kwalificatie veur 't WK vaan 2018 neet door en oontbraok veur d'n ierste kier in zèsteg jaor op e WK. Oonder de nuie coach Roberto Mancini woort 't team umgegoejd. Heer bewoerde allein de bèste aw speulers, en veurde 't totaolvoetbal in, boe neve 't verdeidege boe Italië um bekindstoont ouch aondach kaom veur d'n aonval. Zien werkwijs waor hendeg succesvol: Italië won 't EK vaan 2021 en kraog ouch väöl complimente euver de veerkrach en 't good speul vaan zie team. Veur 't WK vaan 2022 wis 't team ziech evels obbenuits neet te plaotse, nao e compleet oonverwach verlees vaan Noord-Macedonië.
Kevelaer
Kevelaer is e Rienlands stedsje in de krink (Kreis) Kreis Kleef, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). 't Revierke de Niers struimp hei doorheer. Mèt häör 100,64 km² en 27.635 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 275 de veerkante kilometer.
't Op 20 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel vief stadsdeile.
Phil Schaeken
left|thumb|Phil Schaeken <B>Phil Schaeken</B> is 'ne dichter oet Zitterd. Hae woort op 3 mei 1950 in Lömmerich gebaore, mer woont al vanaaf zien driede in Zitterd. Dao gruide hae, nao eine korte tied mit zien awwesj oppe Riekswaeg gewoond te höbbe, op aan Den Aw Mert, sjuin taegeneuver de basiliek. 't Lömmerichterveldj en Euverhaove vórmde later zien anger woonlocaties, terwiel hae de lètste 36 jaor woonechtig is in de wiek Laohrhaof. In de jaore '60 sjtudeierde hae aan 't Bisjoppelik Kleesj (HBS a) en de Pedagogische Academie (de Kweeksjool) in Zitterd. Daonao wirkde hae es óngerwiezer 41 jaor op de legere sjool, eesj 27 jaor in de Zittesje wiek Vrangendael, daonao 14 jaor oppe Nuujsjtad.
Hae maakde jaorelank deil oet van de redactie van 't wiekblaad van Euverhaove en zaot in de redactie van ein saort parochieblaad mit deipgank, van de parochie Vrangendael, getiteld 'Er is meer'. Daonaeve waar hae 17 jaor redactielid van De Pappegey, de vastelaovesgezèt van De Marotte en 29 jaor tipgaever bie de redactie Westelikke Miensjtreek, van de Limburger. Vanaaf zien 18de sjrif hae gedichte, zowaal in de sjtandjdaardtaal es in 't dialek. Hae besjteet hiebie neit allein aandach aan typisch Limburgse óngerwerpe, wie sjötterieje, vastelaovend en ‘t 'bronsgroen eikenhout' (de natuur), mer veural ouch aan historische en actuele, al dan neit politieke, óngerwerpe. Hae nump hiebie meistal ein bepaold sjtandjpunt in, zien gedichte zeen dèkser moralistisch van aard.
Phil waar in zien jeug, d'n tied van 't Rieke Roomse Laeve, mèsdeiner in de Patesjkirk oppe Mert in Zitterd, en daonao óngeveer 35 jaor acoliet in de processies. Mit ’t sjrieve van vastelaovesleidjes (teks en meziek) begoosj hae in 1975. Zien leidjes sjtaon diverse kere op lp’s of cd’s, drie maol haolde ein van zien composities de finale van ’t LVK. Veur de sjool in Zitterd, wo hae haet gewirk, sjreef hae 't leidje 'Veer van de Cantecleer', terwiel hae veur die oppe Nuujstjtad 't sjoollleidje 'Ich kèn ein sjeulke' componeierde.
Hae waar in Zitterd 11 jaor lid van de optochsjurie en 25 jaor van de sjurie van 't jaorlikse Alternatieve Sjöttefees, wovan diverse jaore veurzitter/prissentator. Daonaeve verzörgde hae jaorelank róndjleijinge in de Optochhal en is hae lid van de Senaat van De Marotte. In in verband mit zien verdeinste op vastelaovesgebied woort hae in 2012 oppe Nuujsjtad tot Ridder in de orde van 't Gefoetel benuimp en in 2016 tot Ridder in de Orde van de Pappegey.
Behawve taal höbbe ouch kuns, in de breidste zin van 't woord, en historie ziene volste aandach. Zo is hae beveurbeeld al jaore lid van de 'Vereniging Sittards Verleden'. Ouch de Vereiniging Veldeke (vereiniging) kènt häöm es ein van zien lede, terwiel hae teves tot de vrunj van de Jacob Kritzraedtsjtichting beheurt.
Bibliografie
Zien gedichte woorte behawve in de gezèt, in het vereinigingsblaad van Veldeke Limburg en Veldeke Zitterd ó.a. ouch gepubliceierd in 't buikske 'De Maaskant schrijft en dicht' ( 1980), in 't bouk 'Limburgs Eige' (1995), in 'Mosaiek' (van Mosa / dus neit Mozaïek!), deil 12 in de Veldeke Literair Reeks (2001), in 'Taal in stad en land', van Pierre Bakkes (2002), in dezelfde serie nr. 61, getiteld 'Veertig Zittesje verhaole, gedichte en leidjes', in 'Nederland meertalenland', door Jacomine Nortier (2009), in t bouk 'D'r HerGod versjteet óch plat' (2010), 14 maol in de serie Platbook, in versjillende deile van t 'Historisch jaarboek van het Land van Zwentibold', in 't jubileiumbouk '50 jaar Kennedymars Sittard' (2013), in 2016 in 't buikske 'Pitpoëzie' en in 2017 in '046 Sjrif', uitgegaeve door Veldeke Zitterd.
In 't bouk 'Leefste' (2007), nr. 59 van de serie Limburgse Literaire Lies, sjteit ein prozasjtök van häöm, jus zo wie in 't buikske van de Ver. Sittards Verleden 'Het Claustrum ontsloten' (2012).
Regelmaotig versjeen d'r ein gedich van häöm op internet, in de serie Veldgewas, en ouch op de site van Sittard Creatief, inmiddels opgeheve, woorte diverse gedichte geplaatsj.
In 1999, bie de overgank van 't awwe Fortuna-sjtadion in de Baandert nao de nuuj locatie aan de Milaansjtraot, sjreef hae op verzuik van Fortuna ein lank gedich, dat doe bij de symbolische verplaatsjing van de middesjtip voorgedrage woort door 'vrouwe Fortuna'. Ein gedeilte van dit gedich is doe in 't tiedsjrif Voetbal International gepubliceíerd. Daonaeve sjtèlde hae in 2013, same mit Harry Strijkers, 't bouk 'Vastelaovend mit De Marotte'same, eine kroniek euver vastelaovesvereiniging De Marotte, besjrievend de periode van 1992 tot 2014. Maonjeliks verleent hij bie Streekomroep Bie Ós zien mitwirking aan 't programma Partimento. Hae dreeg dan ónger de titel 'Zicht op 'n gedicht' ein eige gedich veur, wo hae veuraaf kort get euver vertélt. Ouch zuik hae passende meziek bie dit gedich.
Discografie
De volgende leidjes zeen ouch nog 't vermelje waerd:
Sjtäölke
Wèntjerbeelde
Wit fluustert de sjnee in mien ore, ènkele zilverreigesj hawte sjtil de wach, ein zach krakend tapeet ligk euver de Kolleberg. In dees witte welt is d'r niks waat sjteurt, allein 't krake van de sjnee, ónger mien sjoon, is waat me heurt. Twee biemeize vleige op, eine roofvogel op eine paol kik róndj, wiedeweg maak eine wanjelaer mit eine hóndj sjpaore op de gróndj. Gries is de lóch, ich höb gein weurd genóg óm dit te besjrieve. Heuvels, wit gesjilderd, en dao, ein bank, sjtil d’rbie, wie op ein sjoon sjilderie, hie is de wèntjer aan 't woord.
Plinius d'r Owwere
thumb|250px|Plinius d'r Owwere
Gaius Plinius Secundus maior (Como, roond 23 nao Chr. - nabie Stabiae, 24 augustus 79), biegenaamd maior, d.i. d'r Owwere, ter oondersjèjjing van ziene gelieknamige naef Gaius Plinius Caecilius Secundus minor, waor 'ne Romeinse militair, lètterkundige en wetensjapper.
Biografische gegaeves
Plinius d'r Owwere waoërt gebaore in Como roond 23 nao Chr. en kieëm öm 't laeve in de buurt van Stabiae tiedens de oetbarsjting van d'r Vesuvius, óp 24 augustus 79.
Vör zieng ópleiding kieëm Plinius al vreug nao Rome. Es jónge officier deende e oonder Corbulo. Later waor e keizerlek procurator in versjillende gebiede (Germania, Gallia Narbonensis, Gallia Belgica en Africa) en ten sjlotte waoërt e, es vertroeweling en adviseur van keizer Vespasianus, commandaant van 't vlooteskader in Misenum in d'r baai van Napels. Tiedens zie beroepslaeve oontwikkelde e ooch 'n groeëte literair bedrievigheed en lach e zich toe óp de sjtudie. E sjteet bekaand es 'ne belaeze maan mèt 'n universeel weetgierigheed, dae wènnig behoefte haat an sjlaop en hieël väöl loos en excerpeerde. Tiedens de lectuur van belangrieke waerke makde e aantekeninge oeëmèt e zelf naosjlaagwaerke samesjtèlde óp 't gebied van 't kreegswaeze, de historie, de grammatica, de retoriek en de natuurwetensjappe.
Plinius waoërt 't sjlachóffer van z'n ège wetensjappeleke belangsjtèlling en z'n plichsbetrachting: e kieëm öm dör versjtikking (e how astma) tiedens de oetbarsjting van d'r Vesuvius in 79 n.Chr., wie e zich nao de plaatsj van d'r raamp begaeve how, neet allèng öm waarnöminge te doeë, mae ooch mèt 't ow óp de evacuatie van geïsoleerde villabewuuëners. E voor van Misenum nao Pompei, mae dès sjtad haat e noeëts bereikt, want 't waor te duuster dör de esje van d'r vulkaan, dus voor e nao Stabiae. Dör d'r inlandige weend koes e neet mie voetvare en e is gesjtórve an de giftige gaze (zjwavel en kooldioxide) die óp häöm väöl mieë impact howwe dör z'n zjwakke lónge. De ömsjtandighede van ziene doeëd én van de oetbarsjting waoërte oetveurig besjraeve dör ziene naef Plinius d'r Jóngere.
Literair betekenis
Van de 160 collecties van oettrèksel die Plinius verzamelde, haant v'r noe nog de 77 die in d'r, an keizer Titus opgedrage, Naturalis Historia (in 2004 vertaald es De wereld), 'n encyclopedie die besjtóng oet 102 beuk, oeëvan d'r nog 37 van bewaard zeunt, zoonder väöl kritische zin samengesjtèld, oeëin 'n enorm massa feite is ópgenaome, över natuurwetensjappe, astronomie, geografie, antropologie, biologie, genaeskunde, mineralogie (en aansjletend daobie ooch belangrieke gegaeves över de toepassing in en de historie van de beeldende kunste). In boek XVI besjrieft e 't laand zoonder beum van de Chauken tösje de Noordzieë en de woude, oeë luuj óp terpe wónne en aeërd es braandsjtóf gebroeke en e sjrieft daomèt Nederlandse protohistorie
Plinius' taal is neet ech verzörgd, mae zie waerk is van groeëte waeërd es brón vör de kènnis över ziene tied. In ziene Naturalis Historia beschrieft Plinius ooch de later nao häöm geneumde Pliniusfontein in de buurt van de sjtad Tongere, die e wellicht haat lieëre kènne tiedens zie verblief in Gallia Belgica.
Ansbach (distrik)
thumb|Ligking vaan Ansbach (vol roed) in [[Midde-Franke (griesroed) en (de res vaan) Beiere (doonkergries). De enclaaf in 't groondgebeed vaan 't distrik is de gelieknaomege stad.]] thumb|Stei en gemeintes in 't distrik Ansbach. Ansbach is e lendelek distrik (Landkreis) in d'n Duitsen deilstaot Beiere. Ze maak deil oet vaan 't regeringsdistrik Midde-Franke. De code, die me beveurbeeld op nommerplaote vaan oto's kin zien, is <tt>AN</tt>. 't Distrik Ansbach is verneump nao de stad Ansbach, die evels distriksvrij is en dus neet debij huurt. Ansbach oontstoont in 1862, nog in 't zelfstendeg Keuninkriek Beiere, es Bezirksamt Ansbach. Sinds 1939 dreug  de aonduding Landkreis.
Indeiling
Ansbach umvat de volgende stei en gemeintes:
't Unterer Wald huurt bij geinein gemeinte.
Sanskriet
Grammair
De grammair vaan 't Sanskriet is in de taol zelf al vreug besjreve door Pânini (Astâdhjâjî). 't Sanskriet heet alle ach naomvalle oet 't Indo-Europees behawwe, en oondersjeit drei getalle, inkelvoud, miervoud en dualis; dee leste weurt consequent gebruuk. 't Wèrkwoord kint 'n indicatief en 'n optatief; de conjunctief is aofwezeg in de grammair vaan Pânini en kump allein in 't Vedisch veur.
Sajelaire
De Sajelaire is ein Carnavalsvereiniging in Aelse die is ontstánge in 1952
Sajelhistorie
In de jaore 1949 en 1950 bestong d'r in Aelse ein Indië-commité. Onger de leiding van Sjang Peters oet de Kaakstraot, verzörgde dit commité o.a. ein kontakblaad Aelse-Indië dat nao de soldaote in Indië gesjik woort. In dit blad woorte groete van 't thoesfront euvergebrach en besjreve wat d'r in 't dörp gebäörde. Dees blaedjes, deils in 't Holles, deils in 't plat gesjreve, stónge vol mit gegaeves euver 't lokaal nuuts oet Aelse 50 jaor geleje. Och de carnaval kaom aan de orde. Ein sfeerbeeld van wie de carnaval toen gevierd woort.
Babbelaire
In 2000 vierde de Babbelaire hun 2 x 11 jaorig jubileum. 't Vrouwluujfruusjoppe is ein gezellige aktiviteit die ze al 29 jaor organizeere. Op zôndigmörrige van 11.00 tot 15.11 oer is zaal 't Trefpunt 't domein van väöl Aelser vrouwluuj. Vanaaf 15.11 oer maoge de mansluuj nao bènne. De BabbelaireIn 1979 woort 't 1e vrouwluujfruhshoppe gehawte op de zaal van May van de Keigel aan de Stajewaeg. De vrouwluuj van de lede van de Raod van Elf same mèt de hofdames van de prins (Jeanne Snellings en Elly Pauli) houwe allemaol eine sjlupjas aan mit dao onger netkouse. Dao kaome 12 betalende bezeukers. Ouch 't duo Angerhouf trooj nog op. 't Festein woort toen nog damesfruhshoppe geneump. De hofdames van de Sajelaire organiseerde 't. In 1980 woort 't fruhshoppe in d'n Dikke Stein gehawte. 't Waor al ein stök drökker. In 1981 woort op 15 febrewarie 't damesfruhshoppe in disco Palladium aan de Kaakstraot gehawte. 't Orkes waor toen Lariecouque onger leiding van Guus Clemens. De vrouwluuj hawwe zich echte Babbelairepèkskes (rwaj pèkske, witte trui) gemaak. Vanaaf dae tied heite ze dan auch “de Babbelaire”.
In de aafgeloupe 29 jaor woorte 2 leedjes gemaak euver de Babbelaire. Die waere nog altied mètgezonge. Zeker 't nömmer dat Babbelair Anja op de CD van arangeur Jan Baoves zunk. Jan, in vrouwluujkleijer, zörgde jaorelank same mèt zien orkès de Risto's, veur de muziek.
Jeugraod
De Jeugraod besjteit oet 11 lede, kómmende oet de basissjwalle van Aelse. Es de lede nao groep 8 van de sjwal aafgaon, traeje ze ouch aaf bie de jeugraod. Op de sjwalle kriege de kènjer van groep 6 ein oetnwèddiging om zich op te gaeve veur de jeugraod. Zeen 't mjè kènjer dan dat nwèdig is weurt 'r gelaot.
De Jeugraod weurt begeleid door 't Jeugkomitee Aelse, eine groep volwassene vriewilligers die naeve 't begeleide van de Jeugraod ouch de jeugzitting en de jaorlikse jeugkarnaval in 't Maaslandcentrum reigele.
In 2004 haet 't Jeugkomitee hun 3 x 11-jaorig jubileum gevierd.
't Jeugkomitee Aelse weurt gesjteund door de samenwirkende Buurtvereiniginge Aelse.
Alle Prinse
In 't Sajelaireriek besteit ouch ein vereiging van auwt Prinse. Dit is 'n vereiniging wovan ederein dae 'ns Prins van de Sajelaire gewaes is zich bie kent aansjlete.
Vors van de Auwt Prinse is Graad Beckers. (Graad van de Bekker). Penningmeister is Roel Ramakers. Sekretaris is Ab Broersma. Ceremoniemeister is Dave Gijzen en Thei de Wiltink is 2e penningmeister.
1894
Gebäörtenisse
thumb|150px|right| Kapitein Alfred Dreyfus, in 1894 veraordeild veur hoagverraod in Frankriek thumb|150px|left| ’t Rieksdaaggeboew in Berlien in 1894 gereid gekómme
Sajelaire
Externe link
Kiek veur mjè info op
1894
Gebäörtenisse
thumb|200px|right| Otto Lilienthal mèt zien eësjte zjweefvleegtuug in 1894
Gebore
thumb|150px|right| John Ford, filmregisseur gebaore in 1894 thumb|150px|right| Heinrich Lübke, Duutsje bóndjspresident, gebaore in 1894
Gesjtórve
thumb|150px|right| Heinrich Hertz, gesjtórve 1 jannewarie thumb|150px|right| Piet Paaltjens, Nederlandse dichter, gesjtórve in 1894
Rocquigny
Rocquigny ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Rethel, in 't zuudweste van de Franse Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 682 luuj op 'n oppervlaak van 36,85 veerkante kilometer en daomèt goof 't 18,51 luuj de veerkante kilometer. vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van 0,0% de jaor.
Trias
't Trias is 't ieëste geologisch tiedvak van Mesozoïcum en doerdje van zoeaget 251,9 toet 201,3 miljoen jaor trögk. 't Wuuert veuraafgegange door 't Perm en opgevolg door 't Jura. De naam "Trias" is aafgelèdj oete drie dudelik te óngersjeie steinlaoge die waesdoor Naordwès-Europa veurkómme: roeaje zandjstein, kalkstein en módderstein.
Zowaal d'n aanvank es 't inj van 't Trias gaon gepaard mit massa-extincties. De ieëste waas de Perm-Trias-massa-extinctie, de grótste die de aerd gekandj haet. Bie dees massa-extinctie stórf 95% van 't zieëlaeven oet, worónger ouch de trilobiete. In 't begin van 't Trias wore de Therapsida enne Archosauria de wichtigste gewirveldje; in 't Laat-Trias óntstóngen oete Archosauria de ieëste dinosauriërs, die pas in 't Jura de fauna zólle gaon euverhieërsje. In 't Trias óntwikkeldje zich ouch de ieëste richtige zougdere, de ieëste vlegendje gewirveldje, de pterosauriërs, versjillendje saorte koraol en ouch de ieëste zaodplantje.
In 't Trias loge bao alle continenten aanein es 't supercontinent Pangea; op 't lès van 't Trias begós 't aevel door te braeken in twieë landjmassa's: Laurasië in 't naorden en Gondwana in 't zuje. 't Klimaat waas meis werm en druueg; weusdjes bedèkdjen e good deil van Pangea. 't Zieëspegel laag betrèkkelik lieëg. Wie Pangea oetereindreef woort 't klimaat aevel naetsiger.
't Trias löp aaf mitte Trias-Jura-extinctie, wobie veural die zieëje hel getroffe woorte.
Oskarshamn
Oskarshamn is 'n gemèndje in Kalmar län, Zwede. De gemèndje tèltj 26.282 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.054,81 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 24,9 luuj de km².
Karpate
thumb|250px|Hoge Tatra. [[Plaetje:mapcarpat2.png|right|thumb|300px|Kaart van de belangeriekste deile van de Karpate.
1. Boetewèskarpate
2. Binnewèskarpate
3. Boetenoeaskarpate
4. Binnenoeaskarpate
5. Zuudkarpate
6. Wèsromeense karpate
7. Transsylvanisch plateau
8. Servische karpate]] De Karpate (Tsjechisch, Pools en Slowaaks: Karpaty, Oekraiens: Карпати (Karpaty), Roemeens: Carpaţi, Duits: Karpaten, Servisch: Karpati, Hongaars: Kárpátok Nederlands: Karpaten) vörme 'n groep berg in Europa. 't Ligk tösse Tsjechië, Slowakije, Pole, Oekraïne en Roemenië (in Transsylvanië) in.
Slowaakse Karpate
In de Slowaakse Karpate ligke väöl natuurparke wie de Lege Fatra (Malá Fatra ltr. Kleine Fatra) enne Hoge Tatra (Nizke Tatra ltr. Grote Tatra).
Stej
Belangerieke stej in of kórtbie de Karpate zeen (geordendj op bevólking): Bratislava (Slowakije, 426,091), Cluj-Napoca (Roemenië, 310,243), Braşov (Roemenië, 284,596), Košice (Slowakije, 234,596), Oradea (Roemenië, 206,614), Miskolc (Hóngarije, 178,950), Sibiu (Roemenië, 154,892), Târgu Mureş (Roemenië, 146,000), Baia Mare (Roemenië, 137,976), Tarnów (Pole, 117,109), Râmnicu Vâlcea (Roemenië, 111,497), Uzhhorod (Oekraïne, 111,300), Piatra Neamţ (Roemenië, 105,865), Suceava (Roemenië, 104,914), Drobeta-Turnu Severin (Roemenië, 104,557), Reşiţa (Roemenië, 86,383), Žilina (Slowakije, 85,477), Bistriţa (Roemenië, 81,467), Banská Bystrica (Slowakije, 80,730), Deva (Roemenië, 80,000), Zlín (Tsjechië, 79,538), Hunedoara (Roemenië, 79,235), Zalău (Roemenië, 71,326), Przemyśl (Pole, 66,715), Alba Iulia (Roemenië, 66,369), Zaječar (Servië, 65,969), Sfântu Gheorghe (Roemenië, 61,543), Turda (Roemenië, 57,381), Bor (Servië, 55,817), Mediaş (Roemenië, 55,153), Poprad (Slowakije, 55,042), Petroşani (Roemenië, 45,194), Negotin (Servië, 43,551), Miercurea Ciuc (Roemenië, 42,029), Sighişoara (Roemenië, 32,287), Făgăraş (Roemenië, 40,126), Petrila (Roemenië, 33,123), Zakopane (Pole, 27,486), Câmpulung Moldovenesc (Roemenië, 20,076), Vatra Dornei (Roemenië, 17,864), en Rakhiv (Oekraïne, 15,241).
Kittingpons
'n Kittingpons, fietsjepons of draodaezelpons is e gereidsjap womit me 'n fietsjekitting oppe juuste lingdje kan bringe.
Veur 'n pen oete kitting te drökke wuuertj de kitting zoea inne kittingpons gelag det ze inne daoveur bestumdje nokke vèltj en de pen mitte stif in 'n lien kómme te ligke. Bieje oetdrejjing vanne stif zal de pen vervölges dore stif ummertoe wiejer oete kitting waere gedrök.
Rethel
Rethel ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groat Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2019 haw de plaatsj in de Ardenne 7.467 inweunersj, die Rethélois (mannelik) en Rethéloises (vrouwelik) geneump weure. De groatere sjteielike aglomeratie haet 9.953 inweunersj. De gemeinte Rethel ies 18,58 km2 ies de houfplaatsj (of prefecture) van 't gelieknamig kanton en arrendissement. Wier liegk 't op 'n huègte van 67-146 meter (gemiddeld 107 meter).
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Sókkerfies
thumb|Turkse moslims biejein in de [[Suleymaniyemoskee in Istanboel.]] 't Sókkerfies (Arabisch: عيد الفطر‎ ʿīdu l-fiṭr of īd al-fiṭr) is 'n islamitisch fies. 't Weurt geveerd op d'n ierste sjawwal, te beginne op de veuraovend. Umtot d'n islamitische kalender 'ne maonkalender is, kin d'n daag in alle sezoene valle; 't kin ouch twie sókkerfieste in ei Gregoriaans jaor geve. 't Sókkerfies is eine vaan mer twie officieel islamitische fiesdaag; d'n aandere is 't offerfies (ʿīdu l-ʾaḍḥā).
Moslims vere mèt 't sókkerfies d'n aofloup vaan de vastemaond ramadan. Me kump iers biejein veur de salat (gebed), en wel ein die speciaol veur 't sókkerfies weurt opgezag (wat veur eint versjèlt per struiming). Tenao weurt 't fies toes mèt (väöl) femilie en vrun geveerd. Umtot me 'ne maond euverdaag heet mote vaste, èt me dèks väöl zeutegheid; daovaandan de Limbörgse naom.
't Sókkerfies is in väöl len 'nen officiële fiesdaag, soms zelfs in len boe mer 'n minderheid islamitisch is. In Nederland en 't Belsj is dat neet 't geval, meh dèks geve wèrkgevers hun wèrkers daan wel vrij es ze dat wèlle.
Tèkstiel
thumb|Saorte tèkstiel Tèkstiel is litterlik "alt det gewaoven is gewaore". 't Waord woort aafgeleidj van 't Letiense "texere", det weve beteikentj. De tèkstielprodukte wie die vreuger in 'n manufactuur woorte gewaove, neump me ouch manufacture.
In 't modern spraokgebroek wuuertj tèkstiel väöl rumer gebroek: tèkstiel is e matterjaal, det besteitj oet filamente (ènjloeaze dräöj) of vezele (kórte stökskes draod). Tèkstiel is praktisch ummer vervormbaar en kan ein-, twieë- of driedemensioneel zeen.
De samehang in 't tèkstielmatterjaal óntsteitj dore gróndjstoffe te spinne, twiene (of kablere/slaon), weve, breie, knuipe, vlèchten of door dao vilt ('n saort häörig vlees) van te make.
Nao 't spinnen is 'n ein eindimensioneel tèkstiel óntstange: 't gare. Ouch getwiendje, geklableerdje of geslage tèkstiel (twien, touw of kabel) neump me eindimensioneel ómdet de diekdje vergeleke mitte lingdje zieër klein is. Gebrèdje, gewaove, gevlóchten en geknuipdje tèkstiel geitj oet van garen en is meistes twieëdimensioneel en in oetzunjerlike gevalle driedimensioneel (aafstandjsweefsel of breisel, slangen en toete). Gevlóchte tèkstiel is ein- (kaord), twieë- (bandj) of driedimensioneel (ómvlèchtinge). Bieje vleesvörming is in taengestèlling toete anger technieke gei gare nuuedig. Ouch mit losse vezele kan e tèkstielmatterjaal gevörmp waere. Vleze zeen twieëdimensioneel.
Van tèkstiel waeren ónger anger kleijing (worónger bedriefs- en besjurmendje kleijing), hoeshaad- en weuningtèkstiel, technisch tèkstiel, geotèkstiel en rubber- en kónsstofversterking gemaak. Wuejer wuuertj tèkstiel in alderlei hobby's en inne kóns toegepas.
De óntwikkeling van spinnen en weve van ketoen is vanaaf 3400 v. Chr. in Egypte begós. Ouch de ziejcultuur haet 'n lang gesjiechte: vanaaf 2600 v. Chr. woort in Sjina ziej gespónnen en toet stoffe gewaove. 't Guuef brónne die veróngerstèlle det de tèkstiel- en weefkóns al väöl ajer is (20.000 v. Chr.); oet ein vanne wichtigste vónjste vanne litste decennia, d'n iesman Ötzi, bliek in edert geval det hae in daen tied (3100 v. Chr.) nag gei gewaove tèkstiel droog.
Boesberg
Boesberg (Nederlands: Bousberg) is e buurtsjap van de gemeinte Lankgraaf in Zuudoeës-Limburg. In de buurt lik de Broensemerhei.
Alexander Schallenberg
thumb|Alexander Schallenberg (2021) Alexander Schallenberg (20 juni 1969 te Bern, Zjweitserland) ies 'nen Oasterieksen advocaat, diplomaat en politicus van de christendemocratische ÖVP (die, zjuus wie 't Nederlands CDA en CU, de Duutsje CDU en de Belzje CD&V en CHU, bie de Europese Voukspartie zit). Hae waor van 11 oktober bies 5 december 2021 de vervangende bondskanseleer van de Oasteriekse Rippebliek.
Alexander Schallenberg ies neet direk verkoze, mer nömp 't leiersjap tot ziech umdat de veurmalige kanseleer en ÖVP-partiegenoot, Sebastian Kurz, ies opgesjtap door versjillende corruptiesjandale. De kommende parlemintsverkezinge sjtoon pas in 2024 op de agenda, mits dees regering neet eerder vilt. Hieveur waor Schallenberg minister van Europese en Internationaal Affaires.
In 2021 kreeg Kurz te make mit e corruptiesjendaal. De Oasteriekse pelitie veel op zeuk nao documinte umtrint umkouping en machsmisbroek onger miè de ambsweuning in. Allewel dat hae zelf de besjöldiginge óntkinde, besjloot hae aaf te trejje wie de Greune neet miè mit häöm wiejer wouwe.
Peter Sloterdijk
Zelf sjtudeerde Sloterdijk aan de universiteite van Münche en Hambörg.
Es 21e ièwse Europese filosoof, weurt Sloterdijk meistes geplaatsj in de sjoale van fenomenologie, filosofische antropologie en poshumanisme.
Zien bekinste ideeë zint de Sphärologie ("sjferologie"), 't Menschenpark ("miensjepark") en 't gaeve van cadeaus in plaats van belasting.
Hae woort beïnvloojd door 'n breid scala aan filosofe, wie Gaston Bachelard, Dieter Claessens, Gilles Deleuze, Jacques Derrida, Michel Foucault, Gotthard Günther, Martin Heidegger, Friedrich Nietzsche, Rajneesh, Gabriel Tarde en Jacob Taubes.
Hae is zelf van groate invlood op versjèllende allewiel, jonger filosofe wie Henk Oosterling, Marc Jongen en Bruno Latour.
Sjferologie
Sphärologie of sjferologie ies, in de weurd van Sloterdijk, 'n "methood woa-in 't meugelek ies um de ruum dimensies van de waereld inkel mieljoene kière te vergroate, wijl de allewiele globaliseringsdiscours de waereld op 'n versjrikkeleke meneer probere te verkleine". In de weurd van ziene biograaf Jean-Pierre Couture mót Sphärologie weure gezeen es 'n methood die "gaaroet neet blind is veur 't macrologisch karakter van oos tied" en mót "dees therapeutische sjtrategie ziech verzoene" mit "de ontploaiing van oos hypercomplexe sameleving".
Miensjepark
Kort naodat Sloterdijk e symposium haw gesjreve euver filosofie en Martin Heidegger, veroarzaakde hae controversie mèt ziene essay Regeln für den Menschenpark ("Reigels veur 't miensjepark"). In daes teks besjrief Sloterdijk alle kulture en besjavinge wie "antropogenische hittehoezer". Zjuus wie v'r bepaalde wilde dere in laeve hawwe um de natuur te besjerme, mótte v'r ouch bepaald beleid in sjtand hawwe um Aristoteles' zoon politikon te laote euverleve. Sloterdijk ligk oet dat 't "temme van de miensj haet gefaald. De potentie van besjaving veur barbarisme is aan 't greuie; de alledaagse bièstelisering van de miensj blief greuie".
Vanwaege 't nazi-beleid rondum eugenik (soms waal officieus "rasseverbaetering" geneump) höbbe zulke discussies in Duutsjland 'n sinistere naosjmaak, ligk Sloterdijk oet. Mit ziene essay perbeerde Sloterdijk dat Duutsj taboe rondum genetische manipulatie te doorbreke door te suggerere dat de nuuj meugelekhede van genetische technologie miè direkde discussies en reguleringe rondum "bio-cultureel" reproductie nuèdeg haet. In de ouge van Jürgen Habermas leet dizze essay zeen dat Peter Sloterdijk 'ne fascis zaw zien. Sloterdijk reageerde door te sjtille dat zjuus dit soort poginge um emes sjtil te hawwe "fascistische tactieke" zint.