cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Houston
Lynden B. Johnson Space Center
De oetsjpraok "Houston, we have a problem" waert vaak veur de grap gemaak as men ein of anger probleem taengekump. Dit is ein onnauwkeurige weergave van "Houston, we've had a problem", ein bekende zin dae kómmedant Jim Lovell sjprook nao aanleiding van ein eksplosie aan boord van Apollo 13.
Musea
Väöl musea in Houston zin gelaege in 't zogenumde Houston Museum District. Inkele van dees musea zin:
Volkerrech
Vernaom veurbeelde vaan 't volkerrech zien de Universeel Verklaoring vaan de Rechte vaan de Mins vaan de Vereinegde Naties (VN) en 't dao aon te groonde lègkende geweldsverbooj vaan de VN.
Houston
Demografie
Van de bevolking, diej veur 31% besjteit oet einpersoonshoeshajes, is 9% aajer den 65 jaor. De wirkeloosheid bedraag 5,1% (siefers volkstelling 2010).
Volkerrech
Volkerrech vaanoet 't nationalimse
Vaanoet 't bezej vaan 't nationalisme steit 't volkerrech ummertouw op gespanne voot mèt de natiestaot. Allewel 'ne nationalistischen dinker neet noedzakelek contra 't volkerrech is, is 'ne natiestaot op force vaan 't nationalisme wel in essentie soeverein. De staot heet dus 't lèste woord, wijl 't volkerrech kin zègke tot versjèllende euvereinkomste tösse staote 't lèste woord höbbe. Evels zien de begrippe "volkerrech" en "internationaol rech" allebei aofstammende oet d'n tied vaan 't nationalisme en verwieze zie dao ouch nao. Daomèt kin me ouch stèlle tot 't volkerrech zjus e produk vaan 't nationalism pur sang is. Volkerrech verwijs nao 't idee tot 't volker gief, dus klaor aof te sjeie gróppe lui de etnisch in essentie vaan mekaar versjèlle (zoewie 't idee vaan 'n Armeens volk of Nederlands volk en 't idee tot 't gein Belsj volk gief mer tot 't wel e Vlaoms en Waols volk gief) en daomèt hun eigenste polletieke systeme verdene. 't Woord "internationaol" verwijs nao 't idee tot 't naties gief (internationaal meint "tösse naties"). Allewel 'n natie neet gans 'tzelfde is es e volk, koume de twie wäörd kort bij-ein: 'n natie is e volk wat e polletiek buut of 'n polletieke bestumming deilt (zoewie de Armeense natie en de Nederlandse natie).
Houston
Demografie
Óngeveer 43,8% van de bevolking van Houston besjteit oet hispanics en latino's, 23,7% is van Afrikaanse oorsjprong en 6,0% van Aziatiese oorsjprong.
Volkerrech
Supranationaol volkerrech
't Supranationaol rech gèlt es 'n bezunderheid binne 't volkerrech, wijl 't zjus zoe good bovestaotelek georganiseerd is; vaanwege de euverdraging vaan nationaol soevereiniteit vaan lidstaote (staote die mètdoen aon dit bovestaotelek rechssysteem) en de dao-op volgende greui vaan mach veur de intergouvermentaole organisatie die 't lèste woord heet (néét de natiestaot dee lidstaot is), weurt 't supranationaol rech es aanders gezeen. 't Einsegste veurbeeld vaan e riechteg supranationaol volkerrech in de allewijl wereld is 't Europees rech, wat eint vaan de sterkste componente vaan de Europese Unie (EU) is. Get veurnaom veurbeelde oet 't Europees rech zien 't Schengen-acquis (de vrijheid vaan börgers vaan de EU um binne de EU te bewege wie ze wèlle) en de Verdrage vaan Mestreech en vaan Lissabon (wat börgers vaan de EU nog mie vrijhede goof en ze op bekans alle fronte eve väöl rechte gove, um 't eve oet welken EU-lidstaot ze koumde). e Belaangriek versjèl tösse 't Europees rech en 't klassiek volkerrech is tot bij 't Europees rech de focus väöl mie ligk op de rechte vaan de börger, d'n Europese börger um percies te zien, en minder op de tössekoums vaan (lid)staote.
Houston
Demografie
Het aantal inwoners sjteeg van 1.697.873 in 1990 nao 1.953.631 in 2000 en 2.099.451 in 2010.
Aziatiese Amerikanen
Houston haet 'n grote pópulasie van immigrante oet Azië/Aziatiese Amerikanen. In Chinatown sjtaon väöl Sjinese rilligieuze gebouwe (Sjinese tempels, Sjinees-boeddhistiese tempels en Sjinese kirke). Ein dael van de Sjineze hiej is in Vietnam gebaore. Houston haet grootste pópulasie van Vietnamese Amerikanen van Texas en de twee nao grootste van de Vereinegde Staote. Väöl van dees Vietnamese Amerikanen kwoome in 2007 vanoet Zuid-Californië nao Texas vanwaege de legere laeveskoste.
Verkeer en verveur
De sjtad ómvat ein groot sjnelwaegenet, det gebouwd is in 'n sjpinnewebsysteem, mit 7 oetsjtraolende sjnelwaege en twee ringwaege (ein derde ringwaeg - de Grand Parkway - is in óntwikkeling). Noord-zuid lup de Interstate 45 vanoet de kusplaats Galveston nao Dallas. Oos-wes lup de Interstate 10 vanaaf San Antonio nao New Orleans. Daonaeve lup de U.S. Route 59 vanoet Victoria nao Lufkin. De U.S. Route 290 kump vanoet Austin en eindigt in Houston, De twee ringwaege Interstate 610 en Texas State Highway Beltway 8 vórme ein 61 resjpektievelik 134 kilomaeter lange roette om de sjtad. Ein deil van de sjnelwaege in Houston zin tolwaege, worónger 't grootste deil van de Beltway 8. Vanwaege de sjnelle greuj van de agllomerasie Houston - tösse 2000 en 2007 greujde de agglomerasie mit 913.000 inwoners - waert 't sjnelwaegenet kónstant verbaeterd. Opvallend väöl knouppuntje zin es sjterknouppuntj gebouwd, en zin vaak groots oetgeveurd mit lange fly-overs. De Interstate 10 ten weste van 't sentrum, bekendsjtaond es de Katy Freeway, is tösse 2004 en 2008 van 6 - 8 nao toet 16 riejsjtróke verbreid, mit tol- en wisselsjtróke. Angere sjnelwaege telle ouch vaak toet teen riejsjtróke in totaal.
In Texas is 't gebroekelik om zogenumde frontage roads, parallelwaege, toe te passe. Dit is ouch grotendeils in Houston gedaon. Ze make gein deil oet van de eigelikke sjnelwaeg, mer verwerke 't verkeer van de sjnelwaege nao 't óngerliggende waegenet en de väöle bedrieve diej langs de frontage roads gevestigd zin. De drökste sjnelwaeg is de Southwest Freeway (U.S. Route 59), diej 337.000 veurtuge per etmaol telde in 2007.
Houston haet 'n sjtation op de Amtrak-lien van New Orleans nao Los Angeles; dees lien waert ouch wala de Sunset Limited genumd. Sins 2004 haet Houston ouch ein lightrail-systeem mit ein 13 kilomaeter lange lien, loupend van 't universiteitssentrum in de binnesjtad nao 't Reliant-sjtadion in 't zuuje. Toekomstige oetbreijinge (vief ekstra liene) zin gepland in ein teenjaoreplan.
Sjport
Houston haet drie sjportklubs diej oetkomme in ein van de veer grootste Amerikaanse profsjporte. Het geit om:
D'r is gein ieshockeyklub diej op 't hoogste nivo oetkump. Waal sjpeelt de foetbalklub Houston Dynamo in de Major League Soccer.
Geetiezer
thumb|'n Geetiezere pan. De beneuming geetiezer broek me veur 'n legering van iezer, kaolstóf (2 toet 4,5%), mangaan en silicium waat me drek in vörm geetj. 't Wuuert vervaerdig door ómsmultjing van roew iezer, same mit cokes en kalk in 'ne koeppelaove. Dore roewheid vanne vorm is 't uterlik van e geetiezere veurwerp dudelik te herkènne. Me mót geetiezer neet dooreinhaole mit staol.
In taengestèlling toet anger metaal is geetiezer bès staar en in e gehieël gaar neet buugbaar, wodoor 't bie verkieërdje belasting braekbaar is. Gebraoke geetiezer kan me nimmieë make, nóch door te lassen of te verlieme.
Jellekerke
right|thumb|220px|Blik uëver de Konrad-Adenauer-sjtraot Jellekerke of Gellekirke (Duutsj: Geilenkirchen) is 'n sjtad in 't weste van d'r Duutsje deilsjtaat Noordrien-Wesfale, in 't distrik Kreis Heinsberg en likt kort bie de Nederlands-Limburgse grens. In 't sjtadsgebeed woeëne zoeën 29.109 luuj.
Geografie
right|thumb|220px|Ligking va Gellekirke in Duutsjland Gellekirke likt zoeën 20 kilomieëter noordelik van Aoke en 7 kilomieëter oeëstelik van de Nederlandse grens, in 't dal van de reveer de Worm, die dwaeësj doer de sjtad haer sjträömp. 't Wormdal is hie zoeën 75 pès 100 mieëter deep. 't Gebeed óm de sjtad haer is hieël landelik en oetgesjtrèk.
Naeëve de sjtad Gellekirke gieëft 't in 't sjtadsgebeed nog ènnige dörper en gehuchte: Apweiler, Beeck, Bocket, Flahstraß, Gillrath, Grotenrath, Hatterath, Hochheid, Honsdorf, Hoven, Immendorf, Kogenbroich, Kraudorf, Leiffahrt, Lindern, Müllendorf, Niederheid, Nierstraß, Nirm, Panneschopp, Prummern, Rischden, Süggerath, Teveren, Tripsrath, Waurichen en Würm.
De drie aw plaatsje Gellekirke, Bauchem (allebei links van de Worm) en Hünshoven (rechs van de Worm) zint in d'r laop van d'r tied gans aanein gegruijd. Daobie is de Worm in 't sjtadscentrum uëver ènnige hónderde mieëters doer beboewing uëverdèk, zoeëdat de aw grens tösje Gellekirke en Hünshoven zich bekans neet mieë laot blikke. Alle anger sjtadsdeile waeëre doer akkerland gesjejje. Westelik van de sjtad likt de Tevener Hei, die verbónge is mit de Broenssemerhei i Nederland.
't Sjtadsgebeed sjtrèkt zich oet pès de gemeinte Gangelt in 't noordweste, de sjtad Heinsberg in 't noordoeëste, de sjtad Hückelhoven in 't oeëste, de sjtad Baesweiler in 't zuudoeëste, de sjtad Übach-Palenberg in 't zuje en de Nederlandse gemeinte Broenssem in 't weste.
Historie
right|thumb|220px|Sjtadswaope
Bezóngerhede
Gellekirke is 'n populair winkelsjtad en haat aoch ènnige musea en kesjtieële. Vanoet 't dörpke Gillrath löpt d'r Selfkantbahn, 'n historische sjpaorbaan die nog ummer benóts waert vuur toeristische tochte mit 'ne sjtaomtrein nao Gangelt-Schierwaldenrath.
Bie 't dörp Tevere haat zich 'n NAVO-sjteunpunt gevestig vuur de legering van de 17 AWACS-vleegmesjiene van de NATO Early Warning Force (NAEWF) op 't vleegveld Gellekirke (RAF Geilenkirchen).
Dialek
't Gellekirker plat (Jellekerker Platt) behuurt tót 't Limburgs sjpraokgebeed en neet tót 't Ripuarisch, wie de dialekte mieë nao 't zuje en oeëste. Dit kint me al huëre aan d'r Nederduutsj-klinkende naam Jellekerke, ómdat dae zich 'n k laot huëre in plaatsj va ch in d'r naam Geilenkirchen. De Benrather linie löpt nog juus zujelik en oeëstelik langsj de sjtad haer.
Plaatse
De volgendje plaatse behuuere toete gemèndje Jellekerke:
Wèt van Archimedes
De Wèt van Archimedes hèltj in det de ómhoeaggäöndje kraf waat e lichaam (veurwerp) in 'ne vleujstóf óngervindj gelieksteit aan 't gewich vanne verplaatsdje vleujstóf. Dees ómhoeaggäöndje kraf neump me den owwel de archimedeskraf. De wèt guldj ouch veur veurwerpe die zich in gaas bevinje.
't Gewich vanne verplaatsdje vleujstóf of gaas is geliek ane archimdeskraf. Es de vleujstóf of 't gaas homogeen is, is det gewich geliek aan:
In formuulvorm is de archimedeskraf FS:
De archimedeskraf wuuertj oetgedrök in newton.
Oearsprónk
De naam Wèt van Archimedes kump aaf van 'n aad verhaol worin de keuning van Syracuse twieveldje of zien nuuj kroean van puur góld waas. Daoveur vroog t'r Archimedes de opdrach det te óngerzeuke. Wie Archimedes e baad toetane randj leet volloupe zoog t'r det 't euverleep wie d'r zich d'rin góng ligke. Zoea koom d'r d'rachter det t'r 't perblieëm kós leuze door 't water op te vangen en zoea e saortelik gewich kós oetraekeninge. Hierop reep t'r eureka! en rendje d'r sónger kleier aan de straot op.
Feitelik vónj d'r hie neet de Wèt van Archimedes, mer 'n meneer veur 't voluum van e veurwerp te maete.
Petroanheilige
thumb|[[Benedictus van Nursia, petroan van Europa]] 'ne Petroanheilige, petroan of petroanes ies bie de katholieke 'ne heilige dae 'ne bepaalde persoon of 'ne groep persone besjermp of besjermp tege 'n bepaalde krenkde. De verièring van 'ne petroan of van 'ne ingelbewaarder geit truuk op 't gelouf van de gemeinsjap van de heilige, zoa-es besjreve sjteit in de Twelf artikele van 't gelouf.
Namesdaag
Bie de Katholieke duip kriege de kinger 'ne petroanheilige en meistal drage ze ziene of häöre naam. Op de fièsdaag van de heilige, dat ies meistal ziene sjterfdaag, haet de naamdrager namesdaag. Vreuger woort dat miè gevierd es de verjäördaag.
Kèrkpetroan
Ouch geboewe, zoa-es 'n kèrk, 'n kapel (geboew) of 'n sjoal kènne gewiejd zin aan 'ne bepaalde heilige. De namesdaag van deze petroanheilige weurt extra gevierd. In de parochie van de kèrk weurt dan kèrmes gevierd.
Biesjdóm
Ouch 'n biesjdóm haet ziene sjötspetroan. 't Biesjdóm Remung haet officieel Maria Ónbevlek Óntvange es petroanes, meh daoneve were in de volksdevotie ouch Sint Servaos (fièsdaag 13 mei), de ièrsjte bisjop van Mestreech, en Slevevrouw Sjterre der Ziè es petroane van Limburg verièrd. De Nederlandse kèrkprovincie haet Willibrord (fièsdaag 7 november), de ièrsjte heilige van 't biesjdóm Utrech.
Petroanheilge van sjtad en land
Ouch 'n sjtad, 'n land en 'n waerelddeil kènt 'ne petroanheilige höbbe. Bie 'n sjtad ies dat meistal dezelfde heilige es dae van de belangriekste kèrk in de plaats. De keus kump vanoet 'ne speciale band van de heilige mèt de plaats. Aanvankelik waore dat relieke van martelaere of andere heilige, later waor ouch de aafkóms of verblief of 'n toepasselik verhaol oet 't leve van de heilige 'n oetgangspunt.
Petroane van Europa
Europa haet in 1947 Benedictus es petroanheilige gekrege vanwege ziene fundamentele invlood op de besjaving en cultuur in diet waerelddeil. Ziene fièsdaag vèlt op 11 juli. In 1980 kaome dao nog 2 petroane bie: Cyrillus en Methodius, apostele van de Slavische volke en, vanwege de belangrieke rol van de vrouw in de kèrkelike en profane historie van Europa woorte in 1999 drie vrouwe oetgerope tot petroanesse van Europa: Brigitta van Zjwede (fièsdaag 23 juli), Catharina van Siena (fièsdaag 29 april) en Edith Stein (fièsdaag 9 augustus).
Noordhooks
thumb|Noordhooks dialekgebeed (roed) binnen 't groeter Fries taolgebeed (leechgries). 't Noordhooks (eige naom Noardhoeksk) is e Westerlauwers Fries dialek. 't Weurt soms gerekend tot de veer Friese hoofdialekte, neve Kleifries, Woudfries en Zuidweshooks, meh umtot 't mer wieneg vaan 't Kleifries versjèlt, weurt 't ouch wel ins es subdialek daovaan behandeld. 't Noordhooks weurt gesproke in 't noorde vaan 't Fries vasteland, in de veurmaolege gemeinte Dongeradeel. Nao sjatting had 't in 2004 39.000 sprekers in Friesland zelf, plus 'n oonbekind aontal boete de provincie.
Kinmerke en intern versjèlle
't Noordhooks is, wie gezag, in groete lijne geliek aon 't Kleifries. 't Belaankriekste versjèl daomèt is tot 't, neve de awwer en nuier breking, nog 'n daarde breking heet oondergaange. Heidoor is de korte [u] (gesjreven es û) vaan 't Standaardfries gebroke tot [wo] (uo). Mèt 't Kleifries, Woudfries en Zuidweshooks bûter 'boter', bûse 'tes' en mûle 'moond' correspondere zoendoende buotter, buosse en muolle. De vallenden twieklaank uo kump ouch in 't Kleifries väöl veur, meh is dao oonstande oet de centrendenden diftong oe (foet ~ fuotten) en noets oet 'nen einklaank û.
Op lexicaol gebeed nump 't Noordhooks 'n euvergaankspositie tössen 't Klei- en Woudfries aon. Me zeet hei beveurbeeld riuwe veur 'reek', dewijl me in 't Kleifries harke kint.
De Woudfriesen invlood is get sterker in 't Wes-Noordhooks. Dit is 'n rillatief recinte oontwikkeling. Zoe sprik me in 't weste vaan 't Noordhooks gebeed vaan tûme 'doum', dewijl dat in 't ooste nog ummer tomme is.
Ta'izzi-Adeni Arabisch
't Ta'izzi Adeni (Gespraoke) Arabisch is 'n Afro-Aziatische spraok, specifieker 'n vorm van 't Semitische Arabisch, die gekaldj wuuertj in Jemen en Djiboeti. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 6.760.000 luuj in Jemen (1996) en 36.000 luuj in Djiboeti (2006), ganse spraekerspopulatie: 7.078.500, en haet de ISO 639-3 code acq.
De spraok steitj ouch bekèndj óngere name Zudelik Jemeni Gespraoke Arabisch en Djiboeti Arabisch. In Jemen wuuertj die euveral gekaldj, mit oetzunjering vanne twieë pervinsjes in 't oeasten en naordoeaste. Wersjienlik guuef 't ouch klein aantalen aan spraekers inne Vereinigdje Arabische Emiraten en Saoedi-Arabië. 't Ta'izzi-Adeni Arabisch is de de facto spraok van provinciaal identiteit in Zuud-Jemen.
't Ta'izzi-Adeni versjiltj van 't Hadrami Arabisch en 't Sanaani Arabisch. De spraekers zeen euverwaegendj islamitisch (Zaydi).
De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.
Emmen
Emmen is 'n gemeinte en stad in 't zuidooste vaan de Nederlandse provincie Drenthe. In de gemeinte woene zoeget 107.000 lui, dewijl 't oppervlak zoe'n 320 km² is, wat de gemeinte qua oppervlak tot de veer groetste vaan gans Nederland maak. De plaots Emmen zelf bevat good 56.000 inwoeners en is daomèt de groetste plaots vaan Drenthe, groeter es de provinciehoofstad Assen. Ander kerne zien Barger-Compascuum, Erica, Emmer-Compascuum, Klazienaveen, Nieuw-Amsterdam, Nieuw-Dordrecht, Nieuw-Schoonebeek, Nieuw-Weerdinge, Roswinkel, Schoonebeek, Veenoord, Weiteveen en Zwartemeer, zoewie versjèllende naobersjappe en tot stadswiek gewore veurmaolege kerne en naobersjappe. Börgemeister is Cees Bijl vaan de PvdA.
Insignes
De veer kertere beelde de veer aw markes vaan Emmen oet (zuug oonder). De ploog en d'n törfoplègker stoon veur de boere oet de aw zanddörper en de törfwèrkers op de veengroond, de twie sociologisch versjèllende bevolkingsgróppe die de gemeinte Emmen kint. De peerd sloon op de peerdsfokkerij die vreuger in Drenthe bleujde. Emmen heet dit waope pas sinds 1926; de sjèldhawwers en de kroen zien in 1968 touwgeveug. Ouch waore veur 1968 de ploog en törfsteker vaan natuurleke kleur in plaots vaan sabel.
Stadsfuncties
thumb|Febrik vaan Norit bij Klazienaveen Emmen beit veurzieninge veur 't wied platteland (minstes e derde vaan de provincie), zeker veur veenkolonië die binne de gemeinte ligke. Neve febrikke, sjaole, 'nen hospitaol en e theater (De Muzeval) maak de centraol plaots in 't opebaar verveur (indstatie, böslijne) tot 't umringend platteland sterk vaan de stad Emmen aofhenkelek is. In väöl dörper in de gemeinte is de landbouw nog ummer de veurnaomste werkgever; bij Erica vint me e groet glaastuinbouwgebeed, in de res vaan de gemeinte veural akkerbouw. In Klazienaveen steit nog ummertouw 't Noritfebrik. Wie bekind is in de gemeinte twie iewe laank (tot 1992) groetsjaoleg törf gestoke; in/bij Schoonebeek weurt, allewijl mer op kleine sjaol, eerdolie gewonne. 'ne Wijere bron vaan inkomste is 't toerisme (Center Parcs).
Emmen is de toesstad vaan de betaoldvoetbalclub FC Emmen, die in 't sezoen 2018/19 in de Ieredevisie oetkump.
Stadsgeziech
thumb|Groete of Pancratiuskèrk in 't centrum vaan Emmen. thumb|De kenaalgravers, beeld in Erica. thumb|Waterpöt in 't Oosterse Bos bij Schoonebeek, e besjermp dörpsgeziech. thumb|Jaoknikker bij Schoonebeek. thumb|Törflandsjap in 't Bargerveen. Emmen heet es aajd dörp wieneg historische gebouwe. De Hervörmde Kèrk evels is beziensweerdeg en heet 'nen torie oet de late twelfde iew in Romaanse stijl. Ouch 't kantongerech is de meujte weerd. Um de stad Emmen ligke ach hunebèdde.
Emmen is, wie Assen, ruim opgezat, umtot um d'n awwe kern weerdevol cultuurlandsjappe ligke. De nuibouwwieke zien dao-um eweg gebouwd.
Väöl vaan de zanddörper zien esdörper, gebouwd um 'ne brink eweg. De dörper op 't veen zien mie vaan 't weegdörptyp. Hei-in zuut me euverdudelek 't awwerdómsversjèl vaan iewe. De naobersjappe Oosterse Bos, Westerse Bos en Westenesch zien besjermp dörpsgeziech.
De gemeinte Emmen kint 116 rieksmonuminte, de plaots Emmen 53.
Religie
De zanddörper zien, wie gans Aajd-Drenthe, zier euverwegend Nederlands-hervörmp. De veendörper evels höbbe sterke demografische ban mèt 't Eemsland, wat deveur gezörg heet tot dao vaanajds de mierderheid roems-katheliek is.
Taol
De Drentse dialekte oet de gemeinte Emmen zien oonderein sterk versjèllend. In de indeiling vaan 't Woordenboek van de Drentse dialecten weurt 't dialek vaan de plaots Emmen en häör direkte umgeving (Weerdinge, Noord- en Zuidbarge, Westenesch, Willemsoord) tot 't Zuidoos-Zand-Drents gerekend. Dat gelt ouch veur 't dialek vaan Schoonebeek, wat evels väöl zuieleker vaan karakter is (umlaut in verkleinwäörd) en daorum door Jo Daan zelfs tot 't Sallands woort gerekend.
In 't noorde vaan de gemeinte spreke ze Veenkoloniaols e dialek wat tot 't Gronings huurt; 't WDD rekent dao de dialekte vaan Nieuw-Weerdinge, Roswinkel en Emmer-Compascuum en umgeving touw, allewel tot 't Roswinkels dao feitelek neet bij huurt: 't dörp is vaan veur de vervening en 't dialek is 'n vrumde eend in de biet, die beter bij 't Westerwolds pas ('t bezunder dialek vaan Westerwolde in Oos-Groninge).
De res vaan de gemeinte vörmp 't Zuidoos-Veen-Drents, meh dit gebeed is oonderein hendeg divers. De dialekte vaan Nieuw-Amsterdam, Erica en Klazienaveen liekene sterk op de taol vaan 't Drents-Euverijssels grensgebeed (Dedemsvaart, Slagharen, boe de ierste verveners ouch vaandan kaome) wie ouch op die vaan Coevorden. Ouch de taol vaan Nieuw-Dordrecht liekent dao wel op. 't Dialek vaan Barger-Oosterveld liek nogal op Veenkoloniaols, de dialekte vaan Barger-Compascuum, Zwartemeer en Weiteveen klinke mie wie 't Eemslands vaan euver d'n Duitse grens (dao kaome de koloniste ouch vaandan; umtot 't Eemslands ouch op 't Gronings liekent, rekent Jo Daan dees dialekte tot 't Gronings). Euvergens koume in dees dörper nog väöl versjèllende vörm nevenein veur, umtot de dörper nog mer zoe kort bestoon (koelek 'n einheidsdialek dus). Ouch 't Nieuw-Schoonebeeks heet oosteleke kinmerke, meh evegood zuieleke, wat Daan detouw brach dit wie 't plat vaan Schoonebeek oonder 't Sallands te bringe. Dat wèlt evels neet zègke tot 't Nieuw-Schoonebeeks hiel sterk op 't Oud-Schoonebeeks liekent.
Samevattentere:
Historie
Nao 'ne sloemertied vaan iewe - de ligking aon de rand vaan 't Bourtangermoeras maakde tot 't gebeed nogal geïsoleerd en economisch daodoor neet intrèssant waor - oontwikkelde 't dörp ziech in de negentiende iew, wie de törf in 't veengebeed t'n ooste en zuie vaan Emmen oontgonne woort, en Emmen daovaan handelsplaots woort. Nao d'n oorlog migreerde me vaanoet de verermde veenkolonies massaol nao Emmen, wat zoe oetgreujde tot 'n stad en oeteindelek Assen euvervleugelde. In 1998 woorte de gemeinte Schoonebeek en e deil vaan de toen opgeheve gemeinte Sleen aon Emmen touwgevoog.
Achi
Achi kan verwieze nao:
Bart Carlier
Clubcarrière
Bart Carlier waas eine lènksbeinige voetballer en haet zien ganse loupbaan es lènksboete gesjpeeld. Hae begoosj zien carrière biej VVV-Venlo. In 1952 góng hae nao Duutsjlandj wo hae tweë sezoene in de Oberliga Wes sjpeelde veur de 1 FC Köln. Hae maakde ach gole in ach wedsjtrieje. In 't eësjte jaor woort hae mèt Kölle tweëde en naom hae mèt dees ploog deil aan de eindjrunj veur 't nationaal kampioensjap. Veur aanvank van 't sezoen 1953-1954 maakde hae mèt ziene trainer Helmut Schneider oet Müngersdorf de euversjtap nao FK Pirmasens dat sjpeelde in de Oberliga Zuud-Wes.
Na ein jaor in de Pfalz te höbbe gesjpeeld góng hae nao Frankriek wo hae ging sjpele veur Racing Straatsburg. Wiej in 1954 't profvoetbal in Nederlandj van sjtart góng, woort hae aangetrokke door 't ambitieuze Fortuna '54 van Gied Joosten oet Gelaen. Hae sjpeelde hiej drie sezoene mèt anger Nederlandjse topvoetballersj zoaes Frans de Munck, Cor van der Hart, Bram Appel en Jan Notermans. In daen tied waas Fortuna de bèsbetalende club van Nederlandj. In 1957 woort hae mèt Fortuna tweëde in de competitie en behaolde hae mèt de club de KNVB-baeker. In dees periood maakde hae ouch zien debuut veur 't Nederlands Èlftal. Veur aanvank van 't sezoen 1958/1959 góng hae truk nao Frankriek en góng sjpele veur AS Monaco. Mèt dees club behaolde hae zien groatste successe; in 1960 woort de Franse baeker gewónne en in 1961 woort 't landjskampioensjap gevierd. In 1963 waas 't succes nog groater door 't behaole van de döbbel, zoawaal de baeker es 't landjskampioensjap woorte bènnegesjleip. In 1964 keërde hae truk nao Fortuna ’54 wo hae ein jaor later zien voetbalcarrière aafsjloot.
Nederlandjs Èlftal
Carlier maakde op 26-jaorige laeftied zien debuut veur 't Nederlandjs Èlftal op 6 november 1955 ónger bóndjscoach Max Merkel taenge Noorwege. In dit èlftal sjtónge ouch zien clubgenote Bram Appel, Frans de Munck en Cor van der Hart opgesjtèld. Zien eësjte gool veur Oranje maakde hae in ziene tweëde inerlandj taenge Belsj. Hae sjpeelde in totaal vief wedsjtrieje veur Oranje en scoorde tweë keër.
Europees Ikkenomisch Gebeed
't Europees Ikkenomisch Gebeed of de Europese Ikkenomische Ruumte (Ingelsj: European Economic Area ofwaal de EEA) ies e door e verdraag oetgezat gebeed in Europa wat de Europese Unie (EU) häören interne merret toelaot um ziech oet te breie nao lidsjtate van de Europese Vriejhandelsassociate (de European Free Trade Association ofwaal de EFTA). 't EEA, zoawie de officieel Ingelsje aafkorting gilt veur 't ikkenomisch gebeed, link de lidsjtate van de EU mèt de drie EFTA-lidsjtate Iesland, Liechtenstein en Noorwege, woadoor ze eine gezameliken interne merret mèt dezelfde basisreigels vörme. Dees reigels höbbe es buut um de vriej bewaeging van wirkers, goojere, deenste en kapitaal te verzekere binne d'n Europesen interne merret - woa-ouch de vriejheid um residentie te keze in dat gebeed deil van oetmaak. De EEA moet neet weure verward mèt de Europese Ikkenomische Gemeinsjap, de veurgenger van de EU (1967 bies 1993).
't EEA ies opgeriech op 1 jannewarie 1994. Kroatië ies lang lid gewaes van 't EEA es veurbereiing van zien allewiel lidmaatsjap van de EU. Zjweitserland ies, in tegesjtilling tot wat väöl luuj verwachte, gei lid van 't EEA. In plaats daovan krieg Zjweitserland toegank tot d'n interne merret via 'n apaart Zjweitsers-Europees akkoord. 't Vereineg Keuninkriek (VK) waor lid van 't EEA via zien EU-lidmaatsjap. Nao de Brexit trooj 't VK oet de EU. Lang woort gehoup vanoet 'n deil van de Britse en Europese polletiek dat 't VK in de EEA zouw blieve ('n zoagenaamde Soft Brexit geheesje). Dat is ivvels oetindelik neet gebeurt, woadoor 't VK gans en al oet d'n interne merret trooj ('n zoagenaamde Hard Brexit geheesje).
't EEA moet ziech in alle belangrieke punte sjikke nao 't Europees rech. Hiedoor geuf 't ouch väöl kritiek op 't EEA vanoet Europsceptisch en anti-EU sjtumme in EFTA-lidsjtate. Zoa weurt 't EEA dieks gezeen es e gebeed wat praktisch deil oetmaak van de EU umdat 'nen EFTA-lidsjtaat Breuselse wètgeving neet kin negere es hae deil wil blieve oetmake van 't EEA. In zekere zin kin me zelf zigke dat 'nen EFTA-lidsjtaat aafhenkeleker ies van de EU es EU-lidsjtate zelf. EU-lidsjtate make namelik deil oet van d'n Europese Raad en höbbe dao bienao altied veto-rech. Ze zin daoneve via aafgeveerdigde vertegeweurdig in 't Europees Parlemint. EFTA-lidsjtate zin dat neet.
Diafragmagetal
thumb|right|300px|Diagram vaan aofnummende diafragma's, dus oploupende f-nómmers, in ein-stop townames; eder diafragma heet haaf de opening vaan 't veurig diafragma. De echte gruutde vaan 't diafragma hingk aof vaan de brandpuntsaofstand vaan de lens.In de optica, is het diafragmagetal, ouch wel d'n f-nómmer geneump, 'n aonduiding veur d'n diameter vaan d'n ingaank (de pupil) in terme vaan de effectieve brandpuntsaofstand vaan de lens; sumpeler gezag, d'n f-nómmer is de brandpuntsaofstand gedeild door de diafragma diameter. 't Is 'n dimensieloos getal wat 'n kwantitatief weerde gief euver de lenssnelheid, wat 'n belaankriek concep is in de fotografie.
In formulevörm zuut 't dus zoe oet: woebij f de brandpuntsaofstand is, en D d'n diameter vaan de pupil. D'n aofspraak is tot # es ein symbool weurt besjouwd, woebij specifieke weerdes vaan # gesjreve weure door 't 'hèkske' te vervaange door de weerde. Es beveurbeeld de brandpuntsaofstand 16 kier d'n diameter is vaan de pupil is 't diafragmagetal 16, of N=16. 'ne 100mm lens mèt 'n diafragmagetal 4, heet 'n pupil diameter van 25mm. 'n 135mm lens mèt 'n diafragmagetal 4, heet 'n pupil vaan 33,8mm. Dewijl de opening vaan de 135mm lens groeter is es die vaan de 100mm lens, is de hoeveelheid leech dee op de film of sensor vèlt eve groet.
Wie groeter 't diafragmagetal, wie minder leech per oppervlakte einheid op 't beeldvörmend materiaol (miestal leechgeveulige film of 'ne sensor) vèlt. Daoneve heet 't ouch invloed op de sjerptedeepte en op 't bokeh.
In de fotografie weurt 't woord stop veur mierdere dinger gebruuk. In relatie tot 't diafragmagetal weurt miestal gesproke euver f-stops: edere "stop" weurt gemarkeerd door de bijbehurende f-nómmer, en gief 'n halvering vaan de hoeveelheid leech die op de film of sensor vèlt. 'n Halvering vaan de hoeveelheid leech kump euverein mèt 'n aofname vaan de pupildiameter mèt 'ne factor \sqrt 2 of ongeveer 1,414. Dit leidt tot 't volgende rijke: 1, 1.4, 2, 2.8, 4, 5.6, 8, 11, 16, 22, 32, 45, 64, 90, 128, etc. De getalle zien aofgeroond zoetot ze gemekelek te oonthawwe en te sjrieve zien.
In modern camera's zien ein-derde stops gebrukelek (soms ouch have stops). Es veurbeeld: 't diafragma wat 'ne derde stop kleiner is es 2.8, is 3.2, twie-derde stop kleiner is 3.5, en 'ne gaanse stop kleiner is 4. 't Rijke geit daan wijer is volg: 4.5, 5, 5.6, 6.3, 7.1, 8, etc.
Um 't nog meujeleker te make make lensfabrikante wie Canon en Nikon veur hun SLR-camera's lenze mèt intern 1/8 stops. Dit beteikent dat de 1/3 stops die op de camera weure aongegeve of ingestèld umgezat weure nao de 1/8 stop dee dao 't kortste bij zit.
't Kleinste diafragegetal wat 'n lens aonkin weurt ouch wel de leechsterkte vaan de lens geneump. 'n Lens mèt 'n diafragma vaan 1.4 heet 'n dobbele leechsterkte wie 'n lens woebij de kleinste weerde 2 is. De constructie vaan leechsterke lenze vreug neet allein mie materiaal, mer 't is ouch ingewikkelder um lensfoute te beperke. Daorum zien leechsterke lenze in 't algemein väöl deurder es minder leechsterke lenze.
Bronne
Veur d'n teks vaan dit artikel is oondermie gebruuk gemaak vaan de Nederlandse en d'n Ingelse wiki.
José Manuel Barroso
thumb|José Manuel Barroso. José Manuel Durão Barroso (Lissabon, Portugal 23 miert 1956) (oetspraok [ʒo'ze mɐn'wɛl du'rɐ̃ bɐ'rosu]) is 'ne Portugese pollitikus en waor vaan 2004 bis 2014 d'n 11e prizzedent vaan de Europese Commissie, de regeringsinstèlling vaan de Europese Unie. Heer naom 't presidentssjap euver vaan de sociaoldemocraat (S&D) Romano Prodi. In 2014 woort Barroso vervaange door Jean-Claude Juncker. Wie zienen opvolger, zoe-ouch wie de allewijle prizzedeny vaan de Commissie Ursula von der Leyen, is Barroso lid vaan de christendemocratische Europese Volkspartij en de geällieerde Portegeese partij Partido Social Democrata (boe ouch de Nederlandse CDA, de Vlaomse CD&V, de Waolse CDH en de Duitse CDU en CSU aon zien geällieerd). Vaan 2002 bis 2004 waor heer premier vaan Portugal.
Barroso heet mierdere studies gedaon in Europa en zelfs in de VS. Heer heet op volgorde de volgende studies gedaon: Rechte in Lissabon, ikkonomische en sociale weitesjappe in Genève (Zwitserland) en doctorstitel in Washington D.C.. Heer woort al veur de Portugese Rivvelutie vaan 25 april 1974 aktief in de polletiek. Iers veur de Communistische Partij, daonao veur de PSD (Partido Social Democrata), 'n centraol-rechse partij boe heer nog ummertouw lid vaan is. Vaan 1985 tot 1987 waor heer Assistènt staotssecretaoris veur Binnelandse Zake. Daonao waor heer vief jaor laank, tot 1992, staotssecretaoris veur Boetelandse Zake. Heinao is heer drei jaor laank Minister vaan Boetelandse Zake gewees, um vaanaof 1995 'n lang tied gein speciaole titel te höbbe in de Portugese kamer. In 2002 woort heer evels premier vaan Portugal, um dit tot 2004 te blieve. Naodat de regering vaan Portugal in 2004 waor gevalle, woort heer bij de EU veurgestèld es nuije prizzedent vaan de EC. Heer woort good gekeurd door de mierderheid. In 2009 woort heer veur 'n twiede amb gestump: 382 veur, 219 tege, 117 neutraol. Barroso is getrouwd en heet drei kinder.
Prizzedentssjap vaan de Europees Kemissie
Barroso woort op 29 juni 2004 veurgedrage es nuie prizzedent vaan de Europees Kemissie, kort nao de Europese verkiezinge. Zien kandidatuur woort op 20 juli 2004 door 't nui Europees Parlemint goodgekäörd. Op 12 augustus maakde Barroso de lede vaan zien Kemissie bekènd. Die koste evels neet allemaol op eveväöl instömming reikene vaan 't Parlemint. Zoe goof 't väöl kritiek op de conservatieve Italiaan Rocco Buttiglione, dee 't Kemmissarissjap veur Zjustitie, Vrieheid en Veilegheid op ziech zou nömme. Heer woort veural bekritiseerd umwille vaan zien opvattinge euver homo's en vrouwlui. De Lètse Ingride Udre kraog ouch neet genog steun um Eurokemissaris veur Belesting- en Douaneunie te weure. D'n Hongaar Lázló Kovács, dee Eurokemissaris veur Energie zou motte weure, kraog zjus wie Udre de kritiek vaan 't Parlemint meh wieneg te weite vaan 't oonderwerp. Wie 't d'r op leek tot 'n mierderheid vaan 't Parlemeint daorum contra de Kemissie zou stömme, besloot Barroso op 27 oktober 2004 aon 't Parlemint oetstèl te vraoge veur 't aontreje vaan zien Kemissie.
Op 4 november 2004 prizzentierde Barrose 'n twiede samestèlling vaan de Kemissie. Veur de Eurokemissaris veur Zjustitie, Vrieheid en Veilegheid woort Buttiglione vervaange mèt d'n toenmaolegen Italiaanse minister vaan Boetelandse Affaires: Franco Frattini. D'n ierder geneumde Kovács kraog Belesting en Douane, boe-in heer 't Parlemint wel leek te euvertuige genog te weite. Veur Energie woort 't 'ne nuie Lètse kandidaot: Andris Piebalgs.
Dees samestèlling woort wél aonveerd door 't Parlemint. Vaanaof 22 november 2004 moch Barroso ziech prizzedent vaan de Europees Kemissie neume.
Washington County (Oregon)
thumb|200px|Graofsjappe vaan Oregon thumb|200px|Ligking vaan Washington County Washington is 'n in 1843 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Washington is verneump nao de opriechter vaan de Vereinegde Staote. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Hillsboro.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 1.882 km² boevaan 1.875 km² land is en 7 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Washington County 445.342.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Ni-jwieërt
Ni-jwieërt (oetspraak [ˈnɪjwiˑə̯(ʁ̥)t], Nederlandse naom: Nederweert) is 'n gemeinte en e versteidelek dörp bij Wieërt. 't Oppervlak vaan de gemeinte is 101,78 km² en 't aontal inwoeners 16.953 (31 mei 2018). Kèrne en naobersjappe in de gemeinte zien:
Dörpsgeziech
Ni-jwieërt ligk aon 'n aajd kenaleknouppunt: De Zuid-Willemsvaart, de Noordervaart en 't kenaal Wessem-Ni-jwieërt koume hei bijein.
Historie
D'n orzjinele naom vaan Ni-jwieërt waor Merefelt, "umringk door mere". Tot in de vreuge vieftiende iew waor de plaats administratief deil vaan Wieërt. In 1419 weurt Ni-jwieërt veur 't iers geneump es apaarte hierlekheid. Dees hierlekheid bleef bestoon tot aon de Fransen tied. In d'n tied vaan de Rippubliek vaan de Zeve Vereinegde Nederlen is Ni-jwieërt nog inkel kiere vaan hier verwisseld: in 1701 kaom 't aon de Rippubliek, in 1715 weer bij de Oosteriekse Nederlen.
Tana (Nórwaeg)
thumb|De ligking van Tana in de pervincie Finnmark. Tana is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Finnmark in Nórwaeg. De gemeinte had 3.006 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 4.055,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 0,7. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 2025.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 5,8% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Friends
Friends is 'n Amerikaanse tillevizieserie gemaak door David Crane en Marta Kaufmann, oorsjpronkelik oetgezónje door NBC en geproduseerd door Warner Bros., Television en Bright/Kaufmann/Crane Productions. In de Vereinegde Staote kwoom de eerste aaflevering, The One Where Monica Gets A Roommate, baeter bekend es The One Where It All Began, op 22 september 1994 oppe tillevizie. De letste aaflevering, The Last One, waerde in de Vereinegde Staote op 6 mei 2004 oetgezónje.
Inhaad
De serie dreijt om ein groep van zes vrunj: Rachel Green, Ross Geller, Monica Geller, Chandler Bing, Joey Tribbiani en Phoebe Buffay. De zes twintjigers wone en wèrke in Manhattan, New York. Es 't verhaol begint, haet Rachel net häör verloofde Barry veur 't altaar achtergelaote en is ziej same gaon wone mit häör beste vriendin oet häör kienjertied, Monica. 't Tweetal woont in ein vledding taengeneuver det van Chandler en Joey en ze trèkke väöl op mit Monica's broor Ross, dae pasgeleje gesjeije is van zien lesbiese echgenote. Daonaeve is d'r Phoebe, Monica's eks-hoesgenote. 't Verhaol sjpeelt zich aaf in versjillende vleddinge. Veural in det van Monica waerd väöl belaefd, mer ouch in det van Ross en det van Chandler en Joey. Daonaeve bringe ze ouch väöl tied door in 't koffiehoes om de hook van häör vleddinge, Central Perk.
Naodet ze nao de sjtad is verhoes, krieg Rachel häör eerste baantje es serveerster in 't koffiehoes. Later waert ziej assistente veur 'n inkouper en personal shopper biej Bloomingdale's en daonao inkouper veur Ralph Lauren. Monica zeukt nao häör sukses in de eerste sezoene, mer vinjt oeteindelik werk es sjef-kok in ein gerespekteerd resterant. Chander werkt ziene waeg omhoog in de informatieverwerking, mer kriegt in de letste twee sezoene ein baan in de reklamewerreld, naodet hae ontsjlaag haet genaome biej zien veurige baan. Nao 'n wisselend suksesvolle karrière, krieg Joey oeteindelik ein vaste baan biej ein soap, wovan hae eerder in de serie ontsjlage woor. Hae haet ouch väöl biejbaantjes, worónger 't 'ontklauwe' van katte. Paleontoloog Ross waert in sezoen zes oeteindelik hoogleraar. Phoebe haaj werk es masseuse en singer/songwriter. Ziej haaj echter net wiej Joey ouch väöl biejbaantjes.
De verhaollien volgt de knipperleechrelasie tösse Ross en Rachel en later in de serie ouch ein óntwikkelende relasie tösse Chandler en Monica.
De serie gebroekt non-stop humor (mit lachbenj) diej meistal gein relasie haet mit 't plot. Sommige grappe höbbe te make mit seksualiteit, politiek en insinuaties. 't Programma richtte zich vaak op serieuze kantje, zo-es breuke tösse koppels. Ironie, veurnamelik de inbring van akteur Matthew Perry, waert vaak gebroekt. D'r waert ouch väöl gebroek gemaakt van running gags euver de versjillende personages.
De serie goof akteurs diej in 't verleje aktief wore de kans om weer regelmaotig in de sjienwerpers te sjtaon. Elliott Gould sjpeelde de vader van Ross en Monica. Marlo Thomas (bekènd van That Girl) sjpeelde Rachels moder. De themameziek van de serie, I'll Be There for You van The Rembrandts, waerde ein grote hit naodet ein dj oet Tennessee same mit The Rembrandts ein track maakte 3 minute en 't op de radio aafsjpeelde. In de Vereinegde Staote kwoom 't oeteindelik op nummer 17 in de Billboard Top 100.
De populariteit van de serie waas zo groot det de zes hoofrólsjpelers aan 't inj van de serie 1 miljoen dollar per aaflevering betaald krege. Advertenties tiedens de letste aaflevering, diej door 53 miljoen miense bekeke waerde, kostten in de Vereinegde Staote 2 miljoen dollar veur ein spotje van 30 sekonde.
Productie
Al sjpeelt de serie zich aaf in Manhattans Greenwich Village, is d'r opgenaome in Californië. De boetekantj van 't gebouw is echter waal gefilmd in Manhattan, op Grove en Bedford Street in the Village. Gein inkele scène wo-in de akteurs te zeen zin, is opgenaome in New York. Zelfs de aopening van 't programma is opgenaome in ein fontein op 't terrein van Warner Bros in Californië.
Gedurende bienao 't ganse eerste sezoen woor d'r gein sjtraot boete Central Perk, sjlechs ein gesjilderde achtergrondj. De crew haaj de rame wazig gemaak en haaj inkele plantje veur de rame gezat om dit te verberge.
't Merendeil van de sitcom waert veur 'n laif-publiek gefilmd. Allein tiedens 't filme van de cliffhangers waert 't publiek oet de sjtudio verwijderd, zodet de oetkóms van de cliffhanger neet bekend zou waere.
Aafleveringe
Ein aantal scènes diej opgenaome ware zin later verwijderd (sommige daovan zin te bekieke op YouTube). In de aaflevering The One Where Rachel Tells, wo Monica en Chandler op huweliksreis gaon, is Monica jaloers op 'n anger pas getrouwd koppel. Det sjtuk verving 'n angere scène, dae d'roet geknip woor. In dae scène maakt Chandler ein grap euver det hae bomme biej zich zou höbbe, woorop hae door de bewaking opgepak waert. Dae scène is d'roet geknip omdet dae twee waeke nao 11 september zou waere oetgezonje.
Rólverdeiling
Cox waerde eers gevraogd veur de ról van Rachel, mer euvertuugde de producers d'r later van det häör perseunlikheid baeter paste biej 't personage Monica, de rol diej de producers eers haaje oetgekaoze veur Jennifer Aniston. Aniston vonj echter ouch det ziej eerder gesjikt waas veur Rachel den veur Monica.
De programmaserie waerde ouch bèkend door häör ongebroekelikke saamheurige akteursploog. De zes hoofrólsjpelers sjpanden zich d'r veur in om te zorge det neet ein van de sjpelers ging euverheerse. Ein veurbeeld hiejvan is det ziej allemaol ofwaal neet, ofwaal veur dezelfde kattegerie van 'n priesoetreiking genommineerd wilde waere. Ze wilde ouch allemaol 'tzelfde salaris. De akteurs waerde zelfs zon goje vrunj det gasakteur Tom Selleck zich soms zelfs boetegesjlaote veulde.
't Personage Ursula (Phoebes tweelingzöster) versjeen veur 't eers in de sitcom Mad About You es serveerster. Kudrow sjpeelde Ursula in zowaal Mad About You es in Friends. De makers van de serie wore aanvankelik neet van plan om veur Phoebe ein tweelingzöster te make, mer ze voogde 't personage toe om oet te ligke woróm Kudrow versjeen in twee series op dezelfde zender. Op 'n bepaald moment versjene Mad About You en Friends in de Vereinegde Staote zelfs allebei oppe donderdigaovindj.
Culturele impakt
Friends haet op sommige gebiedde zien biejdrage geleverd aan de cultuur, veurnamelik op 't gebied van taal en mode. 't Gebroek van "so" es de beteikenis veur "very" en "really" (veurnamelik in de Vereinegde Staote) is neet oetgevonje door ein sjriever van Friends, mer 't is waal zo det 't grote gebroek van 't waord in de serie 't gebroek in 't alledaagse laeve haet bevorderd. Daonaeve waert 't hel kake van de zin I know! (in de serie veurnamelik door Monica) vaak gebroekt. De serie haaj daonaeve ouch ein impakt oppe mode en haordracht. 't Kapsel van Rachel waerde väöl gekopieerd. Joey Tribbiani's aopeningszin How you doin'? waerde ein populaire aopeningszin in de Vereinegde Staote. De serie waas ouch de inspirasie veur de culturele meme van de gelamineerde lies.
De oetsjpraok "Ross en Rachel" waert ouch vaak gebroek om ein knipperleechrelasie mit ein "gesjiedenis", of in ein situasie as "Zit geur noe ech oetrein of es Ross en Rachel oetrein?". Deze grap waert ouch gebroek in Scrubs. De sjoonmaker besjrieft J.D.'s relasie es "neet ech Ross en Rachel", waat echter bliek te gaon euver twee angere werknaemers in 't ziekehoes.
Kieksiefers in de Vereinegde Staote
De 66 minute doerende letste aaflevering waerd door Entertainment Tonight genumd es 't grootste tv-moment van 't jaor 2004 en 't waas 't op ein nao bès bekeke programma. 't Enige programma mit meer kiekers waas de Super Bowl. 't Versjloog echter neet de kieksiefers diej de angere finale-aafleveringe kriege, wiej M*A*S*H (106 miljoen), Cheers (80,4 miljoen) of Seinfeld (76,3 miljoen). 't Waas zelfs neet de meist bekeke aaflevering van Friends. Det woor namelik ein aaflevering oet sezoen 2, The One After the Superbowl, dae oetkwaam op 28 jannewarie 1996 en 52,9 miljoen kiekers trok. Tiedens 't 2001-2002 sezoen waas Friends 't bès bekeke programma van de Vereinegde Staote.
Friends in Nederlandj en Belsj
In Nederlandj waerde de serie oetgezonje door ónger angere Veronica, NET 5, Yorin, RTL 5 en Comedy Central. In 2000 won de serie ein Zilvere Televizier-Tulp veur 't beste boetelandjse programma van det jaor.
In Belsj waert de serie oergezonje door de Vlaamse zender VIER. Vreuger waerde Friends oetgezonje op VIJF.
Sins 1 jannewarie 2018 is de komplete serie te zeen op Netflix in Belsj en Nederlandj.
Joey
Nao 't inj van de serie in 2004 waerde de spin-off Joey gemaak. Van de 46 gemaakte aafleveringe zónj NBC d'r sjlechs 38 oet, en op 15 mei 2006 veel 't dook.
Prieze
Golden Globe Awards
People's Choice Awards
Screen Actors Guild Awards
FIFA
thumb|Hoofkerteer vaan de FIFA in Zürich. thumb|De zès oonderfidderaties vaan de FIFA. Grijs len zien neet bij de FIFA aongeslote. De FIFA (voloet (Frans) Fédération internationale de Football Association) is 't wereldwied regulerend orgaon veur voetbal, strandvoetbal en zaolvoetbal. De FIFA woort in 1904 opgeriech veur de continentaol Europese sportboonde vaan Nederland, Belsj, Zwede, Denemarke, Duitsland, Fraankriek, Zwitserland en Spaanje. De nationaol boonde vaan 't Vereineg Keuninkriek (Ingeland, Sjotland, Wales en 't nog vereineg Ierland) slote ziech korten tied later aon. Allewijl (2022) zien 211 nationaol boonde bij de FIFA aongeslote: zoe good wie alle zelfstandege len en nog diverse neet-zelfstendege territoria mèt eige voetbalèlftalle. De federatie is verdeild in e zèstal continentaol federaties: de AFC (Azië), de CFA (Afrika), de CONCACAEF (Noord- en Midde-Amerika zoewie 't Caribisch gebeed), de CONMEBOL (Zuid-Amerika), de OFC (Oceanië) en de UEFA (Europa).
1609
1606 - 1607 - 1608 - 1609 - 1610 - 1611 - 1612 thumb|right|200px|De Banda-eilenj thumb|right|200px| Galileo Galilei, boewt ziene eësjte telescoop thumb|right|200px| Henry Hudson, óntdèk de Hudson Revier
FIFA
De FIFA zörg veur de regels vaan 't voetbalspeul, die in oonderling euverlègk weure vasgestèld. Veraanderinge aon de regels mote centraol weure goodgekäörd. Ouch regelt ze 't Wereldkampioensjap hierevoetbal en damesvoetbal, die allebei um de veer jaor weure gehawwe. De organisatie hèlt ketoer in Zürich (Zwitserland). Sinds jaor en daag heet de FIFA 'ne bedinkeleke naom es bedrief boe 't groet geld regeert en boe corruptie aon de orde vaan d'n daag is. Veural d'n tied boe Sepp Blatter veurzitter waor (1998-2015) weurt sterk mèt sjendaole geassocieerd.
Diego Rodríguez de Silva y Velázquez
thumb|Zelfportrèt vaan Deigo Velázquez. Diego Rodríguez de Silva y Velázquez, in de vouksmoond meistens bekind es Diego Velázquez (Sevilla, Andalusië 6 juni 1599 bis Madrid, 6 augustus 1660), waor 'ne Spaonse sjèlderkönseneer, veural bekind es de hoofsjèlder vaan de rechbaank vaan Keuning Philip IV. De mieste historici zien 't d'r euver eins tot Velázquez 'n hel leve had. Heer trojde, cóntra zienen eige wèl. Mèt zien vrouw had heer twie dochters. Heer hiemelde op zien 61e, hendeg aajd veur deen tied, naodat d'r, vergeleke mèt aander intieds collega's, oongenuteg väöl sjildereije gemaak had, boeoonder 't bekind sjilderij "Las Meninas" oet 1656. Velázques steit allewijl bekind es mesjiens wel de belaangriekste sjèlder dee behuurt bis de Barok. Bis allewijl heet heer nog ummertouw 'n groet invlooj op de köns. Zoe waor Velázquez veur väöl groet Einentwintegste iewse sjèlders 'n groet sprunk. Hei oondervalle aon beispeul Pablo Picasso, Francis Bacon en Salvador Dalí.
Diminutief
't Diminutief (ouchwel 't verkleinwoord vaanoet 't Nederlands) is 'ne radix (wortel of groondwoord) dee is umgevörmp um in minder maote vaan de radix-beteikenis aon te geve, um de kleinegheid vaan 't objek de benaodrökke mer ouch, in väöl taole die diminutieve hantere, um e geveul vaan intimiteit of foemele aon te geve.
Zjus wie in de meiste Germaonse taole, wie Nederlands en Duits, krijg 'ne radix in de diminutieve vörm altied 'tzelfde geslach: neutraol ofwel oonzijeg. Dit zit grammaticaol evels ingewikkeld, umtot me nao de diminutieve kin riffere mèt 't geslach vaan de radix. Zoe kin me zigke "'t Vruike is kraank: zie is kraank (want e vruike kump vaan  ' n vrouw) mer ouch " ' t Vruike is kraank:  ' t is kraank". In väöl Germaonse taole, wie 't Nederlands, is dit oongebruikelek. In die taole geit me altied oet vaan de radix (zie is kraank, noets  ' t is kraank).