cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Palatalisatie
Palatalisatie ies ein in de taalhistorie hièl väól veurkómmende klankverzachting woabie de oetsjpraok van veural de velare k/ g, de dentale t/ d en de labiale p/ b in de riechting van 't palatum versjuuf. Umdat de oetsjpraok van palatale konsonante lestig ies, ies 't resultaat meistal 'n palato-alveolaar zoa-es /sj/ of /zj/.
Germaanse tale
Bie de ontwikkeling van de versjillende groepe Germaanse tale ondersjeide veural 't Ingweoons ziech door velare palatalisatie veur klinkersj. Vergeliek kerk (Nederlands) en Kirche (Duits) mèt tsjerk (Fries) en church (Ingels).
Ouch in sómmige Limburgse dialekte kump 't veur: hónd -> hóndj. Me sjprèk in 't Limburgs verband bie sonorante meistal euver mouillering. Palatalisatie van alveolaar fricatieve (e.g. stei → sjtei) is 'n sjtandaard versjiensel ónder de Panninger linie. Dit wuèrt aevel waal meistal palatalisatie geneump.
Slavische tale
Ouch in de historie van de Slavische tale höbbe versjillende groate palatalisatiegolve plaatsgevonge. De ierste Slavische palatalisatie veranderde in alle Slavische tale /k/. /g/ en /x/ veur /e/ en /i/ in /č/, /ž/ en /š/.
Palatalisatie es 'n fonetisch/fonologisch versjiensel
Klankversjuvinge zin deil van 'n ièwelank taalveranderingsproces. 'n Verandering in de oetsjpraok zoa-es palatalisatie ies in 't begin ummer allein allofonisch. Es 'n klankversjuving systematisch optreut, ies 't 'n klankwèt. Es 'n klankwèt ziech vervolges zoa óntwikkelt tot de nuje klank neet langer es 'ne variant van de oarsjprónkelike klank weurt aangeveuld, ies 't ondersjeid fonematisch gewore.
'n Klankversjuving kènt ziech dus definitief nèstele in de fonologie van 'n taal. Wat oarsjprónkelik nog dudelik herkènbaar waor es 'n allofoon van 'ne andere klank, weurt noe 'n nuuj beteikenisondersjeiend foneem. Zo wied hoof 't toch lang neet ummer te kómme, taalverandering ies ummer grillig en onveursjpelbaar.
Flize
Flize ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2019 fuseerde de gemeinte mèt 't dörp Flize en de aw gemeintes Balaives-et-Butz, Boutancourt et Élan.
In 2018 hawwe de veer plaatsje in de Ardenne die allewiel de gemeinte Flize vörme tezame 1722 inweunersj, die Fliziens (mannelik) en Fliziennes (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 25,97 km2 groat. Dao woonde dus zoan 66 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Nouvion-sur-Meuse, wat waer deil oetmaak van 't arrondissemint van Charleville-Mézières.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Lóchteberg
De Lóchteberg (Duutsj: Luchtenberg) is e gehuch inne Duutsje gemèndje Wasseberg, innen deilstaot Naordrien-Wèsfale. 't Ligk t'n zuje van Aorsbik, t'n wèste van 't Katsjbrook en e bósgebied nao Aadmiel, t'n oeaste vanne uterwaerd vanne Roer en t'n naorde van Garsbeck, inne richting van Raotem.
De Lóchteberg huuerdje vreuger bieje gemèndje Aorsbik, die op 1 jannewarie 1972 bie Wasseberg woort ingelief.
Dammerig
Dammerig (Nederlands: Dammerscheid of Dammerscheit) ies 'n veurmalig kesjtièl mèt haof, dat gelege waor in 't Land van Euvermaas in 't gehuch Breen. Op 'n landkaart oet 1653, ein oet 1680 en ein oet 1739 sjteit 't good es Dammerchit vermeld. Breen zou 't hudige gehuch 't Breer of Barrier kènne zin. 't Kesjtièl, ónder de boere Dammerig geneump, ies miede 18e ièw vervalle.
't Awd kesjtièl moet tösje de Laurentiuskerk en de haof Lindenhof gelege höbbe in Voelender. 't Enigste wat nog te zeen ies zint reste van sjlotgrachte en gedempde vieversj. De familie van Dammerscheidt waor eigenaer van 't good. Hauverwaegs de 17e ièw trouwt Maria van Dammerscheidt met Jr. Jan Willem van Elmpt woadoor 't hoes Dammerscheidt euvergeit nao de familie van Elmpt. In de kèrk van Voelender ies nog 'ne graafsjtein te zeen mèt de blazoene van dees families.
Eind 19e ièw weurt Jan Cornelis van Panhuys van Haeren eigenaer, dae 't hoes lièt aafbreke. Hae gebruuk 't euvergebleve materiaal um 'n deftig hièrehoes te laote boewe: 't Freuleshoes geneump.
7 oktober
Fiès van Maria van de Roazekrans
Olsberg
Olsberg is e Wesfaals stedsje in de krink (Kreis) Hochsauerlandkreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland), grenzend aon de staot Hesse. Mèt häör 118 km² en 14.739 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 125 de veerkante kilometer.
't Op 360 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 12 oortsjafte.
Mauritshoes
thumb|'t Mauritshoes in 2007 't Mauritshoes is e rieksmuseum in D'n Haag gewijd aon sjèlderkuns. Oondaanks tot 't museum relatief klein is, vint me hei tientalle wereldbekinde sjèlderije, veural vaan Hollandse meisters oet de 'Gouwen Iew' meh ouch väöl oet de Zuieleke Nederlen, zoewie werke oet d'n achtienden iew. De ganse verzaomeling is oongeveer 800 sjèlderije groet. De sjèlderije zien veur e groet deil contemporain mèt 't gebouw, wat aon d'n Hofvijver ligk en steit op d'n Top 100 vaan Nederlandse UNESCO-monuminte.
Historie
't Stadspaleis is tösse 1633 en 1644 gebouwd door Jacob van Campen mèt assistentie vaan Pieter Post, in de stijl vaan 't Hollands classicisme. De bouwheer waor Johan Maurits vaan Nassau-Siegen, 'ne prins vaan Oranje dee veural bekind is es gouvernäör vaan Staots-Braziel.
't Veerkenteg gebouw steit op 'nen hoege sókkel. 't Froont heet 'n kroenlies gedrage door Ionische zuile. 't Ingezwenk daak en 't gebruuk vaan brikke is typisch Hollands. Doortot 't mèt natuurstein veurzeen middedeil get oetstil ('ne zoegeneumde risaliet), liek 't gebouw op 'n Romeinse tempel. Dit bouwideaol is nog typisch veur de renaissance.
De bouw vaan 't Mauritshoes doort ouch al zoe laank umtot Johan Maurits in 1636 veur good zeve jaor nao 't Braziel góng en dus geine spood waor. Ouch waor de bouw gehinderd door de brögk die dao laog. Die moch neet weure aofgebroke ietot 'n nui brögk mèt poort nao de Binnenhof waor gebouwd. Dit woort de Grenadeerspoort; 't oontwerp is vaan Pieter Post.
Ietot Johan Maurits oet 't Braziel trökkaom, had heer al tropisch hout nao Nederland gesjik veur 't trappehoes. Zelf naom heer nog allemaol deur dinger mèt wie velle, Indiaanse waopes, koraole, opgezètte bieste en sjèlderije mèt Braziliaonse tafferele (slaove, plante, dörper). Die woorte in de vestibuul en 't trappehoes gehaange. Väöl deur dinger gaof heer weg aon aander voorste. Femilieportrètte kaome in de Groete Zaol aon d'n achterkant vaan 't hoes. In de hal op de ierste verdeping hóng heer portrètte vaan leie vaan aander voorstehoezer. Zien slaopkamer en wèrkkamer waore op de ierste verdeping links. In zien wèrkkamer hónge sjèlderije euver d'n oorlog tege de Spanjole. In zien slaopkamer stoont e boorsbeeld vaan ziene wèrkgever, de voors vaan Brandeburg.
Kort naotot 't Mauritshoes in 1644 waor opgelieverd, verhuisde Johan Maurits in 1647 nao Duitsland, boe heer stadhawwer vaan Kleef woort. Heer maakde daonao allein vaan zie Haags paleiske gebruuk bij diplomatiek bezeuk.
Tösse 1987 en 1988 maakde de Limbörgse sjèlder Ger Lataster 'n groete abstrakte plefónfsjèldering bove 't trappehoes, mèt de naom Icarus Atlanticus.
In 2007 maakde 't museum bekind tot 't wouw oetbreie. Daoveur wèlt 't museum e deil vaan de Sociëteit De Witte goon gebruke. Die ligk aon de euverkant vaan de straot; oonder de Korte Vijverberg door kin 'nen tunnel weure gemaak. Op 22 juni 2010 woort 't veurluipeg oontwerp heiveur gepresenteerd door arsjitek Hans van Heeswijk; in december vaan datzelfde jaor mós 't definitief oontwerp veerdeg zien. Begin 2012 begóste de werke aon 't plein, in 't twiede kwartaol vaan 2013 start de renovatie vaan 't Mauritshoes zelf. 't Museum geit daan midde 2014 weer ope. . E deil vaan de collectie weurt mèt de verbouwing oondergebrach in 't Gemeintemuseum; 'n aander deil kump in bruuklien vaan nog aander musea.
Collectie
Es museum besteit 't Mauritshoes sinds 1822; 't hètde toen nog Keuninklek Kabinèt. D'n iersten directeur waor Johan Steengracht van Oostcapelle. 't Museum begós mèt 200 sjèlderije, e cadeau vaan keuning Wöllem I oet dee zien persoenleke collectie.
Bron
Dit artikel is vertaold oet 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Èlf benk vaan Sintervaos
De Èlf benk vaan Sintervaos waore in de middeliewe en de Vreugmodernen tied 'n proosdij die oonder gezaag vaan 't kapittel vaan de Sintervaoskèrk in Mestreech stoont. De dörper zien in de vreug middeliewe aon 't kapittel in lien gegeve; de sjinkingsakte moot zien verlore gegaange. In eder geval woort 't bezit vaan 't kapittel in op 31 miert 1139 door paus Innocentius II zelf bevesteg. De proosdij bestoont toen oet:
In 1087 al verklaorde keizer Hendrik IV de Sintervaoskèrk riekshierlek, wat wouw zègke tot ze direk oonder de keizer stoont en neet aofhenkelek waor vaan lieger hiere. Wie in later iewe de feiteleke mach vaan de keizer versjrumpelde, beteikende dat veur zoe'n staote de facto oonaofhenkelekheid. De èlf dörper gónge ziech es hierlekhede of sjepebenk besjouwe; de mach vaan de proos waor beperk.
Wie de Rippubliek vaan de Zeve Vereinegde Nederlen de Twiehieregheid vaan Mestreech in han kraog, rekende ze ouch de Sintervaoskèrk daotouw. Es gevolg daovaan eisde ze de èlf benk ouch op. De dörper zelf verzatte ziech daotege: ze zaoge dit es illegaol. Bij de Vrei vaan Nimwege in 1678 erkóste de Franse de hiersjappij vaan de Rippubliek euver de èlf benk; later mós ze dit herrope meh in de praktijk veranderde dit niks. Bij 't Verdraag vaan Fontainebleau in 1785 bevestegde de Franse de Nederlandse suzereiniteit nog ins. Bij de Fransen inval in 1795 woorte de dörper euver nui Franse departeminte verdeild. Allewijl ligke de dörper in Belsj Limbörg, Nederlands Limbörg en Luik.
Bron
Dit artikel is vrij vertaold oet 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Bocholt
Bocholt kin verwieze nao twie plaotse, naomelek:
4 fibberwarie
4 fibberwarie is de 35ste daag van 't jaor in de Gregoriaanse kalender. Nog 330 daag (331 daag in ein sjrikkeljaor) pès 't eindj van 't jaor.
Binche
thumb|Locatie va Binche in Henegouwe. Binche is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Thuin. Op 'n oppervlakde va 60,66 km² wonne 33.187 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 547 minse per km².
4 fibberwarie
Gebäörtenisse
thumb|200px|John Rogers wirt verbrend veur [[ketterie op 4 fibberwarie 1555]]
Binche
Binche hat de bètst-bewaarde sjtadsmoeëre va Belsj. Bekaand is d'r Carnaval va Binche.
Aander kerne
left|thumb|Zich op Binche. thumb|De sjtadsmoeëre va Binche oet d'r 14de ieëw. Bray, Waudrez, Buvrinnes, Épinois, Leval-Trahegnies, Péronnes-lez-Binche en Ressaix.
4 fibberwarie
Gebore
thumb|Charles Lindbergh, gebaore 4 fibberwarie 1902
Gesjtorve
thumb|Willem I, gesjtorve 4 fibberwarie 1222 thumb|Hendrik Antoon Lorentz gesjtorve 4 fibberwarie 1928
Schmallenberg
Schmallenberg (Nedersaksisch: Smalmereg) is e Wesfaals stedsje in de krink (Kreis) Hochsauerlandkreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 303,1 km² en 24.926 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 82 de veerkante kilometer.
't Op 400 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 22 stadsdeile en 83 oortsjafte.
Chimay
thumb|Locatie va Chimay in Henegouwe. Chimay is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Thuin. Op 'n oppervlakde va 179,1 km² wonne 9.804 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 50 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|De Groeëte Maert va Chimay. Bailièvre, Robechies, Saint-Remy, Salles, Villers-la-Tour, Virelles, Vaulx, Lompret, Baileux, Bourlers, Forges, L'Escaillère en Rièzes.
Strontium
Strontium is e sjemisch element mit es symboeal Sr en 't atoeamnómmer 38. 't Is e zilverwit aerdalkalimetaal.
Toepassinge
Es litste waere strontiumnitraat, strontiumcarbonaat of strontiumchloraat gebroek inne pyrotechniek, ómdet die veur 'n roeaj vlaamkluuer zörge.
Zieëwater bevatj van netuur 'n weltwied gelieke concentratie opgelosdje Sr2+-ione. Organisme die häör skelètten opboewen oet 't mineraal aragoniet (CaCO3) numme daobie in 't kristalruuester oppe plaats van calcium strontium op in óngevieër dezelvendje Sr/Ca-verhajing womit de twieë elementen in 't water veurkómme. Es de kalkskelètte in 't sediment kómmen en waere begrave zal ónger invlood vanne temperatuur rekristallisatie optraeje, wobie aragoniet wuuertj ómgezatte nao calciet (ouch CaCO3). De strontium wuuertj bie dees ómzètting aafgestoeaten en kump in 't gróndjwater.
Loiret (verdudeliking)
Loiret kan verwieze nao:
César Franck
thumb|250px|César Franck an d'r örgel César Franck (geb. Luuk 10 december 1822 - gesjt. Paries 8 november 1890) waor 'ne Belsj-Franse componis.
Sjtrabatse
Etymologie
't Woord is aafgeleijd van ’t Duutsje strapazieren wat beteikent emes aafmatte, aafbeule. Strapazieren zouw weer zeen aafgeleijd van 't Italiaanse strapazzo.
César Franck
Aafkomst in relaasje tut z'n waerk
Biografe zeunt neet akkaoërd uvver z'n aafkomst. Belsj, Duutsj, Hollendsj mae gene sjrieft uvver 't speciaal statuut van 't gebied oeë z'n owwersj vandan kieëme. Z'n familie waor va Neutraal Moresnet, buurtsjap Völkerich en haant Platduutsj mit-ee gekald. César Frank is 't Platduutsj dus neet onbekind gewes. In z'n muziek sjreef Franck och in 'n unieke persoeënleke taal: Germaanse ernst en romantiek en Latiense charme en aevewich tegeliekertied.
Instrumentaal muziek
Väör 't Fraankriek van d'r 19de ieëw, dat gaans in d'r ban waor van de opera, waor 't Franck zieng groeëtste verdeenste dat haeë de instumentaal muziek häör ege plaatsj wer truukgoof.
Trivia
Bie de oetvaart va Pavarotti waoërt 'n opname van d'r Panis Angelica va Franck, gezonge dör Pavarotti en ziene vader, aafgesjpäöld.
1716
1713 - 1714 - 1715 - 1716 - 1717 - 1718 - 1719
Gesjtorve
thumb|right|150px|Wilhelm von Leibniz, gesjtórve 14 november 1716
Lot
Lot kan verwieze nao:
Pöt (vereiniging)
'ne Pöt is in de spraektaal 'n benaming veur 'n buurtvereiniging.
Gesjiechte
In de Middelieëwe wore de luuj van 'n ganse buurt aafhankelik van eine, gezamelike waterpöt. Zie móste zelf zörge veur 't óngerhaad van deze pöt.
Later waerdje d'r 'ne pötmeister aangeweze dae dees zörg op zich noom. De taak van zónne pötmeister beperkdje zich neet toet 't óngerhaad; hae fungeerdje döks ouch es kóntakpersoean.
Oppen doer óntstónge hie-oet gemeinsjappe die v'r op vandaag es buurtvereiniginge kinne. 't Waord pöt is hie nag 'n euverbliefsel van.
Heers
Heers kin zien:
Brugge
thumb|right|Liegking van Brugge in de provincie Wes-Vlaandere Brugge of Brögke (Frans, Ingels: Bruges; Duutsj: Brügge) ies 'n sjtad in de Belzje provincie Wes-Vlaandere. Brugge ies de hoofsjtad van dees provincie en van 't arrondissement Brugge. De gemeinte haet 'n oppervlak van 138,40 km² en 't aantal inweunersj ies 118.467 (2021). 1.075 hectare van 't gróndgebeed van de gemeinte liek in de ziè. Bie de gemeinte Brögge huère behalve de sjtad ouch de deilgemeintes Assebroek, Dudzele, Koolkerke, Lissewege (mit de kerne Zeebrugge en Zwankendamme), Sint-Andries, Sint-Kruis, Sint-Michiels en Sint-Pieters. De gemeinte liek aan de Noordziè, 't Boudewijnkanaal en de kanale Brugge-Oostende, Brugge-Sluis en Brugge-Gent.
Functies
thumb|Containereuversjlaag in de have van Zeebrugge.
Brugge ies e regionaal verzörgingscentrum. De sjtad ies ein van de belangriekste toeristecentra van Belsj, vanwege zien deils mieddelièwse binnesjtad en rieke historie. Es provinciehoofsjtad haet Brugge 'n belangrieke administratief functie. De sjtad haet 'n rechbank en ies de hoofplaats van 't biesdóm Brögge. D'r zint hie versjillende hospitale gevestig, mèt 'n regionaal functie. Op 't gebied van ónderwies zint d'r ónder andere e conservatorium en 't Europacollege, 'n ónaafhenkelik college veur postuniversitair ónderwies, gevestig. De have van Zeebrugge ies 'n belangrieke have, ónder andere veur de vösjerie. De belangriekste industrieë zint metaalverwèrking en veujingsindustrie.
Historie
Al in d'n twieden iew gaof 't op de plaots vaan Brugge 'n Gallo-Romeinse neerzètting. In gesjreve bronne duuk de stad veur 't iers op in de twiede hèlf vaan de negenden iew. Ze weurt oonder mie geneump es Bruggas, Bruccas, Briuggas en Briuccas. 't Is neet dujelek of de naom vaan de stad lètterlek es 'brögk' moot verstoon. Mesjiens is de stad gewoen geneump nao de Reie die dedoor struimp en in 't Gallisch Rogia hètde. De b- kin daan bij vergissing zien ingeveug.
thumb|'t Stadhoes vaan Brugge oet 't ind vaan de veertienden iew verbeeld de riekdom en veurspood dee de stad in dezen tied kós. De ligking aon de Reie, die toen direk nao zie leep, zörgde astrein tot de plaots ziech oontwikkelde. In 1089 woort Brugge zelfs de residentiestad vaan 't graofsjap Vlaondere. Door de iewe heer verzandde de revier evels. D'n handel woort gerèd wie in 1134 nao 'ne störmvlood 't Zwin deep landinwaarts góng reike. Wel mós me noe veurhaves goon aonlègke, boe de handelswaar kós weure euvergeslage op kleinder sjeper. Zoe oontstoonte Damme en Sint Anna ter Muiden, later ouch Sluis. In dezen tied behaolde de stad häöre groetste bleuj. De proonkvol kèrke, 't stadhoes, 't belfort en de talloes koupmaanshoezer datere vaan dezen tied.
Nao de veertienden iew leep de veurspood evels trök. 't Zwin begós ouch weer te verzande, en zelfs Sluis woort ummer lesteger te bereike. De handel euver zie verleep ummer mie via Antwerpe, en binne Vlaondere waor Gent ouch belaankrieker gewore. Wel waor de stad tot 1482 nog de residentie vaan de Bourgondische hertoge en hojsde hei väöl Bourgondische meziekante, wie de Vlaomse Renaissance-kompenis Antoine Busnois dee hei hiemelde in 1492. In de Vreugmodernen Tied stèlde de stad wieneg veur en gaof 't väöl erme. Ouch de Franse en Nederlandsen tied bereurde de stad neet bezunder sterk. Me maakde ziech sterk veur d'n aonlag vaan 'n nui ziehave, meh umtot me de prioriteit gaof aon Amsterdam, Rotterdam en Antwerpe kaom hei ouch neet väöl vaan. Ouch de Industrieel Revolutie zörgde neet veur 'ne groeten ummekier. Wel woort Brugge vaanaof 1815 de hoofstad vaan de nui provincie Wes-Vlaondere.
Ind negentienden iew raakde Brugge in trèk bij Britse toeriste, die 't oongesjonne middeliews karakter oontdèkde. Roond dezelfden tied - in 1896 - kaom mèt Zeebrugge noe ouch indelek de have veerdeg die me ziech al zoe laank had gewuns. In d'n Ierste Wereldoorlog trok 't froont snel euver Brugge, zoetot de stad bespaord bleef vaan de verrinneweringe die aander deile vaan de provincie zoe zwoer raakde. Ouch oonder d'n Twiede Wereldoorlog had de stad neet zwoer te lije. In 1971 woort Brugge aonzenelek oetgebreid mèt diverse deilgemeintes. Sindsdeen is de greuj compleet gestagneerd en sjogkelt 't aontal inwoeners roond de 117.000.
Stadsbeeld en beziensweerdeghede
thumb|De Rozenhoedkaai, mèt d'n torie vaan de Slevrouwekèrk op d'n achtergroond. Umtot de stad tege 1500 ziene veurspood waor kwietgeraak, zien väöl vaan de gotische gebouwe bewoerd gebleve: de kèrk, 't stadsbestuur en de kouplui hadde gei geld veur proonkvol nuibouw en mósten 't dèks mèt de aw gebouwe doen. Zoewel in de oersprunkeleke stadskern ('t Steenstraatkwartier en 't Burgkwartier) es in de laat-middeliewse oetbreiing vint me talloes middeliewse monuminte.
Ierstens zien dit de Sint-Salvatorkathedraol (mèt nog romaanse eleminte in d'n torie), de Slevrouwekèrk (mèt zienen torie vaan 116 meter), de Heileg Bloodbasiliek en de Jeruzalemkèrk. De börgerleke gotiek deit zeker neet oonder veur de religieuze. Aon de Groete Merret vint me de Stadshalle mèt hun 83 meter hoeg Belfort, 't belaankriekste beeldmerk vaan de stad. Aon de Burg vint me 't Stadhoes en de gebouwe vaan 't Brugs Vrije. Ouch aon de Vèsmerret en 't Huidenvettersplein vint me diverse gotische gebouwe. Middeliewse hoezer zien wijer te vinde aon de diverse kaoje en in väöl straote, oonder mie de Dweersstraat. Neet te vergete zien diverse bewoerd gebleve stadspoorte, zoewel vaan de aw (hoeg-middeliewse) es vaan de nuier (laat-middeliewse) umwalling.
Karlstad
Karlstad is 'n gemèndje in enne houfstad van Värmlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 82.855 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.165,25 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 71,1 luuj de km².
Brugge
Stadsbeeld en beziensweerdeghede
Gebouwe oet de neoklassieken tied gief 't minder es in aander Noord- en Zuid-Nederlandse stei, um de rei die bove woort gegeve, meh 'n aonzeenlek deil vaan de woenhoezer is welzeker vaan lateren tied. De stad heet ouch 'n barokke kèrk, de Sint-Walburgakèrk, en 'ne begijnhof dee in fases tösse de zèstienden en achtienden iew woort aongelag. Ouch de colonnaad op de Vèsmerret stamp oet dezen tied.
Karlstad
Demografische óntwikkeling
8,88% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Brugge
Stadsbeeld en beziensweerdeghede
In de negentienden iew raakde de neogotiek hei sterk in de mode; um 't middeliews karakter vaan de stad te behawwe, woort die hei dèks consequenter en getrouwer touwgepas es örges aanders. Aon de Groete Merret zuut me 't Provinciaol Hof. In de boetewieke die de stad in dezen tied bouwde (Kristus-Koning, Sint-Jozef en Sint-Pieters) stoon ouch diverse neogotische gebouwe, zoewel kèrke es woenhoezer.
Me tröf dao evels ouch aander stijle aon. De Christus-Keuningkèrk is in de groond neoromaans, väöl woenhoezer zien eclectisch of comfermere ziech aon fin-de-sièclestijle wie de bel étage. Nog weer aander hoezer zien pas in de jaore daarteg opgeriech en vertuine de modern arsjitectuur vaan beveurbeeld de Nui Zakelekheid.
Taol
't Brugs dialek huurt bij 't Noordelek Wes-Vlaoms. In vreuger tije heet 't, door 't prestiesj vaan de stad, 'ne groeten invlood op de umgeving gehad. Allewijl weure de versjèlle mèt de umgeving ummer kleinder. Ei bezunder kinmerk vaan 't Stadsbrugs is 't neet-insókke vaan d'n oetgaank -en: euveral aanders in de provincie klink werken wie wer(k)ng, meh in Brugge huurt me voloet werken.
Haander
Haander (Nederlands: Haanrade) is e vieëdel i Kirchroa in Zuud Limburg.
Hóndjechtige
De femielje vanne hóndjechtige (Canidae) ómvatj róndje viefendertig saorte, worónger de vós, de wouf enne jakhals. De hóndjechtige vallen óngere óngerorde vanne Caniformia (döks ouch es "hóndjechtige" aangeduudj). Zoea vief saorte laeven in 't wildj in Europa: de jakhals, de wouf, de vós, de poealvós enne wasbaerhóndj. De litste saort is 'nen exoot.
Hóndjechtige zeen aangepas aan 't jage van proeajderen op aope graasvlakdje middels achtervölging. De meiste leje vanne femielje höbbe lang puuet, vief tieënen ane veurpuuet en veer tieënen ane achterpuuet. De klawwe zeen neet intrèkbaar wie bieje katechtige (Felidae). De stert is lank en bedèk mit haor. Väöl hóndjechtige kónne groeate aafstenj aaflègke.
Menkes höbben 'ne penisknaok. Deze penisknaok wuuertj doren eikel bedèk. Oppe basis vanne penis bevindj zich e zwèllichaam det tiejes de copulatie opzwèltj. Daodoor kónne de dere nao de paring vas kómme te blieve zitte. Meistes kriege hóndjechtige slechs eine wórp de jaor. Bei eljers, veure mennelike exemplare bestaon de saort diverse name wie "reu" of "raekel", vruikes waere döks "tieëf" geneump, zörge meistes veure jónge. De meiste saorte kónne zich good aanpassen aan ómstenjighejen en zeen opportuniste. Ze höbbe de räök good óntwikkeldj.
Oligarchie
Beroemde oligarchieë
De beroemdste oligarchische sjtad waor Massalia, oeëvan de sjtaotsinrichting in de aodhèèd de bewoondering genaoët. Ooch de poleis Sjparta en Athene zeunt oeëts väörbeelde gewes van oligarchieë, zjuus wie ènnige Nederlandse sjtaej in d'r 17e en 18e ieëuw. Ooch de Fenicische handelsjtad Carthago waor 'n oligarchie.
Oligarchische elemaente bie verkezinge
Dis oonvermijdelijke oligarchische elemaente haant ooch hönne weersjlaag op de samesjtèllinge van de lieste. Toch zowwe dis elemaente gèè argumaent taege de democratie es theorie vörme. D'r väörsjproonk va sommige kandidate zow weggenaome kinne waeëre däör wètgaeving (beväörbeeld däör an alle kandidaten aeveväöl campagne-gaeld ter besjikking te sjtèlle). Aander väörsjpronge dene es secundair te gelde.
Voerkwestie
thumb|500px|Waarsjuwingsbórd óp [[de Plaank|g'n Plaank neergezat dör de Vlamsje mieërderhèèd]] D'r term de Voerkwestie verwiest nao d'r polletieke taalsjtrijd in Voere tussje Vlaminge en Welzje en bie oetbreiding Vlaandere en Wallonië uvver 'n neet eensluidende interpretatie van de facilitète (kiek vör betekenis hie-oonder). Groeët probleem is op 't momaent dat de helft van de Franstalige oppositie geen sjpraeëkrech haat tiedens d'r gemèngderaod ömdat de jonger generatie, driej van de zès democratisch verkaozene, gèè Nederlands kalle kènt.
Oetsjpraak van VN
De Verenigde Naties vraoge op 12 maart 2008 dat 't Minderhedeverdrag geratificeerd wert, dat allèng Vlaandere neet wèlt ratificere, en dat ooch de resoluties m.b.t. discriminatie van d'r Raod van Europa en ander NGO's, zoewie de IOMTBM, opgevolgd werre.
Facilitète: wat is dat?
De facilitète zeunt ingesjtèld nao de trèkking van de taalgrens in 1963 en vörziet in rechte vör Franstalige in Vlamsje en vör Nederlandstalige in Welzje taalgrensgemèngdes. Mae 't haat och Franstalige gemèngdes mit facilitète vör Duutsjtalige en de Duutsjtalige Gemeensjap besjtèèt louter oet gemèngdes mit facilitète vör Franstalige. Och haat 't 'n aantal Franstalige gemèngdes die 't groondwèttelek rech haant um facilitète vör Duutsj- en/of Nederlandstalige aa te vraoge. De rechte zeunt o.m. rech op oonderwies in de èège taal, rech op èège kulturele activitète, rech op behandeling in de èège taal dör de uvverighèèd en 't rech um de èège taal op besjtuurlek niveau te kinne gebroeke. De Gemeensjappe zeunt bevoegd um de federaal wètte èègessjtendig oet te veure. De meneer oeë-op de oetveuring van de wètte vurm kriet, haat dus alles te make mit de polletieke krachsverhoudinge binne de gemeensjappe, en oeteindelek zoe-wie in Voere, binne 't durp èèges.
Versjillende interpretatie van de wèt
Dit versjil in interpretatie van dezelfde wèt is 't gevolg van 'n kultuurversjil tussje Vlaminge en Welzje. De Vlamsje kultuur is mieë Angel-Saksisch georiënteerd en de Welzje is Latien. Vlaandere geet oet van 't territorialiteits-principe en dat oetgangspeunt zaet dat 't Vlamsje groondgebied èèntalig Nederlandstalig is. Wallonië geet oet van 't personaliteitsprincipe en dat geet d'r van oet dat in de gemèngdes mit facilitète aandersj-talige wonne die rech haant op facilitète zoelang es ze dat èèges wille.
De mach van d'r sjtèm-oetsjlaag in Voere èèges
Wie de facilitète werre oetgeveurd wert zoewie gezag, dör de gemeensjappe èèges bepaald. In Voere make de sjtèmme va Nederlanders, die inmiddels 23 % van de bevolking oetmake, dat de Vlamsje partiej de absolute mieërderhèèd haat saer 2000.
In potentieel conflictgebiede wie Voere kan me d'r van oetgoeë dat mer 5% van de bevolking extreem sjtaandpeunte d'r op nao hèlt en dao ooch väör oetkeumt. De res van de bevolking neumt me de zjwiegende 95%.
De Voerense partieje Voerbelange en Retour @ Libertés vertuëne in èèn opzich 'n groeëte geliekenis: wie extremer Vlamsj- of Welsj-gezonne de sjtaandpeunte va kandidate, wie hoeëger ze op de lies kaome en wie mieë kaans ze haant verkaoze te waeëre. Went-me 'n regeling makde die èèdere börger 't rech goof öm op èèder lies èng sjtèm op 'ne perzoeën oet te brènge, da zow die regeling van allèng al leide töt 'n sjtaerker positie van de gematigde kandidate op de twieë lieste. Daobie is de kaans da groeëter dat de mieë gematigde kandidate verkaoze waeëre en d'r dialoog in Voere èèges op gang kan kaome. Dat lètste is bies noe neet mäögelek geblaeëke.
Konklusie EU-verkiezinge 2009
Väör 't Eu-parlemaent kènne Voerenaere ooch sjtèmme in Aubel mae nao 20 jaor bliekt dat dao nog mer wènnig gebroek va wert gemakd.
Allèng 'n moreel waeërd
De oondersjtaonde resoluties haant in Vlaandere gèng wètteleke mach, allèng mer, ooch volges d'r vörzitter Rene van der Linden, 'n moreel waeërd, wat betekent dat d'r Róndsjtuurbreef-Peeters, dae d'r juridische basis vör 't uitdoven van de facilitète in o.m. Voere vörmt, baove de rechte van d'r miensj sjtèèt.
Documaente van de Parlementaire Assemblee van d'r Raod van Europa
Oondaanks de oondersjtaonde resoluties haat d'r Vörzitter van de PACE, Rene van der Linden, zich in de Nederlands Limburgse media nog neet över de Voerkwestie oetgelaote.
Begonne wert mit 'n oetsjpraak van 'n dör d'r Raod van Europa erkende NGO, die uvver 'n groeëte expertise besjikt wat nationaal minderhède aa-gèèt. Dis resolutie herhaalt de conclusie van d'r Raod van Europa, nao oonderzeuk ter plaatsje. Vlaandere laet die resolutie naeve zich neer mèt 't argumaent dat 't Kaderverdrag inzake de bescherming van nationale minderheden neet geratificeerd is en derhalve op 't Belsj gèng wèrking haat. Vlaandere is evvel 't ènnige Gewes dat dit Verdrag weigert te ratificere. Ooch 'n neet-geratificeerd verdrag haat betekenis, ömdat 'n regering dör ander sjtaote gehaowe kan waeëre an wat ze in good vertroewe oondertekende. Daobie is Belsj saer de oprichting lid van d'r Raod van Europa en kan derhalve m.n. de resolutie van Dumeni Columberg neet naeve zich neer liegke.
Resolutie IOMTBM 18/19 november 2006
De IOMTBM of de AIDLCM is 'n NGO die dör d'r Raod van Europa erkind is es organisatie die uvver expertise besjikt wat de besjerming va nationale minderhede en minderheedstale aa-geet, vrugt in hör resolutie van 18/19 november 2006 dat Belsj de Verdrage van d'r Raod van Europa (Kaderverdrag inzake de bescherming van nationale minderheden en 't Europees Handvest voor regionale talen en talen van minderheden) ratificeert, resp. tekent en ratificeert, zoedat 'n ing gemakt kint waeëre an de discriminatie en administratief paesterieje die in 't bezoonder an de Franstalige va Voere opgelag waeëre.
Concrete assimilatie-acties
Hie-oonder concrete acties in 't kader van 't Vlamsje assimilatie-beleid t.a.v. de Franstalige minderhèèd in Voere.
De Roondsjtuurbreve
Roondsjtuurbreve haant de wèrking va Vlamsje decrete ofwal wètte op Vlamsj nivo. Dis wètte maoge neet in sjtrijd zieë mit federaal wètte en werre bie de uvverheveling va bevoegdhede van 't federaal nao 't regionaal nivo, ingezat um de beleiddomeine te regele. Vlaandere besjouwt zich-zelf es èèn-talig Nederlandstalig, oeëdör dis decrete in de facilitètegemèngde Voere wirke es instrumaente in d'r assimilatiepolletiek. Juridisch is dao niks taege te doeë umdat de federaal wèt neet vörsjrieft dat de Fraanstalige direc in hun èège taal dör de uvverighèèd benaderd motte werre. Daobie zeunt de Gemeensjappe bevoegd um èèges de oetveuring van de faciliteite te regele. 't Vlamsje tussje-station is dus neet oonwèttig mae is waal neet in d'r geest van de wèt, zoe-wie de franstalige die interpretere. Boete 't gegaeve dat op dis meneer wie langer wie mieë oonzichtbaar wert in de administratie wae in Voere Franstalig is en wie de taalverhoudinge zeunt, wille dis decrete vöral op 't mentale vlak 'n oontmoediging um nog langer Franstalig te blieve in Voere bewèrksjtellige. Vör erkènde nationaal minderhède in 't kader van de Europese verdrage zeunt regelinge wie de Roondzendbreve verbaoje umdat ze assimilatie, of verhuzing, op d'r doer in de haand wèrke.
Roondsjtuurbreef Peeters/Martens, 1998
Roondsjtuurbreef-Peeters raakde vör 't örsj an d'r regel dat Franstalige in Voere automatisch hun poos van de Vlamsje insjtèllinge - zowie de oonroerendgoedbelasting - in 't Fraans krege. Ze maoge waal nog 'n Franstalige belastingsaansjlaag aa-vraoge en daomit eerbiedigt Vlaandere toch de federaal taalwètte. De franstalige vroge saer 1999 'ne franstalige aansjlaag aan in groep mae vördat d'r Franstalige aansjlaag binne is, liegkt de Nederlandstalige boete al in de bus.
Roondsjtuurbreef Keulen, 2003
Volges de federaal taalwetgaeving haat de Franstalige minderhèèd 't rech um 'ne Fraanstalige sjtèmoproop hèèm gesjikt te kriege vör alle verkiezinge. Saer de uvverheveling van de gemèngdewetgaeving nao de regionale nivo's is d'r Vlamsje Omzendbreef Marino Keulen (VLD, Vlamsje liberale en democrate)in wèrking en dae verplicht dat edere Voerenaer 'ne Nederlandstalige oproop kriet. De Fraanstalige kinne 'ne Fraanstalige aa-vraoge.
Plaatsjname-besjluut Vlamsje Regering, 15.12.2006
Op 15 december besjlaoët de Vlamsje Regering um, naeëve aander och nog officieel Fraanse plaatsjname in Vlaandere, och d'r Fraanse plaatsjnaam van de facilitètegemèngde Voeren/Fourons te sjrappe van plaatsjnaamborde, waegwiezers en gemèngde-documaente. De name van de kèrkdörper zeunt ging officieel name mie saer de fusie. Op 14 februari 2007 verwerpt d'r Raod van Sjtaote 't oontwaerp.
Broers aa-geklaagd wegens taalrascisme 29 oktober 2007
Taalrascisme, d.w.z. utinge die d'r gebroeker van de èng taal verhèft baove d'r gebroeker van 'n ander taal, is op 't Belsj sjtraofbaar. In alle aander Europese leng is 't evidaent dat me zich hèlt an de Rechte van d'r Miensj. FDF-vörzitter Maigain besjöldègt börgemèèster Broers va taalrascistische utinge tiedens d'r gemèngderaod van 25 oktober.
Trivia
Yves Leterme doog aafgelope zaomer in Fraankriek in 'n Fraanse gezèt z'n oetsjpraak övver franstalige in de Vlamsje facilitètegemèngdes in d'r Rand öm Brussel. Ze zowwe, volgens Leterme, te dom zieë öm Nederlands te lieëre. Es Leterme die oetsjpraak op 't Belsj gedoeë how wieër e sjtaofbaar gewes.
Kèrktaal in Voere
Behalve in Rimmersjdel werre de luuj va Voere in 't Nederlands in de kèrk begrave. Ooch wen ze èèges, en hön naobesjaonden, die taal gaar neet versjteunt. Ooch de gezange zeunt in 't Nederlands ömdat Latien Fraans zow zieë. Op 14 februari 2008 waoërt evvel in 't Nederlands naoberdörp Norbik, 'ne van oorsjprong Norbikenaer, dae allèng 'ne Fraanstalige zoon haat, begrave in 'n aevewichtige mis. Ooch in talèg opzich. D'r nuje pesjtoeër va Norbik, Maer en Tebannet wèrkde in d'r Kongo en beheerst de twieë tale ooch es z'n modertaal. In Sjlennig, 't Nederlandse naoberdörp va Teuve, is in februari 2008 'ne pesjtoeër aa-gesjtèld dae in Duutsjlaand good Duutsj gelieërd hat.
Resolutie Welsj Parlemaent 16 juli 2008
't Welsj Parlemaent sjtèmt in 'n resolutie dat de taal en administratief bevoeghede vör de facilitète gemèngdes oonder mótte werre brach bie d'r Raod van Sjtate, dae oonlangs de roondsjtuurbreve in orde bevoond mèt de taalwètte en daobie oetdrukkelek vermeldde dat de Vlamsje politici neet wille dat de facilitète - de de facto twieëtalighèèd - leide töt 'n de jure twieëtalighèèd.
Aerdalkalimetaal
De aerdalkalimetale (IUPAC groepsnómmer 2, vreuger bekèndj es IIa) vörmen 'n groep aan sjemische elemente oet 't periodiek systeem die gemein höbbe det häör elektronconfiguratie [X]ns2 is, wobie [X] veur 'n aedelgaas steitj. De twieë elektrone inne butelste s-subsjil kónnen 't atoeam gemekkelik verlaote wobie de aerdalkalimetale twieëwaerdige katione vörme.
Alle elementen oet dees groep zeen ónaedel metalen enne oxide zeen basisch. De sterkdje vanne M(OH)2-base nump toe van baove nao ónger inne kolom. Häör zate lossen euver 't algemein minder good op in water es de zate van alkalimetale. Toch is de oplosbaarheid neet slech.
Aajd-Vroenhove
Aajd-Vroenhove (Nederlands: Oud-Vroenhoven) is 'n geweze gemeinte in Nederlands Limburg.
Ze oontstoont in 1839, wie bij de vrei tösse Nederland en 't Belsj de grens tösse Nederlands en Belsj Limburg woort getrokke. 't Gebeed roond Mestreech bleef daobij in Nederlandse han, wat detouw leide tot de gemeinte Vroenhove in e Nederlands en e Belsj deil gesplete mós weure. De gemeinte bestoont oet Biesland, Hoeve Nekum, Wolder, Kaberg (allewijl Aajd Kaberg) en e deil vaan Smeermaas. De groond, 15,78 km², leep tot aon de walmör vaan Mestreech. 't Raodhoes stoont in Wolder. In 1920 woort Aajd-Vroenhove, tegeliek mèt Sint Pieter, geannexeerd door de gemeinte Mestreech. 't Groetste deil vaan 't groondgebeed is allewijl bebojd mèt nuibouwwieke.
Waope
't Waope vaan de gemeinte, touwgekind in 1866, waor doorsnoje: 't boveste deil vaan keel mèt 'nen have, nao de (heraldisch) linkerkant gewende liew vaan zèlver, 't oonderste deil vaan zèlver. Dit waor 't waope vaan de aw gemeinte en 't aajd graofsjap Vroenhove doormidde gesnoje. Me nump aon tot dit oetbeeld tot me mer mèt e deil vaan de aw gemeinte te make had. Opvallend is wijer tot de kroen op de liew oontbrik.
Historische inwoenertalle
In de lèste decennia vaan zie bestoon zuut me Aajd-Vroenhove dudelek tot 'n veurstad vaan Mestreech oetgreuje.
(x1830=100)
Greun: Gemeinte Aajd-Vroenhove Blauw: Provincie Limbörg
Antigone (Sophocles)
Antigone (Aajdgrieks alfabèt: Ἀντιγόνη, mèt de emphasis op de o, neet wie de meiste Limbörgers op de i) is 'n tragedie oet de Griekse mythologie vaan d'n diechter Sophocles oet of veur 't jaor 441 veur Chr. 't Stök geit euver 't individueel geweite contra de staotswette of de moreel wette contra de minselek wette. Naotot Oedipus ziechzelf blind heet gemaak en nimmie keuning kin zien, numme zien zeuns Polyneices en Eteocles 't euver. Nao ruizing euver de force, vilt Polyneices de stad aon. Beij breurs hiemele en hunne noonk Creon, broor vaan Jocasta, nump 't euver. Nao dees euvernaome, eigelek metein nao de oorlog, vink 't verhaol aon.
't Verhaol
Antigone, dochter vaan Oediupus, nump 'r zöster Ismene nao boete um te praote euver de zaok. Creon wil hunne broor Eteocles begrave, evels neet Polyneices, dee ziech neet heet gehawwe aon de reigels vaan de stad. Me maag neet ins um häöm rouwe. Antigone wil häöm es nog begrave. Ismene belaof häör niks d'r vaan te zègke. Antigone wil zjus tot zie 't vaan de daker aof sjriewt.
'ne Seldaot infermeert keuning Creon tot iemes boete de stadsmaore Polyneices oonder de doedsrituele aon 't begrave is, de persoen oontsnapte evels zjus. Creon zeet tot me de persoen mót vinde en bis doed mót veroerdeile of de seldaote zölle zelf hiemele.
't Koer zink euver 't intelligent weze, de mins. Oondaanks zien intelligensie mót heer wel gooi gedechtes höbbe, aanders is heer verlore.
Antigone weurt opgepak mer ze vind 't neet erg; ze heet gedaon wat ze moos doen en zeet daobij tot al lui vaan de stad 't mèt häör eins zien, evels te bang zien veur Creon. Creon zuut häör zöster en zien nisjeke Ismene ouch es sjöldege. Ismene geit heimèt akkoord en wèl zoewiezoe neet wijer leve es Antigone mót hiemele. Dit gans en al oondaanks 't feit tot Creons zoon, Haimon, is verloof mèt Antigone.
't Koer zink euver de elend vaan de kinder en groetkinder vaan Labdakos en tot dit gans en al 'n vloek is vaan Zeus.
Umtot Haimon in deep rouw is, kump Creon nao häöm touw en zeet tot Haimon mót oetkieke veur zien hart, dat neet nao ziene kop mót stijge. Antigone zaw häöm zoewiezoe slech kinder sjinke. Zie mót hiemele in naom vaan de Wèt. Haimon laot weite tot heer zal luustere nao häöm mer adviseert häöm ouch mie te luustere nao de lui. Zie zien 't naomelek eins mèt Antigone. Creon is koed, zeet tot Haimon häöm neet oongestraf kin bekritiziere. Haimon zeet noets mie mèt 'm te wèlle praote.
't Koer zink tot de leefde 't mies krachtege is in de strij en tot de leefde veur 'n vrouw gans wiet kin gaon.
Antigone zeet adie tot de lui en hilt vas tot dit de gooi keus veur häör waor.
't Koer zink euver 't Verhaol vaan Bacchus en de stad vaan Thebe.
'nen Informant vertèld Creons vrouw Euriydice tot Haimon zelfmoord heet gepleeg. Wat bleek, Antigone waor al doed wie Creon beveel häör te bevrieje en wie heer d'r aonkaom, zoot Haimon al krietenterende veur 't haangend liechaom vaan Antigone. Wie Creon get perbeerde te zègke, stormde Haimon op 'm aof. Heer misde en woort tegegehawwe, boenao heer oet gebrek aon raod ziechzelf neerstik. Creon is daonao oontroesbaar. Evels weurt 't nog erger. Naotot Euriydice dit gans en al heet gehuurd, pleeg ouch zie zelfmoord. Creon besef wie 'n fout heer heet gemaak en heet alles verlore. 't Koer woersjoid de lui tot niemes de ieweg wètte maag negiere en veur ummertouw mót luustere nao 't verstand.
Indexciefer
'n Indexciefer is e getaal inne vorm van 'n percentaasj det de verhajing oetdrök van 'n groeatheid toet 'n rifferensiewaerd. Zoea kan me aanhandj vanne indexciefers op uniform wies 'n euverzich kriege vanne óntwikkeling of verdeiling van die groeatheid. 't Meis kómmen indexciefers van historische reekse veur.
Veurbiljer en toelichting
Veure óntwikkeling vanne pries van milk te volge, wuuertj de pries van 'ne lieter milk vergeleke mitte pries in e bepaoldj jaor, 't zoeageneumdje basisjaor. Stèl det in 2000 'ne lieter milk €0,50 koom, in 2001 de pries €0,53 waas en in 2002 €0,52. Mit 2000 es basisjaor waere de indexciefers vanne pries in 2001 en 2002 es volg beraekendj:
en
Veur 't basisjaor 2000 zelf is d'n index dus 100. Dit gegaeve gebroek me döks veure basis aan te gaeve; me zaet den: "2000=100". Op zich 'n ónzinnige oetspraok, mer inne kónteks verstaonbaar. Baeter is de minder gebroekelike meneer veure basis aan te gaeve door einveljigewaeg te sjrieve: "basis 2000".
Behalve veur historische reekse kan me indexciefers ouch gebroeke veur beveurbeildj de geografische spreijing van 'n groeatheid of de verdeiling van e kènmirk euvere bedriever van 'ne bepaoldje bedriefstak te bestudere.
Zoea kan me 'n indrök kriege vanne verdeiling van 't gemiddeldj gezinsinkómmen euvere provincies van Nederlandj, door vergelieking mit Naord-Hóllandj es rifferensie (es basis). 't Gemiddeldj gezinsinkómmen in Naord-Hóllandj wuuertj dös op 100 gestaldj en veure anger provincies waere de indexciefers beraekendj. Aanhandj vanne indexciefers kan me einveljig 'n vergelieking make.
Winterberg
Winterberg (Nedersaksisch: Winnenmerg (eige naom) of Weenterboarg) is e Wesfaals en Sauerlands stedsje in de krink (Kreis) Hochsauerlandkreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 147,95 km² en 12.270 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 86 de veerkante kilometer.
't Op 668 meter hoegte ligkend pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 14 oortsdeile. De hoegste berg vaan 't Sauerland, de Langeberg mèt 843 meter huugde, ligk hei neet wied vaandan.
Sundern
Sundern (Nedersaksisch: Sonnern) is e Wesfaals stedsje in de krink (Kreis) Hochsauerlandkreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 193,27 km² en 27.963 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 145 de veerkante kilometer.
't Op 265 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 16 oortsjafte.
Rømø
thumb|Keek op Rømø vanoete lóch. Rømø (Duutsj: Röm, Naord-Fries: Rem) is 't zujelikste bewóndje waddeneilandj det toet Daenemarke behuuert, waat gelaengen is tösse de eilenj Sylt en Mandø. De oppervlakdje van 't eilandj is 130 veerkentje km². Op 't eilandj laeve zoeaget 575 luuj. Op 't eilandj ligk de klein badplaats Lakolk.
Rømø is mit 't vastelandj verbónje door 'nen diek van 9 km lingdje. Ouch is 't eilandj te bereike mit 't vaer; dees verbinjing geit van 't plaetske Havneby nao de have van List (op 't Duutsj eilandj Sylt). Tiejes de vaart kump 't vaer in internasjenaal water en kan me dao inwaegingsvriej waar koupe. Juus wie de anger waddeneilandj haet de vorm van Rømø zich väöl verangerd. Gelangentied waas de vèsserie de wichtigste inkumstebrón van 't eilandj, mit later 'n toenaam van hanjel. Allewiel laef 't bao gans van 't toerisme en kan me dao e deil monumènten en musea vinje.
Rømø is bekandj veur zie strandj, waat lokaal 't brèdste strandj van Europa geneump wuuert.
Administratief vèltj Rømø óngere gemèndje Tønder.
Barium
Barium is e sjemisch element mit es symboeal Ba en 't atoeamnómmer 56. 't Is e zilverwit aerdalkalimetaal.
Toepassinge
Barium-niekkellegeringe waere gebroek veur elektrode van bougies. In vacuümbuzen en fluorescentielampe wuuertj barium ingezatte es getter vanwaenge zie voch- en zoerstofopnummendj vermeuge. Daonaeve wuuertj barium op kleinder sjaol gebroek in anger toepassinge:
Erquelinnes
thumb|Locatie van Erquelinnes in Henegouwe. Erquelinnes is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Thuin. Op 'n oppervlakde va 44,23 km² wonne 9.834 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 222 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|Zich op Erquelinnes. Bersillies-l'Abbaye, Grand-Reng, Hantes-Wihéries, Montignies-Saint-Christophe en Solre-sur-Sambre.
Marphysa minima
Marphysa minima is 'ne bustelworm oete femielje Eunicidae. 't Lief vanne worm besteitj oet 'ne kop, e cilindrisch, gesementeerdj middelief en e stertstök. De kop besteitj oet e prostomium (deil veure móndjäöpening) en e peristomium (deil róndje móndj) en druueg gepaardje aanhangsele (palpe, antèns en cirri).
Marphysa minima woort in 1882 veur 't ieës weitesjappelik besjreve door Armauer Hansen.
Lies vaan dörper, buurte en wieke in Mestreech
Dees pagina gief 'n lies vaan Dörper, gehuchte, buurtsjappe en wieke in de gemeente Mestreech.
Estinnes
thumb|Locatie van Estinnes in Henegouwe. Estinnes is 'n gemèngde in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Thuin. Op 'n oppervlakde va 72,73 km² wonne 7.696 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 106 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|Zich op Estinnes-au-Mont in de gemèngde Estinnes. Estinnes-au-Mont, Estinnes-au-Val, Vellereille-le-Sec, Vellereille-les-Brayeux, Fauroeulx, Haulchin, Croix-lez-Rouveroy, Rouveroy en Peissant.
Wereldtaol
Historie
Allewel tot de volker ziech pas sinds de groete oontdèkkingsreize allemaol kinne, en me ziech dus kin aofvraoge of 't wel zin heet um veur 1500 vaan 'wereldtaole' te spreke, is 't idee dèkser in retrospectief touwgepas op taole vaan wezeleke beteikenis veur groete deile vaan de wereld. Oteur Holger Gzella neumde in 2019 't Aramees 'de ierste wereldtaol', umtot de groete rieke vaan 't Midde-Ooste dit es officieel taol gebruukde. 't Aramees naom ouch de plaots vaan aander taole in 't gebeed, beveurbeeld 't Hebreeuws, 't Fenicisch en 't Akkadisch, die oetindelek allemaol es spreektaol verdwene.
Ouch 't Aajdgrieks weurt dèks es veurmaolege wereldtaol gezeen. 't Geit daan specifiek um 't Koinè-Grieks, de vörm dee ziech oontwikkelde in 't riek vaan Alexander de Groete. Wezelek veur dit idee is tot 't Grieks ziene status heel wie dat riek (al gans vlot) oeterein veel, en ouch later wie de diverse opvolgerstaote bij 't Romeins Riek woorte ingelijf. 't Latien, de taol vaan de Romeine, kraog ouch status es wereldtaol, meh veural in 't westelek deil vaan 't Riek. De groete status vaan 't Grieks es communicatietaol, ouch oonder de Romeinse hiersjappij, bliek beveurbeeld droet tot 't Nui Testamint in 't Grieks is gesjreve.
Bij 't invalle vaan de Middeliewe helen 't Latien en Grieks hunne status in respectievelek 't weste en 't ooste. Mèt de opkoms vaan d'n islam en de vlotte vereuvering vaan groete deile vaan Azië, Afrika en zelfs Europa kaom evels 't Arabisch bekaans oet 't niks es wereldtaol nao väöre. Korten tied waor dit de belaankriekste taol vaan de wereld, meh nao 't desintegrere vaan 't kalifaot emancipeerde ziech aander taole in d'n islamitische wereld, in 't bezunder 't Nuiperzisch. 't Arabisch bleef veural es liturgische taol vaan wereldbelaank.