cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Waffel
Gebruuk
Waffele were, neve Limburgse vla, ouch mèt de kèrmes gegete in Limburg. 'n Gewoon waffel weurt mèt de heng gegete. Luukse waffele were werm gegete en Brusselse waffele were geserveerd mèt 'ne flinke poes sjlaagroum, aarbeie, jam of poejersoeker d'r op. Dees waffele èt me mèt mets en versjèt in repe gesjneje. Reep veur reep sjuuf me ze dan mèt de heng nao binne. De Noord-Nederlandse waffel ies 'n sjtök dunner en weurt kniepertie geneump. Ze weurt rónd de jaorwieseling gegete.
Kroatisch
't Kroatisch (Kroatisch: hrvatski) wert gekald in Kroatië en Bosnië-Herzegovina. 't Kroatisch, wie dat an de kust wert gekald, is 'n toeënsjpraok, zjuus wie 't Limburgs dat is.
Waffel
Soorte waffele
thumb|275px|left|Luukse waffele De meiste waffele zin van boete krokant en van binne sjmeuiig. Neve hel en krokante waffele besjtoon d'r ouch nog platte, hel, dieke en dun waffele. 'n Paar soorte: en zachte waffele:
In de winkel zint diverse veurverpakde waffele te kriege zoa-es soekerwaffele en vanillewaffele.
Kroatisch
Evels blieve al de variante ónderein te versjtaon, boete messjiens einege Kroatische dialekte (meh veur de Kroatische standaardsjpraok gelt dat neet). De sjpraok wert in Latiens sjrif gesjreve.
Waffel
Recep
Veur ongevaer 30 - 35 miedeldieke zachte waffele
Nuèdig:
Dit allenei dooreinmenge, eventueel in ’t keukemesjien. (Eventueel bie de lètste sjlaeg 250 gram reziene dedoor heen reure veur extra völling). Laot eine sauslepel besjlaag op ’t heit waffeliezer loupe. Klap ’t waffeliezer toe en bak ongevaer 2 minute per waffel. Eventueel mislökde reste mèt ein versjèt oet ’t iezer kretse. Laot eder waffel effe röste en aafkeule op 'ne ruèster, veurdat ze de bewaartrommel ingeit.
Trivia
Vanwege 't sjnel proces van 't bakke, 't ope en toegoon van de bakplate, weurt van emes, dae väöl aan 't woord ies gezag dat 'r 'n (groate) waffel haet.
of de variant: Zalig nuuj jaor, de waffel is klaor, en höbs se gelök dan kries se e sjtök
Bourgondiërs
thumb|250px|Sigismund, köning van de Bourgondiërs, fresco in de Driejvöldighèèdskèrk in Konstanz, gemakd tösje 1417-1437 De Bourgondiërs waore 'ne Oost-Germaanse sjtam dae oorsjpronkelek in Scandinavië laefde. In d'r örsjte ieëw waor Pole hön laefgebied en in d'r driejde ieëw bereikde ze d'r Rien. Nao de volksverhuzing vanaaf d'r viefde ieëw vestigde ze zich an de Rhône in 't gebied dat later Bourgondië geneumd zow waeëre. Vanaaf d'r zaeëvende ieëw werre ze opgenaome in 't Frankeriek.
Oonder köning Sigismund (516-524) gónge de Bourgondiërs aoëver van 't arianisme nao 't katholicisme. Later is Sigimung hèllig verklaord.
De taal van Bourgondiërs behoert töt 't Oost-Germaans, 'ne tak van de Germaanse tale dae is oetgesjtorve. In 't Bourgondisch is ooch niks op sjrif behaowe. Wulfila, 'ne West-Gotische bisjop, sjreef evvel waal in 't West-Gotisch 'n biebelvertaling, d'r Codex Argenteus. 't Nibelungenlied gèèt över d'r sjtried tösje de Hunne en de Bourgondiërs.
Vale gier
thumb|Vale gier De vale gier (Gyps fulvus (Hablizl, 1783) ) is 'ne vogel oet de orde stoetveugel (Falconiformes), oet de familie sperwers (Accipitridae) en oet 't geslach vaal giere (Gyps). 't Is de groetste vogel dee me in Europa kin vinde.
Uterlek
'r Heet 'ne kleine kop, dee in de vlöch kroomp nao oonder hingk, hiel groete, dèks dreihooksvörmeg oetziende vleugele en 'ne korte, aofgesnoje oetziende start. Heer is dudelek breier vaan vleugele en korter vaan start es de baardgier (Gypaetus barbatus). Jóng vaal giere zien duusterder es volwasse bieste. Volwasse vaal giere höbbe witte oonshaore aon de kop en de haos en witechteg kroeshaor um de nak.
Umvaank
Zie vleugelspan bedreug 2,40 tot 2,80 meter, zien lengde 0,95 tot 1,05 centimeter, zie gewiech 4 tot 6 kilogram.
Leefwijs
De levesverwachting bedreug daarteg tot veerteg jaor. Nao 5 tot 7 jaor is 'r geslechsriep. Heer breujt tösse januari en miert, boebij de eier tösse midde januari en begin februari gelag weure. De breujtied doort 52 tot 58 daog en de nestelingstied 110 tot 120 daog. 't Lègksel besteit oet mer ein ei. Heer veujt ziech veural mèt aos, meh es 'r hoonger heet vèlt 'r ouch wel levende bieste aon. Vaal giere kinne losse kolonieë vörme en zien euver 't algemein hiel getrouw aon hun standplaots. Heer zwermp dèks oet in grópe vaan mierder veugel. Me vint 'm in de ierste plaots in de berg, meh ouch wel in vlakke gebiede.
Verspreiing
thumb|250px|Boe de vale gier veurkump De vale gier kump nog veur in Marokko, Algerije, Spanje (roond de 8.000 breujpare), Sardinië, langs de Adriatische kös, nao 't zuie touw ouch wied in 't binneland vaan de Balkan. 'r Is wijer verspreid in Griekeland (roond de 450 pare), Turkije, aon de ooskös vaan de Middellandse Zie en gans wijer oostelek in Arabië en Iran tot in India. Heer dringk in 't wèld al door tot in Oosteriek en kump ouch ummer mie veur in de Franse en Zwitserse Jura. In de winter euverwintere veural jóng exemplare dèks in Afrika ten zuie vaan de Sahara.
Oondersoorte
't Gief twie oondersoorte: Gyps fulvus fulvus, die in Europa, 't Kortbij Ooste en 't Midde-Ooste veurkump, en Gyps fulvus fulvescens, in 't Wied Ooste (Afghanistan, Pakistan en India).
Bron
Dit artikel is gooddeils vertaold oet 't corresponderend Duits artikel.
Oratorium
'n Oratorium is e dramatisch meziekstök zoonder enscenering en es regel mèt 'ne religieuze inhaajd. 't Hoof neet per se 'n liturgische functie te höbbe. 't Genre leefde veural in de barok.
't Oratorium oontstoont in 1600 mèt Rappresentatione d'Anima, et di corpo vaan Emilio de' Cavalieri. Dit werk waor gebaseerd op 't oonderzeuk vaan de Florentijnse Camerata, zjus wie de ierste opera's vaan Peri en Caccini die in dezelfden tied vaan de groond kaome. In d'n theocratische Kèrkeleke Staot waore mythologische verhaole evels neet acceptabel, en waor me vaan buunwerke ouch neet zoe gestiech. Zoe oontstoont 't oratorium es 'ne specifiek kèrkeleke vörm vaan opera.
In de loup vaan de zeventienden iew woort 't genre populairder in Italië, en kraog 't ouch veuj aon de groond in Duitsland. Bekind woort beveurbeeld 't Keersoratorium vaan Johann Sebastian Bach. Ouch de passie krijg bij Bach de vörm vaan 'n oratorium. In hunnen tied nog bekinder woorte de Ingelstaolege oratoria vaan Georg Friedrich Händel, dèks op Biebelse thema's. Zie bekindste oratorium is de Messiah.
Nao de barok raak 'n genre in oonbruuk. Es componiste al oratoria sjrieve, besteie ze dao dèks wieneg aondach aon. Teikenend is beveurbeeld Davide penitente (KV 469) vaan Wolfgang Amadeus Mozart, wat neet langer is es 'n cantaat en boevaan de meziek vaan 'n aander werk kump (de Mès in c, KV 427). Roond dezen tied evels kump 't oratorium obbenuits oonder de aondach. Iers gebäört dat op initiatief vaan de mecenas Gottfried van Swieten. Kort daonao lègk Joseph Haydn ziech, geïnspireerd door 't werk vaan Händel, touw op 't sjrieve vaan twie oratoria, Die Schöpfung en Die Jahreszeiten. Dees twie late werke weure tot 't bèste gerekend wat Haydn heet gesjreve. 'n Bezunderheid aon Die Jahreszeiten is wijers, tot dit oetzunderlek e wereldlek thema besjrijf.
In de negentienden iew weure noe en daan nog oratoria gesjreve. Felix Mendelssohn maak ziech verdeenstelek mèt d'n Elias en de Paulus, klaorbliekelek op Biebelse thema's. Robert Schumann sjrijf Das Paradies und die Peri, noe neet mie zoe dèks oetgeveurd meh in de negentienden iew zier populair. In dezen tied weure ouch massaol oratoriumvereineginge opgeriech, groete koere die ziech touwlègke op 't oetveure vaan veural awwer werke. Me vint zoe'n koere noe nog väöl in Ingeland, Duitsland en Nederland.
Micronesië
Micronesië is 'n eilandjgroep in de Groten Oceaan, die same mit Polynesië en Melanesië Oceanië vörmp. Micronesië weurt ómsjlaote door de Filipiene in 't weste, Indonesië in 't zuudweste, Papoea-Nuuj-Guinea en Melanesië in 't zuje en Polynesië óm 't zuudooste en ooste.
't Waord Micronesië kump van 't Grieks: μικρος (mikros "klein") en νησος (nisos, "eilandj").
Eilenj
De volgende eilenj en eilandjgruup waere tót Micronesië geraekend:
Fjoeal
De fjoeal is e snaorinstermènt mit veer snaore. 't Is 't kleinste lid vanne fjoealfemielje en haet 't hoogste bereik. De klank wuuertj veurtgebrach dore snaoren in trilling te bringe mit 'ne striekstek (arco) of door te tokkele mitte vingere (pizzicato). d'n Houtere klankkas deentj veur 't geluid vanne trillendje snaore te versterke. De fjoeal wuuertj meistes bespeeldj door 'm tösse de kin enne sjouwer te klemmen en mitte vingere vanne linkse handj de snaoren aaf te drökke taenge de ebbenhoutere toets veur zoea de snaor te verkórte (en dus hoger te laote klinke).
Moeër (Berlien)
D'r Moeër in juni 1989|250px|thumb Kaart mèt 't verloop van d'r Moeër|250px|left|thumb D'r Moeër sjèjde van 13 augustus 1961 bies 9 november 1989 West- en Oost-Berlien vanèè. D'r Berliense Moeër waor 45,3 km laank en e oonderdeel van de Duutsj-Duutsje grens. D'r Berliense Moeër waor 't bekèndste symbool van d'r Kouwe Kreeg en de deling van Duutsjland. Tiedens vluchtacties bie d'r Berliense Moeër zeunt oongeveer twieëhoonderd luuj öm 't laeve kaome.
Wincrange
thumb|right|200px|Ligking vaan Wincrange, in Luxemburg Wincrange (Luxemburgs: Wëntger, Duits: Wincrangen, Wintger) is 'n gemeinte in 't kanton Clervaux, Diekirch, Luxemburg.
Geografie/Demografie
left|thumb|150px|'t Kèrkplein vaan Wincrange De gemeinte tèlde op 1 januari 2016 4.141 inwoeners, en heet 'n deechde vaan 36,5/km². Wincrange heet 'n oppervlak vaan 113,36 km².
Gemeinte
De gemeinte Wincrange besteit oet veertien plaotse.
Kreis Warendorf
200px|thumb Kreis Warendorf is 'ne krink (Kreis) in 't noorde vaan Noordrien-Wesfale (Duutsland), tege Nedersakse aon. Dit Wesfaals distrik ligk in 't Regierungsbezirk Münster, de hoofplaots (de stad mèt de Verwaltungssitz) is Warendorf. Behurende bis eine vaan de 31 kring in Noordrien-Wesfale (de 23 stei zoonder krink weure neet mètgetèld), heet 't 'n oppervlak vaan 1.319,41 km², 'n inwoenertal vaan 272.623 en 'n bevolkingsdeechte vaan 207 de veerkante km (volgens de census op 31 dec 2013). Edere Noordriens-Wesfaalse krink weurt geriegierd door 'ne landraod (Landrat) in de hoofplaots. In Warendorf weurt 'n dialek gesproke dat Nedersaksisch is. De in 1975 opgeriechte Kreis had in de aofgelaope 't lètse kwaart vaan de 20e iew 'n steigend demografisch oontwikkeling, mèt 242.195 in 1975 en 283.395 in 2005, mer 't goof weer 'n daoling, door de vergriezing, in de vreuge 21e iew (278.145 in 2010, 272.623 in 2015).
Kwik
Kwik of kwikzilver is e sjemisch element mit 't symboeal Hg (van 't Griekse hydrargyrum) en 't atoeamnómmer 80. 't Is e zilverwit euvergangsmetaal det es ènsigs metaal ouch bie kamertemperatuur vleujbaart is.
De naam "kwik" is aafgelèdj van 't Aadnederlandjs waord quick, det "laevetig" mèntj; 't Ingels quicksilver mèntj den ouch van oearsprónk "laevetig zilver", aangezeen 't vleujbaart is.
Toepassinge
Inne industrie wuuertj kwik veural gebroek veur lektrik- en lektronische toepassingen en in alderlei verbinjing. Toet óngevieër 't ènj vannen twinjigsten ieëf woort kwik väöl gebroek in thermomaeters en baromaeters. Vanwaenge de vergiftigheid van dit element is 't veur dees toepassing ummertoe wiejer in ónbroek geraak. Anger toepassinge zeen:
Politeia
Politeia (Aajdgrieks:  Πολιτεία), ouch dèks (Plato zien) Rippebliek of (Plato ziene) Staot genömp, is 't bekinste wirk vaan Plato en ein vaan de bekinste wirke vaan de Aajdgriekse filosofie en ethiek, gesjreve roontelum 380 v. Chr.. In Politeia besjrijf Plato zien eige utopia en stèlt heibij de hoofvraoge: Wat is zjus (en oonzjus) en rechveerdegheid (en oonrechveerdegheid)? En boerum gedraag me ziech euver 't algemein rechveerdeg (is de maotsjappij of is 't 't Gooi wat in eder mins zit)? Zien doel is 't definiëere vaan rechveerdegheid en 't oetlègke boerum rechveerdegheid de meuite weerd is in en vaan ziechzelf.
Book I
Hei-in weurt de vraog gestèld wat 't versjil is (en óf 't wel e versjil gief) tösse sociaal/politieke rechveerdegheid en individuele rechveerdegheid.
Book II, III en IV
Hei-in weurt de rechveerdegheid gepresentiert es 'n hermenie in 'n structureel politiek liechaom. Um te begriepe wie heer de klasse verdeilt in zien utopia, mót me iers begriepe wie heer in dees reeks beuk oetlègk wie de ziel in mekaar steek. De ziel heet heer opgedeild in drei stökker: Heibij voog Plato touw tot de zjuste ziel de reije of logika geliekstèlt aon de dapperheid en de appetiet of appetitieve weigert. De oonzjuste ziel stèlt de dapperheid geliek aon de appetiet en ofwel negeert de reije ofwel gebruuk de reije um de appetitieve doele te haole. Plato vergeliek de ziel vervolges mèt de maotsjappij (staot of politeia). De zjuste ziel en zjuste maotsjappij is rechveerdeg: de staot vaan 't gehiel, boe-in eder deil zien functie vervölt en neet perbeert ziech te vermenge mèt de functies vaan aander deile. De oonzjuste ziel en oonzjust maotsjappij is daomèt oonrechveerdeg: de tegeneuvergestèlde staot vaan 't gehiel, meisten specifiek besjreve es 'ne staot (zoewel gemeint es de status vaan de ziel es de politieke term staot) boe geluusterd wuert nao appetiet, en de logica negeert of gebruuk veur 't plezeer. Plato geit nog wijer door de dreideiling vaan de ziel exak euver te zètte nao de drei klasse vaan zien utopia: Plato concludeert tot rechveerdegheid 'n prinsiep vaan specializatie is. Op 't ind van book IV maak heer de ziel geliek aon de klasse, wie heer ouch de zjuste individueel geliek stèlt aon de zjuste maotsjappij.
Book VIII en IX
In de lètse twie beuk kump heer oetindelek bis de conclusie tot 't wönselek is um zjust te zien. Heiveur gebruuk heer in Book IX drei argumènte:
Indnoot
Plato laot 'n opvallende indnoot achter, boe-in heer zeet tot alle poëte geband mótte weure oet ziene staot. Zie immitere 'n immitatie (dit geit trök nao de ierder genömde Allégorie vaan de caverne) en immitere daorum oonzjuste inclinaties. Poëzie is dus oonzjust.
Soemerisch
400px|thumb|'n Lies tempelgifte oet de 26en iew veur Christus. De inscriptie gebruuk de monumentaole stijl, 'nen daan al formele en awwerwètse variant vaan 't nagelsjrif, boe de oersprunkeleke beeldteikes nog väöl beter te herkinne zien es in de alledaogse variant. 't Soemerisch (inheimse naome 𒅴𒂠 eme-g̃ir, eme-gi) is 'n aw taol die gesproke woort door de Soemeriërs, in d'n tied vaan de Soemerische besjaving, in Mesopotamië. De traceerbaar historie vaan 't Soemerisch geit trök tot 3100 v.Chr. Nao 2300 v.Chr. - 't memint tot d'n Akkadische keuning Sargon de Soemerische stadsstaote vereuverde - begós 't Soemerisch es volkstaol plaots te make veur 't Akkadisch, meh de Babyloniërs en Assyriërs (de sprekers vaan 't Akkadisch) bleve 't Soemerisch nog tot oongeveer 't begin vaan de christeleke jaortelling gebruke es klassieke taol, in de religie, in de wetensjap en in al wat es 'verheve' gool, wie dat in de middeliewe en 't humanisme in Europa mèt 't Latien gebäörde.
De mieste Soemerische tekste zien administratief of commercieel vaan aard, meh ouch literair werke wie 't Gilgamesj-epos, de legende vaan Ut Napishtim (analoog aon 't verhaol vaan Nowee!) en de odes vaan Enheduanna (de ajds bekinde literatuur, en ouch de alderierste diechteres vaan wee v'r de naom kinne) zien in dees taol gestèld. 't Soemerisch woort gesjreve in 't nagelsjrif.
De ISO-639-code vaan 't Soemerisch is <tt>sux</tt>.
Lies van börgemeestesj van Bèngelder
Bèngelder waor tot 1982 'n zelfsjtendige gemeente en haet de nieëkste börgemeestesj gehad:
Soemerisch
Oontwikkeling
Me oondersjeit in 't gemein de volgende tiedvakke:
Lies van börgemeestesj van Bèngelder
Bron
Dit artikel is euvergenómme van 't corresponderend Nederlandstalig artikel.
Soemerisch
Oontwikkeling
Umtot 't Soemerisch gein bekinde verwante heet (zuug direk oonder), is 't neet meugelek um op de klassieke meneer e proto-Soemerisch te reconstruere. Me kin evels wel oet later taolfases get zègke euver wie de taol veur de literairen tied waor. Vaan diverse versteinde constructies en achterveugsele meint me tot ze iejer productief zien gewees, en verawwerde wäörd kinne wijer leve in samestèllinge.
Genealogische en morfologische classificatie
De Soemerische taol is sterk agglutinerend vaan karakter: wiedoet de mieste betrèkkinge weure aongegeve mèt korte affixe, woedoor wäörd dèks laank en gecompliceerd zien. 't Soemerisch is ouch ergatief: 'n handeling weurt vaanoet e passief aspek bekeke.
Dialekte
thumb|300px|Soemerische stadsstaote. Tösse Shuruppak (noordkant) en Umma en Uruk (zuidkant) leep 'nen isoglossebundel.
Noord-Zuidverdeiling
Door e gebrek aon gegeves heet me gei compleet beeld vaan de Soemerische dialekte. Wel gaof 't sjijns 'n verdeiling in noordeleke en zuileke dialekte. 't Noordelek dialek woort gesproke (of entans opgesjreve) in Nippur, Adap, Shuruppag en Isin, dewijl 't zuielek dialek ziene basis heet in Lagash, Umma, Ur en Uruk.
In de zuieleke stei gaof 't vocaolhermenie tösse de woordstam en de prefix, es de lèste 'n /e/ daan wel /i/ bevatde: bij de /a/ veel de keus op /e/, bij geslote vocaole (/i/ en miestens ouch /u/) had /i/ sterk de väörkäör. In de noordeleke stei treujt dat versjijnsel neet op. Aander versjèlle zien 't veurkoume vaan 't passief-partikel (a)l- in 't noorde en 't gebruuk vaan de comitatief in de functie vaan terminatief (zuug oonder bij 'grammair').
In 't Laat-Soemerisch beginne de aw versjèlle te vervlake, meh door de oontwikkeling vaan de taol oontstoon ouch nui versjèlle. 't Foneem /t͡sʰ/ geit in 't noorde mèt d samevalle, in 't zuie evels mèt r. In 't Nui-Soemerisch is 't zuielek dialek d'n algemeine standaard gewore, ouch in 't noorde. De typisch zuieleke vocaolhermenie verdwijnt evels wel.
Geslachtelek taolgebruuk
In literair tekste praote vrouwlui aanders es manslui: ze vervaange 't foneem /ŋ/ door /m/. Dit kin bès ech zoe zien gewees. In de modernen tied doen de spreeksters vaan 't Tjoektsji zjus zoeget. 't Gief evels nog aander meugeleke verklaoringe. In diverse pos-klassieke Indische tekste praote manslui Sanskriet en vrouwlui Prakriet; dit waor zeker neet ech zoe. De vrouweleke /m/ kin dus, boete e sociolek, ouch gewoen 'n buunconventie zien gewees. De meneer vaan praote vaan de vrouwlui in sjrifteleke bronne woort eme-sal geneump, lètterlek 'verfijnd taolgebruuk'.
Klaanklier
De klaanke vaan 't Soemerisch mote weure gereconstrueerd vaanoet 't Akkadisch. Es gevolg daovaan is 't klassiek belöl vaan de Soemerische klaanke veural gebaseerd op 't Laat-Soemerisch (dus nao 2000 v.Chr.). Ouch de gebrukeleke transcriptie is dao-op gebaseerd. In de bleujtied vaan de taol waor de klaanklier evels wezelek aanders, wie me kin opmake oet vreug lienwäörd in 't Akkadisch.
De klaanklier vaan 't Klassiek Soemerisch zaog naoventrint zoe oet:
De weerde vaan /t͡sʰ/ is pas rillatief laat vasgestèld. Door zien anomaol oontwikkeling in later Soemerisch (zuug oonder) zaoge awwer generaties soemerologe hei 'ne cluster /rd/ in.
't Gaof veer vocaole, /a/, /e/, /i/ en /u/. Op groond vaan lienwäörd in 't Akkadisch nump me aon tot 't e fonemisch versjèl tösse korte en lang vocaole gaof, meh dat versjèl woort neet oetgesjreve.
't Soemerisch had 'n sterke neiging tot vocaolhermenie binne woordstamme en, wie bove opgemerk, in minder maote ouch tösse woordstamme en achterveugsele. In e zier groet aontal twielèttergrepege, einstammege wäörd steit twie kier dezelfde lètter (zalag 'helder zien', eme 'tong', g̃iri 'voot', tukul 'waope'). Wie sterk die neiging waor, bliek veural oet lienwäörd die 't (later) Soemerisch oet 't Akkadisch heet: gada oet kitūm 'linne'; libir oet labirum 'aajd zien' (-um is in 't Akkadisch d'n oetgaank veur de nominatief; in oontlienienge verdwijnt dee um plaots te make veur de eige Soemerische oetgeng).
Syllabe kóste mer twie petroene volge: CV en CVC. Soemerische wäörd móste dus mèt eine consonant beginne en in 't midde vaan e woord mochte neet mie es twie consonante nao-ein koume. Allebei heet de taol gemein mèt de Semitische taole. Naotot de (fonemische) glottisslaag, de /h/ en de /j/ verdwene, köste wäörd ouch mèt 'ne vocaol beginne.
De klemtoen laog woersjijnelek op de lèste syllaab. Veur zoewied me kin naogoon, had 't Soemerisch gein toene of toenaccente.
Vaan Klassiek nao Laat-Soemerisch
Roond 't jaor 2000 veur Christus vinde de volgende veranderinge plaots.
Grammair en structuur
'n Bezunderheid, die weurt meugelek gemaak oet 't agglutinerend karakter vaan de taol, is tot genitieve weure geïncomporeerd in 't woord boe ze bij hure. Dit beteikent tot naomvalsoetgeng die grammaticaol bij de gans zinsdeil hure, achter de bijveugeleke bepaoling in de genitief weure gezat. In de frase dumu anara 'veur de kinder vaan [de god] An' krijg de naom an iers de genitiefoetgaank -ak (die ouch bij an huurt), en daonao nog d'n datiefoetgaank -ra (die semantisch bij dumu huurt, meh toch achter an weurt geplek).
't Werkwoord is nog complexer, en kint neve de drei persoene en twie getalle ouch twie klasses vaan conjugatie en twie aspecte. De aspecte weure, nao hun naome oet Akkadische liergrammaire, hamtu en maru geneump, de twie conjugatieklasse haange same mèt 't ergatief systeem: intransitief en transitief (zuug ouch transitiviteit).
De gewoen volgorde is oonderwerp - lijend veurwerp - werkwoord, wie in de mieste ergatieve taole. 't Mètwèrkend veurwerp kin zelfs aon 't begin vaan de zin koume.
Vaan väöl kinmerke vaan de Soemerische grammair is d'n echten aard nog umstrejje. Dit kump door e rillatief gebrek aon gegeves, meh ouch door de (veur westerse en Arabische oonderzeukers) oon-intuïtieven aard vaan de taol.
Oontciefering
't Nagelsjrif woort in de negentienden iew oontcieferd door de Brit Henry Rawlinson, in opdrach vaan 't British Museum; tösse 1861 en 1864 publiceerden 'r vief deile mèt nagelsjrifinscripties en hun transcripties nao Latiens sjrif. In de volgende decennia lierde archeologe wel 't Aajdperzisch en Akkadisch leze, meh euver Soemerisch braok me ziech de kop. In 1874 beweerden archeoloog Joseph Halévy, werkzaam in Paries, zelfs tot 't Soemerisch 'n geheimtaol of -code veur veuraonstaonde Babyloniërs gewees waor, 'n theorie die twinteg jaor laank väöl aonhengers zouw höbbe. In de jaore tacheteg en negeteg evels woorte in Irak 'n aontal Soemerische stei, woe-oonder Nippur en Tello, bloetgelag, die 't bestoon vaan de Soemerische besjaving beweze. Oet twietaolege Soemerisch-Akkadische kleitablette lierde me de taol bitteke bij bitteke, en tegen 't ind vaan d'n iew waor wel dujelek tot 't Soemerisch 'n echte taol waor. In 1914 publiceerde d'n Duitse wetensjapper Friedrich Delitzsch 'ne boondege grammair en e glossarium, in 1923 versjeen 'ne betere grammair. Euver väöl dinger waore wetensjappers 't oonderein neet eins en väöl kleitablette die oonbekinde wäörd bevatde móste nog decennia op oontciefering wachte. 't Perces vaan oontciefering geit nog tot op d'n daag vaan vaandaog door.
Asfeld
Asfeld ies 'n gemeinte in 't departement Ardennes in noord-Frankriek in de regio Grand Est (Groat Oaste, vreuger: Champagne-Ardenne). De gemeinte haet 'n oppervlak van 22,1 km² en 998 inweunersj (2006). Wier is 't stedsje deil van 't arrondissemint van Rethel.
In de miedelièwe heesj Asfeld Ecry. In 1671 woort 't gekoch door graaf Jean-Jacques de Mesmes, dae 't dörp Avaux-la-Ville neumde. 't Graafsjap Avaux woort in 1728 gekoch door baron Claude-François Bidal. De plaats góng Asfeld heisje, 'n verbastering van de plaatsnaam Harsefeld in Duutsjland, woa Bidal ouch baron van waor. Hae leet 'n kesjtièl boewe (1730), dat in de Franse revolutie woort aafgebroke.
Asfeld haet 'n opmerkelike parochiekèrk. Dees kèrk, gewiejd aan Saint-Didier, dateert oet 1681-1685 en ies opgetrokke in baroksjtiel. 't Geboew woort óntworpe door de dominicaan François Romain, dae in Mestreech in 't kloaster zoot en ónder andere dao de Servaosbrök restaureerde, in opdrach van graaf Jean-Jacques de Mesmes. 't Baksjteine kèrkgeboew, de briegke woorte ter plaatse gebakke, haet 'ne plattegrónd in de vorm van 'n viola da gamba; d'n opdrachgever meinde dat in e geboew in de vorm van e muziekinstrument 't baeje en zinge van de geluivige beter d'n hemel zou bereike.
De kèrk besjteit oet drie deile: 'n euverdèkde zulegalerie es ingangspartie, 'ne klokketore en 'n rotonde. De kèrk weurt umgeve door 'n colonnade en haet 'n lengde van 44,82 maeter, 'ne umtrèk van 145 maeter en 'ne doorsjnee van 21.43 maeter. 't Aantal zule en pilere bedreug 138. In 't geboew liegke 5 groater en 5 kleiner kapelle, die verbonge were door 'n róndloupende gengske mèt róndbaogpeurtsjes. Op de verdeping löp 'n minigalerie en bevinge ziech tribunes De kèrk ies in 1998-2001 en 2008-2010 gerestaureerd.
Saer 2002 weurt in Asfeld 'n internationaal viola da gamba-festival gehoute.
Veur e gans euverziech van de 463 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
1741
1738 - 1739 - 1740 - 1741 - 1742 - 1743 - 1744
Gesjtórve
right|200px| Antonio Vivaldi, gesjtórve in 1741
Les bijoux indiscrets
thumb|150px|Titelpagina van Les bijoux indiscrets oetgegaeve in [[Amsterdam]] Les bijoux indiscrets (De indiscrete juwele) is 'ne roman libertin dae in 1748 anoniem is oetgegaeve dör Denis Diderot.
Dis allegorie waor d'r örsjte roman va Diderot en sjildert Louis XV va Fraankriek in de figuur van d'r sultan Mangogul van d'r Kongo dae van d'r genie Cucufa 'ne reenk kriet dae 'm de mach gèft öm genitale dele, in 't Fraans ooch bijoux geneumd, va vrówwe te doeë kalle.
Me vindt 'n vergeliekbaar thema en dat zów Diderot gekaand mótte ha in Le Chevalier qui fist parler les cons. 't Ègeste idee van 'n apparaat dat vrówweleke genitale dele dèèt kalle dör 'n magische tösjekomst vindt me ooch in e verhaol van Caylus oet 1747.
Allewiel kèn v'r De Vaginamonologen.
Frøya
thumb|De ligking van Frøya in de pervincie Sør-Trøndelag. Frøya is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Trøndelag in Nórwaeg. De gemeinte had 4.059 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 231,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 17,6. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 1620.
Veur de fusionering tösse Nord- en Sør-Trøndelag beheurde dees gemeinte toet Sør-Trøndelag.
Stranda
thumb|De ligking van Stranda in de pervincie Møre og Romsdal. Stranda is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Møre og Romsdal in Nórwaeg. De gemeinte had 4.544 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 867,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 5,2. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 1525.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,8% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Akkadisch
't Akkadisch is 'n aw taol die veural in 't twiede millennium veur Christus de dómmenante taol waor in Mesopotamië. 't Waor zoewel de taol vaan de Babyloniërs es vaan de Assyriërs - me sprik daan ouch wel vaan Babylonisch en Assyrisch. E daarde dialek is 't Eblaïtisch oet de stad Ebla. De naom Akkadisch is aofgeleid vaan de stad Akkad, die in de Babylonischen tied al verweus waor.
Akkadisch huurt mèt o.m. Hebreeuws, Aramees en Arabisch bij de Semitische taole. 't Wiek dao evels vrij sterk vaanaof, umtot 't in tegestèlling tot alle levende Semitische taole 'n Oos-Semitische taol is. 't Moot ziech dus al rillatief vreug vaan de Wes-Semitische taole höbbe aofgesplits.
Al bekaans vaanaof 't begin moot de taol oonder sterken invlood vaan 't Soemerisch höbbe gestande. Nao zoeget 2300 v.Chr., naotot keuning Sargon vaan Akkad de Soemerische stadsstaote vereuvert, weurt dee band inneger. 't Akkadisch nump op groete sjaol cultuurwäörd euver oet 't Soemerisch, wat zelf evels laankzaamaon es volkstaol verdwijnt meh wel es klassieke taol in gebruuk blijf. 't Akkadisch zelf weurt ouch ummer mie opgesjreve. 't Woort gesjreve in 't nagelsjrif, meh es taolsysteem wat sterk op de consonante steunt waor dat Soemerisch syllabesjrif neet hendeg gesjik; daobij misden 't väöl klaanke die in 't Akkadisch veurkaome. Aon de bezwoere kaom me gedeiltelek tegemoot door 't sjrif aon te passe. 't Bekind Gilgamesj-epos, waorsjijnlik vaan oersprunk Soemerisch, is gooddeils in 't Akkadisch euvergeleverd.
In 't Nui-Assyrisch Riek begós dinkelek ouch 't Akkadisch te verdwijne, um te weure aofgelos door 't Aramees (en op 't lès ouch 't Aajdgrieks). Es cultuurtaol bleef 't nog tot in d'n iersten iew nao Christus in sporadisch gebruuk.
Me deilt 't Akkadisch in in de volgende periodes:
Grammair
Akkadisch heet es Semitische taol grammaticaol väöl gemein mèt 't Hebreeuws en Arabisch. De meiste beteikenisdregers - substantieve, adjectieve en werkwäörd - höbbe 'ne wortel vaan drei consonante. Substantieve höbbe drei naomvalle (nominatief, genitief en accusatief), drei getalle (inkelvoud, miervoud en dualis) en in de praktijk twie geslachte (mannelek en vrouwelek; soms oondersjeit me nog e daarde geslach, 't gemeinsjappelek geslach). Mèt dezelfde wortelconsonate meh gans ander vocaole kint me aofgeleide wäörd make. Anders es in 't Arabisch koume gebroke miervoude neet veur, en wie in 't Hebreeuws höbbe e paar manneleke wäörd in 't miervoud vrouweleke oetgeng. 't Adjectief volg 't substantief in zien flectie. E lidwoord, wie 't Arabisch (a)l-, kump neet veur.
Werkwäörd kinne door touwveuging vaan prefixe en door 't gebruuk vaan versjèllende klinkerpatroene in 13 versjèllende gedaontes optrejje; ach vaan die versjijningsvörm weure algemein gebruuk. Me moot die aofgeleide verbe neet zeen es modi, meh ieder es zelfstendege verbe, te verglieke mèt Limburgse rijkes wie goon, begoon, vergoon, aongoon, doorgoon, oontgoon etc. De woordvolgorde is, oongewoen veur 'n Semitische taol, subjek - objek - werkwoord.
Bouillon
Bouillon kan zieë:
Kreis Wesel
200px|thumb Kreis Wesel is 'ne krink (Kreis) in 't weste vaan Noordrien-Wesfale (Duutsland). Dit Rienlands distrik ligk in 't Regierungsbezirk Düsseldorf, de hoofplaots (de stad mèt de Verwaltungssitz) is Wesel. Behurende bis eine vaan de 31 kring in Noordrien-Wesfale (de 23 stei zoonder krink weure neet mètgetèld), heet 't 'n oppervlak vaan 1.042,8 km², 'n inwoenertal vaan 457.033 en 'n bevolkingsdeechte vaan 438 de veerkante km (volgens de census op 31 dec 2013). Edere Noordriens-Wesfaalse krink weurt geriegierd door 'ne landraod (Landrat) in de hoofplaots. In Wesel weurt e Kleverlands dialek gesproke. De in 1975 opgeriechte Kreis had in de aofgelaope veerteg jaor 'n constant steigend demografisch oontwikkeling mètgemaak bis 2002, mèt 408.149 inwoeners in '75 en 477.906 in '02, en kreeg daonao te make mèt de rizzeltaote vaan decennialange vergriezing, mèt 457.033 in 2014 (trök bij 't niveau vaan 1992).
Rembrandt van Rijn
thumb|left|220px|Zelfportrèt (1640) Rembrandt Harmenszoon van Rijn (15 juli 1606 - 4 oktober 1669) waor 'ne Nederlandse kunssjilder dae algemein besjouwd weurt es eine van de belangriekste kunstenaersj oet de 17e ièw (de Nederlandse Gouwe ièw). Rembrandt sjilderde neet allein, meh maakde ouch etse en teikeninge.
Biografie
Rembrandt woort gebore in Leide, es neugende kind in e gezin dat oeteindelik tièn kinger zou tèlle. Ziene pap, Gerritsz. Van Rijn, waor meulenaer en zien mam waor de dochter van 'ne bekker. Rembrandt góng in Leide nao de Latiense sjoal en sjtudeerde korte tied aan de universiteit van Leide.
In 1621 maakde Rembrandt de besjliessing um zien leve gans aan 't sjildere te wieje. Hae naom lès bie de sjilder Jacob van Swanenburgh oet Leide. Later ouch nog bie Pieter Lastman in Amsterdam. Nao 'n korte lièrperiode in Amsterdam eupende hae 'n atelier in Leide, dat 'r deilde mèt ziene vrund en collega Jan Lievens. Zie inspireerde ziech ónderein en de sjtiel van hun vreug werke liekent zoa opein, dat de werke destieds dèks neet oeterein gehouwte koeste were. In 1627 naom hae veur 't ièrsj zelf lièrlinge aan. Ziene ièrsjte lièrling waor de destieds 14-jaorige Gerard Dou. thumb|270px|right|De Nachwach In 1631 waor hae al zoa bekènd gewore, dat 'r 'n paar portrèt-opdrachte in Amsterdam kreeg. Hae góng dao wone en trok in bie ziene kunshandelaer Hendrick van Uylenburgh. In 1634 trouwde hae mèt Hendricks rieke niesje Saskia van Uylenburgh. Via häör kaom hae in hoager kringe terecht, woadoor zien bekèndheid nog groater woort.
In 1639 verhuusde Rembrandt en Saskia nao e veurnaam hoes in de Amsterdamse Breesjtraot, in de juudse wiek. Hie ies allewiel 't museum "Het Rembrandthuis" gevestig, en de sjtraot hèt tegewoordig Jodenbreesjtraot. Hun ièrsjte drie kinger sjtorve vlak nao de geboorte. In 1641 krege zie 'ne zoon, dae ze Titus neumde. Saskia sjtorf kort daonao. Rembrandt naom 'n hoeshoudster in deens, Geertje Dirckx, die häöm vervolges probeerde te dwinge mèt häör te trouwe. 'n Rechszaak waor 't gevolg. Oeteindelik góng zie vriewillig weg oet Rembrandts hoes.
Rónd 1645 kaom Hendrickje Stoffels es kingermaedsje veur Titus bie Rembrandt in hoes. Zie kreeg 'n relatie mèt Rembrandt en in 1654 krege zie 'n dochter, Cornelia. In datzelfde jaor kreeg Rembrandt 'n berisping van de kèrk, umdat hae óngetrouwd mèt Hendrickje samewoonde.
In daen tied koch Rembrandt väöl kuns, kostuums en curiosa. Diet koes hae èvvel neet betale en daodoor kaom 't in 1656 tot e failissement. Ouch zien hoes koes Rembrandt neet behouwte en hae verhuusde nao 'n eenvoudige weuning aan de Roazegrach. In dezen tied óntwiekelt ziech bie häöm de eigezinnige sjtiel. Van epische en riek opgezatde sjilderinge verandert dat in geconcentreerde interpretaties van biebelse verhaole. Ouch ies ’n kentering ziechbaar van riek gedetailleerd nao sjtil en allein. De actie geit nao de achtergrónd, de ruumde weurt egaler um ’n fróntaal wèrking te kriege. ’t Hollands fantasielandsjap greujt nao ‘n karakteristieke en realistische Hollandse wiedsheid mèt atmosferische klaorheid. ’t Rembrandtiek leech ies karakteristiek en weurt later nao häöm geneump.
Rembrandt euverlaefde Hendrickje en Titus, en wie 'r in 1669 sjtorf laefde van zien gezin allein nog Cornelia. Hae woort in e ónbekènd graaf in de Westerkèrk begrave.
Munkedal
Munkedal is 'n gemèndje in Västra Götalands län, Zwede. De gemèndje tèltj 10.254 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 638,43 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 16,1 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
6,93% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Pi
Pi kan verwieze nao
De lètter pi is wiejer 't symbool van:
Leefde
Leefde is de benaoming veur geveules vaan aontrèkking, geboondeheid, affectie vaan 'ne mins (of e levend weze mèt bewöszien) tot andere, of, bij oetbreiing, tot ideaole. Leefde verwek in häör suzjet positief geveules, die op dudeleke biosjemische grun samehaange mèt hormone meh ouch geistelek sterk verankerd ligke, en heiin zit 'n dualistische betrèkking opgesloete: 't egoïstisch streve veur ziechzelf 't veurwerp vaan leefde touw te eigene of te behawwe, en 't altruïstisch geveul um d'n aander te geve. 't Tegeneuvergestèlde vaan leefde kin haot, oonversjèllegheid of zjaloezie zien, en al dees drei begrippe weure algemein es negatief ervaore.
Romantische leefde
In eder cultuur kump leefde veur, meh de meneer boe-op en de maot boe-in versjèlle sterk per cultuur. Romantische leefde is neet oetsletend westers meh wel typerend veur de Westerse cultuur. 't Is e hendeg frequint thema in literatuur, popmuziek en films. Ander culture boe-in leefde veurkump zien de Polynesische culture; 't Hawaiiaans begrip aloha beveurbeeld heet ouch de beteikenis "romantische leefde" en kump hiel wiedgoond mèt us begrip leefde euverein.
Leefde in religies en wereldbesjouwinge
Veural 't christendom maakde de leefde tot 't cintraol begrip in zien lier: me zeet dao God is leefde ("Deus charitas est") en daomèt weurt gemeind tot God de mins, deen heer gesjape heet, leefheet vaanwege zien rol es sjepper. Leefde tösse lui weurt dao-aon zeker oongesjik gemaak, meh ouch in de Biebel, en wel in de Kantieke, vint me daovaan veurbeelde. De naosteleefde, de charitas, weurt ouch oetgebreid gepredik door Zjezus Christus in de Bergree.
OLS
thumb|right|De raek mèt dao-op de bölkes OLS sjteit veur "Oud Limburgs Sjöttersfiès" (Oud Limburgs Schuttersfeest). De gesjiedenis van dit fiès geit truuk nao de jaore 60 van de 19e ièw. Tot 1905 waor 't bekènd es 't Groat Internationaal Sjöttersfiès. Es op 24 juni 1906 in 't dörp Bögkeme (Buggenum) de sjöttersjwedsjtrieje were georganiseerd, viert de plaatselike sjötterie Sint Aldegundis häör 400-jaorig besjtoon. Aan de benaming weurt in dat jaor 't weurdsje Oud toegevoog in de beteikenis van traditioneel.
Leefde
Leefde in religies en wereldbesjouwinge
't Hindoeïsme kint 't begrip kâma, wat veural seksueel leefde is (zuug ouch de Kâmasutra). In 't boeddhisme kump 'tzelfde begrip veur, wat dao es obstakel op de weeg nao Verleechting gezeen weurt: 't leit diech aof. Tegeneuve de kama stèlt me dao o.m. de metta, leefde veur al wat lif.
OLS
Op daen daag, sóms ouch nog ’t volgend weekend, zölle Belsj- en Nederlands Limburgse sjötterieje ’t tegen ein opnumme in sjeetwedsjtrieje. De wedsjtried besjteit oet ’t, gezamelik es zèstal oet ‘n vereiniging, zoaväöl meugelik houte bölkes van ‘ne hoage sjeetboum aafsjete. De sjötterie die wint zal ’t volgend jaor ’t evenement maoge organisere, meh maog vief jaor neet mètdoon.
d'n Um
thumb|D’n Um in 't [[Limburgs Sjutteriej Museum.]] De trofée dae gewonne weurt heisj ‘d’n Um’. Bie de versjlaaggeving door de regionale radio ies in 1991 de trofée mit de benaming ‘d’n Um’ bedach, vanwege ’t ummer weer enthousias oetrope van: “Veer höbben ‘m” door de winnende sjötte. Bie dees folklaore ies ’t winne van d’n Um eve belangriek es ’t individueel winne van ’t jaorliks keuningssjete binne de vereiniging. Keuning weurt daegeen dae de (houte) vogel aafsjuut. Wae die prestatie drie kièr achterein deit, weurt keizer.
Organisatore
Veur 't ièrsj löp ouch 'ne Duutsje sjöttersgroep mèt in de Optoch. Dizze sjöttersgroep sjuut evvel neet mèt. De Duutsje sjöttersgroep is samegesjtèld oet vereiniginge van de grensgemeintes Zelfkant en Waldfeucht en de deilname is meugelik gemaak door Euromosa, 'n grensneuversjeiend samewèrkingsverband tösje de gemeintes Ech-Zöstere, Mezeik, Zelfkant en Waldfeucht.
Kinger OLS
't Kinger-OLS woort veur 't ièrsj georganiseerd in Wessem.
Sjeivelder
Sjeivelder (Duutsj: Scheifendahl) is e gehuch inne gemèndje Hinsberg, in 't Kreis Hinsberg, in Naordrien-Wèsfale. 't Ligk tösse Laffeld, Aphaove, Put, Erpen en Straeten in.
Sjeivelder besteitj slechs oet ein straot, die dezelvendje naam druueg es 't dörp zelf, namelik Sjeivelder (Scheifendahl). In 't gehuch ligk de Roeams-Kattelieke Marieëkepel (boewjaor: 1889-1900).
Oearsprunkelik huuerdje Sjeivelder same mit Erpen, Put, Straeten en Waldenrath toete gemèndje Waldenrath. In 1935 woort dees gemèndje toegeveug ane gemèndje Aphaove. Op 1 januari 1972 woort ouch de gemèndje Aphaoven opgeluf en samegeveug mit Hinsberg.
Joeri Gagarin
thumb|Joeri Gagarin Joeri Aleksejevitsj Gagarin (Russisch: Юрий Алексеевич Гагарин) (Kloesjino, 9 miert 1934 – kortbij Moskou, 27 miert 1968) waor 'ne kosmonaut (de Russische benaoming veur astronaut). Heer waor d'n ierste mins in de ruimte wie heer op 12 aprèl 1961 woort gelanceerd aon boord vaan de Vostok 1.
Biografie
Gagarin woort gebore in e dörp kortbij Gzjatsk in de oblast Smolensk. Heer waor piloot in de Russische lochmach en woort in 1960 geselecteerd, same mèt 19 collega's, veur de ierste gróp die de training en opleiding tot ruimdevaarder gónge volge. In ierste instantie woort German Titov gekoze veur de ierste bemande ruimdevlöch, mer umtot de autoriteite ziene naom te Duits voonte klinke, woort Gagarin geselecteerd veur de lancering in de Vostok 1. Heidoor woort heer de ierste mins in de ruimde. Vaanaof 1962 deende heer es representant in d'n Opperste sovjet.
Gagarin woort opgeleid es reservebemanning veur de Sojoez 1, de vlöch die op 24 aprèl 1967 rampzaoleg eindegde mèt d'n doed vaan 't einege bemanningslid, Vladimir Komanov. Gagarin woort ouch geselecteerd veur de training veur 'n missie nao de maon. Die missie höbbe de Russe oeteindelek aofgelas.
't Gief hardnekkege complottheorieë tot veur Gagarin minstens twie aander Russe in de ruimde zien gewees, boe-oonder Vladimir Iljoesjin. Dees veurgengers zouwe evels zwoer gewond zien geraak of 't zelfs neet euverleef höbbe. Bewies wat heiveur aongevoerd woort bleek allemaol gefingeerd.
Gagarin kaom op 27 miert 1968 op 34-jaorege leeftied um 't leve bij 'n oongelök mèt 'ne Mig-15 tijdens 'n routinevlöch kortbij Moskou. Gagarin waor getrouwd en had twie kinder. Heer is begraove bij de moer vaan 't Kremlin. Eder jaor weurt dao op 12 aprèl, d'n daag vaan de kosmonaute, 'ne krans gelag. 't Kosmonautetrainingscentrum Joeri Gagarin in Starestad bij Moskou is nao häöm verneump. Ouch de stad Gzjatsk, kortbij zien geboortedörp, woort in 1968 umgeduip in Gagarin.
Fortuna Sittard
Fortuna Zittert is de grootste voetbalclub van Zittert, tegeweurdig Gemeinte Zittert-Gelaen, in de Eredivisie. De club is óntsjtange nao 'ne fusie tösje Sittardia en Fortuna '54 oet Gelaen op 1 juli 1968. Fortuna '54 waor de eesjte betaaldvoetbalclub van Nederlandj.
Fortuna sjpeelt häör wedsjtriede in 't Fortuna Sittard Stadion, dat 'n capaciteit haet van 12.500 zitplaatsje. Tot 1998 haet Fortuna altied in De Baandert gesjpeeld. De clubkleure zin gael en greun.
Op 19 mei 2009 woort bekèndj dat de KNVB de proflicentie veur de club zouw intrèkke. De raeje waor financieel probleme, die de club neit binne korten tied kós oplosse. Dees besjlissing veel kort nao de mislökde fusiegesjprekke mit Roda JC. Kort daonao kaom 't aevel toch tot e reddingsplan. In november 2010 is de club door de KNVB euvergeheveld nao de categorie 2, dat beteikent dat ze veurluipig ein proflicentie zal blieve behawte.
Åseral
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,2% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Fortuna Sittard
Nao de degradatie in 2002 drèjde de club jaorelank maotig tot sjlech in de Eesjte Divisie, dèks zelfs gans óngeraan. In 't sezón 2017/18 góng 't, ónger de Nigeriaanse trainer Sunday Oliseh (es voetballer bekèndj van ó.a. Ajax), innèns verbaozendj goud. Fortuna ènjigde as tweede. Ómdet kampión Jónk Ajax neit maogde promoveiere, keert Fortuna in 't sezón 2018/19 trök nao de Eredivisie.
Vanaaf 't sezoen 2022/23 sjpaelt Fortuna ouch vrouwevoetbal.
Bótsjet
thumb|Maartbrónne 63° C mèt thermaalwater thumb|200px|left|[[J.J. Couven|Couven-brónmonumaent]] Burtscheid (Latien: Porcetum, Fraans: Borcette, Öcher Plat: Botsched) is 'n väörmalige Duutsje sjtad die noe bie Aoke huurt en väöral bekaand is es kuuroord. De plaatsj waoërt in 997 gesjticht mèt d'r boew van d'r Abdij Burtscheid en waor bies 1897 'n zelfsjtendige sjtad. Daonao waoërt ze 'n sjtadsdeel van Aoke, dat saer 1972 töt 't Stadtbezirk Aachen-Mitte behuurt.
Al saer de Kelte en 't Romeins Riek waor d'r sjtrieëk bewónt en bekaand vör de waermwaterbrónne die töt de heetste van gaans Europa behure. Burtscheid is al ieëwe e kuuroord, dat o.m. bezóch waoërt dör d'r componis Händel.
In Burtscheid oontsjpringt de Worm.
1742
1739 - 1740 - 1741 - 1742 - 1743 - 1744 - 1745
Gesjtórve
thumb|right|200px| Edmond Halley, gesjtórve in 1742
Lenitie
Lenitie of moullering ies 't zachter waere in de oetsjpraok van de articulatie van veural sjtumloos mètklinkersj, wie p, t en k. Dat kump doordat 'n deil van de tóng minder of gein kóntak miè maak mèt 't palatum of velum.
Lenitie ies dèks 'n wiejer eupening van 't sjpraokkanaal, wat beteikent dat de occlusie minder weurt en mèttertied gans verdwient. Palatalisatie ies 'n ander dèks optraejende vörm van lenitie, wie degeminatie en deglottalisatie. Mètklinkergradatie wie aspiratie zint ouch vörm van lenitie mer traeje minder dèks op.
Klankverzachting ies 'n gans natuurlik proces wat optreujt in de historie van bekans alle tale. De angerserave klaankversjuving die väöl zeldzamer ies weurt fortitie geneump.
Väöl optraejende klankversjuvinge
'n Ander frequent optraejend versjiensel ie dat 'n sjumloos plosief tösje twie klinkers sjtumhöbbend weurt:
Es me Nederlands weurd mèt cognate in 't Limburgs van onder de Uerdinger linie en in 't Duutsj vergeliek, vèlt 't op dat in de lètste twiè tale väöl miè diachroon lenitie optreut:
Diachrone/ Synchrone lenitie
In de historie van de Keltische tale veranderde plosieve tösje twiè klinkersj in fricatieve. Sjumloos plosieve waore sjumhöbbend (in 't Welsj, Cornisj en Bretons). 't Resultaat van lenitie in de West-Germaanse tale weurt dudelik es me Latijnse woorde wie pater ("pap") en tenuis ("dun") vergeliekt mit cognate in 't Engels en Nederlands: father, thin, vader, dun.
Bie synchrone lenitie verandert de klank allein tiedelik. Dees lenitie wèrk euver woordgrenze heen. Me zaet dit bieveurbeeld in 't Sardinisch:
Ouch 't Sjots kènt synchrone lenitie: a’ bhean, "de vrouw" → /ə vɛn/.
Gunther
Gunther is zoewaal 'ne väörnaam es 'ne familienaam.
Herkomst en betekenis
D'r naam Günther sjtamt oet 't Aodhoeëgduutsj en besjtèèt oet twieë waoërddele:gund dat gevecht, sjlaag, krèèg betekent en heri dat massa of volk betekent. De Aodhoeëgduutsje oetsjpraak Gunthar en Gunther geunt truuk nao de Germaanse vorm Gundahar.
Historie
D'r kunning van de Bourgondiërs Gundahar (ooch Gundohar, Gundihar en Guntiar) wert dör d'r Romeinse historiesjriever Olympiodoros van Theben es Gundaharius geneumd. In de bewaarde versjlage va Boergondiërsrechsvergaderinge lex burgundionum oet d'r 9de ieëw en lex romana burgundionum oet d'r 7de ieëw, wert Gundahar es ene van de kunninge van de Bourgondieërs geneumd. D'r historische persoon Gundahar deende in de dao-op volgende ieëwe es väörbeeld vör d'r fictieve figuur Gunther in 't Nibelungenlied en de daovan aafsjtammende verhaole.
Namesdaag
Namesdaag in d'r katholieke kalender Evangelische kalender
Thomas Tallis
Thomas Tallis (ca. 1505, woersjijnlek in de buurt vaan Dover - 23 november 1585 Greenwhich) is 'ne Ingelse kompenis in de renaissancemeziek. Heer waor actief in de zeventienden iew en is bekind um zien vocaol meziek, zoewie de kompesitie The Lamentations of Jeremiah (1560-1569). Heer weurt gezeen es eine vaan de belaangriekste compeniste oet de historie vaan Ingeland.
Rhodesië
Rhodesië kin verwieze nao diverse historische len:
Twierlinge (starebeeld)
thumb|right|Kaart vaan 't starebeeld Twierlinge Twierlinge (Gemini, aofgekort Gem) is e starebeeld aon de noordeleke hiemelkoepel. De ecliptica luip door dit starebeeld en dus is dit ein vaan de starebeelde vaan de biestereem. De zon steit in dit starebeeld tösse 21 juni en 20 juli. 't Starebeeld is verneump nao d'n oonsterfeleken twierling Castor en Pollux, kinder vaan Zeus en Leda.
Stare
(in volgorde vaan aofnummende helderheid)
Wienie 't bèste te zien
Op 't noordelek haafroond is Twierlinge te zien tösse december en miert, in 't bezunder haaf fibberware roond 9 oor 's aovends.
Wat is nog mie te zien
Umtot Twierlinge eweg vaan de Mèlkweeg ligk gief 't wieneg ander objekte te zien. M35 (NGC 2168) is 'n laankgerek ope cluster vaan magnitude 5, wat qua gruutde aon d'n hiemel te vergelieke is mèt de volle Maon.
Actinium
Toepassinge
Actinium is uters radioaktief en is daodoor hieël broekbaart es neutronebrón. Inne medische weitesjap wuuertj actinium sómtieds gebroek veur 213Bi te perducere, det wuuertj toegepas inne radio-immunotherapie. Wiejer zeen weinig industrieel toepassinge van actinium.
Isotope
227Ac is mit 'nen halveringstied van ruum 21 jaor 't ènsigs inne netuur veurkómmendje radioaktief actiniumisotoeap en óntsteitj oet 't verval van zwaorder kerne. Daonaeve zeen nag zèsentwintjig isotope bekèndj is allein op kónsmaesige basis kónne waere geperduceerdj.