cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1848
1845 - 1846 - 1847 - 1848 - 1849 - 1850 - 1851 1848 (MDCCCXLVIII) waor e sjrikkeljaor wat begós op zaoterdag op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|right|150px|Johan Rudolf Thorbecke, opsjtèller van de nuje gróndjwèt.
Gebore
thumb|right|150px|Hugo de Vries, gebaore op 16 fibberwarie 1848.
Sault-lès-Rethel
Sault-lès-Rethel, neet te verwarre mèt Sault-Saint-Remy, ies e stedsje en 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Rethel, in 't zuudweste van de Franse Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 1.961 luuj op 'n oppervlaak van 6,45 veerkante kilometer en daomèt goof 't 297,1 luuj de veerkante kilometer. vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -0,16% de jaor.
Grexit
Grexit is 'n term die verwies nao 'ne vriewillige of gedwóngen oetsjtap van Griekelandj oet de eurozone en de truukkeer nao de drachme aldao. 't Is 'n portmanteau van de Ingelse wäörd "Greece" en "exit".
Dit neologisme kwaam ane begin van 2012 in gebroek es gevolg van de sjuljecrisis in Griekelandj. E jaor later kwaam de Griekse premier Andonis Samaras mit de term Greekovery, óm de verbaeterde toesjtandj in zie landj aan te gaeve. Sómmige commentatore gebroekde in verbandj mit de lestigheje in Spanje ouch de term Spexit; 't oettraeje van 't Vereinig Keuninkriek steit bekindj es de Brexit.
COVID-19
thumb|Percentaasj störfgevel in Sjina de laeftiedscategorie. COVID-19 is 'n besmettelike gekrenkdje veroearzaak door 't coronavirus SARS-CoV-2. In de volksmóndj is coronavirus ouch de naam veur de ganse gekrenkdje. De gekrenkdje kwaam veuren ieëste veur in Wuhan, wodoor 't ouch 't Wuhanvirus wuuert geneump. Doordet miense gein immuniteit veur 't virus höbben en 't ouch gei vaccin guuef is saer 11 mieërt 2020 officieel spraok van 'n pandemie.
Vaste symptoeame van 't virus zeen koearts, vermeudjheid, druuege klark (hooste), kortäömigheid; minder dök veurkómmendje symptoeame zeen geminderdje fónksje vanne nere, diarree, kaelspien, 'n loupnaas, neeste, koppien, spierpien, trillen in 't lief en geminderdje witte bloodcelle. In zwaor vel truuedj ouch lóngóntstaeking op.
Allewel ederein krank kan waere, zeen de meiste störfgevel ónger biejaarde luuj en luuj mit 'n zwake gezóndjheid.
Chinese desinformatie
Op 30 april 2020 woort de Hoege Representant vaan de EU in Boetelandse Affaires (vergeliekbaar mèt 'ne minister veur Boetelandse Affaires), Josep Borrell, fel bekritiseerd in 'n debat in 't Europees Parlemint. Versjèllende Europarlemintariërs, veural vaan de liberale Renew Europe en de ecologische Europese Greune, verdachte China d'r vaan de Von der Leyen-Kemissie oonder drök te höbbe gezat um 'n rapport roondum Chinese desinformatie in de Coronacrisis minder fel te verwoorde. Tijdes 'n huring oontkènde Borrell evels tot 't rapport is veraandert oonder drök vaan China, mer heer goof wel touw tot de Chinese regiering heet geperbeerd um de EU te beïnvlooje. Versjèllende liberale en ecologische Europarlintariërs, mèt naome oet de Benelux en Tsjecië, bleve evels kritiek höbbe op Borrell en besjreve de situatie es 'n oonacceptabele buiging nao China touw. Borrell besjreef de situatie es opgeblaoze: wijl heer erkènde tot China 'n "rivaal veur Europa" is, en daorum good in de gate mot weure gehawwe, is dit soort polletieke drök "gengbaor in de diplomatiek" en bewijs 't zeker neet tot de EU zou buige veur Chinese invlooj. Europese media kaome nao 't sjandaol mèt verhaole oet Paries en Berlien tot ouch de Franse en Duitse regieringe oonder drök vaan China hadde gestaon um neet al te fel in de opeheid te reagere op Chinese desinformatie.
Pandemie in Spanje
Op 13 miert 2020 verklaorde de Spaonse staot oonder Pedro Sánchez tot Spanje veur op z'n mins de aonkommende 15 daog verkierde in 'n noodsituatie vaanwege de pandemie vaan 't Coronavirus (COVID-19) die noe ouch euver Spanje is gaon hierse. De Spaonse staot kraog de volmach euver al 't beleid wat te make heet mèt 't indamme vaan 't Coronavirus. Zoe lökde 't de Sánchez-regiering um d'n daag daonao 'n ganse lockdown op te stèlle: alle restaurante, kaffees en zake ginge touw, behaave de noedzakeleke supermerrete. Me maag allein de straot op veur noedzakeleke kemmissies te doen of um nao noedzakelek wèrk te gaon wat me neet thoes kin doen (dit gilt mèt naome veur lui in de gezoondheidszörg. De regeling in Spanje is daomèt vergeliekbaar mèt die vaan Belsj Limbörg en Luik (provincie) en strenger es in Nederlands Limbörg en Noordrien-Wesfale.
Op 25 miert 2020 haw Spanje mie Coronavirus-doeje es China. Allein Italië had op dat memint 'n hoeger doedesaontal. Madrid (regio) had de meiste doeje.
Spanje is op dit momint d'n EU-lidstaot mèt de groetste capaciteitsperbleme in de gezoondheidszörg in verband mèt 't Coronavirus. Ouch is de Sánchez-regiering op dit memint de innegste regiering in de EU die tijes de Corona-virus neet op mie populaire steun in de peilinge kin rekene, mer zjus op fors minder steun.
Veldeke-Verhaole-Konkoer
't Verhaole-Konkoer van Veldeke-Limburg is 'ne sjriefwedsjtried veur Limburgstalige dichtersj en sjrieversj georganiseerd door de vereiniging Veldeke-Limburg. In 2015 is dat veur 't ièrsj gebeurd es opvolging van de Veldeke-literatuurpries, dae besjtange haet van 1996 tot en mèt 2013. De vief winnende sjrieversj/dichtersj van dat konkoer waore:
't Resulteerde in de oetgaaf van 'n 'Veldeke-Verhaole-cahier' mèt 't oetgekoze werk van hun d'rin. De sjrieversj/dichtersj krege 'ne workshop aangebao, dae gegaeve woort door de auteur Benny Lindelauf. Hun verhaole woorte gepubliceerd in 't Veldeke Verhaolekatern, oetgaaf 2016. Veldekelede krege dit beukske same mèt 't Veldeke-jaorbook 2016.
Balsport
thumb|'ne Vrijen trap bij 't voetbal. thumb|Tennis op Wimbledon. 'ne Balsport is 'ne sport gespäöld mèt behölp vaan 'ne bal. Soms weure dees sporte allein (einen-tegen-eine) of in twietalle gespäöld, dèkser evels in teams. Balsporte zien in de ierste plaots 'n indirecte kwaliteitsmeting, umtot me neet d'n tegestander meh de bal späölt; me kin punte kriege door de bal örges opaon te speule, dewijl d'n tegestander dat perbeert te verhindere. Veural balsporte in teamverband gebruke dèks e doel, bij aander balsporte moot de aonvaller häöm sumpel-eweg boete de baon speule. Balsporte vaan alle soorte zien hendeg populair euver de ganse wereld.
Voetbalcodes
Diverse sporte draoge de naom voetbal. Op 't vasteland vaan Europa bedoelt me dao evels gemeinelek mer eine sport mèt, in de negentienden iew in Ingeland oontstande es association football, meh trökgoond op oongeregelde speule die al zeker sinds de middeliewe bestoon. Deze sport deit vaan alle soorte voetbal de naom de mieste ier aon. Twie teams vaan èlf speulers perbere in 'ne match vaan 90 minute de mieste gole te score. Allein de keeper maag de bal mèt zien han pakke, de veldspeulers mote de bal ouch ech mèt de veuj speule.
Aander sporte die oet 't awwer volksvoetbal voortkoume stoon 't pakke mèt de hand wel touw. Eine daovaan is 't ouch al Ingels rugby. Eigelek geit 't um twie sporte: rugby union en rugby league. Diverse versjèlle zien aon te wieze; zoe weurt union gespäöld mèt vieftientalle en league mèt daartientalle. Es in Nederland en 't Belsj rugby weurt gespäöld, is dat bekans ummer rugby union. Score deit me bij rugby door de bal (dee 'nen typische, ovale vörm heet) over de achterlijn te bringe en op de groond te duie (try), door de bal tösse de doelpaole te trampe (conversie) of door 't benötte vaan 'ne straafsjop (penalty). Wijer belaankriek versjèl mèt voetbal is tot liefelek contak op groete sjaol is touwgestande. Zoe maag me oet alle mach perbere te verhindere tot d'n tegestander nao de achterlijn doorlöp. De bei soorte rugby zien veural populair in de len vaan 't Brits Gemeinebès en in Fraankriek (veural 't zuie).
Verwant aon rugby is Amerikaans voetbal. Allewel tot de regele op diverse punte aofwieke, zien de belaankriekste versjèlle uterlek: Amerikaanse voetballers pakke ziech gans in in besjermende kleier en op 't veld stoon um de tien yard lijne. Canadees voetbal liek weer sterk op Amerikaans voetbal. Wijer gief 't nog Iers voetbal (ouch wel Gaelic football) en Australisch voetbal (e fysiek speul gedoon op 'n ovaol veld).
Haandbal en verwante
Bij haandbal moot me de bal, wie de naom al zeet, mèt de haand pakke en goeje. 't Is 'ne zaolsport gedoon mèt twie teams vaan zeve speulers. Ouch hei moot me de bal in d'n aander zie doel kriege; wee euver zèsteg menute de mieste gole heet gescoord, heet gewonne. Handbal weurt veural in Duitsland väöl gespäöld.
Vaan alle courante sporte liekent waterpolo nog 't mieste op handbal. Heibij speule twie teams in e zwumbad tegenein, ouch weer mèt 't doel um de bal in d'n aander zie doel te goeje. Ouch hei bestoon de teams oet zeve speulers; umtot 't fysiek zwoer is, gief 't väöl wisselspeulers. De naom waterpolo is trompeus: de sport is neet verwant aon polo (zuug oonder).
Veural nog in Friesland besteit 't kaatse, wat diverse variante kint meh ummer mèt de haand gespäöld weurt.
Sporte mèt körf
Oontstande in de Vereinegde Staote, meh intösse euver de ganse wereld gespäöld, is basketbal. Dit is weer 'ne zaolsport, boebij e team de bal in d'n aander ziene körf moot kriege. Achter de körf steit e bord, wat me kin rake um de bal indirek de körf in te doen stuite. Rake worpe vaan wiedaof weure mèt drei punte beloend, gewoen veldgoeje mèt twie punte, benutte straafworpe mèt ein.
Typisch Nederlands is körfbal, 'ne sport gespäöld mèt twie achtalle (vreuger twelftalle) bestaond oet veer manslui en veer vrouwlui. Körfbal is in väöl opziechte lesteger es basketbal, umtot me direk in de körf moot goeje meh ouch door 't verdeidege vaan de körf: es iemes vaan de tegepartije tösse d'n aonvaller en de körf steit, maag d'n aonvaller neet score. Körfbal heet 'ne variant in de zaol en op 't veld. 't Weurt boete Nederland hei en dao in 't Belsj gedoon; daoboete mer zier beperk.
Volleybal
Bij volleybal stoon twie teams vaan zès oonveranderlek op ein hèlf. Daotösse is e nèt gespanne. Doel vaan 't späöl is tot me de bal op de späölhèlf vaan d'n aander smit. De verdeidegende partij perbeert dit tege te hawwe. Ouch 't oetspeule (boete de lijne) en tege 't nèt speule vaan de bal door d'n tegestander lievert punte op. Mèt dit alles rappeleert volleybal aon tennis (zuug oonder).
Allewel tot väöl sporte 'nen op 't strand gespäölde variant höbbe, is strandvolleybal zier populair en zelfs Olympisch gewore. Heibij zien 't twietalle die 't tegenein opnumme; soms op 'n ech strand, eventueel ouch op aandere zandgrond.
Sporte mèt racket
Hei-oonder versteit me veural tennis, e speul in de negentienden iew in Ingeland oontwikkeld oet 't Frans jeu de paume. Tennis weurt op e veld (vaanajds graas, allewijl dèkser beton/kunsstof (hardcourt), gravel of soms kunsgras) mèt e lieg nèt detösse gespäöld, tösse twie individueel speulers of in pare. Speulers servere umstebeurt en mote daobij 't euverstoond vak rake; es 't d'n tegestander neet lök um de bal trök te speule, heet me gescoord. Foute (de bal boete speule of tege 't nèt houwe) lievere d'n tegestander ouch punte op. Typisch veur tennis is tot de serverende speuler eine kier fout maag sloon ietot d'n aander punte krijg.
Ouch badminton weurt mèt rackets gespäöld. Strik gepak is dit geine balsport; me späölt neet mèt 'ne bal meh mèt 'ne zoegeneumde shuttle. Verwant aon tennis is wijer taofeltennis, wat inderdaod op tennis liekent meh mèt 'ne bat (plenkske) weurt gedoon. Ouch in dit verband moot me squash neume, boebij de bal tege 'n moer moot stuite en d'n aander häöm daan weer nao dezelfde moer moot eweghouwe.
Sporte mèt slaaghout
'n Ganse femilie vaan sporte weurt gedoon mèt slaaghout en hoonke. Zoe'n speule woorte in Europa al iewe gedoon (en heet es slaagbal zier laank es kinderspeul euverlef), meh veural in de Vereinegde Staote is dao werk vaan gemaak wie in de negentienden iew hoonkbal woort gecodificeerd. Hoonkbal späölt me in twie teams. De aonvallende partij sleit, de verdeidegende partij steit in 't veld. De aonvallers mote eine veur eine de bal wegsloon en daan roond de veer hoonke loupe; de verdeidegende partij moot de bal pakke en nao 't lèsten hoonk bringe ('brande'). Is de bal binne en steit d'n aonvaller neet bij e hoonk, daan is de lèste oet. Ouch bij 'ne vangbal zien loupende speulers oet. Wijer kin 'ne verdeideger 'nen individuele speuler oetbrande door häöm mèt de bal in han te rake ietot heer op e hoonk zit. 't Voltoeje vaan 'ne loup lievert punte op. Bij te väöl foute vaan d'n aonvallende partije wissele de teams van positie en mage de verdeidegers aonvalle.
Ing verwant aon hoonkbal is softbal.
Väöl aanders, meh nog ummer verwant, is cricket, 'ne sport dee gooddeils tot 't Brits Gemeinebès beperk is. Heibij moot d'n aonvaller ouch de bal weghouwe (noe mèt e plenkske), en daonao diverse luipkes (runs) euver 'ne loupstroek (pitch) make, dewijl de veldpartij perbeert 't wicket (hekske) um te goeje. Cricketwèdstrije oondersjeie ziech doortot ze zier laank kinne dore; traditioneel test-matches dore zelfs miejer daog.
Sporte mèt stick
Weer 'n aander femilie vaan sporte steit bekind es hockey. In Nederland en 't Belsj versteit me dao zoonder mie veldhockey oonder. Dit weurt op e veld vaan graas of (allewijl miestal) kunsgraas gespäöld door twie èlftalle. De bal weurt euver de groond in d'n aander zie doel gespäöld. In väöl aander len is ieshockey populairder. Bij deze sport späölt me mèt 'ne rubbere sjief (puck) op 'ne betrèkkelek kleinen iesbaon. De sport heet e hoeg tempo en is zier fysiek. Mier op hockey liekent evels bandy, ouch op ies gespäöld meh daan mèt 'ne bal.
Percisiesporte
De percisiesporte mèt bel zien weer gans aanders es de bove besjreve sporte, umtot 't hei neet op krach meh wel zier sterk op veerdegheid aonkump. Golf is de percisiesport mèt de mieste aondach, dewijl keusporte (bieljart, snooker, pool) mesjiens wel de mies gespäölde zien. Wijer mote ouch kegele (en bowle, Amerikaans kegele), beugele en croquet hei weure geneump.
Balsporte mèt peerd
Polo is te umsjrieve es hockey te peerd. Twie teams vaan veer ruters perbere mèt 'nen hamer (mallet) de bal in 't aander doel te kriege. Horseball liekent wat dat betröf mie op handbal: speulers mote vaanoet 't zaol de bal nao-ein goeje. Bei sporte zien riskant en väöleisend, umtot ze in hoeg tempo weure gedoon mèt wèld dooreingalopperende peerd.
Aongepasde balsporte
Diverse balsporte kinne vaanoet rolsteul weure gedoon. Rolstooltennis, rolstoolbasketball en zelfs rolstoolrugby höbbe 'ne zekeren aonhaank oonder liefelek gehandicapde.
Blinde speule soms ouch aongepasde balsporte. Showdown liekent op taofeltennis, goalbal rappeleert aon handbal.
Älmhult
Demografische óntwikkeling
10,66% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Sault-Saint-Remy
Sault-Saint-Remy, neet te verwarre mèt Sault-lès-Rethel, ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Rethel, in 't zuudweste van de Franse Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 218 luuj op 'n oppervlaak van 9,64 veerkante kilometer en daomèt goof 't 22,64 luuj de veerkante kilometer. vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +3,2% de jaor.
Hollandse expansie
Mèt Hollandse expansie weurt d'n export vaan Hollandse taolkinmerke nao aander streektaole gemeind. In 't bezunder doelt me heimèt op d'n invlood dee 't Hollands vaan de zeventienden iew had op 't Nedersaksisch (de oosteleke dialekte). De theorie woort in 't Interbellum door G.G. Kloeke opgestèld en allewijl algemein geaccepteerd.
Achtergroond
Negentienden-iewse taolgelierde braoke ziech de kop euver de klaankvariatie in 't Zuierziegebeed. Ze waore veural verwoonderd euver 't Urkers, boe me dèks ee en eu op de plaots vaan 'n Algemein Nederlands ij resp. ui kin hure. Johan Winkler meinde tot die klaank trökgónge tot de aajdheid, tot de bewoeners vaan 't eiland in 't Flevomeer al zoe hadde gepraot. Heer woort hei-in gevolg door oonder mie J. van Ginneken, de groetsten dialectoloog vaan begin twintegsten iew.
Omar Sharif
Omar Sharif (Arabisch: عمر الشريـف), ouch waal bekèndj es Omar El-Cherif, gebaoren es Michel Demitri Shalhoub (Arabisch: ميشيل ديمتري شلهوب), (Alexandrië, 10 april 1932 – Caïro, 10 juli 2015) waas 'nen Egyptische filmaktäör en bridgespeler.
Omar Sharif kaldje vleujendj Arabisch, Ingels, Frans en Grieks. Hae studeerdje aan 't Victoria College in Alexandrië en ane Universiteit van Caïro, wo d'r aafstudeerdje inne mattematiek en netuurkónde. Nao zien studie góng d'r bie ziene vader in dem zien houtbedrief wirke. Es kindj woort t'r in Alexandrië katteliek opgevoedj, es e lid vanne Melkitische Grieks-kattelieke Kirk, mer hae bekieërdje zich op zie drieëntwintjigste toete islaam zodet t'r kós troewe mitte islamitische aktries Faten Hamama.
Hollandse expansie
Achtergroond
G.G. Kloeke evels vestegde de aondach op get aanders. In 't Sallands dialek vaan ziene geboortegroond kint me in sommege wäörd mèt 'n Oergermaanse *ū 'n uu, in aandere weer 'n oe. Zoe zeet me (h)uus, meh moes. Dit kin allein weure verklaord oet 'n incomplete expansie. Kloeke riddeneerde zoe: in 't weste woort in 't Middelnederlands de uu al wie [y:] oetgesproke. In de Nedersaksische dialekte gebeurde dat (toen) neet. Wie in de zeventienden iew evels Holland, veural Amsterdam en Enkhuizen, groeten economische veurspood kraoge, góng hun taol via d'n handel euver de Zuierzie 't Nedersaksisch beïnvleuje. Deen invlood woort minder sterk naomaote me wijer nao 't ooste góng. Wie d'n Hollandse Gouwen Iew aofleep, veel die expansie stèl. Die situatie waor in 't Sallands bewoerd gebleve.
Seraincourt
Seraincourt ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
Hollandse expansie
Achtergroond
Kloeke pasde ouch de Urker klaanke in zien theorie in. Op e zeker memint begós me in Amsterdam de uu alweer door ui te vervaange (en de ii door ij). 't Urkers is dao daan deils in mètgegaange; de Nedersaksische dialekte op 't vasteland neet.
Seraincourt
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Rethel, in 't zuudweste van de Franse Ardenne.
Hollandse expansie
Oetspraok vaan de Oergermaanse *ū
Op Urk vint me eus en meus veur resp. hoes en moes. Wie bove gezag weurt dit gezeen es 'ne variant vaan de dominante Hollandse oetspraok. Huus en muus huurt me in 't Wes-Veluws. Bij Kampen begint 't gebeed vaan huus neve moes. Dit umvat 'n ganse zone die besteit oet 't Sallands, 't Oos-Veluws, 't westelek Achterhooks, 't Drents en väöl Groningse dialekte. 't Oos-Achterhooks, 't Twents en diverse Groningse dialekte (beveurbeeld 't Hogelandsters) höbbe ziech tege de Hollandse expansie verzat: hei zeet me nog ummer hoes en moes.
Binnen 't huus-moes-gebeed gief 't nog dujeleke versjèlle. Naomaote me deper in 't Nedersaksisch taolgebeed kump, nump 't aontal wäörd mèt uu aof en 't aontal mèt oe naovenant touw. Zoe zeet me in Kampen nog schuum, dewijl dat deper in 't binneland schoem is. 't Stad-Gronings heet nog mer in e paar wäörd de uu (meh dus wel in huus). 'nen Algemeinen tendens is evels wel tot wäörd die hiel dèks weure gebruuk, of boe e hoeg prestiesj vaan oetgeit, dèkser de uu höbbe es hoeseleke, boerse wäörd. Dit verklaort boeveur de umgekierde situatie muus tegeneuver hoes, nörges veurkump.
Aandere
Ouch op aander gebeed vint me de gelaogden, gestiedegaon aofloupenden invlood vaan 't Hollands trök. Zoe höbbe 't Wes-Veluws en 't westelek Sallands (de dialekte vaan Kampen en Zwolle) 'n einheidsmiervoud op -en, en neet op -t wie dat in 't Nedersaksisch normaal is. Aon d'n ooskant vaan 't Nedersaksisch vint me ouch dèkser 'Duitse' mievoude op -e en/of mèt umlaut, dewijl in 't weste umlaut allein in verkleinwäörd veurkump. 't Wäördsje doe heet ziech nog wijer nao 't ooste trökgetrokke: me huurt 't in 't groetste deil vaan Twente of neet mie, of allein nog bij awwere.
Mosjtsjena
Mosjtsjena (Oekraïens: Мощена) is e dörp d'n oblas Volyn in 't noordwèste van Oekraïne. Mosjtsjena haet 581 inwoeaners (2010).
Baar
Baar kènt zieë:
Studentecorps
thumb|PhRM, bijgenaomp 't Geel Kestiel, de sociëteit vaan 't USC aon de Janskerkhof in Utrech. E studentecorps, of kort-eweg corps (oetspraok: studentekoor, mievoud studentecorpora) is e type studentevereineging wat in Nederland en de Duitstaolege len besteit. 't Geit in 't gemein um aw vereineginge mèt e traditioneel, elitair karakter.
Historie
Veurheer waor 't studentecorps niks aanders es de kóppelorganisatie veur studente aon 'n universiteit. Es me góng studere, woort me geach ziech debij aon te slete. De nui studente móste daan de oontgreuning doorluipe en woorte geach, veural in de beginjaore, aon sociaol dinger mèt te doen, meh woorte daoboete rillatief vrij gelaote.
In de loup vaan de negentienden iew kraog 't corps mie 't karakter vaan 'n vereineging en woort de band inger. Dit perces versnelde ziech aon 't ind vaan d'n iew, wie diverse verzuilde vereineginge woorte opgeriech veur gerifformeerde en próttestante. Ouch bleve diverse lui boete 't corps. Wie alle 'algemein' instèllinge kraog 't corps in d'n tied vaan de verzuiling vaanzelf e liberaol karakter. 'n Aander oontwikkeling in deen tied is de vörming vaan vrouweleke tegenhengers, naotot meidskes tot de universiteit woorte touwgelaote.
Nao d'n Twiede Wereldoorlog woort 't minder vaanzelfsprekend um ziech bij 'n vereineging aon te slete. Daobij stoont väöl lui 't traditioneel, hiërarchisch karakter vaan de corpora neet aon. Zoe kaome alternatief vereineginge op. Väöl corpora kaome heidoor in financiële noed en bleve allein euverind door donaties vaan reüniste.
Later kaome corpora ouch oonder drök te stoon door excesse bij de oontgreuning, draankmisbruuk en seksueel wangedraag. Nog ummer zien ze evels maotsjappelek relevant, in 't studenteleve (boe ze dèks fieste organisere en mèt aander vereineginge samewèrke) meh ouch es nètwerk veur de avvekatuur en 't bedriefsleve.
Organisatie
De groondslaag vaan de corpora is liberaol. Um bij de ASV (Algemene Senaten Vergadering) aongeslote te zien, maag 'n vereineging geine confessionele groondslaag höbbe. Anno 2019 zien aongeslote:
Allein in Rotterdam en Utrech zien de vrouwevereineginge nog gesjeie; veurheer waor dat in de aander vief stei ouch zoe. In Mestreech, Nimwege en Tilburg zien gein erkinde corpora; bij de lèste twie heet dat te make mèt 't katheliek karakter dat de universiteit en ouch de vereineginge vaanajds hadde.
Karakter
Corpora stoon bekind es de traditioneelste vereineginge. De hiërarchie is in 't algemein bezunder streng: nui leie ('feute' geneump) doorloupe 'n oontgreuning, boe-in ze sterk op de preuf weure gestèld, en ouch nao 't ierste jaor is anciënniteit vaan groet belaank. Horizontaol integratie weurt belaankriek gevoonde; nui ierstejaors mote bij hun oontgreuning 'n jaorclub vörme. Studente die bijein zitte in 'n jaorclub blieve dèks hun gans leve vrun. Verticaol integratie is minder belaankriek meh is meugelek door dispute. Veur dispute moot me dèks apaart 'n oontgreuning doorloupe. Dèks bezit 't corps e groet aontal studentehoezer in de stad boe 't is gevesteg. De rillatief zekerheid vaan 'n kamer is veur väöl studente 'n rei um ziech bij e corps aon te slete.
Leie, veural meh neet allein ierstejaors, höbbe diverse pliechte, boe-oonder e minimum aontal verpliechde soosaovende. Väöl regele zien expliciet oongesjreve; ze stoon bekind es de mores (inkelvoud mos) en weure bij de oontgreuning aon de nui ierstejaors mètgegeve. Ouch 't uterlek is vaan belaank: jonges mote in pak ('jasje-dasje') nao de soos koume en op gala's löp me in rok. Bij de introductie en bij cantusse zingk me diverse studentelejer, boebij de klassiekers Io vivat en Gaudeamus igitur noets oontbreke. Me drink vaanajds väöl, in 't bezunder beer. Leie vaan 't corps koume dèks oet elitair femilies, die 'n ganse traditie bij dezelfde vereineging höbbe.
't Bestuur, wat senaot weurt geneump, weurt neet democratisch gekoze; d'n awwe senaot beneump zien opvolgers. Door 't groet belaank wat me aon samezien en bijeinblieve hech, zien de corpora binne de studentewereld good ziechbaar. Me zuut ze dèks in traditioneel studentesporte wie roeje. Ouch organisere ze dèks popkonzèrs en aander activiteite boe externe bij wèlkom zien.
Gol
thumb|De ligking van Gol in de pervincie Buskerud. Gol is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Buskerud in Nórwaeg. De gemeinte had 4.404 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 532,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 8,3. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 0617.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 7% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Lós
De lós of Euraziatische lynx (Lynx lynx) is e katechtig roufdeer vanne gruuedje van 'ne sjieëpershóndj. De pardellynx (Lynx pardinus) wuuertj sómtieds es 'n óngersaort vanne lós gezeen, juus wie de Canadese lynx (Lynx canadensis).
Inne Middelieëve koom de lós nag veur in Nederlandj. Me geitj d'rvanoet det de lós same mitte wouf róndj 1890 in Nederlandj is oetgestórve, meh det is neet zeker, aangezeen lósse trèklöstige, solitair bieëster zeen, in taengestèlling toet wuif, die döks vaste jachtrajèkte hantjere. Saer 1988 guuef 't weer meljing vanne lósse, mit naam in Limbörg en Gelderlandj.
Schengen-acquis
't Schengen-acquis, ouch-wel 't Schengen-akkoord of de akkoorde vaan Schengen, is 'n serie aon euvereinkomste en oetveuringsbeslissinge vaan 1997 bis 1999 tösse individuele Europese len euver de aofsjaffing vaan controles aon de interne sjraome (landsgrenze) vaan, wat later bekind zou staon es, de Schengenruimte. 't Acquis waor dus in ierste instantie 'n serie aon euvereinkomste gebasseerd op internationaol rech. Op 1 mei 1999 woort 't Schengen-acquis, es gevolg vaan 't Verdraag vaan Amsterdam evels deil vaan 't rech vaan de Europese Unie (EU): 't Europees rech.
't Schengen-acquis is verneump nao 't Luxembörgs pläötske Schengen, boe de akkoorde zien geteikend.
't Schengen-acquis is 'n verzaomeling aon reigels en veursjrifte die de Schengenzone 'n "ruimte vaan vrijheid, veilegheid en rechveerdegheid" make. Die umvatte:
't Twiede pönt (beleid roontelum de externe sjraome vaan de Schengenruimte) waor bis 2015 get wat wieneg aondach kraog binne de EU en häör lidstaote. Pas mèt de Europese migrantecrisis, die dat jaor oontstoond, goof 't 'n laankzaom versjuiving binne 't Europees asielbeleid, wat oetindelek leide tot de hervörming vaan Frontex tot 'n deepgeïntegreerde Europese sjraombewaking.
EU-oetzoonderinge
In de praktiek motte alle EU-lidstaote deil weure vaan de Schengenruimte. Toch bestaon gief 't ouch EU-lidstaote die gein deil zien vaan de ruimte.
't VK en Ierland
't Vereineg Keuninkriek is, es gevolg vaan 't Brexit-referendum in 2015 oet de EU gestap en heet daomèt ouch zien oetzoonderingspositie verlore. Heimèt is 't VK los gewore vaan welk raomwèrk daan ouch mèt 't Schengen-Acquis. Gesprekke tösse Ierland en de EU um noe toch deil te weure vaan 't Schengengebeed zien al sinds 2002 aon de geng.
Kroatië, Bulgarije en Roemenië
De EU-lidstaote Kroatië, Bulgarije en Roemenië motte op de lange termijn wel deil gaon oetmake vaan 't Schengengebeed. Zie motte daoveur evels nog aon versjillende condities gaon voldoen.
Neet-EU-oetzoonderinge
Ouch Liechtenstein, Zweitserland, Noorwege en Iesland zien deil vaan de Schengenruimte, zelfs al zien ze eigelek gein lid vaan EU.
Umtot San Marino en Vatikaonstad ope grenze höbbe mèt Schengen-lidstaot Italië make zie in de praktiek ouch deil oet vaan de Schengenruimte. Op papier zien ze dat evels neet.
Monaco heet alle reigels euvergenomme vaan 't Schengen-Acquis zoonder dao op welke meneer daan ouch vaan lid te zien. Heimèt zien de sjraome vaan Monaco mèt Fraankriek gans ope.
Andorra is op gein inkele meneer deil vaan de Schengenruimte en pas nog altied grenscontroles touw op Fraankriek en Spanje.
Kaja Kallas
Kaja Kallas is de dochter vaan de veurmaolegen Eslandse premier en Eurokemissaris (bij de Europees Kemissie) Siim Kallas. Ze studeerde aof vaan de middelbaar sjaol in 1995 in de Eslandse hoofstad Tallinn. Vaan 1995 bis 1999 studeerde zie 't Rech aon de Universiteit vaan Tartu. In 1999 woort zie touwgelaote tot de Eslandse Orde vaan Avvekaote. Daoneve is zie sinds 2003 lid vaan de Raoje vaan Bestuur en de Raoje vaan Touwziech vaan versjèllende Eslandse bedrieve die ziech bezeghawwe mèt hernuijbaar energiebrónne.
Polletiek
In 2010 trooj Kallas touw tot de liberaol Eslandse Hervörmingspartij (Eesti Reformierakond ofwel ER), die in prinsiep is geriech op gooj geopolletiek ben mèt de Europese Unie (EU) en de NAVO. Häören opriechter is Kallas häöre pap, Siim Kallas - dee ouch veurzitter waor vaan de ER vaan 1994 bis 2004. Bij de Eslandse parlemintsverkezinge in miert 2011 wis zie metein 'ne zedel in 't Eslands parlemint - de Riigikogu - te verovere. Bij de Verkezinge veur 't Europees Parlemint vaan 2014 woort Kallas in Straotsbörg gekoze es eine vaan de zès Eslandse parlemintsleie.
In 2018 woort zie verkoze tot partijleier vaan de ER. In dees konteks verleet zie in vreug september 2018 't Europees Parlemint en naom Igor Gräzin 't vaan häör euver. In miert 2019 wonne zie en häör partij de parlemintsverkezinge, mer 't lökde neet 'n regering te vörme. In plaots daovaan woort Jüri Ratas obbenuits premier. Tot de verassing vaan väöl lui góng zien partij, de Eslandse Centrumpartij (Eesti Keskerakond, EK; ouch deil vaan 't liberaol Renew Europe), 'n coalitie aon mèt Eslandse Conservatieve Volkspartij (Eesti Konservatiivne Rahvaerakond, EKRE) - 'n wiedrechs-nationalistische en populistische partij.
Op 13 jannewarie 2021 deende Ratas evels zien oontslaag in nao 'n corruptiesjandaol. Kallas moch daonao beginne mèt de vörming vaan de nui regiering. 'n Coalitie kaom tot stand mèt de ieder geneumde EK, noe zoonder Jüri Ratas es veurzitter. Heimèt woort Kallas op 26 jannewarie 2021 d'n ierste vrouweleke premier vaan de Rippebliek vaan Esland. Häör kabbenèt besteit oet zeve ministers vaan de ER en EK.
Woudfries
thumb|Ligking vaan 't Woudfries gebeed (roed) binnen 't groeter Fries taolgebeed (leechgries). 't Woudfries (otoniem Wâldfrysk) is eint vaan de drei of veer groete dialekte vaan 't Fries in Nederland, neven 't Kleifries, 't Zuidweshooks en eventueel 't Noordhooks. 't Weurt gesproke in 't ooste vaan de provincie Friesland (Fryslân) - in de zoegeneumde Friese Woude - zoewie in e paar aonpaolende dörper in gemeinte Westerkwartier in de provincie Groninge. Nao sjatting had 't Woudfries in 2004 157.000 sprekers in de provincie zelf, plus 'n oonbekind aontal boete de provincie. Daomèt is 't numeriek 't groetste dialek.
Kinmerke
't Woudfries versjèlt neet euverdreve väöl vaan de aander drei hoofdialekte. De versjèlle die 't gief, koume veural neer op oetspraokversjèlle. Opvallend heibij is tot 't Woudfries miestens tegeneuver de drei aander dialekte steit. Veur de negentienden iew waoren 't Noord- en Zuidweshooks naomelek min of mie geliek aon 't Kleifries. De grens tösse Woud- en Kleifries is dus awwer en deper es die tösse de aander drei groete dialekte.
't Bekindste versjèl is de oetspraok vaan de korte ei. In 't Woudfries weurt die, wie de spèlling suggereert, oetgesproke wie [ɛi̭]. Heimèt vèlt ze same mèt de lang ij, dewijl in 't Kleifries de korte ij samevèlt mèt aai en allewijl ieder wie [ɔ:i̭] klink. (De gesjreve aai en ai klinke in 't Woudfries trouwens ouch wie gespèld, d.w.z. wie [a:i̭] repectievelek [ai̭].)
De lang ij is trouwens liegfrequint in 't Fries, en is in 't Woudfries nog väöl zeldzamer. In dit dialek weure de wäörd my 'miech', dy 'diech', hy 'heer', sy 'zij', wy 'veer' en by 'bij' zjus zoe oetgesproke wie de spèlling suggereert, dewijl me ze in de aander Friese dialekte oetsprik wie mij, dij, hij etc.
Kinmerkend veur groete deile vaan 't Woudfries (neet veur gans 't dialekgebeed) is tot de wäörd lizze 'ligke' en sizze 'zègke' weure oetgesproke wie ze gesjreve stoon. In de aander dialekte maak me dao leze en seze vaan (dit heet geinen invlood op de spèlling).
Neet gans beperk tot 't Woudfries, meh dao wel väöl frequinter es in 't Kleifries, is de realisatie vaan de brekingsklaanke oa en uo es [ja] en [jo]: boartsje 'speule' weurt bja(r)tsje, fuotten 'veuj' weurt fjotten. Dit versjijnsel weurt ooneigelek wel 'mouillering' geneump. Zoewel de standaardrealisaties es de alternatieve zien 't gevolg vaan de 'nuier breking', die pas in de negentienden iew is doorgeveurd.
't Gief nog aander versjèlle die minder bekind meh wel systematisch (klaankwètteg) zien. Ze betreffe ummer mer e paar wäörd. Zoe heet 't Woudfries de oersprunkele korte [u] gehawwe op plaotse boe dat in 't Kleifries 'n [o] is gewore:
De aw a is veur 'n k in 't Woudfries minder wied geslote es in 't Kleifries:
(N.B.: wêk/weak kump via Oerfries *wāk vaan Oegermaans *waikaz.)
In e paar gevalle kint 't Woudfries breking boe 't Kleifries dat neet heet:
Ouch gief 't nog ei woord boe de aw a compleet versjèllend is behandeld:
Umtot de Friese standaardtaol 'ne wije norm heet, weure de wäörd oet de bovestaonde tabèlle nevenein touwgelaote en stoon ze allebei in d'n dictionair.
Heibij moot weure gezag tot soms ouch binne de hoofdialekte lexicaol versjèlle bestoon; die zien dus neet per se aon de dialekgrens geboonde.
Intern variatie
't Gief 'ne zekere vörm vaan variatie binnen 't Woudfries, dee veural neerkump op oetspraokvariatie. De bove umsjreve 'mouillering' is beveurbeeld neet algemein; dat kin vaan spreker tot spreker variëre.
't Bès gedefinieerd subdialek is 't Westereendersk, gesproke in 't dörp De Westereen (Zwaagwesteinde) in 't uterste noordooste vaan de Woude. Hei weure de ei en de ij oetgesproke es [e:]. Dat zeet me al in de naom vaan 't dörp (in 't Standaardfries De Westerein). De âl in e woord wie âld 'aajd', die in 't Standaardfries wie [ɔ:] klink, weurt hei es [o:] gerealiseerd. Me zeet dus: De Westereen leet yn'e Woden 'De Westereen/Zwaagwesteinde ligk in de Woude'.
Ouch weure in 't Westereendersk de wäörd lizze en sizze wie leze en seze oetgesproke, meh wie bove al aongemerk is dat neet tot De Westereen beperk.
Pinal County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Arizona thumb|200px|Ligking vaan Pinal Pinal is 'n in 1875 gestiech graofsjap in Arizona, VS. De naom kump vaan de gelieknaomege stam die hei leefde. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Florence.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 13.907 km², boevaan 13.907 km² land is en 12 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Pinal County 179.727.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Oontrunding
Oontrunding is e taolkundeg perces boebij gerunde klinkers veraandere in oongerunde klinkers. Normaal gezeen geit 't um veurklinkers.
Algemein
Es me 'n taol zoonder gerunde veurklinkers es moojertaol heet, zal me groete meujte höbbe um die klaanke later nog aon te liere. Zoe zal 'ne Spanjool 't woord vuur dèks es vier of voer oetspreke. Dat ierste is e veurbeeld vaan oontrunding. 't Perces treujt daorum dèks op bij taolcontak: es lui 'n taol mèt gerunde veurklinkers mote euvernumme, zalle die gemekelek verlore goon.
Oontrunding kin evels ouch spóntaon optrejje. Es dat gebäört in 'n taolvariëteit mèt väöl prestiesj, verspreit 't ziech dèks gaw euver e groet gebeed. Umtot 't 'n groete versumpeling beteikent, is dees taolveraandering hendeg 'besmèttelek'. Gebäört zoeget evels in 'n plaots mèt minder beteikenis, daan blijf de oontrunding ieder tot 'n inkel plaots of e klei gebeed beperk.
Oontrunding gebäört neet per se consequent. In väöl taole en dialekte huurt me 't allein in sommege wäörd. Wienie 't wel euveral gebäört sprik me vaan ganse of algemein oontrunding.
Wienie 'n taol eine kier gans oontrund is, kin dat neet gemekelek weer weure umgedrejd. 't Gief evels wel veurbeelder vaan dialekte boe-in dat gebäörd is, oonder invlood vaan aander dialekte en/of de standaardtaol.
't Umgekierd perces, runding, kump ouch veur, neet in de lèste plaots in väöl Limbörgse en Nederlandse dialekte, meh dit gebäört bekaans noets consequent.
Internationaol
E vrij good gedocumenteerd geval kint me oet 't Grieks. In 't Aajdgrieks gaof 't nog 'ne klaank /y/ (gesjreve es υ; vaaoaf de Koinè had ouch οι dees klaankweerde), meh roond 1100 verdween dee oet de taol um te veraandere in /i/. In 't Nuigrieks is dat ouch nog 't geval.
In 't Haïtiaans Creools, 'n taol gebaseerd op 't Frans, huurt me dit ouch. Dees taol is oontstande in milieus vaan Wes-Afrikaanse slaove, die vaan hoes oet taole spraoke zoonder gerunde veurklinkers.
Ouch in väöl Middeduitse en Opperduitse dialekte kump ganse oontrunding veur. In 't Beiers is dit zier algemein, en ouch in 't Paltsers is 't te hure.
In de Nederlen gaof 't al hiel vreug algemein oontrunding, umtot 't Anglo-Fries dit had. Daovaan zuut me noe nog spore in 't modern Fries, 't Ziews en 't Wes-Vlaoms. Ouch awwerwetse Hollandse dialekte en Hollandse toponieme vertuine dao spore vaan. Me kin daan dinke aon 't Katwijks woord pet veur 'pöt' (vergeliek de plaotsnaom Petten), en aon Ziewse en Wes-Vlaomse wäörd wie rispe 'röps' en rik 'rögk'. Door diverse taolveraanderinge die daonao gebäörde höbbe 't Fries en de westeleke Nederlandse dialekte gewoen weer gerunde veurklinkers.
In 't Nederlands en 't Fries
In Nederland huurt me de ganse oontrunding allein nog in 't Egmonds (ouch wel Derrepers, vaan derrep 'dörp'!). Vreuger kaom 't ouch in 't Vlielands veur, meh dit dialek is in d'n twintegsten iew oetgestörve. Dèkser huurt me 't in Vlaondere. In diverse zuieleke Braobantse dialekte bestoon gaaroet gein gerunde veurklinkers. Dit gelt veur de mieste Wes-Braobantse dialekte (Braobantse dialekte in Oos-Vlaondere; oonder mie in Aalst, meh neet in Geraardsbergen), veur get Klein-Braobantse dialekte westelek vaan Mechele en veur diverse dialekte in, um en ten noorde vaan Leuve (Leive). Sommege dialekte die neet in dat gebeed valle, tuine tot oontrunding dao vreuger wel veurkaom (beveurbeeld door hypercorrectie: muur veur mier).
In 't Limbörgs
't Groetste oontrundingsgebeed in Nederland en Vlaondere vint me evels in de provincie Belsj Limbörg. Oongeveer viefteg dialekte in die provincie kinne gein gerunde veurklinkers. Ze vörme 'n aoneingeslote gebeed, wat kortbij de Nederlandse grens begint en ziech oongeveer tot 't midde vaan de provincie oetstrèk, mèt 'ne westeleken oetluiper nao (en veurbij) Hasselt. Dialekte die in dat gebeed ligke zien oonder mie 't Brees, 't Peers, 't Gènks en dus 't Hessels. 't Oontrundingsgebeed raak nörges de lands- of provinciegrens; dit beteikent tot oonder mie 't Lommels, Mezeikers, Tungers en Sintruins wel ron veurklinkers kinne.
Boete Belsj Limbörg zuut me in bepaolde (Noord-)Limbörgse dialekte inkel gevalle van oontrunding, wie mörge > merge. Vaan consequente oontrunding is hei evel noets spraoke.
Veurbeelde
Wienie de oontrunding regelmaoteg verlöp (d.w.z. de plaots vaan articulatie en moondeupening blieve geliek) daan is 't effek 't volgende:
Me kin dit demonstrere aon de hand vaan wie verkleinwäörd weure gemaak in 't Sintruins en 't Hessels. Wie alle Limbörgse dialekte höbbe ze allebei umlaut in verkleinwäörd, meh umtot 't Hessels oontrunding touwpas en 't Sintruins neet, is de oetwèrking versjèllend.
Bron
Dit artikel is 'n vertaoling vaan 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Kuper
thumb|250px|Kuper of vaatbeender an 't waerk 'ne Kuper of vaatbeender is 'ne ambachsmaan dae va hoot vatter of tónne makt. De Kelte makde al ènnige ieëwe vatter vördat de Romeine hun amfora of bare d'r dör begoese te vervange en d'r techniek in hön gaans riek versjprèjde.
Zumpelveld
Zumpelveld (Hollendsj: Simpelveld) is ee dörp en ing gemingde in 't zuudoeëste va Hollendsj Limburg. De gemeente besjleet 16,03 km² en hat mieë as 10.500 iweunesj. De gemingde besjteet oes tswei kerne: Zumpelveld en Bóches (Bocholtz).
Dialek
thumb|right|260px|Kirch va Zumpelveld In allebei de dörper waedt ee Middelduutsj uvvergangsdialek gesjpraoche; 't Zumpelvelds hat alling mieë Nederduutsje kenmerke as 't Bóchezer plat. I Bóches mache ze och va geker G ing J, en dat dunt ze i Zumpelveld nit. thumb|right|260px|Uvverzich thumb|260px|Uvverzich
Dörper in de gemeinte
Dörper, gehuchte en buurtsjappe:
Gesjiedenis
Zumpelveld woar i de Romeinisje era 'n beziedelóng neëve 'n groeëse hieërbaan van Mesjtreech noa Kölle. In 1930 woeët 'n esjkieës, ofwaal sarcofaag, oet deën tsied opgegrave, bekind as de sarcofaag va Zumpelveld.
Bezeenswaerdig
I g'n plaatsj sjtoon nag 'n paar ouw höaf, geboewd va keundersjteng. Óch de neo-romaanse kirch, gewiejd aan de heilige Remigius en óntworpe durch Caspar Franssen in 1921, is va deë zèlfde sjteng. De typisch Limburgse toere sjtamt oes 1935 en is óntworpe durch A. Swinkels. De pastorie, mit helsjtenge lieste rónk de vinstere, dateert van 1683. Ze is in 1778 gerestaureerd en oesgebreid.
I Zumpelveld ligke 'n paar kloeëstesj: Hoes Loreto van de zuustesj van 't Erm kind Jezus ( sjtichteres woar Clara Fey), oes 1878 en 'n (vuurmalig) paterskloeëster Damianum op de Plaar. Óch bevingk zich hei 'n lourdesgrot en 'n calvarie in e park.
Aa g'n Ezerbaak sjteet de Ouw watermeule oes 1774.
De sjtatie van Zumpelveld deent hüj as tsentróm van 't projek ZLSM ofwaal Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij, die, seër 1995, mit hóngerdvuftsig vreejwilligesj, 't Miljoanelientsje wier i gang gezat hant. De restauratie hat nag de origineel hoozener uvverkappóng oes 't begin van de tswentigste joarhóngerd.
Alvesta
Alvesta is 'n gemèndje in Kronobergs län, Zwede. De gemèndje tèltj 18.753 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 977,76 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 19,2 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
10,06% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
René Betsch
René Betsch is 'ne Mestreechse polletiekus en e lid vaan de Gemeinteraod vaan Mestreech. Heer is de fractieveurzitter vaan PVV Mestreech. Daoneve is heer 'nen hotelhoesmeister, 'ne fractieoondersteuner vaan PVV Limbörg en oondersteuner vaan de fractie PVV Rotterdam. De PVV heet allewijl twie zedele.
In 2020 kaom Betsch in opspraok same mèt 'n aander PVV-lid. Umtot zie vertrouwelek informatie hadde besjreve in 'nen opebare breef nao de börgemeisterse, Annemarie Penn-te Strake touw, boe-in versjèllende details woorte bekindgemaak euver de mieljone in oetgave die de gemeinte neet kos oetlègke zelf. De börgemeisterse had aongegeve de PVV'ers neet aon te geve.
De PVV Mestreech waor, same mèt SP Mestreech, bezunder kritisch euver de spionagesjandaole in 2019, boe-oet bleek tot de Gemeinte in 't geheim e-mails vaan ambtenere loze die kritisch waore euver de geng vaan zake roond e gezamelek kantoer vaan de oondersteunende deenste vaan Heerle, Mestreech en Zitterd-Geleen. Betsch verklaorde tot Mestreech begos te lieke op e "Palermo aon de Maos", refererende nao de corruptie en maffia in die bestaonde stad op Sicilië.
Iere
De Iere (Ingels: Irish; Iers-Gaëlisch: Muintir na hÉireann of Na hÉireannaigh) is e Keltisch volk det van Ierlandj en de ómringendje eilenj aafkump. Archeologische sjtudies höbbe oetgeweze det Ierlandj zoget 9.000 jaor geleje is gekoloniseerd. Veur 't grótste deil van de gesjiedenis van Ierlandj zeen de Iere in houfzaak Gaëlisch gewaes. In de twellefde eeuw vereuverde de Vikinge en de Ingelse veur 't eers deile van Ierlandj, mer de Ingelse volsjtenjige vereuvering en kolonisering van 't eilandj in de zèsteende en de zeventeende eeuw zörgde veur enorm verangeringe in de Ierse etniciteit. De vèstiging van e groot deil Ingelse en Sjotse Leeglenjers, veural in Noord-Ierlandj, lèdde toet e lankzaam verval van häör eige taal, 't Iers.
't Landj Ierlandj zelf haet 'n bevolking van zoget 6,5 miljoen luuj, mer werreldwied höbbe zón 70 toet 80 miljoen luuj Ierse veurajers. Det kump veural door historische emigratie vanoet Ierlandj, es e gevolg van militair conflikte, hóngersnood en 'n kwakkelendje economie. Miense mit Ierse kómaaf vindj me veural truuk in Ingelstalige lenj, wie 't Vereinig Keuninkriek, de Vereinigde Sjtaote, Canada, Australië en Nuuj-Zeelandj. Ouch kan me e groot aantal vinje in lenjer wie Argentinië en Mexico. Ouch väöl Ieslenjers höbbe Ierse of Sjots-Gaëlische genetica, veural van de vrouwelike kantj.
Hasselt
Hasselt is de hoofstad vaan Belsj Limburg. 't Groondgebeed bedreug 102,24 km² en op 1 jannewarie 2009 woende hei 73.067 lui. Deilgemeintes (mèt hunnen Nederlandse naom) zien Hasselt, Kermt, Kuringen, Sint-Lambrechts-Herk of Moos-Herk, Spalbeek, Stevoort, Stokrooie en Wimmertingen. Börgemeister is Hilde Claes, dochter vaan Willy Claes (vreugere secretaris-generaal vaan de NAVO) vaan de sp.a. 't Dialek vaan Hasselt (Hessels) behuurt tot de Weslimburgse dialekgróp.
D'n Demer struimp door Hasselt.
Historie
De stad kaom tot oontwikkeling aon d'n handelsweeg vaan Brögke via Diest en Mestreech nao Kölle en kraog häör stadsrechte in 1232 vaan graof Arnold IV vaan Loeën. Hasselt oontwikkelde ziech tot 't administratief centrum vaan dit graofsjap, det in 1361 toeveel aon 't prinsbisdóm Luuk. In 1830 woort Hasselt de houfstad vaan Bels Limbörg, allewel de stad ierder noets tot e gebied mèt dee naom had behuurd. 't Bisdóm Hasselt woort opgeriech in 1967, boemèt ouch de kèrkeleke baand mèt Luuk woort doorgesnooje.
De fundaminte vaan de bekènde zjeneverindustrie in Hasselt woorte gelag in de achtiende iew. Dees kaom in de negetiende iew tot de groetste bleuj. De bouw van 't Albertkanaal zörgde veur nui industrieel impulse. Allewijl is de stad veural 'n haandels- en deenstecentrum.
Penitentiaire Inrichting Ter Peel
thumb|right|350px|De ingangk van Penitentiaire Inrichting Ter Peel mèt zichbaar de nuujboew van het Hoes van Bewaaring en GevangenisPenitentiaire Inrichting Ter Peel in De Pieël (dèrp) (gemeinte Zaerem) is ein van de drie inrichtinge in Nederland (naeve Breda en Zwolle) wao vrouwluuj waere gedetineerd. 't Complex is de graotste vrouwegevangenis van Nederland, en kint maximaal 250 vrouwelijke gedetineerden herberge. De inrichting kènt versjillende regimes, te weite ein hoes van bewaring (hvb), ein gesjloate gevangenis, ein beperk en ein zaer beperk beveiligde inrichting ([Z]BBI) en ein sjpeciaal aafdeiling woo gedetineerde mooders mèt hun ganse jong kènger kinne verblieve (MMK).