cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vlöchteling
Same mèt oonder aandere immigrante, toeriste en bezeukende zakelui vilt de vlöchteling in de meiste len juridisch oonder de categorie boetelender mer geneet daoneve dèks (zoewie in de EU-lidstaote) extra rechte.
Liek (Hinsberg)
Liek of Leek (Duutsj: Lieck) is e dörp inne gemèndje Hinsberg in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale. 't Ligk tösse Hinsberg, Euverliek en Kirkevin in.
De ligking ane Liekermeule kump oete Frankischen tied. Vreuger hoot 't dörp Aldenhoven, mitte typische ènjing op -hoven, die ouch bie Kirkevin en Aphaove te zeen is.
Op 25 jannewarie 1945 vereuverdje de Britse troepe Liek, Kirkevin enne Haaserdriesch (in Hare zónger taengestandj. Oppe daag daoveur hawwe die de rwiene van Hinsverg vereuverdj en daobie 180 kriegsgevangene genómme. Dao-op hawwe de waermachseinheje oppe wèsoever zich nao de oeaseuver, achtere Roer, trögkgetróch.
Op 1 januari 1972 woort Liek samegeveug bie de stad Hinsberg.
Me zaet neet in Leek, mer oppe Leek.
Zuul (gereidsjap)
'n Aels of 'n zuul (sjleiptoan) ies 'n soort gereidsjap dat liekent op 'n priem, en dat veural gebruuk weurt door de sjoester of zadelmeker. Um laer te kènne nièje moete van te veure leukskes gemaak were in de te verbinge sjtökker laer. Dat gebeurt mèt de aels. 't Metale gedeilte, dat door 't laer gesjtoke weurt haet 'ne speciale roetvörmige of pestielvörmige doorsjnee. Mèt dieker (vösjersj)gare, dat van te veure ingesjmeerd ies mèt biejewas um 't good te laote glietsje, of mèt dun laerband kèn daonao begoes were mèt nièje.
'n Ander wèrktuug um klein leukskes te make ies de drietand. Dit metale apparaat, dat liekent op 'n klein rechte versjèt mèt 3 tennekes, sjtans drie leukskes op riej. Daomèt were, mèt de hand, regelmaotige näöd genièjd.
Um groater loker te make, um bieveurbeeld 'ne reem, dae door 'n gesp geit, te kènne vaszètte, weurt 'n revolvertang gebruuk.
Aels (drank)
thumb|250px|De veurmalige sjtokerie, noe Els-museum in [[Baek (plaats)|Baek]] Aels ies 'n soort sjterke drank, jenever of borrel, dae vreuger gemaak woort in Baek in Nederlands Limburg door de sjtokerie Hennekens (noe 't Els-museum). Allewiel weurt Els la Vera, zoa klink de volledige naam van 't produk, gemaak door Bols.
Aels ies 'ne bitteren drank, woa-in 't kroed aels verwèrk weurt. Es 'r vaerdig gesjtook ies bedreug 't alcoholpercentage 34%. Me drink 'n Aelske oet 'n klein dröpkesglaeske, dat van te veure deepgevrore maog zin. Allewiel weurt de drank ouch gecombineerd mèt koffie, soeker en roum, dat dan es Limburgse koffie op de kaart sjteit.
Aels in de euregio
Aels weurt ouch nog op ander plaatse gemaak, nl op 't Belsj in Raere (de Raerener Els) en in Duutsjland de Monschauer Els, de Kalterherberger Els, de Hüllenkremer Els en de Reichensteiner Els (etc). Op 't etiket van de flesj van dae lètste kruidenbitter sjteit gesjreve, dat 't good Reichenstein in de Hoage Vene in de Eifel, 'n Kloaster van de Premonstratensersj, al 150 jaor nao tradiioneel recep Els fabriceert en dat de naam Reichensteiner wèttelik besjermp ies. In Tilburg weurt ouch 'ne soortgelieke drank gemaak.
Herkomsbesjerming
Op 13 december 2007 weurt bekènd gemaak dat gewèrk weurt aan 't kriege van 'n herkomsbesjerming veur dit sjtreekproduk, zoawie de Hasseltse jenever, de Welzje peket en 't Herfs kièske die die besjerming al höbbe.
Tönisberg
Tönisberg is 'n kerkdörp en deilgemeinte binne de Rienlandse gemeinte Kempe, in 't weste van Naordrien-Wesfale. De plaats haet ca. 3.500 inwoeëners. Wiechtige staej in de umgaeving zien Neukirchen-Vluyn, Moers, Kreifeld en Duusbörg in Pruses en Venlo in Nederland.
Geografie
't Dörp leet zoeën veer kilomaeter ten zuudweste van Neukirchen-Vluyn en acht kilomaeter ten naordweste van Kempe. 't Leet in 'n alde oerstruimdaal, det begrens wuurt door de heuvels van de Nederriensen Heuvelrök. 'n Bekinde huuegte is de Mühlenberg (64 m. NN). Dae is óntstaon in de letsten iestied, wie steinbrök door 't Scandinavische landies zuudwaarts woorte opgestouwd. De oetleupers van dizze heuvelrök zien de zujelikste plaatse, wao me Scandinavisch gesteinte kint vinde.
Geschiedenis
Tönisberg woort veur 't iers in 't Verdraag van Vinnbrück van 1284 geneump, dös vreej kórt veur de Slaag beej Woeringe. 't Dörp óntstónd eigelik pès nao d'n boew van 'n kepelke in 1437. In 1537 begós me mit d'n boew van 'n eige kerk en woort 'n parochie gevörmp. In 1798 woort 't dörp, wie 't in Franse hand waas, aan Kempe toegeveug en van Hertogdom Gelder losgekoppeld. Nao 't Congres van Wene in 1815 kwaam 't in Pruses te ligge en woort 't 'n eige gemeinte. D'r kwaam in 1904 'n febriek veur acetyleengaas, det gebroek woort veur lantaerpaole. Elektriciteit woort aevel steids populairder en in 1916 woort de febriek toegedaon. Op 3 miert 1945 woort 't dörp bevried door de Amerikane. Op 1 jannewaar 1970 woort 't dörp opniej toegeveug aan Kempe, same mit de stad zelf, Hüls, Sankt Hubert en Schmalbruch. Hüls kwaam euveriges in 1975 in de gemeinte Kreifeld te ligge.
Tönisberg leet neet wied van 't Ruhrgebeed. In Neukirchen-Vluyn waor d'r 'n schach, waoroet steinkaol gewónne woort. De schach loog deils ónder 't dörp. De mien woort ind 2001 stilgeleg.
Dialek
In 't dörp wuurt "Berger Platt" gekald. Tönisberg leet zoeëwaal baove de Benrather Linie as baove de Uerdinger Linie. In 't lokaal dialek zaet me namelik ek en make, dewiel me zujelik van bei isoglosse esch of isch en ma(a)che zaet. 't Wäördje auch wuurt um diezelfde reje ok. Daodoor wuurt 't dialek tot 't Kleverlands geraekend. Ouk wuurt 't werkwaord as in <we häbbe> as [hɛbə] oetgespraoke, zjus wie in 't Venloos. Zujeliker klink detzelfde zinsdeil es, dök gild det ouk veur 't Zuud-Nederfrankische euvergangsgebeed. Dao zeen ripuarismes al vreej algemein. Ouk 't Berger haet aevel langsaam 'n verendering óndergaon richting 't Ripuarisch.
't Gebroek van 't Berger beperk zich meistal tot vastelaovend en beejeinkómste van de lokaal heimatvereiniging, wie me dökker zuut in Pruses.
Infrastructuur
Get ten weste van 't dörp leet 'nen aafrit van d'n A40, 'ne snelwaeg dae van Venlo nao Dortmund löp. Dizze aafrit kruuts mit de B9, 'n wiechtige naord-zuudroute van Kleef nao Kreifeld.
Neerkan
thumb|right|Heilig graafkapel in Neerkanne 2005 Neerkan ies 'n buurtsjap in Kan (Kanne) in de gemeinte Riemst in Belsj (Belsj Limburg) vlak bie de grens van Nederland (Nederlands Limburg). 't Ies gesitueerd tösje de Jeker en 't Albaerkanaal. Aan de ander zie van diet kanaal liek de buurtsjap Opkanne. In Neerkan weurt Limburgs en Nederlands gekald.
De gesjiedenis van 't gehuch ies nauw verweve mèt 't gelieknamige kestiel Neercanne, dat vlakbie euver de Nederlandse grens liek. In 1843 zörgde de toenmalige eigenaer, Oranjegezinde baron van Thier, d'r veur dat zien landgood in Nederland kaom te liegke. De landsgrenze loupe daorum geforceerd door en um Neerkanne en Kanne heen. In de 14e ièw ies sjpraoke van 'n kesjtièl Agimont in de hièrlikheid Neerkan. 't Landhoes haet allewiel de functie van hotel-restaurant en dreug de naam château Neercanne.
In de buurt bevinge ziech hellingbösj en mergelgrotte. Van de gewonne mergelsjtein zint hie väöl häöf en hoezer geboewd. Neerkan huèrt bie de parochie Kan. Euver de grens, in de buurt van 't kesjtièl liek op 'ne heuvel 't wiengood de Apostelhoof en dao tegeneuver, in 't dal van de Jeker, de hoof en wiengaard Nekum.
Op de hook van de Kapelsjtraot, 'n paar hónderd maeter van de grens, sjteit 'n mergele Heilig Graaf-kapel oet 1647. De sjtiel ies barok en klassiek. 't Oarsjprónkelike gebuuwke ies geboewd door 'ne tummerman Herman Jekermans, dae 'n belofte vervulde. Binne in de kapel, die in de loup van ièwe diverse kière vergruèt ies, bevingk ziech 'n replica van de Heilig Graaf-kapel van Jezus in Jeruzalem. In 1714 kreeg 't zien hudig aanzeen. Op 't daak sjteit 'n klokketeurentsje.
Euverliek
Euverliek (Duutsj: Oberlieck) is 'n hieël klei gehuch inne gemèndje Hinsberg in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale. 't Ligk tösse t'n zuje van Liek, bao vasgegreudj aan Aphaove. Euverliek óntlieëntj ziene naam aan 't feit det 't, vanoet Liek gezeen, anen angere kantj vanne Zitterder Straot ligk.
't Gehuch besteitj slechs oet e paar häöf.
Ethologie
Ethologie of gedraagsbiologie is de weitesjappelik studie van 't gedraag van bieëster, veural gerich op 't netuurlik gedraag, wobie det gezeen wuuert es 'n eigesjap aangepas dore evolutie. 't Hingk nej same mit behaviorisme, wobie reacties op prikkels en getraendj gedraag in laboratiora centraal steit.
Versjillendje biologe höbbe zich inne gesjiechte besjeftig mit aspekte van 't gedraag van bieëster. Zoea ligke de wortelen in 't werk van Charles Darwin en Amerikaanse en Duitse vogeldeskóndige vanne late neugentieëndje enne vreug twintjigste ieëf, worónger Charles O. Whitman, Oskar Heinroth en Wallace Craig. 't Vakgebied zelf begós inne dertiger jaore mit 't werk vanne Nederlandjse bioloog Nikolaas Tinbergen enne Oeasteriekse biologe Konrad Lorenz en Karl von Frisch. Ethologe zeen gerich op 't gedraagsprocès en neet zozieër op ein specefiek groep bieëster, en bestudere döks ein saort gedraag, wie agressie, in e groeat aantal ónverwantje saorte.
Ethologie is es vakgebied flot 'nt grujje. Mitten aanvank vanne einentwintjigste ieëf höbbe vörsjers ummer mieë nuuj conclusies getroch in opzichter van bieëstelike communicatie, emoties, cultuur, lieërvermeuge en sexualiteit, wovan lang woort gedach det det al bekandj waas. Hiebie zeen nuuj vakgebiede, wie neuroethologie, óntstange.
Begrip van ethologie of 't gedraag van bieëster is wichtig veur bieëster te kónne traene. Zoea kan me namelik de bèste bieëster oetkeze veur bepaoldje take. Ouch kan me de prestaasje verbaeteren en óngewins gedraag aaflieëre.
La Croix-aux-Bois
La Croix-aux-Bois ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groat Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 149 inweunersj. Ze ies 5,77 km2 groat. Dao woonde dus zoan 26 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Vouziers, wat waer deil oetmaak van 't gelieknamig arrendissement van Vouziers.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 449 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Meteorezwerm
'ne Meteorezwerm is te zien es de Eerd de baon vaan 'ne zwerm stöbdeilkes kruus. De stöbdeilkes zien miestal aofkomsteg vaan komete, die in hun baon um de Zon dees deilkes achter laote door verdamping es de komeet in de buurt kump vaan de Zon. Es de stöbdeilkes in aonraking koume mèt de atmosfeer vaan de Eerd zalle zie door de oploupende wrieving opwerme en oeteindelek verbranne ('ne meteoor). 't Resultaat is 'n opliechtende striep, dèks betiteld es vallende staar. Umtot 't mierdere komete gief in 'n baon um de Zon, gief 't ouch mierdere zwerme stöbdeilkes en umtot komete neet allemaol dezelfde baon doorloupe, zien de meteorezwerme ouch op versjèllende tije door 't jaor te zien.
Bij 'ne meteorezwerm liekene de meteore allemaol oet dezelfde riechting te koume. Me neump dit de radiant. De naom vaan de meteorezwerm is miestal gekoze aon de hand vaan de naom vaan 't starebeeld boe-in de radiant ligk.
Hukkelhaove
Hukkelhaove (Duuts: Hückelhoven of Hückelhoven-Ratheim) is e Rienlands stedsje en gemeinte in de krink (Kreis) Kreis Heinsberg, te Noordrien-Wesfale (Duutsland). D'r weurt vaan aajdsheer Limbörgs gesproke in Hukkelhaove, al zal me 't woersjijnlek gein Limbörgs neume. Mèt häör 61,27 km² en 38.709 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 632 de veerkante kilometer.
't Op 75 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe.
Plaotse
De volgende plaotse ligke in de gemeinte Hukkelhaove:
Menu (gastronomie)
In de gastronomie versjtèèt me oonder d'r menu de volgorde va gerechte of geng van 'ne volledige diner, dae ömmer besjtèèt oet väörgerech, hoofdgerech en naogerech.
Klassieke en moderne menu ter vergeliek:
Hof (Nórwaeg)
thumb|De ligking van Hof in de pervincie Vestfold. Hof is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Vestfold in Nórwaeg. De gemeinte had 3.163 inweuners in 2016 en 'n oppervlakde van 163,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 19,4. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0714.
Rättvik
Rättvik is 'n gemèndje in Dalarnas län, Zwede. De gemèndje tèltj 10.902 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.932,02 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 5,6 luuj de km².
Rättvik ligk aan 't Siljanmaer.
Demografische óntwikkeling
4,24% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Røros
thumb|De ligking van Røros in de pervincie Sør-Trøndelag. Røros is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Trøndelag in Nórwaeg. De gemeinte had 5.639 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.956,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 2,9. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1640.
Veur de fusionering tösse Nord- en Sør-Trøndelag beheurde dees gemeinte toet Sør-Trøndelag.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,2% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Geel en roej kaart
thumb|De sjeidsrechter tuint 'ne speuler de geel kaart. De geel en roej kaart zien in 't voetbal de hölpmiddele boemèt de sjeidsrechter 'ne speuler dudelek maak tot heer weurt gestraof. 'n Geel kaart weurt getrokke es woersjouwing, 'n roej kaart beteikent 'n oonmiddelleke oetsleting zoonder vervaanging (de speuler zie team moot daan mèt eine speuler minder wijer). Twie geel kaarte binne ein wèdstrijd beteikent ouch oetsleting; de sjeidsrechter tuint in dat geval iers de geel, daan de roej kaart.
In toernoje en competities kin me ouch weure oetgeslote es me mierder geel kaarte euver diverse wèdstrije vingk. In de Ieredevisie weurt 'n sjorsing opgelag nao vief geel kaarte, in de Champions League mis me nao twie kaarte otomatisch de volgende wèdstrijd. D'n trainer maag daan wel gewoen èlf speulers opstèlle, allein dee gesjorsde maag neet debij zien. Ouch op 'n roej kaart volg gemeinelek 'n sjorsing veur eine of mie volgende wèdstrije. De lui die dao-euver goon kinne dao allein vaan aofzien es de kaart achteraof oonterech is gegeve.
Geel kaart
Geel kaarte kinne weure gegeve veur de volgende euvertrejjinge:
In de praktijk weure geel kaarte veural gegeve veur criterium drei. Dèks geit 't um 'n actie die al-evel op de bal is geriech, meh boebij me toch de maan raak. Criterium 1 is door de jaore heer ouch opgerek. Zoe weurt 'n geel kaart allewijl ouch gegeve bij 'n schwalbe, en wienie de speuler zie shirt oettrèk (um 'ne goal te vere).
Roej kaart
De roej kaart weurt gegeve bij:
Aon väöl vaan dees criteria zien wijer regele verboonde. Geval 1 kump dèks veur es 'ne speuler zienen tegestander raak zoonder intentie um de bal te speule, of es heer zoe oongecontroleerd inkump tot heer kin weite tot dat gevierlek is. Geval 2 geit euver geweld wat niks mèt 't speul te make heet (houwe, trampe es de bal neet in de buurt is). Veur geval 5 gelt es criterium tot d'n aonvallende speuler doorgebroke is; heer is veurbij de verdeidegingslinie op weeg nao de goal. Die euvertrejjing weurt dèks door keepers gemaak.
Historie
Geel en roej kaarte weure pas rillatief kort gebruuk. De meugelekheid um 'ne speuler vaan 't veld aof te sjikke had de sjeidsrechter al laank. Wie op 't WK vaan 1966 aon 'ne speuler neet kós weure dudelek gemaak tot heer draof mós, besloot me euver te goon op e kleuresysteem. Dit woort bij 't volgend WK, in 1970, veur 't iers in de praktijk gebrach.
Bron
Dit artikel baseert ziech op en:Fouls and misconduct (association football).
Lies van börgemèèstersj van Groêselt
De gemeinte Groêselt haet tot 1982 besjtange, en had de volgende börgemeisters:
Bron
''Dees lies is euvergenome van 't corresponderend Nederlandstalig artikel.
Marathon (loupe)
thumb|De kopgroop in de [[marathon vaan Rotterdam in 2016.]] 'ne Marathon is 'ne wèdloup vaan 42 kilometer en 195 laank achterein, gedoon in de opeloch, dèks in e stadslandsjap. De marathonloup woort in 1896 bij de Olympische Speule in Athene veur 't iers geloupe. 't Is 'n herinnering aon de slaag bij Marathon oet 490 veur Christus, wie de Grieke de Perze verslaoge en 'ne soldaot mèt de commissie vaan de victorie nao Athene sjikde. Volgens de legende leep deze soldaot, Pheidippides, gans 't ind aon ei stök, en reep heer aongekoume nenikèsamen ('v'r höbbe gewonne') ietot 'r doed neerveel. Me kin begriepe tot d'n Olympische marathon vaan 1896 (zoe good wie dee vaan 2004) ouch ech in Marathon begós en in Athene indegde.
D'n huiege vasten aofstand vaan 42.195 meter is gebaseerd op de marathon vaan de Speule in Londe in 1908; sinds 1924 is deen aofstand standaard. Veural in de Vereinegde Staote sleit de sport al vreug aon, en nao 1908 woorte in versjèllende stei neet-Olympische marathonluip georganiseerd. Vaanaof de jaore 1970 en 1980 woort 't loupe oonder brei laoge vaan de bevolking zier geleef, ouch in Europa en Afrika; diverse bekinde marathons woorte toen veur 't iers georganiseerd. In deenzelfden tied kaom d'n Iron man-triatlon op, boe de marathon 't daarde oonderdeil vaan is. Allewijl vinde bekinde marathons oonder mie plaots in Boston, New York, Londe, Berlijn en Rotterdam. Neve de topatlete doen aon de groete marathons doezende, soms tiendoezende recreante mèt.
Sinds jaor en daag weure de topposities gedomineerd door Oos-Afrikaone (veural Keniaone, soms ouch Ethiopiërs of Oegandeze); de Kalenjinstam oet Kenia steit bezunder bekind um zien gooj marathonloupers. De topatlete loupe de marathon gemeinelek in e bitteke mie es twie oor; de recreante (breiddesporters) doen dèks zoe'n drei of veer oor dreuver. Marathonloupe veur vrouwlui kaom pas rillatief laat op; sinds 1984 (Los Angeles) is de vrouwemarathon Olympisch.
't Loupe vaan 'ne marathon is 'n lestege zaak die zier väöl training vreug. 't Lief kin de ierste daarteg kilometer energie hole oet de verbranding vaan glucogeen, meh moot daonao vet verbrande, wat neet zoe snel geit. 't Lief moot daorum bestand zien tegen 'n energietekort in 't lèste stök. Wee hei evels op gebouwd en getraind is, kin nog väöl langer aofsten loupe; dees discipline weurt ultraloupe geneump.
Wereldrecords
Opmerking: nui vrouwerecords in gemingde races weure neet mie erkind, umtot me daan veurdeil heet vaan de manneleke atlete mèt wee me kin mètloupe. Aw records weure nog wel erkind, tot 'n vrouw ze in 'nen oongemingde race verbrik.
Porselener Mühle
Porselener Mühle, of kórtewaeg Mühle, is e gehuch inne gemèndje Hinsberg in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale. 't Ligk tösse Porselen en Bleckden in.
Porselener Mühle huuerdje oearsprunkelik bieje gemèndje Porselen, meh woort op 1 januari 1969, wie die gemèndje woort opgeluf, samegeveug mit Oberbruch en Dremme toet Oberbruch-Dremmen, en op 1 januari 1972 woort die gemèndje weer ingelief door Hinsberg.
Nord-Norge
Nord-Norge is 'nen historische regio in 't naorde van Nórwaeg en ligk langs de Noorse Zee. 't Gebied is 't mins-bevoukde deil van gans Nórwaeg. Deze regio besteit oet de provincies Finnmark, Troms en Nordland. In Nord-Norge wone zoget 460.000 luuj. De grootste plaats in Nord-Norge is Tromsø. Anger bekinde plaatse zeen Bodø, Narvik en Hammerfest.
Les Hautes-Rivières
Les Hautes-Rivières ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 1.446 luuj op 'n oppervlaak van 31,34 veerkante kilometer en daomèt goof 46,14 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -1,4% de jaor.
Ham (Belsj Limburg)
Ham is 'n dörp en gemeint in Bèlsj Limburg. De gemeint haet mie es 9.500 inwoener.
Ham is 'n fuzie van twie deilgemeinte, Ham en Kàmechele. Daonaeve haet Ham nog twie woenkèrne, Genebos en Genediek.
De deilgemeint Ham wäört in 't Holles Oostham geneump.
Extern linke
Website vanne gemeint
Vojvodina
Vojvodina kint me opdeile in dreej kleinder historische regio's: de Bačka in 't naordweste, 't Banaat in 't oeëste en Syrmië in 't zuudoeëste. Al dees gebede behuurde wies 1918 tot Oeësteriek-Hongarieje. De naam kump van 't Aldslavische waord vojvoda. Det waor 'ne militairen hierser dae e stök gebeed binne 'n land in hand had. De rang is vergeliekbaar mit die van 'nen hertog of 'ne markgraaf beej ós in Wes-Europa. De naam ónstónd in 't rivvelutiejaor 1848, wie de Serve in reactie op de anti-Habsburgse proteste in Hongarieje 't woiwodschap oetrepe. 't Waor wies 1860 'n apart kroeënland binne de Donaumonarchie. De Bačka en 't Banaat woorte ónderdeil van Hongarieje en Syrmië waor al same mit 't Kroatische Slavonië ónderdeil van 't Ónderkeuninkriek Kroatië en Slavonië, det binne Hongarieje autonomie genoot. Beej 't Verdraag van Trianon in 1920 meus Hongarieje, naodet 't d'n Ierste Waereldoorlog verloor, 'n groeët gedeilte van de regio aafstaon.
De regio haet 'n oppervlakde van 21.614 km² en haet óngevier 2 mieljoen inwoeëners. De Serve vörme 'n mierderheid (67%), maar 't guuef ouk 'n groeëte minderheid van Hongare (13%) en vaerder guuef 't kleinder minderhede van Slowake (2,6%), Kroate (2,4%), Roemene (1,3%), Montenegriene (1,1%), Roethene (0,7%) en Macedoniërs (0,5%). De Roma-gemeinschap is heej ouk rilletief groeët en vreuger goof 't heej vuul Pruse. 't Servisch, Hongaars, Slowaaks, Roemeens, Kroatisch en 't Roetheens zien officieel tale.
Suzuka (manga)
Suzuka (Japans: 涼風) is inne Japanese manga jesjreëve en jetseegend durch d'r Kouji Seo. De serie is e romantisj verhaal mit as hoofdthema de athletiek. De jesjiechte jeet uvver d'r tiener Yamato Akitsuki deë noa Tokyo is verhoesd um ziechzelver tse endere en doa e nui leëve op tse bouwe. Op zieng nui sjoeël lieërt e 't Suzuka Asahina kenne, wat zier jetalenteerd is in 't hoeëgsjpringe en al durch scouts ontdekt is. 't Suzuka woeënt in 't zelfde jebouw wie d'r Yamato, wat durch de tant van d’r Yamato bedreëve weëd.
Suzuka is in 't Weekly Shōnen Magazine as serie versjieëne en is oesjejoave durch Kodansha. Doabij is och in zesentswansigdelieje animeserie jemaad en is op TV Tokyo oesjezonde in Japan. Nevver Suzuka zunt och nog tswai jerelateerde series, Kimi no Iru Machi (Ing sjtad woa dats doe woeëns) en e vervolg, Fuuka, jesjreëve.
Plot
Suzuka is inne romantisje komedie wat het sjtreve noa liebe en atheltiek combineert. De jesjiechte drieënt rónks d'r Yamatto Akitsuki, inne jonge maan vanoes 't platteland van Hiroshima deë noa de jroeëse sjtad Tokyo is verhoesd en uvver 't Suzuka Asahina, ziene nuie noaber en ing jetaltenteerde hoeëgsjpringster oes Yokohama. D'r Yamato kriet jeveulens vuur 't Suzuka en kunt zoemit in aanraking mit de baanathletiek. Heë ontdekt dat e 't potentiaal hat um inne top honget-metersjprinter tse weëde.
Jedurende de jesjiechte weëd duudlieg dat d'r Yamato totaal jee idee hat wie vrouwlü dinken en dunt. Zicher mit 't Suzuka, wat zieng jeveulens mieë vuur ziechzelver hilt, lieëvert dit vöal probleme op.
Timboektoe
thumb|Timboektoe Timboektoe (Frans: Tombouctou) is 'n stad in Mali, en ouch de goufstad vanne gelieknamige regio. De stad ligk zón 13 km naordelik vanne Niger en haet 'n inwoondersaantal van zón 55.000 luuj.
Timboektoe waas in 't vergangenen 'n wichtige hanjelsstad. De stad woort dinkelik innen twellefdjen ieëf gestif dore Toeareg es 'n plekplaats veure karavane vanne hanjel dore Sahara haer en verbónj de lenj ane waterkantj vanne Niger mitte Maghred. De wichtigste hanjel waas zaat, det naordelik vanne stad woort gewónnen in mienen en in Wès-Afrika verhanjeldj woort. Hiemit verworf de stad 'n groeate riekdóm. Doordet zie anen angerkantj vanne viejenjige Sahara loog, middenin anti-kristelik moslimgebied, woort de naam "Timboektoe" synoniem aan 'n wiedaafgelaenge, ónbereikbaar plaats.
Sieër 1988 steit Timboektoe oppe UNESCO-Werreldirfgoodlies.
Archaea
Archaea woorte aanvenkelik es bacterieje geklassificeerdj en krege de naam Archaebacteria (in 't riek Monera), meh dees klassifikaasje is vereljerdj. Häör celle höbbe namelik unieke eigesjappe die ze doon sjeie van de anger twiè biologische rieke: de Bacteria en Eukaryota.
Archaea woorte iès betrach es extremofiele die in uters óngónstige toestenj, wie wermwaterbrónne en zaltmaere, veurkómme, meh saer den is óntdèk gewaore det ze veurkómme in 'n groate versjeienheid aan laefgebejer; ónger anger in de miensjelike derm.
De archaea zint veural taalriek in de oceane; de archaea in plankton kinne waal 'ns ein van de grótste gruup aan organisme zeen. De archaea vörme e wichtig deil van 't laeve op de aerd en spele 'n rol in zowaal de kaolstof- es de stikstofkrink.
30 juni
30 juni is de 181ste daag van 't jaor (182ste daag in ein sjrikkeljaor) in de Gregoriaanse kalender. Nog 184 daag pès 't eindj van 't jaor.
Gebore
thumb|right|Karel VIII, gebaore in 1470.
Gesjtorve
thumb|right|Karel van Egmond, gesjtorve in 1538.
Ludovic Jean Joseph Grootaers
Ludovic Jean Joseph Grootaers (9 óggüstës 1885, Tóngërë - 12 oktobër 1956, Liùvë)
Grootaers ès gebuòrë én Tóngërë. Hè deug zain zain ümmannëtaitë én het slïvvròukëlléezjë én Tongërë en tërnuò én hët klein sïmmënôore én Sïnt-Traië. En 1903 goenk tër ôn dë ünnëvérsëtait van Liùvë Germaanse filologie stüdjièrë. En 1907 prommëvièrdë tër tot doctor én de waisbëgèerte én léttërë op hët proefschrif "Het dialect van Tongeren”.
Nuô ënë hélë tait én de ümmannióra lès gëgèvë të heubbë wuò’nt tër zélf prëféssër én Liùvë ôn dë ünnëvérsëtait. Hè wôs ouk de prëféssër van André Stevens (Oôdré Stêvës)
Op hët lèstë van zë lèevê huôptê të nog ë "Limburgs dialectwoordenboek" te kônnë môokë, mè dat gêlùk hét tër nie mé gëhàd.
Ane Riekswaeg
Ane Riekswaeg (Nederlandjs: Aan de Rijksweg) is 'n klein gehuch inne gemeinte Remunj. Wie de naam al zaet ligk 't ane Riekswaeg. 't Heurde vreuger bie de gemeinte Herte.
In 2004 kreeg Ane Riekswaeg, net wie Neel en Leeve, nao viefenveertig jaor zien plaatsnaamsjiljer truuk en daomit zien eige identiteit. Dit gebeurde op initiatief vanne plaatselike aafdeiling vanne VVD en waerde bekostig dore inweuners en versjillende óngernummers inne buurt.
In 't gebied róndjóm 't gehuch waere väöl nuuj weuninge en bedriever geboewd.
Oostvoorns
Nomenclatuur
Wie gezag is Oostvoorns in de ierste plaots de naom veur de dörpstaol, meh in de literatuur weure soms ouch aander dialekte vaan 't eiland demèt bedoeld, veural wienie die nog sterk op 't dialek vaan Oostvoorne liekene. Dit is allewijl in de ierste plaots 't geval veur 't Rockanjes (Rekajjes).
Oontwikkelingshistorie
Euver 't algemein is de grens tössen 't Hollands en 't Ziews vrij dujelek. Ze ligk bij 't Haringvliet, boe diverse isoglosse in samevalle: de grenze tijd/tied en huis/(h)uus, verkleinwäörd op -je daan wel -ie. Dit is evels neet ummer zoe gewees. Me meint tot in Rotterdam nog tot in d'n achtienden iew huus woort gezag, of get wat trop liekende. Nog in de negentienden iew hoort me in Pernis en Hoogvliet vörm wie kike, spiker, diik, drive, huus of huuis, buuik en kruuik. Wijer woorte zoe'n klaanke nog opgegeve veur Geervliet en Heenvliet, meh wie G.G. Kloeke dao in de jaore 1920 nao vroog, waore die klaanke oonbekind en kóste ouch de awwere ze ziech neet rappelere. Daobij kump tot Winkler in deenzelfden tied veur dees twie dörper zjus diftonge opgaof. Ouch veur de res vaan 't eiland (Brielle, Nieuw-Helvoet en Hellevoetsluis) zien allein de vörm mèt diftonge bekind.
Kloeke zelf teikende monoftonge op in Oostvoorne en Rockanje, meh ouch in Spijkenisse. Heer gaof daobij aon tot die klaanke toen al aon 't verdwijne waore; de ie get snelder es de uu. Dit kump euverein mèt later data euver en veurbeelde vaan de dialekte. Ouch gaof heer aon tot de klaanke kort en e bitteke geopend waore: tid en hus. Winkler gaof mie es viefteg jaor ieder nog wel de spelling huus.
't Dialek vaan Spijkenisse, wat väöl oosteleker ligk en zelfs neet op Voorne meh op Putten, weurt hei wijer neet behandeld. Vas steit tot 't allewijl bekans verdwene is, umtot bekaans de ganse populatie oet gemigreerde Rotterdammers besteit. Bij lui die 't nog spreke huurt me evels dujelek de korte u in hus en buk, meh ouch de korte i in de plaotsnaom Spikkenisse.
Hollands of Ziews
Vaanoet historisch perspectief is 't Oostvoorns neet bezunder 'oon-Hollands', 't heet deils 'n situatie bewoerd die vreuger algemein waor in Holland. Sinds jaor en daag evels zien de klaanke die me dao huurt sterk mèt 't Ziews geassocieerd. Um die rei zag Winkler al: "Het oostvoornsch helt in menig opzicht en niet slechts in de uitspraak der ui en ij als lange u en i, naar het zeeuwsch over, zoo zelfs dat men het oostvoornsch eigenlijk niet onder de echte hollandsche tongvallen kan rangschikken." Modern oonderzeukers höbbe ziene twiefel in 't gemein neet euvergenome. In de indeiling vaan Jo Daan weurt Voorne gewoen oonder 't Zuid-Hollands gezat. Ouch 't Woordenboek der Zeeuwse dialecten behandelt wel Goeree-Overflakkee meh neet Oostvoorne. D'n insegste dee 't dialek zoonder mie tot 't Ziews rekent is Marco Evenhuis vaan 't Ziews tiedsjrif Noe.
Kinmerke
Wie bove al gezag zeet me in de dörper in kwestie oongeveer tid 'tied' en hus 'hoes'. De klaank in dees wäörd versjèlt evels nog wel vaan de oersprunkelek korte i en u: me kint in dees dialekte minimaol pare wie spít 'spiet' en spìt 'spit', of húd 'hoed, vel' en hùt 'höt'. Veur neet-sprekers is dit versjèl lesteg te hure.
Veural de ii is neet ummer aon de diftongering oontkoume: me kin in dees dialekte wäörd wie hij aontreffe boe dat in 't Goerees hie is. Dit waor al in de negentienden iew 't geval.
't Oostvoorns deit in nog e paar belaankrieke dinger mèt 't Ziews mèt. Me kint hei spontaan palatalisatie in e woord wie butter 'boter', runding e woord wie pup 'piep' en d'n Ingweoonse vörm rik 'rögk', die me in Zieland en Wes-Vlaondere väöl kin hure.
Verkleinwäörd goon oet op -ie, wie in 't Hollands. In (de res vaan) 't Ziews kump dit gaaroet neet veur.
De haafope ae-klaank oet 't Ziews kump in Oostvoorne ouch veur, in Rockanje evels neet. Dao heet me op dee plaots 'nen ope achterklinker. Zoedoende kint me in Oostvoorne jae en waer, in Rockanje jao en waor.
Dialekbehaajd
De Oostvoornse dialekte zien sterk bedreig. Bekaans allein nog awwere spreke ze; 'nen inkelen awwere zeet 't dialek nog te spreke mèt zien middelbaar kinder.
'n Inkel woord oet 't dialek is in eder geval nog wel gemeingood. Zoe weurt in Oostvoorne nog algemein vaan strang gesproke es me 't strand meint. 't Mieste liekent 't plat nog te leve in De Tinte, e klei dörpke wat neet massaol door migrante is euverspäöld. De bijnaom vaan dit dörp is 't molûke dûrp, 't dörp vaan vogelversjrikkers.
Cultivatie
In de dörper weurt neet väöl mèt 't dialek gedoon; intiatieve koume veural vaan einlinge. In 2013 begós de historische vereineging vaan Westvoorne mèt 't vaslègke vaan dialek. Heibij woorte ouch filmkes gemaak boe-in de awwere praotentere aw ambte oetlagte. In 2020 woort, bij gelegenheid vaan 't 800-jaoreg bestoon vaan Rockanje, 'n priesvraog euver 't plaotselek dialek oetgesjreve.
One Hundred and One Dalmatians
One Hundred and One Dalmatians is 'nen Amerikaansen animatiefilm oet 1961, geproduceerd door Walt Disney Productions en gebasierd oppe roman oet 1956 The Hundred and One Dalmatians van Dodie Smith. Regie van Clyde Geronimi, Hamilton Luske, en Wolfgang Reitherman, 't is de 17e animatiefilm van Disney. 't was oorsjprunkelik oetgebrach inne bioscoop op 25 jannewarie 1961 door Buena Vista Distribution.
Beernem
Beernem (Wes-Vlaams Beirnem) is 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, in 't arrondissemint Brugge, tege de grens mèt Oos-Vlaandere aon. De gemeinte heet 'n oppervlak vaan 71,68 km² en had op 1 januari 2008 14.806 inwoeners. Sjötspetroen vaan de gemeinte is Sint-Amandus.
Deilgemeintes
Beernem heet drei deilgemeintes. Binne de deilgemeinte Oedelem ligk daobij nog 'ne veerde kern. Beernem zelf heet 'n oppervlak vaan 27,91 km² en had in 2006 7.051 inwoeners.
Ligking
Door Beernem struimp 't kenaal Gent-Brugge.
Functies
In Beernem steit de bekinde psychiatrische inriechting Sint-Amandus.
Historie
Beernem weurt al geneump in 'n akte vaan 847, es Bernehem. De naom liet ziech aofleie vaan 't Aajdgermaans birnu ('beer') en hamma ('oetham', in dit geval 'n landtóng in e moeras). Doezende jaore laank waor 't e geïsoleerd ermelek gebeed vaan moeras, hei en bos. Feodaol gezeen bestoont 't oet 'n lappedeke vaan hierlekhede, die allemaol oonder 't Vrije vaan Brugge vele. De bewoening laog veural noordelek vaan 't kenaal. Zuielek laog 't weus en oonvröchbaar Bulskampveld, wat ziech toen oetstrèkde vaan Torhout tot Bellem. Op 't ind vaan d'n achtienden iew woort dit oonvröchbaar veld oontgonne. De rös en de natuur dao trokke de aondach vaan rieke edele. Hun kestiele ligke dao noe nog good versjole. In 1977 kaome Oedelem en Sint-Joris es deilgemeintes bij Beernem.
Portalegre (distrik)
Fysische geografie
De grensstreek mèt Spanje weurt gekenmerk door de bergkete Serra de São Mamede, mèt 't hoegste punt vaan 't distrik (1025 meter), dewijl 't noorde besteit oet diech, riek bebos gebeed. In 't distrik ligk de Barragem do Caia, 'n stuwdam. Oet de prehistorie vind me hei nog mie es viefteg menhirs en dolmen.
Wes-Vlaoms
thumb|Wes-Vlaoms taolgebeed. De verspreiing in Zieland is get mèt de nate vinger aongegeve; zuug de teks. 't Wes-Vlaoms (otoniem West-Vlams) is 'n Nederfrankische dialekgróp die weurt gesproke in 't uterste zuidweste vaan 't "Nederlandsetaolgebeed": in de Belzje provincie Wes-Vlaondere, in Fraankriek (Frans Vlaondere) en, aofhenkelek vaan definitie, ouch in deile vaan Ziews Vlaondere (in de Nederlandse provincie Zieland). De ingste verwantsjap besteit mèt de naoberdialekte Oos-Vlaoms en Ziews. 't Wes-Vlaoms gelt es 't conservatiefste en - es me 't Nedersaksisch en 't Limbörgs neet mètrekent - mies vaan de standaardtaol aofwiekend Nederlands dialek - de notie vaan 't Wes-Vlaoms es apaarte taol weurt aof en touw opgebrach.
Dialekgebeed
Wie bovenaon gezag liet me 't Wes-Vlaoms soms wel, soms neet tot in Nederland doorloupe. De dialekte oet Wes-Ziews Vlaondere ('t Land vaan Sluis) zien evels op e paar oetzunderinge nao ieder Wes-Vlaoms es Ziews vaan karakter. Um die taolkundege woerheid zalle ze ouch hei weure behandeld. De dialekte vaan Midde-Ziews-Vlaondere ('t Land vaan Axel) zien väöl Ziewser vaan karakter, meh drage ouch nog Wes-Vlaomse trèkke en zalle veur de samehaank hei evegood aon de orde koume. Ziews-Vlaondere is taolkundeg primair verdeild in e Wes-Vlaoms en 'n Oos-Vlaoms taolgebeed. Wes-(Ziews-)Vlaomse dialekte huurt me in gans de gemeinte Sluis en in 't groetste deil vaan de gemeinte Terneuzen (Terneuzen-stad, Biervliet, Hoeke, Sluiskil, Axel en Zaamslag).
De aofgrenzing vaan 't Wes-Vlaoms op Belsj gebeed is lesteger: de grens tösse Oos-Vlaoms en Wes-Vlaoms taolgebeed is get raofeleg. Numme v'r noe de veurnaomste isoglos, die tösse ijs en variante aon oosteleke kant en ies aon westeleke, daan is de verdeiling zoe: in 't noorde huurt Maldegem, in de provincie Oos-Vlaondere, nog bij 't Wes-Vlaoms gebeed, zoe good wie 't dörp Maria-Aalter (gemeinte Aalter). Zuidelek vaan Aalter geit de taolgrens Wes-Vlaondere in; ieder Oos-Vlaoms es Wes-Vlaoms vaan karakter zien de dialekte vaan o.m. Heestert, Otegem, Ingooigem, Deerlijk, Waregem, Wakken en Ruiselede. Vaanajds Wes-Vlaamstaoleg is de Waolse enclaaf Komen-Waasten (Comines-Warneton). De dörpkes Ten Brielen, Houthem en Ploegsteert zien dat gedeiltelek nog; ze weure nog ummertouw op de dialekkaart ingeteikend. 'tzelfde gelt veur Dottenijs (Dottignies), gemeinte Moeskroen (Mouscron).
Oonderverdeiling
't Wes-Vlaoms is e relatief homogeen dialek, meh neet zoonder intern versjèlle. Me kin de volgende subdialekte oondersjeie:
Taolhistorie
De taolhistorie vaan Wes-Vlaandere begint mèt 't Ingweoons, de taole vaan de Ingweone, de Germaanse Noordziekösbewoeners in de aajdheid. Hun taole waore Fries en aonverwante dialekte. Ingweoonse stamme mote nao de Groete Volksverhuizinge in Wes- en Frans Vlaondere de kösstreke zien goon bewoene. Zij woorte oonderworpe door de Franke, die hun taol, 't Frankisch, mètbrachte. Ingweoonsen invlood bleef in gans 't kösgebeed vaan de Nederlen evels sterk. Daodoor heet 't Wes-Vlaoms e dudelek Ingweoons substraot.
Vaanaof de vreug middeliewe kraoge veural de Oos-Frankische dialekte (die tot 't Aajdnederfrankisch of Aajdnederlands hure) te make mèt oosteleken invlood, oetgestraold door mechtege stei wie Kölle. 't Limbörgs woort hei zwoer door gevörmp, 't Braobants in liechter maote ouch. De westeleke dialekte bleve dao evels vrij vaan. De combinatie vaan Ingweoons substraot wat vaan wes nao oos zwaker woort en d'n Hoegduitsen invlood die nao 't ooste zjus touwnaom, maakde tot de Aajdnederlandse dialekte wes-oosgeoriënteerd waore. 't Vlaoms - toen nog ein dialekgróp - waor in de middeliewe 'n relatief einheid mèt 't Ziews en 't Hollands. 't Waor 't Vlaoms dialek boe-in de ierste bekinde Nederlandse zin op sjrif woort gestèld (hebban olla vogala...).
In de hoeg middeliewe woort Vlaondere ouch tot 't belaankriekste gewes vaan de Nederlen. Stei wie Brugge (mèt Damme) en later Gent hoorte tot de riekste en groetste in de regio. Zien taol waor naovenant belaankriek en stoont in hoeg aonzien. Dit zörgde veur de Vlaomse expansie: d'n export vaan Vlaomse dialekkinmerke nao aander gróppe. Belaankrieke veranderinge waore 't verdwijne vaan 't wäördsje thu/du 'doe' (nog presint in de zin vaan Sisam) en de oetspraok vaan de uu es [y:] in plaots vaan [u:]. Ouch 't eweglaote vaan de h is hei woersjijnelek begós. Dees lèste twie veranderinge tuine d'n invlood vaan 't Frans, in dit geval 't Picardisch: Vlaondere hoort gooddeils bij 't keuninkriek Fraankriek en in de väöl Vlaomse stei woort handel mèt de Franse gedreve. Gei Nederlands dialek is daan ouch zoe laank en zoe deepgoond beïnvleujd door 't Frans es 't Wes-Vlaoms. Sommege veranderinge in de taol waore neet specifiek Vlaoms meh ieder algemein zuidelek vaan oersprunk, beveurbeeld de evolutie vaan de cluster -ft es -cht (after > achter).
Aon 't ind vaan de middeliewe raakde Vlaondere zien veuraonstoonde positie kwiet aon Braobant. De Vlaomse expansie veel daan ouch stèl; noe woort de Braobantse expansie ingezat. Ouch 't Vlaoms kaom oonder Braobantsen invlood. E belaankriek kinmerk wat me euvernaom waore de diftonge ij en ui. Dit gebäörde evels allein in 't oostelek deil vaan Vlaondere, te beginne in Gent. Zoe oontstoont 't Oos-Vlaoms. Westelek Vlaondere, wieneg versteidelek en door zien stagnatie sterk vaan Braobant geïsoleerd, heel zien eige taol, die ziech oonaofhenkelek dooroontwikkelde. De politieke sjeiing mèt Frans-Vlaondere kaom ind zeventienden iew tot stand wie Lowie XIV vaan Fraankriek dit gebeed vereuverde. Ziews-Vlaondere kaom nao 1648 in Nederlandse han, meh profiteerde es Generaliteitsland neet vaan de welvaort en kaom ouch aamper oonder Hollandsen invlood. Wel waore de bewoeners vaan dees gebeie calvinistisch, boedoor ze ziech ouch isoleerde vaan Brugge en aander stei in katholiek Vlaandere.
Pas in d'n twintegsten iew, wie 't gebruuk vaan 't (Algemein) Nederlands in Belsj es officieel taol touwnaom, raakde de Wes-Vlaomse dialekte weer in contak mèt de res vaan 't Nederlands en begóste ze dedoor beïnvlood te weure. Bij 't Ziews-Vlaoms begós dat perces ieder, meh ouch dao is d'n invlood tot op d'n daag vaan vendaog beperk. In Frans-Vlaondere, boe wieneg lui Algemein Nederlands kinne, steit 't dialek veural nog oonder zwoere Fransen invlood.
Klaanklier
In de Wes-Vlaomse klaanke zitte de groetste versjèlle mèt 't Oos-Vlaoms, wie ouch e paar belaankrieke euvereinkómste mèt 't Ziews. Op väöl punte zien de Wes-Vlaomse dialekte hei-in evels verdeild; 't taollandsjap kin op details soms hendeg complex zien.
Archaïsmes
De Oergermaanse lang klinkers *î en *û zien in 't Wes-Vlaoms monoftonge (einklaanke) gebleve, al weurt de lèste noe wel oetgesproke es uu /y/. Zoe stoon Wes-Vlaoms en (Oos-)Limbörgs ies tegeneuver ijs en variante (Standaardnederlands, Oos-Vlaoms etc.), en steit Wes-Vlaoms [h]uus tegeneuver Limbörgs hoes en Standaardnederlands huis. In 't bove geneump euvergaanksgebeed sprik me de klaanke in kwestie traditioneel es diftonge oet; in recinte jaore sjijnt me dao evels de Wes-Vlaomse monoftongische oetspraok euver te numme.
Perm (tiedvak)
thumb|E zeilbieës ([[Edaphosaurus|Edaphosaurus pogonias) oet 't vreug-Perm.]] 't Perm is e geologisch tiedvak. 't Is de lèste periood van 't Paleozoïcum. 't Perm doerde van 298,9 ± 0,2 toet 252,2 ± 0,5 miljoen jaor trögk (Ma). 't Perm volg op 't Carboon; nao 't Perm kump 't Trias, de ieëste periood van 't Mesozoïcum. 't Perm woort aafgeslaote dore grótste massa-oetsterving waat oppe aerd is veurgekómme.
Wes-Vlaoms
Archaïsmes
De sjerplang ee en oo höbbe neet de extreem oetspraok die ze in 't Oos-Vlaoms höbbe. Euver 't algemein klinke ze es eë [eə] resp. ooë [oə] (tegeneuver Oos-Vlaoms ieë [iə] en uuë [yə]). Variante op de ee zien [ɛ:] (Oostende), [jı] (Land vaan Cadzand), [e:] (Ieper) en [ɛiə] (Blankenberg). Variante op de oo zien [o:] (Oostende), [ɔ:] (Brugge) en [wɔ] (Land vaan Cadzand). De weiklang ee en oo weure bekans euveral es [e:] resp. [o:] gerealiseerd. Allein in 't plat Brugs zien dat diftonge: [ɛi] en [ou]. Euveregens höbbe de Kös-Wes-Vlaomse dialekte 't structureel versjèl tösse weiklang en sjerplang oo opgegeve: veur 'nen dentale consonant zien alle oo's sjerplaank, euveral aanders weiklaank. De Germaanse ai is in de westeleke dialekte (en 't Standaardnederlands) algemein in de sjerplang ee opgegaange. 't Wes-Vlaoms heet minder oetzunderinge op die regel es de standaardtaol of aander dialekte. Zoe kint me hei kleên en geête veur resp. 'klein' en 'geit'. In Frans-Vlaondere zien dao-op zelfs hielemaol gein oetzunderinge: meêsje 'meidske', eêgen 'eige' (in de res vaan 't Wes-Vlaoms nog wel meisje en eigen). De ee veur 'n r in e woord wie peerd eupent ziech in sommege plaoste bij de kus tot [æ:], 'ne klaank dee relatief kort bij 't Standaardnederlands paard steit. Dit is 't geval in en um Brugge, Oostende, Diksmuide, Ieper, Veurne en Duinkerke. In de res vaan 't dialekgebeed is de realisatie [ɛ:].
Perm (tiedvak)
Alle landjmassa waas biejeingekómme in 't supercontinent Pangea, wodoor 't klimaat weltwied dreuger woort. Op väöl plaatse woorte kinmirkendj continentaal sedimente aafgezatj, wie zandjstein en evaporiet.
Wes-Vlaoms
Archaïsmes
De oersprunkeleke ie en oe, die in de mieste Limbörgse dialekte ee en oo zien, zien in 't Wes-Vlaoms bekans euveral nog vallende diftonge, wie dat in 't Middelnederlands ouch zoe waor: rieët 'reet', goeëd 'good'. De sjwa, 't twiede deil vaan dees twieklaanke weurt evels mer vlöchteg oetgesproke.
Perm (tiedvak)
In 't Perm góng de evolutie van reptielen en anger landjbieëster hieël flot. Oet dees bieëster zówwen in 't opvolgendj Mesozoïcum de dinosauriërs enne zuigbieëster óntstaon.
Wes-Vlaoms
Archaïsmes
De sjwa aon e woordind, die in 't Limbörgs en in 't Standaardnederlands is vervalle, is in 't Wes-Vlaoms euveral blieve stoon (brugge, roze, beke). Miestal is dit 't kinmerk vaan 't vrouwelek woordgeslag; zuug oonder.
In 't westelek Wes-Vlaoms, vaanaof Diksmuide en Ieper, weurt 't achterveugsel -ig nog mèt 'ne volle klinker oetgesproke, zoewie ouch in 't ooste vaan 't Limbörgs Heuvelland: lastieg of lastig. In Frans Vlaandere huurt me zelfs nog 'ne volle klinker in 't achtervoogsel -lijk: waarlik.
Runding en oontrunding
De korte u weurt dèks oontrund tot 'n i. Dit is e typisch Ingweoons kinmerk. Neet in alle wäörd gebäört dat evels eve dèks. E woord wie stik 'stök' kump in de ganse provincie veur, wie ouch in 't Ziews en zelfs 't Oos-Vlaoms. Pit 'pöt' (ouch in 't Ziews en 't Hollands) en dinne 'dun' koume evels neet veur in väöl continentaol Wes-Vlaomse dialekte; knippel 'klöppel' (e paar dörpkes in noordelek Wes-Vlaondere en Frans-Vlaondere) en brigge 'brögk' (westelek Frans-Vlaandere) zien nog mer lokaol bekind. Oontrunding vaan de lang uu kump ouch veur, beveurbeeld in diere 'deur', stieren 'sjikke' en vier 'vuur'. Alledrei zien die wäörd ouch in 't Ziews bekind, dewijl 't lèste ouch in Hollandse dialekte veurkump.
De ii weurt ouch wel ins gerund tot uu, in de wäörd bluven 'blieve', pupe 'piep', twuvel 'twievel', vuuf 'vijf' en wuuf 'wijf', boe de fonetische umgeving drum vraog. Percies die wäörd vint me ouch in 't Ziews, dewijl ze touwvalleg ouch in 't Wes-Veluws veurkoume. In Frans-Vlaondere strek ziech dit euver mie wäörd oet: grupen 'griepe', zwuun 'zwijn', 'verke'.
Picardisch-Franse innovaties
De ou, oontstande oet ol[t] of al[t], is in 't Wes-Vlaoms veranderd in oe [u]: koed 'kaajd', hoed 'goud'. Dees innovatie kump neet veur in Ziews-Vlaandere; ze heet de rieksgrens es taolgrens. 't Wes-Vlaoms heet dit in de middeliewe oongeveer gliektijeg mèt 't Picardisch doorgeveurd (Sprachbund).
De uu veur 'n r is geëvolueerd tot eu: zeur 'zoer'. Ouch dit versjijnsel hèlt op bij de Nederlandse grens en ouch hei is spraoke vaan 'n Sprachbund mèt 't Picardisch.
Palatalisatie
Bij zoewel de korte en de zachlang oo trejt in 't Wes-Vlaoms dèks spontaan palatalisatie vaan klinkers (d.w.z. 'n umlaut-echteg versjijnsel zoonder oonderligkende reje) op. Hiel algemein (en mèt hun verspreiing tot in 't Ziews en Oos-Vlaams) zien zeune 'zoon', puppe 'póp', veugel 'vogel' en weunen 'woene', minder algemein zien mussel 'móssel' en neute 'noet' (allein Kös-Wes-Vlaoms). Vreem genoog kump in westelek Frans-Vlaondere ouch minder spontaan palatalisatie veur: op (tegeneuver Wes-Vlaoms up, ip), bok (tegeneuver Wes-Vlaoms buk).
In zuid(west)elek Frans-Vlaondere kump ouch palatalisatie bij sommege wäörd mèt oe, die daan 'n uu kriege. Dit kump 't mieste veur in de buurt vaan labiaole. Zoe weurt bloeme 'blóm' tot blume in 't zuidelek deil vaan 't gebeed. Aander veurbeelder zien uunsdag 'goonsdag' en gruuje(n) 'greuje'.
Versjijnsele um de a
In 't Wes-Vlaoms weurt gei versjèl mie gemaak tösse de aajd-lang en verlengde aa. Wel versjèlt in väöl dialekte de realisatie vaan de klaank al nao fonologische umgeving. Veur dentaole weurt ze ummer es 'n gerunde achtervocaol oetgesproke. In 't Continentaol Wes-Vlaoms krijg ze dao 'ne naoslaag bij: [ɔ:ə]; in de res vaan 't taolgebeed huurt me dee naoslaag neet ([ɒ:] en [ɔ:]). In aander posities klink de aa in gans 't Continentaol Wes-Vlaoms es [ɒ:] of [ɔ:]; dit is ouch nog zoe in Ziews-Vlaondere en um Brugge, Torhout en Ieper. In 't groetste deil vaan 't Kös-Wes-Vlaoms in de provincie Wes-Vlaondere huurt me dao evels 'nen oongerunde klinker: [ɑ:]. In e groet deil vaan Frans Vlaondere is 't zelfs 'ne veurklinker: [a:]. 't Extreemste geval zien de dialekte vaan Steenbeke en Moerbeke (Morbecque), boe de klaank e bitteke e-echteg geslote is ([æ:]).
De korte a verandert soms in o. In de werkwoordsvörm brocht 'brach' en docht 'dach' is dat algemein veur 't groetste deil vaan 't Nederlands taolgebeed. Of 'aof' is in 't gans Wes-Vlaoms gebeed in gebruuk, boete 't groetste deil vaan Frans-Vlaandere (meh wel in deile vaan Zieland, ouch bove de Westerschelde). 't Woord zocht 'weik', 'zach' kump veural in 't Kös-Wes-Vlaoms veur. De Ingweoonse natuur vaan dit kinmerk bliek oet 'n verglieking mèt 't Ingels: brought, off, soft.