cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gereidsjap
Gereidsjap van 'ne metselaer
troefel, waterpas, sjeetload, betónmeule,
Gereidsjap van 'ne daakdèkker
loadsjièr,
Kookgetuug- en eetbesjtek
deigrol, zie of vergiet, zeef, passé-vite of soppezie, sjoemsjpaan, garde of klopper, vleisjtang, sjtamper, sjniejplank, broadplank, kièsplank
sjlabesjtek, vlasjöp, kièssjaaf
Nagelgarnituur
nagelviel, nagelsjièrke, nageltang, nagelbeursjtelke
17 augustus
Heiligedaag van Jeanne Delanoue
Nationale fièsdaag in Indonesië
Ligurische Zieë
thumb|right|300px|Ligurische Zieë (aangeduud es Ligurian Sea). De Ligurische Zieë (Italiaans: Mar Ligure, Ligurisch: mâ Ligure, Corsicaans: mari Licuru, Frans: mer Ligurienne, Occitaans: mar Ligura) is 'n onderdeil van de Middellandse Zieë tösse de Italiaanse Rivièra, Toscane en de eilande Corsica en Elba.
De naordweskus steit bekind es Rivièra en is al mieër es hunderd jäöre bekind es toeristische bestumming. De groeëtste revier die oétmont in de Ligurische Zieë is de Arno dae untsprink in de Apennijne.
Berf
De berf (Barbus barbus) is 'ne gestruimliendje karperechtige vis (Cyprinidae) vanne middelluip van revere, de zoeageneumdje berfzaon.
Veurkómme
De berf kump veur in Wès- en Midden-Europa, t'n naorde vanne Alpen enne Pyreneeë. In Limbörg is de vis redelik algemein en kump t'r beveurbeildj veur inne Roer enne Maas. Vreuger pejdje de vis ouch in baeken in Limbörg, wie de Jeker enne Gäöl. Herstèl vanne grindjbèdder kan d'rveur zörge det de berf taalrieker wuuertj in Limbörg.
Berve kómme veur inne nag snel-struimendje middelluip van revere. Hae kump ouch väöl veur inne grótter baeke. Groeate berve höbben 'ne veurkäör veur bäöm van graof grindj; klènder berve kómme mieë veur op bäöm mit fiene, zenjige grindj.
Mofert
Mit Mofert kónne versjillende dinger bedoeldj waere.
De naam Mofert
De naam Mofert kump in versjillende variaties veur. Vreuger nome de luuj 't bliekbaar neet zoea nej mitte spelling van plaatsname. Anger variaties vanne plaatsnaam Mofert zeen: Montfort (de hujige Nederlandjse naam van Mofert), Monfort, Monford, Moford, Monfoird, Monffoirt en Montfoort. De spelling Mofert kump in middelieëwse documente neet veur en duuk pas in 1906 op. In vastelaovesgezèt "Den Uul van den Grauwert" van det jaor wuuertj veur 't ieës Mofert gesjreve.
Verklaoringe
D'r zeen versjillende verklaoringe veur de naam te gaeve. Bei theorieje kónne ouch de naam van de stad Montfoort inne provincie Utrecht verklaore.
Montfort
De naam Montfort kan 'n sametrèkking zeen van Mons Fortis, waat letterlijk sterke berg of versterkte berg beteikendj. Montfort waas in de tied det Kestieël Mofert geboewd waerde 'ne mode-naam veur kestieële. In Frankriek ligke nag gans get kestieële en plaatse mit dezelfde naam. Mont kan behalve berg ouch de beteikenis van 'n burch höbbe. Dan zów Montfort beteikene sterke burch.
Chéhéry
Chéhéry ies 'n dörpke en 'n veurmalig commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2015 ies Chéhéry same mèt Chémery-sur-Bar opgegange in de gemeinte Chémery-Chéhéry.
Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Domeinname
'ne Domeinnaom is 'ne naom in 't Domain Name System (DNS), 't systeem um computers op 't internet vaanein te kinne ondersjeie.
Veurbeeld
'ne Domeinnaom is neet hetzelfde es 'ne URL. 't Volgende veurbeeld gief het versjeil aon tösse 'ne URL en 'ne domeinnaom:
Top Level Domain
De versjèllende deile vaan 'n domein weure vaanein gesjeie door punte, beveurbeeld <tt>li.wikipedia.org</tt>. 't Mies rechse deil nump me 't Top-level domain TLD, hei is dat <tt>.org</tt>. D'r zien twie versjèllende soorte TLD's, e generiek top level domain (gTLD), en e TLD op landniveau (country code TLD of ccTLD). Veurbeelde van gTLD's zien .biz, .com, .edu, .gov, ,.net, .org. De ccTLD's bestoon oet twie lètters gebaseerd op de ISO kodering ISO-3166. Veurbeelde van ccTLD's zien .nl, .be, .de, .uk.
Twiede en weijer niveau-domeine
Metein links vaan h't TLD steit 't twiede niveau-domein. Bij <tt>li.wikipedia.org</tt> is dat dus <tt>wikipedia</tt>. 't Derde niveau-domein is hei <tt>li</tt>
Hargnies
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 488 luuj op 'n oppervlaak van 42,24 veerkante kilometer en daomèt goof 11,55 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +1,1% de jaor.
Valdemarsvik
Valdemarsvik is 'n gemèndje in Östergötlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 8.039 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 739,00 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 10,9 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
4,94% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Lüdinghausen
Lüdinghausen (Nedersaksisch: Lünkhusen (Duitse spèlling,), Luunkhoez'n (Nederlandse spèlling), mer zelfde oetspraok) is e Wesfaals stedsje in de krink (Kreis) Kreis Coesfeld, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 140,54 km² en 23.672 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 168 de veerkante kilometer.
't Op viefteg meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel twie stadsdeile.
Birk
Birk (Letien: Betula) is e geslech van buim oete birkfemielje (Betulaceae). De buim van dit geslech kómme versprèdj veur euver 't naordelik halfróndj: ze zeen uters wintjerhel. Ze zeen de ènsigste boumsaorte die van netuur veurkómmen op Gruuenlandj en Ieslandj.
Kènmirkendj veur birke is 't in horizontaal benj aafblajere vanne sjèl oppe stam. De nuuj sjèl is sómtieds wit, meh kan aafhenkelik vanne saort ouch roead, of wie de meiste saorte, broen zeen.
De mennelike bleujwies van birke haet gael, hangendje roepsvörmige ketjes, die al veure wintjer dao zeen. De stäöndje vrouwelike bleujwies, ónger ane mennelike bleujwies, is mit knoepsjöbbe ómgaeve. Verspreijing van 't stuufmael vindj plaats dore windj. De vröch is e klei dóbbelgevläögeldj nuuetje.
Birke höbbe veur en bie 't oetkómme van 't blaad 'n gans sterke saapstruiming en kónne daodoor allein innen harves en inne wintjer waere gesneujdj.
Haudrecy
Haudrecy ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 314 luuj op 'n oppervlaak van 3,36 veerkante kilometer en daomèt goof 93,45 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +1,2% de jaor.
Brachterziej
Brachterziej is e gehuch in 't noorde van de gemeinte Ech-Zöstere. 't Vèltj ónger Sint-Joas. 't Gehuch ligk aan 't spaor tösse Sint-Joas en 't Vondere in. De volgendje waeg ligken ane Brachterziej: Brachterziej, Hombergstraot en Reigelsbrookwaeg.
De naam Brachterziej stamp aaf vanne aoj gemeintelike indeiling: Sint-Joas huèrde veure hèlf bieje gemeinte Ech, enne anger hèlf bieje gemeinte Brach. Det lètste deil hètj noe Brachterziej.
Mauna Kea
right|thumb|Satelietfoto van'ne Mauna Kea en'ne Mauno Loa
Mauna Kea (hawaïaans veur Witte berg) is ein sjlaopende vulkaan. Mit ein totaal heugte van 10.203 maeter, gemaete vanaaf 't leegste puntj van ziene voot, in'ne Hawaïtrog op'pe baom van'ne Grote Oceaan, is 't de hoogste berg ter waereld. De vulkaan kumptj 4214 maeter baove de zeesjpegel oet.
In taegesjtelling toet de d'r naeve gelaege Mauna Loa is Mauna Kea neet actief en weurdj besjouwdj es sjlaopendje vulkaan. De laeftied weurdj gesjatj op 1 miljoen jaor, de aajste gevonje sjtein zeen ongeveer 200.000 jaor aad. De vulkaan waas ongeveer 4000 toet 6000 jaor geleje veur 't lets actief; d'r ware toen minstens zeve oetbarstinge. Hae haetj al eerder ein sjlaopendj besjtaon gehadj det langer doerdje den 4500 jaor, dus 't huidige gebrek aan activiteit is gein teike det de vulkaan definitief is uitgedoufdj.
Op'pe Mauna Kea is ouch 't Mauna-Kea-Observatorium, ein van'ne grootste sjterrewachte ter waereld. Dao sjtaon de noe sjterkste telescope opgesjteldj Omdet telescope heel geveulig zeen veur bewaeginge in'ne ongergrondj, want den kint de telescoop inins gein sjter meer vinje, is det ouch ein meneer om te controlere of de vulkaan nog sjteeds sjleuptj.
Vanaaf 2002 luiptj d'r ein nuuj projek om ongerzeuk te doon nao 't binneste van ein vulkaan, 't zogenumpjde deepbaor project. De sjtein die door de baor nao baove waere geveurdj kinne zo meer informasie versjaffe euever 't ontsjtaon van'ne aarde.
left|thumb|Topografische kaart van Mauna Kea (Sjaol 1:250.000) van USGS Mauna Kea
Martin van Dijk
Martin van Dijk (Emmen, 17 oktoeaber 1946 - Amsterdam, 5 juni 2016) waas 'n Nederlandjse pianis en kómpenis. Hae wón twieë kieër d'n Annie M.G. Schmidt-pries en waas ónger anger de begeleier van cabaretier Hans Dorrestijn.
Nao 'n lang muzikaal karrejaer, die 'm ónger anger veurdje nao de Muskee Band van Harry Muskee ("Cuby" van Cuby and the Blizzards), wirkdje Van Dijk ónger anger mit Purper, Jenny Arean en Adèle Bloemendaal, ieër d'r mit Hans Dorrestijn de pergramma's Cirkels (2000), Het naakte bestaan (2005) en Ruïnes (2007) inne Nederlandjse theaters dieëj.
In 1992 en 1996 woort Van Dijk óngersjeie mitte Annie M.G. Schmidt-pries veur 't bèste theaterleed van 't jaor.
Van Dijk genaot wiejer bekandjheid es de pianis inne tilleviesquiz Met het mes op tafel. In mieërt 2016 woort t'r krank en leet t'r al zien wirkzaamheje ligke. Op 5 juni 2016 stórf t'r op 69-jäörige laeftied.
Weuste
Weuste kènt verwieze nao:
Kroenekraanechtege
De Kroenekraanachtege of Gruiformes zien 'n orde vaan oeterlik hendeg versjèllende veugel, die in al deile vaan de wèld veurkoume. De euvereinkumste zitte, behave in 't DNA, veural in de skelette.
Annie M.G. Schmidt
thumb|Annie M.G. Schmidt in 1984. Anna Maria Geertruida ("Annie") Schmidt (Kapelle, 20 mei 1911 - Amsterdam, 21 mei 1995) waor 'n Nederlandse sjriefster en diechteres vaan kinderliteratuur, tillevisiescrips en cabarètesk, satirisch werk veur volwassene. Häör werk is, veural in 't Nederlandsetaolgebeed, zier algemein bekind en weurt nog ummer väöl (veur)geleze.
Leve
Schmidt woort gebore in 't Ziews Kapelle es dochter vaan Johannes Daniël Schmidt, dominee in 't dörp, en Geertruida Maria Bouhuijs. Häör awwers waore neet vaan Ziewsen aofkoms en op sjaol woort ze geplaog um häör geaffecteerde oetspraok vaan 't Ziews. Nao häör sjaol góng ze wèrke es bibliothecares in Vlissingen en Amsterdam. Kort nao d'n Twiede Wereldoorlog kaom ze in deens vaan Het Parool, de Amsterdamse gezèt boeveur ze tot 1958 (iers en documentaliste en tenao es redactries) zouw wèrke.
Vaanaof 1950 kreeg ze get mèt sjemis Dick van Duijn, dee al getrojd waor en neet gesjeie. Sinds 1954 woende ze mèt häöm same, soms aon de Côte d'Azur meh dèks ouch, umtot Schmidt heimwee had nao Nederland, in Berkel en Rodenrijs. Oet dees relatie woort in 1952 'ne zoon gebaore, Flip. Vaanaof de jaore 1950 riechde ze häör werk ouch op radio en later op de tillevisie. Ouch begós ze aon kinderbeuk in roman- en feuilletonvörm, die allemaol tot klassiekers zouwe weure.
Werk
In häör beginjaore bij Het Parool góng Schmidt bij cabarètgróp De Inktvis. Hei begós ze ouch de tösselètters M.G. te drage, umtot dao al 'n aander A. Schmidt wèrkde. Ze zouw tekste goong sjrieve veur Wim Kan, Conny Stuart en Wim Sonneveld. Oonder mie de leedsjes Zeur niet en Margootje zien vaan häör haand.
Tösse 1952 en 1958 sjreef ze de tekste veur 't huurspeul In Holland staat een huis. In de volksmoond kraog dit radioprogram de naom vaan zien hoofrolspeulers, De familie Doorsnee. Leedsje Ali Cyaankali woort hei bove d'n doupvoont gehawwe. Schmidt häör tillevisiedebuut kaom al in 1957, mèt Pension Hommeles. Väöl bekinder evels (want oetgezoonde in 'nen tied tot väöl mie lui al 'n tv hadde) woort Ja zuster, nee zuster, wat vaan 1966 tot 1968 op de tv kaom. De serie späölde in 'Een rusthuis vol herrie' (d'n oondertitel) meh drejde veural um de väöl leedsjes die veurbijkaome.
Inspiratie veur de show waor eigelek de musical, dee Schmidt in 1965 veur 't iers t'r haand naom mèt Heerlijk duurt het langst. Hei-in kump 't leed Op een mooie pinksterdag veurbij. Nog väöl musicals zouwe volge, dao-oonder En nu naar bed, bekind vaan Vluchten kan niet meer. Gesproke speule waore oonder mie Er valt een traan op de tompoes oet 1980.
Häöre naom in de kinderliteratuur maakde ze al in de late jaore 1940 bij Het Parool, in de vörm vaan gediechskes. Dees gediechskes handele dèks euver vertèlselkesfigure (reuze, prinsesse, drake etc.) of (sprekende) bieste. Zier bekind woorte beveurbeeld Het fluitketeltje, De spin Sebastiaan en Dikkertje Dap. Veural wie, vaanaof 1950, de veerskes woorte gebundeld, bereikde häöre naom gans Nederland (en neet allein de lezers vaan Het Parool, wat veural in Amsterdam geleze weurt). In 1952, wie de inspiratie naoleet, stopde ze mèt dees gediechskes en góng ze (tot en mèt 1957) wijer mèt Jip en Janneke, zier realistische (proza)verhäölkes euver twie kleuters. Zoon Flip stoont model veur Jip (al bereikde heer pas aon 't ind vaan deen tied de kleuterleeftied).
Ouch al in 1952 debuteerde ze in bookvörm, mèt Abeltje, euver 'ne gewoene lifjoonk dee oontdèk tot ziene lif kin vlege en mèt drei passagere de wereld euvervluig. Ouch in Wiplala (1957) kump e boetegewoen elemint (e menneke mèt touverkrach) de wereld vaan gewoen kinder binneloupe. Get soortgelieks gelt veur Minoes (1970), euver 'n jóng vrouw die vreuger 'n kat waor. Dit book waor gebaseerd op 'n ieder feuilleton (allein postuum oetgebrach) mèt de naom Ibbeltje. Ouch in feuilletonvörm gesjreve zien Pluk van de Petteflet (1971) en Otje (1980), boe-in de hoofpersoene door 't verhaol heer mèt laankdorege probleme te kaampe höbbe die ze oetindelek (mèt behölp oonder mie vaan bieste) oplosse. Veur get awwer kinder, en veur gebruuk op sjaol, sjreef ze Troep op de stoep en Waaidorp. Nog in 1990 sjreef Schmidt mèt Jorrie en Snorrie 't Kinderbokeweekgesjenk.
Samewèrkinge
Veur häör gediechskes wèrkde Schmidt same mèt de cartoonis Wim Bijmoer, die zien pleetsjes neve de veerskes in de gezèt woorte aofgedrök. Ze versjene ouch in de beukskes die in de jaore 1950 woorte oetgegeve. In de bundel Ziezo, boe alle veerskes same in stoon, en ouch d'n insegste vörm boe-in ze nog weure oetgegeve, zien de mieste vaan zien illustraties evels weg. Vaanaof Jip en Janneke wèrkde Schmidt same mèt Fiep Westendorp, die de twie kinnekes hun karakteristieke zwarte silhouetsjes gaof. Bij Wiplala kaome de pleetsjes vaan Jenny Dalenoord (in modern versies neet mie). Vaanaof Pluk van de Petteflet wèrkde weer oetgebreid mèt Westendorp same, die noe kleurepleetsjes kós make. De samewèrking tösse hun twie gelt es bezunder vröchbaar en Westendorp waor Schmidt häöre favorieten illustrator. Häör sjaolwerk woort geïllustreerd door Mance Post.
Componis veur häör cabarètleedsjes waor in 't begin Cor Lemaire. Ouch Peter Kellenbach wèrkde mèt häör same (in Marjolijne, gezoonge door Wim Sonneveld). De vröchbaarste samewèrking evels waor mèt Harry Bannink. Sinds dee de leedsjes toenzat veur Heerlijk duurt het langst, deeg heer dat veur al häör werk, boe-oonder ouch Ja zuster nee zuster. Es zoedaoneg sjreef heer mèt Schmidt talloes hits.
Lies van börgemeistersj van Gelaen
De gemeinte Gelaen haet tot 2001 besjtange en haet de volgende börgemeistersj gehad:
Bron
Dees lies is gebaseerd op 't euvereinsjtummend artikel van de Nederlandstalige Wikipedia.
Sjpawbik
Sjpawbik of Sjpaubik (Nederlands: Spaubeek) is 'n dörp in de gemeinte Beek in Nederlands Limburg. 't Lankgerèk dörp besjteit oet Sjpawbik (zuud) en 't noordeliker gelege Hoeve. Sjpawbik haet 3713 inwonersj (1 januari 2004).
Gesjiedenis
De kesjtièlhaof en watermeule geneump Sint-Jansgelaen haet sjpeklaoge en lik aan de Gelaenbaek. 't Hoes woort in 1557 zetel van de hièrlikheid Gelaen en Sjpaubik. In 1961 brende 'n deil van 't hoes aaf; dit is noats herboewd gewore.
De kèrk van Sjpaubik is gewiejd aan de heilige Laurentius. Ze dateert oet 1925 en is óntworpe door J.E. Schoenmaekers oet Zittert. De vènstere zint gemaak door de Mestreechse kunstenaer Jos Postmes. De vreuger kèrk van Sjpaubik laog in 't gehuch De Aw Kèrk. .
Sjpaubik haet 'n sjtasie aan de Sjpoorwaeg Zittert-Haerle.
In Spaubik haat 't ooch 'n vervalle opelochtheater.
Bonobo
right|thumb|bonobo De bonobo of Dwergchimpansee (Pan paniscus) is 'n klein soort chimpansee, ing verwant aon en uterlek koelek te oondersjeie vaan de Gewoene chimpansee en bekind um zien intelligentie en minselek gedraag. Wie de gewoen chimpansees deile ze naoventrint 96% vaan hun DNA mèt de mins. De bonobo's leve bij de Congo-reveer en weure in hun bestoon bedreig.
Gedraag
De bonobo is e grópsdier en de gróppe weure matriarchaal bestuurd. De bieste zien dèks in verglieking mèt gewoen chimpansees getes op intelligentie en haolde miestal beter rizzeltaote. Zoe kinne ze mèt behölp vaan e pleetsjesbook communicere en ziech in de spiegel herkinne. Sommege oonderzeukers meine tot de diere ouch 'nen aonlag tot taol höbbe - ze communicere in eder geval mèt geluid.
De bonobo is bekind gewore um de groete rol die seksualiteit in hun gemeinsjappe späölt. Neet allein mèt 't oug op veurtplanting in de paartied, meh 't gaans jaor door, ouch es oontspanning of conflikoplossing, en zoewel hetero- es homoseksueel. De seksualiteit liekent dèks op die vaan de mins. Bonobo's goon evels gein laankdorege relaties aon.
Pletskeskook
thumb|Pletskeskook Pletskeskook is e saort gebak wat bekind is es 'n typisch Limburgs sjtrieëkgerech. Dizze kook waert kawd gemak en kawd gegaeëte. 't Gieëft versjeie recepte vuur dit gerech, meh 't haat ummer es gróndsjtof pletskes (thieëbiscuit), bótter, soeker en koffie.
Bereiding
De bótter, soeker en 'ne sjeut sjterke koffie waere gemengd tot 'n sjmierbaar crème. De pletskes waere kort in de rest van d'r koffie gedrenk en daonao i óngevier drie riekes va drie gelag en besjmierd mit e läögsjke van de bóttercrème. Hie baovenop kómme da nog óngevier zös va dees laoge pletskes mit bóttercrème pès 't de vorm va 'ne kook kriet. Es lètste waere de ziekante van d'r kook besjmierd en baovenop besjtruid mit hagelsjlaag.
Variante
Pletskeskook is vuural bekind i Limburg. Boete dees sjtrieëk gieëft 't aoch variante woebie d'r koffie vervange waert doer anger ingrediënte wie cacao. Dizze variant is in de res van 't land bekind es Arretjescake. D'r naam van dit gerech kump va Arretje Nof, e (sjtrip)figuur wat es reclaam gebroek woert vuur 't bóttermerk van de Nederlandsche Oliefabrieken (NOF).
Ketje
E ketje is 'n gemingdje bleujwies mit bao of gans zittendje, einslechtige blome langs de bloomspil. Es de blome mennelik (mit allein maeldräöj) zeen, den vèltj 't ketje nao de bleuj gans aaf. De bleujwies kump veural veur bie buim en struuk vanne wilgefemielje (worónger de bóswiej enne sjeetwiej), de birkfemielje (worónger de birk, d'n hazelieër, enne zwarten en witten aels), de moorbeifemielje enne bäökfemielje (worónger d'n eik enne kestaanjel).
Chémery-sur-Bar
Chémery-sur-Bar ies 'n veurmalig commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. Ze ies in 2015 same mèt Chéhéry opgegange in de gemeinte Chémery-Chéhéry. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 437 inweunersj, die Chémerytons en Chémerytones geneump weure. Ze ies 27,79 km2 groat. Dao woonde dus zoan 19 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Chémery-Chéhéry, wat waer deil oetmaak van 't arrendissement van Sedan.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Huang Xianfan
Huang Xianfan (Sjinees:黄現璠/黄现璠; Fusui, 13 november 1899 - Guilin, 18 januari 1982) waor 'ne Sjinese historicus en antropoloog.
Laeve
Huang Xianfan sjtudeerde historie an de Universitèèt va Peking (Hoofstad va Sjina) en de Universitèèt va Tokio (Hoofstad va Japan), en waoërt daornao lieërer an 't gymnasium in Nanning (Nanning is neet allein de hoofstad vaan Sjinees Guangxi). In 1941 waoërt Huang Xianfan professor vör historie an de Universitèèt Sun Jatsen. In de 1943-1953 waor e professor vör historie an de Universitèèt Guangxi. In de 1954-1982 waor e professor vör historie an de Normaal Universitèèt Guangxi.
Koreaans
't Koreaans (한국어 "Han-gu-geo" in Zuid-Korea; 조선어 "Cho-son-o" in Noord-Korea) is 'n taol, gesproke op 't sjiereiland Korea en in 't aongrenzend deil vaan China. De taol weurt door zeker tacheteg miljoen lui gesproke en is daomèt oongeveer de daartiende taol vaan de wereld. 't Koreaans weurt soms bij de femilie vaan de Altaïsche taole ingedeild (dèks same mèt 't Japans) meh weurt allewijl dèkser es taolisolaot bezeen.
Sjrifsysteem
Korea stoont vaanaajds oonder sterke culturelen invlood vaan China, en naom daan ouch 't Chinees sjrif euver. Dit op de isolerende structuur vaan 't Chinees gegreujd sjrif is evels oongesjik veur 'n taol wie 't Koreaans. Midde vieftiende iew woort 't Hangul oontworpe, e letter- en syllabesjrif wat väöl beter op de taol is touwgerös. De Chinees teikes bleve evels in gebruuk, en in Zuid-Korea liert me ze noe nog. Dit sjrif neump me Hanja, wat te verglieke is mèt 't Japans kanji.
Historie
Vaandaog d'n daag oondersjeit 't Koreaans wel dialekte, meh is Korea toch 'n dudeleke taolkundege einheid. 't Steit evels wel vas tot in vreuger tije mierdere, neet-verwante, taole gesproke woorte: in 't noorde de zoegeneumde Buyeo-taole, en in 't zuie de Han-taole. De Buyeo-taole, die good bewoerd zien gebleve es de taol vaan 't riek Goguryeo (ierste-zevende iew nao Christus) zien vaan Altaïsche origien en stoon reejlik kort bij 't Toengoezisch; de Han-taole zien bewoerd gebleve in tekste oet 't riek Baekje en zien in weze de veurluipers vaan 't Koreaans.
In de zevende iew oonderwórp 't keuninkriek Silla alle ander riekskes op 't Koreaans sjeereiland. De politieke einheid zörgde al gaw ouch veur 'n cultureel dominantie vaan de Silla-cultuur, en de taol dróng euveral in 't land door. Dees expansie is te verglieke mèt die vaan 't Latien euver gans Italië in d'n tied tot de Romeine aon hun vereuveringe begóste.
Vaanaof de tiende iew, wel d'n tied tot 't Silla-Handialek alle andere taole es gesproke taole vervóng, sprik me vaan Middelkoreaans. Pas vaanaof de inveuring vaan 't Hangul (zuug bove) heet me helder ziech op de optrejjende klaankpercesse in de taol. In de zeventiende iew traoje zoeväól veranderinge tegliek op tot me dao de grens trèk tösse Middelkoreaans en Nuikoreaans.
Nao de Korea-oorlog kaome dao inkel versjèlle tösse de sjrieftaole vaan Noord- en Zuidkorea; Noordkorea sjafden 't Hanja aof en baseerde zien taol op 't dialek vaan Pyongyang, Zuid-Korea naom 'nen houp Ingelse wäörd euver en gebruukde 't dialek vaan Seoul. Evegood zien bei standerdtaole oonderein good te begriepe, wie alle gesproke dialekte boete dat vaan 't eiland Jeju-Do.
Grammair
't Koreaans is 'n agglutinerende taol: 't plek miedere korter en langer wortele aonein. Väöl vaan die suffixe zien neet verpliech, ouch al drökke ze 'ne naomval, 'n persuunlike relatie, geslech of getal weer: meistal moot me de beteikenis oet de contex haole. 't Gebruuk vaan persuunlike pronome is hiel oongewoen. Adjectieve bestoon bekans neet; meistal weurt dat door 'n verbaoladjectief (e soort participium) oetgedrök.
't Koreaans kint, wie 't Japans, drei nivo's vaan beleefheid, die 'n ganse spraoketikette mèt ziech mètbringk. Me sprik hei vaan honoratief, en 't perceis honoratiefsysteem luustert hendeg èng.
Arabisch Veurjaor
thumb|500px|Oetwèrking tot zoewied vaan 't Arabisch Veurjaor. Zwart: rivvelutie; doonkerblauw: doorloupende relle en veranderinge in 't bewind; liechblauw: proteste en veranderinge in 't bewind; oranje: groetsjaolege proteste; voelgeel: kleinsjaolege proteste; doonkergries: neet-Arabische len mèt proteste. 't Arabisch Veurjaor (Arabisch الثورات العربية ath-Thawraat al-'arabiyyah 'de Arabische opsten') is de bijnaom vaan 'n serie proteste en opsten in de Arabische wereld, bedoeld um rivveluties of wiedgoonde hervörminge aof te dwinge en democratie tot stand te bringe. De proteste begóste in december 2010 in Tunesië en höbbe ziech sindsdeen euver bekans alle Arabische len oetgebreid. Ouch zien ze nao 'n aontal neet-Arabische len euvergeslage. 't Arabisch Veurjaor waor in 2011 bekans doorloupend wereldnuits en heet tot noe touw (haafweeg oktober 2011) geleid tot rivvelutie in Tunesië en Egypte, 'ne börgeroorlog rizzelterend in rezjiemwissel in Libië, börgeroorloge in Syrië en Jeme en substantieel hervörminge in oonder mie Marokko en Jordanië.
De revoluties woorte euver de ganse wereld verwelkomp es veraandering de goje kant op, meh hadde ouch hunnen duustere kant. In sommege lan leek oetindelek niks te zien veraanderd, in aandere braoke börgeroorloge oet. In die börgeroorloge naome regionaol en mondiaol machte 't dèks indirek tegenein op; wijer zörgde dees oorloge veur de opkoms vaan extremistische terreurgróppe wie IS.
De naom Veurjaor is 'n metafoor veur 'n verzachting vaan repressief bewind; vergeliek oonder mie 't Praags Veurjaor en d'n Doej vaan Chroesjtsjov.
Oerzake en achtergroond
De Arabische wereld waor bij 't begin vaan d'n opstand de mins democratische regio op de wereld. Dewijl sinds de jaore tachteg aander deile vaan de wereld - Oos-Europa, Latiens Amerika en Zwart Afrika - laankzaamaon of innins democratischer waore gewore, waor zoe'n beweging in Noord-Afrika en 't Midde-Ooste neet te vinde. In 2010 golle drei len es hybride regimes (Libanon, de Palestijnse Staot en Irak); de res waor otoritair. Väöl Arabische len waore absolute of semi-constitutioneel monarchieë. Sommege neet-feodaol staotshoofde zaote al oetzunderlek laank: Hosni Moebarak regeerde Egypte sinds 1981, Moe'ammar al-Qaddhafi waor in Libië al sinds 1969 aon de mach.
De regimes brachte probleme mèt die me algemein mèt dictature associeert. Zoe woort de peers, meh ouch 't particulier internètverkier, sterk gecensureerd. In e land wie Libië góng dat hiel wied: dao had me 'n persoensverhierleking roond de machhöbber en zien ideologie gebouwd. Dèks waore veurnaom poste in de regering allein eweggelag veur de kliek direk roontelum de machhöbber, neet zelde dee zien direkte familie. Dao heersde dus cliëntelisme. 't Stabiel blieve vaan de kliek had ouch dèks gerontocratie tot gevolg (Moebarak waor beveurbeeld aon 't ind vaan zien regering 82 jaor aajd). De in absolute mierderheid jóng (<30) bevolking vaan die len kós ziech dao neet mèt identificere. Ouch e groet probleem waor de corruptie. In väöl len späölde dit sterk op, in 't bezunder Irak, Jeme, Soedan en Libië. Ouch aander len in de regio kóste dit probleem in groete maot. Dit probleem waor mèt 't oetleke vaan diplomatieke telexe op Wikileaks in 2010 nog extra dudelek gewore.
'n Aander probleem waor de ermooj. Allewel tot in väöl len de levesstandaard hel veuroet waor gegaange, en de HDI nog mie, leefde nog ummetouw väöl Arabiere in slechte umstandeghede. De bove geneumde corruptie had soms rechoet 't karakter vaan 'n kleptocratie: inkómste oet beveurbeeld olie kaome gooddeils bij de machhöbbers persoenlek oet. Ermooj späölde in 't bezunder 'n rol in Egypte, e land zoonder oliereserves, boe 'n mieljoenebevolking op e klei stökske vróchbaar land zaot, en Jeme, e land ouch zoonder väöl olie en daobij zoonder groetsjaoleg toerisme of 'n oetgebreide infrastructuur.
In sommege len waor discriminatie 'n belaankrieke rei veur in opstand te koume. Zoe waor 't in de Maghreb de Berberbevolking die sterk opkaom veur 't rech um eige taol en cultuur te hawwe. Arabisch nationalisme waor bij väöl regimes rei gewees veur die de kop in te duie. In 't bezunder Qaddhafi stoont hendeg negatief daotegeneuver. Ouch de keuninge vaan Marokko erkóste de Berbercultuur, in dat land zier sterk vertrooje, vaanaajds neet. In Marokko lökden 't demonstrante veur dat te verandere. Soms góng de verdeiling in 't land volges traditioneel stamconflikte, dus mèt gróppe binne de Arabische bevolking vaan e land. In 't bezunder is dat 't geval in Libië, boe d'n eine stam de regering steunde en d'n aandere achter d'n opstand stoont. Religieus motieve kóste ouch 'n rol speule. In Bahrein waore 't veural de sjiiete die tege de soennitische keuning in opstand kaome. 'n Minderheid vaan demonstrante kaom oet radicaol-islamitischen hook.
Tunesië
thumb|Protes geriech tege de regeringspartij, die nao 't vertrèk vaan Bin Ali nog kort aon de mach bleef. In Tunesië woort op 18 december 2010 d'n 'trèkker' euvergehaold mèt de zelfverbranding vaan Mohammed Boeazizi in de stad Sidi Boezied, die in de weke denao veur hel proteste zörgde. De proteste riechde ziech tege 't bewind vaan president Zain al-Abidin bin Ali, dee al 23 jaor aon de mach waor. Boete gebrek aon democratie en vrijheid vaan meinigsuting waore veural economische probleme vaan groete deile vaan de bevolking rei veur protes: hoeg werkeloesheid, inflatie op ete, corruptie en slechte woenumsten. De proteste begóste in Sidi Boezied en breide ziech later euver aander stei oet; zoe begóste ze op 27 december ouch in Tunis. Nao de jaorwisseling woorte de proteste, en veural de actie vaan de polies um ze de kop in te duie, heveger. De elite góng ziech ummer mie achter de demonstrante stèlle; zoe gónge op 6 januari massaol de avvekaote in staking. Op 14 januari vlöchde Bin Ali nao Saoedi-Arabië.
Noe woort 'n interimregering opgezat oonder leiing vaan premier Mohammed al-Ghannoesji, boe-in zoewel leje vaan 't aajd regime es vaan de oppositie in kaome. Väöl lui bleve daotege protestere, umtot me engsteg waor veur te wieneg echte verandering. Op 27 januari oontsloog de premier alle aander leie vaan Ben Ali zien partij, perceis eine maond later traoj heer zelf aof. De partij vaan de machhöbbers, de RCD, woort op 9 miert oontboonde. Op 23 oktober heel 't land verkezinge veur 'ne raod dee 'ne nuie groondwèt moot goon opstèlle. Deze raod had op 22 november zien ierste zitting.
De rivvelutie in Tunesië kraog de bijnaom Jasmienrivvelutie, umtot 't in 't Tunesisch veurjaor väöl nao jasmien ruuk.
Egypte
thumb|Demonstrante op 't Bevrijingsplein in Caïro vere 't tröktrejje vaan Moebarak. Mèt de oonras in Tunesië in volle gaank begós ziech noe ouch de oppositie in Egypte te reure. Allewel tot Hosni Moebarak 't land al daarteg jaor es dictator regeerde, had de maan de steun vaan väöl westerse len door zien gemaotegde boetelandse politiek en dèks belaankrieke bemiddeling in de regio. Binnelands leet heer evels wieneg oppositie touw en oondaanks veurziechtege veranderinge de lèste jaore waor vaan hervörminge koelek spraok. 'n Belaankrieke figuur in de oppositie waor Mohammed al-Baradei, ex-veurzitter vaan 't IAEA en in väöl kring gerespecteerd.
De proteste begóste hei op 25 januari, èlf daog nao 't aoftrejje vaan Bin Ali, en doorde 18 daog. Demonstraties voonte plaots in alle groete Egyptische stei, meh ze concentreerde ziech in Caïro, en wel op 't Bevrijingsplein (Tahrirplein), boe demonstrante mèt tiendoezende op gónge kampere. Moebarak perbeerde de proteste de kop in te duie, door 't gooddeils aofslete vaan sociaol media en door poliesactie, meh ouch door hervörminge in 't veuroetziech te stèlle en de mach te deile: veur 't iers in jaore beneumde heer mèt Omar Soeleiman 'ne vice-president. Veur de demonstrante, die kort deveur 't vertrèk vaan de president in Tunesië hadde gezeen, waor dit evels neet genóg. Op 10 februari traoj Moebarak trök. Aanders es Bin Ali oontvlöchde heer zie land evels neet. Heer góng nao zie privéverblief in Sjarm al-Sjeich. De nui machhöbbers lete häöm evels arrestere, op verdinking vaan de maord op ziene veurgenger Anwar al-Sadat en doejelek geweld tege de demonstrante in Caïro. Op 3 augustus 2011 stoont heer terech.
Mèt 't aoftrejje vaan Moebarak naom 't leger de mach, wat vaan Egypte de facto 'n militair dictatuur maakde. Dit waor neet nao de zin vaan de massa demonstrante, die neet drop vertrojde tot 't leger ech vernuiinge zouw doorveure en verkezinge zouw hawwe, wat 't wel had belouf veur 2011. Op 4 miert kaom 't leger aon deen oonvrei tegemoot door de börger Essaam Sjaraf tot premier te make. Proteste bleve in de maonde denao evels op kleinder sjaol doorgoon. In 't naojaor lepe ze weer hoeg op, veural oet oonvrei euver de blievende mach vaan 't leger, wat bepaolde methodes vaan oet de dictatuur had behawwe. In sommege gevalle waor de situatie zelfs minder gewore sinds 't aoftrejje vaan Moebarak. Ouch woorte sterke twievels gestèld bij de mach die de gekoze regering zouw höbbe tegeneuver 't leger. In de daog veur de parlemintsverkezinge kaom 't tot massaol opsten, boebij versjèllende doeje en gewoonde vele.
Libië
De proteste in Tunesië en later Egypte inspireerde ouch Libiërs tot 't veure vaan actie, te beginne op 14 januari in Al-Baida'. Aonvenkelek waor dit protes allein nog mer geriech tege economische las, wie slechte woenumsten. Vaanaof midde februari evels begós me ziech tege 't bewind te kiere. De leismaan vaan Libië, Moe'ammar al-Qaddhafi, waor al sinds 1969 aon de mach en leet zien bevolking nog väöl minder vrijheid touw es Bin Ali en Moebarak. Um häöm heer bestoont 'ne cultus vaan persoensverhierleking en zien excentriciteit waor beröch. Al op 18 februari waor anarchie oetgebroke in Benghazi, wat feitelek oonder controle kaom vaan de nui opkoumende oppositie tege Qaddhafi. Daomèt kraog d'n opstand e tribaol-etnisch karakter: 't waore veural de stamme in Cyrenaica, 't ooste vaan Libië, die ziech tege häöm kierde. Tot 'n twiedeiling kaom 't evels neet: ouch in Tripolitanië kaome ze tege häöm in opstand, in 't bezunder in Misratah.
Aanders es in Tunesië en Egypte greep hei 't bewind militair in. Nao 'nen aonvenkeleken opmars vaan de demonstrante riechting 't weste begós 't leger op 6 miert mèt e (tege)offensief. Dit leide tot de gewelddaodege hereuvering vaan Ra's Lanoef, Boeraiqah (Brega) en Adzjdabijah. Heimèt waor de Libische börgeroorlog e feit. Umtot 't regime excessief geweld gebruukde, en me inzaog tot 'n hereuvering vaan Benghazi, wat normaal gezeen neet te vermije waor, tot nog groetsjaoleger represailles zouw leie, besloot de Veilegheidsraod op 17 miert in 'n resolutie tot 'n no-flyzone bove Libië. 'n Internationaol coalitie roond (meh neet beperk tot) de NATO góng dit handhave. Dit had al gaw effek: de slaagkrach vaan 't regeringsleger naom sterk aof en de oppositie wis 't oet de buurt vaan Benghazi te hawwe. Intösse raakde 't kaamp vaan de rebelle beter georganiseerd. Internationaol erkinning vaan de Nationaolen Euvergaanksraod es legitiem regering vaan Libië kaom ouch op gaank: Fraankriek deeg dit al op 10 miert, aander len volgde vaanaof 28 miert, wie ouch de VN en d'n Arabische Liga.
In de ierste maonde vaan de NATO-actie kaom 'n patstèlling op 't oosfroont tot stand, mèt Adzjdabijah in han vaan d'n Euvergaanksraod en Boeraiqah in han vaan Qaddhafi. De bombardeminte gónge evels op groete sjaol door, en dit brach 't wesfroont wel in beweging: in mei woort 't bleujeteg Belag vaan Misratah opgeheve. D'n ummekier kaom pas ech in augustus. Tösse 20 en 28 augustus veel de hoofstad Tripoli, mèt väöl minder tegestand es verwach, en pakde d'n Euvergaanksraod ouch versjèllende plaotse aon 't oosfroont trök. Heimèt gol 't regime vaan Qaddhafi in princiep es verdreve. Begin september hadde zien tróppe nog drei (middel)groete bolwerke in han: Sirte, Bani Walied en Sabha. In deze maond kaome tege alledrei de stei zwoer campagnes. Sabha veel op 21 september, Basni Walied op 17 oktober en Sirte, de toesbasis vaan de Qaddhafi-dynastie, op 20 oktober. Bij de vereuvering vaan Sirte kaom ouch Qaddhafi um. Heimèt gol Libië es 'bevrijd'; de NATO besloot häör actie per 31 oktober formeel te stoppe.
Nao de verdrieving en doed vaan Qaddhafi veel de oppositie oeterein. Oetindelek kaom 't tot 'nen oorlog mèt de extremistische gróp IS (zuug ouch oonder Irak en Syrië).
Syrië
thumb|Anti-regeringsproteste in Hama. De demonstrante in 't midde make 't Syrisch veendel zoonder de greun stare. In Syrië waor e bewind wat bekans zoe repressief waor es dat vaan Libië, al waor ziene leier minder excentriek. President Basjaar al-Asad is sinds 2000 aon de mach; in dat jaor volgde heer ziene pa Hafedh al-Asad op. De Ba'athpartij boe de Asad-dynastie bijhuurt regeert 't land al sinds 1963 en liet gein wezeleke oppositie touw. Al in januari zaog me dao teikene vaan oonras, demonstraties in de weke die volgde trokke evels neet väöl deilnummers. Dit veranderde op 15 miert, 'nen daag vaan nationaol protes: op deen daag kaome doezende de straot op in Damascus, Aleppo, Al-Hasakah, Dar'a, Dair az-Zawr en Hamaah, ouch in Hims (Homs) oontstoonte proteste. Al gaw begós 't regime hel in te griepe. Op sommege bezunder opstendege stei woorte tanks aofgesjik. Hims woort belegerd. Bezunder bleujetege daog waore 31 juli en 30 augustus, 't Sókkerfies; in de Ramadan waor in versjèllende moskeeë tot verzèt opgerope. Haafweeg september zouwe, volges Hoege Commissair vaan de Minserechte Navi Pillay, al zeker 2600 doeje zien gevalle. In tegestèlling tot Libië besloot de internationaol gemeinsjap in Syrië neet militair in te griepe. Wel woorte sancties opgelag; zoe stèlde de EU op 2 september 'nen olieboycot tege 't land in. In 't naojaor góng ouch de Arabische Liga ziech demèt meuje. Naotot dees organisatie op 3 november e vreidesplan had veurgelag, zag 't bewind vaan dat aon te numme, boenao 't geweld tege de demonstrante evels gewoen doorgóng. Dao-op besloot de AL Syrië es lid te suspendere, wat op 27 november officieel gemaak woort. In miert 2011 begós hei es reactie op alle versjèllende gróppe in Syrië de Syrische Börgeroorlog, die nog ummertouw bezeg is. Tot recent woort Asads regiering es groetse, en gevierlekste, partij gezeen in dees oorlog. Noe höbbe de versjèllende Syrische gróppe, wie de Koerde, al-Nusra Front, de Free Syrian Army en de Regering zelf, 'ne nuie vijand debij: d'n Islamitische Staot. Heer heet veural väöl aondach gekrege door op 29 juni 2014 de koloniaal grens tösse Syrië en Irak teneet te verklaore en greuit nog ummertouw op zoewel Syrisch es Irakees land. Heidoor kin me merke in de media tot de naodrök vaan de Syrische Börgeroorlog allang neet mie op 't Arabisch Veurjaor ligk mer ierder op 't islamitisch extrimisme en terrorisme vaan IS.
Jeme
thumb|Protes in San'aa', de hoofstad vaan Jeme. In Jeme, eint vaan de ermste len in de regio, waor de oonvrei euver de economische situatie en de corruptie bezunder groet. Politieke verdeildheid gaof 't al sinds kort nao de vereineging vaan de twi Jemes in 1990: 't steidelek Noord-Jeme en 't dunbevolk tribaol Zuid-Jeme bleke lesteg te vereinege. President Ali Abdoellah Salih waor sinds 't bestoon vaan 't land president; daoveur waor heer al sinds 1978 president vaan Noord-Jeme. Heer zaot dus al langer es Moebarak.
Op 27 januari begóste in San'aa' proteste mèt good 16.000 lui. Salih had begrepe tot heer concessies mós doen; heer belaofde ziech in 2013 neet obbenuits te kandidere en ziene zoon neet in 't zaol te zètte. Veur väöl demonstrante waor dat evels väöls te wieneg en in de weke die kaome bleve de massaproteste aonhawwe. Ouch in Aden en Ta'izz, de twiede en daarde stad vaan 't land, kaome ze de straot op. In de regio oontstoont intösse de politieke wuns um Jeme neet in 'n chaotische rivvelutie te doen vervalle. Veur dat doel sjikde de Golfstaote bemiddelere nao Jeme, die e veurstèl veur de euverdrach vaan de mach sjetsde. Wie de president dat (mie es eine kier) weigerde te teikene, trok d'n opstand sterk aon. Zoe verklaorde de mechtege sjeik Sadieq al-Ahmar, veurmaan vaan de Hasjiede, ziene steun aon d'n opstand. Op 2 juni kaom 't tot 'ne maordaonslag op de president, dee dat euverleefde, meh ziech mós laote behandele in 'ne Saoedischen hospitaol. Naodeen blaof heer eweg oet Jeme. Dit leide tot 'n patstèlling en 'n ind aon de dèkking in de internationaol media. De proteste hele evels aon. Vaanaof midde september escaleerde de touwstand weer: dewijl op 23 september de prsident weer trökkaom, sjoot 't regeringsleger mie es eine kier op de demonstrante sjoot en begóste versjèllende soldaote te muite. Op 21 oktober sjaarde ziech de VN-Veilegheidsraod in Resolutie 2014 unaniem achter 't plan vaan de Golfstaote, boemèt dees organisatie dus 't vertrèk vaan de president eisde. Nao nog mie drök en bemiddeling gaof Salih dao op 23 november indelek gehuur aon.
In de jaore dao-op bleef 't oonrösteg; oetindelek braok 'ne börgeroorlog oet, boe len wie Saoedi-Arabië en Iran ziech gónge minge. In 't al zier ermelek Jeme (wat gein eerdolie heet en daomèt de oetzundering in de regio is) had d'n oorlog extreem gevolge. Veural 'n cholera-epidemie deeg ziech gelle oonder de bevolking.
Aander len in de Arabische wereld
In de mieste aander len vaan de Arabische wereld is ouch actie geveurd, miestal op minder groete sjaol en mèt minder wiedstrèkkende gevolge es in de bove behandelde len.
Amstel Gold Race 2017
Parkoer mannekoers
thumb|400px|Parkoer vaan d'n Amstel Gold Race vaan 2017. Zuug wijer de hoofteks. thumb|Winnares Anna van der Breggen. thumb|Deignan op d'n Ezerbösjweëg. thumb|Niewiadoma mèt de blomme. thumb|Van Vleuten is toch ouch daarde. Wie gezag waor de wèdstrijd (entans veur de manslui) 261 kilometer laank, en waor de finish neet op de Cauberg. Deze berg kaom wel nog in 't parkoer veur. In totaol fietsde de renners 35 kier tegen 'n helling op, boevaan 27 unieke. De finish waor in Vild; de lèste berg dee me beklom waor de Bieëmelerberg. De nuien opzat waor gemeind um de koers ope te breke; in veurgoonde jaore waore de renners ummer tot kort veur 't ind bijein gebleve um gein risico's te numme of krachte te verspèlle.
Arabisch Veurjaor
Aander len in de Arabische wereld
In Algerije braoke al op 29 december proteste oet, op 't memint tot die in Tunesië in intensiteit touwnaome. Ouch dit land heet 'n lang traditie vaan otocratisch bewind, mèt de socialistische partij FLN al decennia in 't zaol. Proteste tege 't gebrek aon democratie waore in de jaore negeteg al op 'ne börgeroorlog oetgeloupe. Door de terroristische tactieke vaan de rebelle evels waor de bevolking weer achter de regering goon stoon. De lèste jaore waor de kritiek op de regering vaan president Abdoelaziez Boetefliqah weer gegreujd, zeker nao massaol door de oppositie geboycotde verkezinge in 2009. De Jasmijnrivvelutie staok de loont in 't kroetvaat: lui gónge hei de straot op, tege economische probleme meh ouch tege 't otocratisch bewind en 't poliesgeweld. De ganse maond januari waor 't oonrösteg, mèt versjèllende zelfverbrandinge nao 't veurbeeld vaan Boeazizi in Tunesië (zoegenaomp Werthereffek). Umtot demonstraties oonder de noedtouwstand, die al e jaor of twinteg gol, neet mochte, greep de polies mèt väöl geweld in, boebij hoonder lui verwund raakde en/of de cel in gónge. President Boetefliqa lufde op 22 februari de noedtouwstand op, boenao de proteste gooddeils gónge ligke. Op 15 aprèl kundegde heer democratische veranderinge in de groondwèt aon.
Amstel Gold Race 2017
Parkoer mannekoers
N.B.: De hèllinge stoon in volgorde vaan versjijne in de koers. Me moot neet vergete tot sommege mie es eine kier veurkaome, zoetot de lèste geneumde hèlling neet per se de lèste in de koers is.
Arabisch Veurjaor
Aander len in de Arabische wereld
Bahrein, 'n eilandstaot in de Perzische Golf, is gooddeils sjiitisch vaan religie, meh de regerende klas, in 't bezunder de keuninkleke familie roond keuning Hamad bin Isa al-Chalifah, besteit oet soenniete. Op 14 februari begós me in de hoofstad Manamah mèt proteste veur mie gelieke rechte veur de twie geluifsriechtinge. De euverheid accepteerde de proteste neet en sjikde op 17 februari de polies op de demonstrante aof. Dit maakde 't protes verbetener en radicaolder. Me eisde noe de val vaan de monarchie; dit in tegestèlling tot Marokko, Jordanië en Oman, boe demonstraties euver 't algemein neet tege de voors waore geriech. De demonstrante bezatte 't Perelplein in de hoofstad en de protesmarsje greujde aon tot hoonderddoezend lui, neet minder es e vijfde vaan de ganse bevolking. Op 15 miert zat de keuning de deur ope nao oetgebreid euverheidsgeweld door de noedtouwstand in te stèlle; eineg daag later veegde ordetróppe 't Perelplein oet, twie daog denao haolde ze 't Perelmonumint neer, wat de demonstrante es symbool hadde aongenome. De roop um verandering weurt evels nog ummertouw gehuurd.
Amstel Gold Race 2017
Parkoer vrouwekoers
De vrouwlui, die wie gezag 121 kilometer fietsde, finishde wel op de Cauberg.
Arabisch Veurjaor
Aander len in de Arabische wereld
In Irak waor, in tegestèlling tot väöl aander len in de regio, d'n tied vaan laankdorege dictatuur al in 2003 beïndeg, mèt d'n inval vaan de VS in 't land. Dit had Saddam Hoessein, 'nen excentrieken alleinheerser te vergelieke mèt Qaddhafi, verdreve, meh 't land in groete chaos achtergelaote. Sinds e paar jaor raakde de spiraol vaan etnisch (Koerde en Arabiere) en sectarisch (soenniete en sjiiete) geweld get doorbroke, meh corruptie en ermooj bleve groete probleme. Dit leide tot doorloupenden oonvrei oonder de bevolking. Allewel tot de internationaol media de proteste gooddeils lete links ligke, kaom 't ouch hei in februari tot groetsjaolege en soms gewelddaodege proteste in stei wie Baghdad en Mosoel. In Al-Koet (Kut) bezatde de hordes 't ketoer vaan de gouvernäör. Um d'n oonvrei in te damme beloufde premier Noeri al-Maliki ziech in 2014 neet obbenuits kandidaot te stèlle. Sinds 29 juni 2014 is Irak in oorlog mèt d'n Islamitische Staot, dee indirek ouch e gevolg is vaan 't Arabisch Veurjaor. Heer is oontstande oet formaties vaan versjèllende terroristische beweginge mer ouch Europese en Rössische migratie vaan mohammedaone nao Syrië tiejes de nog altied däörende Syrische Börgeroorlog. Op dee daag stoke de soldaote vaan de zoegenaomde IS de grens euver nao Irak. D'n Islamitische Staot pakde in 2014 'n enorm areaol en maakde vaan Mosoel zie twiede hoofkerteer. In 2016 en 2017 woort IS sterk gereduceerd en oet Mosoel verdreve.
Jordanië heet 'n monarchie mèt keuning Abdoellah II aon 't hoof. Allewel tot de monarchie vrij populair is oonder groete deile vaan de bevolking, waor in linkse en islamitischen hook toch groete oonvrei euver de regering oontstande. Wie in de ganse Arabische wereld waor hei ermooj en slechte behoezing de veurnaomste rei veur de straot op te goon. De keuning gaof snel gehuur aon de proteste. Op 1 febrari oontsloog heer de regering en belasde heer Maroef al-Bachiet mèt 't make vaan e nui kabinèt. Dit góng väöl demonstrante neet wied genóg en de roop um mie democratie bleef in de maonde denao klinke.
Amstel Gold Race 2017
Verluip mannekoers
Diverse Nederlandse renners, boe-oonder Tom Dumoulin, Robert Gesink en Bauke Mollema, dege neet aon de Gold Race mèt umtot ze ziech op de Runde vaan Italië aon 't veurbereie waore.
Arabisch Veurjaor
Aander len in de Arabische wereld
In Koeweit kaom 't neet wijer es klein proteste tege de regering, veural vaan economische meh ouch vaan politieke aard. Um zie volk tot ras te bringe, deilde sjeik Sabah al-Ahmad al-Dzjabar as-Sabah gratis ete en geld aon zien bevolking oet.