cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Liberia
right|Keertsje vaan Nigeria Liberia is e land in Wes-Afrika, aon d'n Atlantischen Oceaan, grenzend aon Sierra Leone, Guinee en de Ivoorkös. Hoofstad is Monrovia. Liberia is in de negentienden iew gestiech door Amerikaanse negers die nao hun oontslaag es slaof nao Afrika wouwe trökkiere. De naom is aofgeleid vaan 't Latiens liber, "vrij".
Bestuurleke indeiling
Liberij; is verdeild in 15 counties.
Demografie
De oorsprunkeleke bewoeners bestoon oet 16 versjèllende stamme, boevaan de Kpelle de groetste zien. De mach weurt evels veurnaomelek gehawwe door de Amerikaanse negers, die naoventrint 5% vaan de bevolking oetmake en Ingels spreke. Ingels is nog ummertouw de einege officieel taol vaan Liberia. Wijer woent dao 'n aonzeenlek aontal Libaneze en Indiërs. Umtot 't gein Europese kolonie waor en door de börgeroorlog woene dao wieneg blaanke.
Historie
In 1461 landde de Portugeze hei en ze zouwe later e paar handelsposte vestege, meh wie in d'n Tachtegjaoregen Oorlog de Nederlanders conflicte mèt Portugal kraoge en de Goudkös ('t modern Ghana) confisqueerde verweusde ze de poste in 't gebeed vaan 't huieg Liberia, wat tot in de negentienden iew oonbezat zouw blieve. In 1822 vestegde de Vereinegde Staote hei 'n kolonie, die ze leet kolonisere mèt vrijgelaote slaove, meh in 1847 splitsde de koloniste ziech aof; daomèt woort Liberia es ierste Afrikaans land oonaofhenkelek. Allewel tot Liberia op ideologische grun gevörmp waor es "natie vaan vrij gekleurde lui" waor 't zeker gei "zwart Israël": de koloniste voolte ziech Amerikane en riechde 't land ouch nao Amerikaans model in. De umringende groetmachte Groet-Brittannië en Fraankriek perbeerde 't land te kolonisere, en door mismanagement kaom 't land herhaoldelek in financieel probleme. Vaanaof 1877 waor 't 'n dictatuur. In de twintegsten iew kaom Liberia get oet zien isolemint, oonder aandere door investeringe oet de VS en steun aon de Geallieerde in d'n Twiede Wereldoorlog.
In 1980 pleegde d'n inlandse sergeant Samuel Kanyon Doe 'ne coup, boemèt 'n ind kaom aon oonderhaaf iew Americo-Liberiaanse regering. In 1989 begóste de Americo-Liberiane trök te vechte, boemèt de Liberiaanse Börgeroorlog begós. Wie dee in 1996 eindegde organiseerde me verkezinge en sjreef me 'n nui constitutie (de veurige, vaan 1847, waor in 1984 door Doe aofgesjaf). Charles Taylor woort in 't jaor dao-op tot president gekoze. In 1999 begós 'ne nuie börgeroorlog, wat Taylor oeteindelek in 2003 dwong nao Nigeria oet te wieke.
La Neuville-à-Maire
La Neuville-à-Maire ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Sedan, in 't noordoaste van de Franse Ardenne, bie de Belzje grens mèt de Welsje provincies Henegouwe (Hainaut) en Luxembörg (Province de Luxembourg, dus neet 't land Luxembörg). Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 115 luuj op 'n oppervlaak van 7,26 veerkante kilometer en daomèt goof 't 15,84 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -3,8% de jaor.
Bavay
Bavay is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59570.
De gemeinte is 10,12 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 3 264 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 323 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Kleenker
'ne Kleenker of vocaol is edere sjpraakklank woevan bie de articulatie het sjpraakkanaal nörges gans is aafgesjloete. Dit beteikent mie concreet dat de tong gein direk kontak mit 't verhemelte maak en 't geine lóchdruk bove de glottis gief. Sommege kleenkers wie a zint "leeg" of "aope" kleenkers - wat wilt zegge dat de tong zoe ongeveer op de mondbodem lig - angere wie i en e zint "hoog" of "gesjlaote" kleenkers, wat wil zegge dat de tong naobie 't verhemelte kump, ewels zonger 't te rake.
'ne Kleenker is 't taegegesjtèlde van 'ne consonant.
Bavinchove
Bavinchove (Nederlands: Bavinkhove) is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59670.
De gemeinte is 8,31 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 998 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 120 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
1489
1488 - 1489 - 1490
Tsjoektsjenzieë
thumb|De Tsjoektsjenzieë De Tsjoektsjenzieë (Russisch: Чукотское море, Tsjoekotskoje more; Ingels: Chukchi Sea) is 'n randzieë in de Naordelike Ieszieë, tösse Tsjoekotka en Alaska. Door de zieë löp de datumgrens en daorum leit ten weste van de zieë de Oeës-Siberische Zieë en 't oeëste daovan de Beaufortzieë. Via de Beringstraot steit zeej in verbinding mit de Beringzieë en de Groeëten Oceaan. Zeej is mer veer maonde per jaor bevaarbaar en vreej óndeep. De watere zien hieël voodselriek, waodoor 't heej vuuël walrusse, zieëhund en walvisse guf. De wiechtigste haveplaats is 't Russische dörp Oeële.
In 1778 voor James Cook door de Beringstraot en Tsjoektsjenzieë, mer ten naorde van Alaska kós hae neet mier vaerder, umdet zieë-ies zienen vaarwaeg blokkeerde. Hae voor daorop vaerder in naordwestelike richting nao Siberië. In de 19e ieëw volgde mier expedities en woort 't Wrangeleiland tösse de Oeës-Siberische Zieë en de Tsjoektsjenzieë óntdek.
Luleå
Luleå is 'n gemèndje in enne houfstad van Norrbottens län, Zwede. De gemèndje tèltj 73.233 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 2.110,01 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 34,7 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
8,33% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Leopold van Asten
Leopold Leonardus Petronella van Asten (Venray, 19 oktober 1976) is 'ne Nederlandse sjprèngruter. Hae woont allewiel in 't Brabantse Duizel.
Van Asten vertaengewoordigde Nederlandj in 2004 biej de Olympische Sjpele in Athene wo hae deil nóm aan de individuele sjprèngwedsjtried en same mèt Gerco Schröder, Wim Schröder en Gert-Jan Bruggink aan de teamwedsjtried. Es individueel bereikde hae mèt zien paerd 'Joel', de 30e plaatsj, mèt 't team woort ein verdeenstelikke veerde plaatsj bereik mèt ein totaal van 24 sjtraofpunte.
Op 11 juli 2009 wón hae, nao eine foutloze barrage, de Groate Pries van Estoril in Portugal mèt zien paerd Santana B, eine Nederlands gefokte merrie door Stal Burg oet 't Brabantse Hoogeloon. Hiejmit leet hae diverse bekende name in de sjprèngsjport achter zich, ónger meë de Braziliaan Rodrigo Pessoa die zösde woort en de Duutsje Meredith Michaels-Beerbaum die neugende woort. Dit waas de zösde wedsjtried in de Global Champions Tour en dae leverde häöm ein bedraag van 136.000 euro op.
In 2003 woort hae Nederlands kampioen mèt zien paerd Think Twice II.
Abdij va Hocht
left|thumb|200px|Abdissekwarteer
D'r Abdij va Hocht is de väörmalige cisterciënzer abdij in 't Belzje Laoneke, tösje de Zuid-Willemsvaart en 't verbindingskanaal Briegden-Neerhare.
D'r naam Hocht waor ooch d'r naam van 'n graafsjap dat an 't Graafsjap Loon väöraafgóng.
Historie
thumb|200px|[[Barok paoërtgeboew, gebouwd dör abdis Leefdaal tösje 1734-1773]] thumb|200px|Graafsjteen abdis Theresia va Leefdaal thumb|left|200px|Graafsjteen abdis Marie-Ursule de Minckwitz
Griêzegröbbe
thumb|300px|Mariakapel in Griëzegröbbe Griëzegröbbe (Nederlands Grijzegrubben) is 'n buurtsjap in de gemeinte Baekdale woeë óngevier 40 hoeëzer en häöëf ligke. In d'r naam Griëzegröbbe kump 't woerd gröb vuur, dat 't zelfde beteikent es holle waeg. In dit gehuch sjieëne al in 200 naoë Christus luuj gewoeënd te höbbe. Op de krutsing Griezegröbbe- Bakhoeëswaeëg en Houwnaswaeëg sjteet 'n Mariakapel oeët 1945. Naeëve 'n plek vuur devotie wuurt ze aoch gebruuk es rösaltaoër bie d'r jaoërlikse brónk. Griëzegröbbe huurt bie de heilige Bavoparochie va Nut. Midde i g'n dörp sjteet de dörpspómp oeët 1921.
Abdij va Hocht
Historie
D'r Abdij va Hocht waoërt dör Theodorus (Diederik), hieër va Pietersheim gesjtichd roond 1180. E vroog an d'r abt va Abdij Eberbach (in de buurt va Mainz, Duutsjlaand), dóchterabdij van d'r cisterciënzer Abdij va Clairvaux, 'ne groep monnike te sjture nao Hocht oeë ze 'n mäöle en 't visjrech en tólrech op de Maas ter besjikking krege.
Griêzegröbbe
Gesjiedenis
In 't begin va d'r 17e ieëw wuurt op 'n höfke Griezegröbbe 't huwelik voltrokke va jónkhièr Julius va Sjaasberg en Maria va Gebrook (Hoensbroek). I 1637 wuurt d'r naam Griezegröbbe genump i verband mèt 't verpachte va land doer Aleida va Griezegröbbe aa Bartholomeus va Reymersbeeck. I 1731 wuurt de vereniging de Bulsjersj (sjpasmaeëkersj) opgerich. Zie organisere väöël fieëste, wie weiefieëste en boerebroelofte. De boerebroelof is 'n traditie, die um de 5 jaoër trukkump.
Abdij va Hocht
Historie
De cisterciënzer monnike bleve evvel neet lang en stichde in 1216 d'r Abdij va Val-Dieu. Roond 1217 waoërt d'r abdij va Hocht äövergenaome dör cisterciënzer nónne van d'r Salvatorberg in Aoke. Stjilaan evolueerde 't kloeëster töt 'n sjtift vör adelleke dames, kanunnikesse. Oorsjpronkelek moese de kandidaat-religieuze 'ne kwarteersjtaot mèt veer kwartere kinne väörliegke, vanaaf abdis Aleyde de Mérode (1574-1577) zelfs ene mèt ach kwartere (de övergroeëtowwersj moese alle ach van adel zieë). De gelofte van örmooj moes in Hocht al van in 't midde van d'r 13de ieeëw neet mie sjtreng naogelaefd werre en de gelofte van ieeëwige zuverhèèd góld eenkel nog väör de abdis. De dames koesse dus oettraeje en trówwe. In 1623 moes óp las van d'r generale abt van de orde va Cîteaux 'ne moeër geboewd waeëre roond 't kloeëster öm de religieuze te verhindere mèt mansluuj öm te goeë.
Nao de Fraanse Revolutie kieëm d'r Abdij in particulier heng.
In de Boschsjtraot in Mestreech is 't refugiehoes of vluchthoes van d'r Abdij van Hocht nog te zieë.
Klók (tied)
'n Klók (Platduutsj en Waals: ôrlodje) is e instrumaent öm d'r tied te maeëte. 't Waoërd klók wert ooch gebroekd öm vör de kas oeëin 't oeërwaerk zich bevindt.
Historie
De örsjte aparate öm d'r tied te maeëte waore de zónnewiezers oeëbie d'r sjaem van de naold, die zich verplaatsjt es gevólg van de driejing van de aeërd, 'n maot vör d'e tied aangoof. Via zaandlopers en allerlèj aander mechanismes waoërt oeteindelek 't mechanische sjlingeroeërwaerk oetgevonde. Vanaaf dat momaent waor d'r tied mèt enige nauwkeurigheed te maeëte. De oetveending van de mechanische klók wert toegesjraeve an d'r Fransmaan Gerbert (later Paus Sylvester II), dae laefde roond d'r 10e ieëw. Bies an d'r Nuje Tied waor 'n klók 't ingewikkeldste masjieng dat me make koes.
Erftstadt
Erftstadt, op 't Ripuarisch ouch Erfsjtad ofwel Ärfstadt, is 'n Rienlands stedsje in de krink (Kreis) Rien-Erf-Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Zoewie de naom al verklap, is de stad verneump nao de Erf: de revier die hei oet de Rien oontsprink. De stad woort pas in 1969 opgeriech, naodat de veurmaolege dörpkes en stedsjes vaan häöre regio aon mekaar waore vasgegreuid; mèt naome door de industrie en de ummertouw mie centraoliserende mach vaan Kölle. De stad die nog gein 20 kilometer vaan häör vaandan ligk. Toch is de annexatie vaan de versjillende pläötskes nog riechteg te zien. Erftstadt heet versjillende stadskerne en sommege gebede zien inkel verboonde mèt snelwege.
't Op 95 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 18 stadsdeile.
In juli 2021 woort Erftstadt benkelek zwoer getroffe door de Centraol-Europese euverstruiminge vaan dat jaor. e Groet gedeilte vaan de stad woort opgeslok door de door water verzaojegde groond. Bekans hoonderd lui hiemelde of raakde vermis. Ouch in de res vaan Noordrien-Wesfale, 't Rienland-Palts, de Limbörge en de Provincie Luik goof 't versjèllende slachoffers en benkelek väöl sjaoj. De Rienlandse regio roontelum Erftstadt en de Eifel woorte evels 't hels vaan Europa getroffe. De groond in Erfstadt is relatief zwaak umtot e groet gedeilte vaan 't fundamint is verlore gegaange door d'n opkoms vaan broenkoolmijnbouw in d'n 20ste iew.
Vèsserij
Vèsserij is 't jaoge op waterbieste en eventueel d'n ougs vaan aander in 't water levende organismes, miestal um economische reies. Vèsserij es economische activiteit is deil vaan de primaire sector, dat deil vaan de economie wat direk mèt natuurleke hölpbronne wèrk. De belaankriekste reie um te vèsse is vangs veur minseleke consumptie; ouch veur industrieprodukte weurt evels vaan de vèsvangs gebruuk gemaak (vaanajds in 't bezunder de walvèsvaart). In väöl aon de kös ligkende plaotse euver de ganse wereld is vèsserij de belaankriekste, dèks bekans insegste, bron vaan inkómste; in polair streke kin 't ouch veur 't achterland d'n einege bron vaan veujing zien (umtot op 't land niks greujt). In de Nederlandse en Belzje kösprovincies weurt vrij väöl aon vèsserij gedoon, en wel op de Noordzie.
City Polo Mestreech
City Polo Mestreech (officieel City Polo Maastricht) is e polo-toernooj wat in miert 2013 veur 't iers is gehawwe op de Vriethof in de Mestreechse Binnestad. Nao 't succes vaan de ierste oetgaaf besloot de organisatie 't evenemint te doen trökkiere. In 2017 góng 't evels neet door. In 2018 weurt 't wel gehawwe, meh neet mie op de Vriethof.
Aonloup
't Idee um in Mestreech e polo-evenemint te organisere kaom vaan de zakemaan Ben Vos. Oersprunkelek waor de ierste oetveuring vaan City Polo gepland veur 2012. Dit góng toen neet door umtot me geinen hoofsponsor kós vinde.
't Jaor dao-op lökden 't evels wel. De organisatie heet oetgemaak tot 't evenemint in 't lèste weekind vaan d'n TEFAF moot valle (in 2013: 22 t/m 24 miert). Gemeinelek heers tege 't ind vaan die kunsbeurs liegconjunctuur; me hoop de bezeukers daan nao City Polo te kinne trèkke.
Opzat
De vörm vaan polo dee me op dit toernooj bedrijf weurt arenapolo geneump. Dit versjèlt sterk vaan reguliere polo. Me späölt in 'nen arena (vaan zand) in plaots vaan op e veld, en dewijl e gemein poloveld 274 bij 176 meter mèt, is 'ne polo-arena mer 40 bij 60 meter groet. Wijer bestoon de teams oet twie speulers in plaots vaan veer. Arenapolo is bedach um speulers in 't wintersezoen sjerp te hawwe.
Veur 't toernooj woorte veer teams samegestèld, mèt speulers oet binne- en boeteland. Op de vriedag weurt nog neet gespäöld. Op de zaoterdag speule ze 'ne round robin (dat wèlt zègke: alle veer eine kier tegenein). Op de zondag speule de teams daan de haaf finales en finale. Boete de VIP-tent zien de wèdstrijde vrij touwgenkelek. Roontelum 't eigelek toernooj weure allemaol versjèllende activiteite gehawwe, in 2014 oonder mie demonstraties ponyvoetbal en horseball.
De peerd - zoe'n daarteg totaol, um ze neet al te väöl te vermeuje - woorte gestald in de Vriethofgaraasj; dit waor oonderdeil vaan 't sponsorcontrak mèt exploitant Q-Park. In 2016 woorte ze in de Tapijnkazèrn gezat.
Verloup
In augustus 2016 kaom veurzitter Ben Vos oonder verdinking vaan fraude. De vijfde editie, die zouw mote weure gehawwe in miert 2017, woort oetindelek oetgestèld tot 2018.
Winners
Team Mercedes-Benz (Chris Hyde en Martijn van Scherpenzeel)
Team Scapa/Vos (Michael Redding en Clément Delfosse)
Team Scapa (Clément Delfosse en Michael Redding)
Team Scapa (Clément Delfosse en ... Souren)
Mootwörm
De Mootwörm is ein joekskepel oét Venlo.
De Mootwörm zien opgerich op 1 juli 1985 door ein stel vrinde. Zeej bestaon oèt rùum 20 muzikante, met ein traditionele bezetting van slaagwerk, träöte, schuùve, tuba's, baritons, tenorsax, alt-sax en sousafoon. Zeej zien in Venlo de iërste Joekskepel die oëïts de iër hebbe gehad de Venlose Boerebròelof te meuge organisere, det hebbe zeej in 2007 ter gelaegenheid van eur 22-jäörig gedaon.
Optraejes
De Mootwörm traeje 't ganse jaor door op in gans Noord-Limburg maar ouk dök dao bòete. Zeej hebbe al in Luxemburg, België, Frankrièk en vuuël in Pruùsses opgetraoje. In Venlo zien zeej op tal van evenemente te vinde van Jocus, de Boëtezitting, as vaste hoèskepel van Jocus Toekôms. Ein jaorliks truùkkiërend evenement zien de Bemmelse Dweildagen wao zeej al vanaaf 1992 onaafgebraoke acte de présence gaeve en ouk al ens tot orgineelste orkès van Nederland zien oètgeroope. Vaerders zien zeej 3 kiër op riej 3-de gewaore op het LKZH (Limburgs Kampijoensjap Zaate Hermeniekes) Sedert inkele jaore organisere zeej ut Joekskepelletreffe in ut Nolenspark. Vaerders doon dao ouk inkele teams mei aan Tieën veur Taal van 't Veldeke (Taalkwis), wao ein team beslaag wis te legge op de iërste plaats.
Gooije doel
Inkele jaore naodet ald-lid Sjraar Gubbels nao Brazilië is geëmigreerd haet hae in zien woënplaats Patos de Minas ein good doel opgerich; Crianca Feliz, det zich tot doel stelt erme kinder ein baetere Kers te gaeve. De Mootwörm druuëg jaorliks opbringste oèt activiteit beej aan dit doel.
Toepolev Tu-144
De Tupolev Tu-144 (NAVO codenaam: Charger) waas ein Russisch supersonisch passagiersvleegtuig. 't Vleegtuug liektj sjterk op’pe Brits/Franse Concorde en weurd daorom ouch waal Concordski genumpdj. De Tu-144 haetj väöl euvereinkomste mit de Concorde, mer d'r zeen ouch anger technieke en prestasies. Zo haetj de Concordski ouch ein versjtelbaar naas, maar hiebiej zitj 't versjterktje glaas aan’ne naas vas. Ouch haetj de Tu-144, in taegesjtelling toet de Concorde, inklapbare hulpvleugels om de lift te vergrote tiedens de lanjing. Hiedoor kan mit ein legere sjnelheid waere aangevloge. Een anger versjil zeen de motore. Zo zeen de motore biej de Concorde vrie ver van ein aaf geplaatsj. Biej de Charger zitten ze kort biej ein.
Kerpen
Kerpen (op 't Ripuarisch ouch: Kerpe) is e Rienlands stedsje in de krink (Kreis) Rien-Erf-Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 113,92 km² en 63.784 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 560 de veerkante kilometer.
Toepolev Tu-144
’t Prototype van de Tu-144 maakdje op 31 december 1968 de eerste vluch en waas nog eine Charger van de “aaj generasie”. De nuujer vleegtuge waerdje uitgerös mit hulpvleugels (ouch waal canards genumpdj) en nuuj vleugels. De Tu-144 bezoch inkele kere ‘t Weste. Zo ouch in 1973, op de luchtvaartshow in Paries. Tiedens een steil klum brook ‘t vleegtuug in sjtukke. Veer jaor later, in november 1977, waerdje ‘t vleegtuug es passagiersvleegtuug ingezatj. Zes maondj later, op 23 mei 1978, waas d’r opnuuj ein ongelök mit eine Tu-144 waat ‘t einde beteikendje veur de Charger.
Kerpen
't Op 95 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 12 stadsdeile.
Toepolev Tu-144
Technische Gegaeves
Lengte:            65,70 m. Heugte:             12,85 m. Spanwiedte:         28,80 m. Max. sjnelheid:    2500 km/u Vleegbereik:       6500 km.
Kerpen
Op 22 augustus 1928 woort in Mödrath, allewijl e stadsdeil vaan Kerpen, de bekinden Duitse componis Karlheinz Stockhausen gebore.
Sjiek
'n Sjiek kan zieë:
Wim Schepers
Wim Schepers (Sjtein, 25 september 1943 - Maesj, 26 september 1998) waas eine Nederlands Limburgse fitserenner.
Biografie
Schepers blónk mèt name oet in 't middelgebergte wo hae zich mèt de bèste renners koosj maete. Hae waas beroepsrenner van 1966 pès 1975 en wón in die periood 11 wedsjtrieje, woónger tweë etappes in de Dauphiné-Libéré. Wiejer behaolde hae ènnige fraaj eëreplaatsje in klassiekers en semi-klassiekers. Zien meis aansjpraekende prestatie waas in 1972 toen hae tweëde woort in Luuk-Bastenake-Luuk achter de óngenaakbare Eddy Merckx. In 't zelfde jaor woort hae veerde in Rund um den Henninger Turm. Wiejer woort hae in 1969 tweëde in de Runj van Belsj en in 1966 veerde in de Runj van Luxemburg. In 1969 wón hae de Omloup Mandel-Leie-Schelde.
In de Runj van Frankriek sjlaagde hae d'r aevel noats in óm zien biezunjere kwaliteite te toane. In 1967 maakde hae zien Tourdebuut es lid van de nasjenale Nederlandse ploeg, die woort geleid door Wout Wagtmans. Hae sjprokkelde in daen Tour ènnige eëreplaatsje biejein, zoa-es ein veerde plaatsj in de twelfde etappe, die in Marseille finishte. In de volgende jaore wis hij dit aevel neet mee te herhaole.
Nao zien wielerloupbaan wirkde hae es fitsemaeker en waas hae oetbater van ein café. Hae naom mèt zien vrunj deil aan trimtochte in zien geleefde sjtreek de Ardenne. Op 26 september 1998, op ziene verjaordaag, is Wim Schepers op 55-jaorige laeftied in zien woonplaatsj Maesj euverleje aan 'ne acute hartsjtilsjtand.
Amateur
1964
1965
Profs
1966
1968
1969
1970
1971
1972
1973
Referendum
'n Referendum, of volksraodpleging kènt versjillende vorme aannumme. Centrale gedachtegank is echter dat ein bepaalde politieke besjlissing wurt euvergelaote aan de kezer. In de meiste gevalle hanjelt 't zich om 'n binair keus, meistal tösje jao of nei.
Neet elk landj haet of kènt 'n referendum. Lènj mit referendum: 't Holles, Denemarke, Frankriek, Canada, etc.
Lènj zonger referendum: 't Pruuses, Aosteriek, etc.
In de Weimar Republik nao de Ieste Wereldoorlog is op 't Pruuses door populistische groeperinge misbroek gemaak van 't referendum, wonoa het nao-oorlogse Duitslandj besjlaote haet 't referendum neet opnuuj in te veure.
't Referendum mit betrèkking tot de Europese Grondjwèt
2005
Bazuel
Bazuel is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59360.
De gemeinte is 11,81 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 511 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 43 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Pullem
Pullem (Ripuarische spèlling; sprik oet Poellem, Duits: Pulheim) is e Rienlands stedsje in de krink (Kreis) Rien-Erf-Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 72,15 km² en 53.109 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 736 de veerkante kilometer.
't Op 49 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 12 stadsdeile.
Glaas
Glaas is 'n amorfe (neet-kristalechtige) vaste stof. De bekèndjste versjieningsvorm is 't kluuerloos glaas wie det veur vinsterglaas en drinkglazer wuuertj gebroek. Dit glaas besteitj veurnamelik oete stof silica of siliciumdioxied (SiO2).
Tródsdet glaas gein kristalstructuur haet, haet 't mit väöl kristalle gemein det 't doorzichtig is en 't leech brèk. 'n Bekèndje glaassaort, veur gebroeksveurwirpe, meh veural veur sierveurwirpe, wuuertj waal kristalglaas, of kórtewaeg kristal, geneump. 't Versjil tösse glaas en kristal is gediffenieerdj op gróndj van 't loeadgehaldje (glaas mit minder es 4% loeadoxied haet de commercieel benaming "glaas"). 't Spraokgebroek hèltj zich neet ummer aan formeel diffenisies: in sómmige spraoke, wie Spaans, is cristal (naeve vidrio) e waord veur gewuuen glaas.
E groeat veurdeil van glazer is det 't isotroeape matterjale zeen die gein korrelgrenze vertuuene. De isotropie enne betrèkkelik gemekkelike vörmbaarheid van e glaas maak 't meugelik "glaashelder" doorzichtige veurwirpe te make. Ouch anger eigesjappe wie sterkdje en helheid zeen döks hieël good en boetedet te regele dore samestèlling te verangere. Daonaeve kan glaas good taenge bietendje stoffe. E naodeil is det glaas hieël braakbaart is. Veur polymeer glazer is det ouch 't geval, mer 't is meugelik matterjale te make die zowaal glaasechtige deiler en röbberechtige deiler bevatte, wodoor me 't bèste vanne twieë matterjale kan verkriege, zowaal de helheid van 't glaas es de tejheid van 't röbber. E good veurbild daovan is High-Impact Polystyrene (HIPS).
Pungel
'ne Pungel is ’n, in 'ne handjdook gebónje, mienwirkersjplunje.
Es de mienwirker de eësjte daag van de waek nao zien werk góng naom hae zien wirkkleijing van thoes mit, die door zien vrouw of zien móder waas gewesje. Dees kleijing woort dan in 'ne gries-blawwe handjdook gewikkeldj, de handjdook woort mèt zien hookpuntje biejeingebónje wodoor de pungel óntsjtónd. De mienwirker droog dae pungel meistal op ziene rögk nao zien werk (of nao hoes es zien wirkkleijing weer thoes gewesje moosj waere). In de pungel zaote ouch zien bótterhamme, meistal in ein gezèt gewikkeldj, ’n aluminium flesj gevöldj mèt koffie of thee en 'n oeër, ein zakhorloge in 'ne besjermende kas.
Mark van Bommel
thumb|250px|right|Mark van Bommel Mark Peter Gertruda Andreas van Bommel (Maasbrach, 22 april 1977) is 'ne Nederlandjse voetbaltrainer, ex-voetballer en international. De middevelder is veur versjillende hoag geklasseerde teams oetgekómme en sjpaelde es lèste veur PSV.
Pungel
Etymologie
’t Woord pungel is aafgeleid van ’t woord Püngel oet ’t Kölsj.
Elisabeth
Elisabeth kènt zin:
Mark van Bommel
Begin van zien carrière
Van Bommel begoosj zien carrière biej de plaatsjelikke club RKVV Maasbracht. Hiej woort hae gescout door Fortuna Zitterd wo hae van 1992 pès 1999 sjpeelde. In 1999 woort hae biej Fortuna weggekoch door PSV Eindhove.
PSV
In ziene PSV-tied maakde Van Bommel op 10 mei 2003 in de wedsjtried PSV-Excelsior (oetsjlaag 7-0) veer gole, ein perseuënlik wedsjtriedrecord. Ein angere memorabele wedsjtried veur Van Bommel waas Ajax-PSV op 20 mieërt 2005 wiej hae drie keër scoorde (oetsjlaag 0-4).
FC Barcelona
Biej ’t begin van 't seizoen 2005 maakde Van Bommel de euversjtap nao 't Sjpaanse FC Barcelona. Hae teikende dao ein contract veur drie jaor. Biej zien vertrèk biej PSV belaofde hae dat hae - went zien gezóndjheid dat zouw toesjtaon - nao dit contract truk zouw kómme biej PSV. Biej de presentatie van Van Bommel in Camp Nou op 10 juni 2005 haet hae gekaoze veur 't rögknummer 17. Ziene zaakwaarnummer Rob Janssen vertèlde dat clubs es AC Milan en Real Madrid ouch interesse hèjje in Van Bommel, mèr dat zien keus veel op FC Barcelona.
Biej de veurbereijing van Barcelona in Denemarke verrasjde Van Bommel de Sjpaanse pers door op Èngelsje vraoge in 't Sjpaans te antjwoorde. Van Bommel goof aan dat hae ein waek lank biej 'de nónne in Vught' (Taleninstituut Regina Coeli) hèj gebivakkeerd.
Holland
Holland is 'n sjtraek in 't weste van Nederland, huuj opgedeild in de provincies Noord-Holland en Zuid-Holland. De naom is aafkomstig van Holtland of Holdland, dus: hout-landj, (vermoedelijk) 'n sjtraek bie Leiden.
In de (Limburgse) volkstaal is Holland aevel de naam (veural in Nederlands Limburg) veure Nederland boete Limbörg zelf of bove de reviere. Limbörgers gebruuke dèks de term Hollender is 'n sjeldwoord. 't Sloog oersprönkelek op de lui vaan Noord- en Zuid-Holland, mer in realiteit valle, umtot 't versjil in accent meistens neet good gehuurd weurt, dèks alle lui die mèt 'n hel G praote oonder dees definitie. Ouch weurt 't sjeldwoord gebruuk veur iemes dee giereg is, aofgeleid vaan 't stereotype dat zeet tot Hollenders hendeg zuineg zien: "Wiezoe betaols de neet? Wat bis diech toch 'nen Hollander, zègk!''
Mark van Bommel
FC Barcelona
In de zomer van 2006 kaom hae truk op zien eërdere belofte en verleet hae FC Barcelona, mede doordat hae gein vaste basisplaatsj koosj aafdwinge, veur zöstieën miljoen euro en woort hae ingelief door FC Bayern München.
Bayern München
Biej Bayern bewees hae waal dat hae ein vaste waarde hèj en sjtóng hae es vaste sjpeler in de basis. Mèt München wirt hae in 't seizoen 2007/2008 kampioen van de Bundesliga en wint hae de DFB-Pokal. In april 2008 brook Van Bommel zien naas biej de Duutsje baekerfinale taenge Borussia Dortmund (2-1 wins veur Bayern München). Hae kroog eine ellebaogsjtoat van ziene direkte taengesjtander Mladen Petric. Hae weigerde ein operatie en sjpeelde zónger masker mèr mèt gebraoke naas zien wedsjtrieje.
In augustus 2008 krit Van Bommel van ziene nuje trainer Jürgen Klinsmann te heuëre dat hae de nuje aanveurder is van Bayern München. D'r woort bewaerd dat hae de eësjte neet-Duutsje aanveurder van 't team waas, 't gein neet klopde. In de jaore tachtig was Søren Lerby, gebaore in Denemarke, häöm al èns veurgegaon.
AC Milan
Op 25 jannewarie 2011 woort bekènd gemaak dat van Bommel, dae biej Bayern München nog ónger contract sjtóng tot 't eindj van 't sezoen 2010-2011, per direk de euversjtap zouw make nao AC Milan.
Francisco Goya
thumb|right|Francisco Goya, zelfportrèt oet 1783. Francisco José de Goya y Lucientes (1746 Fuendetodos (Aragón) - 1828 Bordeaux) waor ein vaan de groetste kunsteneers vaan zienen tied. Goya weurt besjouwt es 'ne kunsteneer dee zienen tied wied veuroet waor. Ziene sjèlderstijl kint me besjouwe es 'ne veurluiper vaan 't expressionisme en 't surrealisme.
Levesverhaol
Roond 1760 is Goya in de lier bij de kunsteneer José Luzán in Zaragoza. Later vertrèk heer nao Madrid boe heer in de lier geit bij 't broor vaan zien vrouw, Francisco Bayeu. Nao 'n reis nao Italië geit Goya wèrke in de keuninkleke karpètfebrik. Zoe kump heer roond 1780 ouch te wèrke bij de Academie van Madrid en maag heer wèrke aon 't hoof vaan de keuning vaan Spanje. Mèt de Franse Umwenteling en zien touwnummende douvegheid verandert ziene sjèlderstijl gróndeg roond 1790. In 1799 woort heer beneump tot de hoofsjèlder vaan 't Spaons hoof. Wie Napoleon Spanje wouw verovere braok d'n oorlog oet in Spanje. Goya sjèldert de gruwele vaan deen oorlog. Wie d'n oorlog veurbij waor leep de politieke spanning hoeg op. Goya vertrok nao Fraankriek en heer bleef dao es vrijwèlleg banneling. In ziene sjèlderstijl is heer in 't begin vrij traditioneel. Later woort zien wèrk get expressiever. Mèt zien passie en realisme woorte zien expressioneel sjèlderije ouch get vervreempend. In 1824 verhuisde Goya nao Bordeaux boe heer veer jaor later storf.
Mark van Bommel
Oranje
Van Bommel en Oranje is gein ónverdeild succes. Hae misde 't EK in 2000 en veur 't WK van 2002 in Zuid-Korea en Japan wis Nederland zich neet te kwalificere. Biej 't EK in Portugal in 2004 waas hae geblesseerd aan ziene knee.
De eësjte keër dat Van Bommel d'r op ein groat toernooi biej waas, is op 't Waereldkampioensjap voetbal 2006 in Duutsjlandj. Nao in de kwalificatie vesjillende keëre te zeen gepasseerd, wirt Van Bommel opgenómme in de definitieve selectie veur 't toernooi. Bondscoach Marco van Basten bewaerde aevel dat volges häöm Van Bommel zien take in Oranje neet good oetvoerde. Hae sjtóng waal biej drie van de veer wedsjtrieje op dat WK in de basis mèr woort tweë keër gewisseld. Oranje reikde tot de achste finales.
Nao dat WK woort Van Bommel neet geselecteerd veur 't duel mèt Ierlandj (4-0 euverwinning veur Nederlandj). Nao dat duel woort bekènd dat Van Bommel en Ruud van Nistelrooy neet meë in de veurluipige selectie van Van Basten zouwe waere opgenómme. Op 1 oktober maakde Van Bommel dao-op bekènd dat hae neet meë veur Oranje wouw sjpele ónger bondscoach Van Basten. Dit deeg hae naodat hae waal weer door Van Basten in de selectie waas opgenómme voor de EK-kwalificatie duels taenge Bulgarije en Albanië.
Pas op 5 augustus 2008 woort hae door de opvolger van Van Basten, zien sjoanvader Bert van Marwijk, geselecteerd veur de oefeninterlandj taenge Ruslandj. In de kwalificatiewedsjtrieje veur ’t WK-2010 in Zuid-Afrika hèj hae, veur zouwied es hae neet geblesseerd waas, ein vaste plaatsj in de basis. Nederlandj plaatsjde zich mèt gemaak veur dit WK en van Bommel woort ouch door van Marwijk geselecteerd veur de eindjrunj in Zuud-Afrika. Dao zouw oetentelik de finale waere gehaold taenge Sjpanje. Nao eine enerverende wedsjtried woort Nederlandj door Sjpanje in de verlenging ein paar minute veur 't eindj geklop door ein gaol van Iniesta.
Trainer
Mèt ingaank vaan 't sezoen 2018/19 woort Mark van Bommel trainer van PSV. In 't begin had 'r, in eder geval in de Ieredevisie, hiel väöl veurspood: PSV stoont zelfs maondelaank zoonder punteverlees bovenaon. Nao de winterstop góng 't evels belaankriek minder en oetindelek góng 't kampioensjap nao Ajax. 't Sezoen 2019/20 begós ouch nog good - PSV góng wekelaank gedeild aon kop - meh daonao begós e sterk verval. Oetindelek woort Van Bommel op 16 december 2019, einen dao nao e 3-1 verlees tege Feyenoord, oontslaoge.
Privé
Van Bommel is getrouwd mèt Andra, de dochter van bondscoach Bert van Marwijk. Ze höbbe same drie kènjer; de tweëling Renée en Thomas en Ruben. Thomas sjpaelt saer 2020 bie MVV.
Eërelies
Fortuna Sittard
PSV
Barcelona
FC Bayern München
Perseuënlik
Verbliefsdocumaent
E verbliefsdocumaent is óp 't Hóllendsj e documaent - saer ènnige jaore 'ne badsj dae in d'r paas van EU-burgers geplekd waeët - dat waeët aafgaeve dör de IND. EU-burgers haant 't rech óp vriej verplaatsjing in de EU-leng en kènne ooch verblieve en zich vestige oeë ze wille in de Europese Unie en, in taege-n-sjtèlling töt 'n 20 jaor lae, haat 'ne EU-burger gèng verbliefsvergunning mie nuëdèg. 't Verbliefsdocumaent, dat dit rech allèng mer bekrachtigd, haat me evvel nuëdèg es me rechte wilt doeë gelde die Nederlanders ooch haant.
Wesseling
Wesseling is e Rienlands stedsje in de krink (Kreis) Rien-Erf-Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Zie ligk tege häöre groetere naober, Kölle, aon. Mèt häör 23,37 km² en 35.224 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 1507 de veerkante kilometer.
't Op viefteg meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel veer stadsdeile.
Diameter
De diameter (ouch: diamaeter) (d) is de aafsjtandj van ein willekeuig punt op eine cirkel nao 't punt, aan de euverkantj van de cirkel, door 't middelpunt van de cirkel haer. 'n Anger definitie is dat de diameter de grotste aafjstandj is tösje twieë punte op 'ne cirkel.
Ouch 'ne bol haet 'ne diameter, de aafsjtandj van ein willekeurig punt op de bol nao 'n punt aan de euverkant van de bol, door 't middelpunt van de bol haer.
Wiskundig gezeen is d'r gein versjil tösje omdat de diameter van 'ne bol binne ein vlaak blif. Dat vlaak haet de vorm van 'ne cirkel.
De diameter (d) is 2 kieër de sjtraol (r) van 'ne cirkel: 2r=d
Bengaals
't Bengaals is 'n Indogermaanse spraok die gekaldj wuuertj in Bangladesj, India, Nepal en Singapore. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 110.000 luuj in Bangladesj (2001), mit 'n ganse bevolking van 193.261.200 in alle lenj. 't Bengaals haet de ISO 639-3 code ben enne ISO 639-1 code bn.
Anger benaminge veure spraok zeen Bengali, Bangala, Bangla en Bangla-Bhasa. Me gebroek veurnamelik 't Bengaals sjrif veur mit te sjrieve. Ouch wuuertj Braille gebroek. 't Newar (Prachalit Nepal) wuuertj neet mieë gebroek veur te sjrieve.
Diameter
Formules: d=diameter; r=sjtraol; π (pi)= konstante (waarde ongevieër: 3,14); A=oppervlakte; s=omtrèk
Bengaals
De standerd waordvolgorde is SOV; 't guuef achterzètselen enne zelfstenjige naamwäörd die houf zeen kónne zowaal veuraan es achteraan inne zats geplaats waere. 't Guuef drie geslachte (mennelik, vrouwelik en ónziejig); inhaads-g-wäörd veuraan en achteraan. Zatsdeile waeren aangegaeve mit naamvallen en waordvolgorde. Wirkwäörd waere verveug nao tied en diathese (passief). 't Bengaals haet viefendertig mitklinkers en vief klinkers die es foneem kónne waere betrach.
Diameter
A = πr² = π(1/4d²)
Bengaals
De spraok wuuertj in 't wèste van Bangladesj gekaldj en haet dao 140.000.000 luuj die 't es twieëdje spraok kalle. Dialekten in Bangladesj zeen Barisal, Khulna, Mymensingh en Noakhali. Dao wuuertj vermèldj det de spraok geliekenisse haet mit 't Assamees. De lexicaal euvereinkóms mit 't Nepali is 40%. Alle laeftieje kallen 't Bengaals. Spraekers inne distrikte van Khagrachari en Rangamati gebroeken ouch 't Chak. Anger spraekers kallen ouch Chittagonisch en War-Jaintia. 't Bengaals wuuertj zowaal oppe lieëgere es oppe hoeagere sjoeal óngerweze, is gans óntwikkeldj en deiler vanne Biebel woorten ómgezatj tösse de jaore 1809 en 2000. De spraekers in Bangladesj zeen euverwaegendj islamitisch.
Diameter
s = 2πr = πd
Bengaals
In India zeen 82.500.000 spraekers (2001). Dao wuuertj 't gekaldj inne Wès-Bengale: Jharkhand, Dhanbad, Manbhum, Singhbhum en Santal; in Parganas, Bihar, Assam (Goalpara), Meghalaya (de Garo-häöele), Mizoram en Nagalandj. 't Bengaals kèntj in India de volgendje dialekte: Barik, Bhatiari, Chirmar, Kachari-Bengali, Lohari-Malpaharia, Musselmani, Rajshahi, Samaria, Saraki en Siripuria (Kishanganjia). 't Wuuertj gebroek es twieëdje spraok door spraekers van 't Asuri, Bishnupriya, Chakma, Hajong, Kamta, Kharia, Kharia Thar, Koch, Kudmali, Kumarbhag Paharia, Lodhi, Mahali, Maithili, Mal Paharia, Panchpargania, Pnar, Rabha, Sadri, Sakachep en Toto. De graod van gelitterdjheid inne ieëste spraok is 85%. De spraekers zeen euverwaegendj hindoeïstisch en islamitisch.
Diameter
Zuug ouch: doorsjnee
Bengaals
't Bengaals wuuertj ouch gekaldj in Nepal. Hie guuef 't 21.100 spraekers (2011); 'n aantaal det toenump. 't Wuuertj gekaldj inne zaone: Mechi (Jhapa), Kosi (Morang, Sunsari) en Sagarmatha (Saptari). Ouch guuef 't spraekers in Kathmandu, Bhaktapur, Patan, Birgunj, Bhairawa, Nepalguni en Janakpur. De dialekte die in Nepal veurkómme zeen: Barik, Bhatiari, Chirmar, Kachari-Bengali, Lohari-Malpaharia, Musselmani, Rajshahi, Samaria, Saraki en Siripuria. 't Spraokgebroek is laevetig es bei eljers van Bengaalse aafkóms zeen. De spraok wuuertj heim gebroek en mit vrunj, aevenes in religieuze deensten en op 't wirk. 't Wuuertj door alle laeftieje gekaldj enne 't guuef 'n positieve hajing t'n opzichte vanne spraok. 't Bengaals wuuertj in Nepal es twieëdje spraok gebroek door spraekers van 't Maithili, Meche en Rajbanshi. De modertaalspraekers waeren in Nepal es 'n cultureel groep geclassificeerdj (wie inne voukstèlling van 2001). De spraekers zeen euverwaegendj hindoeïstisch, kristelik en islamitisch.
In Singapore haet 't 600 spraekers oet 'n ethnische bevolking van 80.000 (2006). Hie zeen de spraekers euverwaegendj hindoeïstisch en islamitisch.
Werktuigkundige
De werkzaamheden besjtaon veural oet 't dreijende haaje en controlere van grote masjiner. 't Controlere van de ôngerdeile zowie lagers en temperatuure. Die grote masjiner zeen veural pompe, turbines en kaetelinstallasies.
Baordwerktuigkundige
De baordwerktuigkundige, aafgekortj BWK, is eine miens in ein vleegtuug dae verantjwaordelik weurdj gehaaje veur alle technische systeme. De eerste sjtraolvleegtuuge haaje, achter de twee vleegers, plaats voor eine BWK. Deze zoot aan de sjtuurbaordziej van 't vleegtuug. Omdet in de loup van'ne jaore de cockpits dusdanig zeen gemoderniseerdj, is de taak van'ne de baordwerktuigkundige opgeheve. Doe kins sjtelle det de baordwerktuigkundige is vervange door eine computer. Eine BWK waas veural aanwezig om de motoren, de brandjsjtof, de electrische en hydraulische systeme en nog allerlei anger technische systeme in de gate te haaje.
Ouch in Nederlandj zeen gein vleegtuuge meer in deens die plaats beeje aan deze derdje persoon. De letste vluch mit eine baordwerktuigkundige aan baord waas op 1 meert 2008 op ein vluch van Martinair's letste B747-200F.
Bree (Nederlands Limburg)
Bree (Nederlandse naam: Maasbree) is 'n dörp in de Gemeinte Piël en Maas. Vûr 1 jannewari 2010 waar Bree nag 'n zelfstèndege gemeinte. De gemeinte Bree bestông (op 't moment van de fusie) oët twiëje groëte dörper: Balder (Baarlo) en Bree. 't aantal inwoëners bedroog op 1 jannewari 2006 mâr leefs 12.856, en 't oppervlak is welgeteld 51,18 km². Daomèt is Bree allewiel (kwa oppervlak) 't grôtste dörp van Piël en Maas. Ônger Bree valle ok de buurtschappe 't Rooth, Döbbrook, Rinkesfort en Tongerlo. In Bree wuürt van oorsprông 't Brits plat gepraot.
Bree in vruuje jaore
't Dörp Bree wuürt veur d'n ierste kier genumd in 'n akte oët 't jaor 1240, waorbeej eine Diederik, Hiër van Altena, vuül rechte schônk aan de monnik van 't pas gestichte kloëster St. Elisabethsdal beej Nunem. In Bree heij Diederik bepaolde rechte det hae aan de kloësterlinge goof, waorônger 't recht öm 'n persoën veur te drage dae in Bree 't pastoërambt moogde gaon bekleije. Oët deze oërkonde bliek dus duüdelik det Bree in 1240 bestông as gemeinschap en det der 'n kèrk waas. Heejmei waas Bree 'n kerkdörp.
't Besteur van 't dörp woort, toet de kôms van de Franse, gevormd dôr de Schepebank. Aan 't haufd heejvan stông 'ne schout, dae dôr de Hiër benumd woort. Wat Bree betröf kwaam dit recht, aevenas de angere heerlikke rechte, achtereinvollegend toe aan de graaf (in latere tieje hertog) van Gelre, de hertog van Bourgondië en de keuning van Spanje. In 1673 kocht de Hiër van Aarse, dae dôr erfenis in 't bezit van Hoës 't Breij gekomen waas, dees rechte van de Spaanse keuning.
Has alle bewoëners veurzooge in eur laevesôngerhaod dôr te werke in de landbouw en viëteelt. D'r looge inkele groëtere boorderiëje in Bree, ônger angere de Kerckenhof, hof Tongerlo, d'n hof aengen Eijnde, Baelshof, de groëte en de kleine Westeringsehof en Haenenhof. Dees hoeve waare eigendom van adellikke hiëre of welgestelde burgers en soms van kerk of kloësters. Ok heije sommige inwoëners 'n klein boorderiëke in bezit, terwiel angere as daägloëner de kost môste zeen te verdeene. Natuurlik waare d'r ambachsleeje, mâr die heije toch mèstal ok 'n boorebedriëfke.
Bree-Sur-Meuse
Nao 1794 bezat 't Franse leger 't gebied en daomèt kwaam 'n niej bestuursorganisatie toet stand. Gemeintes met minder as 5000 inwoëners woorte beejein gevoogd, en zoë vormde Blierik, Baolder en Bree same 'Mairie de Bree', later Maasbree genumd. De gemeinteraod vergaderde in 't Blierikse Raodhoes, ömdet Blierik 't groetste dörp van de gemeinte waas. Sinds 't ing van de 19e ieuw haet de stad Vennel (Venlo) verschillende poginge ôngernome öm Blierik oët de gemeinte Bree los te kriege en beej Groët-Vennel te vooge.
Toen in 1938 börgemèster Janssens aantrooj, woort de diskussie opniej aangezwengeld, dees kiër dôr 't provinsiaal besteur. Ôndanks vuül tegestand van de mèste Blierikse raodsleeje en vuül Blierikse, kierde 't getiej langsaam in 't veurdeil van Vennel. Ôngertusse brook in 1940 de Twèdde Werreldoorlog oët, wat ok in 't veurdeil werkte van Vennel. Op 1 oktoëber 1940 gebeurde 't waortigge vuül Blierikse zich jaorelangk heije verzat: de samevooging mèt Vennel.
Inwoënertalle dôr de tiëd heer
(v1830=100)
Greun: Gemeinte Bree Leechgreun: Dinkbeeldige greuj mèt Blierik Blauw: Provinsie Limburg
Waope van Bree
Op 17 september 1853 kreeg de gemeinte Bree van de Hoege Raod van Adel 'n waope toegekind, wat zich zoë leet ömschriëve (d'n oorsprônkelikke teks is heej vervange dôr eine dae 't waope doelmaotiger beschrief):
Dit waope verwies truük nao de zegels van de dreej schepebanke in tieje van de Franse ûvverhiersing, waorin de gemeinte woort gevormd: d'n adelaer steit vûr Bree, 't gevleugeld hert steit vûr Blierik en t gewoëne hert steit vûr Balder. Ok nao 't aafstaon van Blierik heelt de gemeinte dit waope. De composiesie guüft de verhoudinge in de gemeinte aan: Bree de (naamgaevende) haufplaats en Blierik groëter as Balder.
Opmerkelik is de adelaer van Bree; 't gebroëk van 'ne adelaer is namelik vûral gewuünte as me spraekt van 'ne keuning, of 'n keuningkriëk. Wie dit as vollegd aan Bree is verbônge, blieft 'n raodsel.
Le Mont-Dieu
Le Mont-Dieu ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Sedan, in 't noordoaste van de Franse Ardenne, bie de Belzje grens mèt de Welsje provincies Henegouwe (Hainaut) en Luxembörg (Province de Luxembourg, dus neet 't land Luxembörg). Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes.
Rowena
De titels van häör leedsjes op de cd LAOT OES ZINGE VAN LIMBURG :
Beaucamps-Ligny
Beaucamps-Ligny is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59134.
Barbacane
thumb|200px|right| De Ponttor in Aoke is ein veurbeeld van eine barbacane thumb|200px|right| Amsterdamse Poort met voorpoort en de daar achter gelegen hoofdpoort, [[Haarlem.]] Ein barbacane is ein boetewerk of eine  versjterkde boetepos in de toegank van ein laat-middeleëuwse sjtad of kesjteël, dèks in de vörm van eine (döbbele) vestingstaore baove ein paort of brök en deende ter verdediging van dees sjtad of kesjteël. ’t Woord barbacane sjtamp van 't middeleëuws-Latiense barbecana dat is aafgeleijd van 't Perzische barbarkhan; barbar: "bewaker" (van 't Awt-Iraanse parivraka; "besjermend") + khan; "hoes" (oet 't Midde-Perzische) )
Barbacane óntsjtónge wiej me in de tweëde hèlf van de vieftieënde eeuw zich probeerde te verdedige taenge vuurwaopes en daoróm veur de hoofpaorte extra hinjernisse en verdegingwerke ging aanlègke. Later woorte raveline en vestingwerke geboewd óm dit doel te bereike. In de 15e eëuw ware de belaegeringsmethoades en de artillerie aevel dusdanig verbaeterd dat de barbacane ziene beteikenis verloor. Toch woorte ouch in de 16e eeëw nog ènnige barbacanes geboewd.
Létanne
Létanne ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Sedan, in 't noordoaste van de Franse Ardenne, bie de Belzje grens mèt de Welsje provincies Henegouwe (Hainaut) en Luxembörg (Province de Luxembourg, dus neet 't land Luxembörg). Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 118 luuj op 'n oppervlaak van 7,5 veerkante kilometer en daomèt goof 't 15,73 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -3,1% de jaor.
Kujeldreiers
Kujeldreiers is de bienaam veur de inwoeëners van Kelpe-Oler mèt de vastelaovesdaag en de naam van de vastelaovesvereniging van dit dörp. D'r zeen miérdere meugelike verklaoringe euver de beteikenis en herkomst van de weurd 'Kujel' en 'Kujeldreier'. De meist logische verklaoring dae wördj aangenomme wordj oetgebieëldj door 't Kujeldreiersbieëldj. De Kujel is 'ne dichtgebonje booretesseplak gevöldj mèt stein of èrpel. As d'r ieëre 'n conflict waas tössen de inwoeëners van Oler en Gratem, nom de bevolking van Oler de Kujel bie de handj en verkocht, as 't nuuëdig waas, de tegestenjer 'n drei om de oeëre!
Tachtigjaorige Oorlog
De Tachtigjaorige Oorlog, in de modernere geschiedschrieving ouch waal De Opsjtand of de Nederlandse Opsjtand genumpdj is de naam veur eine opsjtandj en sjtried in de Nederlenj (1568[1]-1648, mit 't Twelfjaorig Besjtandj in de jaore 1609-1621).
Geschiedenis
Deze oorlog begos es opsjtand van ein van de riekste gebieden van Europa taege 't machtigste riek in Europa, 't Sjpaans Riek ônger Filips II. Aanvankelik trokke de oet zeveteen geweste besjtaonde Leeg Lenj min of meer gezamelik op, om ein combinatie van religieuze, besjtuursrechtelikke en fiscaal rejene.