cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Autosjport
Rally
In rally's ligke, op geweun personeauto's geliekendje, auto's klassementsproove aaf euver secundair waege en paajer. Dit gebeurtj taege de klok en neet direk taege ein. De auto's zeen aangepasdje versies van productie-auto's. 't Vermoge, de waegligging en'ne veiligheid veur de inzittendje riejer en navigator, zeen de belangriekste verangeringe ten opzichte van'ne standaard verkriegbare fabrieksauto's. Veiligheid weurdj binne de rallysjport groot gesjreeve en de deelnummende auto's waere veur iddere rally door technisch commissarisse aan ein oetgebreidje veiligheidscontrole ongerworpe.
De klassementsproove zeen veur 't euverige verkeer aafgesjlaote sjtukke aopenbare waeg. In Nederlandj waere ouch regelmaotig klassementsproove op industrieterreine verreeje. Dees klassementsproove bevatte döks eine zogenumpdje rondjkoers, wobiej de deelnummendje auto's meerdere rundjes rieje veur 't parcours te verlaote en via de aopenbare waeg, wobiej ze zich aan'ne geldendje verkeerswette van 't landj wo in'ne rally plaatsvindj motte haaje, nao de volgendje klassementsproof te rieje. Es eine rally euver meer daag verspreidj weurdj, sjpraeke v'r euver etappes. Gedoerendje de nach waere de auto's dan in ein Parc Fermé geparkeerdj.
Hoes Witham
Hoes Witham, ouch Hoes Wittem geneump, is gelaege aan de zuudrandj van 't Nederlands Limburgse dörp De Nuujsjtadt dat deil oetmaak van de gemeinte Ech-Zöstere.
Besjrieving van 't kesjteël
't Hoes woort róndj 1700 geboewd op de restante van 'n awwer kesjteël oet 1444, beleënd door Frederik, heër van Wittem. De naam van 't kesjteël is van dees femilie aafgeleid. 't Hujige geboew is 'n rechheukig witgesjilderd heërehoes, opgetrokke oet baksjtein. 't Haet drie woonlaoge baove 'n hoag souterrain en is bedèk mèt 'n hoag ingesjnoerd sjilddaak. In 't midde van de breije veurgevel bevundj zich de ingank, te bereike via 'ne döbbele trap. 't Hoes is óngerkelderd, vermoedelik restante van 't awt kesjteël, wo-op 't heërehoes is geplaatsj. Taenge 't midde van de achtergevel bevundj zich 'ne haufrónje gesjlaote oetboew, dae vermoedelik oajt es kepel of es trappehoes haet gedeend. Dit gedeilte dat ouch op de aw fundamente is geboewd, zou 't awtste deil van 't geboew zeen. 't Hoes ligk aan 'n ómboewt veurplein, aafgesjlaote door 'n moer en toegankelik via 'n groat toegankshèk.
Autosjport
Rally
Bekindje veurbeelden van rally's zeen 't World Rally Championship, ein competitie euver ein groot aantal weekendrally's in'ne waereld, en Paries-Dakar ouch waal "Dakar" genumpdj, ein ruum twee weake doerendje rally door Europa en Noord-Afrika. De "Dakar" van 2008 waerdje op 't letste moment aafgelasj door det rebelle in Afrika gedreigdj haaje de rally karavaan aan te valle. Daorom weurdj de volgendje edisie van'ne Dakar neet meer in Noord-Afika gereeje maar in Zuud-Amerika.
2004
2004 (MMIV) waor e sjrikkeljaor wat begós op 'nen dónderdig op de Gregoriaanse kalender. 't Waor in de Chinese astrologie e Jaor van d'n Aap.
Autosjport
Rallycross
In rallycross, ein van'ne rallysjport aafgeleidje variant van autosjport, numme aan circuitgebroek aangepasdje auto's 't direk taege ein op op ein deils verhardj / deils onverhardj aafgesjlaote parcours, zowie 't Eurocircuit van Valkenswaerd.
Hoes Witham
Besjrieving van 't kesjteël
Bie 't kesjteël ligke es biegeboewe 'ne carrévörmige haof oet 't begin van de 20e eëuw en 'ne tiendsjuur. Wiejer zint d'r nog restante van de vreuger (druig) ómgrachting aanwezig.
2004
Persoen vaan 't Jaor
George W. Bush (twiede kier)
Autosjport
Karting
Karting is ein autosjportvariant wobiej men het taegenein opnumpdj in klein, sjpeciaal veur dit doel gemaakdje, kerkes, karts genumpdj. 't essentiële van eine kart is 't ontbraeke van ein differentieel. De sjtar achteras zorgtj veur ein unieke waegligking en riej-eigensjappe. Wedsjtriede waere gehaaje op sjpeciaal circuits die zowaal indoor es outdoor kinne zeen. Ondanks de relatief klein aafmaetinge van zowaal de karts es de baan, kinne d'r grote sjnelheeje gehaoldj waeren, toet baove de 100 kilomaeter per oer. 't Drage van eine helm en besjermendje kleier is dan ouch verplichtj.
Hoes Witham
Gesjiedenis en beweuners
In 1536 waas d'r sjprake van 'n hoes 'boete de moere', meugelik 't zelfde hoes es in 1474 es 'Hofstat' geneump woort. In 1643 verklaarde Otto Willem Schenck van Nydeggen dat 't hoes 'n eëuw geleje woort verrinneweet.
Hoes Zevere
Hoes Zevere is gelaege in ’t dorp Amby dat deil oetmaak van de gemeinte Mesjtreech.
Hoes Witham
Gesjiedenis en beweuners
Ómsjtreeks 1700, toen Witham in eigedom waas van Arnold Adriaan Van Hoensbroeck, woort 't hoes geboewd es 'n riant heërehoes wo de femilie hunne vrieje tied koosj doorbrènge. De kelders en de haufrónje oetboew woorte in dit nuuj hoes opgenómme. In 1788 ging 't hoes in eigedom euver nao baron Philip Jozef de Saint-Remy van 't naobiegelaege Hoes Houtem en hae leet 'n oetgebreide verboewing oetveure wodoor 't hoes zien hujige uterlik kreeg. De femilie Saint-Remy bleef eigenaer pès de Franse Tied, went 't hoes woort geconfisqueerd. Rónj 1850 woort de femilie Roosen de nuje eigenaer. Zie woort opgevolg door de femilies Lemaire, Widdershoven, Rutten en Roebroeck. In 1936 woort de femilie Voncken de nuje eigenaer van 't hoes en de biegelaege boerderie. In de Tweëde Waereldoarlog fungeerde 't hoes es óngerdaak veur, eësj Nederlandse militaire en daonao Duutsje militaire. In de jaore nao de aorlog woort 't gebruuk es óngerdaak veur daakloaze en vluchtelinge. Later noom de femilie Voncken ziene intrèk in 't hoes.
Autosjport
Karting
Karting is ein relatief toegankelikke autosjport. Kartingbanen sjtaon meistal aope veur eederein, ouch jongere en miense zônger riejbewies, en d'r zeen gein diploma's neudig om eine keer te rieje. Väöl bekindje Formule 1-riejers höbbe häör eerste wedsjtried-ervaring opgedaon in 't karte en ein aantal van häör biej Nederlandse kart teams.
Hoes Zevere
Besjrieving van 't kesjteël
't Hujige kesjteël is 'n ómgrach heërehoes mèt 'n wolfdaak en is in 1742 geboewd door Godaert van Slijpe op de plek van 'ne laatmiddeleëuwse veurganger. Euver 'n baogbrök haet me toegank tot 't hoes via 'n paort mèt 'n gebeeldhouwde ómliesting in Lodewijk XV-sjtiel, wo-in 't alliantiewaope van de femilies Van Slijpe en Van Bogaert is verwirk. De achtergaevel mèt dao-in 'n terras mèt hèlsjteine balustrade, haet ’n midderisaliet mèt aafhangende guirlandes en daobaove 'n daakerker wo-in aan de top 'ne óngerbraoke fronton wo 'n ovaal zöldervinster in is aangebrach. Aan de ziejkantje van 't hoes bevènje zich in 1880 aangeboewde veranda’s en aan de tuinziej 'n portiek mèt döbbelzule. Inwèndig haet 't hoes 'n riek régence-interieur.
Autosjport
Trialrieje
Trials zeen behendigheidswedsjtriede mit terreinwages, zowaal in ein langsaam variant es in ein sjnel variant euver lang aafsjtenj. De "long distance trial" liektj op Paries-Dakar, al is det in Nederlandj natuurlik maar relatief. 't NK Trial geitj euver de langsame trial, wobiej puur op behendigheid gestreeje weurdj. D'r zeen versjillendje categorieje, aafhankelik van'ne maote wo in'ne auto is aangepastj.
Hoes Zevere
Besjrieving van 't kesjteël
Bie 't hoes ligk 'n wit gepleisterde veurbörch mèt gesjlaote haof oet de 17e eëuw. 't Paortgeboew is oet 1647 en is in 1700 verheuëgd en veurzeen van 'n koepeldaak mèt 'ne lantaere. 't Haet 'n ingezjwenkte gaevel wo-in 'n fronton is aangebrach. In 't fronton is 'n waopesjtein van de familie Pain et Vin zichbaar.
Autosjport
Trialrieje
Ein variant op 't trialrieje is de Challenge van 4x4 Zeelandj, wobiej teams mit drie auto's binne drie kwarteer ein parcours afligke. Hiejbiej kumptj 't aan op saamewerking en improvisatievermoge. De race is pas euver es alle auto's, zelfsjtenjig of gesjleiptj, euver de finish zeen.
Hoes Zevere
Besjrieving van 't kesjteël
Aan de weskantj ligk eine in landjsjapssjtiel ingerichde tuin oet 1880.
Autosjport
Rittesjport
Ritte zeen ein vorm van autosjport wobiej nauwkeurigheid belangrieker is es sjnelheid of behendigheid. Ritte waere in Nederlandj en in Belsj op'pe aopenbare waeg gehaaje mit normaal auto's.
Hoes Zevere
Gesjiedenis en beweuners
De gesjiedenis van Hoes Zevere haet ziene oarsjpróng in de late middeleëwe. 't Hoes waas toen in bezit van de femilie Van ’t Zievel. Van dees femilie is de naamgaeving aafkómstig; Zevere is ein verbastering van Zievel wat zoavöl beteikent es drassige gróndj, de gróndj wo 't oarsjprónkelike kesjteël op geboewd waas. Nao de femilie Van ’t Zievel kaom 't hoes achtereinvolges in bezit van de femilies Van Strijthagen, Rietraet, Pain et Vin, Van Slijpe en Stevens.
Autosjport
Rittesjport
Ritte waere döks gehaajen op röstig waeg in lanjelikke gebiede, wo men 't euverige verkeer zo min meugelik toet las is. Doel is doorgaons om zo min meugelik sjtraofpuntje op te loupe. Sjtraofpuntje kan men oploupe door ein verkeerdje route te rieje of puzzels ongerwaeg neet good op te losse.
Hoes Zevere
Gesjiedenis en beweuners
Godaert van Slijpe waas in 1742 degene dae 't hujige hoes haet geboewd. Stevens waas 'ne rieke Mesjtreechse industrieel dae 'n aantal verangeringe en oetbreijinge aan 't hoes leet oetveure en 't landjsjapspark leet aanlègge.
Autosjport
Rittesjport
De rittesjport kan op väöl niveaus beoefendj waere.
De ritte waere zowaal georganiseerdj door buurt- of personeelsvereniginge es sjpeciaal rittesjportvereniginge. Lanjelikke en regionaal competities waere georganiseerdj door de Nederlandse Rittesjport Federatie. Dees organisatie onderscheidj drie vorme van rittesjport: routebeschrieving, kaartlaeze en puuzele.
In Vlaandere waere de ritte georganiseerdj door biej de Vlaamse Autosjport Federatie (VAS) aangesjlaote automobielclubs. D'r is onger de VAS ein competitie in versjillendje categorieje nao moeilijkheidsgraad en nao type rit.
Zoondag
De zoondag is 'nen daag in de week. Oersprunkelek waor 't d'n iersten daag; in de westerse werkweek is 't evels de zevende en lèsten daag gewore.
D'n daag is verneump nao de zon; 't woord zoondag is daan ouch 'n sumpel lienvertaoling vaan 't Latiens Solis dies daan wel 't Aajdgrieks ἡμέρᾱ Ἡλίου hèmera Hèliou. De zon waor in 't Ptolemeïsch stèlsel ein vaan de zeve planete; de aander weekdaog zien nao de aander planete geneump. Daobij gol de zon in väöl culture ouch es 'ne god (Helios bij de Grieke; in minder maote ouch Sol Invictus bij de Romeine). 't Astronomisch symbool veur de zon ☉ woort veural vreuger ouch es teike veur de zoondag gebruuk. In de Romaanse taole heet me de naom zoondag neet gehawwe; hei sprik me vaan d'n 'Daag vaan d'n Hier' (domenica, dimanche etc.).
De zoondag waor en is in 't volksgeluif algemein 'ne gelöksdaag, um de positief associaties die de zon mètbringk. Dit kin hiel good vaan invlood zien gewees op de vreug christene, die d'n daag vaan rös en gebed versjove vaan de sabbat (op zaoterdag; in de Romeinse cultuur zeker geine gelöksdaag) nao de zoondag. Bekans alle christeleke genoetsjappe doen de mès of deens op dezen daag, allein get klein christeleke genoetsjappe wie de zevendendaagsadventiste koume op zaoterdag bijein.
In alle vaanajds christeleke len is de zoondag de wètteleke rösdaag. Ouch in 't islamitisch meh seculier ingestèld Turkije is dat zoe; 't land zeuk daomèt aonsleting bij Europa. Op zoondag weure dèks sportmatche gespäöld en in väöl len verkezinge gehawwe. Bij sommege christene gief dat evels probleme, umtot ze meine tot de zoondagsrös heimèt weurt versteurd. Dit is oonder mie bij de orthodox-prottestante in Nederland zoe. Daorum weure in dit land verkezinge op goonsdag gehawwe, en speule amateurvoetbalclubs op prottestantse groondslaag dèks op zaoterdag.
Gütersloh
Gütersloh ies 'n sjtad en houfplaats van de Wesfaalse krink Kreis Gütersloh, in d'n Duutsje deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk in 't Regierungsbezirk Detmold.
De op 75 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 112,02 km², op 31 december 2018 100.194 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdichte van 894 de veerkante kilometer.
Boyhood
Boyhood is 'ne film oet 2014.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan dramafilms.
De film woort geregisseerd door Richard Linklater en heet 'nen doer vaan 165 menute.
Wes-Veluws
frame|'n Meugeleke definitie vaan 't Wes-Veluws (leechgreun) 't Wes-Veluws is 'n groop dialekte op 't breukvlak tösse Nedersaksisch en Nederfrankisch, veural gesproke in 't noordweste vaan de provincie Gelderland. 't Begrip Wes-Veluws weurt gebruuk in tegestèlling tot 't Oos-Veluws, wat mier oetgesproke Nedersaksisch vaan karakter is. Een verwant begrip, gebruuk in ander dialek-indeilinge, is sumpel-eweg Veluws. Dit begrip weurt door sommege dialektologe gehanteerd veur de Wes-Veluwse dialekte en e paar Oos-Veluwse dialekte, boebij 't mierendeel vaan de Oos-Veluwse dialekte daan mèt 't Sallands in ein grop kump (zuug hei-oonder veur mie details). "Veluws" zoonder mie weurt door Ethnologue erkind es 'n apaarte taol; de ISO 639-3-code is <tt>vel</tt>.
Verspreiing en definities
't Wes-Veluws weurt gesproke in 't westelek deil vaan de Veluwe, in eder geval in de plaotse Nunspeet, Harderwijk, Ermelo, Putten en Nijkerk en de kleinder plaotse die daorum eweg ligke. 't Dialek is doorgedroonge tot de eigeleke Veluwe, dat wèlt zègke de oonvröchbaar en gooddeils bebosde zandgrun, mèt es oostelekste plaotse de klein dörpkes Elspeet, Uddel, Kootwijk en Hoenderloo. Te zuie löp 't euver Barneveld door tot aon Lunteren (gemeinte Ede) en Scherpenzeel. 't Zet ziech door op 't groondgebeed vaan de provincie Utrei, boe 't volges de mieste definities in eder geval de plaotse Bunschoten-Spakenburg, Amersfoort en Leusden umvat (in de leste twie is 't dialek al zoe good wie verdwene).
15 juli
Heiligedaag van Bonaventura
Wes-Veluws
Verspreiing en definities
De grens mèt 't ooste is get minder raofeleg. Twie belaangrieke isoglosse loupe midde euver de Veluwe en sjeie 't Wes- vaan 't Oos-Veluws. Dit zien de old/oud-grens en de einheidsmiervoudgrens (zuug hei-oonder). De bove gegeve definitie baseert ziech op de ierste grens. Väöl andere, zoewie Jo Daan en A.A. Weijnen, numme de twiede isoglosse es grens. Zo hure de dialekte gesproke in de gemeintes Elburg en Oldebroek ouch bij 't (Wes-)Veluws, allewel tot me dao old en gold zeet veur "aajd" resp. "goud" (res vaan de Wes-Veluwe: oud en goud). Daan en Weijnen hantere allebei de naom Veluws, zoonder veurvoogsels, en rekene de res vaan de oosteleke groop tot 't "Gelders-Euverijssels" (Daan) of 't Sallands (Weijnen).
Vocaolversjijnsele
De Aajdgermaanse î is in 't Wes-Veluws (oostelek vaan Huizen) behawwe; daodoor zeet me in 't Wes-Veluws ies en neet ijs.
De Standerdnederlandse aa kump in de mieste gevalle es ao trök, ouch dèks op plaotse boe de a vreuger kort waor.
In de o trejt frequint spontanen umlaut op. Dit is pas 't geval vaanaof de Gelders-Utreise provinciegrens. Wie noordeleker me kump, wie mier dit veurkump (hooi - heui, verlore(n) - verleure(n), broch - bröch ["brach"]).
De clusters old en olt zien tot respectievelek oud en out gewore (oud, hout, goud). Wie bove gezag gelt dit neet veur Elburg en Oldebroek.
De ii weurt tösse labiaol consonante geroond: vuuf "vief". Dit is ouch algemein in 't Ziews en Wes-Vlaoms.
Consonante
Veural vreuger oondersjeide de westeleke Veluwe ziech door de oetspraak vaan de Aajdgermaanse sk-. Dees combinatie kaom trök es sj-, wie dat ouch in de mieste Limburgse dialekte gebäört: sjaol, sjaop. In vreuger tije reikde dit gebeed tot in de stad Utrei, boe me nog begin twintegste iew sjiete opteikende. Roond 1950 waor dat beperk tot Nijkerk, Barneveld, Scherpenzeel en umgeving. Allewijl kump 't nog veur in Bunschoten-Spakenburg, en wijer bij awwere inwoeners vaan veural klein, relatief geïsoleerde gehuchter en naobersjappe: Hooglanderveen, Holkerveen, Nijkerkerveen, Zwartebroek, Kootwijkerbroek, De Valk en Steenenkamer. Oet de groete plaotse is de sj- al langer door sch- vervaange. Soms lievert dit hypercorrectie op: zoe kint me in Putten schem en schaal veur "jam" en "sjaal".
D'n oetgaank -en in e woord wie lopen weurt op de westeleke Veluwe op twie menere oetgesproke. In 't weste, vaanaof Huizen tot en mèt Barneveld en Ermelo, sprik me zoewel de sjwa es de n oet. In 't noordooste, vaanaof Harderwijk en Hoenderloo, sprik me allein de n oet: loopm. De n is dao oonderheveg aon progressief assimilatie en heet 'n ganse syllaab veur ziech allein. Dees oetspraok hèlt me dèks veur typisch Nedersaksisch.
Grammair
De Wes-Veluwse dialecte höbbe 'n einheidsmiervoud op -en: jiej lopen, wiej lopen, juliej lopen, zuliej lopen. Dit steit in tegestèlling tot 't gewoen Nedersaksisch einheidsmiervoud op -t. 't Is nao alle woersjijnlikheid in vreuger tije aon de Hollandse dialekte oontliend.
Örnsköldsvik
Örnsköldsvik is 'n gemèndje in Västernorrlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 55.244 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 6.420,97 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 8,6 luuj de km².
Wes-Veluws
Grammair
Vaanaajds kint 't Wes-Veluws mer ei woord veur de daarde persoen inkelvoud: hiej kin zoewel "heer" es "zij" beteikene. Dit is uniek binne de Germaanse taole. Oonder invlood vaan de Staanderdtaol verdwijnt dit kinmerk evels.
Örnsköldsvik
Demografische óntwikkeling
5,08% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Wes-Veluws
Grammair
De Wes-Veluwse dialekte make ouch gei versjèl mie tösse manneleke en vrouweleke wäörd. In de noordelekste dialekte höbbe de vaanaajds vrouweleke wäörd evels wel de -e bewaord.
De mieste Wes-Veluwse dialekte kinne geine functionelen umlaut, neet in verkleinwäörd en neet in wèrkwoordsvörm. Dit in tegestèlling tot 't Oos-Veluws.
Vocabulair
't Vocabulair vaan de Wes-Veluwse dialekte vertuint aon d'n eine kant väöl Hollandsen invlood, meh aon d'n andere kant heet de isolatie vaan de Veluwe gezörg veur 't behaajd vaan väöl aw wäörd, die örges anders door lienwäörd vervaange zien. Zoe kint me op de Veluwe look veur "un" en zeerte veur "pien".
Taolhistorie
Vaanaajds waor de westeleke Veluwe Saksischtaoleg. Door 't lieg prestiesj vaan de Veluwe naom de streek gaw taoleleminte euver vaan gebeier mèt mie veurspood. Zoe waor 't in de zeventiende iew hiel oontvaankelek veur de Hollandse expansie. Wie Holland in verval raakde kaom de Hollandse expansie min of mie stèl te ligke. Nao 1900 höbbe invlode oet de Staanderdtaol en oet ander dialekte vaan 't Wes-Veluws gemaak wat 't noe is.
Glaasvaezel
Glaasvaezel is 'ne haor-dónne vaezel van glaas. 't Wuuertj ónger anger toegepas es optische vaezel inne telecommunicatie, wobie leech wuuertj gestuurdj door lang vaezele van optisch hieël heljer glaas veur signale betroewbaar euver groeate aafstenj te verveure. Doordet 't leech inne glaasvaezel 'ne biezunjer kleinen hook mitte boetekantj vanne vaezel maak, is reflectie gegarandeerdj en blief 't leech inne vaezel door intern reflectie. Veur dees toepassing mót de vaezel aan hieël specifieke eisje vóldoon.
Wes-Veluws
Dialekverluus en -behaajd
Dao zien wieneg artieste en dergelieke die 't Wes-Veluws cultivere. Wel weurt 't gebruuk bij eveneminte wie de "Ossenmarkt" in Putten. Väöl groete plaotse höbbe intössen 'nen dictionair. Op de Nederlands-Nedersaksische Wikipedia, die sinds miert 2006 besteit, zien relatief väöl Wes-Veluwse artikele te vinde, zoetot 't dialek op 't internet good vertegewoordeg is.
Glaasvaezel
'n Anger toepassing van glaasvaezel is 't verstaevige van alderhenj aan kónsstoffe. Zoea wuuertj glaasvaezel ónger anger toegepas in hingele, remblök en ski's. 't Matterjaal det zoea óntsteitj, wuuertj 'ne composiet geneump. Glaasvaezel inne vorm van glaaswöl wuuertj gebroek es isolatiematterjaal. Ouch guuef 't glaasvaezelbehang. Veur dees toepassinge zeen anger saorten aan glaasvaezel in gebroek es veure datacommunicatie.
Wes-Veluws
Veurbeeld
't Paternoster in de dialekte vaan Putten en Nunspeet. {|
Bronne en rifferenties
Veur dit artikel is gebruuk gemaak vaan 't corresponderend Nederlands artikel. Oet dat artikel is ouch get teks letterlek euvergenómme. Wijer heet 't beukske Taal in stad en land - Utrechts, Veluws en Flevolands vaan Harry Scholtmeijer (D'n Haog, 2002, ISBN 90-12-09008-3) es bron gedeend.
Barbaratak
thumb|250px|left|Bleujende tak van de kweepaer thumb|250px|Bleujende tak van de forsythia 'ne Barbaratak is 'ne tak van 'n kweepaer (Cydonia oblonga), forsythia, appel-, paere-, kasjtangele-, kaeërsje-, of proemeboom, mae ooch van 'ne hazelnaoëte- of häölentersjtroek, dae op 4 december aafgesjnae wert van d'r boom of sjtroek en vervolges in 'ne vaas gezat wert è g'n hoes. Roond Kaeërsjmès bleujt dae tak blome en dat zów geluk brènge vör 't kaomende jaor.
Dit aod gebruuk is nog laevendig in Moontse, Gulpe en Zitterd. In Gelaen wert tiedens de jaorlekse Barbaravering bie 't Barbaramonumaent in 't Mauritspark nao aafloop 'ne Barbaratak van 'ne forsythia oetgedeeld. D'r zeunt gesjraeve bronne van dit gebruuk saer d'r 13de ieëw en d'r Barbaratak wert bezieë es 'ne opvolger van de Germaanse orakelgebruke en 'ne väörloper van d'r kaeërsjboom.
Ooch H. Welters neumt in z'n book Feesten, zeden, gebruiken en spreekwoorden d'r Barbaratak op pag. 10. ''Op Sint-Barbara'sdag, den 4 December, snijdt men de zoo-genaamde Barbaratakken, die op Kerstmis, den dag waarop het takje uit den wortel van Jesse ontsproot, zullen bloeien. De h. Barbara leefde in den ruwsten winter des Heidendoms en der vervolging.''
Klingon (taol)
thumb|De Klingongroet Qapla’ in 't pIqaD, 't alfabèt wat Orkrand veur 't Klingon bedach. 't Klingon is 'n fantasietaol oontworpe door Marc Okrand veur de tillevisieserie Star Trek en in die serie gesproke door de Klingons (zuug ouch lies vaan rasse en volker in Star Trek). Okrand heet de taol tot op e hoeg niveau dooroontwikkeld, zoetot ze noe door fans vaan de serie kin weure gelierd. Sommege zien dao hendeg wied in gegaange.
De taol zelf is neet gemekelek: ze is in groete mate agglutinerend en de meneer boe-op wortele en suffixe aoneingeplek weure is neet gemekelek te volge: 'n miervoudsvörm beveurbeeld kin e woord volkoume oonherkinbaar make. De woordvolgorde is objek-subjek-werkwoord, wat ouch al bijdreug tot 't boeteneerds karakter vaan de taol.
De vocabulair is aofgestump op de aard vaan de wezens: 't zien soldaote, en hun taol is fors. Wäörd veur zake es 'leefde' of veur te groete of te bedaanke bestoon koelek; es groete zien in gebruuk nuqneH ("wat wèlste?") en Qapla' ("succes!"). Dees wäörd huurt me dèks gebruke op conventies vaan Star-Trekfans. Sjèlle en vloke is oonder Klingon 'n hoeg kuns, zoetot de taol väöl sjèlwäörd kint (petQ, yIntagh, taHqeq etc.).
De fonologie is bezunder riek aon gutturale, zoewiezoe aon klaanke die in 't Ingels oonbekind zien. De versjèllende klaanke koume al wel in natuurleke taole veur, meh zeker neet allemaol in ein taol. Klingon heet zien eige alfabet (pIqaD), meh weurt miestens mèt Latiense lètters gesjreve. In 't Latiens Klingon-alfabet kinne hooflètters en klein lètters doorein stoon, umtot ze e versjèl in klaank aongeve. Dèks weurt Latiense Klingonteks in sjriefmesjienlètters gezat.
Sinds 2000 zien versjèllende beuk oet de wereldliteratuur nao 't Klingon vertaold, wie Hamlet, Prince of Denmark, Much ado about Nothing en 't Gilgamesj-epos. De Shakespeare-vertaolinge zien gemaak nao aonleiing vaan 'n opmèrking door 'ne Klingon euver deen auteur in 'n aoflievering vaan Star Trek.
Robert Abela
Robert Abela (Sliema op 't eilaand Malta, 7 december 1977) is 'ne Maltese polletieker veur de sociaoldemocratische Arbeidspartij (Malta) (deil vaan de Europese polletieke partij vaan de S&D, boe ouch aander sociaoldemocratische partij deil vaan oetmake, zoewie de Nederlandse PvdA, de Belzje SP.a en PS en de Duitse SPD). Heer is allewijl de premier vaan Malta.
Tiet
Tiet kan verwieze nao:
Curry County (Oregon)
thumb|200px|Graofsjappe vaan Oregon thumb|200px|Ligking vaan Curry County Curry is 'n in 1855 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Curry is verneump nao de inheimse stam die hei vreuger leefde. Allewijl zien 't Curry-volk evels oetgestorve. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Gold Beach.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 5.150 km² boevaan 4.215 km² land is en 935 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Curry County 21.137.
Hoon
Hoonder (Gallus gallus domesticus) zien gedomesticeerdje veugel oete femielje vanne fazantechtige (Phasianidae) die weer behuuere toete orde hoonderveugel (Galliformes).
Hoonder zeen de meis-veurkómmendje vogelsaort oppe werreld. Mit 52 miljard hoonder guuef 't ruum 7 hoonder de miens. Hoonder waere veurnamelik es pluumvieë gehaje veur häör eier en 't vleis.
'ne Menneliken hoon hètj 'nen haan; e vruike hètj 'n hin; en e jónk hètj e kuke. 't Guuef väöl versjillige hoonderrasse.
Radiata
thumb|De [[oerkwal (Aurelia aurita) huurt wie alle kwalle tot de radiata.]] Radiata zie e taxon oet 't oonderriek Eumetazoa (bieste mèt weefsele). Ze umvatte twie stamme: de nietelbieste (Cnidaria) en de ribkwalle (Ctenophora). 'nen Daarde stam zien de Trilobozoa (neet te verwarre mèt de trilobiete!), die in 't Ediacarium leefde.
't Taxon Radiata is vreuger ouch gebruuk veur oonder mie Spoonze, Stekelhuiege en Plakbieskes, meh later oonderzeuk heet zoe'n indeilinge achterhaold. Ouch de huiege, oetgekleide definitie gelt es parafyletisch: de Radiata höbbe geine veurawwer die de Bilateria (alle aander Eumetazoa, boe-oonder alle hoegoontwikkelde bieste) neet höbbe.
Gaston Jacobs
Gaston Jacobs is 'ne zenger en kapper oet Ulestraote dae bekandj steit es de "zingendje kapper oet Ulestraote". Hae haet mitgedaon aan mieëder finaals van 't Limburgs Vastelaovesleedjes Konkoer, en zelfs twieë kieër 't kónkoer prizzenteerdj. Ei van zie bekandjste nómmers is "Mèt zestig jaor".
Radiata
De Radiata oondersjeie ziech same mèt de Bilateria vaan de Spoonsechtege (Parazoa) doortot ze echte weefsele (nerve en spiere, wie sumpel ouch) höbbe, en doortot ze symmetrie kinne. Ze versjèlle vaan de Bilateria doortot neet twiezijeg, meh alzijeg symmetrisch zien (zègk mer gerös roond). Spoonze zien ouch dèks roond, meh misse echte weefsele. Stekelhuiege (ziestare en verwante) zien ouch drejsymmetrisch, meh vertuine es larf dudelek twiezijege symmetrie. Dit heet detouw geleid tot dees taxa vaan de Radiata woorte aofgeplits. Ouch binne de 'huiege' Radiata zien neet alle soorte ech drejsymmetrisch.
Gaston Jacobs
Gaston woort op zien 8ste lid vanne fómfaar Concordia, wo d'r trómpet en slaagwerk speeldje. Medio jaore tachentig dieëj d'r mit aan 't lokaal vastelaovesleedjeskónkoer vanne karnevalsverein de Kuitebietersj. In 1986 dieëj d'r veur 't ieës mit aan 't LVK mit 't leedje "Nao esjgoonsdig kinne v'r sjlaope" (plaats: 11). In 1996 haoldje d'r de finaal weer mit "Jónger es vandaag" (plaats: 11); in 1997 woort t'r twieËdje mit 't leedje "Aan de gang (mèt miene rammelesjang)". 't Jaor daorop wón d'r 't LVK in Wieërt mit "Opzie, opzie, opzie". Mitte leedjes "Veur gein miljwan" (2000) en "De mós 't preuve" (2001) haoldje d'r nag de twieëdje plaats op 't LVK.
Radiata
De Bilateria stamme dinkelek vaan de Radiata aof; welke plaots ze perceis in de stamboum mote innumme is oondudelek.
Anne Brontë
thumb|Anne Brontë, gesjèlderd door broor Bradwell Anne Brontë (oetspraok ['æn 'bɹɒnti]; Thornton (West Yorkshire), 17 jannewarie 1820 - Scarborough, 19 december 1849) waor 'n Britse Ingelstaolege sjrijfster en diechteres; de joonkste vaan de drei zösters Brontë. Ze publiceerde oonder 't pseudoniem Acton Bell. Ze is de mins bekinde vaan de zösters; häöre realistische stijl stik aof tege de romantiek vaan de aander zösters.
Valladolid
270px|thumb|Plaza Mayor va Valladolid Valladolid is 'n sjtad in 't noordweste va Sjpanje, aan de reveer de Pisuerga. 't Is de hoofsjtad van de provincie Valladolid en van de autonoom regio Castilië en Léon. De sjtad haat óngevier 320.000 inweunesj. In de volksmónd waert de sjtad aoch waal Pucela geneumd.
Historie
Valladolid woert in de 10e ieëw veruëverd van de More, meh haw nog neet väöl beteikenis pès de handelspositie in de 12e en 13e ieëw begós te versjterke. In de 15e ieëw waor de plaatsj d'r zieëtel van de vorste va Kastilië. 't Bleef de hoofsjtad pès 1531, wie Filips II de hoofsjtad nao Madrid verplaatsjde. Tösje 1600 en 1606 waor de sjtad opnuuj hoofsjtad.
12 Years a Slave
12 Years a Slave is 'ne film oet 2013.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan biografiefilms, dramafilms, historiefilms.
De film woort geregisseerd door Steve McQueen en heet 'nen doer vaan 134 menute.
Renswoude
Renswoude is e dörp en gemeinte in de Nederlandse provincie Utrech, mèt 'n oppervlak vaan 18,52 km2 en 'n inwoeneraontal vaan 4.361 (1 januari 2006); daomèt is 't ein vaan de kleinste gemeintes in de provincie. Binne de gemeinte ligke gein ander kerne.
De naom is aofkumstig vaan Rhenenswoude, "bos vaan Rhenen".
Maria Gommers
Maria Francisca Philomena (Mia) Hoogakker-Gommers (Sjtein, 26 september 1939) is 'n veurmalige Nederlandse atlete, die in de jaore zestig tot de waereldtop op de middelange aafsjtande beheuërde.
Maria Gommers moosj 't neet zoazeër höbbe van häöre natuurlike aanlègk. Zie bereikde de top veural door óntzèttend hèl te traine. In 1967, op 27-jaorige laeftied, waas ze entelik zoawied dat zie zich koosj maete mèt de nasjenale top. Dat wilt zègke: op de 800 m, want 'ne angere middelange aafsjtand lepe de vrouwluuj doe nog neet. Pas in 1967 woort de 1500 m veur 't eësj op 't wedsjtriedprogramma veur vrouwe opgenómme. Maria Gommers greep de kans mèt allebei de hènj aan. Bènne 'n hauf jaor verbaeterde zie 't nasjenaal record op dit nuuj nummer van 4.42,2 via 4.35,6 en 4.22,3 tot 4.15,6. Dae lètste tied waas teves een nuuj waereldrecord, gevestigd op häör toesbaan in Zitterd. Me kènt waal zègke dat Maria Gommers de 1500 m veur vrouwe internasjenaal op de kaart haet gezat.
In 1968 behaolde zie aevel häör meis bekènde prestatie. Tiedes de Olympische Sjpele in Mexico wón zie 'n bronze medalje op de 800 m in 'ne tied van 2.02,6, ein perseuënlik record. Dao-aan veuraafgaond hèj zie op 20 augustus in Zitterd en passant ouch nog in 6.15,6 een nuuj waereldrecord geloupe op de incourante 3 x 800 m vrouwe-estafette, tezame mèt Ilja Keizer-Laman en Tilly van der Made.
't Volgende jaor woort Maria Gommers in 4.11,9 tweëde op de 1500 m tiedes de Europese kampioensjappe in Athene. Zie bleef daomit opnuuj bènne 't besjtaonde waereldrecord, dat intösje waas aangesjerp tot 4.12,4. De Tsjecho-Sjlowaakse Zaroslawa Jehlikova behaolde ’t goud in 4.10,7 in 'n nuuj waereldrecord. Maria Gommers koosj zich aevel treuëste mèt de gedachte, dat zie ènnige maonje eërder biej 'n anger gelegeheid in Leicester 't waereldrecord op de klassieke mijl hèj verbaeterd tot 4.36,8.
In 1969 woort Maria Gommers in Nederland gekaoze tot Sjportvrouw van 't jaor, de ènnige Nederlands Limburgse vrouw die dit pès noe lökde.
Maria Gommers waas van beroep fysisch-chemisch research-assistente biej DSM. In 1970 trouwde ze en beëindigde zie häör atletiekloupbaan, wo-in zie in totaal ach individuele nasjenale titels behaolde, ach nasjenale records vestigde en tweë individuele waereldrecords leep.
Nederlandse kampioensjappe
Outdoor
Indoor
Halle (Noordrien-Wesfale)
Halle, officieel in Duutsje administratie Halle (Westf.), ies 'n sjtad in de Wesfaalse krink Kreis Gütersloh, in d'n Duutsjen deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk in 't Regierungsbezirk Detmold.
Lies van sjtaotshoofde van Duutsjlandj
Presidente van de BRD
Zuug ouch Bondskanselere van Duutsland
Wetsjtèè
Wette en hare
't Tösjetieds biesjliepe van de zens bie 't mieje va o.m. graas waoërt gedoeë mèt de hulp va sjpuuj en 'ne wetsjtèè, dae da flot in 'ne bepaald ritme um en um in dezelfde richting uvver 't sjniejvlak van de zens waoërt gevraeve. Väör 't richtèg sjliepe an 't èng van 'n miejbeurt waor mieë water nuëdèg en dat waoërt dan och a g'n hoes gedoeë. An 't èng van 't miejseisoen waoërt 'n zens gehaard. Dat gebäörde zittend op 'ne jute zak op d'r groond. De zens waoërt da mèt de sjerpe ziej plat op 'n metale pin - dae è g'n aerd gebowwe waor - mèt platte knoep van ongeveer 2 bie 2 cm, gelag. Mèt 'ne haarhamer wäoërt de zens da wer sjaerp gehaard of geklopt.
Smallingerland
frame|Ligking vaan Smallingerland in Friesland Smallingerland (Fries: Smellingerlân) is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Friesland, in de Friese Woude, mèt 'n oppervlak vaan 126,15 km2 (daovaan 7,67 km2 water) en per 1 januari 2007 54.993 inwoeners. De gemeinte umvat de kerne Boornbergum (Boarnburgum), Drachten, Drachstercompagnie (Drachtsterkompenije), Goëngahuizen (Goaiïngahuzen), Houtigehage (De Houtigehage), Kortehemmen (Koartehimmen), Nijega (Nyegea), Opeinde (De Pein), Oudega (Aldegea), Rottevalle (Rottefalle), Smalle Ee (Smelle Ie), De Tike, De Veenhoop (De Feanhoap) en De Wilgen (De Wylgen). De Nederlandse naome zien officieel.
Drachten, de hoofplaots, is in d'n tied vaan de veenkolonië oetgegreujd tot 'n klein stad en is mèt oongeveer 42.000 inwoeners wiedoet de groetste plaots vaan de gemeinte. Oorsprunkelek waor Smalle Ee, mèt allewijl neet mie es 50 inwoeners, de hoofplaots, vaan oongeveer 1600 tot 1831 waor dat Oudega.
Boirs
thumb|250px|Lambertuskèrk Boirs (Nederlands: Beurs) ies 'n boeredörp in de deilgemeinte Bitsinge (Bassenge) op 't Belsj. 't Ies gelege aan de rivier Jeker die hie Geer weurt geneump. Boirs waor 'n zelfsjtendige gemeinte tot 't in 1977 bie de gemeinte Bitsinge woort gevoog. Boirs ies gelege aan de taalgrens in Belsj. Tot 1957 houw 't 'n eige sjtasie. De deillgemeinte besjteit wiejer nog oet 't gehuch Once.
In Boirs leve ze van de landboew en sjampeljóngteelt. Vreuger woonde hie väöl aan mangelevlechtersj. Boirs liek aan de A13/E313 en haet daodoor direk aansjleting op Luuk en Tóngere.
Ekerö
Demografische óntwikkeling
8,50% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Skarsterlân
Scharsterland (sinds 1985 officieel Fries Skarsterlân) waor 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Friesland, mèt 'n oppervlak vaan 216,80 km2 (daovaan 31,54 km2 water) en per 1 januari 2007 27.059 inwoeners. De gemeinte heet 30 kerne, te weite Akmarijp (Eakmaryp), Boornzwaag (Boarnsweach), Broek (De Broek), Dijken (Diken), Doniaga (Dunegea), Goingarijp (Goiïngaryp), Haskerdijken (Haskerdiken), Haskerhorne (Haskerhoarne), Idskenshuizen (Jiskenshuzen), Joure (De Jouwer), Langweer (Langwar), Legemeer (Legemar), Nieuwebrug (Nijbrêge), Nijehaske, Oldeouwer (Alde Ouwer), Oudehaske (Aldehaske), Ouwster-Nijega (Ousternijegea), Ouwsterhaule (Ousterhaule), Rohel (Reahel), Rotstergaast, Rotsterhaule, Rottum, Scharsterbrug (Skarsterbrêge), Sint Nicolaasga (Sint Nyk), Sintjohannesga (Sint Jânsgea), Snikzwaag (Sniksweach), Terkaple, Teroele, Tjerkgaast (Tsjerkgaast) en Velingsoord (Velingsoard). Joure is de hoofplaots en de groetste plaots. In tegestèlling tot de gemeintenaom zien bij de kerne de Nederlandse naome officieel.
Scharsterland ootstoont in 1984 oet de aw gemeintes Doniawerstal en Haskerland mèt deile vaan Utingeradeel en Heerenveen. In miert 1985 woort de gemeinte nao häöre Friese naom umgeduip. In 2014 is de gemeinte zelf weer opgegaange in de nui gemeinte De Friese Meren, same mèt Gaasterland-Sloten (Gaasterlân-Sleat) en Lemsterland. De dörper Haskerdijken en Nieuwebrug zien evels nao Heerenveen gegaange.
Waope
Op 30 augustus 1984 kraog Scharsterland vaan d'n Hoege Raod vaan Adel e waope touwgekind wat ziech zoe liet umsjrieve:
't Waope is gebaseerd op de waopes vaan Haskeland en Doniawerstal; de kleure zien get aongepas.
Achang (spraok)
't Achang is 'n Sino-Tibetaanse spraok die gekaldj wuuertj dore Achang in Birma enne Vouksrepubliek Sjina. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 62.700 luuj in alle lenj biejein en haet de ISO 639-3 code acn.
Anger name veur 't Achang zeen Acang, Ach'ang, Achung, Ahchan, Anchan, Atsang, Chung, Maingtha, Manmaw, Mönghsa, Ngacang, Ngac'ang, Ngachang, Ngatsang, Ngo Chang, Ngochang, Tai Sa '  en Xiandao. De spraok wuuertj allewiel in 't Letiens sjrif gesjreve.
In Sjina wuuertj de spraok gekaldj door 27.700 luuj (1990) oet 'n etnische bevölking van 34.000 (2000) inne Wèstelike Yunnan-provincie, inne Dehong Dai-Jingpo autonoom prefectuur en 't Baoshan-distrik, langse grens mit Birma, inne graofsjappe Longchuan, Liangge, Yingjiang en Luxa; inne Baoshan-prefectuur, inne graofsjappe Tengchong en Longling; en in 't graofsjap Yunlong inne Dali Bali autonoom prefectuur. Versjillige dialekte zeen Husa (Chintaw, Xiandao), Lianghe, Longchuan en Luxi. Edert vanne drie wichtigste graofsjappen haet zie eige dialek. De dialekte zeen neet óngerling verstaonbaar. Longchuan versjiltj mieë vanne angeren en haet mieë lieënwäörd van 't Dai. Lianghe en Luxi gebroeke mieë Sjinese lieënwäörd. 't Guuef ouch lieënwäörd oet 't Birmees. De spraok is verwantj aan 't Hpon, Maru, Lashi ('n spraok wo 't ouch lichtelik mit vermink is) en Zaiwa. 't Is 'n tonaal SOV-spraok mit veer toeane. 't Dialek van Longchuan is stabiel, meh spraekers van anger dialekte versjuve nao 't Sjinees. Väöl Han-luuj inne graofsjap Longchuan gebroeke Achang in informeel situaties. De spraok wuuertj in alle domiene door veurnamelik vólwassene gebroek. Spraekers kallen ouch Sjinees, Jingpho en Tai Nüa en zeen euverwaegendj boeddhistisch (hinayana). De graod van gelitterdjheid inne twieëdje spraok is 86% (2000). De Biebel woort in 2011 euvergezadj nao 't Achang.
De spraok (Maingtha) wuuertj nag door zoea 35.000 luuj (2007) gekaldj in Birma. De spraekers zitten inne plaats Waimaw en Japhwi, inne Kachin-staot, t'n wèste vanne Ayeyarwaddy-reveer bie Bhama (Manmaw), oetgesprèdj in 't spraokgebied vanne Lashi, bieje Sjinese grens. De spraok wuuertj es twieëdje spraok gebroek door Tai Sa-smeie van 't Shanvouk. De spraok wuuertj inne meiste domiene door alle laeftieje gebroek enne spraekers höbben 'n positief opstèlling taengeneuver 'm. De graod van gelitterdjheid inne ieëste spraok ligk óngere 1%, inne twieëdje spraok is det 5% toet 15%. De spraekers zeen kristelik.
Oudewater
thumb|Ligking vaan Oudewater in Utrech Oudewater is e stedsje en 'n gemeinte in 't weste vaan de Nederlandse provincie Utrech. 't Oppervlak bedreug 40,17 km2 (1 km2 water); op 1 januari 2006 had de gemeinte 9.952 inwoeners, verspreid euver de kerne Oudewater, Snelrewaard, Hekendorp en Papekop. Oudewater heet väöl monuminte en de binnestad is verklaord tot besjirmp stadsgeziech. De bekindste bezeensweerdegheid is de Waag, sinds 1595 es heksewaag in gebruuk (me kint ziech nog ummer op heksedóm laote oonderzeuke).
Prusisch
Prusisch of Aajdprusisch is 'n oetgestorve taol in de streek Oos-Pruse, noe verdeild in e Rössisch, e Pools en e klein Litouws deil. De taol waor Baltisch en bezoonder verwant aon 't Litouws. Door de immigratie vaan Duitsers en religieus vlöchtelinge raakde de autochtoon Pruse (in eigeleke zin, dus neet vaan Duitse meh vaan Baltische aofkóms) in de minderheid, tot ze in de zeventiende iew oeteindelek oetstorve daan wel geassimileerd raakde. Roontelum de stad Klajpeda (Memel; allewijl in Litouwe) besteit 'n klein gemeinsjap die de taol nui leve inbläös.
Me moot 't (Aajd-)Prusisch neet verwarre mèt 't "Pruus" (Duits), en ouch neet mèt 't Nederduits dialek vaan Oos-Pruse.
Externe link
Praprusoj
Bórs
't Waord bórs verwies euver 't algemein nao sjpecefiek de vrouwelike bórs: eder vrouw haet twee bórste womit ze bórsvoeding kan gaeve aan e kiendj. Bórste zeen e secunde geslachskènmirk van de vrouw en höbbe ouch seksueel functies.
Boete vrouwluuj höbbe ouch manne bórste, mer die zeen kleinder en minder prominent aanwaezig.
Anger zougdere höbbe ouch bórste woroet ze häör jónge zouge, al waere dees dökker milkklere of ujers (uier, udder) geneump.
Zandjsjtein
Zandjsjtein is aafzèttingsgesjteinte det besjteit oet zandjkorrele. Dees korrele waere in de loup van väöle jaore aanein gekitj mit (meists) kalk. d'n Tein kump gaelsig oet de baom, meh weurt daonao door verwaering gries.
In Nederlandj kump zandjsjtein aan 't oppervlak in 't ooste van Twente en bie Wintjerswiek.
Zandjsjtein haet 'n zeker maot van porositeit en is daodoor döks e good reservoir veur gróndjwater of aolie en gaas.
Josephine County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Oregon thumb|200px|Ligking vaan Josephine County Josephine is 'n in 1856 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Boeveur Josephine zoe hèt, is nog altied duuster, mer woersjienelek is 't geneump nao 'ne beekske in de streek dat zoe hèt. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Grants Pass.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 4.252 km² boevaan 4.247 km² land is en 5 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Josephine County 75.726.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Lichtervelde
Lichtervelde is e dörp en 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, arrondissemint Roeselare. De gemeinte besleit 'n oppervlak vaan 25,93 km² en had op 1 januari 2008 8.489 inwoeners.
Geografie
Lichtervelde heet geen deilgemeintes en gein kleinder kerne binne zien grenze.
Bezeensweerdeghede
In Lichtervelde steit 'n neogotische kèrk gewijd aon Sint-Jacob (foto) mèt dao-in e romaans doupvoont. Ouch bekind is Cinema De Keizer, 'ne bioscoop oet 1924.
Historie
Lichtervelde weurt veur 't iers geneump in 1127. De hierlekheid Lichtervelde veel oonder 't Brugs Vrije. 't Kestiel vaan de hiere vaan Lichtervelde woort twie kier verrinneweerd, in 1491 en 1584; daonao woort 't woersjijnelek neet mie opgebojd en verbleve de hiere in Brugge en Gent. Daonao sleep 't dörp in en bleef 't iewelaank 'n landbouwgemeinte. Bij de herindeiling vaan 1977 bleef de gemeinte Lichtervelde gespaord.
Sparta Rotterdam
Rizzeltaote sinds de opriechting vaan de Ieredevisie
Opmerking: 't Sezoen 2019/20 woort in verband mèt de COVID-19-pandemie aofgebroke.
Valversnelling
De valversnelling of zwaordjeveldjsterkdje (of gravitatieveldjsterkdje) is de sterkdje van 't zwaordjekrachsveldj.
Veure aerd duudj me de valversnelling aan mit g. 't Is de versnelling womit veurwirpe nao de aerd vallen in vrieje val, dus es d'r gein anger kraften op wirken es de zwaordjekrach en ze dus neet waeren óngersteundj.
Formuul
Veure gruuedje
a
vanne valversnelling ('t zwaordjekrachsveldj) geldj: mit
M
de massa,
r
d'n aafstandj en
G
de gravitatieconstante.
Aerd
Veure valversnelling
g
ane oppervlakdje vanne aerd geldj:
mit
de massa vanne aerd (in kg),
r
de aerdstraol (in m) en
G
veure gravitatieconstante (de constante van Cavendish.)
Oet maeting van
,
en
volg dus de massa
MA
vanne aerd en zoea ouch de gemiddeldje dichheid.
Zieëkónde
Zieëkónde of oceanografie is de aerdweitesjap die de hydrosfeer bestudeertj zowie de meteorologie det mit d'n atmosfeer duit. Hiebie wuuertj väöl aandach bestaedj aan zieëstruime enne wusselwirking tösse de oceane en 't klimaat. Wo oceanografie besjrievendjer zów mótte zeen en oceanologie verklaorendjer, waere dees begrippe meistes doorein gebroek, wobie de ieëste term bekèndjer is inne weitesjap enne twieëdje in technische kring.
Emes dae zich besjeftig mit zieëkónde neump me 'nen oceanograaf of zieëkundige.
Zieëkónde is óngerverdeildj inne marien biologie ('t laeven inne oceane) enne marien sjemie en geosjemie (de studie vanne kringloup van kaolstof en anger sjemische kómponentje in 't zieëwater) enne fysische oceanografie.
De fysische oceanografie bestudeertj allein de netuurkóndige eigesjappe vanne oceane, wie zieëstruime, de rol vanne oceane veur 't klimaat en klimaatverangering, de interaksje mitten dampkrink, zieëspegelstieging, El Niño, getieje, golve en golfveurspèlling en stórmvleuj.
Sjeerwallere
Sjeerwallere of Sjuurwallere (Duutsj: Schierwaldenrath) is e dörp inne gemèndje Gangelt in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale, mit zoeaget 600 inwoeaners. 't Ligk tösse Langbrook, Berde, Hertsel, Put, Vintelen en Kritsraoj in. 't Dörp ligk t'n naorde vanne Zaofelerbaek.
De staasje van Sjeerwallere (Bahnhof) is neet mieër in gebroek veur gewuuen persoeansvervoer en ouch neet mieër op 't spaorwaegnet nao 't wèste (det is aafgebraoke gewaore) aangeslaote, waal nag nao 't oeaste. Toch is 't veur historische raejene bewaardj gebleve, inclusief de spaordeiler die bieje staasje ligke, zoeadet dao mit 'ne stroumtrein nag haer gevare kan waeren es toeristische route.
Sjeerwallere behuuerdje same mit Hertsel en Langbrook toete gemèndje Sjeerwallere. Dees gemèndje woort op 1 juli 1969 bieje gemèndje Gangelt geveug.
Straote
De volgendje straote ligken in Sjeerwallere:
Cher (departement)
thumb|Ligking van 't departement Cher. 't Departement Cher is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 18. 't Is gelaengen in 't centraal deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Indre, Loir-et-Cher, Loiret, Nièvre, Allier en Creuse. De houfstad is Bourges.
Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Arie Slob
Arie Slob (Nieuwerkerk aon d'n IJssel, 16 november 1961) is 'ne Nederlandse politicus vaan de ChristenUnie (CU) en d'n allewijle Nederlandse minister veur Primair en Secundair Oonderwies en Media (Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media) in 't Kabbinèt-Rutte III.
Slob kump oet 'n gerifformeerd vrijgemaakde kèrksgemeinsjapp. Tijes zien studie historie aon de Rieksuniversiteit Greuninge begos heer in 1984 same mèt de latere journalis Stevo Akkerman biebels te smokkele nao communistisch Roemenië.
Nao zien studie woort heer lieraar maotsjappijlier in Zwolle. Dao waor heer ouch gemeinteraodslid veur 't christelek-conservatief Gereformeerd Politiek Verbond (GPV) vaan 1993 bis 2001. In dat lèste jaor waor heer veur e jäörke GPV-lid vaan d'n Twiede Kamer. Dat lökde naotot Gert Schutte es GPV-lid aofsjeid naom vaan de Kamer. Bij de verkezinge vaan 2002 woort de GPV gefusseerd es deil vaan de nui partij ChristenUnie. Hei woort heer neet direk verkoze, mer kaom heer e haaf jaor later weer de Kamer in wie fractieprizzendènt Kars Veling 't parlemint verleet.
Bij de verkezinge vaan 2003 woort Slob wél direk verkoze. Heer heet mètgedaon aon belaangrieke projekte, wie de kemissie veur infrastructuurprojecte, versjèllende portefeuilles wie oonderwies, weitesjap, binnelandse zake en veilegheid en es co-sjriever vaan 't zoegenaomde Lènteakkoord op 26 april 2012 (mèt VVD, CDA, D66 en GreunLinks. Vaan 2007 bis 2010 waor heer fractieveurzitter. In 2011 woort heer Partijleier, wat heer euvernaom vaan André Rouvoet. Dat bleef heer bis 2015, wie Gert-Jan Segers 't amb euvernom. Allewijl is Slob minister veur Primair en Secundair Oonderwies. Dit is 'n ministersjap zoonder portefeuille wat vilt oonder de autoriteit vaan 't Ministerie vaan Oonderwies, Cultuur en Weitesjap, boe Ingrid van Engelshoven minister vaan is.
Kellemes
Kerne in de gemeinte
Op 1 januari 1977 woort de nuuj gemeinte Kellemis opgeriech oet de ouw gemeintes:
Carnaval
Kelmis haat 'n groate carnavalstraditie mèt op Vètte donderdèg 'n ouw-wieverbal en op Rosenmontag 'ne optoch. Op döllen dinsdig weurt de kuusj verbrend.
Mien hoes
I Kelmes, dörpke reng en kleng;
Et Höfke dröm wie beej de boere,
En wentergröön op zen auw moere.
De auwe dörpel! Mär bloo Sjteen!
In 't hoes woeë eech gebore ben.
Woeë levenslang stönt op ming tsen.
Van d'r Piet Zimmer - 1939(Kelmis, 1e strofe)
Getuug
Getuug kan zeen: