cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Partij van de Arbeid (Nederland)
D'n allewijle partijveurzitter vaan de PvdA is Esther-Mirjam Sent. Fractieleier vaan d'n Twiede Kamer, zoe-ouch partijleier is Attje Kuiken. In d'n T Fractieleier vaan d'n Ierste Kamer is Mei Li Vos. De partij heet ouch 'nen delegatieleier in 't Europees Parlemint: Agnes Jongerius.
De zetele in dees drei mandaote zien es volg verdeild veur de PvdA: ze heet 9 vaan de 150 zetele in d'n Twiede Kamer, 7 vaan de 75 in d'n Ierste Kamer en 6 vaan de 29 'Nederlandse' zetele in 't Europees Parlemint. In de EU maak zie wijers deil oet vaan de Europese fractie Progressief Alliantie vaan Socialiste en Democrate geleid door d'n Spanjaard Iratxe García – dees fractie heet 145 vaan de 705 Europese, dus alle zetele in 't Europees Parlemint.
Liberalerna
De Liberalerna (L) (Limbörgs: Liberale Voukspartie), toet 2015 de Folkpartiet liberalerna (meistes kórtewaeg Folkpartiet geneump), is 'n sociaal-liberaal Zweedse politische partie mit 28 zaetelen inne Riksdag, 't Zweeds parlemènt. De partie maak deil oet vanne Allians för Sverige, 't blok vanne neet-socialistische partieje die saer 2006 Zwede regere. Saer 2007 is de partieveurzitter Jan Björklund.
De partie krieg de meiste stumme veural van luuj die óngere middeklas valle.
North Carolina
thumb|right|125px|Veendel vaan North Carolina thumb|right|500px|North Carolina en de res vaan Amerika North Carolina is 'ne staot in de VS. De aofkorting is NC. De hoofstad is Raleigh.
Geografie
North Carolina heet 'n oppervlak vaan 139.509 km² (9,5% water), en heet 8.541.221 inwoeners (63,80/km²).
Maubert-Fontaine
Maubert-Fontaine ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 1.033 luuj op 'n oppervlaak van 10,33 veerkante kilometer en daomèt goof 10,33 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -0,22% de jaor.
Damme
Damme is 'n stad in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, in 't arrondissemint Brugge, aon de grens mèt Oos-Vlaandere en Nederland. Damme heet 'n oppervlak vaan 89,52 km² en had op 1 januari 2008 10.875 inwoeners. Damme is 'n plaots mèt e sterk historisch karakter en is geleef es toeristisch doel.
Deilgemeintes
Damme besteit oet zeve deilgemeintes; binne de deilgemeinte Moerkerke ligk ouch nog 'nen aandere kern. Mèt 'n oppervlak vaan 11,61 km² en 745 inwoeners (in 2004) is Damme zelf lang neet de groetste deilgemeinte: Moerkerke en zeker Sijsele zien väöl groeter.
Ligking
Damme ligk aon de Damse Vaart, 'n vaart (kenaal) wat noordwaarts vaan Brugge nao Sluis löp. De vaart weurt allewijl väöl veur toeriste gebruuk, die op de boot vaan Damme nao Brugge kinne. Kort bove Damme snijt ze ziech mèt de Leopoldsvaart, die vaan oos nao wes löp. Damme ligk te midde vaan vlaak polderland en is daodoor geleef bij fietsers.
Bezeensweerdeg
Damme gelt es 'n toeristisch hendeg intersante plaots; haos alle gebouwe in 't stedsje höbbe de status vaan monumint (in 't Belsj: oonreurend erfgood). De belaankriekste en de bekindste monuminte zien 't gotisch raodhoes aon de merret (mèt kerriljóng vaan 39 klokke) en de Slevrouwekèrk, 'n hallekèrk mèt stompen torie (ouch gotisch). Wijer genete de statu veur Jacob van Maerlant (veur 't raodhoes) en 't Uilenspiegelmuseum bekindheid.
Historie
Damme, toen Hontdamme, woort gestiech in 1168 wie dao 'nen dam woort gelag tege 't water vaan 't Zwin. Dit water waor ieder in de twelfden iew oontstande door euverstruiminge en booj noe Brugge de gelegeheid ziech tot 'n groete handelsmetropool te oontwikkele. Me neumde 't Zwin ouch wel Honte, zjus wie zwin wèlt dit zoeväöl zègke wie zandereg water. Daomèt is dus d'n awwe naom Hontdamme verklaord. Damme woort gestiech door de Vlaamse graof Filip vaan d'n Elzas en huurt daomèt zjus wie väöl Vlaamse stedsjes tot de plaotse die speciaol veur de handel gestiech zien (wie ouch Grevelinge, Mardijk, Duinkerke, Nieuwpoort en Biervliet). Stadsrech volgde al roond 1180. In Damme woorte groete koggesjeper euvergelaoje op kleinder sjeepkes die tot in Brugge zelf vore. In d'n daartienden iew graofde me vaanaof Gent de Lieve nao Damme (dit kenaal is intösse gooddeils gedemp).
Nao d'n daartienden iew verzande 't Zwin, zoetot Damme zien economische beteikenis en veurspood snel verloor. Stedsjes wie Monnikenrede, Hoeke, Sint-Anna-ter-Muiden en Sluis, die korter bij de zie laoge, kaome noe op; Sluis naom tenslotte de positie vaan Damme euver. In de iewe daonao had de stad wel beteikenis en garnizoensplaots, door zien strategische ligking kort bij de grens, meh wijer kaom 't compleet tot verval. Bij 't oontstoon vaan de Vlaamse beweging en de greujende interesse veur 't Vlaams verleie in de negentienden iew naom ouch de belaankstèlling veur Damme weer touw.
In 1977 woort de gemeinte Damme oetgebreid mèt de opgeheve gemeintes Oostkerke, Moerkerke en Sijsele. Moerkerke had ieder in 1971 al de gemeintes Hoeke en Lapscheure geannexeerd, die noe tot Damse deilgemeintes woorte. Ouch Vivenkapelle, tot daan touw deil vaan Sint-Kruis, kaom in 1977 es deilgemeinte bij Damme (Sint-Kruis zelf woort bij Brugge geveug).
Deville
Deville ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groat Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 1.041 inweunersj, die Devillois (mannelik) en Devilloises (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 7,83 km2 groat. Dao woonde dus zoan 133 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Bogny-sur-Meuse, wat waer deil oetmaak van 't arrendissement van Charleville-Mézières. Wier liegk 't op 'n huègte van 127-401 meter.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Waals gekald, wie dat ouch weurt gekald in 't groats gedeilte van de Belsj Ardenne. Ze ies ein van de wieneg Waalstalig pläötskes in Frankriek. In 't groatse gedeilte van de Franse Ardenne weurt van oarsjprong neet Waals mer Champenois gekald.
Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Doead
De doead is 't ènj van 't laeve van 'n organisme. Alle biologische functies van 't laevendj waeze sjeien oet, worónger 't verstandj enne zintuge. 't Gebroekelik teike vanne doead is det 't hert oetsjèdj mit kloppen en neet mieër aangezatj kan waere. Dit kan door versjillige oearzake kómme. Alle laevendje waezes höbben 'n bepirkdje laevesdoer en stèrven oetènjelik ouch allemaol. Wen e laeve störf, greutj 't ouch neet mieë.
Van laevendje waeze die zeen gestórve wuuertj gewuuenlik gezag det die doead zeen. De doead van luuj wuuertj döks óngerzóch veure oearzaak te achterhaole, in 't geval van misdaod (wie maord) of 'n gekrenkdje die eventueel nag anger luuj kan laote stèrve. Róndje 150.000 luuj stèrve weltwied ederen daag. Zoeaget twieëderdje van dees luuj stèrve vanwaenge de laeftied. Boeten 't fysieke lief geluive sómmige luuj ouch det luuj 'n zieël höbben en det dees doorgeitj zónger 't lief (laeve nao de doead), in 'n anger lief kruup (reïncarnatie) or oetsjèdj mit bestaon (annihilationisme). Religies höbbe versjillige visies hie-euver. Väöl culture höbben häör eige gebroeken en rituelen ómme doeaj luuj te ieëre.
't Ieëre vanne doead
Vanne gewuuendje 'ne gehieëmeldje te ieëre mit behölp van specifieke rituele is 't lestig exak inne prehistorie aan te gaeve wienieë det det próntj is begós. 't Guuef aanwiezinge det de Homo heidelbergensis (dae tösse 600.000 en 400.000 v.Chr. laefdje) d'n ieëste miens woor dae de gehieëmeldje bezörgdje. 't Guuef miensjelike begraafplaatse van zoeaget 130.000 jaor ('t Paleolithicum of d'n Aje Steintied) aad wovan euvertugendj is beweze det daegene dae de begraefenis oetveurdje de gehieëmeldje persoean wól ieëre, beveurbeildj dore hajing van 't lief, 't mitgaeve van veurwirper wie wirktuug en bieësteknäök en 't versiere van 't graaf. Dees suggestie van ritueel bieje begraefenispersesse kan d'rop wieze det dit eine vanne ieëste vörm van religie is.
't Ieëre vanne gehieëmeldje is universeel en euverstieg geografische, cultureel en religieus grenze. De rituele hiebie waere gebroek veur 'ne sociale bandj te creëren inne samelaeving en 'n meneer ómme gehieëmeldje mitte laevendje te verbinje. Dees elemente zeen sterk aanwaezig in väöl religieus rituelen en vörme döks de gróndj van individueel en cultureel identiteit.
Etymologie
't Waord "doead" kump van 't Aadnederlandjse dōd; innen twellefdjen ieëf woort 't veur 't ieës in Limbörg opgeteikendj. Ouch 't waord "sterve" kump oet 't Aadnederlandjs. "Hieëmele" is aevel verwantj aan 't Duutsj himmeln en woort door 't Kölsj ('t Ripuarisch dialek oet Kölle) geïntroduceerdj inne neugetieëndjen ieëf.
Zittert-Gelaen
De gemeinte Zittert-Gelaen (Nederlands: Sittard-Geleen) ligk in de sjmaalste sjtrook van Nederlands Limburg. Dees gemeinte is in 2001 gevörmp oet de samevóging van de gemeintes Zittert, Gelaen en Bor. Op 1 jannewari 2004 hèj Zittert-Gelaen 97.284 inweunesj; daomèt is 't de tweëde gemeinte van Limburg. Börgemeister is Sjaar Cox. (PvdA).
Sjtadsgezich
thumb|200px| St. Petruskerk, Den Tempel Zuug de aparte artikele euver de tweë sjtaej.
Historie
thumb|200px|St. Rosa is de patrones van Zittert. St Rosakapel Kollenberg Zittert Zuug de artikele euver Zittert en Gelaen. Dees tweë sjtaej höbbe 'n zoa versjillende historie dat die neet in ein artikel behanjeld kènne waere.
Kèrne
thumb|200px|Mert Zittert De gemeinte Zittert-Gelaen besjteit oet de volgende sjtaej, dörpe, gehuchte en wieke: (Ze höbbe ouch 'n Limburgstalig plaatsjnaambord.)
Externe link
Website vaan de gemeinte
Bredevoort
frame|Ligking vaan Bredevoort in Gelderland Bredevoort (Achterhooks: Brevoort) is e stedsje in de gemeinte Aalten, in de provincie Gelderland, in d'n Achterhook, en (per 1 januari 2008) 1.525 inwoeners.
Historie
thumb|right|Ingankspoorte Aalterpoort
Stadsrechte veur Bredevoort weure in 1388 door graof Otto I vaan Gelder touwgekind. Tijens d'n Tachtegjäöregen Oorlog weurt de stad väöl belegerd, beveurbeeld in 1597 deur Maurits van Oranje, in 1606 deur Frederik Hendrik en in 1672 deur Bernhard von Galen. Keuningin Beatrix is vrouwe van Bredevoort.
Stadsgeziech
Bekinde monuminte zien de laatgotische Sint Joriskark uit 1316. Vaan de umwalling sjete nog de Grote Grachte. Ander bezeensweerdeghede zien hiere vakwerkhoezer oet de zeventiende iew en windmeule Prins van Oranje. Door de stagnatie in de achtiende iew waore väöl monuminte bewaord gebleve. In de negentiende en twintegste iew leet me die monuminte restaurere.
Grawwert
Mit de Grawwert (Nederlands: Grauwert) kónne twieë dinger bedoeldj waere:
Kastert
Kastert of Castert (zelje Katert) is e klein gehuch inne Nederlandjs-Limbörgse gemèndje Maasgoew. 't Gehuch behuuerdje vreuger toete gemèndje Hael en Panhael. 't Ligk ane Halese Baek. Vreuger loog 't inne midde tösse de gehuchte Houtem en Apebrook, meh det litste gehuch is verzwónje.
De waeg wolangs Kastert ligk hètj de Kastersewaeg; deze löp van Eksate (bie Häör) toet ane Riekswaeg (bie Houtem).
Kommert
Kommert is 'n buurt va Heële bei Welte. 't Vörmt 't zudelig deel van 't plaatsjke Welte en besjteet vuurnamelig oet noakrieëgse wuëninge. De buurt litt t'n oeëste va d'r A76.
Hastings Kamuzu Banda
Dr. Hastings Kamuzu Banda (15 fibberwarie 1898 – 25 november, 1997) waor president en veurmalige dictator van Malawi. Banda is opgegegerujd as inne Presbyteriaan, en hae haet jaore lank in 't Vereineg Keuninkriek gewoend, woe hae ouch 'n opleiding as dokter haet gehad. Toen 'r truukging nao zien geboerteland, 't toenmalige Nyasaland kos 'r zien modertaal Chinyanja neet vloeiend kalle, en hau 'r inne tolk nudig. Hae haet campagne geveurd taege de Central African Federation, die opgeheve is in 1963, en toen haet hae 't landj tot onaafhankelikhied gelied as Malawi.
Op 11 fibberwari 1963 is hae iejsjte minister gewore en president in 1966, toen Malawi tot rippebliek woert oetgerope. In 1971 haet 'r zichzelf tot President for Life beneumd.
Gedoerende zien ein-partie heersjappie haet 'r tenminste 320 meljoen VS dollar aan persoenlike bezittinge vergaard. Hae waor ein van de wienige Afrikaanse hiesjers die diplomatieke beng ongerheeld mit Zuud Afrika gedoerende de apartheid.
Doer zien conservatisme is tillevisie pas in de neugentiger jaore toegelaote in Malawi.
Hae gebroekde zien presidentiële macht om 'n kleiercode in te veure vuur alle burgers van Malawi. Vrouwluui móchte hun dieë neet laote zeen en breuk waore neet toegesjtaon. Vuur mansluui waor lang haor e teike van onenigheid mit 't regime en dus ouch neet toegesjtaon. Ze koste weure opgepak veur 'n gedwonge knipbuurt doer douane of pliesie.
Oeteindelik sjtóng Banda 't toe om in 1994 democratische verkezinge te hawwe, woe 'r mit euvertuging versjlage woerd doer Bakili Muluzi oet 't zude van 't landj.
Banda sjtörf in 1997 in 'n krankehoes in Zuud Afrika.
Lóch
Mit loch wuuertj 't gaasmingsel gemèndj inne ungelste laoge vannen dampkrink.
Samestèlling
De lóch oppe aerd besteitj veur zoeaget 78% oet stikstofgaas en 21% oet zoerstofgaas. Daonaeve (resterendj 1%) bevatj lóch spaore van aedelgase, 'n sterk wusselendje wieväölheid waterdamp (0,7%) en kaolstofgaas, det ouch in wieväölheid sterk kan wussele. Inne boetelóch waas de wieväölheid kaolstofdioxied óngevieër 0,03%, binnen 'n weuning kan dit, wen d'r gestaok of gekaok wuuertj, väöl hoeager zeen. Door hoeager weltwiej concentraties versterk dit gaas 't breujkaseffèk oppe aerd. Saere industrieel revolutie is de concentratie toegenómme van óngevieër 0,03% nao noe bao 0,04% (óngeveer 395 ppmv).
De samestèlling vanne lóch varieertj mitte huuegdje. Ómdet stikstof (massagetal 14) minder waog es zoerstof (massagetal 16) is op groeater huuefdje verhajingsgewies minder zoerstof aanwaezig.
Druueg lóch (die dus weining waterdamp bevatj) is 'nen hieël goje wurmdjeisolater en haet ouch 'n lieëg wurmdjecapaciteit. Daoróm wuuertj druueg lóch gebroek in döbbel glaas veur 't isolere van geboewe.
Internationaol hölptaol
'n Internationaol hölptaol (nao 't Ingels international auxiliary language, dèks aofgekort tot IAL) is 'n kunstaol die is gemaak um te dene es communicatiemiddel tösse sprekers vaan versjèllende (natuurleke) taole. De bedoeling vaan dees taole is tot ze gemekeleker te liere en cultureel neutraolder zien es de natuurleke (wereld)taole die veur dit doel dèks weure gebruuk. Gein inkel internationaol hölptaol heet dit doel oets bereik, meh e paar vaan die taole höbbe wel groete populariteit gekind.
Principes
thumb|Titelblaajer vaan de Russische, Poolse, Franse en Duitse editie vaan 't Unua libro, 't ierste Esperanto-lierbook. Euver 't algemein hantere hölptaole wel de volgende principes:
Toch gief 't groete versjèlle tösse de hölptaole oonderling. De belaankriekste versjèlle zien die tösse naturalistische en sjematische hölptaole. Naturalistische taole numme zoe väöl meugelek vaan hun brontaole euver. Dit heet es veurdeil tot ze direk te leze zien veur lui die de brontaole al kinne. Zoe hoof me neet weer 'n ganse taol te studere bovenop de taole die me al heet mote liere. 't Heet evels ouch naodeile. Naturalistische taole zien väöl minder cultureel neutraol, en door hun natuurlekheid dèks toch e bitteke oonregelmaoteg. E good veurbeeld vaan dit type hölptaol is 't Interlingua.
Sjematische taole zien e stök flexibeler es naturalistische taole: me kin nao beleve nui wäörd vörme mèt aw wortele, umtot de regele vaan woordvörming door de maker zien bepaold. Dit maak de taol ouch get neutraolder: edereine zal de taol iers mote liere ietot 'r ze versteit. Dat lèste is natuurlek ouch e naodeil: es me de brontaole al kint, kin 'n sjematische taol hendeg oonnatuurlek euverkoume. 'n Typische sjematische hölptaol is 't Volapük, meh ouch 't Esperanto is wezelek sjematischer es zien concurrente.
Historie
Binne de Esperanto-beweging oonstoont evels ouch discussie. Sommege, oonder wee Zamenhof zelf, voonte de taol nog te oonnatuurlek en/of te gecompleceerd. E veurstèl tot hervörming oet 1894 woort door de sprekersgemeinsjap aofgeweze. De minderheid die 't wel demèt ins waor, bleef ziech reure; oetindelek leide dit in 1907 tot 'n sjäöring. Veurstanders vaan hervörminge kaome mèt 'n nui taol, 't Ido. Idiste verstoon hun taol es 'verbeterd Esperanto'.
Mèt de opkoms vaan 't nazisme woorte internationaol hölptaole alum oonderdrök. Veur projekte wie 't Novial beteikende dat d'n doedslaag. Aander taole, wie 't Esperanto, euverleefde d'n oorlog wel en leefde in de jaore viefteg weer hendeg op. In deen tied kaom ouch 'n nui taol op, 't Interlingua. Dit waor 't indpunt in de oontwikkeling nao ummer naturalistischer kunstaole, die viefteg jaor ieder mèt 't Ido waor begós. Oetindelek móste de internationaol hölptaole 't evels toch aoflègke tegen 't Ingels, wat ummer mie euver de ganse wereld gelierd en verstande woort.
De koms vaan 't internèt beteikende 'n nui opleving veur alle taole. De Esperanto-gemeinsjap leet euveral vaan ziech hure. Taole wie 't Volapük en 't Ido bleke nog neet gans oetgestorve: ouch hun gemeinsjappe en organisaties waor noe online te vinde. Ouch 't Occidental en 't Novial woort nui leve ingebloze. In dezen tied oontstoonte ouch nui hölptaole, wie 't Lingua Franca Nova ('ne concurrent vaan 't Interlingua). 'n Nui oontwikkeling zien de zonaol hölptaole, die neet veur de ganse wereldbevolking meh veur 'n bepaolde taolfemilie gemeind zien. Veurbeelder daovaan zien 't Folkspraak (veur de Germaanse taole) en 't Interslavisch (veur de Slavische taole).
Centerpartiet
De Centerpartiet (C) (Limbörgs: Centrumpartie) is 'n centristische politische partie in Zwede.
Traditioneel kómme väöl stumme veure partie oete lenjelike gebiede. Saer 't leiersjap van Maud Olofsson sleitj de partie aevel ouch aan in steielike gebiede. Zoea woor de Centerpartiet in 2006 de snels-greujendje partie inne stad Stockholm. Dit zów ouch kónne ligken aan 't feit det de partie get liberaler is gewaore. Me haet de perzónsje det väöl stumme die bieje Folkpartiet liberalerna verlaore zeen gegange bieje Centerpartiet zeen terechgekómme.
Nao de verkoup vanne gezèttegroep Centertidningar AB veur 1,8 miljard Zweedse kroeanen in 2005 is de Centerpartiet de riekste politische partie oppe welt gewaore.
Alveolo-palataal
'nen Alveolo-palataal of alveolopalataal is inne fonetiek 'n bestumdje saort aan mitklinker. Kènmirke van dees saort aan mitklinker zeen det dee oetspraokplaats pósalveolair is, det inhèltj det de tóng de baovekantj vanne móndj aanraak in 't gebied achter de tandjwal, det de vorm vanne tóng laminaal is, det inhèltj det 't tóngblaad de baovekantj vanne móndj raak;, en det de klank zwaor gepalataliseerdj is, det inhèltj det de midde vanne tóng gebaogen is en ómhoeag kump nao 't hel verhieëmeldje.
Alveolo-palataal klenk kómme neet veur in 't Limbörgs.
Steinfurt
Steinfurt (Nedersaksisch: Stemmert) is e Wesfaals stedsje en de hoofstad vaan de krink (Kreis) Kreis Steinfurt, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). De stad is bekind um häör versjèllende börge, wie Schloss Burgsteinfurt en Burg Ascheberg. Me kin aon dees twie naome hure tot 't vreuger väöl handel goof tösse dees twie Steinfurt en Ascheberg. Mèt häör 111,67 km² en 33.123 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 297 de veerkante kilometer.
't Op 60 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 6 stadsdeile.
Eidsvoll
thumb|De ligking van Eidsvoll in de pervincie Akershus. Eidsvoll is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Akershus in Nórwaeg. De gemeinte had 18.923 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 455,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 41,6. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0237.
1917
1914 - 1915 - 1916 - 1917 - 1918 - 1919 - 1920 1917 (MCMXVII) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne maondag op de Gregoriaanse kalender.
Iesheilige
Iesheilige zint de heilige Mamertus, Pancratius, Servaos en Bonifatius. Iesheilige weurt ouch gezag tege de 3 of 4 daag in mei, 11 mei, 12 mei, 13 mei en 14 mei es hunne namesdaag weurt gevierd. De iesheilige kóndige de zomer aan. In de tuin begint dan al good te greuje. Rónd dees periode van 3, 4 of 5 daag ies dèks sjpraoke van groate wieselinge in de temperatuur. 't Kènt bieveurbeeld 25 grade C. were (1998), daoneve kènt 't sjnachs ouch vreze. Aangenómme weurt dat 't nao de iesheilige neet miè ónder 0 grade Celsius zal goon. Alle potplante, einjaorige plante, zomerbleujersj en ander geveulige gewasse maoge noe nao boete en/of kènne were geplant.
In Mofert weurt traditioneel Mamertus weggelaote en Bonifatius op 11 mei verièrd. Op 14 mei kump dan de iesheilige Sint-Meties (Matthias). Daobie huèrt 't gezèkde Sint-Meties smietj 'nen heite stein in 't ies.
Drie ies heilig getal
Umdat drie es 'n heilig getal weurt besjouwd, rekent me in de meiste leng mer drie persone tot de iesheilige. Óf de ièrsjte heilige, Mamertus, weurt neet mètgetèld óf me lièt de lètste, Bonifatius, valle.
Kouw Sophie
Op 't Duutsj, in Hongarije en Zjwitserland woort vreuger ouch nog de 15e mei bie de iesheilige gerekend. Dat waor d'n daag van “kouw Sophie”. Dat volksgebruuk sjtamp oet de 11e ièw, toen Sint Sophie de besjermheilige waor van de vrós.
Loch
Dit artikel geitj euvere maeren in Sjotlandj, veure 't gaasmingsel innen dampkrink, zuuch: lóch.
'ne Loch is de Sjotse naam veur e maer of 'nen inham van 'n zieë, worónger zowaal firths, fjorde, estuarieje en bejje kónne valle. De litste groep steitj ouch bekèndj es de zieëlochs. Ouchal guuef 't gein strikte minimaal aafmaetinge, klein maeren in Sjotlandj waere döks lochan geneump.
Sjotlandj
De grótste maere van Sjotlandj zeen:
Muëleberg
Muëleberg (Nederlands: Molenberg) is 'ne veëdel va Heële. D'r veëdel ligk t'n zude va d'r ieëzerweëg, t'n oeëste va 't centrum, t'n noarde va Kaumer en t'n weste va Eikske (Sjaasberg).
Castert
Castert of Kastert (Nederlandjs: Castert) is e klein gehuch bie Èl inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk kórter bie Tungelder es bie Èl en ligk ouch anen angere kantj vanne Tungelderbaek.
De volgendje twieë waeg ligken in Castert: Baldersstraot en Castertstraot.
Lies vaan Limbörgse dictionaire en idiotica
Vaan 't Limbörgs versjeen tösse 1983 en 2008 't Woordenboek van de Limburgse Dialecten. Dit geit veural um vocabulair en neet um klaankversjèlle; de lemma's zien zelfs euveral vernederlands opgesjreve. Lokaol dictionaire gief 't evels volop in zoewel Belsj es Nederlands Limbörg. Hei volg 'n zoe compleet meugeleke lies vaan plaotseleke dictionaire (ganse inventarisaties vaan 't vocabulair, dèks mèt informatie euver 't woordgebruuk en de grammatica debij) en idiotica (woordelieste mèt veural de bezunder wäörd, d.w.z. die in 't Nederlands neet veurkoume, neet gebrukelek zien of aanders weure gebruuk). De lies is inclusief: dictionaire vaan neet-Limbörgse in de Limbörge zien welkom, zoe good wie die vaan Limbörgse dialekte boete de Limbörge.
Veur gans (de) Limbörg(e) of e groeter gebeed
Sommege dictionaire concentrere ziech mèt naodrök neet op ein plaots. Noe ins riech me de aondach op allebei de Limbörgse of ein vaan de twie provincies, daan weer op e groeter gebeed daobinne. Ouch heibove vint me al dictionaire die e gans gebeed bestrieke ('t Wiertland, of ein gemeinte), meh daan zien de dialekte gemeinelek nog wel zoe geliekaardeg tot me ze es plaotseleke dictionaire kin zien. Die heinao koume zien dujelek regionaol vaan opzat.
Idioomdictionaire
Neve gewoen dictionaire en idiotica, die in de ierste plaots 't vocabulair behandele, gief 't beuk die ziech bezeghaewwe mèt 't idioom vaan 'n taol. In 't Limbörgs taolgebeed zien 'rs opvallend väöl vaan versjene; me neump ze gemeinelek 'spreekwoordebeuk'. Daoneve numme sommege gewoen dictionaire ouch gezègkdes op.
Etymologische dictionaire
De mieste dictionaire beeje gein informatie euver de heerkoms vaan de Limbörgse wäörd. Dat kin evels wel nujeg zien, veural bij de wäörd die in de cultuurtaol neet veurkoume. E Limbörgs woord wat neet in 't Nederlands besteit kin me beveurbeeld neet in 'ne Nederlandsen etymologischen dictionair opzeuke. Daorum gief 't ouch Limbörgse etymologisch dictionaire.
Ouch in 't Etymologisch dialectwoordenboek vaan A.A. Weijnen (1996, ²2003) vèlt e.e.a. euver 't Limbörgs te vinde.
Carboon
thumb|250px|'n Vuursjtèlling va e carbonisje sjteenkoalezómp. 't Carboon is inne geologisje tiedpèrk die óngerdeel oetmakd va de era Paleozoïcum. De periode löp va 359,2 ± 0,4 bis 299,0 ± 0,2 meljoen joar geleje. 't devoon geet vuuraaf en d'r tiedpèrk woeëd ópgevolgd durch 't Perm. Tiedes 't carboon koam in ind aa 't vörme va 't superkontinen Pangea. D'r naam carboon is aaf te leie va carbon, litterlig (sjteen)koal. Kinmarkend woar de rilletief hoeëge zieëspieëgel, e hoeëg O2-gehalte en werme tempereture. Groeëte deler va Europa woare bedek mit sub-tropisje zömper. Wermte, vöch en vöal O2 bevörderte sjnel plentegreuj. 't Gevólg va dees klimakinmerke woar dat 't CO2-gehalte óch hoeëger woar. Middelgebirgde die ieëder óntsjtónge (beivuurbild i 't Pruusj) woare toen lank en aa de köste koam 't verveningsprocès óp gang. Aa dees rank vink me beivuurbild va Kales i Noard-Frankriek bis de Oekraïne zölke koalegebeder. Hei vink óch de winning va broenkoale en sjteenkoale plaatsj. Zoeë vink me óch industrie en aw miene róngelum de Noard-Franzuësisje sjtad Lille en Luuk. In de Hoeëge Kempe woeëd sjteenkoale gedólve, zoeëwie óch i de Miensjtreek tusje Kirkroa en Geleën. Doa vóng óch broenkoalwinning plaatsj, zoeë óch i 't Rheinische Braunkohlerevier tusje Nederlands-Limburg en Kölle. Oeësteliger i 't Pruusj weëd óch nag broenkoale gedólve. De mietste koalevuurrader hauw 't karboon as oersjprung.
't Zoersjtófgehalde i d'r atmosfeer woar 36% hoeëger as hütse daag. Dit zörgte vuur nüj deersoarte zoeëwie nüj amfibiesoarte, de ieësjte reptiele en zoadplenter. Mitnaam insecter woare kinmarkend, deë good gedeie in 't werme klimaat. De umvang va besjtömte gevluëgelde insecter woar flink groeëter as die va de hütse, wie de Meganeura-libel mit 'ne umvang va bis tót 71 centimeter. 't Is óch aagenoame dat sómmige va die insecter jaagde óp kleiner gewervelde. Óch de mietste amfibieë woare groeëter as de hütse, zoeëwie de super-orde labyrinthodontia, die bis twieë meter lang kóste woeëde.
North Dakota
Geografie
North Dakota heet 'n oppervlak vaan 183.272 km² (2,4% water), en heet 634.366 inwoeners (3,59/km²).
Carboon
I 't Geuldaal bei Ieëpe koame aafzèttinge va 't carboon aa de óppervlaak as insigste plaatsj in gans Nederlank.
Eige gool
'nen Eige goal is bij teamsporte wie voetbal, handbal of hockey 'ne goal dee door de verdeidegende partij in 't eige doel weurt gewèrk. Normaal gezeen geit dit bij oongelök. 'ne Goal weurt es eige goal gerekend es de bal door de actie vaan de verdeideger in 't doel kump, en dus zoonder wijer ingriepe neet zouw zien gevalle.
Eige gole kinne op versjèllende menere valle. 'ne Speuler kin de bal verkierd rake es 'r de bedoeling heet 'm neve te wèrke, 't kin um 'ne mislökde trökspäölbal goon (d.w.z. eine dee door de keeper weurt gemis) of de verdeideger kin de bal gans bij oongelök rake (dèks zoonder 'm te zien koume).
Es gevolg vaan de veurdeilregel kinne eige gole ouch weure gemaak door 'ne speuler dee de regele euvertrejt. In 't voetbal kin 'nen eige goal beveurbeeld weure gemaak mèt de han: zouw 'ne sjeidsrechter dat doelpunt aofkäöre en 'ne vrijen trap of 'n penantie geve, daan zouw heer de aonvallende partij benaodeile.
Veldes
't Veldes is 't dialek van Velde, 'n dörp in de gemeinte Venlo. 't Is in groeëte liene geliek aan 't Venloos. D'r zien aevel 'n paar verschille. Velde leet direk baove de uch-lien, zoeëdet de veurwerpsvörm beej geej in dit dörp ów is. De Nederlaandse /a/ in wäörd wie hart wure neet oetgespraoke es [æ ~ ɛ]. De luuj van Velde spraeke dit oet mit 'n lange [ɑ] (wie in 't Ingelse heart), me sprèk dus van 'n <hârt> en neet van 'n. Klinkers zien dök langer as in 't Venloos, wie in mier dörper róntenum Venlo; 'n heit 'n. Same mit Venlo, Blierik, Bree, Zaerem, Grevors, Árse en Lóm leet Velde in 't mich-kerteer: dat wil zegge dat me <ik> en <ók> taegeneuver mich en dich kint. Beej 't wäördje ók behèlt 't Venloos d'n diftong; in dit dialek zaet me.
Utah
thumb|right|125px|Veendel vaan Utah thumb|right|500px|Utah en de res vaan Amerika Utah is 'ne staot in de VS. De aofkorting is UT. De hoofstad is Salt Lake City.
Geografie
Utah heet 'n oppervlak vaan 183.272 km² (2,4% water), en heet 634.366 inwoeners (3,59/km²).
Veldes
't Veldes wuurt steids mier verdrónge door 't Venloos. Dat kump doordat vuuel Venlonaere in Velde woeëne. De Stichting Veldese Volkskultuur perbeert 't dialek laevendig te halde. In 2015 woort 'n Veldes-Nederlands waordebaok oetgegaeve.
Dom-le-Mesnil
Dom-le-Mesnil ies 'n commune (gemeinte) en dörpke aan de Maas, hawverwaege tusje Charleville-Mézières en Sedan in, in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groat Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 1.101 inweunersj, die Domois (mannelik) en Domoises (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 7,99 km2 groat. Dao woonde dus zoan 138 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Nouvion-sur-Meuse, wat waer deil oetmaak van 't arrendissement van Charleville-Mézières. Wier liegk 't op 'n huègte van 146-297 meter.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Fifi
Fifi is 't daarde volweerdeg album vaan de Haorster punkband de Heideroosjes. 't Kaom oet in 1996. De Heideroosjes waore op dat memint al 'n bekinde versjijning in d'n alternatieve meziekwereld en 't album deeg 't good.
De naom vaan 't album is 'n verwijzing nao 't nommer "Tering tyfus takketrut", ein vaan de groete livesuccesse vaan 't veureg album Choice for a lost generation ?!. De veurkant tuint 'ne groete, gevierlek oetzienden hoond. De meziek op 't album is e bitteke gecompliceerder, meh blijf euver 't algemein wel trouw aon de punk. De tekste zien weer gooddeils Ingels, meh e paar vaan de bekinder leedsjes zien in 't Hollands. Ouch 't Duits heet zien positie op de plaat, in 'ne cover vaan schlagerzenger Drafi Deutscher.
Hitsucces
Fifi waor 't ierste album vaan de Heideroosjes wat de hitlieste haolde. 't Brach 22 weke door in d'n Album Top 100, en haolde dao-in de 23e positie.
Ouch de single "Klapvee" waor e klein hitsje. 't Haolde de 42e plaots in de Mega Top 50 en kaom tot de tipparaad vaan de Nederlandsen Top 40. D'n aandere single, "Break the public peace", haolde de hitlieste neet.
Tecklenburg
Tecklenburg (Nedersaksisch: Tiäkenbuorch) is e Wesfaals stedsje in de krink (Kreis) Kreis Steinfurt, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 70,49 km² en 8.793 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 125 de veerkante kilometer.
Stàdsdrùkkër van Tóngërë
Tot 1831, toen hët trîbbënôol vàn ieustë ônlèg nuò Tóngërë koem en dó ën àrrëndissëméntskómmëssëriôot wuò'nt ôpgerich, hô dë stàd gein échtë bëhüftë on ënë stàdsdrùkkër.
1936
1933 - 1934 - 1935 - 1936 - 1937 - 1938 - 1939 1936 (MCMXXXVI) waor e sjrikkeljaor wat begós op 'ne goonsdag op de Gregoriaanse kalender.
Stàdsdrùkkër van Tóngërë
In 1558 wuò'nt dë Túngënèr Albert Morbiers dë ieustë gëzwuò'rë stàdsdrùkkër vàn Laaik. Ouk dë Túngërsë kleustërs én hët Slivvrou-këpïttël hôotë régëlmuòtig boekdrùkkërs én dïns. Dai kóomë hët corps vàn haandschrïfvërlùchtërs, kópiïstë én boekbéndërs vërstérkë.
1936
Gebäörtenisse
thumb|right|200px|Prinses Juliana, verloof zich op 8 september `1936 mèt Prins Bernard.
Stàdsdrùkkër van Tóngërë
In 1829 kôom dë ieustë drùkkër én Tóngërë. Jan Billen, Alkënèr, bléef énkël twee juòr én verhaaisdë nuo Hàssëlt. Een bïtsjë tërnuò deug dë Frànsmàn Allognier ën drùkkërai én Tóngërë uòpë én drùkdë ein vàn de ieustë wèekbleur 'La Vedette du Limbourg'.
Punk
thumb|De Sex Pistols in Paradiso, in 1977. Deze band woort 't arsjetyp vaan 'ne punkband. Punk (voloet punkrock, vaan Ingels punk, oongeveer 'nozem') is e subgenre vaan rock wat ziech in 't algemein kinmerk door sumpel leedstructure (couplèt-refrein-bridge), geinen al te langen door (gemeinelek neet bove de veer menute en dèks väöl korter), e hoeg tempo en 'nen aofkier aon virtuositeit (sumpel drumpetroene en gitaarspeul beperk tot akkoorde, dèks powerchords). De tekste zien soms sociaol geëngageerd (in väöl gevalle extreemlinks), meh kinne ouch hiel good euver alledaogse dinger goon. Engagemint kump ouch boete de meziek tot uting door de doeg-'t-zelf-ethiek vaan de punkbeweging (zelf de songs sjrieve, zelf de productie doen en zelf de meziek oetbringe), al zien väöl punkbands ouch synthetisch (door 'ne manager bijeingebrach).
Stàdsdrùkkër van Tóngërë
Een bëkàantër én mee süksêsraikë drùkkërai wuò'nt én 1839 ôpgëzàttë deur dë brüurs Demarteau én dë Hemëlèngëstruò't. Dees drùkkërai bléef én hàan vàn dë fëmïlzjë tôt 1951. En daai përjódë wuò’nte vërsjïllïgë geuzë én lïbbërôolë gëzéttë én wèekbleur gëdrùk.
Punk
De meziek oontstoont es reactie op de ummer gecompliceerder, veur beginners neet mie te speule progrock, meh ouch op de disco en diverse pop- en softrockballads die toen in de hitparaad stoonte. Es muzikaol veurbeeld deende diverse garagerockbands oet (veural) de Vereinegde Staote, zoewie Iggy Pop en zien Stooges. De punkmeziek kaom in 1976 oongeveer geliektijeg op in New York (New York Dolls, Patti Smith, The Ramones) en Londe (The Sex Pistols, The Clash, The Damned) en woort 't jaor dao-op wereldnuits. Sindsdeen heet de meziek ziech mèt wisselend succes gehawwe en zien diverse subgenres oontstande.
Stàdsdrùkkër van Tóngërë
De tweedë bekàantë drùkkërai wôs daai vàn Collée ôp dë hoek vàn dë Mêert mèt dë Hôndsstruò't bó vënôof 1848 dë 'Vedette de Limbourg' gëdrùk wuò’nt wô tërnuò deur Demarteau és ieuvërgënóomë. Op 7 jànnëwôrë 1854 bëgôs haai de drùk van hët mee süksêsvôllë kàttëlïeke wèekblôod 'De Postrijder' wô tot dê énvàl van de Praisë én 1939 wuò’nt gëdrùk. Dë Frànstôolëgë tjègëhàngër, 'Le Courrier du Limbourg', mét jûs dëzélfdë àrtïkëls, vërsjéen tot 1914. Deze drùkkërai ieuvërlèefdë dë Tweedë Wereldoorlog nie én wuò’nt en 1942 gësluò’të
Punk
Subgenres
In dit verband mote wijer de postpunk en de new wave weure geneump, die oet de punk zien voortgekoume. Ouch op de indierock (in feite e perreplubegrip) is de punk vaan invlood gewees.
Stàdsdrùkkër van Tóngërë
De dèrdë én bëkàantstë drùkkërai és dai vàn dë fêmïlzjë Theelen. Vënôof 1879 drükdë Nicolaas Theelen 'Het Algemeen Belang'. Dézë Vlômsgëzïnde kàttëlïeke gëzèt trôk vàn lêer tiègë dë méé frànstôolïgë Postrijder én dë lïbbërôolë gëzéttë. Dè zélfdë Nicolaas Theelen bëgôs én 1882 mét hët wèekblôod 'De Huisbode' en én 1898 mét dë 'Gazet van Tongeren'. Dë zóonë vàn Nicolaas, Paul en Frans, vërhaaisdën én 1913 nuò Hàssëlt én zó óntstoent Het Belang van Limburg
August Strindberg
right|thumb|August Strindberg
Waerk en laeve
Strindberg waoërt gebaore es veerde keend in 'n klèèburgerlek gezin met ach keender in Sjtockholm. Z'ne groeëtvader waor kruideneer, z'ne vader 'ne neet oonbemiddelde sjipsmakelaer. Z'ne autoritaire vader trowde mèt de meid, dochter van 'ne kleermaker. Ze sjtorf al vreug en z'ne vader hertrowde mèt 'n vrow die dör August gehaat waoërd. Strindberg begoes an 'n sjtudie in de medicijnen Uppsala, die e neet aafmakde. E probeerde acteur te waeëre, mae dit lukde ooch neet. Dis poging lieëverde 'm waal 'n baan op es sjriever.
In 't begin sjreef Strindberg väöral gedichte, oeë-in e zich aafzat taege de laat-romantische sjtreuming en väör expres gebroek makde van neet-poëtische wäöerd. Ooch in d'r inhoud liegkt d'r naodruk op de sjtrijdlust van de jaore na 1880, op 't vernujjende. thumb|200 px|left|Sjtaandbeeld va Strindberg in Sjtockholm gemakd dör Carl Eldhs. In 1892 begoes Strindberg 'n bohèmelaeve in Duutsjlaand en Fraankriek. In Paries raakde e in 'ne zjoeëre psychische crisis, dör 'mzelf ömmer Infernocrisis (1894-1896) geneumd. Later psychiatrische sjtudies weze oet dat in deze crisis van Strindberg 'n dudelijk psychopatisch elemaent aanwezig waor. Nao deze crisis zoog e d'r noodzaak öm e nuuj begin te make, wat z'n waerke opdeelt in twieë versjillende groepe. In z'n twiede periode gèft e nog ene gedichtebundel oet en dramatiek en lyriek hange nauw same. D'r Infernocrisis brach Strindberg töt 'n nuuj, oondogmatisch en oonkèrkelek mae waal christelijk religieus geleuf, oeë-in sjuld en boete 'n groeëte rol sjpäöle. Volges Strindberg waor 't lieje 'n saoërt mystiek gebäöre en in 't laeve 'ne zuveringstoesjtaand dae an de luuj waor opgelag.
Maan-Vrow problematiek
Strindberg noom 't in z'n waerk op väör de, in zieng owwe laestige, positie van d'r maan en de vaders. Dit thema keumt väöral an de orde in z'n toneelsjtuk "De vader", oeë-in e d'r sjtrijd tösje 'ne vader en 'n moder besjrieft över de opvoeding van hun dochter.
Strindberg sjtèlt es probleem van 't vadersjap dat 't neet eenduidig gekaand kan waeëre. Modersjap is waal ömmer dudelek. Dit brèngt mèt zich mèt dat vaders aafhankelèk werre gemakd van moders. Hoewel critici dès stellingname zoge es 'n projectie van z'n perzuënleke ervaringe kan neet werre ontkènd dat 't thema nog ömmer maatsjappelek relevant is. De erkenning va kinder däör hun vaders is nog ömmer aafhankelek van de goodkäöring dör moders.
Critici, met name vanoet 't feminisme, miengde lang dat Strindberg 'ne ziekelijke vrowehater waor. Z'n sjtellinge stènge in ziene tied al op gesjpanne voot mèt 't pril ontluikende feminisme.
Stàdsdrùkkër van Tóngërë
Nôg ënë drùkkër wôs Louis Frère wô én zain 'Moderne Drukkerij' wérkdë. Vënôof 1909 góof hè mét zainë kàmmërôod Camille Baillien hët 'Vrije Volk', hët blôod vàn de Túngërsë lïbbërôolë aut, dë tjègëhangër van de gëzéttë van Collée en Theelen. Dë drùkkërai Baillien, wô én 1932 nuò dë stôosëstruò’t vërhêsdë, wuò’nt én 1940 vërnield.
Van dë drùkkëraië van nuò de Ieustë Wereldoorlog, wuò’nt veuràl daai van Michiels bëkaant én dë wêrd van de autgêvërs.
August Strindberg
Dood
In 1899 kieërde Strindberg truuk nao Stockholm. De lètste jaore van z'n laeve waor e eenzaam en laefde geïsoleerd. E sjtorf op 63-jaorige laeftied an de gevolge va maagkanker.
Waerk
Bekaande werke:
1936
Vrouw vaan 't Jaor
Wallis Simpson
Gebore
thumb|right|200px|Vaclav Havel, gebaore 5 oktober 1936.
Gesjtorve
thumb|right|200px|Charles Ruys de Beerenbrouck, Gesjtorve 17 april 1936.
1868
1865 - 1866 - 1867 - 1868 - 1869 - 1870 - 1871 1868 (MDCCCLXVIII) waor e sjrikkeljaor wat begós op 'ne goonsdag op de Gregoriaanse kalender.
Gebore
thumb|right|200px| Pim Kiderlen, de eësjte Nederlandse fitserenner, gebaore in 1868
InSight
Achtergroond
Ieder Mars-missies höbbe ziech altied geriech op 't oppervlak vaan Mars. Heidoor is 't nog neet meugelek gewees um oonderzeuk te doen nao de vreuge historie vaan Mars, wat allein kin door deep oonder 't oppervlak te kieke. Umtot Mars gein platetektoniek heet is de historie nog good vasgelag in de koors vaan de planeet. Door de gruutde, diechde, algemeine struktuur vaan de kern, de mantel en de koors te bestudere, esouch de meting vaan wieväöl wermte oet 't midde vaan de planeet opstijg hoop me inziech te kriegen in de evolutionair processe vaan alle rotsechtege planete in 't zonnestèlsel.
Ruimtetuig en laojing
thumb|300px|right|InSight mèt instruminte InSight maak gebruuk vaan 't succesvolle ontwerp vaan de Phoenix-ruimtesonde oet 2008. Umtot InSight kort bij d'n evenaar zou lande weurt gebruuk gemaak vaan zonnecelle um de lander vaan energie te veurzien tijdens de twie jaor dorende missie (oongeveer ein Marsjaor). InSight is oetgerös mèt 'n aontal meetinstruminte, de belaankriekste zien:
Same mèt de lander zien twie CubeSats gelanceerd, geneump Mars Cube One (MarCO A en B). Zie zien oontworpe um de telemetrie vaan de lander zoe gaw meugelek nao de landing nao de Eerd te sjikke. Umtot zie zelf gein aondrieving höbbe zien zie neet in 'n baon um Mars terechgekoume mer langs de planeet gevloge. Zie höbbe wel deveur gezörg tot binne ach minute bekind waor tot InSight geland waor. Mèt de satelliete die um Mars drejje zouw dat mie es 'n oor gedoord höbbe. 't Is d'n ierste kier tot CubeSats zien gebruuk bij 'n aander planeet.
Details vaan de missie
De oersprunkeleke lancering stoont gepland veur 4 miert 2016, mer woort oetgestèld in december 2015 umtot 't SEIS-instrumint 'n leek bleek te höbbe. Oetindelek voont de lancering plaots op 5 mei 2018 um 11:05 UTC vaanaof Vandenberg Air Force Base in Californië. 't Is hoegs oongebrukelek um interplanetair missies vaanoet Californië te lancere, mer umtot de laojing neet zoe zwoer waor, waor dit veur InSight gei probleem, de extra slinger door de drejjing vaan de Eerd vaan 'n lancering vaan 't zuieleker gelege Cape Canaveral waor neet nudeg. Nao 'n oor in 'n parkeerbaon woort de Centaur-motor gestart um de baom um de Eerd te kinne verlaote. Nao anderhaaf oor woort InSight en de twie MarCO's losgekoppeld.
Nao 'n reis vaan 6,5 maond voont de landing vaan InSight plaots op 26 november 2018 um 9:52:59 UTC in 't gebeed Elysium Planitia, op oongeveer 600 km vaan de plaots boe de Curiosity-lander is geland.
Nao de landing zal 't oongeveer 3 maond dore um alle instruminte gereid te make veur gebruuk. De missie zal daonao zoe'n twie jaor dore.
Zeevang
Tösse 1970 en 2016 waor de Zeevang ouch 'n gemeinte, oontstande oet de aw gemeintes Beets, Kwadijk, Middelie, Oosthuizen en Warder. Neve dees dörper laoge ouch de kerne Etersheim, Hobrede en Schardam zoewie de gehuchte Axwijk en Verloren Einde. De gemeinte Zeevang is per 1 jannewarie 2016 opgeluf en aon Edam-Volendam touwgeveug.
Den Bosch
Neet te verwarre mit De Boesj.
185px|right|border|Vlag van De Bósj thumb|Ligking vaan De Bós in Noord-Braobant thumb|Sint-Janskathedraol Den Bosch (Nederlands:  's-Hertogenbosch , in Limbörg ouch wel: De Bos(j), De Bós(j), D'n Bos(j) of D'n Bós(j) geneump) is de hoofstad vaan de Nederlandse provincie Noord-Braobant. Op 1 januari 2005 woende hei 134.005 lui. Den Bosch is 'n aw vestingstad aon de Maos en waor 'n veurpos vaan de Graove vaan Braobant, vaandao de naom. Neve de stad Den Bosch besteit de gemeinte nog oet de dörper en gehuchte Bokhoven, Deuteren, Dieskant, Empel, Engelen, Gewande, Hintham, Kruisstraat, Maliskamp, Meerwijk, Nuland, Orthen, Oud-Empel, Rosmalen en Vinkel.
Historie
Den Bosch is in 1185 gestiech es vestingstad. Es zoe waor 't al vaanaof 't begin 'n echte stad, mèt slotgrach en walmör. Loupende de Middelieuwe woort de stad de veerde vaan 't hertogdom Braobant, nao Brussel, Antwerpe en Leuve. 't Waor 't centrum vaan de Meierie van Den Bosch, die oongeveer 't modern Oos-Braobant besloog.
In d'n Tachtegjaoregen Oorlog zeukde de stad de kant vaan Spaanje, zoetot ze mierder kiere belegerd mós weure. In 1629 kaom de stad in 't oonderworpe gebeed Staotsbraobant te ligke: e katheliek gebeed zoonder stum in de Staote-Generaal rechstreeks vaanoet D'n Haog besteurd woort. Dees situatie doorde tot 1795, wie de Franse vazalstaot de Bataafse Rippebliek opgeriech woort. In 1735 hiemelde de bekinde Utrechse sjriever Justus van Effen hei.
In de negentienden iew bleef de stad (formeel) 'n vestingstad, daorum moch tot 1877 neet boete de mör gebouwd weure. Dit had euverbevolking en bovegemiddeld väöl epidemieë es gevolg. Daodoor bleef de stad achter in häör oontwikkeling en mós in de regio in de twintegsten iew Nimwege, Tilburg en Eindhove veur ziech laote.
Politika en Nederlands ministerse Carola Schouten waor in Den Bosch gebore in 1977.
Mazerny
Mazerny ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 127 luuj op 'n oppervlaak van 12,3 veerkante kilometer en daomèt goof 10,33 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +0,4% de jaor.
Dommery
Dommery ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groat Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 181 inweunersj, die Dommericains (mannelik) en Dommericaines (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 10,66 km2 groat. Dao woonde dus zoan 17 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Signy-l'Abbaye, wat waer deil oetmaak van 't arrendissement van Charleville-Mézières.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Broadway (Manhattan)
right|400px|thumb|Broadway 1909 'Broadway' is èng van de groeëtste sjtraote in New York City.
Historie
In d'r tied van de örsjte Nederlandse kolonisatie van Manhattan waor Broadway e pad dat de lokaal Wappani indiane gebroekde öm van hön dörp nao de jachtvelder te goeë. David Pietersz. de Vries neumt es örsjte dèzze waeëg in zie dagbook van 1642 ("De Wickquasgeck weg waar de indianen dagelijks langs gingen").
Naodat Peter Minuit names de Republiek der Zeven Verenigde Nederlande 't laand van de indiane gól waoërt de sjtraot "Breede Weg" geneumd. In 1667, nao de Vraej van Breda, is d'r naam lètterlek vertaald in Broadway wie de sjtad in Britse heng kieëm. 'ne Aandere naam van Broadway waor Heerestraat. .
Broadway theatre
't Gedeelte van de sjtraot bie Times Square sjteet vool mèt theaters die óp groeéte sjaal gemaakde toneelsjtukke beejt, en dan mèt name musicals.
Dit gedeelte van Broadway, ooch wal bekaand es The Great White Way, is 'n beroemde trèkpleister vör miljoeëne toeriste oet de gaanse waelt. Mètdoeë in 'ne succesvolle Broadway-musical wert dör de zengers en acteurs gezieë es 't ultieme succes. De jaarlekse Tony-oetrieking gèft pries an de mèts succesvolle nuuj shows en revivals.
In 2004 sjtóng de örsjte Nederlandse musicalactrice óp Broadway óp de plaanke. Pia Douwes sjitterde es Velma Kelly in d'r musical Chicago.
Zandvoort
thumb|Ligking vaan Zandvoort in Noord-Holland Zandvoort is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in de Bollestreik, mèt (1 augustus 2006) 16.628 inwoeners en 'n oppervlak vaan 33,82 km2. Binne de gemeinte ligk ouch 't dörp Bentveld.
Zandvoort is 'n belangrieke massatoeristische badplaots, veural veur de inwoeners vaan Amsterdam en Haarlem. Wijer is 't bekind es vestegingsplaots vaan 'n otoracecircuit. Hei woorte tösse 1948 en 1985, en sinds 2021 weer, Formule 1-races gehawwe. Zandvoort is 't indpunt vaan 'ne spoorlijn vaanoet Amsterdam via Haarlem.
Vaanajds weurt in 't dörp e bezunder Hollands dialek gesproke, 't Zandvoorts. Door de oontsleting vaan 't dörp en de groeten immigratiedrök is 't dialek sterk oonder drök koume te stoon.
Verkieër
Verkieër is de verplaatsing van luuj en veurwirpe, wie waegverkieër, spaorwaegverkieër, anger verplaatsing euver 't landj en verplaatsing van sjeper en vlegers; ouch kómmunikaasje mit dataverkieër en beveurbeildj radiogolve waere hiebie geraekendj.