cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sydney
Historie
In 1901 woort in de stad de Australische oonaofhenkelekheid oetgerope. In de twintegste iew greujde stad nog ummer wijer: De grens vaan ein miljoen woort in de jaore twinteg euversjreje, en in 2000 had de stad al veer miljoen inwuners. De immigrante waore dees iew veural Aziate. In 1942 laog de stad oonder veur vaan de Japanners. In 2000 woorte in Sydney de Olympische Speule gehawwe. Bij bosbrande in 2002 woorte väöl veurstei besjaojd.
Platbook
In 2021 woort bekènd dat mèt de 25e editie 'n eind kaom aan de serie, umdat de oetgever de koste neet (miè) droethaolde.
Platbookcommissie
De Platbookcommissie droog zörg veur alle oetgaves. Ze zeukde en vroog veur eder book 'ne eige redacteur. Ouch droog ze thema's aan en bepaolde 'n plaats um eder Platbook te presentere. De commissie besjtóng oet Wim Kuipers, Hub Nijssen, Ton van de Wijngaard en Paul Weelen.
Platbook I 2008
Platbook I, thema: Columns euver sjrieve in 't plat, 56 pagina's, ies oetgegeve op de LiLiLi-daag 26 oktober 2008. Eindredacteur ies Wim Kuipers, dae 't initiatief haet genómme um 'n oetgaaf van werk in 't Limburgs oet te geve, naodat 't Veldeke-orgaan gesjtop waor in 2007. De auteursj, die eder hunne eige kiek op 't thema laote zeen, zint: Pierre Bakkes, Colla Bemelmans, Ger Bertholet, Jan Schuren, Frits Criens, Toos Schoenmakers-Visschers, Maria Scheres, Paul Weelen, Wim Kuipers, Wim Heijmans, Ad van Zwol, Rosalie Sprooten en Frits Linssen.
Platbook 2 2009
Thema: Ieëstelinge. Ónder eindredactie van Har Sniekers mèt werk van nog ónbekènde diechtersj. Óp 19 april 2009 woort 't gepresenteerd.
Platbook 3 2009
Thema: Sjerneermomente, sjleutelmomente in 't leve, van geboorte tot doad. Geredigeerd door Colla Bemelmans mèt werk van luuj oet de sjrieverskringe van Veldeke-Limburg.
Platbook 4 2010
Titel: "Fitsprovins", ónder eindredactie van Wim Kuipers mèt besjouwinge, verhaole en gediechte euver fietsrenne van Robert Clemens, Marleen Schmitz, Colla Bemelmans, Guido Wevers, Els Diederen, Guus Kitzen, Joost Schmets, Har Sniekers, Wim Heijmans, Bep Mergelsberg, Phil Schaeken, Robert Brouwers, Richard Leinders, Leonne Cramers, Theo van Dael, Maria Scheres, Miel Vanstreels, Jan Maas, Frans Maassen, Peter Winnen, Leon Frissen. De presentatie waor in 'ne café aan de Cauberg op 28 mei 2010.
Platbook 5 2010
De titel van diet 5de Platbook ies "Moder Maas", ónder eindredactie van Els Diederen, mèt besjouwinge, verhaole, herinneringe en gediechte euver de rivier de Maas en häör zieriviere mèt biedrages van Colla Bemelmans (Nuts), Jan Maas (Venloos, Jo Kostons (Beegs), Maria Scheres (Groesels), Han Berghs (Mestreechs), Jeanne Alsters van der Hor (Venloos), Ann Philipsen (Kessels), Karel Ruiten (Mofers), Paul Weelen (Kirchröadsj), John Bovendeert (Heëlesj), Riky Simons-Julicher (Zjwaams), Guus Kitzen (Sjipperkirks), Lou Pluijmen (Valkebergs), Els Diederen (Valkebergs), Aat Remkes (Mestreechs), Bep Mergelsberg (Norbiks), Leonne Cramers (Gelaens), Joop Schaminée (Wèssems), Richard Leinders (Zittesj), Toos Schoenmakers-Visschers (Posters), Wim Heijmans (Kirchröadsj), Theo van Dael (Kinders), Mariet van Knippenberg (Kessels), Mien Wijnhoven (Zaerems), Phil Schaeken (Zittesj). De presentatie waor op 28 november 2010 in café 't Auwt-vaerhoes, aan de Maas, in Obbeeg.
Platbook 6 2011
September 2011. De titel van Platbook 6 ies "Moereratsj"(wortele ónderein), ónder eindredactie van Pierre Bakkes, mèt verhaole, columns en gediechte euver ete en drinke. Mèt werk van: Mien Wijnhoven, Marcel Abrahams, Jan Maas, Truus Verbong, Franc van Baar, Susan Janssen, Mariet van Knippenberg, Riky Simons-Julicher, Ton Bijsterveld-Claessens, Jan Feijen, Annie van Gansewinkel, Jan Huijskens, Pierre Huijskens, Marianne van Wulms-Hovens, Els Zeegers-Koelen, Har Sniekers, Theo Van Dael, Marleen Schmitz, Karel Ruiten, Annie Schreuders-Derks, Guus Kitzen, John Hertogh, Richard Leinders, Phil Schaeken, Leonne Cramers, Colla Bemelmans, Els Diederen, Math Mertens, Wiel Roeseler, Audrey Laven, Wim Heijmans, Will Kohnen, Bep Mergelsberg.
Platbook 7 2011
De titel ies Sjpringlaevendj onder redactie van Annie van Gansewinkel mèt gediechte en verhaole veur en door kinger
Platbook 8 2012
Augustus 2012. Titel: Floriade onder redactie van Sef Derks oet Venlo.
't Platbook handelt euver blome, natuur en landboew en kump oet in 't kader van de tentoansjtèlling Floriade 2012 in Venlo.
Mèt werk van: Els Heijdendael-Jongmans (Valkeberg), Els Diederen (Valkeberg), Els Zeegers-Koelen (Remunj), Jeanne Alsters-van der Hor (Venlo), Ann Philipsen (Helje), Jo Caris (Mestreech), Annie Schreuders-Derks (Zöstere), Erwin Lennartz (Wilder), Franc van Baar (Tegele), Phil Schaeken (Zitterd), Monique Thomas (Kirchroa), Jan Maas (Venlo), Annie Tummers-Huppertz (Kirchroa), Riky Simons-Julicher (Zjwame), Toos Schoenmakers-Visschers (Vlorp), Riny Muyres-Engels (Zitterd), Sef van Wegberg (Pej), Theo van Dael (Kinder),Wiel Roeseler (Broenssem), Annie van Gansewinkel (Wieërt), Han Berghs (Mestreech), John Hertogh (Zitterd), Will Kohnen (Lemieësj), Karel Ruiten (Mofert), Marianne Wulms-Hovens (Remunj), Pierre Snackers (Bóches), Mariet van Knippenberg (Kessel), Mien Wijnhoven (Zaerem), Mimi Housen-Niewerra (Kirchroa), Leonne Cramers (Gelaen), Ger Prickaerts (Heële), Marleen Schmitz (Mofert), Truus Verbong-Simons (Tegele), Susan Janssen (Tegele), Wim Kuipers (Neel), Richard Leinders (Zitterd), Wim Heijmans (Kirchroa), Jack Jacobs (Aelse), Math Mertens (Gebrook), Veronie Nijholt (Venlo), Jean Dewaide (Gelaen)
Platbook 9 2012
December 2012. Titel: Van veursjtad bès achterlandj, mèt es thema plaatsname onder redactie van Paul Prikken.
Biedrages van: Richard Leinders, Toos Schoenmakers-Vissers, Guus Kitzen, Wiel Roeselers, José Peters-Dewaide, Paul Gulikers, Phil Schaeken, Riky Simons-Julicher, Huub Brouns, Peter Kleuters, Leonne Cramers, Ton van Wegberg, Karel Ruiten, Els Zeegers-Koelen, Loek van de Weijer, Maurice Hinzen, Huub Didderen, Will Kohnen, Ton Bijsterveld-Claessens, John Hertogh, Mariet van Knippenberg, Math Mertens, Gérard Vromen, Marleen Schmitz, Marianne Lemmens, Colla Bemelmans, Jean Dewaide, Wim Kuipers, Marlène Hommes, Joep Kirchroa, Annie Schreuders-Derks, Godelieve van Gemen, Mien Wiênhoven, Theo van Dael, Joop Schaminée, Jeanne Alsters-van der Hor, Ann Philipsen.
Platbook 10 2013
Mei 2013. Titel: Platbook 10. Óndertitel: Mien paradies, thema: reize, ónder redactie van Toos Schoenmakers-Visschers Marianne Lemmens, Baek; Marleen Schmitz, Mofert; Har Sniekers, Toear; Godelieve van Gemen, Baolder; Colla Bemelmans, Nut; Maria Scheres, Mestreech; Joep Kirchroa, Kirchroa; Richard Leinders, Zitterd; Wim Heymans, Kirchroa; Jeanne Alsters-van der Hor, Venlo; Phil Schaeken, Zitterd; John Hertogh, Zitterd; Piet Nieuwenhuizen, Kirchroa; Math Mertens, Gebrook; Toos Schoenmaekers-Visschers, Vlorp; Annie Schreuders-Derks, Zöstere; Pierre Snackers, Bóches; Loek van de Weijer, Kirchroa; Felix Stelten, Nuujsjtad; Mien Wijhoven, Zaerem; José Peters, Zöstere; Mia van Wegberg, Ech; Guus Kitzen, Sjpperskirk; Mariet van Knippenberg, Kessel; Marion Koene-Gorren, Mestreech; Wim Kallen, Mestreech; Ed Gubbels, Waobich; Annie van Gansewinkel, Wieërt; Leonne Cramers, Gelaen; Hub Bukkems, Luuëke Wieërt; Marion Coenen, Zitterd; Jean Dewaide, Gelaen; Els Heydendaal-Jongmans, Valkeberg; Ger Prickaerts, Heële; Karel Ruiten, Mofert; Jan Sjure, Lin; Els Zeegers-Koelen, Remunj; Theo van Dael, Kinder; Jo van Es, Waterval; Jan Maas, Venlo; Wiel Roeselers, Broenssem; Bep Mergelsberg, Norbik; Monique Thomas, Kirchroa; Frans Stollman, Krichrao; Jef Bastiaens, Mestreech; Els Diederen, Valkeberg
Platbook 12 2014
Op 18 mei 2014 versjeen Platbook Twelf, verhaole en gediechte woa-in alles ziech drièjt um 't getal 12. Redactie Hans Op de Coul. Sjrieversj en diechteresj: Annie Schreuders-Derks: Twelf geiste; Jessie Spin-Schlicher: Tswelf oer, ‘t sjpoeëkt; Frans Timmers: Twelf jaor; Jos Bours: Twelf; Toos van Knippenberg: Twelf kier; Felix Stelten: sjpaor 12; Har Sniekers: Frenske; Colla Bemelmans: Vief vuur twelf; Ger Prickaerts: 5 vúúr 12; Jan Sjure, Ich woor twelf...; John Hertogh: twelf dichtesj; Godelieve van Gemen-Bruijnen: Wae zoej zich neet waere; Joep Kirchroa: Tswelfde baas; Els Zeegers-Koelen: Rood; Annie van Gansewinkel: Bel mich; Alexander Smets: Vakkevöller; Karel Ruiten: Twelfdeilig; Leonne Cramers: Zien glazerkas; Jan Maas: Vief veur twelf; Marleen Schmitz: Twelfdoezendj stappe; Maria Scheres: ’t Crosserke.; Annie Tummers-Hupperetz: Ora et Labora; Mia van Wegberg: Eine van 12; Toos Schoenmakers-Visschers: nag twelf keer; Piet Nieuwenhuizen: Vrung va vruier; Lizette Collaris: Maedjes van twelf; Ton van Wegberg: Junkskes van twelf…; Riky Simons-Julicher: Mit de bös mit; Herman Claessen: De mölder van Sint Lindert; Marjo van Es: 12
Platbook 13 2014
Op 13 november versjeen Platbook 13 mèt es thema Geld van redacteur Fernand Jadoul. Sjrieversj en diechtersj: Annie Tummers-Huppertz, Kirchroa; Annie van Gansewinkel, Wieërt; Bep Mergelsberg, Norbik; Colla Bemelmans, Nut; Felix Stelten, Zelfkantj; Godelieve van Gemen, Baolder; Herman Claessens, Bieëgdje; Herman Hermsen, Venlo; Jan Kessels, Bieëgdje; Jan Maas, Venlo; Jean Paulsen, Brokkelze-Rimburg; Lies Wiertz, Kirchroa; Karin Hoevels-Dolmans, Mestreech; Loek van de Weijer, Kirchroa; Marianne Koenen-Gorren, Mestreech; Maurice Hinzen, Kirchroa; Els Diederen, Valkeberg; Piet Nieuwenhuizen, Kirchroa; Ton Bijsterveld, Wieërt; Wim Roeffen, Venlo; Els Nieskens, Herte; Jack Jacobs, Herte; Marion Coenen, Zitterd; Lizette Colaris, Zitterd; Mia van Wegberg, Ech; Marjo van Es, Ulesjtraote; Jeanne Alsters-van der Hor, Venlo; John Hertogh, Zitterd; Karel Ruiten, Mofert; Marianne Wulms-Hovens, Remunj; Leonne Cramers, Gelaen; Marcel Abrahams, Venlo; Wim Kuipers, Neel; Tjeu Wetzeler, Kirchroa
Platbook 15 2015
16 December 2015 kaom Platbook 15 oet mèt es titel (aaf)liere onder redactie van sjriefster Elle Eggels. Sjrieversj en diechtersj: Ton Custers, Remunj; Leny Daniëls, Gennep; John Hertogh, Zitterd; Colla Bemelmans, Nut; Ineke Kempen, Zjwame; Marleen Schmitz, Mofert; Anita Mulleneers, Mestreech; Diana Vullings, Venlo; Els Nieskens, Herte; Lizette Colaris, Zitterd; Jean Dewaide, Zöstere; Marjo van Es, Waterval/Ulesjtraote; Jan Sjure, Lin; Jack Jacobs, Aelse; Guus Kitzen, Sjipperskèrk; Wille Ridderbecks, Zjwame; Jo Weijenberg, Mestreech; Ton Bijsterveld-Claessens, Wieërt; Marianne Lemmens, Baek; Willy Philippens, Èèsjde; Els Heydendael-Jongmans, Valkeberg; Maurice Hinzen, Kirchroa; Tjeu Wetzeler, Kirchroa; Dorrie Satijn, Mestreech; Loek van de Weijer, Kirchroa; Har Sniekers, Toear; Ad van Mierlo, Zöstere; Arno Ypelaar, Kirchroa; Jan Feijen, Wieërt; Karel Ruiten, Mofert; Phil Schaeken, Zitterd; Leonne Cramers, Gelaen; Hein Lambie, Ikkelder; Jo van Es, Waterval/Ulesjtraote; Felix Stelten, Zelfkantj; Pierre Eggels, Zjwame; Annie Schreuders-Derks, Zöstere; Herman Claessen, Beëgdje
Platbook 16 2016
Auteursj: Corrie Stultiens-Meusen, Wieërts Jaomer; Mia van Wegberg-Kurvers, Echs Twiefelbóks; Ans Koch, Mestreechs Mode; Jean Paulssen, Brókkelzer ‘Chic’ de Bruxelles; Felix Stelten, Selfkants Mode; G.Rapaille, Klummes Boerekirmesfamilie;  Jack Jacobs, Aelses ’t Sjoanste kleid; Leonne Cramers, Gelaens Van gènskantj; Els Diederen, Valkebergs Bikini; Frans Hendriks, Kirchröadjs D’r Judemaat; Har Parren, Graotems Van Rölke toet Hanekamp; Herman Hermsen, Venloos Baodsjappe doon; Jean Dewaide, Zösters Moade, maote, model en sjnit; Karel Ruiten, Mofers Neet te kort; Ton in ’t Zand, Venlo Nieje hippe; Maurice Hinzen, Kirchroa De frisje friezoer; Lei Steyvers, Stramproys Alik; Els Heydendael-Jongmans, Valkeberg Modegril; John Hertogh, Zittesj Ziene eige waeg; Loek van de Weijer, Kirchroa Moeëdepóp; Lizette Colaris, Zitterd Mode mót mouge; Leny Daniëls, Genneps Mode; Har Sniekers, Thoears Bie ’t aafbraeke van de aoj sjoeal; Tjeu Wetzeler, Kirchroa Tattoos; Herman Claessen, Bieëgdjes Zomer 1967; Marleen Schmitz, Mofert Aerpelekop, jóngessjoon, e klèdje en ’ne Adamo-jas; Phil Schaeken, Zitterd Èngelsj is de mode; Piet Nieuwenhuizen, Kirchroa Klure van diech en miech; Annie Tummers-Huppertz, Kirchroa D’r pap ziene jouwe ival; Riky Simons-Julicher, Zjwaams Gaat; Wim Kallen, Zitterd Oppe roejviever van Zitterd; Wiel Roeselers, Broenssems Nog ’n pilske; Toos Schoenmakers-Visschers, Vlorps Waersje model
Platbook 17 2017
Op 6 mei 2017, presentatie in de studio van L1, kaom Platbook 17 oet mèt es titel: Meziek. Henk Hover, programmamaker van L1 houw de eindredactie. Platbook 17 bevat werk van Mathieu Bemelmans, Ton Bijsterveld, Herman Bors, Lizette Colaris, Leonne Cramers, Ien vaan Dale, Jean Dewaide, Els Diederen, Tilde Frauenrath, Frans Hendriks, John Hertogh, Karin Hoevels-Dolmans, Jack Jacobs, Joep Kirchroa, Guus Kitzen, Lisa Naus, Piet Nieuwenhuizen, Sjir Quaedflieg, G. Rapaille, Karel Ruiten, Phil Schaeken, Toos Schoenmakers, Annie Schreuders-Derks, Riky Simons-Julicher, Har Sniekers, Felix Stelten, Corrie Stultiens, Annie Tummers, Diana Vullings-Smeets, Mia van Wegberg, Loek van de Weijer, Harie Wetzelaer, Tjeu Wetzeler, Ton in ’t Zandt en Els Zeegers-Koelen.
Platbook 18 2017
Op 18 november 2017 versjeen Platbook 18 (Presentatie in café De Tramhalte in Remunj) mèt es titel: Dinkend aan Limburg onder redactie van cultuur-redacteur van De Limburger Guus Urlings. Mèt biedrages van: Wim Kuipers, Har Parren, Ton Bijsterveld, Karel Ruiten, Colla Bemelmans, Wim Heijmans, Jeanne Alsters-Van der Hor, Maria Scheres, G.Rapaille, Mien Wijnhoven, Bep Mergelsberg, Erik Fikken, Annie Tummers-Huppertz, Leonne Cramers, Riky Simons-Julicher, Leny Daniëls, Els Diederen, Har Sniekers, Marleen Schmitz, Vivianne Rijnders, Mella Klaessen, Lei Steyvers, Marloes Lammers-Hoekstra, Lisa Naus, Els Zeegers-Koelen, Yuri Michielsen, Harie Wetzelaer, John Hertogh, Loek van de Weijer, Jan Maas, Jo Demarteau, Miel Vanstreels, Felix Stelten, Ton in ’t Zandt, Maurice Hinzen, Mia van Wegberg-Kurvers, Marianne Wulms-Hovens.
Platbook 19 2018
In café de Plantage in Remunj versjeen op 26 mei 2018 Platbook 19 mèt es thema: Water en vuur, onder redactie van Octavie Wolters. Sjrieversj en diechtersj: Sjeng Strouven, Wim Kallen, Paul Sour, Frits Roumen, Arno Kierkels, Toos Schoenmakers, Wiel Roeselers, Han Berghs, Jan Titulaer, Roos Smeets, Ton van Wegberg, Mariet van Knippenberg, Piet Nieuwenhuizen, Hugo Luijten, Jean Dewaide, Corrie Stultiens-Meusen, Han Tummers, Jean Paulssen, Karel Ruiten, Ton Bijsterveld-Claessens, Wim Heijmans, Mien Wijnhoven, Annie Tummers-Huppertz, Jo van Es, Annie van Gansewinkel, Marion Coenen, Ed Gubbels, Leonne Cramers, Vivianne Rijnders, Marleen Schmitz, Els Zeegers-Koelen, Ton in ’t Zandt, Maurice Hinzen, Mia van Wegberg-Kurvers, Marianne Wulms-Hovens en Lisa Naus.
Platbook 20 2018
Platbook 20 versjeen op 18 november 2018 in café 't Maaskhuuske in Illekaove en haet es thema: Dat sjmaak nao mier, De redactie loog bie Ronald Colée. 't Book bevat werk van Wiel Roeselers, Marleen Schmitz, Vivianne Rijnders, Marloes Lammers-Hoekstra, Colla Bemelmans, Frans Adriaens, Mia Engels, Mien van Wijnhoven, Annie Schreuders-Derks, Jessie Spin-Schlicher, Leonne Cramers, Mariet van Knippenberg, Jan Widdershoven, Lisa Naus, Marjo van Es-Jaspar, Els Zeegers-Koelen, Els Diederen, Anne-Marie Webers-Wesels, Annie Tummers-Huppertz, Riky Simons-Julicher, Piet Nieuwenhuizen, Jo van Es, Riny Muyres-Engels, Jan Titulaer, Har Sniekers, Fer Hellenbrand, Guus Kitzen, Wim Kallen, Miranda Meuwissen-Vergoossen, Tjeu Wetzeler, Ton van Wegberg,Loek van de Weijer, Wiebe de Vries, Frans Hendriks, Arno Kierkels, Jan Feijen, José Beumers, Dorrie Satijn, Harie Wetzelaer en Iene van Dale.
Platbook 21 2019
Platbook 21 versjeen in juni 2019 in de Eci in Remung en haet es thema Gans greun. De redactie besjteit oet Ger Koopmans oet Velde (gedeputeerde van de provincie) en Geert Gabriëls oet Wieërt.
Platbook 23 2020
Op 26 juni 2020 woort Platbook 23, mèt es titel "De veer sezoene", ónder redactie van natuurfilmer, cineas Maurice Nijsten, gepubliceerd in 't Hoes veur de Kunste in Remung en via internet in verband mèt de Coronacrisis in Nederland. Dits kièr dus neet in 'n plaats of in 'ne kaffee en neet mèt veurdrachte van sjrieversj en dichtersj. De auteursj zint: Annie van Gansewinkel, Brigitte Notermans-Overmans, Colla Bemelmans, Loek Van de Weijer, Lisa Naus, An Cuijpers-Rutjens, Guus Kitzen, John Hertogh, Jo van Es, Annie Tummers-Huppertz, Erwin Lennarts, Luc de Rooy, Frans Hendriks, Har Sniekers, Mien Wijnhoven, Ton van Wegberg, Wiel Roeselers, Els Zeegers-Koelen, Ger Prickaerts, Jan Feijen, Marloes Lammers-Hoekstra, Marjo van Es, Carmen Nazarski, Sjra Vossen, Jan Titulaer, Maurice Hinzen, Pierre Hensels, Els Diederen, Mia Engels, Els Nieskens, Jean Paulssen, Tjeu Wetzeler, Phil Schaeken, Jan Verboogen, Paul Caquelein, Jan Nieling, Peter Kleuters, Pauline Bongers. Maurice Nijsten sjreef zien verantwoording en inleiing in 't Nirbiks (Neerbeeks), 't dialek van de plaats woa hae opgreujde.
Platbook 24 2020
Op 28 november 2020 kaom Platbook 24 oet mèt es titel 'Wèndj taege' onder redactie van Robert Doyen. In dees oetgaaf sjtoon ouch ein deil debutante: Guus Knebel, Nel Majolee-Smeets, Ruud Versteden, Ria Martens-Verkuijlen, Els Janssen-van Avesaath, Aggie Schrijvers, Pauline Bongers, Hanneke Post, Mark Courage, René Wolter, Sylvia Simons en Guy Caelen.
Platbook 25 2021
Vanwege Corona is de presentatie in bookhandel Dominicanerkèrk in Mestreech op 14 november 2021 neet doorgegange. Dit Platbook 25 is de lètste publicatie in dees serie mèt es titel Oet 't zuje. Aan dees dikker oetgaaf, onder redactie van de Platbookcommisie, höbbe de volgende auteursj mèt hun verhaol of gediech mètgewèrk: Jeanne Alsters-Van der Hor (Venlo), Colla Bemelmans (Nut), Han Berghs (Mestreech), Paulinse Bongers (Remunj), G. Rapaille (Klumme), Frans Bremen (d'r Sjeet), Paul Caquelein (Remunj), Lizette Collaris (Zitterd), Raymond Clement (Heële), Marion Coenen (Zitterd), Roland Collée (Bor), Leonne Cramers (Gelaen), Helma Cremers (Venlo), Ann Cuijpers-Rutjens (Ospel), Els Diederen (Valkeberg), Jan Feijen (Wieërt), Jo van Es (Waterval, Marjo van Es-Jaspar (Waterval), Ed Gubbels (Waobich), Annie van Gansewinkel (Wieërt),Godelieve van Gemert (Baolder), Wiel Gielkens (Gelaen), Wim Heijmans (Kirchroa), Frans Hendriks (Kirchroa), John Hertogh (Zitterd), Karin Hoevels-Domans (Mestreech), Maurice Hinzen (Kirchroa), Marij Hanssen (Hors), Els Janssen-Van Avesaath (Zjwmae), Arno Kierkels (Baoksem), Guus Kitzen (Beeg), Mella Klaessen (Naer), Marie van Knippenberg (Kessel), Erwin Lennartz (Wilder), Audrey Laven (Kirchroa), Ron Leunissen (Nut), Jan Maas (Venlo), Ria Martens-Verkuijlen (Nuujsjtad), Ad van Mierlo (Zöstere), Paul Münstermann/Leo Keulaerts (Heële), Jan Nielrig (Zitterd), Riny Muyrers (Zitterd), Liasa Naus (Zjwame), Brigitte Noetermans-Overmans (Einekoeze), Marleen Schmitz (Mofert), Vivianne Rijnders (Mestreech), Toos Schoenmaekers (Vlorp), Annie Schreuders-Derks (Zöstere), Aggie Schrijvers (Kirchroa), Riky Simons-Julicher (Zjwame), Har Sniekers (Toear), Felix Stelten (Zitterd), Wouter Steenbeek (Mestreech), Sjeng Strouven (Kirchroa), Jan Tietulaer (Blierik), Annie Tummers-Huppertz (Kirchroa), Wil Vergoossen (Ech), Truus Verbong-Simons (Tegele), Ruud Versteden (Bieëgdje), Lies Wiertz (Kirchroa), Loek van der Weijden (Kirchroa), Ton van Wegberg (Ech), Mien Wijnhoven (Zaerum), Will Wintjens (Mestreech), Marianne Wulms-Hovens (Remunj).
Sapmi
Sapmi is d'r naam van 't laand van de Saami in 't noorde van Zjwede, Noorwege en Finland en in 't noord-weste va Rusland. Ooch al zeunt de Saami in d'r loop van de lètste hoonderd jaor ummer mieë nao 't noorde verdronge, Sapmi reikt van 't Kola-sjiereiland in Rusland bies Idre in de Zjweedse provincie Dalarna en 't Engerdal in de Hedmarkin Noorwege.
Besjerming natuur, cultuur en taal
't Zjweedse dèèl va Sapmi, Laponia, is in 1996 besjermd dör de UNESCO es Natuur- en Cultureel Waelterfgood.
De Saami kalle Samisch, 'n taal die 'n Europese besjerming haat in z'n gehieël mae besjtèèt oet versjillende tale. De Saami èèges zeunt in sommige sjtaote erkaant es nationale minderhèèd. D'r is in Noorwege en Zjwede en Finlaand ooch 'n Samisch parlemaent.
De Saami-herders
Nog 8% van de Saami laeve van de rendiere. De rendiere levere de Saami mèlk, vleis en huujer en daon ouch deens es trekdier veur de sjlee, 't verveurmiddel in dit gebied.
Saami wone in tente van rendierhuujer die gemekkelik aaf te braeke en te verveure zeen. De Saami-herders volge hun rendierkuddes in hun jaorlikse voedseltrek. Allein in de wintjer blieve de Saami en rendiere op éin plaats. In plaats van in tente laeft dit volk dan in lege sjteine hoëzer.
Historie en actueel situatie
Kiek daoväör 't artikel uvver de Saami.
Stumloeaze retroflexe plosief
De stumloeaze retroflexe plosief of stumloeas retroflexe ploefklank is 'ne mitklinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
Dees klank kump väöl veur in Indische spraoke, mer ouch in 't Zweeds en sómmige Noorse dialekte.
Kènmirke
Kènmirke vanne stumloeaze retroflexe plosief zeen:
Limbörgs
In 't Limbörgs kump de stumloeaze retroflexe plosief neet veur.
Jlabbacher Platt
't Jlabbacher Platt (as Jelabbacher Platt oetgesjpruike, Duutsj: Gladbacher Platt) is 't Ripuarisj-Limburgse uëvergangsdialek dat i g'n Duutsje sjtad Jlabbach gekald weëd. De sjtad lit igeklömt tusje de Uerdinger Linie (ik-ich, de lien Venlo-Ürdingen) en de Benrather Linie (make-mache, aa 't zude bei 't dörpke Wanlo), waat zage wilt dat me i Jlabbach sjprik me va make, meh óch van ich, waat 't dialek Limburgs maat. Waal guëf 't ripuarismes: zoeë zaat me beivuurbild joot en jeblive i.p.v. 't i Nederlands Limburg en gebroekeliger good en geblieëve en sjprik me va ing buësch, waat beteëkent dat 't dialek, wie anger i de umgeëving, r-sjoew is. Typisj is de gutturalisering: zoeët zaat me kenk vuur kind(j) en brank vuur brand(j). Wöad wie bodem, verlere de <d>, oeë durch me boëm sjrieëf en huët. Oersjprunkelig good dat óch vuur de dialekte i de kót bei umgeëving, meh 't Ripuarisj regiolek (gebeseërd óp 't dialek va Kölle) haw de leste decennia sjteets mieë ivlód óp de lokale variant van 't Limburgs en dös óch óp 't sjtadsdialek.
'n Anger óntwikkeling is dat 't Jlabbacher en anger Limburgse variante i 't Pruusj sjteets mieë verdrónge weëde durch de Duutsje sjtandaadsjproak. In 't óngerrich weëd beivuurbild inkel in 't Hoeëgduutsj óngerrich, oeë-durch kinger 't plat neet (good) mieë beheësje. Me huët 't plat vuurnamelig nag bei aw lüj. Ricenter is obbenüts aadach vuur 't plat en guëf 't óch vereëniginge die 't plat e nüj leëve perbere i te bloaze. De band Platt Satt oet Jlabbach zingt beivuurbild blues óp 't Jlabbacher.
Wie anger Limburgse dialekte i 't Pruusj, hoot me vas aa de Duutsje beuchsjtebering.
Weblink
Wöadbeuk Duutsj-Jlabbacher mit fonetisj beuchsjtebering en mp3-besjtenger:
Churchill County
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 13.010 km² boevaan 12.766 km² land is en 244 km² water.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Nederlandse Antille
Demografie
De bevolking waor in groete mierderheid zwart, meistal mulats, of creools. De blaanke vörmde in economisch opziech de bovelaog vaan de bevolking, zeker veur de opstand vaan 1969 (zuug Historie vaan Curaçao). Wie langer wie mie lui waore oet 't boeteland aofkomsteg: veural oet Venezuela (op Curaçao) en oet de Dominicaanse Rippebliek en Puerto Rico (op Sint-Maarten). Antilliane op hun beurt woende vaanaof de jaore zeveteg mèt 'n greujende gemeinsjap in Nederland.
Op de Oonderwindse Eilen was (en is) de volkstaol 't Papiaments, 'n creooltaol gebaseerd op 't Spaons en Portugees, mèt väöl Nederlandse lienwäörd. De bovewindse eilen zien Ingelstaoleg; de volkstaol is dao Caribisch Ingels. 't Nederlands weurt door 7% vaan de bevolking es mojertaol gesproke. 't Papiements kaom in de jaore nul in gebruuk es officieel taol, 't Ingels had die functie informeel al vaanaof 't begin.
Tijens de kolonialen tied höbbe Spaonse missionarisse de slave tot 't katholicisme bekierd, wat daan ouch de dominante religie is. In later jaore kaome de zevendendaagsadventiste en aander protestantse gemeinsjappe sterk op.
De bevolking leefde vaan vèsserij en in hoeg maote ouch vaan 't toerisme. Door groete ermooj, veural op Curaçao, waor de drugshandel vaan wezelek belaank veur de economie vaan 't land.
Historie
Veur de koms vaan de Europeane woorte de Antille bewoend door de Arowakke, 'nen Indianestam. De merkweerdege taolsituatie bij dees Indiane weis drop tot de oorsprunkeleke bewoeners door de Arowakke euverwónne en geassimileerd zien. De oontdèkking vaan de eilen door de Spanjaarde had e verweustend effek: de Indiane woorte oetgemaord of storve door de opgelagde dwaankarbeid. Daorum begós me slaove oet Afrika te importere.
In 1634 woorte de eilen door de Nederlandse WIC op de Spanjaarde vereuverd. De Hollenders vestegde dao versjeie plantazjes, die door väöl slaovewerk oonderhawwe woorte. 't Eiland Sint-Eustatius waor daobij 'ne vrijhave veur zieruivers. Pas in 1863 woort de slaovernij aofgesjaf.
In 1954 woort 't Statuut veur 't Keuninkriek der Nederlen opgestèld, woe-in de Antille, zjus wie Suriname, vaan kolonie tot gebeedsdeil verheve woorte. In 1969 woort op Curaçao 'nen opstand oontketend oonder arbeiders vaan de Shell-raffinaderij.
De lèste jaore waor väöl frictie tösse de regeringe vaan de Nederlandse Antille en Nederland: de verkezing vaan de populistische politicus Antonie Godett, dee vaan corruptie verdach woort, en de aonhawwende smokkel vaan cocaïne waore twispunte. In 2005 veel de regering vaan Etienne Ys. Conflicte in de regering spiegelde ouch verdeildheid bij de bevolking: e deil wouw mier otonomie vaan Nederland of zelfs ganse oonaofhenkelekheid; 'n aander deil zaog mier in sterker ben mèt Nederland um de corruptie en ermeuj te bestrije.
Ouch waor dao frictie tösse Curaçao aon d'n eine kant en de aander eilen aon d'n andere kant: 't verwiet waor tot alle geld nao Curaçao góng. Um die rei traoj in 1986 Aruba al oet 't verband um 'ne status aparte te kriege: 'ne status als apaart land binne 't Keuninkriek, op glieke huugde mèt de Antille. Bedoeling waor um Aruba op (relatief korte) termijn gans zelfstendeg te make; dit woort later evels losgelaote. De decennia dao-op kaome de tegestèllinge mier aon 't leech. In 1994 koze de inwoeners vaan Curaçao nog veur continuering vaan de Antille (en neet veur de status aparte die de politici dao hadde gewèld); in 2004 evels maakde 'n commissie oet tot 't beter waor 't land te oontbinde. Op alle vief de eilen woorte referenda gehawwe mèt versjèllende opties (binne de Antille blieve, status aparte vörme, integratie mèt Nederland of ganse oonafohenkelekheid). Allein op Sint-Eustatius wouw me de Antille behawwe; de groeter eilen Curaçao en Sint-Maarten koze (noe wel) veur de status vaan land, Bonaire en Saba wouwe Nederlandse gemeintes weure. Dit naom me euver, mèt de aonpassing tot Sint-Eustatius ouch 'n bezunder gemeinte woort. Dit woort geïmplementeerd op 10 oktober 2010.
Kritiek waor oonder de bevolking op de groete rol die Nederland in de nui staotkundege verhajdinge kreeg. Op de drei klein eilen, die gemeintes zien gewore, had de christeleke bevolking groete meujte mèt de Nederlandse zedewètte (abortus, euthanasie en homoseksuele trouw), op de groete eilen, veural op Curaçao, kreeg Nederland mier inziech in justitie en financieel beleid, wat 'n veurweerde waor veur 't sanere vaan de Antilliaanse staotssjöld. Intellectuele wie sjriever Frank Arion neumde dat 'neokolonialisme'.
Eumetazoa
De Eumetazoa (Butschli 1910) zien 'n oonderriek vaan de bieste, neve de Spoonsechtege (Parazoa) 't inseg levend oonderriek. Tot de Eumetazoa hure de mieste levende biestesoorte. In tegestèlling tot de Parazoa vertuine ze symmetrie en höbbe ze orgaone. De Eumetazoa zien wijer oontwikkeld es de Spoonsechtege; hun complexiteit löp evels evels vaan gelei-echtege bieste mèt e hiel sumpel nerve- en spieresysteem (kwalle) tot aon zier complexe, intelligente wezes mèt hoeg gespecialiseerde orgaone. Soms weure ze ouch Metazoa geneump, meh dit is dèkser de naom veur alle eigeleke bieste (in tegestèlling tot de Protozoa, eincellege die op bieste liekene).
Traditioneel weure de Eumetazoa verdeild in twie gróppe: de Radiata (mierzijeg symmetrische, dus rón, bieste) en de Bilateria (twiezijeg symmetrische bieste). Me geit evels devaan oet tot de ierste indeiling parafyletisch is.
Eumetazoa zien bekind vaanaof 580 mieljoen jaor geleie, meh de moleculair klok wijs trop tot ze ziech al väöl ieder - roond 940 mieljoen jaor trök, aon 't begin vaan 't Neoproterozoïcum - höbbe aofgesplits. (In dat geval höbbe de ierste Eumetazoa gein fossiele naogelaote, of die mote nog weure gevoonde.) Bij de Cambrische explosie, 550 mieljoen jaor geleie, naom 't aontal soorte sterk touw; in deen tied zien de mieste noe erkinde stamme oontstande.
St. Paulseiland
't St. Paul'seiland (ouch St. Paul's Islets of St. Paul's Island geneump) zien eigelek twie oonbewoende rotsklippe, same kleiner es 10 hectare, die bij liegtij same ein eiland vörme. De eilen behure tot de rippebliek Malta en bevinde ziech in St.Paul's Bay (San Pawl il-Baħar), op 100 meter vaan de kös vaan 't hoofdeiland Malta.
Volges de euverlievering zouw in 't jaor 59 nao Christus d'n apostel Paulus hei sjeepbreuk höbbe geleie wie heer es gevaangene op weeg waor nao Rome. Um häöm te iere steit op ein vaan de klippe 'n 12 meter hoeg standbeeld vaan häöm.
Lies van sjtaotshoofde van Nederlandj
Staotshoofde vaan Nederland en zien staotskundege veurluipers.
Hertoge van Bourgondië
thumb|Filips de Goje (1419-1467) Gerekend vaanaof hun hiersjappij in de Nederlen.
Personeel unie mèt aander Habsburgse len
thumb|Sjarel V (1515-1555)
Nao 1648 erkóste de Habsburgers de noordeleke Nederlen es zelfstendeg land.
Sol Invictus
Sol Invictus (Latien oonövverwinneleke zon) of Deus Sol Invictus (oonöverwinneleke zonnegod) waor in 't late Romeins Riek d'r naam van driej opèènvolgende gode.
Lies van sjtaotshoofde van Nederlandj
Stadhawwers
thumb|Wöllem vaan Oranje (1571-1584), de Nederlandse Vaajer vaan 't Vaajerland thumb|Wöllem III (1672-1702) thumb|Wöllem V (1751-1795) N.B. Allein stadhawwers in deens vaan de Staote-Generaol; die in deens vaan de Habsbörgers hadde 'n functie oonder de keuning en landvoog en kinne neet es staotshoofde weure gezeen. Umtot neet alle geweste ummer dezelfde stadhawwer hadde, zien die vaan Holland (boe vaanajds de mieste aondach veur is) vetgedrök. De bronne spreke ziech oonderein soms tege, veural umtrint 't Twiede Stadhawwerloes tiedperk en 't aontrejje vaan Wöllem IV in de versjèllende geweste.
De Generaliteitslen hadde gein stadhawwers meh landvoogde, die in naom vaan de Staote-Generaol 't land bestuurde.
Sol Invictus
D'r titel Deus Sol Invictus waoërt gevörmd nao analogie mèt de keizerleke titulatuur va Pius Felix Invictus ("plichsgetroew, fortuinlek, oonöverwinnelek"); dit in taegensjtèlling töt d'r ieëdere landboewcultus Sol Indiges ("zon in de aeërd").
Lies van sjtaotshoofde van Nederlandj
Fransen tied
thumb|Lowie Napoleon (1806-1810) Tot 1805 gei staotshoof in de Bataafse Rippubliek
Sol Invictus
't Festival van de oonöverwinneleke zon Dies Natalis Solis Invicti ("verjäördaag van de oonöverwinneleke zon") waoërt geveerd bie 't örsjte lenge van de daag nao de weenterzonnewende, tiedens de "wedergeboorte" van de zon, op 25 december.
Lies van sjtaotshoofde van Nederlandj
Keuninge
thumb|Beatrix (1980-2013)
Sol Invictus
Elagabalus
D'r titel Deus Sol Invictus waoërt bekaand oonder keizer Elagabalus dae mèt gewaeld de verering van El Gebal of Elegabal, d'r zonnegod van z'n gebaoërtesjtad Emesa in Syrië, oplag. Na z'ne doeëd in 222 nao Chr. raakde d'r cultus in verval, mae nog bies mieë wie 'ne ieëw later waoërte romeinse keizers op munte afgebeeld mèt de zonnekroeën van Deus Sol Invictus.
Daonaeve waoërt d'r titel Invictus ooch gebruukd väör Mithras in inscripties dör verieërders en mieë algemèng vör d'r krèègsgod Mars.
Aurelianus
Keizer Aurelianus introduceerde in 270 na Chr. d'r cultus van Sol Invictus es officiële sjtaotsreligie oeëbie Sol d'r hoofdgod van 't riek waoërt en Aurelianus es keizer 'n zonnekroeën gong drage. Aurelianus' Sol oontsjtong oet El Gebal en Apollo mae vertuuënde 'n wietgaonde syncretisme mèt Mithras en d'r cultus noom väöl cultelemente van 't mithraïsme över, oeë-oonder de väörsjtèlling van de godheid es 'n baardeloze jongere. Aurelianus droog d'r taempel van Sol Invictus op 25 december 274 op tiedens de Dies Natalis Solis Invicti. Me nèmt aa dat Aurelianus de wedergeboorte van de zon symbolisch wol vereenzelvigen mèt de aanhoudende vernujjinge van 't romeinse rijk. Ooch wert veroondersjtèld dat in de Dies Natalis Solis Invicti de oorsjprong liegkt va Kaeërsjmès.
Constantien
D'r cultus van Sol Invictus bleef 'n belangriek fundamaent väör 't keizerlek gezag bies 't decreet van Theodosius I va 27 februari 390, dat bepaalde dat allèng 't Niceens christendom acceptabel waor es religie. Zelfs Constantien de Groete leet väör z'n (veroondersjtèlde) bekieëring töt 't christendom munte sjloeë mèt de aafbeelding van Deus Sol Invictus, en leet per decreet va 7 maart 321 d'r 'daag van de zon' d'r tegenwoordige zoondèg (dies Solis) tot officiële romeinse rusdaag oetrope.
Sol Invictus en 't christendom
't Christendom noom ènkele gebruke över van d'r Sol Invictus cultus, dat ooch dudelèk wert in vreug christelijke iconografie oeëin Christus wert aafgebeeld mèt 'n zonnekroeën.
Daonaeve zeunt d'r väöl parralelle tösje Mithras en Jezus en tösje de Dies Natalis Solis Invicti en Kaeërsjmès.
Pluto (dwergplaneet)
(134340) Pluto (symbole: en  ) is 'n in 1930 oontdèk hiemelliechaam in us zonnestèlsel, geneump nao de Romeinse god vaan de oonderwereld.. 't Maak deil oet vaan de Kuiperreem, boe 't 't groetste liechaam vaan is. Oondaanks dat is 't kleinder es eus Maon (en versjèllende aander planetair maone).
De oontdèkking vaan Pluto
thumb|left|200px|Baon vaan Pluto roond de zon Pluto is op 18 februari 1930 ontdèk door de astronoom Clyde Tombaugh tijdes 't vergelieke vaan fotografische plate op 't Lowell Observatory in Arizona. Tombaugh waor op zeuk nao 'n oonbekinde Planeet X in 'n baon boete die vaan Neptunus, die waor veurspeld door Percival Lowell.
De naom Pluto is neet gans wèllekeureg gekoze, heer verwijs ouch nao de initiale vaan Percival Lowell, d'n astronoom dee langen tied heet gezeuk nao Pluto, mer dit hiemelliechaam noets heet kinne oontdèkke.
Baon roond de zon
De baon vaan Pluto is zoe excentrisch tot dit hiemelliechaam gedurende 20 jaor vaan häör 248 jaor dorende umlouptied korter bij de zon steit es de planeet Neptunus. De lèste kier tot dit gebäörde waor vaan 7 februari 1979 tot 11 februari 1999. Boete Pluto en Charon bewege aander Kuipergordel-objekte in 'n vrijwel identieke baon. Inkel bekind objekte in dees klasse zien (90482) Orcus en (28978) Ixion.
Samestèlling
Euver de samestèlling vaan Pluto is vrijwel niks bekind. De gemiddelde deechte vaan de dwergplaneet, oongeveer 2,0 g/cm³, hèlt 't midde tösse dee vaan (water)ies (0,9 g/cm³) en stein (ruim 3 g/cm³). De mies gangbaar theorieë goon daorum oet vaan 'n rotsechtige kern mèt dao-umheen 'n mantel vaan bevrore water. De mantel zouw ouch (eventueel deils) oet vleujend water kinne bestoon, door ioniserende straoling oet radioactief kalium in de kern. Me hoop dao mèt de New Horizons-missie mie dudelekheid euver te kriege.
Atmosfeer
In augustus 1988 voond 'n staarbedèkking vaan Pluto plaots; de planeet sjoof vaanaof de eerde gezeen, veur 'n staar langs. 't Leech vaan die staar bleek neet abrup achter Pluto te verdwijne en trök te kiere, mer geleidelek. Dit bewees dat Pluto 'n ijl atmosfeer heet. D'n drök daovaan bedroog in 1988 oongeveer 1,5 microbar (0,15 Pa); bij 'n staarbedèkking in 2002 bleek dit verdöbbeld tot 3 microbar. Mesjiens is d'n drök aon 't oppervlak nog get hoeger (100 microbar of mie), want d'n atmosfeer zouw deper kinne zien es woord aongenome (de dwergplaneet zelf zouw daan get kleiner zien).
De samestèlling vaan d'n atmosfeer is naoventrint geliek aon dee vaan de Neptunusmaon Triton. Oet 't gemete molecuulgewiech volg tot 't hoofbestanddeil stikstof is; spectraal zien weier methaan en koolstofmonoxide aongetoend. Dees atmosfeer oontsteit door sublimatie vaan bevrore stikstof en aander ieze aon 't oppervlak vaan de dwergplaneet. Wienie es gevolg vaan de excentrische baon d'n aofstand vaan Pluto tot de zon groeter weurt, zal d'n atmosfeer weer vrijwel gans bevrere. De gering aontrèkkingskracht vaan Pluto maak tot atmosferische gase vrij gemekelek vaan de dwergplaneet wegstruime, veural 't liechte methaan; meugelek belandt e deil bij Charon, die op die meneer evenins 'n hiel ijl atmosfeer zouw kinne opbouwe.
Charon (134340-I)
thumb|right|175px|Pluto en häör vief maone. Tösse 1978 en 2005 waor vaan Pluto slechs ein natuurleke maan bekind, geneump Charon, oontdèk door James Christy en Robert Harrington. Charon heet 'n middellijn vaan 1205 km en drejt in 'n vrijwel cirkelvörmege baon um Pluto op 'nen aofstand vaan 19.570 km. De massa vaan Pluto is slechs ach kier zoe groet es dee vaan Charon. 't Gevolg daovaan waor tot 't massazwoertepunt bij dees combinatie es einige in us zonnestèlsel wied boete 't oppervlak vaan de "planeet" ligk. 'n Aander opmerkelek fenomeen is tot dees hiemelliechame altied mèt dezelfde kant nao-ein geriech blieve; ze bevinde ziech in 'n zogeheite synchroon of geboonde rotatie. Oet opname vaan de ruimtetelescoop Hubble bliek tot Charon get mier blauwig is, boe-oet kin weure opgemaak tot Pluto en Charon 'n versjèllende samestèlling höbbe.
Vaanaof 13 september 2006 heet Charon vaan de Internationaal Astronomische Unie (IAU) de aonduiding 134340-I gekrege.
Nix en Hydra (134340-II en III)
Ind oktober 2005 maakde H.A. Weaver en S.A. Stern bekint tot op Hubble-foto’s oet mei 2005 twie nui maone vaan Pluto waore oontdèk; ze kraoge de veurluipege aonduidinge S/2005 P 1 en S/2005 P 2. De Internationaal Astronomische Unie (IAU) käörde op 23 juni 2006 officieel de naome Hydra en Nix good. Gezeen hun helderheid zal de diameter vaan de twie mäönsjes tösse de 30 en 160 km bedrage. De umloupstije vaan de drei maone Charon, Nix en Hydra verhawwe ziech vrijwel perceis es 1 : 4 : 6. Dat heet tot gevolg tot de oonderling posities vaan de planeet Pluto en häör drie maone ziech nao eder twelf Charon-umloupe (12 × 6,38722 = 76,65 daog) vrijwel perceis herhole. 'n Dergelek versjijnsel weurt baonresonantie geneump; 't kin informatie geve euver de wijs woe-op 't stèlsel vaan Pluto en de drei maone oontstande is. Vaanaof 13 september 2006 höbbe Nix en Hydra vaan de IAU de aonduidinge 134340-II en 134340-III gekrege.
Kerberos (S/2011 P 1) en Styx (S/2012 (134340) 1)
Op 28 juni 2011 woort, mèt d'n Hubbletelescoop weer, e veerde mäöneke oontdèk. Dees satelliet kraog 't veurluipeg nommer S/2011 P1, of P4. Op groond vaan de helderheid liet ziech 'nen diameter vaan 13 tot 34 kilometer sjatte. De baon zit tösse die vaan Nix en Hydra in. De viefde en lèste maon vaan Pluto woort, obbenuits mèt foto's vaan d'n Hubbletelscoop, oontdèk begin juli 2012. Dit objek, wat de veurluipege naom S/2012 (134340) 1 droog, is zjus wie de veerde maon lesteg te sjatte meh woersjijnelek nog kleinder (10 à 25 km).
Nao 'n neet-bindende peiling op 't Internèt besloot de IAU op 2 juli 2013 de nui mäönekes de naome Kerberos respectievelek Hydra te geve. Kerberos hèt nao de gelieknaomegen 'hèllehoond' oet de Griekse mythologie (Cerberus), Styx nao de revier boe doeje euver móste vare um d'n oonderwereld in te koume.
Status vaan Pluto
Op 24 augustus 2006 woort op 't 26ste congres vaan de IAU in Praag beslis tot 'n planeet 'n objek is wat door zien eige zwoertekracht roond is, ziech in 'n baon rond de zon moot bevinde én de umgeving vaan zien baon zuver geveeg moot höbbe vaan aander objekte. Pluto voldeit wel aon de ierste twie veurwaarde mer neet aon de lèste. Daodoor verloor Pluto häöre status vaan planeet, 'ne status die zie 76 jaor lang veurde.
D'r woort wel 'n nui categorie in 't leve gerope dee Pluto en vergeliekbaar hiemelliechame moot oonderscheie vaan de miljoene aander objekte in us zonnestèlsel; Pluto steit veurtaan same mèt Eris en Ceres in de beuk es dwergplaneet.
Woernumme en verkinning
thumb|Gemodelleerde opname vaan Pluto (NASA). Pluto heet oongeveer magnitude 14 en is al mèt 'ne redelek groete amateurtelescoop (diameter 20-25 cm) te zien, mer blijf zelfs mèt groete telescope neet väöl mie es 'n oonopvallend zwak steerke.
Pluto mèt häör maone is allein mèt uters geavanceerde telescope ziechbaar, umtot ze zier klein zien en d'n aofstand zier groet is. Details op Pluto zien ouch mèt de mies geavanceerde telescope nauweleks te zien. Aon 't eind vaan de jaore '80 stoonte Pluto en Charon gezeen vaanaof de eerde aofwisselend veurein (occultatie), woedoor oet de wisselende helderhede details euver de oppervlakte herleid kóste weure. Hei-oet woort oonder andere dudelek tot Pluto ieskappe heet aon de pole en roond de evenaar woorte doonker plekke aongetroffe. Mèt de Hubble ruimtetelescoop zien foto's gemaak vaan Pluto boe-op zwake contoure te ondersjeie zien.
De ierste oonbemande missie nao Pluto woort gelanceerd op 19 januari 2006. De NASA-ruimtesonde New Horizons is sinds deen datum oonderweeg um in juli 2015 de dwergplaneet te bereike. Aon boord is 'n bitsje vaan de as vaan de in 1997 gestorve oontdèkker vaan Pluto, Clyde Tombaugh. In ierste instantie zalle gedetailleerde foto's weure gemaak vaan Pluto en Charon en weurt oonderzeuk verriech nao d'n atmosfeer. Later - tösse 2016 en 2020 - zal New Horizons aander objekte in de Kuipergordel vaan kortbij bestudere. Geografische details op Pluto zalle weure verneump nao oontdèkkingsreizegers, ruimtetuige, mèt Pluto verboonde wetensjappers, fictief (oontdèkkings)reizegers, fictief locaties, fictief (ruimte)sjeper, mythologische oonderwereldlocaties, mythologische reizegers nao d'n oonderwereld en mythologische oonderwereldwezes. 't Publiek weurt door 'n stumming betrokke in de naomgeving.
De veur december 2004 geplande Pluto Kuiper Express woort geannuleerd weges financieel probleme. Dees missie had oersprunkelek vrijwel dezelfde doelstellinge es New Horizons.
Warschaupact
thumb|250px|Logo Warschaupact
't Warschaupact waas ein militair bondjgenootsjap van communistiese lenj in Oost-Europa, de taegehenger van'ne NAVO. In'ne veurmalige lidsjtaote waerdje 't 't 'Warschauer Vertrag' ('Verdraag van Warschau') genumpdj.
Alle communistische sjtaote in Oos-Europa ware lid van'ne organisasie, allein Joegoslavië neet. De lede van 't Pact belaofdje om zich te verdedige es ein of meer lede waerdje aangevalle. 't Verdraag bewaerdje ouch det de relaties tösse de ongerteikendje gebaseerdj ware op ongerlinge onaafhankelikheid en respec veur nationaal soevereiniteit. Later zoew angers blieke oet de interventies in Hongarije en Tsjecho-Slowakije.
Gesjiedenis
thumb|400px|Lenj van 't Warschaupact Tiedes de Hongaarse Opsjtandj van 1956 raakdje de Hongaarse euverheid verdeild in twee fracties, ein geleid door Imre Nagy, en de anger door János Kádár. Om de sjpanninge te vermindere trokke Warschaupact-troepe zich trök oet Hongarije. Toen Nagy's fractie aankondigdje det Hongarije zich tröktrok oet 't Warschaupact, veele de troepe opnuuj 't landj binne in oktober, op oetneudiging van Kadar. De troepe onderdrukdje 't verzet in twee waeke.
Troepe van 't Warschaupact waerdje ouch tiedes de Praagse Lente van 1968 ingezatj. De troepe vele Tsjecho-Slowakije binne om de hervorminge oetgeveurdj door Alexander Dubček's regering ongedaon te make. Dees intervensie waerdje officieel gelegitimeerdj door de Brezjnev-doctrine, die zag det wanneer krachte die vijandig zeen aan 't socialisme ein socialisties landj nao 't kapitalisme wolle bringe, weurdj 't neet allein ein probleem veur 't betrokke landj, maar van alle socialistiese lenj.
Kort nao de inval in Tsjecho-Slowakije, nog in 1968, trok Albanië zich formeel trök oet 't pact, ofsjoon 't landj al in 1962 in feite de samewerking gesjtop haaj. De Roemeense leider Nicolae Ceausescu numpdje de invasie ein sjenjing van zowaal de internasionaal wétte es de principes van nationale soevereiniteit wo op 't Warschaupact waas gebaseerdj. Volges hem waas inkel collectieve zelfverdediging taege externe agressie ein rechvaardiging veur 't inzitte van Warschaupact-troepe. D'r ware dan ouch gein Roemeense troepe betrokke biej deze inval.
De NAVO en 't Warschaupact höbbe nooit ein rechsjtreeks militair conflict gehadj, mer besjtreeje zich meer es 35 jaor in'ne Kaaje Oorlog. In december 1988 sjafdje Michail Gorbatsjov de Brezjnev-doctrine aaf en verklaordje det de Oost-Europese lenj häör eige koers koste vare. In 1989 begos dao op väöl te verangere in Oost-Europa. De nuuj regeringe sjtonge neet meer achter 't Warschaupact en in jannewarie 1991 verkondigdje Tsjecho-Slowakije, Pole en Hongarije det ze vanaaf 1 juli 't volgendje jaor de organisasie neet meer zoewe sjteune. Bulgarije volgdje häör in fibberwarie en 't waerdje dudelik det 't pact ziene langste tied gehad haaj. 't Pact waerdje offisjeel ontbonje in Praag op 1 juli 1991.
Post-Warschaupact
Op 12 meert 1999 waerdje Tsjechië, Hongarije en Pole lid van'ne NAVO. Bulgarije, Estlandj, Letlandj, Litouwe, Roemenië en Slowakije volgdje in meert 2004, same mit Slovenië.
Bronne
Dit artikel is vertaaldj vanoet de nederlandstalige Wikipedia
Cats Don't Dance
Cats Don't Dance is 'ne geteikendje comedy film oet 't musicalgenre oet 1997. De film woort gedistribueerd door Warner Bros. Family Entertainment en is d'n ènsigste film die gans geteikend is door Turner Feature Animation. Dees studio waerd tiedes de posproductie van de film samegeveug mit Warner Bros.
Romani
De Roma haowe vas an hun taal, mae lieëre daonaeëve och de taal van 't laand oeë ze verblieve. Väöl Roma zeunt driej- of mieërtalig. 't Romani van de Balkan haat nog de ach naamvalle van 't Sanskriet. De mieë westeleke Roma, die naeëve hun taal 't Duutsj lieërde, lete versjillende naamvalle in d'r loop van d'r tied valle. De taal wert sinds kort och op sjrif gezat.
1870
1867 - 1868 - 1869 - 1870 - 1871 - 1872 - 1873 thumb|250px|De Frans-Duutsje aorlog 1870-1871 brik oet 1870 (MDCCCLXX) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne zaoterdag.
Gebore
thumb|150px|Vladimir Lenin, gebaore in 1870 thumb|150px| Franz Lehár, gebaore in 1870
Gesjtórve
thumb|150px| Charles Dickens, gesjtórve in 1870
Simrishamn
Simrishamn is 'n gemèndje in Skåne län, Zwede. De gemèndje tèltj 19.425 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 394,20 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 49,3 luuj de km².
Ouch de plaats Vik ligk inne gemèndje Simrishamn.
Demografische óntwikkeling
7,32% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).