cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Börger
Staot en börger
Börgersjap kèn in prinsiep allein weure euvergedrage door 'ne soevereine staot in de zin vaan 't internationaol rech. Börgersjap is 'n individueel oetdrökking vaan 't staotsconstitutief elemint en op force dao-op kin 'ne staot inkel es zoedaoneg weure besjouwd oonder 't internationaol rech zoelaank 't staotsbörgers heet neve e staotsgebeed en e staotsgezag (Drei-Elemente-Lehre). De door 't staotsbörgersjap tot stand gebrachde rechsverhawwinge tösse de staot en de börger höbbe 'n effek boete 't soeverein groondgebeed en weure ouch erkènd door aander staote (tenzij de staot zelf neet weurt erkènd door aander staote, zoewie dat 't geval is mèt Kosovo veur väöl aander staote in de wereld).
Börgersjap en natie
Oonder aandere es produk vaan de Franse Rivvelutie weurt historisch gezien 't börgersjap besjouwd es 'n "instèlling vaan de natiestaot". Es de börgers (oetsletend of euverwegend) tot 'n gemeinsjappeleke nationaliteit behure, spreek me vaan 'n "zuver natie" en 'ne "zuvere natiestaot" (d.w.z., e breid gedrage geluif tot me binne de gróp dee gereprizzentiert weurt door de staot allemaol deil oet maak vaan 'n euverkoepelend "volk", wie de Franse, de Pruusje of de Nederlanders). Es de börgers euver 't algemein weure geïdentificeerd es (väölal) deil vaan versjèllende nationaliteite, spreek me vaan 'ne multinationaole staot (wie de Bosniërs, Serve en Kroate in Bosnië en Herzegovina), 'ne multietnische staot (wie de Vlaominge en Waole in Belsj) of 'ne multiculturele staot (wie Canada). De versjèlle tösse al die staotsvörm is arbitrair en veural 'ne kwestie vaan "wie identificere de lui binne zoe'ne staot ziechzelf?". Wat al die staote gemein höbbe is tot ze 'n uniform börgersjap hantere. Allein in expliciet racistische staote, wie Nazi-Duitsland en wie Zuid-Afrika in d'n tied vaan de Apartheid, weurt börgersjap mer door 'ne bepaolde gróp binne die sameleving (Pruusje in Duitsland; Witte lui in Zuid-Afrika) gegeve wijl de res vaan de sameleving aonzienelek minder rechde heet.
Dokumintatie
Staotsbörgersjap weurt aofgegeve aon 't individu (de börger) door middel vaan 'n dokumint, zoewie 'n identiteitskaart of paspoort. In sommege len weurt dao-op ouch de nationaliteit aongegeve. In Belsj, Duitsland en Nederland zien börgers vaan bove de achtien (mierderjaorege) verpliech um 'n officieel bewies vaan staotsbörgersjap ummertouw bij ziech te höbbe. Es de pelitie d'r um vraog, mot 'ne börger ziech op eder momint vaan d'n daag kinne identificere es zoedaoneg. In aander len gilt 'n prinsiep vaan individueel soevereiniteit zoedaoneg, tot börgers 't rech höbbe um gein dokumint te höbbe (wie de Vereinegde Staote vaan Amerika).
EU-Börgersjap
EU-börgersjap kroog 'nen officiele status in 't Verdraag vaan Mestreech (1992), wie tegeliekertied de EU zelf woort opgeriech. EU-börgers genete, in tegendeil tot lui boete de EU, versjillende rechte binne alle EU-lidstaote en weure besjermp door 't Europees rech wat ouch mot gilde in al die lidstaote. Zoe mage zie euveral wèrke, nao reize, nao verhojze en deenste aonbeeje en aonnömme binne de EU. 't EU-börgersjap heet d'r daomèt veur gezörg tot 't juridisch versjèl tösse 'ne nationaole (weliswoer Europese) börger en 'ne (weliswoer Europese) boetelender neet mie zwart wit is. Op 'n klein aontal pönte nao (zoewie 't stömme veur nationaol verkezinge en 't wèrke bij de nationaol ambtenerij) gief 't bekans niks wat 'nen Europese börger in 'nen EU-lidstaot neet maag doen te opziechte vaan 'ne wèrkeleke börger vaan dee lidstaot.
La Sabotterie
La Sabotterie ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Vouziers, in 't zuudoaste van 't Frans departemint Ardennes, langs de grens van de departeminte Marne en Meuse. Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes. Traditioneel weurt in dees gemeinte dan ouch Champagnois gekald en neet Welsj, wie dat weurt gekald in 't groatse gedeilte van de échte, geografisch gedefinieerde, Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 121 luuj op 'n oppervlaak van 3,64 veerkante kilometer en daomèt goof 't 33,24 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +3,4% de jaor.
Champagne
Champagne kin rifferere nao:
Willem Aantjes
Heer waor lid vaan d'n Twiede Kamer vaan 1959-1978. Heer waor de leier vaan de Anti-Revolutionaire Partij wie ziene partijgenoot Barend Biesheuvel premier waor. De ARP góng op in 't CDA in 1977, boe heer ouch nog e jaor partijleier vaan woort. Heer naom 't leiersjap euver vaan Dries van Agt en zien leiersjap woort oetindelek euvergenomme door Ruud Lubbers. Zoewel Van Agt wie Lubbers zien allebei premier gewees vaan Nederland.
Super Bowl
thumb|'t Stadion en veld veur 't begin vaan de XXXIXe Super Bowl (2005) in Jacksonville, [[Florida.]] De Super Bowl is de belaankriekste en mies geloerde match in 't American football. Ze weurt ederen ierste zoondag vaan fibberwarie gespäöld es aofsleting vaan 't National Football League (NFL)-sezoen wat de zomer daoveur begós is. De Super Bowl woort in 1967 oetgedach. De Vereinegde Staote hadde toen twie rivaliserende competities, de NFL en de AFL. Me waor euvereingekoume veur die per 1970 te fusere; in d'n tössetied móste de twie kampioene beslissingsmatches tegenein speule. Dit woort al snel 'n traditie, die ouch nao 1970 woort volgehawwe. Allewijl is de NFL verdeild in twie conferenties, die eder veur ziech in competitieverband hunne kampioen oetmake. De twie kampioene speule daan tegenein.
De Super Bowl weurt eder jaor door minstens tientalle miljoene op de tv bezien; ummer dèkser ouch boete de VS. Daomèt is 't nao de finale vaan 't WK hierevoetbal de mies bekeke sportwèdstrijd op de wereld. Veur tv-reclaam roond de Super Bowl weure zier groete somme betaold. Sinds de jaore 1990 heet ouch de traditie vaan d'n half-time show, meziek in de rös, 'n vlöch genome: waore dat de ierste decennia veural hermenieë en famfare, allewijl zien dat ummer groete stare oet de (miestal Amerikaanse) popmeziek.
Lohmühle
Lohmühle (Duutsje naam) is e gehuch inne gemèndje Hinsberg, in 't Kreis Hinsberg, in Naordrien-Wèsfale. 't Gehuch ligk aan twieë versjillige straotname, die ouch es apaarte gehuchte gelje: Haag en Wittrock. Döks wuuertj Lohmühle op kaarte denouch opgesplits ónger dees twieë gehuchte. Aangezeen de beboewing van Lohmühle los steit van die van Haag en Wittrock is 't aevel logisch de drie plaatsen es apaart te zeen, tródsdet 't meh twieë straotname guuef. Lohmühle is opgeboedj rónjelóm 'n brögk euver 'n óntginningssläötje.
Lohmühle huuerdje oearsprunkelik bieje gemèndje Unterbruch, meh woort op 1 januari 1972, wie die gemèndje woort opgeluf, samegeveug mit Hinsberg.
Rur (Hinsberg)
Ieëre goof 't onna gehuch mitte naam Rurhof det inne buurt van Rur haet gelaenge. De beboewing is hie aevel verzwónje, wodoor dit gehuch nimmieë besteit.
Rur huuerdje oearsprunkelik bieje gemèndje Unterbruch, meh woort op 1 januari 1972, wie die gemèndje woort opgeluf, samegeveug mit Hinsberg.
Genoth
Genoth (Duutsje naam) is e gehuch inne gemèndje Hinsberg, in 't Kreis Hinsberg, in Naordrien-Wèsfale. 't Ligk bie Unterbruch. 't Gehuch is nimmieër es zodanig te óngersjeie vanne res vanne beboewing van Unterbruch, aangezeen 't daomit gans vergreudj is. Genoth ligk ane Wurmstraße en grens aan 'n anger gehuch, genaamp Küpper.
Genoth huuerdje oearsprunkelik bieje gemèndje Unterbruch, meh woort op 1 januari 1972, wie die gemèndje woort opgeluf, samegeveug mit Hinsberg.
Peste (kaartspeul)
Speulverluip
De speulregele versjèlle hendeg nao land, en liechtelek vaan speuler tot speuler. Lui die nog noets tegenein höbbe gepes, mote de regele vaan teveure oonderein aofspreke. Hei-oonder stoon de regele wie ze in Nederland gebrukelek zien.
't Speul weurt gedoon mèt 54 of 55 kaarte, d.w.z. e compleet book inclusief jokers. Me kin es me wèlt ouch twie beuk gebruke; veural bij e groet aontal speulers is dat hendeg.
Veur 't begin weure de kaarte gemingeld. Daan verdeilt d'n deiler ze euver de speulers, miestal ein kaart per kier, te beginne mèt de speuler links vaan häöm. 't Is gebrukelek um zeve kaarte oet te deile, al zal 't bij väöl speulers hendeger zien um minder kaarte te vergeve. De kaarte weure geslote oetgereik en 't speul weurt ouch mèt geslote kaarte gespäöld. Nao 't deile pak d'n deiler nog 'n kaart en lègk die ope op taofel. Die kaart bepaolt de troufkleur en -weerde, meh tèlt nog neet es peskaart. De res vaan de kaarte weurt geslote op 'ne stapel gelag.
Daan begint 't speul mèt de speuler links vaan d'n deiler. Heer lègk 'n kaart op die bij de ierste kaart aonslut. Op 'n paar oetzunderinge nao (zuug oonder) kin dat allein 'n kaart vaan dezelfde kleur of weerde zien. Is de ierste kaart beveurbeeld hartezès, daan heet de speuler de käös tösse 'n aander zès of n'importe wat veur hartes. Es 'r gein kaart kin oplègke (of dat um strategische reies neet wèlt), moot 'r 'n kaart ete. Daonao geit de beurt nao de volgende, tenzij de speuler dao mèt 'n peskaart dao verandering in bringk.
Es de geslote stapel op raak, sjöd me de stapel ope kaarte zoetot de speulers die neet kinne, wijer pakke. De es lèste opgelagte kaart blijf ope op taofel.
D'n door vaan 't speul is zier variabel. Umtot de kaarte circulair weure gebruuk en me door 'nen aander zien actie ummer weer nui kaarte krijg, kin me in theorie oonindeg doorspeule. Aon d'n aandere kant is 't speul soms snel veurbij, es eine speuler 'n gooj hand heet en de aandere dao niks tegeneuver kinne stèlle.
Peskaarte
't Gief ouch ummer wel kaarte um iemes aanders 'n beurt te doen euversloon. Heibij is 't evels vaan belaank wieväöl speulers 't gief. Bij twie deilnummers kin me allein d'n aander de beurt aofpakke. Dèks is 't de zeve of ach die dat deit. Bij drei of mie speulers is 't aontal meugelekhede groeter. E meugelek systeem is:
De drei kaarte dene daan versjèllende doele. Mèt de 7 kin me zien eige kaarte kwiet, dewijl de 8 ieder deent um iemes wat bekans heet gewonne vaan de wins aof te hawwe. 't Umkiere vaan de riechting kin vaan nöt zien es de volgende speuler lèste kaart heet: es me zelf niks kin doen, heet de speuler aon zienen aandere kant mesjiens wel 'n peskaart.
De 2 en de joker kinne weure aofgekoch: es de speuler, dee aanders twie of vief kaarte zouw mote ete, zelf 'n 2 of joker oplègk, moot de volgende speuler veer respectievelek tien kaarte ete. Ouch de wach-kaarte kinne soms weure aofgekoch, veural wienie me mèt twie lui späölt.
Hoesregele
Wie me heibove al zuut, gief 't variatie in de speulregele. Nog aander regele kinne vaan krach zien. Bij sommege kin me ouch de twie en de joker mètein aofkoupe. Me kin 'ne joker mèt 'n twie beantwoorde en daan de volgende speuler zeve kaarte aonvrieve. Soms is de positie vaan de joker weer aanders: daan deent 'r es passepartout veur aander peskaarte. Me kin 'n 2 aofkoupe mèt 'ne joker, dee daan de functie vaan 2 krijg: de volgende speuler moot veer kaarte pakke.
Wijers kin me aofspreke neet te indege mèt jokers of boere. Heidoor weurt 't lesteger um oet te koume, en kin de speuler veur deginnege mèt lèste kaart dèks nog mèt 'n peskaart ingriepe.
Manchester
thumb|Collaasj vaan beziensweerdeghede in Manchester. Manchester is 'n stad in 't Vereineg Keuninkriek, in 't noorde vaan Ingeland, aon de Mersey, mèt zoe'n 530.00 inwoeners, en nog ins 2 mieljoen lui in de veurstei. Manchester is de hoofplaots vaan 't county Greater Manchester, meh laog vaanajds op de grens vaan Lancashire en Cheshire, mèt de Mersey es grens. De plaots bestoont al in de middeliewe en had toen ouch 'n merret. D'n echte greuj kaom pas in de negentienden iew, wie de textielindustrie in de stad opkaom. Manchester, de daarde mies bezochte plaots vaan 't Vereineg Keuninkriek, vertuint diverse Victoriaanse en modern gebouwe (zuug heineve). Ouch is 't bekind um zien twie rivaliserende voetbalclubs (Manchester United en Manchester City), die allebei in d'n top vaan 't Ingels voetbal oetkoume, en um de popmeziekscene die hei veural in de jaore 1980 en 1990 bleujde.
Les Engagés
Les Engagés (letterlik: de Geëngageerde) ies 'n Franstalige politieke partie in Belsj, woa me op kin sjtumme in Wallonië en Brössel. De partie ies allewiel te kenmirke es centrumrechs en mild-conservatief. Traditioneel ies ze christendemocratisch, mer officieel identificeert ze ziech neet miè es zoadanig. Toch is zie deil van de Europese Voukspartie (EVP), de Europese politieke partie woa ouch onger anger de Vlaamse CD&V, de Nederlandse CU en CDA en de Duutsje CDU en CSU deil van oetmake. Van mei 2002 bies mièrt 2022 nom de partie häörzelf de Centre démocrate humaniste (de cdH, letterlik: Humanistisch-Democratisch Middel), woa-in 't modern humanisme centraal sjtong es ideologie. Véúr 2002 heesj zie de Parti social chrétien (PSC, letterlik: Christelik-Sociaal Partie). Dees partie haw 'n christendemocratisch signatuur.
Alva Myrdal
Alva Myrdal, gebore es Alva Reimer (Uppsala, 31 jannewarie 1902 - Danderyd, 1 fibberwarie 1986) waor 'n Zweedse sociologische, diplomaotse en politica veur de Zweedse Sociaoldemocratische Partij. Zie waor 'ne promininte leier vaan de anti-waope-beweging en 'ne fellen tegestender vaan nucleair waopes. Zie waor, same mèt Alfonso García Robles, de winneer vaan de Nobelpries veur de Vrei in 1982. Zie trouwde mèt Gunnar Myrdal in 1924, dee zelf de Nobelpries veur Economie won in 1974. Heimèt waore zie twie 't veerde getrouwde koppel wat oets allebei Nobelpriezer won. Ouch waore ze 't ierste koppel wat los vaan mekaar (dus neet es gezaomeleke kandidaot veur eine pries) twie Nobelpriezer wonne.
Einen daag naotot Myrdal 84 woort, ging zie hiemele.
Langweide (Neerbeek)
De Langweide is 'n sjtraot aan de zujelike dörpsrand van Nirbik. De meiste hoezer zin gebouwd in de jaore '80. In de buurt zin genog veurzeninge, zoawie de Makado, bredesjaol De Bron en vootbalvereiniging VV Nirbik.
Sjtroafrech
Sjtroafrech is 't gehieël aa rechsregele, oeë-in is vasgelag welk gedrag sjtrafbaar geneumd kint weëde, welke sjtroave óp dit gedrag gesjteld zeen en via welke weëg de sjtroafóplegking gerealiseerd kint weëde. Besjtroave heelt dus 't óplegke va negatief sancties i. Doa loat 't zich óngersjeie van 't aasjprakeligheedsrech (es óngerdeel van 't burgerlig rech). I dit rech sjteet de vergoojing van de aagerichde sjade centraal. Wier weëd 't sjtroafrech óngersjeie in 't "materieel sjtroafrech", de besjrieving va sjtroafbaar feite en sjtroafbaar gedrag, en 't "formeel sjtroafrech", dat de sjtroafrechtelig procedure regelt. Dat letste weëd óch 't sjtroafprocesrech geneumd.
Materieel sjtroafrech
I Nederlank weëd 't materieel sjtroafrech ópgenoame in 't Wetbook van Sjtroafrech (aafgekót: Sr). Op 't Belsj weëd 't umsjrieëve in 't Sjtroafwetbook (aafgekót: Sw). I Nederlank guëf 't twieë soate sjtroafbaar feite: uëvertreiinge en misdrieve. Uëvertreijinge gelle as leechte vergriepe en misdrieve zint ernsjtige vergriepe. Óp 't Belsj guëf 't óch nog 'n daarde categorie: wanbedrieve. Dees sjtroafbaar feite weëde aafgehandeld durch 'n correctioneel rechbank. De correctioneel sjtroave zint lieëger es de sjtroave vuur misdade, meh hoeëger es de sjtroave vuur uëvertreijinge. D'r naam kunt, durchdat bepaalde ernsjtiger vergriepe neet crimineel weëde geach, en dat d'r sjuldige doamit nog "corrigeerbaar" is.
In 't Nederlands rech is e feit sjtroafbaar wen de gedraging velt ónger de besjtanddeler va de delikumsjrieving, 't wederrechtelig is en d'r sjuldige sjood hat. De besjtanddeler zint hei de litterlige umsjrievinge va de begrippe sjood en wederrechteligheed. Wen 't die umsjrievinge neet guëf, heesje ze "illemente". Óp 't Belsj is e misdrief 'ne uëverkoepelende term vuur alle gedraginge die i sjtried zint mit de Sjtroafwet, en oeë-óp 'n sjtroaf is gesjteld. E misdrief weëd heibei ópgedild in e materieel (de gedraging) en e moreel (de sjood) besjtanddeel.
Formeel sjtroafrech
Zoeëwaal óp 't Belsj es i Nederlank heesje de wetbeuk die gebroek weëde vuur 't formeel sjtroafrech 't Wetbook van Sjtrafvordering. Ze bepale wie sjtroafbaar feite vervolg weëde. Doel heiva is 't formeel sjtütse va de grónkrechte va burgere. De uëverheed is bei dit proces gebónge aa regels. Zoeë sjteet besjrieve dat jieëkerinne 't rech hat óp e ierlig proces durch 'ne ónaafhengelige rechter en 't rech hat óp gooj verdediging.
Sjtroafproces
Wen e sjlachoffer aagifte doot, legk de pliese e dossier aa: 't proces-verbaal. Doaneëve doot ze óngerzeuk. 't Oetintelig dossier weëd doanoa gesjik noa d'r officier va justitie, deë deel oetmaak van 't öapebaar ministerie. Heë besjtumt, of heë de zaak aa d'r rechter vuur geet legke. D'r verdachte, d'r advocaat en d'r officier va justitie kanne zich vuurbereide en d'r verdachte krieëg 'n daagvaardiging. Doanoa is de rechszaak. De pliese hat óch de plich, um de oetsjproake va d'r rechter oet te veure. D'r oetveur, wie ieëmes verhafte of fouillere, mót aa sjtrenge eise voldoon. D'r rechter controleert heibei of d'r oetveur richtig weëd touwgepas.
Soms weëde sjtroafzake evvel aafgehandeld durch 't öapebaar ministerie en óch kling zake kanne aafgehandeld weëde durch de pliese.
Formeel vroage
D'r sjtroafrechter geet ieësj noa of aa jieëker va de nieëgste vroage is voldoa.
Materieel vroage
Um inne verdachte sjuldig te verkloare, guëf 't veer vroage, oeë-mit ihaotelig i weëd gegoa óp de zaak. Wen alle vroage positief kanne weëde beantwoad, kan me uëvergoa tot veroerdeling.
Organisatie van 't sjtroafrech
I Nederlank guëf 't drei injstanties die zich besjeftige mit rechsjproak:
Hoeëger beroop
Wen d'r verdachte 't ónins is mit d'r oetsjproak va d'r rechter, hat e 't rech um i hoeëger beroop te goa. Dat kint bei 'n gerechshof. Óch 't öapebaar ministerie maag i hoeëger beroop goa. 't Gerechshof hat inkelvoudig en mieëvoudig kamere, oeë-bei de inkelvoudig kamer zake behangkelt die ieësj bei d'r plieserechter of d'r kantonrechter woeëde aafgehandeld en de mieëvoudig kamer de zake behangkelt die bei de oersjprunkelig mieëvoudig kamer woeëde behangkelt. Bei zake i hoeëger beroop weëde rechszake gans uëvergedoa.
De hoeëgste rechscollege is d'r Hoeëge Road i Den Haag, deë rechsgeliekheed en rechszeëkerheed mót garandere. Wen ieëmes 't óch neet ins is mit d'r oetsjproak van 't gerechshof, kint me i cassatie goa. D'r hoeëge Road sjpreëk rech mit drei of vunnef roadshere. D'r Hoeëge Road geet neet mieë ihaotelig óp de zaak i, mar beoerdilt of 't rech richtig woeëd touwgepas. Woeëd 't rech neet richtig touwgepas, woeëd de zaak verweëze noa e anger gerechshof, dat de zaak uëvernui behangkelt. Oetsjproake va d'r Road, die arreste heesje, hant as jurisprudentie e hieël groeët gewich.
De rechszaak
De behangkeling van ing rechszaak vingk ummer in 't öapebaar plaatsj. Vuur de zaak aavangk, krieg d'r verdachte ing daagvaarding. Hei-i sjteet oeë-va d'r verdachte percies verdach weëd. D'rnoa vingk de rechszaak aa. Ze besjteet oet de nieëgste sjtappe:
Soate sjtroave en moatregele
Alle meugelig sjtroave zint i de wet umsjrieëve. De zjwoarste sjtroaf i Nederland en óp 't Belsj is 'n leëveslange gevangenissjtroaf. I sommige leng is dat evvel de doeëdsjtroaf. I Nederland en 't Belsj kint de wet drei hoofsjtroave:
Va jieëker hoofsjtroaf kint e deel vuurwaardelig ópgelegk weëde. Doaneëve kint de rechter bezunger moatregele óplegke, wie 'n behangkeling in 'n afkickkliniek. Beikómmende sjtroave kinne óch ópgelegk weëde.
Brónne
''Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend op de Nederlandssjproakig artikel. Wier is óch gebroekgemaak va de pazjena's: "Strafrecht (Nederland)" en "Strafrecht (België)".''.
Endebruch
Endebruch (Duutsje naam) is e gehuch inne gemèndje Hinsberg, in 't Kreis Hinsberg, in Naordrien-Wèsfale. 't Gehuch is nimmieër es apaart te herkènne, ómdet 't gans is vergreudj mit Kirkevin. Endebruch sloog vreuger oppe Lindenstraße vanaaf de kruutsing mitte Stapper Straße, door toetaan wo dees straot euvergeit in Lieck. 't Anger stök vanne Lindenstraße, veurbie de Stapper Straße, behuuerdje toet 't apaart gehuch Högden.
Twieë straotname die nag doon herinjeren aan Endebruch zeen Im Endebruch ennen Endebrucher Weg.
Endebruch huuerdje oearsprunkelik bieje gemèndje Kirkevin, meh woort op 1 januari 1972, wie die gemèndje woort opgeluf, samegeveug mit Hinsberg.
Benno Stokvis
thumb|Stokvis in '34
In 1952 brook heer mèt de CPN. Vaan 1955-1971 waor heert lid vaan de PvdA en vaanaof 1971 vaan de DS'70.
In 1939 publiceerde heer ''De homosexueelen. 35 autobiographieën.''.
Högden
Högden (Duutsje naam) is e gehuch inne gemèndje Hinsberg, in 't Kreis Hinsberg, in Naordrien-Wèsfale. 't Gehuch is nimmieër es apaart te herkènne, ómdet 't gans is vergreudj mit Kirkevin. Högden sloog vreuger oppe Lindenstraße vanaaf de kruutsing mitte Stapper Straße, door toetane kruutsing mitte Hubertusstraße. 't Anger stök vanne Lindenstraße, veurbie de Stapper Straße, behuuerdje toet 't apaart gehuch Endebruch, en 't stök vanaaf de Hubertusstraße behuuerdje toet 't gehuch Schuttorf. Ouch de Grüner Weg behuuertj toete aaj beboewing van Högden.
Ludwig van Beethoven
Ludwig van Beethoven (Bonn, 17 december 1770 - Wene, 26 miert 1827) waor 'nen Duits-Oosteriekse componis en pianis. Heer weurt algemein gezeen es eine vaan de groetste en geniaalste vernuiers in de meziek en eine vaan de invloodriekste componiste.
Leve
thumb|right|200px|Beethoven-Denkmal in Bonn Beethoven, dee z'ne grampeer oet Vlaondere kaom en de Nederlandsen achternaom aonnaom, woort gebore es zoen vaan 'ne musicus aon d'n hoof vaan de käörvoors, vaan ween heer zien ierste lèsse kraog. In 1792 trok heer nao Wene, veur in de lier te goon bij Joseph Haydn. In de ierste ach jaor vaan zie verblief in Wene vestegde heer snel ziene naom es pianis, meh d'n doorbraok es componis kaom pas nao 1800. Vaanaof 1798 woort heer laankzaam douver - allewel tot 't nog bekans twinteg jaor doorde tot heer gaaroet douf gewore waor, mós heer ummer mier zie werk es pianis en dirizjènt vaan zien eige werk opgeve. Veur geld waor heer dèks aofhenkelek vaan aristocratische protégés, umtot zien progressief muziek neet väöl weerklaank voont bij 't groet publiek. Ouch woort heer dèks (miestal oongelökkeg) verleef op vrouwlui oet hoeger klasse, aon wee heer veural väöl pianowerke (wie 't euverbekind Für Elise) opdroog.
E bitteke erkinning kaom in 1815, wie zien Zevende Symfonie in première góng. De mythe vaan d'n douve componis dee toch bleef componere verspreide ziech euver gans Europa, allewel tot ziene meziek nog ummer moderner en moderner woort. Vaanaof 1826 gong zien gezoondheid hendeg snel achteroet en stopde heer mèt componere.
Werk
Vergeleke mèt de mieste achtienden-iewse componiste is 't werk vaan Beethoven besjeie vaan umvang: in naoventrint twie etmale kin 't oetgeveurd weure. Beethoven componeerde relatief laankzaam en verworp hiel väöl. Wat veer vaan häöm höbbe is evels vaan 't groetste historisch belaank.
Zien carrièr weurt meistens in drei stökker verdeild: 1. de liertied (tot 1800), boe-in heer nog veural in de stiel vaan Mozart en Haydn sjrief; 2. de middelperiode, boe-in zien werke moderner en ambitieuzer weure; 3. de late periode, boe-in zien werke ummer langer weure, klassieke vörmsjema's verwatere en e mystiek karakter kriege. In die lèste periode sjreef heer o.a.d. zien euverbekinde Negende Symfonie; boe de Ode an die Freude (Ood aon de Vräög) 't lèste deil vaan oetmaak.
Hommerschen
Hommerschen (Duutsje naam) is e klei gehuch inne gemèndje Jellekerke, in 't Kreis Hinsberg, in Naordrien-Wèsfale.
Hommerschen besteit oet e paar häöf ane L364 bie 't spaor. Bekèndj is de Hommersche Mühle.
Ludwig van Beethoven
Werk
Veranderinge die Beethoven heet doorgezat zien: 't verheffe vaan de symfonie es belangriekste genre oet de instrumentaal muziek, 't touwlaote vaan e koor in de symfonie, 't vrijer genruuk vaan de klassieke vörmsjema's, durchbrochene Arbeit, 't oetbreie vaan 't orkes tot wel twie kier zienen oersprunkeleken umvaank en 't frequent gebruke vaan tertsverwantsjappe.
Invlood op aander componiste
Bekaans alle negentienden-iewse componiste zien door häöm, dèks zwoer, beïnvleujd. Hector Berlioz, Anton Bruckner en Johannes Brahms zien de belaangriekste symfonici die door häöm geïnspireerd woorte; Franz Schubert, Robert Schumann en Johannes Brahms zien häöm sjatpliechteg veur häör kamermuziek. Zie harmonisch en melodisch idioom laog aon de basis vaan de ganse romantiek.
Composities
Beethoven heet belaankriek minder gesjreve es de mieste groete componiste veur häöm. Dao steit tegeneuver tot 't belaank vaan ein inkel compositie, boe heer dèks väöl tied in staok, zier groet is vergeleke mèt zien veurgengers. Beethoven waor d'n ierste dee al zien groete werke vaan opusnommers veurzaog (wat veur häöm hoegoet bij gedrökde werke gebäörde, en allein incidenteel). Sommege vreug werke woorte pas later gepubliceerd; 't nommer zeet dus neet alles. Zoe is 't octèt opus 103 e jäögwerk, en woort de ierste versie vaan de Leonore-ouvertuur es lèste oetgebrach.
Stökker zoonder opusnommer (jäögwerke en kleinder werkskes) zien opgenome in de catalogus vaan Georg Kinsky en Hans Halm en in die vaan Willy Hess. De lèste catalogus is completer; toch weurt gemeinelek de catalogus vaan Kinsky en Halm gebruuk (mèt 't veurveugsel WoO, 'Werke ohne Opuszahle'). 'nen Daarde catalogus, dee vaan Giovanni Biamonti, is zoe compleet meugelek en umvat alle bekinde werke, inclusief de oondudelekste sjetse.
Högden
De naam Högden laef nag door inne hujige toponymie; 't klein ziesträötje Högdener Weg herinjertj nag aan 't gehuchske.
Högden huuerdje oearsprunkelik bieje gemèndje Kirkevin, meh woort op 1 januari 1972, wie die gemèndje woort opgeluf, samegeveug mit Hinsberg.
Benjamin Harrison
Benjamin Harrison (North Bend te Ohio, 20 augustus 1833 – Indianapolis te Indiana, 13 miert 1901) waor d'n dreiëntweentegste President vaan de Vereinegde Staote vaan Amerika (VS) en 'ne Rippeblikein. Heer had 'nen advokaotepraktiek dee 'r tiedelek had stilgelag um mèt te vechte in d'n Amerikaanse Börgeroorlog vaan 1862 bis 1865.
Heer woort in 1888 verkoze tot President en won vaan zittende president Grover Cleveland. Allewel 'r neet de mierderheid vaan de stömme kroog, kroog heer wel de meiste kiesmanslui achter ziech.
Heer is nog ummertouw d'n einsegsen Amerikaanse president dee Indiana es thoesstaot had.
Heer waor vaan religie 'ne prebysterianis, 'n struiming binne 't Prottestantisme.
Schuttorf
Schuttorf (Duutsje naam) is e gehuch inne gemèndje Hinsberg, in 't Kreis Hinsberg, in Naordrien-Wèsfale. 't Gehuch is nimmieër es apaart te herkènne, ómdet 't gans is vergreudj mit Kirkevin. Schuttorf sloog vreuger oppe Lindenstraße vanaaf kruutsing mitte Hubertusstraße, toetane kruutsing mitte Bruchweg. 't Anger stök vanne Lindenstraße, veurbie de Hubertusstraße, behuuerdje toet 't apaart gehuch Högden, en 't stök vanaaf de Bruchweg behuuerdje toet 't gehuch Lümbach.
Twieë straotname herinjere nag aan 't gehuch: Schuttorfer Aue en Schuttorfer Dieck. Ouch de straote Pleiweg, Saalweg en Düppeler Schanz behuuere toet 't veurmaolig gehuch.
Schuttorf huuerdje oearsprunkelik bieje gemèndje Kirkevin, meh woort op 1 januari 1972, wie die gemèndje woort opgeluf, samegeveug mit Hinsberg.
Horrig
Horrig (Duutsje naam) is e klei gehuch inne gemèndje Jellekerke, in 't Kreis Hinsberg, in Naordrien-Wèsfale.
Horrig ligk ane L42 en ane reveer de Worm. Anen euverkantj van dees reveer ligk 't dörpke Süggerath.
Lümbach
Ónger 't gehuch Lümbach vele wiejer nag 'n aantaal aan anger waeg, worónger Am Vorschelner Hof (döks ouch es 'n apaart gehuch gezeen op sómmige aaj kaarten es Forscheler Hof), de Fuhrweg, de Heckenweg enne Lümbacher Weg.
Lümbach huuerdje oearsprunkelik bieje gemèndje Kirkevin, meh woort op 1 januari 1972, wie die gemèndje woort opgeluf, samegeveug mit Hinsberg.
Sjpènne
thumb|De gries hoessjpèn kump algemein veur in gans [[Europa.]] Sjpènne (Araneae) vórme 'n orde van de Arthropoda die beheure tot de klas van de sjpènechtige (Arachnida), wie de trechtersjpèn. Anger sjpènechtige waere ouch waal mit d'n tirm 'sjpèn' aangegaeve, wie de zeesjpènne en de klaatsjsjpènne. De ripprizzenteerders van de orde Araneae waere daoróm ouch waal "richtige sjpènne" geneuimp um ze van de anger gróppe te óngersjeie.
D'r zeen bienao 50.000 sjpènnesaorte besjreve en beneump, en dat aantal zèt eder jaor oet. Sjpènne kómme veur euver de ganse welt en vertuine 'n grote variatie in de boew van 't lief, in 't gedraag en dieet. De densiteit kin hoog zeen. De sjpènnekènner William Syer Bristowe ómsjrif de sjpènne es e hènjig groot tapeet wat de welt ómsjpint. Sjpènne waere verdeild in twee houfgróppe: de Araneomorphae en de Mygalomorphae.
William McKinley
William McKinley (Niles te Ohio, 29 jannewarie 1843 - Buffalo, New York, 14 september 1901) waor 'nen Amerikaanse politicus en advokaot, en de 25e President vaan de Vereinegde Staote vaan Amerika. Op 6 september 1901 woort heer slachoffer vaan 'n moordaonsleeg door 'ne verwarde Poolse migrant. Dit euverleefde 'r oetindelek neet. Heer woort opgevolg door vicepresident Theodore Roosevelt.
Imperialisme
McKinley kaom bekind te stoon es d'n aonveurder vaan versjèllende belaangrieke geopolletieke keuzes (die woorte gekenmerk door 't greuiend imperialisme in de Westerse Wereld), wie de Spaons-Amerikaansen Oorlog, de Belegering vaan 't gezantsjapskerteer in Beijing, de touwnömmende Amerikaanse dominantie in de Filipijne en Cuba en de annexactie vaan Hawaï.
Isolationisme
Wijer woort McKinley populair in de VS door zien economisch isolationisme in de wereldhandel. Ziene slogan waor: Prosperity at home, prestige abroad - "thoes welveert, daoboete prestige". Zoe goeide heer de tarieve umhoeg veur len um handel te drieve mèt de VS. Mèt Fraankriek maakde heer e speciaal akkoord dat de Franse 'n oetzunderleke positie gove in d'n Transatlantischen handel.
Rechte veur zwarte Amerikane
McKinley stoond, es typische Rippeblikein, positief tegeneuver 't oetbreie vaan de rechte vaan zwarte Amerikane. Evels woorte zien polletieke beslete oetindelek es teleurstèllend gezeen door väöl zwarte Amerikane. Allewel McKinley versjèllende liege administratieve posities besjikbaar maakde veur zwarte Amerikane, waore dit d'rs minder es wat door ierdere Rippeblikeinse presidente besjikbaar woort gemaak. Zien prioriteit loog bij 't bestrije vaan 't sectionalisme: de traditionele neiging in de VS um te stömme op basis vaan de staot boe me vaandaon kump, in plaots vaan steun te uite veur de ideologie die 't bès pas bij eine zien visie veur 't land.
Künkel
Künkel (Duutsje naam) is e gehöch inne Naordrien-Wèsfaalse gemèndje Hukkelhaove. 't Gehöch huuertj toet 't dörp Doeëvere. Künkel ligk juus 't naorde vanne Roer en besteit feitelik oet twieë deil: 't wèstelik gelaenge Haus Klein Künkel (Klein-Künkel) en 't gehuchske Groeat-Künkel det besteit oet 'n aantaal aan häöf.
Künkel ligk ingeklemp tösse de Roer nao 't zujen enne Baalerbaek nao 't naorde. Oeastelik van 't gehuch ligk e baggermaer, wodoor 't plaetske slechs vanoet 't wèste te bereiken is. Dit baggermaer vörmp troewes 'n groeate bedreiging veur Künkel. De helf van Groeat-Künkel is namelik al aafgegrave.
Garsbeck
Garsbeck (Duutsje naam) is e gehöch inne Naordrien-Wèsfaalse gemèndje Hukkelhaove. 't Gehöch huuertj toet 't dörp Raotem en vörmp e dóbbelgehuch mit 't plaetske Vogelsang. Garsbeck ligk t'n zuje van Lóchteberg, t'n wèste van e veldjgebied inne richting van 't industrieterrein Zechenring, t'n naorde van de Pützbach inne richting van Krickelberg (richting Raotem) en t'n oeaste vanne Pützbach inne richting van Vogelsang, womit 't ouch vergreudj is. t'n Zuudoeaste ligk al drek de beboewing van Krickelberg.
Garsbeck besteit oet drie straote: Bergstraße, Garsbeck en Rurweg.
Garsbeck huuerdje vreuger bieje gemèndje Raotem, die op 1 jannewarie 1972 bie Hukkelhaove woort ingelief.
Regio
'ne Regio, 'n streek, e gewes of (mie algemein) e gebeed, is 'n aoneingeslote geografisch gebeed mèt e bepaold karakter. Dat karakter kin taolkundeg, cultureel, demografisch, institutioneel of geografisch vaan karakter zien.
Heer weurt meistes erkind door 'n officieel instantie, mer dat hoof neet per se. Zoe is de Balkan 'ne bekinde regio in Europa mer gief 't gein instantie die dee regio reprizzenteert.
Regio's kinne dus vaan groette hendeg väöl versjèlle. Zoe kinne, vaan klein nao groet, Zuid-Limbörg, de Limbörge, Zuid-Nederland, de Benelux en de Lieg Len, Wes-Europa of zelfs Eurazië regio's geneump weure.
Ing polletieke definitie
In aander contexte zien regio's zjus hendeg specifiek. In versjèllende len, wie Fraankriek en Italië, zien de regio's 'n zier specifieke laog mèt bepaolde polletieke verantweurdelekheie. Zoe is Ile-de-France, de regio boe Paries in ligk, eine vaan de Regio's in Fraankriek. Dees hantering vaan 't woord regio pas mie bij de origineel beteikenis vaan 't woord. Regio kump naomelek vaan 't Latien en specifiek vaan 't woord regere: allewel de oetspraok aanders is, heet dit woord perceis dezelfde beteikenis es 't Limbörgs woord regere.
In Belsj weurt de boveste, en belaangriekste, geografische laog binne 't fidderaol systeem gewesten geneump op 't Nederlands en régions op 't Frans. 't Geit hei um drei. In Nederland en in Duitsland heet de regio gein specifieke polletieke beteikenis.
Faulendriesch
Faulendriesch (Duutsje naam) is e gehöch inne Naordrien-Wèsfaalse gemèndje Hukkelhaove. 't Gehöch huuertj toet 't dörp Raotem. 't Ligk tösse Audermiel nao 't naorde; 't industrieterrein Zechenring nao 't wèste; Gendorf nao 't zuje enne Raotemerhei nao 't oeaste.
Faulendriesch ligk langs de Mühlenbach en besteit oet drie waeg: Driebesweg, Faulendriesch en Myhler Straße.
Faulendriesch huuerdje vreuger bieje gemèndje Raotem, die op 1 jannewarie 1972 bie Hukkelhaove woort ingelief.
Gritteren
Gritteren (Duutsje naam) is e landjgood en gehöch inne Naordrien-Wèsfaalse gemèndje Hukkelhaove. 't Gehöch huuertj toet 't dörp Doeëvere. Gritteren besteit allewiel nag allein oet 't Gut Gritteren; 't gehuch det vreuger daobie loog is bao gans verzwónje. Gritteren ligk ingeklemp tösse de reveer de Roer nao 't wèste enne Baalerbaek nao 't naorde en 't oeaste. Euver die litste baek gaon versjillige vootbrögkskes; 't gehuch is aevel mitte wagen allein vanoet 't zuje te bereike. Vreuger waas d'n houfwaeg nao 't gehuch de waeg dao rechstreeks aansluutj oppe Gritterer Weg in Doeëverhei; allewiel is det neet mieë 't val.
Gritteren huuerdje vreuger bieje gemèndje Doeëvere, die op 1 jannewarie 1972 bie Hukkelhaove woort ingelief.
Leon Trotski
thumb|Trotski in [[1918]] Lev Davudovič Trockij, Leo(n) Trotski of Trotsky (Rössisch-Cyrillisch: Лев Дави́дович Тро́цкий, spreek oet: Ljev Davíédavietsj Trótskiej) (7 november 1879, Yanovka, Rössisch Riek - 21 augustus 1940, Coyoacan, Mexico) waor 'ne Rössische rivvelutionair, Sovjetse politicus en staotsmaan en groondlègker vaan 't Trotskisme of Trotskijisme - ein vaan de struiminge vaan 't Marxisme. Heer oontpopde ziechzelf iers es 'nen internationalistische Mensjewiek vaan de Rössische Sociaoldemocratische Partij mer sloot ziech in 1917, zjus veurtot de Oktoberrivelutie aonbrook, aon bij de door Lenin aongeveurde Bolsjewieke. Dee lèste gróp zou oetindelek ouch d'n euverhand kriege binne de Sovjet-Unie.
Champagne-Ardenne
De veurmaolege regio steit bekind um häör Champagne, de wien mèt spuit de verneump is nao de provincie Champagne.
Leon Trotski
In de ierste jaore vaan de Sovjet-Unie deende heer es de volkskommissaris vaan Boetelandse Affaires en later es stiechter en aonveurder vaan 't Roed Leger es volkskommissaris vaan Militair en Maritiem Affaires. Heer waor e belaangriek figuur in de bolsjewistische viktorie vaan de Rössische Börgoorlog. Ouch waor heer ei vaan de ierste lede vaan 't Politbureau.
Champagne-Ardenne
Aongrenzende regio's
Champagne-Ardenne, es deil vaan de Grand Est, grens aon de volgende NUTS-2 regio's, mèt de klok mèt:
Leon Trotski
Nao 't leie vaan de Linkse Oppositie contra Jozef Stalin in de twinteger jaore en d'n opkommende rol vaan de Sovjetse bureaucratie, woort Trotski aofgezat oet zien functie door Stalin in 1927. In 1929 woort heer door 't Stalinistisch regime ouch oet de Communistische Partij én oet de Sovjet-Unie zelf verbanne. Heer bleef zien leiingspositie behawwe in ballingsjap in Mexico, boe heer nog altied globaol erkènd woort es 't hoof vaan de Veerde Internationale. Trotski waor al 'ne vreuge veurstender vaan Sovjetse interventie contra 't opkommend Europees fascisme en daorum 'ne sterke tegestender vaan Stalin zien nog-aggressiepak ('t Molotov-Ribbentroppak) mèt Adolf Hitler. Zienen aonbelevende invlooj op 't internationaol communisme bleek 'n te groete dreiging te zien in de ouge vaan Stalin, oondaanks Trotski zie ballingsjap in Mexico, mèt es gevolg tot heer op bevel vaan Stalin woort vermoord in Mexico door de Spaons-Rössischen agent Ramón Mercader. 't Groetse deil vaan Trotski zien femilie woort zoe-ouch vermoord.
Trotski's ideeë, die contra de theorieë vaan 't stalinisme in gaon, vörme de basis vaan 't trotskisme of trotskijisme. Heer waor eine vaan de wienege Sovjet-politici dee neet woort gerehabiliteerd door de regiering vaan Nikita Chroesjtsjov. Zien beuk woorte evels wel vrijgegeve veur publicatie in de Sovjet-Unie in de laote tachteger jaore. Oetindeleker woort heer in 2001 door de Rössische Fidderatie gerehabiliteerd.
Trotskisme
Trotskisme of trotskijisme is 'n struiming binne 't marxisme en communisme wat ziech basseert op de permaninte rivvelutie, zien naodrök op internationalisme, zien prizzentatie es anti-these vaan 't nationalistische fascisme en zien idee vaan 'n "euvergengsprogram" (de brögk tösse 't allewijl oonvolmaakde socialisme en 't buut vaan e socialistisch paradies). Dat wijl 't Stalinisme stilt tot de rivvelutie al is gepasseerd in de Sovjet-Unie (en daorum neet permanint is mer in 'n periood is aongekomme boe-in 'n permaninte regiering vörm mot kriege), zien naodrök op de integratie vaan de natiestaot (de Sovjet-Unie dus es neet allein 'n brón veur globalisme mer ouch 'n brón veur 'n communistisch nationalisme), de eventueel samewèrking mèt fascisme contra 't liberaol-capitalisme en 't aofwieze vaan 'n "euvergensprogram" (de rivvelutie heet al plaotsgevoonde, dus 't socialistisch paradies is al hei).
Neve de klaor versjèlle tösse de twie ideologieë zien de spanninge tösse de twie struiminge des te problematischer umtot Trotskisme zoewie Stalinisme claime de legitieme ideologische opvolgers vaan 't Leninisme te zien (wat in bekans alle communistische len gezien weurt es de essentiële ierste fase vaan 'ne socialistische staot).
Tenholt
Tenholt (Duutsje naam) is e gehöch inne Naordrien-Wèsfaalse gemèndje Hukkelhaove. 't Gehöch huuertj toet 't dörp Brakele. 't Ligk juus t'n naorde van dit dörp, t'n wèste vanne spaorlien en t'n zuje vanne Roer. Via de waeg wolangs Tenholt ligk kan me nao 't veurmaolig good Wedau gaon. Anen euverkantj vanne spaorlien ligk nag 'nen ajen, aafgedamdjen erm vanne Roer. 't Gehuchske besteit slechs oet 'n paar häöf.
Tenholt huuerdje vreuger bieje gemèndje Brakele, die op 1 jannewarie 1972 bie Hukkelhaove woort ingelief.
Vogelsang
Vogelsang (Duutsje naam) is e gehöch inne Naordrien-Wèsfaalse gemèndje Hukkelhaove. 't Gehöch huuertj toet 't dörp Raotem en vörmp e dóbbelgehuch mit 't plaetske Garsbeck. Garsbeck ligk t'n zuje van vanne Pützbach inne richting van Lóchteberg, t'n wèste van die zelvendje baek inne richting van Garsbeck, womit 't ouch vergreudj is, t'n naorde van e veldjgebied inne richting vanne plaats wo de Mühlenbach oetmundj inne Roer en t'n oeaste van de Roer zelf.
Op aaj kaarte steit 't plaetske döks vermeldj es Vogelzang.
Vogelsang huuerdje vreuger bieje gemèndje Raotem, die op 1 jannewarie 1972 bie Hukkelhaove woort ingelief.
Fins
't Fins is 'n Oeralische, Finoegrische taol die in Finland gesproke weurt door zoe 4,7 miljoen lui en daoboete in Zwede door e stök of 300.000. Es me 't Karelisch, wat in Karelië (Rusland), gesproke weurt, es Fins dialek reikent, is 't aontal sprekers nog e stök groeter. Ouch 't Meänkieli en 't Kven, in respectievelek Zwede en Noorwege, koume veur 'ne status es Fins dialek in aonmerking. Ing verwant aon 't Fins zien de aander Finse taole, wie 't Estisch, Liefs en Vespisch.
't Fins is typologisch 'n agglutinerende taol mèt e paar flecterende kinmerke. 't Heet neet minder es vieftien naomvalle. De taol steit gein consonantclusters touw; tösse twie mètklinkers moot ummer minstens eine klinker koume. E wijer kinmerk is vocaolhermenie.
't Fins is ind negentienden iew es cultuurtaol opgekoume neve 't Zweeds, wat tot daan touw in Finland mie prestiesj had. In deen tied is 't nationaal epos Kalevala opgeteikend.
Winkelcentrum Makado (Baek)
Makado is e euverdek winkelcentrum gelaege aan de A2 in Baek. 't Cirkelvormige complex tilt ongeveer 100 winkels en is daomit 't groatste winkelcentrum van Zuid-Limburg. In de volksmóndj wurt 't winkelcentrum (joare nao 't wiezige van de winkelformule) auch waal es Miro aangeduid. Bie de opening van 't winkelcentrum waor Miro de groatste winkel in 't winkelcentrum, mer woort bie 't verdwiene van de Miro-winkelformule omgezat nao 'n Albert Heijnvestiging. Auch in Alblasserdam, Schagen, Nieuwegein en Purmerend sjtaon winkelcentra met dezelfde name.
Oetbreiding 2016-2017
In 2016 en 2017 woort Makado Baek oetgebreid mit 'ne aanboew van 7500 veerkante mèter aan de noordweskant. Daonaeve woort 'n parkeergarage mit 1500 plekke gerealiseerd. E aantal winkel is verplaats, zoewie de Albert Heijn. Dae zit noe in de nuje aanboew mit aanmerkelik minder vloeroppervlak. Daonaeve zit d'r 'n Lidl in de nuujboew.
Wielek
Wielek (Duutsj: Wijlack) is e landjgood en veurmaolig gehuch inne Duutsje gemèndje Wasseberg, innen deilstaot Naordrien-Wèsfale. 't Ligk t'n zuje vanne Birgelerbaek inne richting van Uleboesj, t'n wèste van Vaorsj en 'n aantaal aan grindjgater, worónger de Ophovener See inne richting van Vaorsj, t'n oeaste van 'nen ajen, aafgedamdjen erm vanne Roer en t'n naorde van e veldj inne richting vanne Roer.
Sjrikkeljaor wat op zóndig begintj
E sjrikkeljaor op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender wat begintj mit 'ne zóndig haet de volgende kalender:
Veurbeelder oet d'n twintigsten en einentwintigsten iew
1928, 1956, 1984, 2012, 2040, 2068, 2096
Mosoel
thumb|D'r Tigris bei Mosoel Mosoel (Syrisch: ܡܘܨܠ, Arabisch: الموصل, Al Mawsil, Törks: Musul, Koerdisch: موصل, Mûsil, Aramees: ܡܘܨܠ, Māwṣil) is 'n sjtad in 't noarde van Irak. 't Is de twieë noa groeëtste sjtad van dat lank. De bevólking is hei uëverwegend Arabisch en kint van aodsher 'n wichtige christelige minderheed. Mosoel weëd gezieë es 't centrum van 't Nestorianisme, de orthodoxe Assyrische Kirk van 't Oeëste. De sjtad is óch d'r zedel van de Syrisch-Kathelieke Kirk en de Chaldeeuws-Kathelieke Kirk. In 2014 woeëde dees minderhede verdreve durch de terreurorganisatie Islamitische Sjtaat. In 2008 houw de sjtad mieë es 1,8 miljoen iwuënesj. In 2015 woar dat durch d'r ópmasj van IS nog get mieë es 660.000.
Gesjichde
Mosoel is geboewd óp e krütspunt tussje versjillende handelsweëg. I d'r daartieënde ieëw woeëd 't vernetig durch de Mongole. In 1638 kwam de sjtad i Törkse heng. Bis 1918 hoeëde Mosoel bie 't Ottomaans Riek en in 1926 deeg 't nui Törkieë formeel aafsjtank van Irak en Mosoel. Kót d'rnoa woeëde öalvelde óntdek, wat de sjtad sjtrategisch wichtig maakde.
Mosoel is 'n etnisch diverse sjtad. Zie vurmt de grens tussje 't Koerdische noardoeëste en 't Arabische zuudweste. Doaneëve woeëne óch vöal sjiitische Toerkmene. Dees diversiteet woar ummer aaleijing vuur conflikte. Tiedes d'r Twieëde Golfkreeg van 1990 bis 1991 woeëd de petroleum-industrie bekans gans vernetig durch bómbardemente. De sjtad woar d'rnoa kót i heng va Koerdische rebelle. Noa d'r Brits-Amerikaanse ival van 2003 lepe de etnische sjpanninge ópnuits hoeëg óp. 't Resulteerde i d'r Irakkreeg. Óch noa de formele trüktrekking van Amerikaanse tróppe in 2011 woare de etnisch-politieke sjpanninge gegruid. Seër dat joar is 't lank nog ummer in 'ne börgerkreeg verwikkeld.
Islamitische Sjtaat
thumb|left|'t Irakese leger i gevech mit IS Óp 10 juni 2014 koam Mosoel i heng va terreurbeweëging IS. De christelige minderhede woeëde verdreve durch IS. Doabei woeëde óch sjiitische moslims verdreve of vermoard. Kirke en versjillende mónnementaal moskeeë woeëde doabei vernetig en versjillende dörper get boete Mosoel, oeë etnische minderhede woeënde, zouwe óch mit d'r grónk geliek zing gemaak. 't Góng vuural um dörper oeë Assyriërs, Toerkmene en Jezidi's woeënde.
Sjlaag um Mosoel
Óp 17 oktober 2016 startde 't Irakese leger e grónkoffensief teëge Mosoel um IS oet de sjtad te drieve. 't Weëd gesjteund durch de Amerikaanse coalitie die bómbardemente oetveurt óp IS-doele. Óp 1 november kós 't leger de sjtad binnetrekke, meh 't woeëd gehingerd durch boobytraps. Óch zouw IS börgere es minsjelig sjild gebroek houwe. I jannewaar 2017 woar Oeës-Mosoel veroaverd óp IS en óp 24 fibberwaar kós 't leger Wes-Mosoel binnetrekke. Tiedes d'r sjlaag weëde vöal börgere boetegerechtelig geëxecuteerd es represaille vuur d'r ópmasj van 't Iraakse leger. Óp 9 juli 2017 hat 't Irakese leger de sjtad heraoverd óp Islamitische Sjtaat. Nog ummer guëf 't evvel gevechte tussje 't Irakese leger en IS.
Bocketsmühle
Bocketsmühle (Duutsje naam) is e veurmaolig gehöch inne Naordrien-Wèsfaalse gemèndje Hukkelhaove. 't Gehöch vèltj ónger de stad Hukkelhaove. 't Loog vreuger tössen 't gehuch Doverackerheide (inne richting van Rurbrücke en Helfet) enne stad Hukkelhaove zelf in. Allewiel is van 't aad gehöch door stadsoetbreijinge nieks mieër euver.
Aan 't gehöch herinjertj allewiel allein nag de straotnaam An Bocketsmühle.
Real Madrid
Real Madrid Club de Fútbol is ein Sjpaanse foetbalklub oet Madrid. De klub waerde ópgerich op 6 meert 1902 es "Sociedad Madrid FC". In 't dagelikse taalgebroek waert de naam van de klub meistal aafgekort toet Real Madrid. Het is de suksesvólste klub oet 't Sjpaanse foetbal en door de FIFA waerde ziej zelfs benumd toet beste foetbalklub van de 20ste eew.
De klub haet väöle biejname wiej Los Blancos en Los Merengues. Real Madrid waerde keuninklik of Real in 1920 en kreeg dees titel van Alfons XIII. De klub sjpeelt häör toeswedsjtrieje in 't Estadio Santiago Bernabéu.
Real Madrid wón 35 keer de Primera División, 20 keer de Copa del Rey, 10 keer de Supercopa, 4 keer de UEFA Super Cup, 2 keer de UEFA Cup, 3 keer de werreldbaeker veur klubteams, 4 keer 't werreldkampioensjap veur klubteams en 13 keer de Europacup I / UEFA Champions League. Daomit is Real Madrid rekaorhajer, veur AC Milan, det dees baeker 7 keer gewónne haet.
De klub kènt ouch versjillende rivaliteite, wovan de ópmerkelikste diej mit 't Katalaanse FC Barcelona is. De wedsjtrieje tösse beije klubs sjtaon bekind es El Clásico ("de Klassieker"). Volges de websait van de klub is Real de enige sjportklub diej mit 520 miljoen aan inkomste, de grens van 500 miljoen euvertreft, veur 't tweede opeinvolgende jaor. Tegeliek haet de klub nag altied ongeveer 90 miljoen euro aan sjulde. Real Madrid waas in 2013 de waardevolste klub ter werreld ($ 3,3 miljard).
Oprichting
Real Madrid waerde op 6 meert 1902 opgerich es Madrid Club de Fútbol. Juan Padrós Rubió woor de eerste klubprizzedent. Ut predikaat Real (Keuninklik) ontving de klub op 29 juli 1920 van keuning Alfons XIII.