cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Laoneke
Bezeenswaerdig
't Kestiel van Pietersheim en de börchrewien daolangs hure tot de mies bezeenswaerdeg historische gebouwe van de gemeinte. Ouch lik 'n deil van 't Nasjenaal Park Hoege Kempe op 't groondgebeed van Laoneke.
Johan Cruijff
thumb|Johann Cruijff in 2009. Johan Cruijf (boete Nederland miestal gesjreve es Cruyff; Amsterdam, 25 aprèl 1947 - Barcelona, 24 miert 2016) waor 'ne Nederlandse voetballer en voetbaltrainer. Heer späölde sinds 1957 in de jäög vaan AFC Ajax en debuteerde dao in 1964 in 't ierste. Zien groete doorbraok kaom wie 't jaor dao-op trainer Rinus Michels aontraoj. Cruijf bleek boete 'nen technich begaafde voetballer ouch hiel väöl speulinziech te höbbe en woort al gaw de bèste vootballer vaan zien generatie. In 1966 debuteerde heer in Oranje, boe heer in 48 interlands 33 gole zouw score. Heer won mèt Ajax dreikier d'n Europacup 1 (1971-73) en stoont mèt 't Nederlands èlftal in 1974 in de finale van 't WK. Nao 1973 späölde heer bij versjèllende aander clubs, boe-oonder FC Barcelona (1973-78) en de Washington Diplomats (1980 en 1981). Vaan 1981-83 späölde heer weer bij Ajax; heer sloot zien voetbalcarrièr aof bij Feyenoord (1983-84). Korten tied later woort heer trainer bij Ajax (1985-88) en Barcelona (1988-96). Ouch traoj heer dèks op es commentator bij voetbalwèdstrije. In 2015 maakden 'r bekind tot 'r kaanker had, boe heer 't volgend jaor aon storf.
Cruijff weurt algemein gezien es de bèste Nederlandse voetballer oets, en ein vaan de bèste oets t'r wereld. Ziene zoon Jordi Cruijff (*1974) waor ouch profvoetballer.
Wingene
Wingene (Wes-Vlaoms: Wiengne) is e dörp en 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, arrondissemint Tielt, kortbij de grens mèt Oos-Vlaandere. De gemeinte is 68,42 km² groet en had op 1 januari 2010 13.688 inwoeners.
Deilgemeintes
Wingene kint twie deilgemeintes, die allebei nog kleinder kerne binne hun grenze höbbe. De hoofgemeinte had op 1 januari 2007 7.951 inwoeners.
Geslach (grammair)
De term geslach kint in de grammair nao drei dinger verwieze: 'n klasse vaan substantieve, 'ne vörm wat aander lexicaal categorieë - veural artikele, adjectieve en aonwiezende pronome - door congruentie kinne aonnumme, en 't gebruuk vaan verwiezende en bezitteleke pronome.
De meiste taol ongersjeie drei grammaticaal geslachte: mannelek, vrouwelek en oonzijeg. Allewel bij wäörd die manslui/vrouwlui en manneleke/vrouweleke bieste besjrieve dees twie dinger in princiep euvereinstumme, gief 't gein noodzakelek verband tösse 't grammaticaal en 't biologisch geslach; in 't Duits en Limburgs beveurbeeld zien das Mädchen en 't maedje oonzijeg. In sommege aander taole wie 't Ingels en Esperanto zien alle neet-levende dinger grammaticaal onzijeg.
Aerdbaom
d'n Aerdbaom is de bäövelste laog vannen aerdkoosj, meh de diffenisie inne baomkónde is specefieker, namelik de laog vannen aerdkoosj die door plantje wuuertj beworteldj (de rhizosfeer) of worin zich baomvörmendje percèssen aafspele.
Volges dees diffenisie make vaste stein en naten, óngeriepdjen óngergróndj van loos sedimente (worin zich geine baom haet gevörmp) gein óngerdeil oet vanne baom.
De baomvörmendje percèsse veroearzake verangeringen inne samestèlling vanne baom, die ónger anger zichbaar waeren inne vörming van baomhorizonte. De terme "baom" en "gróndj" waeren inne vouksmóndj döks doorein gebroek, meh de litste haet 'n rumer beteikenis.
De Kloes
thumb| De [[Sint-Janskloes oet 1699.]] De Kloes (Nederlands: De Kluis) is 'n buurtsjap en latere wiek van Gelaen in de gemeinte Zittert-Gelaen in Nederlands Limburg. De (woon)buurt is geneump nao de aw Sint-Janskloes, die allewiel op 'n krusing van doorgaonswaeg lik, de routes Sjpawbik - Zittert en Baek richting Gelaen en Munstergelaen. Dees Kloes is geboewd in 1699. Dit jaortal sjteit te laeze op moerankersj in de veurgaevel. 't Gebuuwke, mèt sjteine teurentje, is opgetrokke in baksjtein mèt sjpeklaoge. Tot 1912 woonde d'r hièremiete. Allewiel functioneert 't es kapel en activiteitegelaegeheid.
Jabbeke
Jabbeke is e dörp en 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, in 't arrondissemint Brugge. De gemeinte mit 53,76 km² en had op 1 januari 2008 13.675 inwoeners. Petroenheilege vaan Jabbeke is Sint-Blasius.
Deilgemeintes
Jabbeke besteit oet vief deilgemeintes. Jabbeke zelf is 13,44 km² groet en is mèt 4.435 inwoeners neet de mies bevolkde deilgemeinte (dat is Varsenare).
Bezeensweedeghede
In Jabbeke is e museum gewijd aon sjèlder en beeldhouwer Constant Permeke, in zie veurmaoleg woenhoes. Dit modernistisch hoes is zelf e monumint. E wijer monumint is de neogotische Blasiuskèrk (zuug foto).
Historie
In 1977 woorte de gemeintes Snellegem, Stalhille, Varsenare en Zerkegem aon Jabbeke touwgevoog.
De Kloes
De hoofsjtraot van de wiek dreug ouch de naam Kluis.
Kerncentraal
thumb|De kerncentraal vaan Tihange, gezeen vaanaof de [[Maos.]] 'n Kerncentraal is 'n èllentrikcentraal boe d'n èllentrik weurt opgewèk door umzètting vaan massa in energie volgens de rillativiteitstheorie. In theorie kin dit zoewel mèt kernfusie es mèt kernsplieting gebäöre; feitelek evels zien alle bestaonde kerncentrales splietingcentrales die gebruuk make vaan uranium-235. De wermde die vrijkump bij de splieting weurt gebruuk um water tot stoum te verhitte, wat vervolgens 'n conventioneel stoumturbien aondrijf. De ierste kerncentrales woorte in de jaore viefteg gebouwd (Obninsk 1954, Windscale 1956, Shippingport 1957), naotot experiminte (en atoombomme) de theoretische krach vaan kernsplieting al hadde geverifieerd. In de jaore 1960 en 1970 waore ze sterk in trèk, umtot me kernenergie zaog es 'ne zuvere vörm vaan energie dee de slinkende (en soms, wie in d'n Oliecrisis, neet veurraodege) fossiel brandstoffe kós vervaange. Groet naodeil is evels 't radioactief aofval wat nao de splieting euverblijf. Daobij heet 'n aontal ernstege incidente (Windscale 1957, Tsjernobyl 1986, Fukushima 2011) aongetuind tot kernenergie potentieel zier gevierlek kint zien.
't Belsj kint twie kerncentrales, die oet mierder reactorblök bestoon en e groet deil vaan 't land zien energie lievere: ein in Doel (stad Beveren, Oos-Vlaondere) en ein in Tihange (stad Hoei, provincie Luik). De insegste kerncentraal in Nederland steit in Borssele (gemeinte Borsele, Zieland) en heet mer ei reactorblok. 'n Aander centraal in Dodewaard (allewijl gemeinte Neder-Betuwe, Gelderland) góng in 1997 touw.
Emilia Fox
Emilia Fox (eigelek  Emilia Rose Elizabeth Fox ) (Londe, 31 juli 1974) is 'n Ingelse actrice die o.a. bekind is um häör rol es Nikki Alexander in de tv-serie Silent Witness.
Fox kump oet 'n femilie van acteurs. Ze woort gebore es dochter vaan de acteurs Edward Fox en Joanna David. Ze studeerde Ingels aon de Universiteit vaan Oxford. Op 16 juli 2005 trouwde ze mèt de Britse acteur Jared Harris.
Priorie Regina Pacis
thumb|Priorie Regina Pacis Priorie Regina Pacis ies e kloaster, gelaege aan d'n Oud-Valkebergerwaeg tösje Valkeberg en Oud-Valkeberg. 't Opvallend wiet en sober ingeriechde kloaster woort in 1958 geboewd veur de Benedictinesse van 't Heilig Sacrament. Umdat de zustersj mèt de jaore ouwer woorte en gein nuuj novices miè d'rbie kaome, woorte in 2008 twiè Argentiense zustersj Dienaresse van d'n Hièr en de Maag van Matará in 't kloaster opgenome. Dees nuuj orde zal oeteindelik 't kloaster in sjtand houte en euverlaeve onder de naam Contemplatief Kloaster "Ecce Homo".
Momenteel haet 't kloaster zès benedictinesse en neuge dienaresse.
Kraonkel
Kraonkel (Nederlands: Krawinkel) is 'n wiek van de veurmalige gemeinte Gelaen, die allewiel op häör beurt saer 2001 biej de gemeinte Zittert-Gelaen in Nederlands Limburg beheuërt.
Wösjele
Geografie
Würsele liekt an 't knooppeunt Aoke, vlak bie 't driejlandepeunt va Vols oeë Belsj, Duutsjlaand en Nederland aneen grenze. Naoberplaatsje zeunt Herzogenrath, Alsdorf, Eschweiler en Aoke.
Etymologie naam
D'r örsjte naam Wormsalt besjteet oet 't Aod-Germaanse adjectief worm vör waerm en 't substantief salt vör zaal, kèrk of haof biejee. 'ne Sal of Saele waor 'ne salhof, dus 'ne Karolingische naevehaof van dr Äökener Keizerpals. 't Adjectief worm haat betrèkking óp de grensbaeëk de Worm, die gevoed wert oet de Äökener waermwaterbrónne.
Kerne
Bardenberg Broichweiden
Kraonkel
De wiek is óntsjtaon oet 't veurmalige buurtsjap Kraonkel, die same mèt de anger buurtsjappe Lötterao, Awt-Gelaen, Sjpaans Neerbaek en Danike de gemeinte Gelaen vormde. Saer 1840 maakde Kraonkel deil oet van de kirkparochie Lötterao-Kraonkel.
In de 18e en 19e eëuw waas Kraonkel naeve de landjboew ouch bekènd óm zien klein-indusjtrie, zoa-es laerloajerieje, sjpiekerindustrie, sjmidse enz. die in de meiste gevalle gebruuk maakde van 't water oet de door 't dörp sjtruimende Cötelbaek. In de 1960-er jaore woort dees baek euverkloesd.
Oarsjprónkelik besjtóng de buurtsjap oet tweë deile, jeder aan weerskantje van de sjpaorlien Zittert-Mesjtreech. 't Deil aan de westelikke kantj is verdwene biej de boew van Sjtaatsmien Maurits en later de Chemische bedrieve van de DSM. 't Hujige Kraonkel ligk dan ouch in de directe naobieheid van dees bedrieve.
Bezeenswaardig is de oet 1699 daterende Sint-Janskloes, gelaege aan 't oeteindj van de Daalsjtraot en allewiel deiloetmakend van de wiek Kloes. 'n Boerderie die vreuger in de Kloastersjtraot in Kraonkel sjtóng en moosj verdwiene veur de boew van de Cokesfebriek Maurits, is behawte gebleve en nao herboew te bezichtige in 't Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem.
Paolo Gentiloni
Paolo Gentiloni (Roeme, 22 november 1954) is 'nen Italiaanse sociaaldemocratische politicus en sinds 1 december 2019 Eurokemissaris vaan Belesting, Douane, Ikkenomisch Affaires en Financies oonder President vaan de Europees Kemissie Ursula von der Leyen. Gentiloni waor premier vaan Italië vaan 12 december 2016 bis 1 juni 2018, wie ziene partijgenoot (Partito Democratico) Matteo Renzi aofstand naom vaan 't premiersjap. Nao de verkiezinge woort partijgenoet Giuseppe Conte premier.
Gentiloni is 'nen aofstammeling vaan de adeleke femilie Silberi. Heer studeerde politicologie in Roeme aon La Sapienza Universiteit. Es student waor heer al lid vaan 'n linksgeoriënteerde jongere-organisatie die evels al gauw de Communistische kant opgóng. Wie dat Gentiloni dudelek woort besloot heer euver te stappe nao 'n socialistische arbeidersbeweging. Tösse 1993 en 2001 waor Gentiloni de spindokter vaan de burgemeister vaan Roeme, Francesco Rutelli. In 2001 woort heer gekoze in 't Parlemint vaan Italië. e Jaor later riechde heer mèt aander lui de centrumlinkse partij La Margherita op. In 2006 woort Gentiloni herkoze veur 't parlemint en woort heer minister vaan Communicatie oonder 't premiersjap vaan Romano Prodi. Dat kabbenèt bleef aon bis 2008. In die periood waor Gentiloni betrokke bij de opriechting vaan de Partito Democratico (PD). Nao zie vertrèk es minister kierde heer trök nao 't parlemint. In april 2013 perbeerde heer verkoze te weure es de linkse kandidaot veur de verkiezinge vaan 't börgemeistersjap vaan Roeme. Heer indegde evels es daarde. In oktober 2014 woort heert beneump bis minister vaan Boetelandse Affaires in 't kabbenèt vaan de ierder geneumde Matteo Renzi. Heer volgde dao-in partijgenote Federica Mogherini op die häör amb had beslote te verlaote naotot zie in Breusel woort aongebooje Hoege Vertegeweurdegster veur Boetelandse Affaires en Veiligheidsbeleid vaan de Europese Unie te weure.
Twents
right|frame|Ligking vaan 't Twents (volges [[Jo Daan)]] 't Twents (autoniem Tweants) is 'n gróp Nedersaksische dialekte gesproke in de Nederlandse regio Twente (oostelek Euverijssel). Same mèt 't Achterhooks is 't de veurzètting op Nederlandse groond vaan 't Wesfaals dialek. Door zien excentrische ligking en katholieke verleie is 't väöl minder verhollands es 't Sallands. 't Dialek weurt vrij väöl opgesjreve.
Status
't Twents is sinds 1995 (1996 volges ander brónne) in Nederland erkind, neet op ziechzelf, meh es dialek vaan 't Nedersaksisch, oonder hoofstök II vaan 't Europees Haandves veur Minderheidstaole. Daoveur zaog me 't meistal es e "Nederlands" dialek. Sommege instanties zien 't Twents es 'n taol op ziechzelf; dees visie associeert me veural mèt Ethnologue (taolcode <tt>twd</tt>).
Klaanklier
De klaanklier vaan 't Twents versjèlt hendeg vaan die vaan de westeleke dialekte en deit aof en touw aon 't Limburgs dinke. Dat kump doortot dees twie streektaole veur e deil dezelfde klaanke bewaord höbbe.
Es korte vocaole kint me a, ä, e, i, ie o, ö, oe en u. De ä kump euverein mèt de Limburgse è, de ö klink perceis wie in 't Limburgs. Ie en oe kinne ouch laank zien.
Lang vocaole zien aa, ea, ee, eu, ie, oa, öa, oe, oo en uu. Ie en oe kinne ouch kort zien. Ea klink wie de Limburgse ae, oa klink oongeveer wie ao meh get geslotener, öa kump mèt äö euverein.
Morfologie
't Twents heet drei geslachte, die zeker zoe dudelek weure oondersjeie es in 't Limburgs. Eder geslach heet zien eige miervoudsklasse(s), eige lidwäörd en eige adjectiefvörm. Zjus wie 't Limburgs kint 't umlaut in verkleinwäörd. Wèrkwäörd höbbe in 't praesens 't typisch Nedersaksisch einheidsmiervoud op -t: weej loopt, ie(leu)j loopt, zie loopt. Sterke wèrkwäörd kinne klinkerverkorting in de daarde persoen inkelvoud (en de twiede, es 't dialek 't wäördsje doe kint): ik maak, doe maks, hee mak.
Intern versjèlle
De Twentse dialekte zien oonderein wied vaan uniform. 't Mies aofwiekend is 't dialek vaan Vriezenveen. Wijer versjèlle zien 't equivalent veur neet: in 't weste vaan Twente zeet me dao neet veur, in 't midde en ooste nich. De oostelekste dörper (Denekamp, Oldenzaal en umstreke) kinne 't wäördsje doe, wat in de res vaan Twente verdwene is (iej veur "doe" en ieleuj veur "geer").
Gróndj
Gróndj is e mingsel van verwaerdj vas matterjaal (sediment), water en lóch det ane oppervlaakdje vanne aerd of (kort) dao-ónger veurkump. 't Ónverwaerdje vas matterjaal neump me stein.
't Verwaeringspercès is e gevolg vanne inwirking van vros en doeaj (aafwusjelendj bevrerendj en óntdoeajendj water in rotssplete), en ouch van zón, raenger en windj op rotsstein, die oetènjelik leie toet breuken inne rotsstein. Stökker aan rots kómme hiedoor loos, rolle nao ónger en de klènder deile waere mitgeveurdj door revere richting reveerdelta's. Door wiejer slietaasj óntstaon ummer klènder deiler; achterein zeen det grindj, zandj en sladder (ouch slover of slib): de mineraal bestandjsdeiler vanne baom.
Lake-industrie
De lake-industrie hool zich bezig mèt 't make van lakense sjtóf. Hiebie maog me neet deenke an sjloppelige of lakes zoewie v'r die allewiel gebroeke, mae an sjtóf gemakd va wól.
Lake is 'ne wólle sjtóf dae örsj gewaeve en vervólges wert vervilt, oeëdeur e wermer is wie gewaeve sjtóf mae sjterker wie vilt. Lake waor al bekaand bie de Kelte en waoërt nao de verovering van Gallië ooch populair bij de Romeinen. Vanaaf de late middelieëwe wert d'r sjtóf populair oonder groeëte dele van de bevolking, väöral ömdat e sjlietvas en wateraafsjtoeëtend waor. Hiedäör góng lake klèjjaasj lang mèt en how 't wènning oonderhaod nuëdeg.
De versjille in pries en kwaliteet waore groeët en dör 't gecompliceerde productieproces waor 't min of mieë e luxe-product. Dit how töt gevolg dat 't make va lakense sjtóf al flót 'n zaak van gespecialiseerde ambachtluuj waoërt, terwiel e groeët deel van de plattelaandsbevolking zich nog klèjde in hoesgesjpónne en gewaeve sjtóf.
De lake-industrie how de neiging zich in bepaalde gebiede te concentrere, zoewie in d'r Euregio Maas-Rien in Aoke, Vols, Monschau,Eupe en Verviersj mae ooch in Noord-Fraankriek, Vlaandere en Holland. Tusje 1150 en 1400 vón de väörnaamste productie plaatsj in diverse Vlaamsje sjtaej, mae nao 1400 greujde de lake-industrie van Leide oet töt de belangriekste in Europa. Nao 1500 begoes me ooch in ander dele van Europa, mèt name Ingelaand, lake te producere. In Italië waoërt Florence e belangriek centrum.
Vlèèsjmäöle
'n Vlèèsjmäöle of gehaksmäöle is e culinair gereedsjap dat wert gebroekt vör 't male va vlèèsj.
D'r besjteunt versjèjje modelle van dit apparaat, mae de haandmäöle zoewie hie aafgebeeld is 't bekaandste. De mäöle sjroeft me vas óp 'ne raand van 'n taofel.
Bie de mètste vlèèsjmäöles wert 't vleesj bie 't male dör de läöëkes gedrukt en da kriet me gehaks. 't Haat versjèjje vörzitsjtökker mèt versjèjje gruuede va laoëker; ooch kan me 'ne teutel d'r óp zitte, oeë me 'ne daerm óptrèkt, vör 't make va waoërsj. Ooch 't vlèèsj vör gekrusj en patès wert dör de vlèèsjmäöle gemale.
1995
1995 (MCMXCV) waor e gewoen jaor wat begós mit zóndig.
Maan vaan 't Jaor
Newt Gingrich
Hoeiselt
Hoeiselt (Hollese naom: Hoeselt) is 'n dörp en gemeint in Bèlsj Limburg. De gemeint haet mie es 9.000 inwoener.
Uerdinger Seitenlinie
De Uerdinger Seitenlinie is 'n isoglos die va Uerdinge nao de Germaans-Romaanse taalgrens in Voere löpt. Ten weste van die grens kalt me b.v. van ordaentelek en gemekkelek. Ten ooste zaet me ordaentlich en gemeklich. In Voere löpt die grens tösje Voere en S'n Maeëte. Westelek van dis isoglos zaet me zègke: oostelek zage. Ten weste d'r va kalt me Moelings en Voeres; ten ooste d'r van Oos-Voeres.
Brussel
thumb|right|150px|Sjtadhoes thumb|right|150px|Kathedraal Sint-Michiel en Sint-Goedele Breusel (in anger dialekte ouch Brösselt of Brussel) (Nederlands: Brussel, Frans: Bruxelles, Duutsj: Brüssel, Ingelsj: Brussels) ies de hoofsjtad van Belsj, va Vlaandere en de de facto hoofsjtad va de Europese Unie. De gemiengde Brösselt zèllef haet miè es 180.000 inweunersj, dewiel 't Breusels Hoofsjtaejelik Gewes miè es 1.2 miljoen inweunersj haet. In de dagelekse praktiek weurt bienao altied nao 't Gewes geriffereerd es me kalt euver "Brussel". Ouch luuj die in ein van de angere 18 gemeintes van 't Gewes wone, vinge meistes van ziechzelf dat ze Brussels zint. Es me specifiek de gemeinte bedoelt, weurt dan diks sjtad Breusel of gemeinte Breusel gezag.
De gemeinte en häör Hoofsjtaejelik Gewes vörme same 'n metropool die diks de houfsjtad van de EU weurt geneump, al deilt ze die positie volges angere mit Sjtraasburg, Sjtad Luxembörg en Frankfurt am Main. Breusel hoesves 't groatste aantal insjtillinge van de Europese Unie oet zoawaal de executieve mach (de Europees Kemissie, d'n Europese Raod) es de legislatieve mach ('t Europees Parlemint). Hie zin, respectievelik, 't Berlaymont-geboew, 't Europa-geboew en de Espace Léopold-geboewe veur gemeind. Alle drie de gebouwe liegke in de Europese Wiek, in 't oaste van de sjtad - rondum 't Place du Luxembourg-Luxemburgplein. De judiciële mach liegk aevels in Luxembörg en 't Parlemint verhoes veer kièr dejaor nao Sjtraasburg.
Brussel ies 'n touristische sjtad, mit väöl bekinde attracties - wie de historische Groate Mert, Manneken Pis (Menneke Pis), Atomium, La Monnaie/De Munt en de Keuninkleke Musea van Köns en Historie.
Gesjiedenis
Breusel ies óntsjtange rónd 'n kesjtièl aan 't rivierke Zenne rónd 't jaor 979. De plaatsj woort doe Bruocsela geneump. Dae naam kump oet 't Germaans, "bruoc" beteikent moeras ("brook") "sella", dat beteikent "heim". Huuj ies de Zenne trouwens bienao gaaroets neet miè te zeen in de sjtad. De gouw Brabant waor verdeild in veer graafsjappe, en 't kesjtièl woort 't centrum van 't graafsjap Breusel. 'n Ièw later góng me weer weg van dees plaatsj en vestigde ziech aan de zujelike zie van de Zennevallei, op ein plaatsj die Koudenberg heesj. Hie liek tegewoordig de Groate Mert.
In de 11e ièw kaom d'r 'n handelspos op de weeg tösje Brugge en Kölle. In de 12e ièw kreeg Breusel ein sjtadswal en de graaf woort hertog va Brabant. In 1229 kreeg Breusel sjtadsrechte van Hendrik d'n ièrsjte van Brabant. De lake-industrie en -handel woorte belangriek en Breusel woort 'n economisch centrum. Ömsjtreeks 1225 begoes me te boewe aan de kathedraal Sint-Michiel-en-Sint-Goedele. De volgende ièwe sjpecialiseerde de handel ziech op de sjoan sjtoffe die me exporteerde nao Frankriek, Italië en Ingeland.
Bertrix
thumb|Locatie va Bertrix in Luxemburg. Bertrix is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Neufchâteau. Op 'n oppervlakde va 137,7 km² wonne 8.550 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 62 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|'t Gemèngdehoes va Bertrix. Auby-sur-Semois, Cugnon, Jehonville en Orgeo.
Kathelieke Voukspartie
De Kathelieke Voukspartie (Nederlands: Katholieke Volkspartij, Fries: Katolike Folkspartij), dèks aofgekort de KVP genömp, waor 'n Nederlandse polletieke partie die op 22 december 1945 woort opgeriech um de veuroorlogse RKSP (de Roems-Kathelieke Staotspartie) te opvolge en woort in 1980 mèt de CHU en de ARP gefuseerd bis de allewijl christelek-conservatieve CDA. De groete miederheid vaan de kathelieke Nederlanders betaomde ziech bis de leije vaan de partie. Zoe stömde in 't kathelieke Limbörg zoen 80% vaan de lui op de partie. De SP waor daan dèks in twiede favoriet vaan de Limbörgers, veural bij mijnwèrkers en aander neet-Limbörgers in Heële en Gelaen. Door häör poppelariteit maakde de partij ummertouw deil oet vaan 't Kabinèt en lieverde 't ouch dèks de premier. Oonder Carl Romme waor dat meistens de PvdA, oonder Norbert Schmelzer waor dat dèks de VVD. Heidoor weurt 't klaor tot de KVP, zjus wie opvolger CDA, ummertouw tösse links en rechs heet gezete mer wel altied conservatieve weerdes, wie femilie, däög en treditie hoeg in de veendels höbbe staon. Vaanaof 1971 góng 't hel achteroet mèt de KVP, en de CDA lieket dat noets mie te höbbe ingehaold. Dit kaom gedeiltelek door nui partije wie D66 en de Boerepartie, mer veural de oontzuiling vaan Nederland (de percessie vaan mie en mie kommenekasie tösse vaan aajdsheer geïsoleerde gróppe wie kathelieke, protestante, wèrkers, bourgeoisie, etc.) rizzelteerde in e krumpend taboe in Limbörg en Noord-Braobant um op aander partieë wie PvdA en VVD te stömme. Dit rizzeltaot is nog ummertouw ziechbaar in 't laand. Zelfs wie de CDA woort opgeriech, en daomèt ouch protestante en zelfs neet-christene begosde te stömme op de partie, in 1980, is de partie noets mie zoe kortbij gekomme bij 't succes vaan de vreuger kathelieke partieë. Evels bleef CDA ein vaan de groetere partije in Nederland, en is 't dat allewijl same mèt de PvdA en de VVD nog ummertouw. Al gief 't 'n greuiende poppelariteit bij D66 en de PVV.
Brussel
Gesjiedenis
In 1356 woort de mach euvergenómme door Wenceslas van Luxemburg en zien vrouw Johanna van Brabant en verliènde zie de "Blijde Inkomst", woain verklaord woort dat de rechte van de inweunersj gerespecteerd zouwe were door de hertoge. De sjoanbroor van Johanna, Lodewiek van Male waor 't d'r neet mèt eins dat zie de mach euvernaome en probeerde Brabant te verovere. Breusel goof ziech euver, meh woort get miè es eine maond later alweer bevriejd onder leiing van Everaard t'Serclaes.
In 1430 erfde Filips de Goje, hertog van Bourgogne, Brabant. Breusel woort doe de hoofsjtad van Bourgogne. In 1477 trouwde Maria van Bourgondië mèt Maximiliaan van Oasteriek. Zie sjorf in 1482 en leet häöre echgenoot Breusel nao. Vanaaf toen regeerde de Habsburgse dynastie. Wie Maximiliaan sjtorf verplaatsjde zien dochter, Margaretha van Oasteriek, de hoofsjtad nao Mechele, woa zie häör naefke Sjarel V groatbrach.
In 1515 woort Sjarel V mèt 15 jaor heersjer van Bourgogne en dus ouch van de gebiede die noe Belsj zint. Mèt 16 jaor erfde hae Sjpanje. Hae woort in de Sint-Michiel-en-Sint-Goedele oetgerope tot keuning va Sjpanje. Umdat hae gebore waor in Gent, besjouwde hae de Nederlande es zien vaderland. Hae maakde Breusel weer de hoofsjtad. Breusel kreeg ouch 'n rechbank en 't woort al gauw de belangriekste Brabantse sjtad. In 1555 goof Sjarel de Nederlande en Sjpanje aan ziene zoon Filips II. Dit waor 't begin van de Sjpaanse periode veur Breusel. D'r kaom noe eine tied van godsdeensoorloge, de Tachtigjaorige oorlog; 't waor gedoon mèt de bleujtied van Breusel.
In augustus 1695 woort Breusel door de Franse troepe van De Villeroi gebombardeerd. De Groate Mert en e groat deil van de sjtad woorte verwoes door de brand. De Mert woort daonao weer opgeboewd in baroksjtiel.
In 1789 vóng de zoagenaamde Brabantse revolutie plaatsj tege keizer Jozef II, meh de onafhankelikheid heel neet lang sjtand. Tösje 1794 en 1815 waor Belsj Frans gebied. Vanaaf 1815 kaom 't Belsj bie Nederland, ónder Willem I. In de nach van 24 op 25 augustus 1830 brook in Breusel de revolutie oet. Nao de onafhankelikheid kaome d'r väöl Franse en Wale in Breusel wone. Tot daen tied waor Breusel 'n Brabantse en Nederlandstalige sjtad gewaes. Waalse ambtenaere oet de provincies woorte aangetrokke um de administratie van Belsj te bemanne. 't Nederlands woort verbanne oet alle insjtèllinge en oet 't besjtuur.
In de neugetiènde ièw kènde Breusel 'n sjterke industrieel óntwikkeling. Onder Leopold II woorte versjillende prestigieus geboewe opgetrokke. Ouch parke en lane woorte aangelag. De sjtad greujde en ouch 't aandeil Franstalige woort groater.
In de Ièrsjte waereldoorlog woort Breusel door de Pruusje bezat. 't Vlaams activisme kaom in d'n oorlog miè op, meh nao d'n oorlog kaom d'r dan weer ein groate tegereactie in de Franse media. In 1935 woort de waereldtentoansjtèlling gehouwte op de Heizel.
In de Twiède waereldoorlog woort Belsj bezat door de Nazi-troepe. De sjtad woort in september 1944 bevriejd door de geallieerde. In 1958 woort opnuujts de waereldtentoansjtèlling in Breusel gehouwte. De "Expo 58" waor e groat succes en Breusel heel dao ein van zien bekèndste attracties, 't Atomium, aan euver.
George W. Bush
Leve tot 2000
Bush woort gebore in Connecticut meh greujde op in Texas, es tèlg in 'n rieke femilie. Vaan 1964 tot 1968 studeerde heer aon de Yale-universiteit, boe heer neet door zien prestaties meh wel door zien talent in communicatie opveel. Nao zien studie gong heer in 't leger es reservis; heer woort neet nao Viëtnam oetgezoonde. Dit woort later, in 2004, door de Democratische Partij tege häöm gebroek.
Brussel
Gesjiedenis
In de jaore 60 van de twintigste ièw woort Breusel ein Europese sjtad: d'r woorte allerlei Europese insjtèllinge gevestig, woa-ónder de Europese Commissie en de Raod van de Europese Unie.
Jackson Pollock
Jackson Pollock (28 januari 1912 - 11 augustus 1956) waor 'ne belangrieke Amerikaanse kunssjilder. Me rekent häöm tot de sjtielrichting action painting en tot 't abstrak expressionisme.
Brussel
Gesjiedenis
Op 22 mièrt 2016 woort de sjtad opgesjrik door twiè groate aansjlaeg.
George W. Bush
Leve tot 2000
Nao zien iervol ontslag in 1973 studeerde heer twie jaor aon Harvard Business School. Nao zien aofstudere in 1975 woort heer veurnaomelek bekind es 'ne playboy; wie heer ziech later kandidaad stèlde veur de verkezinge woorte väöl sjandale oet deen tied opgerakeld. In 1977 trojde heer. Zie leve naom 'n oonverwachte drej wie heer ziech in 1986 bekierde tot 't Methodisme en heer 'ne strènge christen woort.
Nao vaanaof 1977 in 't bedriefsleve te höbbe gewèrk leet heer ziech in 1995 keze tot gouverneur vaan Texas. Es gouverneur veel heer op door zien conservatief beleid: e recooraontal doedstraffe woorte oetgeveerdeg en de wette tege alcohol en drugs woorte aongesjèrp. Critici stèlle tot dees wette tamelek contra-productief gewèrk höbbe. Zien populariteit bij de Texane waor evels groet.
Jackson Pollock
Pollock woort gebore in Cody in de sjtaot Wyoming en greujde op in Arizona. In 1923 bezoch hae 'n indianereservaat en zoog hae de kuns van de indiane, die väöl indruk op häöm maakde en woavan hae motieve in zien werk zou opnumme. Hae sjtudeerde aan de Manual Arts High School in Los Angeles. In 1929 verhuusde hae nao New York, woa hae góng sjtudere aan de Art Students’ League ónder Thomas Hart Benton. Pollocks vreug werke sjtonge ónder invlood van de naturalistisch wèrkende Benton en de Mexicaanse muraliste David Alfaro Siqueiros en Diego Rivera. Hae begoes ziech èvvel ouch te intersere veur Europese sjtruiminge wie kubisme en surrealisme, die ouch invlood op zien sjtiel zouwe kriege. Ouch 't werk van Pablo Picasso inspireerde häöm.
Ophaove (Leudaal)
Ophaove is e betrèkkelik groeat gehuch bie Rogkel en Naer inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk t'n oeaste van Rogkel, richting Naer. In 't naorde wuuertj Ophaove begrens door Brumholt, in 't oeaste door versjillige klein gehuchte die ónger Naer valle, in 't zuje door e bósgebied richting Nunem en in 't wèste door Mortel.
George W. Bush
Regering
Oonmiddellik begós heer mèt taksverlaoginge veur de hoegste inkoumes, e veurnaam punt in zie programma. 't Verwèrpe vaan 't Tractaat vaan Kyoto kaom häöm op groete kritiek oet Europa te stoon. Zie presidentssjap veranderde radicaal wie op 11 september 2001 de fundamentalistische Moslim-terreurgroop Al-Qaedah suïcied-attentate tege de VS riechde. Heer zoch samewèrking mèt bekans alle len ter wereld veur dit terrorisme te bestrije en begós 'nen oorlog tegen Afghanistan, boe 't Talibân-rezjiem oonderdak bood aon Al-Qaedah-terroriste. 't Verdrieve vaan de Talibân waor neet te zwoer, daankzie hölp vaan Afghaanse rebelle, meh Al-Qaedah-leier Usâmah bin Lâdin te vinde bleek oonmeugelek.
Rijen
Rijen is de groetste plaots vaan de Nederlandse gemeinte Gilze en Rijen. Ouch bevind zich hei 't raodhoes. Rijen ligk ten noorde vaan de A58, tösse Breda en Tilburg. Umligkende plaotse zien Dorst, Dongen en Oosterhout. 't Ligk bij de Boswachterij Dorst.
Waterpoomp
'n Waterpoomp is 'n apparaat um groondwater nao baove te poompe. De poompe waore gemakt va geetiezer en sjtamme oet d'r tied dat 't nog gèng waterleiding how. In väöl dörper zint pómpe bewaard gebleve, meh meistal neet miè in gebroek. In Landsrade bie Gulpe bevingk ziech 'n pómpinstallatie, die tot 65 maeter deep 't water ophaolt.
Rijen
De bebouwde kóm vaan Rijen is circa 450 hektaar groet en tèlt ruim 16.490 inwoeners (2015). 't Hart, mèt raodhoes en winkelcentrum, ligk roondum de Hoofdstraat.
Lötterao
Lötterao (Nederlands Lutterade) is 'n buurtsjap in de veurmalige Nederlands-Limburgse gemeinte Gelaen, die momenteel op hör beurt sins 2001 beheuërt tot de gemeinte Zitterd-Gelaen. De naam Lötterao beteikent klein rao; ein rao is ‘n ontginning van ‘n bosj. De wiek is óntsjtange oet ‘t veurmalig buurtsjap Lötterao, dat same mèt de anger buurtsjappe Kraonkel, Awt-Gelaen, Sjpaans Nirbik en Danike de gemeinte Gelaen vormde. Sins 1840 maakde Lötterao deil oet van de kirkparochie Lötterao-Kraonkel.
George W. Bush
Regering
In 2003 veel heer Irak binne. Dezen oorlog steit bekind es de Twiede of Derde Golfoorlog. Veur dezen oorlog, dee begonne woort umtot me Saddâm Hussayn verdach vaan 't bezitte vaan chemische wapes en 't höbbe vaan ban mèt Al-Qaeda, kraog heer väöl minder steun es veur zien acties in Afghanistan, umtot neet edereine - terech, bleek later - euvertuig waor van zie geliek. Tege de verwachtinge vaan väöl sceptici in waor dees actie militair succesvol, allewel tot 't sinds de val vaan Hussayn hendeg oonrösteg is in 't laand.
In zien binnelandse polletiek vèlt dudelek 'n conservatief lien te zeen. 't Budzjet veur defensie beslaot ein zesde vaan 't totaal budzjet (naoventrint eveväöl es oonder de Kawwen Oorlog). Recentelek heet heer geperbeerd 't homo-houwelek te verbeje, en in zien inaugureel reej vaan 2005 maakde heer zien planne veur 'n Ownership Society, 'n gemeinsjap boe-in börgers mèt aondeilehandel in häör pensioen mote goon veurzien, bekind.
Ophaove (Leudaal)
Ophaove ligk t'n naorde vanne Zelsterbaek. De volgendje waeg ligken in Ophaove: Ophaove, Sterrebóswaeg (deils), Leudaalwaeg en Julkeswaeg.
Lötterao
Lötterao is gelège ten zuide van Zitterd aan de sjpaorlien Zitterd-Mesjtreech. De sjtasie van Gelaen ligk in dees buurt en hèt Gelaen-Lötterao (Geleen-Lutterade).
Ophaove (Leudaal)
't Gehuch Lentert of Leistert (tössen Ophaoven en Mortel) wuuertj allewiel ouch Ophaove geneump. Ouch 't gehuch Geispert ligk deils in Ophaove, meh 't grótste deil ligk in Mortel.
Lötterao
Gesjiedenis
In de 18e en 19e eëuw waas Lötterao naeve de landjbouw bekènd om zien klein industrie, zwoaes laerloajerieje, sjpijkerindustrie, sjmidse enz. De koms van de Sjaatsmien Maurits, die in 1926 in gebruuk woort genóme en later oetgreujde tot de groatste mien in Europa, haet verregaonde gevolge gehad veur Lötterao. Op heur hoagtepunt leverde de mien werk aan zwoa'n 16.000 mienwirkers. Ein deil van ‘t dörp en de parochiekirk moosjte wieke veur de mien en ‘t dörp greujde in ijltempo oet tot ein sjtad. De aope ruimtes tösje de diverse buurtsjappe Lötterao, Kraonkel en Awt-Gelaen woorte gans opgevöld mèt woningbouw ten behoeve van de mienwirkers, die van her en der kaome om in de mien te wirke en later in de Chemische Industrie van DSM. Lötterao woort ‘t centrum van de gemeinte Gelaen.
Aruba
Aruba is 'n eiland in de Caribische Zie, en e land binne 't Keuninkriek vaan de Nederlen, conform 't Statuut vaan 't Keuninkriek der Nederlen. Aruba ligk oostelek vaan Curaçao en noordelek vaan Paraguaná, Venezuela. Hoofstad is Oranjestad. Aruba is 'n eiland mèt wieneg reliëf en brei stren, die väölvöldeg gebruuk weure veur toerisme. Aruba sjeide ziech in 1986 vaan de Nederlandse Antille aof en heet sinsdeen 'ne status aparte.
Bhutan
Bhutan is e land in 't Himalaya-gebergde, ingeklemp tösse China en India. Hoofstad is Thimpu, wijer ligke dao nog stei wie Tongsa en Sandrup Jongkhar. Väöl vaan de stei in Bhutan zie nao westerse begrippe neet mie es dörper, veural in 't noorde, woe de hoegste berg ligke. De hoegste piek is Kula Kangri op 7553 meter. In 't zuie is 't land bosriek en vol mèt reviere, die nao de Indiase Brahmaputra struime.
Lötterao
Gesjiedenis
In de mien woort zwaogenaamde vètkwoal óntgónne, dae oetermaote gesjik waas veur verwirking tot lichgaas en veur gebruuk veur chemische doeleinde. De cokesfabrieke koosjte ein groat deil van Nederland veurzeen van lichgaas veur hoeshoudelik gebruuk. Hieveur woort in Lötterao de groatste gaashouwer van Europa geboewd. Nog veur de aorlog begoosj de óntwikkeling van de Chemische bedrieve door de Staatsmijnen in Limburg, later kortweg DSM geneump. Es iësjte óntsjtóng ‘t SBB (Stikstof Bindingsbedrijf) veur de productie van kunsmès en nylons, later woort de locatie Kunststoffen te Beek hieaan toegevoog. Dees laetste bedrieve woorte aenige jaore geleeje verkoch aan ‘t Saoudi-Arabische bedrief Sabic. Bie häör 100-jaorig besjtaon in 2002 kreeg DSM ‘t predicaat Koninklik. ‘T industriecomplex bie Gelaen en Baek heisj tegewoordig Chemelot.
Ónger de Tweide Waereldaorlog woort op 5 oktoaber 1942 abusievelik ein deil van Lötterao door de Engelsje gebómbardeerd. Hiebie vole 83 doaje te betreure.
Bouillon (sjtad)
thumb|Locatie va Bouillon in Luxemburg. Bouillon is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Neufchâteau. Op 'n oppervlakde va 149,04 km² wonne 5.413 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 36 minse per km².
Tippelder
thumb|right|Vakwerkboerderi-j i Tippelder Tippelder (Nederlands: Diependal) is e gehucht van Ieëpe in 't heuvelland van Zuid-Limburg in de gemingte Gulpe-Wittem. 't gehucht is gelaege in 'n dal an de voot van d'r Óndersjte bösj aan 'ne waeg dae in 'ne groete boch lupt tösje de Plaat en Terziet. Dik genog wet 't es 'n deel va Terziet besjouwd. Versjpreid aan de Diependalse waeg lient 'n 15 häöf en hoezer, oe-in óngevaer 40 luuj wonne. D'r naam kump va deep dal.
Lötterao
Gesjiedenis
Toen in 1965 door de Minister van Economische Zaken Joop den Uyl names de Nederlandse regering bekènd maakde dat de Sjtaatsmien Maurits zou wère gesjlaote, haej dat veur de jóng gemeinte Gelaen enorm naodaelige gevolge. De óntwikkeling van de gemeinte, die zich veurhèr zoa sjnel óntwikkelde, sjtokde enorm. De Maurits woort in 1967 gesjlaote, de sjachte woorte gedempt en ein aantal industriële geboewe woorte vervolges gesjloopt.
Bhutan
Bestuurleke indeiling
Bhutan is ingedeild in 20 distrikte.
Aruba
Demografie
Aruba weurt veurnaomelek bevolk door mulatte en creole, die aofstammelinge zien vaan Afrikaanse slaove. Aanders es op Curaçao heet de bevolking e sterk Indiaans elemint, wat door de oorsprunkeleke bewoeners, de Arowakke dringebrach is. 'n Klein minderheid vaan de bevolking is Europees dewijl de eilen relatief väöl immigrante vaan oet de res vaan 't Caribisch gebeed höbbe. 82% vaan de bevolking is Roems-katheliek, 8% is protestants. De volkstaol, 't Papiaments, is sinds 2004 ouch 'n officieel taol, neve 't Nederlands.
Wiesvrouw
In 't oaste van Limburg zaet/zag me ouch hebamme, zjuus wie óp 't Duutsj. Ouch de naam witte wiever in de volksverhaole verwies nao wies (in de beteikenis van versjtendige, inziech höbbende) vrouwe.
Rusyn
't Rusyn (Roeteens) is e meenderheidstaol in Oos-Europa, die in twie dialekgrope oetereinvèlt: 't Roeteens (in de Karpate) en 't Rusnak (in Servië). Roeteens is evels (ouch) de naom vaan 'n oetgestorve taol die de voorawwer vaan 't Witrössisch, 't Oekraïens en 't Rusyn waor. 't Is 'n Oosslavische taol en èng verwant mèt 't Oekraïens; in de Oekraïne weurt de taol dèks es Oekraïens dialek besjouwd. E klein miljoen minse spreke de taol nog. Recèntelek is de taol in Slowakije es meenderheidstaol erkind.
Karreveld
't Karreveld is e klein gehuch bie Rogkel inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk t'n naorde van Rogkel, richting De Heibloom. In 't naorde wuuertj 't Karreveld begrens door De Heibloom, in 't oeaste door Sjaopsbrögk, in 't zuje door Asbrook en in 't wèste door De Heibloom, Caluna en Hollander.
Wiesvrouw
De wiesvrouw deeg vreuger bie de katholieke sóms de noadduip (de gièduip) es 't leve van 't pasgebore kind in gevaor waor.
Aruba
Demografie
Aruba is in verglieking mèt de naoberlen e riek en welvarend land.
Lötterao
Gesjiedenis
In de hoagtiedaag van de mienindustrie bleujde ouch ein intensief sjportlaeve op, gesjtimuleerd door ‘t bedrief. De amateur voetbalclub Maurits, geneump nao de mien, maakde landelik furore same mèt anger amateurclubs oet de mienregio's. In ‘t centrum van Lötterao woort ein modern voetbalsjtadion geboewd, wo de mienwirkers 's zóndigs nao hun favoriete club koosjte gaon kieke. ’t Koosj neet lang oetblieve of de roop nao betaald voetbal haej tot gevolg dat ein echte profclub woort opgerich, Fortuna '54, die in ‘t sjtadion häör wedsjtriede ging sjpele. Nao ‘t sloete van de mien ginge ouch de aspiraties van Fortuna '54 teloor en woort de club door financiële perikele gedwónge tot ein fusie mèt Sittardia, ein anger profclub oet ‘t naburige Zitterd, en óntsjtong Fortuna Sittard. ‘t sjtadion in Gelaen woort gesjloop en besjtömd veur woningboew.
1677
1674 - 1675 - 1676 - 1677 - 1678 - 1679 - 1680
Autoritèèt
De term autoritèèt is aafgeleid van 't Latiense auctoritas dat gezag, garantie, machtiging en autoritèèt betekent. 't Latiense waoërd auctor dat èèges handele betekent, en oeë ooch acteur van is aafgeleid, is d'r aan verwaant. 't Concept wert väöral truukvoonde in polletiek, sociologisch, weitesjappelèk en moreel verbaand.
Dentaal
Dentaal oetspraoke zeen in 't Limbörgs betrèkkelik zeldjzaam, al kómme ze waal veur.
Wiyot
Wiyot kan verwieze nao:
Volksgeluif
Volksgeluif ies 't geluive in persone, dere of ander soort wezes die veurkómme in
Aruba
Historie
left|thumb|Oranjestad Aruba woort bij 't ierste contak mèt Europeane door de Arowakke bewoend. De Spanjaarde claimde 't eiland in 1499 en dwónge de bewoeners tot slaovewerk in de koperkojle op Hispaniola. Wie die oetgepöt waore stoont me de Indiane touw nao 't eiland trök te kiere. In 1636 kaom 't eiland aon de Nederlen; umtot de groond zoe erm waor kós me dao evels gein groetsjaolege plantazjes aonlègke en hiersde op Aruba gans ander situaties es op Curaçao. In de negentiende iew hiersde op Aruba 'ne goudkoorts.
Motte
thumb|left|250px|Mottekesjtieël va [[Lömmerich]]
Identitèèt
Identitèèt betekent èènhèèd va waeze, gaans överèènsjtèmme, perzuuënsgeliekhèèd.
Volksgeluif
Biegeluif ies 't geluive aan de bovenatuurlike wèrkinge van allerlei veurwerpe, handelinge, sjpreuke en zake.
Blade Runner 2049
Blade Runner 2049 is 'ne film oet 2017.
Motte
thumb|200px|Donjon va Sjtein óp 'n motte 'n Motte is 'ne, kunsmatig opgeworpe, heuvel, dae dik oet twieë dele besjteet: 'ne opperhaof, oeëop 'ne donjon of versjtaerkde taoëre sjteet en 'ne neerhaof, dae bewond waoërt en oeëop dik 'n kapel, later dik 'n kèrk geboewd waoërt. D'r opperhof how örsj alling militaer doele mae kreeg later soms och 'n residentiele functie. Da waoërt 'n donjon oetgeboewd töt e kesjtieël of d'r waoërt e kestieël naeve geboewd. 'n Motte oet twieë dele vindt me in Aoke, d'r opperhof oeë op 't palies, d'r Palts, 't huidige sjtadshoes en d'r deper gelaege neerhof, oeë op de Paltskapel (d'r Dom) geboewd is. Op väöl klinger sjaal is zoe'n twiedelige motte och in 't centrum va Seent-Maeëte in Voere te veende. Op d'r opperhof sjteet dao noe 'n boerderiej, noe nog D'r Hoof geneumd, mae in de wèj zeunt reste van 'n aower geboew te vinge en 'n tracée van 'n grach. Op d'r deper gelaege neerhof sjteet de kèrk. In Kaesing sjteet de Martinuskèrk óp d'r neerhof, in d'r opperhof zeunt reste van 'n burcht voonde.
Mottekesjtieële
In Kessel (Keverberg), Sjtein en Lömmerich vindt me nog kestieële of reste daovan óp 'n motte. Ooch in Brustum bie S'n Truje vindt me nog de helft van de motteburcht van de grave va Loeën.
Karel Dorren
Karel Dorren (1896-1988) waor 'ne diechter in 't Valkebergs en Nederlands. Van zien vak waor hae ónderwiezer. Hae waor o.a. levesgezel van de Valkebergse diechteres Anneke Cobbenhagen. Ouch waor hae de groatvader van Nanne Dorren, die De duivel groef een paradijs sjreef (2005), 'n book euver de mergelaafgravinge op 't Rooth, achter Sub; van Gaston Dorren, dae o.a. Nieuwe tongen (1999), Lingua (2017) en Babel (2019) sjreef, en van Charles Vergeer, dae 'n groat aantal beuk sjreef, o.a. euver Friedrich Nietzsche, Arthur van Schendel en Jezus van Nazareth. In dae zin waor Karel Dorren de sjtamvader van 'n gans sjrieversgesjlach.
Identitèèt
Me makt 'n oondersjèèd in perzuuënsidentitèèt, sociaal identitèèt, genetische identitèèt, kultureel identitèèt, nationaal of regionaal identitèèt en pan-europese identitèèt.
Krejje
Krejje of kake is de generieke naom veur alle veugel oet 't geslach Corvus, vaan de femilie Krejechtege en de orde Zaankveugel. De soorte apaart weure mèt versjèllende naome beneump. In de Limburge kómme hoegstes vief soorte veur: De zwarte krej, de rook en 't däölke es breujveugel, de boonte krej es wintergas en de raof es daolgas (mèt planne veur herintroductie en meugelekheid tot rekolonisatie).
Lös
Lös is 't verlange 'n beheufdje te bevraejige. Döks wuuertj 't in bepirkdje zin gebroek veur 't verlange nao seksualiteit. Wen de lös betrèkking haet op get anges wuuertj 't waord wo 't euver geitj döks daoveur geplaats, wie aetlös, wirklös en zo wiejer. In 't Duutsj mèntj 't waord "Lust" ouch zoget wie "örges hieël väöl zin veur höbbe"; in 't Limbörgs kan 't ouch in die meining waere gebroek, meh det kump neet hieël väöl veur.
Andieve mèt krebkes
Ingrediaente
Sjöl de erpele en sjniej ze in twieë of veer, al gelang nao de diekde. Kaoëk ze mèt water en zaot gaar. Waesj en sjniej de andieve in reepkes. Bak de sjpekskes in de bótter knapperig broen en sjöd an 't lètste 'ne fleenke sjäöet aedsje d'r óp. Kaoëk de andieve bie de gaar erpel effe mèt en sjöd de erpel mèt de greunte aaf. Doeg get bótter in d'r erpelskaeëtel en sjöd de erpel en andieve d'r óp. Prak alles mèt d'r sjtamper fie en doeg get mèlk d'r bie es 't geheel te druuëg is. Sjöd get water bie de krebkes en sjöd de saos plus krebkes bie de andieve-puree. Reur 't gehieël flót ónderèè.
Blade Runner 2049
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan actie, dramafilms, mystery (mysterie), sciencefiction (of Sci-Fi), thriller.
Karel Dorren
sjtäölke
"He medam woa höbt geer Juupke? gaef 't druubelke toch hie meh wie ouch de gaste keke, 't kinneke waor neet debie. Juupke, Juupke! Himmelsakker Och, nónk Joasep, lopt toch, gank Juupke dae ies blieve liegke bie de Beeldsjes op de bank!"
oet D'n duip, Rierank 1992
Blade Runner 2049
De film woort geregisseerd door Denis Villeneuve en heet 'nen doer vaan 164 menute.
Krejje
Kinmerke
De krejje zien relatief groete veugel - nao de lierveugel de groetste vaan de zaankveugel - mèt e veurnaomelek zwart kleid. De meiste soorte höbbe e groet verspreijingsgebeed, wat ze te daanke höbbe aon hun wieneg selectief dieet: krejje ete vaan alles, zoewel insekte en ander klein bieste es vröchte en ouch aofval. Dit maak ze, zjus wie de liesters en de miewe, wieneg geveuleg veur sjaarsde of milieuvervouling. De familieleje zien euver de ganse wereld te vinde.
Twents
Publicaties
Dao is 't ein en aander in de Twentse taol gepubliceerd, veural vertaolinge vaan stripverhaole en aander populair werke.
Lös
'ne Vergaornaam veure versjillige vörm van lös is lösgeveules, wobie ónlös d'n taengenhenger is. Lös is trögk te vinjen inne litteratuur en weitesjap. Zoea haet Sigmund Freud in 't jaor 1905 gesjreven euver seksueel lösgedraag bie kinjer.
Identitèèt
'n Identitèèt wert dör aander, vanoet 'ne welbepaalde invalshook, an groepe luuj toegekaant. 'ne Individuele miensj sjtèèt 't vrie öm zichèèges in zoe'n toegedicht beeld waal of neet te herkenne.
Jackson Pollock
Zien ièrsjte solo-tentoansjtèlling mèt veural surrealitisch georiënteerd werk woort in 1943 georganiseerd mèt sjteun van Peggy Guggenheim. In 1944 trouwde Pollock mèt Lee Krasner. Zie gónge same wone in The Springs (East Hampton). Zien vrouw góng wèrke, zoadat Pollock ziech op zien sjilderieje koes concentrere. Hae begoes vanaaf 1946 groate werke te make woabie hae 't dook op de grónd lag en mèt action painting-technieke de verf op 't dook goajde en leet drupe en 't daonao bewèrkde mèt bieveurbeeld sjtekker en metser. 't Óntsjtoonsproces van 't kunswerk waor daobie van groat belang, wie bie alle kunstenaersj oet de action painting. Vanwege zien meneer van wèrke kreeg hae de bienaam "Jack the Dripper".
Identitèèt
Limburgse identitèèt
De Limburgse identitèèt wert dör väöl Limburgers es e gegaeve ervare. Aander besjoewe 't es 'n constructie. Jóng luuj ervare zichèges neet es luuj mèt èng identitèèt en dörbraeëke óp 'n natuurleke meneer 't idee dat taal get mèt identitèèt te make zów ha. Zoe sjtudere ze in 't Ingelsj, kalle Fraans mèt bure, sms-se in 't Plat en gebroeke 't Nederlands en 't Duutsj in hun contacte mèt medesjtudaente van de Universiteet van Mestreech.
Waterpoomp
Wilhelmus van Gulpen, d'r pap va Philippe van Gulpen waor 'ne poompemaeëker. thumb|left|Ouw geetiezere waterpómp op 't kèrkplein van [[Julémont ]]
Katwijks
Oonder Katwijks (eige naom Katteks) weurt 't Zuid-Hollands dialek vaan Katwijk aan Zee, gemeinte Katwijk, verstande. 't Geit um e zier conservatief dialek, wat hendeg versjèlt vaan de dialekte oet 't achterland (inclusief Katwijk a/d Rijn) meh wel hiel väöl gemein heet mèt 't Noordwijks en in minder maote ander Hollandse vèssersdialekte: 't Schevenings, Zandvoorts en Egmonds. Vaan al dees dialekte hèlt 't Katwijks ziech in dezen tied 't bèste stoonde. Veur sprekers vaan de standaardtaol of vaan de dialekte in 't achterland is 't neet zoemer te volge.
Paul van Loon
Paul van Loon (Gelaen, 17 april 1955) is ènne Nederlandse sjriever van kènjerbeuk. Hae wol oarsprónkelik illustrator waeren en leërde hieveur taekene aan de Kunsakademie. Mèr bie 't taekene van plaetjes begoosj hae sjteeds mieë ouch verhäölkes hiebie te sjrieve. Zoa woort hae dan ouch nog langzaam mèr zeker naam es sjriever. Hae haet ouch ènnige CD's oetgebrach, meistal in combinatie mèt 'n book. ’T groatste deil van zien beuk zint griezelverhaole.
Zien bekèndste beuk gaon euver Dolfje Weerwolfje en de reeks De griezelbus, wovan ouch ènne musical en 'n film zint gemaak.
Van Loon is getrouwd mèt Hadjidja en haet ‘n dochter, Manisha.
Op zaoterdig 23 fibberwari 2008 is hae in Burgers' Zoo in Arnhem óngersjeije en beneump tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. Van Loon zit al 25 jaor in 't vak en hae haet meë dan 90 beuk gesjreve.
In juni 2009 wón Paul van Loon veur de 10e kieër de "Prijs van de Nederlandse Kinderjury".
Leopolsbörch
Léopolsbörch of ouch waal  't Kamp (Hollese naom: Leopoldsburg) is 'n dörp en gemeint in Bèlsj Limburg. De gemeint haet mie es 14.000 inwoener.
Jackson Pollock
Pollocks werke van nao 1951 zint duusterder van kleur; dèks gebruukde hae allein zjwart. Ouch begoes hae weer figuratief elemente in zie werk te gebruke. D'r waor väöl vraog nao zien werk, meh de druk hievan maakde dat hae ummer miè alcohol góng drinke.