cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Liemeer
frame|Ligking vaan Liemeer in Zuid-Holland Liemeer is 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, tege de grens mèt Noord-Holland aon. De gemeinte bestoont oet de kerne Nieuwveen (raodhoes), Noordeinde, Noordsedorp, Vrouwenakker en Zevenhoven.
In 1991 woort 't dörp en de aw gemeinte Zevenhoven aon Liemeer touwgevoog. Op 1 januari 2007 góng Liemeer mèt Ter Aar in de gemeinte Nieuwkoop.
Attert
thumb|Locatie van Attert in Luxemburg. Attert (Luxemburgs: Atert) is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Aarle. Op 'n oppervlakde va 70,94 km² wonne 5.285 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 75 minse per km². Ze is verneump nao de gelieknaomeg revier die hei struimp.
Aander kerne
left|thumb|De kèrk van Attert. Nobressart, Nothomb, Thiaumont en Tontelange.
Pays de la Loire
Pays de la Loire is de naom vaan 'ne regio in Fraankriek. Ze besteit oet de aw provincies Maine, Anjou, en deile vaan Poitou en Bretagne.
Tillamook County
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 3.452 km² boevaan 2.855 km² land is en 597 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Tillamook County 24.262.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Vaors
Vaors, Nederlands Broekhuizenvorst, is 'n dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Haors aan de Maas. Op 1 januari 2006 haj 't 1118 inwoeners. Vaors, wat ten noorde van Brokeze ligt, is 'n echt kèrkdörp. Róndum de kèrk likge 'n paar alde pande die sinds 1968 op de monumenteliest staon. In de umgaeving ligt ok nog 't Kestieël van Üüje, wat sins 2005 wer bewoeënd is en daovur dus gans gerenoveerd is.
Tot 2001 huurde Vaors bej de gemeente Brokeze, wat toen de kleinste gemeente van Nederlands Limburg waas.
Iridium
Ontdekking
Iridium is in 1803 (geliektiedig mit osmium) ontdek door de Ingelse chemicus Smithson Tennant, wen 't es residu achterbleef nao 't oplosse van platina erts in keuningswater.
De meteoriet dae zo'n 65 miljoen jaor geleje in Mexico insloog en zo de massa-extinctie van de K-T euvergang veroorzaakte, bevatte 'ne hoge concentratie iridium. Restante daovan waerde aangetroffe es 'n dun laegske in 't sediment aafgezat in dae periode. Dit nömp me de iridium anomalie.
Toepassinge
Iridium wuuertj veurnamelik gebroek in legeringe wo de helheid van 't materiaal belangriek is. Angere toepassinge zeen:
Vreuger waerde bepaalde iridiumlegeringe soms gebroek veur wapes en óm porselein (zwart) te kleure.
Van 1889 toet 1960 góldj es definitie van de maeter de aafstandj tusse twiëe inkepinge op 'n staaf, bestaonde oet 'n legering van platina en iridium, de zgn. X-maeter, bewaard in Sèvres, Frankrijk. Later is dit vervange door 'n angere definitie. Vanaaf 1901 is ein legering van 90 massa% platina en 10 massa% iridium ouch de sjtandaard van 't prototype van'ne normaalkilogram, dae ouch weeurdj bewaardj in Sèvres.
1771
1768 - 1769 - 1770 - 1771 - 1772 - 1773 - 1774
Esmeralda County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Nevada thumb|200px|Ligking vaan Esmeralda County Esmeralda is 'n in 1861 gestiech graofsjap in Nevada, VS. Esmeralda is Spaons veur smaragd. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Goldfield.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 9.295 km² boevaan 9.294 km² land is en 1 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Esmeralda County 971, heimèt is Esmeralda 't minsbevolkte graofsjap vaan Nevada.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Ouch zien dees twie plaotse de innegste plaotse in 't graofsjap boe nog lui woene.
Holmium
Holmium is e sjemisch element mit es symboeal Ho en 't atoeamnómmer 67. 't Is e zilverwit lanthanied.
Argon
Argon is 'n sjeikundig element mit symbool Ar en atoomnómmer 18. 't Is 'n kleurloos edelgaas.
Holmium
Toepassinge
Holmium besjik euver biezunjer magnetische eigesjappe en wuuertj industrieel veurnamelik gebroek es magnetische fluxconcentrator. Anger toepassinge zeen:
Argon
Ontdekking
In 1785 veróngerstelde de Britse weitesjapper Henry Cavendish det Argon in de lóch veur zou mótte kómme meh kós det neet aantoeane. Pas in 1894 kóste Lord Rayleigh en Sir William Ramsay aantoeane det argon waal degelik in de lóch veurkwaam. De naam kömp van 't Griekse Argos det te vertale is nao "lui" of "neet actief". Hiebie waerde verweze nao de inerte eigesjappe van dit element.
Toepassinge
De bekindste toepassing van argon is es vulmiddel van gloeilampe ómdet argon 't doorbranje van de gloeidraod veurkömp, zelfs bie hoeëge temperature. Verder wuuertj argon gebroek op plaatse wo 't semi-inerte stikstof neet toereikendj is (argon is duurder es stikstof). Angere toepassinge van argon zeen: thumb|Mit argon gevuldje neonlamp
Holmium
Toepassinge
Daonaeve wuuertj holmium regelmaesig gebroek in alderhenj aan legeringe.
11e van de 11e
thumb|left|300px|'n Träötende [[zate hermenie in Wiek (Mestreech)]] De 11e van de 11e (èlfde van de èlfde) sjleit op d'n daag 11 november, es um precies 11 oere 11 in Nederlands Limburg, Noord-Braobant en Wes Duutsjland 't carnavalsseizoen begint. Dat gebeurt mèt eupeningsvieringe woain zank, dans en buut de bovetoan veure. Dao zint zietinge, bie-einkómste van de carnavalsvereiniginge mèt hun raode van èlf, Prins, Prinses, minister. Dao vinge raeveuringe en optraejes plaats. Op de Vriethof bieveurbeeld, in Mestreech vingk 'n happening plaats mèt zate hermeniekes, sjpaskapelle en ein aantal Limburgse artieste. In ander dörper vinge carnavalsaovende plaats in de plaatselike dörpshoezer.
Truuk in d'n tied
De Carnaval ies vanoet Duutsjland en mèt name oet 't Rienland (Kölle) hie nao toe euvergewejd. 't Ièrsj nao Mestreech rónd 1840, daonao nao Zittert, Valkeberg en Venlo en zoa wiejer.
Es in 't begin van de 19e ièw de Franse bezètting um ies in 't land van de Rien dörve de luuj wir mèt hun traditioneel fièste nao boete te kómme. Zoa ouch in Kölle in 't jaor 1822 mèt de Carnaval. 'ne Wèrkgroep, besjtaonde oet 11 persone, geit aan de geng. 't (gekke)-getal èlf weurt dan ummer miè in proclamaties gebroek en op den doer weurt 't commité (raod) van èlf leje gewoon de èlf geneump.
In deze regio valle de wienfièste same mèt de namesdaag van de heilige Maarten (Martinus) en daorum haet me op 'n gegeve moment deze belangrieke 11e daag van de 11e maond oetgerope tot sjtartpunt van 't carnavalsseizoen.
1947
1944 - 1945 - 1946 - 1947 - 1948 - 1949 - 1950 1947 (MCMXLVII) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne goonsdag op de Gregoriaanse kalender..
Gebore
thumb|right|200px|David Bowie, gebaore op 8 jannewarie 1947. thumb|right|200px|Johan Cruijff, gebaore 29 april 1947. thumb|right|200px|Salman Rushdie, gebaore 19 juni 1947. thumb|right|200px|Arnold Schwarzenegger, gebaore 30 juli 1947.
Gesjtorve
thumb|right|200px|Felix Timmermans, gesjtorve 24 jannewarie 1947.
Palestijnse Staot
De Palestijnse Staot is dat gedeilte vaan de Palestijnse gebejer (de Wesoever en de Gazastroek) wat door de Palestijnse Otoriteit gecontroleerd weurt. Dees gebejer behuurde officieel aon niemes touw, en Israël controleerde ze jaorelaank exclusief. Sins 't Akkoord vaan Oslo oet 1993 heet dit land e paar vaan de bezatde stökker gebeed in Palestijnse hen gegeve, allewel tot versjèllende conflikte en volksopstande de euverdrach flink vertraag höbbe. De gebejer zien in drei soorte land verdeild: A-gebejer, die civiel en militair door de Palestijne weure gecontroleerd, B-gebejer, die civiel door de Palestiene en militair door de Israëli's behiers weure, en de C-gebejer, boe-euver allein Israël get te zègke heet. 't Door de Palestijne gecontroleerd gebeed grens aon Israël en aon Egypte; 't gans geclaimp gebeed grens ouch aon Jordanië. Groetste stad is Gaza, wijer controleert de Otoriteit o.a. Jenin, Betlehem, Jericho, Nabloes, Ramallah en Hebron.
Demografie
De bevolking is in groete mierderheid Palestijns, dat wèlt zègke Arabisch. Ze spreke Arabische dialekte en zien mierendeils (soennitisch) islamitisch, allewel tot 'n aordege minderheid christelek is.
De Palestijne zien dèks notoir erm, veural in de Gaza-stroek, woe de bevolkingsdiechheid hiel hoeg is. Op de Wes-over lök 't de bevolking nog wel de kop bove water te hawwe.
Historie
left|thumb|Yasser Arafat Bij 't sjaope vaan de staot Israël, eve nao d'n Twiede Wereldoorlog, kaom al metein e probleem op wie me de Arabische bevolking dao de ruimde zouw mote geve. Me besloot de aw Britse kolonie Palestina te splitse in twie apaarte staote, 'n Joedse en 'n Arabische. Oetindelek lagte de Joede groeter claims es verwach, en in 1948 oontstoont geliek oorlog mèt de naoberlen. Vaanaof 1949 bezat Egypte de Gaza-strook en vaanaof 1950 waor de Wesover in hen vaan Jordanië. Dees annexaties woorte door gei land officieel erkind.
thumb|Mahmud Abbas In 1993 slote Yasser Arafat, de leismaan vaan de PLO, 'n verzètsorganisatie, en d'n Israëlische premier Yithzak Rabin 'n akkoord euver tröktrèkking vaan Israël oet de gebejer. Evels bleef 't oonrösteg in de gebejer, en nao de moord op Rabin kaome in Israël veurnaomelek rechse regeringe aon de mach. In 2000 braok de Twiede Intifadah oet, en woorte um de week aonsleeg gepleeg op Israëlische doele, die gewuunlek mèt bleudege acties vaan Israël beantwoord woorte. Vaanaof d'n doed vaan Yasser Arafat, dee in 1996 einmaoleg tot president gekoze waor en denao otocratisch geregeerd had, in november 2004, kaom de gemaotegde Mahmud Abbas aon de mach. Ieder dat jaor had d'n Israëlische premier Ariel Sharon beslote alle Joedse koloniste oet de Gazastrook trök te trèkke. Dees actie woort in augustus 2005 voltrokke. Evels bouwt Israël nog altied aon 'ne "veilegheidsmoer" tege Palestijnse aonsleeg, dee dweers door Palestijns gebeed trèk; 'n oplossing veur dit probleem liekent neet kortbij te ligke.
Azore
De Azore (Portugees: Açores; IPA: [ɐˈsoɾɨʃ]) vörmen 'n eilandjgroep inne Atlantische Oceaan op 'nen aafstandj van 1370 km van 't Iberisch sjiereilandj en op circa 2341 km van 't Amerikaans vastelandj (1934 km toet 't eilandj Newfoundland). Dees eilandjgroep besteitj oet neuge bewóndje eilenj en ach ónbewóndje eilenj (same de Formigas Bank geneump) die samen 'n autonoeam regio van 't republiek Portugal oetmaken en zoea dus deil oetmake vanne Europese gemeinsjap. De Azoren höbben 'n totaal oppervlakdje van 2247 km² en tèlle róndje 250.000 inwoeaners. 't Nationaal parlement zaeteltj in Horta op 't eilandj Faial. De grótste stad, Ponta Delgada, ligk op 't oeastelik eilandj São Miguel.
De neugen eilenj vanne Azore zeen allemaol van völkanischen oearsprónk. De hoeagste völkaan is de Pico, op 't gelieknamig eilandj, dae 2351 maeter hoeag is, en daomit de hoeagste toep van gans Portugal. De wèstelikste eilenj, Flores en Corvo, ligke zoeaget 500 km van 't zuudoeastelikste, Santa Maria.
Horta op Faial is 'n populair aanlègkplaats veur zeiljachte die de Atlantische Oceaan euverkieëre.
Klimaat
De Azoren höbben 't gans jaor door e kónstant klimaat mit weinig temperatuurversjille. De temperatuur varieertj tösse 14,0 en 24,8 °C, wobie augustus de wermste maondj is. 't Zieëwater varieertj in temperatuur tösse 16,0 en 22,0 °C door 't jaor ónger invlood vanne Golfstroum.
15 september
Fièsdaag van Maria van Sjmarte
Wene
Historie
Op de plaats woa tegewoordig Wene liek loog in de 6e ièw v. Chr 'n Keltische nederzètting mèt de naam Vedunia. In 15 v. Chr. sjtiechde de Romeine op dees plaats 'n versjterk legerkamp (castra), dat ze Vindobona neumde. Dees militair pos loog aan de grens van 't Romeins Riek, in de provincie Pannonia, en deende um ziech te verdedige tege Germaanse sjtamme. In 212 woort 't kamp 'n municipium. De Romeine bleve bies de viefde ièw. Huuj kènt me in 't sjtraoteplan van 't ièrsjte distrik van Wene (de binnesjtad) zeen woa de moere van 't legerkamp sjtónge. 't Kamp loog wied in 't oaste van 't Romeins Riek en koes daodoor sjlachoffer were van de Groate volksverhuzing. D'r zint aanwiezinge dat 't kamp verwoes woort bie 'ne groate brand in 't begin van de viefde ièw. De nederzètting bleef èvvel bewoond.
Vanaaf 976 woorte Wene en de umliegkende gebejer eigedóm van de Babenberger dynastie. In 1155 woort 't de hoofsjtad van 't gebied. In 1221 kreeg Wene sjtadsrechte, naodat ièrder al 'n sjtadsmoer geboewd waor. De sjtad óntwiekkelde ziech tot 'n belangriek handelscentrum. In 1278 kaome Wene en Oasteriek ónder 't hoes Habsburg. Wene woort in 1438 de riekshoofsjtad wie hertog Albrecht V tot keuning van 't Duutsj Riek waor gekoze. Biesjopssjtad woort Wene pas in 1469.
De sjtad en de umgeving waore zjwoar getroffe door dit belèk en woorte obbenuujts opgeboewd in barokke sjtiel. D'r woort 't meis geboewd in de veursjtae, die bienao gans verwoes waore. De adel leet dao kesjtièle boewe. Róndum de veursjtae woort 'n versjterking, de Linienwall, opgetrokke. Vanaaf de achtiènde ièw begoes de bevolking te greuje; in 1790 woonde d'r al óngevaer 200.000 luuj. De sjtad óntwiekkelde ziech tot ein van de belangriekste cultuurcentra van Europa, veural op muziekgebied.
Tiejes de oorloge mèt Frankriek woort Wene twiè kièr ingenómme door Napoleon, in 1805 en 1809. Wie Napoleon bie Waterloo versjlage waor, vóng in Wene van 18 september 1814 bies 9 juni 1815 't Congres van Wene plaats, woa de nuuj grenze en politieke verhoudinge in Europa woorte vasgelag.
In 't revolutiejaor 1848 brook de mièrtopsjtand oet. De ópsjtand woort neergesjlage. Kanseleer Klemens von Metternich traoj aaf en keizer Ferdinand I abdiceerde t'n gunste van ziene naef Frans Jozef I. Ónder zien regering woorte de ouw sjtadswalle aafgebroke en koes de sjtad oetbreije. D'r woorte väöl openbaar geboewe opgetrokke en de bevolking greujde explosief. In 1910 houw de sjtad 2.031.000 inweunersj. De Wiener Secession, die rónd 1900 óntsjtóng, waor ein van de belangriekste sjtruiminge van de Jugendstil. In de muziek waor diet de tied van de Twiède Weense Sjoal.
In de Ièrsjte Waereldoorlog woort Wene neet direk bedreig, meh door de economische blokkaad van de entente-machte óntsjtóng d'r e gebrek aan ete en kleijer. Mèt 't ing van dezen oorlog kaom d'r ouch 'n ing aan de monarchie Oasteriek-Hongarije. De republiek Deutsch-Österreich woort oetgerope op 12 november 1918; in 1919 veranderde me de naam in Republik Österreich. Wene waor noe in verhouding eigelik 'n te groate hoofsjtad veur diet nuuj land, en woort daorum ouch waal "waterkop" geneump.
In 1921 woort Wene 'n aafzónderlike bondssjtaat. De sociaal-democrate waore aan de mach in 't sjtadsbesjtuur. Dao kaome èvvel ummer miè politieke tegesjtellinge en ónrös, ouch vanwege de sjlechte economische situatie en 't progressief belastingbeleid dat geveurd woort. In 1927 góng 't justitiepaleis in vlamme op en in 1933 woort 't parlement óntbónge. De christe-sociaal Engelbert Dollfuß waor in dat jaor d'rin gesjlaag um de parlementair democratie boete wèrking te sjtèlle en dictatoriaal te goon regere. In februari 1934 kaom 't bie 'n poging de sociaal-democratische partie in Wene te breke tot 'ne korte meh hevige börgeroorlog. Op 25 juli van datzelfde jaor woort Dollfuß vermaord bie 'n sjtaatsgreep door de nationaal-socialiste.
In 1938 volgde de Anschluss bie 't Duutsj Riek. De anti-juudse politiek van Adolf Hitler vóng in Wene goje grónd, umdat 't antisemitisme al saer 't begin van de 20e ièw toegenómme waor hie. In de Kristallnacht van 9 op 10 november 1938 woorte 92 synagoges in Wene verwoes; allein de Stadttempel bleef gesjpaard. In diet jaor woorte ouch 91 umliegkende gemeintes bie Wene gevoog, woadoor 't mèt 'n oppervlak van 1224 km² de groatste sjtad in 't Derde Riek woort.
Tiejes de Twiède Waereldoorlog woort Wene in 1944 en 1945 gebombardeerd. In april 1945 woort Wene in 'ne ach daag doerende sjlaag veroverd door de Sovjettroepe. Hiebie vele 40.000 doaje. De bombardemente en de sjlaag houwe väöl sja toegebrach aan de sjtad, hoewaal väöl historische geboewe 't bombardement euverlaefde of nao d'n oorlog obbenuujts opgeboewd woorte.
Al 'n paar daag nao 't ing van de oorlog woort d'r 'n provisorische sjtadsregering en e sjtadsbesjtuur opgeriech. Op 29 april 1945 woort 't parlementsgeboew euvergedrage aan de provisorische regering en kóndigde Karl Renner de heropriechting van de democratische republiek Oasteriek aan. Wene woort verdeild in 4 sectore tösje de Sovjetunie, de Vereinigde Sjtate, 't Vereinig Keuninkriek en Frankriek, sjuus wie Berlien dat zou were. In 1946 woort al besjlote um de oetbreijing van 1938 óngedoon te make; 't doerde èvvel bies 1954 tot diet werkelik gebeurde. De sjtad woort gauw weer opgeboewd.
Op 15 mei 1955 woort 't Oasterieks Sjtaatsverdraag gesjlote, woamèt Oasteriek weer 'n ónaafhenkelik land woort. D'r volgde 'ne economische wederopboew, neet in de lètste plaats door de hulp van 't Marshallplan.
De Weense metro woort geëupend in 1978. In de jaore 70 woort Wene de derde officiële zetel van de Vereinigde Naties en woort UNO-City (Vienna International Centre) geboewd. De boew van versjillende wolkekrabbersj aan 't ing van de 20e ièw, woa-ónder de Andromeda Tower en de Millennium Tower aan de oeversj van de Donau, en de planne um nog miè hoagboew te plege op de plaats van de sjtasie Wien Mitte, woorte bediscussieerd umdat ze meugelik de positie van 't centrum van Wene es UNESCO-Waerelderfgood bedreigde.
Bevolking
Wene houw zien hoagste inweunertal e paar jaor veur 't oetbreke van de Ièrsjte Waereldoorlog; in 1910 waor 't aantal inweunersj bienao 2,1 miljoan. Nao dezen oorlog kièrde väöl Tsjeche en Hongare truuk nao hun leng van aafkóms. Veural saer de Twiède Waereldoorlog naom de bevolking aaf; in d'n oorlog woorte bienao 200.000 juudse inweunersj nao concentratiekampe geveurd.
Allewiel (2005) haet de sjtad 1,63 miljoan inweunersj. Daovan haet óngevaer 20% neet de Oasteriekse nationaliteit; de groatste groepe hievan kómme oet 't veurmalig Joegoslavië en oet Törkije. Väöl luuj vertrèkke oet de binnesjtad nao de nujer wieke t'n zuje van de Donau. D'r ies sjpraoke van vergriezing van de bevolking.
De sjtad ies zetel van 'n aartsbiesdóm; 't roams-katholiek gelouf ies mèt 49,2% de groatste religie in Wene. Ouch de evangelisch-lutheraanse biesjop van Oasteriek haet ziene zetel in Wene. 7,8% van de bevolking ies islamitisch, 25,6% haet gein gelouf.
In Wene weurt e dialek gekald dat ziech veural door 't vocabulair óndersjeit van ander Beiersje dialekte.
Sjtadsfuncties
Wene ies 't politiek, economisch en cultureel centrum van Oasteriek. Es hoofsjtad haet Wene de belangriekste besjtuurlike functie van 't land. 't Ies de zetel van 't parlement en van de bondsregering. Wiejer resideert hie de president. Ouch ies de hoagste rechbank hie gevestig. In UNO-city bevinge ziech insjtanties van de Vereinigde Naties, ónder andere 't Internationaal Atoomenergie Agentsjap (IAEA) en de United Nations Industrial Development Organization. Wiejer haet de Organisation of Petroleum Exporting Countries (OPEC) in Wene zien hoofkerteer.
Väöl bedrieve höbbe hun belangriekste vestiging in Wene. Ouch bevink ziech hie de Wiener Börse AG, de beursj van Oasteriek. Wene haet 'n belangrieke handelshave aan de Donau. De sjtad haet ouch gooj handelsrelaties mèt Oas-Europa.
De sjtad haet 'n algemein universiteit (gesjtiech in 1365), 'n technische universiteit, 'n economische universiteit en versjillende hoagesjoale woa-ónder 'n paar op 't gebeed van de kunste.
19 oktober
Heiligedaag van Johannes de Brébeuf, Isaac Jogues en de Canadese martelaere
Gokversjlaving
'n Gokversjlaving is 'n psychische aandeuning die in 't DSM-IV sjteit ingedeild bie de steurnisse in de impulsbeheersing. Wae aan dees aandeuning lied kan geine waersjtand beje aan d'n drang óm te gokke. Dök krieg de aandeuning e dwangmaotig karakter. Gokversjlaafde haje häör gedraag döks versjtaoke veur perbleme mit de ómgaeving te veurkómme. Gokversjlavinge kómme 't meiste veur bie manskaerele. Bie vrouwluuj kómme in vergeliekbaar situaties ouch waal koupversjlavinge veur.
Men óngersjied drie fases van 'n gokversjlaving:
Óndanks 't feit det de gokversjlaafde gein versjlavende substanties gebroek, is zie gedraag toch sjterk mit det van drugsversjlaafde te vergelieke. De versjlaving haet fysieke en psychische aspekte. De gokker mót regelmaotig gokke en regelmaotig de frequentie of inzat verheuge óm 't gewunsde effek te bereike. Wen d'r oetsjèd, vertuint t'r óntwènningsversjiensele. De gokker is zich döks pas bewós van zie perbleem wen de perbleme mit zien ómgaeving te groot waere.
De sjtelselmaotige verheuging van d'n inzat kan ouch e gevolg zeen van 'n bewóste sjtrategie óm alle veurgaonde verleze in eine klap te compensere (martingaal). Dees sjtrategie weurt döks geprizzenteerd es 'nen iezersjterke truc womit men altied zów winne. 't Vereis aevel mit eder inzatrunj minstes ein verdóbbeling van de veurigen inzat óm eerder verleze te compensere. 'ne Martingaalsjpeler zal daoveur 'ne langen aom en 'n flinke beurs mótte mitnumme, went bie d'n inzat van einen euro bedreug d'n inzat nao teen keer verleren al 512 euro. Boetedet werke sómmige casino's mit inzatmaxima wodoor 'ne martingaal nao verloup van tied neet meer werk. 'n Martingaalsjtrategie is daoveur heel riskant en kan zelfs 't opsteegske vörme nao 'n versjlaving.
Aubange
thumb|Locatie van Aubange in Luxemburg. Aubange (Luxemburgs: Éiben(g)) is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Aarle. Op 'n oppervlakde va 45,6 km² wonne 16.325 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 358 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|De bieb van Aubange. Athus (gemèngdehoes), Halanzy en Rachecourt.
Straot
'n Straot (oet 't Letien: (via) strata) is 'ne verheldje waeg. Op 't Belsj wuuertj 'n straot döks steinwaeg geneump.
Ómdet verheldje waeg väöl in stej veurkwame, haet de benaming "straot" 'ne steielike bieklank. Väöl adressen ènjige dao den ouch mit -straot.
De waeg (de verbinjinge tösse de plaatse) wore döks ónverheldj. Woorte dees waal verheldj, den sprook me van 'ne straotwaeg.
I Have a Dream
thumb|right|200px|Martin Luther King De beroemdste wäöerd va Martin Luther King sjprook-e óp de trappe van 't Lincoln Memorial óp 28 augustus 1963: Vertaling Norbiks
Chantal Janzen
Chantal Janzen (Tegele, 15 februari 1979) is 'n Nederlandse actrice, musicalster, zangeres en presentatrice. Ze studeerde in Amsterdam aon de Hoegesjaol veur Kunste, en kreeg häör ierste rol in de tv-serie IC, in 2001. Later, in datzelfde jaor, späölde ze 'n rol in Volle Maan (Limburgs: Volle Maon), boe ze mèt is doorgebroke.
Televisie
Series: gasrolle
Presentatie / Jury
Eslöv
Eslöv is 'n gemèndje in Skåne län, Zwede. De gemèndje tèltj 30.403 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 421,66 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 72,1 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
12,49% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Liesveld
Liesveld is 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, in d'n Alblasserweerd, aon de revier de Lek, mèt op 1 fibberwarie 2012 9.775 inwoeners en 'n oppervlak vaan 44,44 km² (daovaan 3,37 km² water). De gemeinte umvatde de kerne Groot-Ammers (raodhoes), Langerak, Nieuwpoort en Streefkerk en de naobersjappe Liesveld en Waal.
Liesveld is in 1986 oontstande oet 'n fusie vaan Groot-Ammers, Langerak, Nieuwpoort en Streefkerk. In 2013 fuseerde de gemeinte mèt Graafstroom en Nieuw-Lekkerland tot de nui gemeinte Molenwaard.
Aësde
Aësde (Hollese naom: Eisden) is 'n deilgemeint van de gemeint Mechele in Bèlsj Limburg.
Tot 't begin van de 20e iew woor 't 'n heijlandsjap. Wie André Dumont in 't naobiegelaege As 'n kaolelaog ontdek, weurt 'er in Aësde in 1923 'ne pöt geboewd. De direktie vanne pöt leut der 'n tuinwiek boewe veur de kaolpötter en heur femilies. De hoezer zint karakteristiek veur de architectuur van de jaore 30. De mienkathedraal, gewied aan Sint-Barbara, de patrones van de kaolpötter, weurt in 1936 opgetrokke. Opvallend is 't expressionisch baksjteinmetselwerk, de massieve hoeëge taore en de neo-gotische vènstere in 't monumentaal geboew. In 1987 weurt de pöt van Aësde defenitief gesjlote.
Allewiel is Aësde e belangriek kómmersjeel centróm in 't Maaslandj.
't Is ouch de thoeshave van 'n voetbalploog, in 1942 opgerich es Patro Aësde.
Törks
't Törks (Türkçe) of de Törkse taol (Türk dili) is de nationaol taol vaan Törkije en ein vaan de officieel taole vaan Cyprus. Um häör te oondersjeie vaan aander Törkische taole weurt ze ouch wel Törkijetörks of Osmaons-Törks geneump. Veural in 't Duits taolgebeed is dit väöl veurkoumend. In Törkije en Cyprus en in Törkse gemeinsjappe in veural Wes-Europa (boe-oonder Nederland,'t Belsj en Duitsland) spreke alles bijein oongeveer 70.000.000 lui Törks.
't Törks weurt sinds Atatürk mèt 't Latiens sjrif gesjreve, mèt e paar speciaol teikes. Zoe zien d'rs lètters wie de ç, ğ, ı, ö, ş en ü, mer gief 't gaaroet gein x, q en w. Oonder 't sultanaot woort 't Arabisch sjrif gebruuk, wat evels voor 't Törks relatief oongesjik is.
1772
1769 - 1770 - 1771 - 1772 - 1773 - 1774 - 1775 1772 waor e sjrikkeljaor wat begós op 'ne goonsdag op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|262px|Kerguelen
Provence-Alpes-Côte d'Azur
Provence-Alpes-Côte d'Azur (Occitaons: Provença-Aups-Còsta d'Azur, Italiaons: Provenza-Alpi-Costa Azzurra) (aofgekort tot PACA) is de naom vaan 'ne regio in Fraankriek. 't Is de op twie nao belaankriekste economische regio vaan Fraankriek, na Île-de-France en Auvergne-Rhône-Alpes.
Boete de Paort
Dialek
In en rónd 't plaetske Valkeberg besjtaon d'r 'n paar versjille in oetsjpraok van bepaalde weurd. Dat versjil ziet veurnamelik in 't gebruuk van de ao of oo en in de ae of ee in bepaalde weurd. Dao weurt dan van gezag: dát ies Boete de Paorts en dát ies Valkebergs. Veurbeelde zint (in 't Nederlands o-weurd): besjtaon-besjtoon; sjtaon-sjtoon; paort-poort; gebaore-gebore; kaore-kore; baord-boord. (In 't Nederlands e-weurd): kaersjmes -keersjmes; raege-rege; waeg-weeg; aete-ete; verlaege-verlege. Tot 1940 behuèrde Boete de Paort bie Berg. De dialekte, die gesjproke waere in de dörper, gehuchte en hun buurtsjappe rónd 't sjtedsje Valkeberg: Vild,Sub, Berg, Brokem, Houtem en Geulem lieke hièl väöl op dat Boete de Paorts. Mèt dit versjil: in die gehuchte gebruke ze ipv de opvallende ie, oe, oo en uu van 't Valkebergs, de i, ó, ó en de u. veurbeelde (Valkebergs-umsjtreke): kies-kis; versjriekelik-versjrikkelik, iech-ich, diech-dich, miech-mich, ziech-zich, ziette-zitte, bies-bis, diet-dit, sjplietsing-sjplitsing, geziech-gezich, sjriek-sjrik enz. sjtoep/sjtuupke-sjtóp/sjtupke; poep/puupke-póp/pupke, knoep/knuupke-knóp/knupke, bloom/bleumke-blóm/blumke, luup-lup (lip); zuuster-zuster, puuzzel-puzzel, truuk-truk, Suub-Sub.
Bezeenswaerdig
Miede op 't Grendelplein, róntelum mèt allein restaurante en terrasse, sjteit 'n monument mèt 'ne valk, dat ein vervanging ies van 'n ouwer mergele monument oet 1898. Naodat in 1954 'n bös de Cauberg aaf detegenaan ies geboets, moos 't origineel aafgebroke were.
Van eind november tot Kaersjmes vinge d'r twiè kàersjmerte plaats in de Gemeintegrot (aan de Cauberg) en in de Fluwelegrot (aan de Daelhemerwaeg). Oet de Gemeintegrot woort door de Romeine al mergel gewónne um dao hoezer van te boewe. De Fluwelegrot haet ouch mergelblök geleverd. Dees grot bevingk ziech ónder de rewien van 't Kesjtièl Valkeberg, woamèt 'n óndergróndse verbinging besjteit. Dees ies in vreuger tieje dèks gebruuk um aanvallersj te verrasje en in de rök aan te valle. De naam Fluweel geit truuk op fuwientsje, vleermuuskes, die in de berg (grot) euverwintere vanwege de consjtante temperatuur van 12 grade. In de Limburgse groeves leve 7 soorte vleermuus. In dees grotte höbbe 400-500 luuj in de lètste vièrtièn daag van de Twiède Waereldoorlog (hie in september 1944) gewoond um de bevriejing aaf te wachte. Ónder aan de Cauberg liek de Lourdesgrot. 't Betref hie 'n replica van de Grot van Lourdes in Frankriek oet 1916. Bove dees grot bevingk ziech 't Rotspark en de Polferbösj.
De kniensgrach ies 'ne holle waeg, dae parallel aan de Daelhemerwaeg riechting Sub löp.
Folklore
De Jónkheid Boete de Paort hèlt de traditie van de Mei-denplanting in ière. Diet gebruuk sjtamp van begin 19e ièw. De Mei-den weurt geplant op 30 april, de veuraovend van de maond mei, neve 't monument op 't Grendelplein. Eder jaor weurt 'n meipaar (keuning en keuningin) gekoze. Aan 't begin van d'n aovend weure zie róndgevare in 'n koetsj door de sjtraote van Valkeberg. Dao-achter sjleipe de jónges van de jónkheid de mei-den. Naodat dees ies opgezat, weure de meiköppelkes (verleefde sjtèller) aafgerope. Bie eder koppel weurt aan 't publiek toesjtumming gevraog mèt de weurd: "Vingk geer 't allenei good?". 't Fiès eindig mèt de cramignon (dans) rónd de mei-den.
Plaat (Ieëpe)
thumb|275px|right|Dörphaof in de Plaat thumb|left|Binneplei van Dörphaof Plaat is e gehucht van Ieëpe in 't heuvelland van Zuid-Limburg in de gemingte Gulpe-Wittem. In de Plaat lient 10 hoezer.
Huub Stapel
Hubertus Wijnandus Jozef Marie (Huub) Stapel (Tegele, 2 december 1954) is 'ne Nederlands-Limbörgsen acteur.
Leve en carrièr
In 't begin wèrkde Stapel es lierer drama aon d'n havo. Heer had klein rölkes in de films Van de koele meren des doods en Het meisje met het rode haar. Zienen doorbraak kaom in 1983, wie heer de hoofrol in d'n horrorfilm De lift kraog. Later volgde rolle in oodner mie Amsterdamned (1986) en Van God los. Zoedoende woort heer eine vaan de mies gevraogde Nederlandse acteurs vaan de jaore negenteg en nul. Neve zie werk in diverse Nederlandse films en series späölde heer ouch in Pruse krimi's (o.m. Tatort) en prizzenteerde heer 12 jaor 't otoprogram Stapel op auto's. Ouch woort heer bekind es zenger, wie heer mèt Mooder Hellup 'n bluesversie vaan de carnavalssjlager Och waas ik maar beej mooder toësgebleve oetbrach.
Pi (wiskónde)
right|thumb|110px|Griekse lètter π De Griekse klein lètter π weurt in de mathematiek gebruuk es simbool veur de constante van Archimedes. π is de verhoawing tösse de ómtrèk van 'ne cirkel en zien diamaeter.
π is 'n irrationaal getal en kan dus neet zjus opgesjreve waere. De numerieke waerd van π is óngevier
Zenuwstèlsel
't Zenuwstèlsel is 't orgaonsystieëm det verantjweurdelik is veur ónger angere de sensibiliteit en motoriek van 't lichaam. Anatomisch kan 't óngerverdeild waere in:
Functioneel kan 't opgedeild waere in 't animaal zenuwstèlsel en 't autonoom zenuwstèlsel. 't Animaal stèlsel is veur bewus acties, zoea-es bewus waornumming, opzèttelike bewaeginge en verwerking van informatie. 't Autonoom stèlsel zörg veur onbewus functies, beveurbeeldj de werking van inwenjeg orgaone.
Waat me meistal zenuwe nump zeen eigelik axone.
1773
1770 - 1771 - 1772 - 1773 - 1774 - 1775 - 1776
Zieëstraot
't Taengeneuvergestèldje van 'n zieëstraot is 'n landjingdje.
De zieëstraot is ouch 'ne väölgebroekdje straotnaam in gemèndje die kórtbie de Naordzieë enne veurmaolige Zuderzieë ligke. Zoea höbbe beveurbeildj Beverwiek, D'n Haag, Noordwijkerhout en Zandjvoort 'n "Zieëstraot", mer ouch Blankenham, Muiden en Volendam.
Xenon
Xenon is 'n sjeikundig element mit symbool Xe en atoomnómmer 54. 't Is 'n kleurloos edelgaas.
Ontdekking
Xenon is in 1898 ontdek door William Ramsay en Morris Travers wen 't es residu achterbleef tiedes 't óngerzeuke van vloeibare lóch.
De naam xenon kömp van 't Griekse ξενоς (xenos) det vraemdeling beteikentj.
Toepassinge
't Gaas xenon wuuertj väöl gebroek in diverse gaasontlajingslampe, wie bacteriële lampe, elektronebuze, stroboscope en elektroneflitsers, meh ouch in lasers. 't Isotoop 133Xe is broekbaar es radio-isotoop. In de ruumdjevaort wuuertj xenon gebroek es brandjstof in ionemotore. Op vandaag waere mit xenongaas gevuldje gaasontlajingslampe ouch toegepas in de automobielindustrie, deze lampe gaeve 'n toet 3 maal baeter zich es conventionele halogeenlampe.
Krypton
Krypton is 'n sjeikundig element mit symbool Kr en atoomnómmer 36. 't Is 'n kleurloos edelgaas.
Ontdekking
In 1898 is krypton ontdek door William Ramsay en Morris Travers. 't Bleef euver bie de ontleding van vloeibare lóch nao 't weghaole van water, zuurstof, stikstof, helium en argon. 'n Waek later ontdekte 't duo op dezelfde maneer ouch neon.
De naam krypton is aafkomstig van 't Griekse kryptos vertaald es verborge.
Toepassinge
Krypton is duur en in de meiste gevalle te vervange door goodkoupere edelgaas. Daoróm wuuertj 't slechs op zeer beperkte sjaol industrieel toegepas. Inkele gebiede wo krypton waal wuuertj gebroek zeen: Van 1960 toet 1983 is krypton gebroek veur de definitie van de maeter. Ter vervanging van de standaard maeter (legering van platina en iridium) in Paries waerde de standaard maeter vasgesteldj aan de handj van de roead-oranje spectrumlien van 't krypton-86 isotoop. Krypton leech, wie neon, op wen 't wuuertj toegepas in 'n neonlamp. 't Versjil is de kleur leech: neon leech oranjeroead op; krypton bleik paars. thumb|Neonlamp gevuldj mit krypton
Zjweikese
thumb|300px|De kèrk in Sjweikese oet 1739 Zjweikese of Sjweikese (Nederlands: Sweikhuizen) is e bergdörpke in de gemeinte Baekdale. 't Lik tösse Gelaen en Pöt in. (Zuud Limburg). De naam zou kómme van de samevoging: zwei (2) en huize. De beboewing in 't begin haet gelege tösje twiè hoezer, waarsjienlik de Sjtammenhaof en de Biessenhaof. De lètste liek op Gelaens gebeed. 't Gebeed waor toen eigendóm van de Hière van Sjènne en waor groater dan tegenwoordig; allewiel weurt dees verklaoring neet mièr aangenómme. 'n Ander en baeter verklaoring van 't ièrste gedeilte van de naam kèn zin sweyck, dat zwaag of weiland beteikent. In 2020 wone d'r 585 luuj.
Markante luuj
In Sjweikese is ouch Pierre Meels gebaore. In Limburg ongertösje ouch bekènd es Sjuul Pukkel de dichtende bekker.
313
310 - 311 - 312 - 313 - 314 - 315 - 316 313 waor e gewoen jaor wat begós op 'nen doonderdag volgens de Juliaanse kalender. Ind'rtied stoont 't bekind es 't jaor 1066 ab Urbe condita, of 't jaor vaan 't consulaot vaan Constantinus en Licinianus.
Ees
thumb|right|300px|'t Dörpke Ees in de del van de Ezerbeek, plaatselek Ezerbaak geneump. Ees (Nederlands: Eys) is e dörp in 'n del van 't plateau in 't Zuud-Limburgse heuvelland in de gemeinte Gulpe-Wittem. Eys haet in 2005 ongevaer 775 hoezer en 1795 inwoëners.
't Dörp ies óntsjtange bie 'n kruuspunt van waeg bie de Ezerbaek. 't Weurt veur 't ièrsj geneump in 'n oarkónde oet 1193 van 't kapittel van de Sint Paulus kathedraal in Luuk (Belsj).
Bezeenswaerdig
thumb|300px|[[Wiengood Aldenborgh in Ees]]
333 v.Chr.
336 v.Chr. - 335 v.Chr. - 334 v.Chr. - 333 v.Chr. - 332 v.Chr. - 331 v.Chr. - 330 v.Chr.''' 333 veur Christus waor e jaor veur de westerse (christeleke) jaortèlling. Op de aw Romeinse kalender stoont dit jaor bekind 't jaor 421 ab Urbe condita of 't jaor vaan de dictatuur vaan Rufinus.
1774
1771 - 1772 - 1773 - 1774 - 1775 - 1776 - 1777
Mineral County (Nevada)
thumb|200px|Graofsjappe vaan Nevada thumb|200px|Ligking vaan Mineral County Mineral is 'n in 1861 gestiech graofsjap in Nevada, VS. Mineral heet tot 1911 bij Esmeralda County gehuurd, en kreeg later ziene naom vaan de watere hei. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Howthorne.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 9.875 km² boevaan 9.729 km² land is en 146 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Mineral County 5.071.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
MediaWiki
thumb|right|'t Logo van MediaWiki MediaWiki ies software woamèt me 'n wiki kènt opzètte. De software ies gesjreve in PHP en gebruuk MySQL es ónderliegkende relationele database. MediaWiki ies vriegegeve ónder de GNU General Public License. De software ies óntwiekkeld veur Wikipedia en weurt gebruuk door de Wikimedia-projekte en door ander wiki's.
MediaWiki ies gesjreve door de Duutsje bioloog Magnus Manske. De ièrsjte versie kaom oet op 25 januari 2002; daoveur drièjde Wikipedia op UseModWiki, dat in Perl gesjreve ies. Daonao ies MediaWiki wiejer óntwiekkeld en hersjreve, veural door Lee Daniel Crocker. In 2003 kreeg 't naamloos programma de naam MediaWiki. Saer 2004 ies Brion Vibber de belangriekste óntwiekkelaer van diet open-sourceprojek, woa-aan in 2005 miè es 60 programmäörsj mètdege.
Terpaote
thumb|275px|right|[[Vakwerkhoes en waegkruuts in Terpaote]] Terpaote of Terpaorte (Nederlands: Terpoorten) is e gehucht van Ieëpe in 't heuvelland van Zuid-Limburg in de gemingte Gulpe-Wittem. De bewoning is gesitueerd rond d'r Terpaoterwaeg, ten zuid-ooste van Ieëpe kutbie de Geul. Dao sjtunt ca 5 boerehoezer, oe-van de mitste vakantiebesjtimminge zunt.
Lyon County (Nevada)
thumb|200px|Graofsjappe vaan Nevada thumb|200px|Ligking vaan Lyon County Lyon is 'n in 1861 gestiech graofsjap in Nevada, VS. Lyon heet ziene naom te daanke aon de stad Lyon, Fraankriek. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Yerington.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 5.223 km² boevaan 5.164 km² land is en 59 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Lyon County 34.501.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
58 v.Chr.
61 v.Chr. - 60 v.Chr. - 59 v.Chr. - 58 v.Chr. - 57 v.Chr. - 56 v.Chr. - 55 v.Chr. 58 veur Christus waor e jaor veur 't begin vaan de westerse (christeleke) jaortèlling. Op de aw Romeinse kalender stoont 't jaor bekind es 't jaor 696 ab Urbe condita, of 't jaor vaan 't consulaot vaan Piso en Gabinius.
De Plenkert
thumb|250px|right|Vuursjteinmien in de blinkende mergelberg in de Plenkert De Plenkert ies 'n wiek in Valkeberg (centrum) in Zuud-Limburg. Tot 1940 huèrde-n 't bie de gemeinte Houtem. De naam geit truuk nao 't woord blenk of blink, dat aangeuf dat get opvallend (wiet) aafsjtiek. Dat ies de blinkende sjtiele mergelberg, aan ein zie van de Plenkertweeg, dae door de daoveur geboewde hoezer teveursjien kump. De naam zou ouch kènne kómme van de plenk, die euver de breij göt woorte gelag en woa de luuj dan op ginge ziette. Ze zote dan te plenke.
Gesjiedenis en bezeenswaerdighede
Mergel: De ièrsjte industrie vóng hie plaats in vuursjteinmiene in de mergelberg. Dees miene zint saer 2000 te beziechtige. De gemeintegrot haet 'ne in-/oetgank aan de Plenkert en hie bevingk ziech ouch de Heidegroeve óndergrónds.
In dees buurt bevingk ziech, aan de Geul, op de plaats van 'n veurmalige polfermeule, de noe ouch veurmalige beerbroewerie De Leeuw. Zie hou hie 'n eige waterbrón en watermeule. De productie (van 1886 tot 2005) woort in 2005 verplaats nao 't Belsj. Neve de broewerie liek de veurmalige sjtoumwesjerie van Valkeberg.
Get wiejer, riechting Geulem, zint in 1913 14 replica's van Romeinse catacombe in de mergelberg oetgehouwe. De ingank ies 'n mergele gebuuwke in klassieke sjtiel mèt tympaan. De catacombe zint te beziechtige.
Riechting Boete de Paort, aan de kant van de mergelberg, sjteit 'ne sjtatige villa, in mergel opgetrokke, in klassieke sjtiel: Villa Alpha (1880). Hieneve bevingk ziech 't 15-Februaripleintsje, dat zien naam dank aan de ièrsjte akte woa-in de naam Falchenberch geneump weurt op 15 februari in 1154. Van hie geit 'ne sjtiele trap riechting Polferbösj, Kuurpark en Casino. In de Polferbösj, 'ne hellingbösj dae ziene naam te danke haet aan de veurmalige Polfermeule, woort ouch 'n rotspark aangelag en in 1916 'n opelochtheater oet de mergelberg gehouwe. In de dao-op volgende jaore, tot in de jaore 60 van de 20e ièw, vónge hiè oetveuringe plaats in de vörm van opera's, operettes, toneel en musicals ónder 't beheer van de sjtiechting Valkenburg-Omhoog. Vanaaf de jaore 80 ies 't theater obbenuujts in gebruuk genómme. De ingank van dat Rotspark liek sjuins tegeneuver 't hudige multifunctioneel centrum de Polfermeule (oet 2002). Neve dae entree, mèt twiè weuste mergele pilere en 'n breer mèt waope daotösje, sjteit in de helling de mergele villa Rozenheuvel oet 't begin van de 20e ièw. Boewhièr waor Alphons Diepen, initiatiefnummer van 't Rotspark.
In de Plenkert bevingk ziech ouch 't zoageneump protestants Irene-kèrkske oet 1892. 't Ies opgetrokke in baksjtein, verseerd mèt mergele elemente. D'n tore ies gedèk mèt leie. Achter 't geboew bevingk ziech 'n graafkapel in de mergelberg. In 't kèrkske ies noe 'n restaurant gevestig. De basissjoal van Valkeberg-centrum, de Plenkert geneump, ies geboewd in 1980 ongevaer op de plaats woa daoveur de jóngessjoal sjtóng, kort bie de Geul.
Pierre Cuypers
Alle monumentaal geboewe: villa Alpha (1880), villa Rozenheuvel, Opelochtheater mèt ingankspartie (1916), de Romeinse catacombe (1913) en 't protestants kèrkse (1892) zint óntworpe door arsjitek Pierre Cuypers oet Remung.
Broensemerhei
De Broensemerhei (Nederlandjs: Brunssummerheide) is e groeat netuurgebied van róndje 600 hektaar det eigedóm is van Vereniging Natuurmonumenten. 't Betröf mit naam 't gebied vanne Sjrievershei. Angerzieds neump me ouch 't róndje 1800 hektaar groeat recreatiegebied worin 't ligk zoea. 't Ligk in 't zuudoeaste vanne gemèndje Broensem en inne aangrenzendje gemèndje Haerle en Landjgraaf.
Netuur
Inne va de bekangdste netuurgebeder is ge Sjrieëvesjhei. Dit sjtök hei is de mieëtst heuvelachtige, en mitnaam hoeëgstgeleëge heidevilder va Nederlank. Óch is 't de groeëtst aa-eengesjloeëte heidegebeed va Zuud-Limburg. Bei sjpatsieër zint de vergezichter hei-durch bekank en geleefd. 't Is egelig sjlichs e risjtang va ing groeëter heigebeed, dat jets bebusjt (vuur sjtuthoot i ge miener) of beboewd is. Noa d'r Twieëde Weëltkrieëg woar 't kót nag e militair terrein. Óp dit terrein woeëd i de ieësjte part va de twintigste ieëw nag broenkoale gewónne. Bèrge mit zekzaank getoege doa laang va, meh in 1955 is zoeën berg igesjtoeët en durch de eëdversjoeving die hei óp vólgde, zów de Kaffeepool zint óntsjtange.
Óch g'n linkervertakking va d'r boaveluip va g'n Ruëd Baak sjtruimt durch 't heilanksjap. 't Vörmt i ge Sjrieëvesjhei e vochtig en deep daal. I dit daal is beizunger plentegreuj te vinke.
I 't zuudweste va Broensemerhei lit g'ne Hekseberg, deë vernömt is noa g'ne veëdel Hekseberg i g'n sjtad Heële.
Versjnippering en mienboew
Mienboew noa broenkoal woar e gever vuur de kwetsjbare heigebeed. I de joare tachetig woeëd óch noa gring gedólve vuur de aaleg va 't golfterrein va Broensem. Recènter is de meugelige winning van 't miocene zilverzaank ing bedrieging. In anger deler va g'n hei woeëd doa al noa gedólve. Óp e deel va de hei lit óch 'n dumpplaatsj va hoeshawwelig afval. Dees sjtótplaatsj woeëd aagelag vuur 't in wirking treëje va wetgeving umtrint milieubeheër. Tusje dat afval is óch sjemisj afval va krankehoezer en ing virffabrieëk.
Heide
Heide kènt verwieze nao:
1775
1772 - 1773 - 1774 - 1775 - 1776 - 1777 - 1778
Sjeng
De vörm Sjeng is via 't Frans Jean in 't Limbörgs gekoume. Jean weurt in Limbörgse moond Sjang; 't verkleinwoord vaan Sjang is Sjengske. Es Sjengske groet weurt nump me häöm soms neet Sjang mèr Sjeng.
Vreuger numde ze boete Mestreech 'ne Mestreechteneer 'ne Pier. In en roond Kèrkraoj gebruuk me dit woord nog ummertouw. Allewijl is 't nog gebruuk in voetballeedsjes vaan Roda JC boe me in zingk tot Roda noets maag goon fusere mèt MVV: ''Nooit FC Limburg. Fortuna onderaan, nooit met die Pieren samen gaan''.
IJzer
IJzer kan verwieze nao:
De Aw Kèrk
thumb|275px|De neogotische kapel van de heilige Anna De Aw Kèrk (Nederlands: De Oudekerk) ies 'n buurtsjap van Sjpaubeek in de gemeinte Baek in Zuud Limburg. De beboewing ies gelege noordelik van de autobaan A76 van Heerle nao Gelaen-Zittert. De naam kump van de oarsjprónkelike (ouw) kèrk van Sjpawbaek, die hie tot 1837 gesjtange haet. Ouch de Annakapel, die ziech hie noe bevingk weurt door de luuj de ouw kèrk geneump. Dao liegke 30 hoezer.
Terziet
thumb|275px|right|[[Vakwerkhoes i Terziet]] Terziet is e gehucht van Ieëpe in 't heuvelland van Zuid-Limburg in de gemingte Gulpe-Wittem. 't Is gelaege tösje de Plaat en de Belsje grens an de Terzieterbaek. 'ne Ander naam van de baek is Sielerbaek. Ze mondt in de buurt van de watermeule van de Plaat in de Geul oet. In de 14e eeuw is sjprake van Rosit of Rosyt. In 1537 van resyt en in der syt. Terziet zow ontsjtange zieë vanoet d'r haof De Schever. De bewoning bevingt zich rond d'r Terzieterwaeg en besjteet oet ca 30 wunninge. In 1999 waod in Terziet gaasleiding gelaat en in 2000 riolering.
Looiwinkel
Looiwinkel (Nederlands: Looiwinkel) ies 'n buurtsjap van Sjpawbik in de gemeinte Baek in Zuud Limburg. 't Ies gelege ten noorde van 't oud gehuch Hoeve (noe deil Sjpawbik) en 't gehuch Hoebelrao en weurt begrens door de autobaan A76 en de Gelaenbaek. Loowinkel besjteit groatendeils oet nuujboew.
Linne
Linne kènt verwieze nao:
Aragonees
thumb|Taole in Aragon. Gries: Aragonees Blauw: euvergaanksgebeed Aragonees-Castiliaons Oranje: Ribagorzaons, neigend nao Aragonees Mauve: Ribagorzaons, neigend nao Catalaons Roze: Catalaons zoonder mie Geel: Castiliaons (Spaons) 't Aragonees is 'n Romaanse taol die weurt gesproke in Aragon. Allewijl is de taol beperk tot 't noorde vaan dat gewes, d.w.z. 'n aontal bergdörper in de provincie Huesca; oets waor häör verspreiingsbgebeed väöl groeter. 't Aontal sprekers ligk roond de 10.000, meh kump tot zeker 30.000 es me passief sprekers mètrekent. Dit beteikent tot de taol irnsteg bedreig is.
Historie
't Aragonees heeft zienen oersprunk es Vulgair Latijns dialek in 't Ebrobassin. Door de stiechting vaan 't keuninkriek Aragon bleujde dit op es prestiesjdialek; in 't noorde reikden 't tot deep in Navarra, dewijl 't ziech mèt de Reconquista ouch 'ne weeg nao 't zuie vraot. Wie Castilië de Reconquista góng dominere, stopde dit perces; naotot Aragon in 1412 oonder regering vaan 't Castiliaons voorstegeslach Trastámara kaom, góng 't Castiliaans ouch in Aragon cultureel dominere. Saragossa waor tege 1600 al Castiliaonstaoleg; in de iewe daonao volgde ouch de res. Aanders es Galicisch en Catalaons woort de taol (zjus wie 't Asturiaons) langen tied es e Spaons dialek gezeen; heidoor kraog 't ouch neet de aondach en erkinning vaan zien zösters. Wel is sinds de inveuring vaan de democratie de weeg vrijgemaak veur oetgebreide cultivatie vaan de taol.
Kinmerke
't Aragonees steit tössen 't Castiliaons en 't Catalaons in. 't Deilt ouch väöl dinger mèt 't Occitaons, in 't bezunder mèt 't Gascons. Oppervlekkeg liekent 't korter bij 't Catalaons te stoon, meh väöl vaan die euvereinkomste zien in feite archaïsmes.
Kinmerkend archaïsch is oonder mie de handhaving vaan de f- aon 't woordbegin, die in 't Spaons veur 'ne vocaol in h- veraandert: fillo 'zoon' oet Latijns filius (Catalaons fill, Spaons hijo). De combinaties -ct- en -lt- zien wie in 't Galicisch/Portugees veraanderd in [jt], meh neet wijer gemuteerd: feito 'gemaak, gedoon' oet factum (Catalaans fet, Spaons hecho); muito 'väöl' oet multum (Catalaons molt, Spaons mucho). De klaank [ʎ], die in 't Spaons via [dʒ] in [x] is veraanderd, is in 't Aragonees bewoerd gebleve: muller 'vrouw' oet mulier(em) (Catalaons muller, Spaons mujer). In sommege dialekte is dat zelfs nog, wie in 't Latijn, e geminaot [lː] De clusters -x-, -ps- en scj- zien -x- [ʃ] gewore, wie in 't Catalaons.