cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Quark
Quarks kinne, in tegestèlling tot aander deilkes, alle veer de krachte oetoefene en oondergoon (elektromagnetisme, zwuurtekrach, sterke kernkrach en zwake kernkrach), höbbe 'ne spin vaan 1/2 en e baryonnommer vaan 1/3 en bezitte allemaol kleurlaojing (neet ummer dezelfde). 't Gief zès smake vaan quarks, die in drei paore veurkoume: d'n up-quark, d'n down-quark, de charm-quark, de strange-quark, d'n top-quark en de bottom-quark. Antiquarks bestoon ouch, en wel veur alle zès smake; zij höbbe wie alle antideilkes dezelfde massa meh tegegestèlde laojinge. Drei quarks make same ei baryon; drei up- en downquarks make same protone (twie up, einen down) en neutrone (einen up, twie down) en die twie koume daorum hiel väöl veur. Evezoe make drei up- en down-antiquarks 'n antiproton of antineutron. Nog aander combinaties zien meugelek; gans bezunder is de pentaquark (e baryon bestaond oet veer quarks en einen antiquark), wat in juli 2015 woort gevoonte. 'ne Quark en 'nen antiquark same make e meson. Mesone, baryone en antibaryone zien alledrei veurbeelder vaan hadrone. Baryone zien wie quarks zelf ouch weer fermione, umtot ze 'ne spin vaan 1/2 of 3/2 höbbe (3/2, of 3·1/2, allein es de drei spins geliek geriech zien; zoe neet daan zalle twie vaan de drei ziech oonderein opluffe); mesone evels höbbe 'ne spin vaan 0 (wienie de spins vaan quark en antiquark tegegestèld geriech zien en ziech opluffe) of 1 (wienie de spins geliek geriech zien) en valle oonder de bosone.
't Bestoon vaan quarks woort in 1964 door Murray Gell-Mann en George Zweig oonaofhenkelek vaanein veroonderstèld en veer jaor later bij experimint bevèsteg. De oontdèkking vaan de quarks heet geleid tot 't standaardmedèl vaan de deilkesfysica.
Riga
Riga (Lets: Rīga) is de houfsjtad van Letlandj en mit zoget 700.000 inweuners de grótste sjtad van de Baltische lenjer. De sjtad ligk aan beidskantje van de Wèstelike Dvina (Lets: Daugava), kórtbie de munjing in de Golf van Riga (Ooszee). 't Is 't politisch, ikkenomisch en cultureel centrum van Letlandj.
Bevölking
De bevölkingsgegaeves gaeven 'n daling van de bevölking aan:
De grótste etnische groep zeen de inheimse Lette (45%), kórt gevolg door de Rösse (44%), wiejer 4,7% Wit-Rösse, 4% Oekraïners, 2% Pole en 6,7% euverige.
Veurt
Veurt is e veurmaolig gehuch det tösse Zöstere en Hei loog. Allewiel herinjertj allein de sjtraotnaam "Feurthsjtraot" nag ane aaj plaats. Bie de oetbreijing van Zöstere is de oarsjprunkelike beboewing van 't gehuch aevel waal bewaardj gebleve.
Melik en Hèrkebósj
Historische inwoenertalle
't Aontal inwoeners veur 1971 is aofgeroond op e gans vieftal. Gelèt op 't rillatief klein aontal inwoeners vaan Melik en Hèrkebósj is 't greujciefer daorum neet exakter es in ganse percinte (N.B.: in tiendes zouw 't evegood 65,0% zien).
(v1830=100)
Greun: Gemeinte Melik en Hèrkebósj Blauw: Provincie Limbörg
Waope
Op 11 september 1931 kraog de gemeinte Melik en Hèrkebósj vaan d'n Hoege Raod vaan Adel e waope touwgekind, wat ziech zoe liet umsjrieve:
't Waope is gebaseerd op 't aajd zegel vaan de sjepebaank. De liew is vaan de hiere vaan Wassenberg, de reek (hark) is e sprekend elemint veur Hèrkebósj.
25 april
25 aprèl is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 115en daag vaan e gewoen jaor en d'n 116e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 250 daog. In de Roems-Kathelieke Kèrk is dit d'n heilegedaag vaan Marcus.
3 oktober
Heiligedaag van de Ewalde
Nationale fièsdaag in Duutsjland (Tag der Deutschen Einheit)
Heljes
Heljes is 't dialek det inne gemeente Helje gesproke wurt. 't Echte oaje Heljes is langzaam aant verdwiene en verangert richting 't Venloos umdet d'r steeds mieër versjillende minse mit versjillende dialekte kome.
Euver 't algemein wurt inne ganse gemeente Helje ongeveer 't zelfde dialek gesproke, mer idder heet wel zien eige weurd.
Frank Martinus Arion
thumb|right Frank Martinus Arion (17 december 1936, Curaçao - 28 september 2015, Curaçao) is 'ne Nederlandstaolege sjriever oet Curaçao. De sjriever is bekind um wèrke wie Dubbelspel.
Oeuvre
Hei volg 'n lies vaan beuk vaan de sjriever in de originele Nederlandse taol.
Zinnik
thumb|Locatie va Zinnik in Henegouwe. Zinnik (Fraans: Soignies) is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Zinnik. Op 'n oppervlakde va 110,3 km² wonne 26.796 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 243 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|'t Centrum va Zinnik. Horrues, Casteau, Thieusies, Naast, Chaussée-Notre-Dame-Louvignies en Neufvilles.
El Dorado County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Californië thumb|200px|Ligking vaan El Dorado Del norte is 'n graofsjap in Californië, VS. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Placerville.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 4631 km² (1788 mijl²) boevaan 4431 km² (1711 mijl²) land is en 200 km² (77 mijl²) of 4,32% water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 35/km² (91/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 156.299 dat bestoont oet:
't Gaof 9170 gezinne en 6290 femilies in El Dorado. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,63.
Plaotse
De twie belaankrijkste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Gerlachuskèrk
thumb|250px|Gerlachuskèrk en kèrkhof De hudige parochiekèrk van Houtem-St. Gerlach, gewiejd aan de heilige Gerlachus, is geboewd tösje 1720-1728 es kloasterkèrk, behuèrend bie de proosdie van de zustersj Norbertinesse. 't Waor eigelik 'n sjtif veur adellike dames. De kèrk is geboewd op de plek van 'n ouwer exemplaar, dat waarsjienlik in de aorloge van de 16e en 17e ièw zjwoar te lieje zal höbbe gehad. Ze is opgetrokke in Maaslandse baroksjtiel. De moere zint van road geverfde baksjtein mèt mergelsjteine decoraties en ornamente. In 'n moernis in de gaevel onder d'n taore sjteit 'n beeld van de heilige Gerlachus. In deze gaevel bevinge zich 'n aantal sjpeklaoge. De tore is geseerd mèt 'n un woa-op 'n kruus en 'ne haan. In 1881 zint de moere wit gesjilderd gewaes. De architect waor waarsjienlik Laurenz Mefferdatis.'t Interieur is laatbarok-rococo.
De zaalkèrk, 43m lank, 11.40 breid en 15.50 hoag, is onderdeil van 't landgood-complex Château Sint-Gerlach.
Historie
In 't jaor 1786 waore de zustersj oet 't kloaster weggetrokke. De kèrk laog van toen aaf laeg. In 1794, in de Franse tied, kreeg 't geboew de functie van legerhospitaal en paerdsjtal. De Franse verkochte de kloastergeboewe aan Mathias Sleijpen. Hae ging wone in de weuning van de proos. Es in 1808 't gans complex eigendom weurt van dochter Maria Sleijpen, getrouwd mèt Jan Schoenmaeckers, weurt in de akte van 30 augustus 1808 de kloasterkèrk gesjónke aan de gemeinte Houtem, onder veurwaarde dat 't geboew allein es katholieke kèrk deens zal doon. Pesjtoar Hermans van de ouw parochie van Houtem mèt de Martinuskèrk in Vroenhof, maak de euversjtap nao dees nuuj parochiekèrk. Es in 1841 de kèrk wir es zoadanig in gebruuk is, gaeve de zustersj twiè relikwieë van Gerlach aan de parochie. De res van de relikwieë blieve in 't kloaster van de Karthuizers in Remung. In 1903 zal de gemeinte de kèrk aan de parochie euvergedrage. thumb|250px|Taegem 't gewelf baove d'n altaor: Waopes van de proos Van Pelt en Isabella van Ravenschot (Schöpf) en 'ne putti In de twiède waereldaorlog waere de klokke door de Pruusje gesjtaole. 't Zal tot 1948 doere veurdat 'r in de tore wir twiè klokke hange. In 1979 zal de lètste bewoner van 't kesjtièl (Château Sint-Gerlach) alle geboewe vermake aan 't kèrkbesjtuur.
Barok-rococo-interieur
In 1783 kump d'r midde in de kèrk 'n praolgraaf mèt barokaltaor van Gerlachus te sjtoon. Rech daobaove sjilderde Schöpf de tenhemelopnumming van Gerlachus. 't Kèrkgeboew weurt gezeen es ein gehièl mèt dit tafereel en is 'n typische barokuting van "gesamtkunstwerk".
Baovenop deze barokke tombe lik e laevesgroat beeld van de heilige. Onderin is 'n eupening woa-in gewiejd zand lik, wat boere mètnaome ter besjerming van hun viè. De sjtoffelik reste van Gerlach zint neet in dit praolgraaf. De kop van Gerlach bevingk zich in 'n zilvere buste en de ander relieke van häöm zitte saer 2008 in 'n klein, nuuj sjrien, dat naeve 't praolgraaf sjteit.
't Kèrkörgel, geboewd door Adam Bivignat, sjtamp oet 1784.
Van begin 19e ièw dateert d'n hoofaltaor mèt 'n middegedeilte, de houte expositietroan, oet 1903, mèt 't Apocalytisch lam, 'ne pelikaan dae zien jonge voort mèt zien eige blood (verwiezing nao de kruusdoad van Christus) en daobove 't alleszeend oug. Gans baovenop sjteit 'ne waereldbol mèt 'n sjlang (beeld van 't koad) mèt dao-op 't kruus van de euverwinning. 'n Aantal ingele versere d'n altaor. In de hoag vènstere zit blank glaas-in-load mèt geometrische motieve.
De communiebank is oet begin 18e ièw. Twiè gedrièjde, houte wenteltrappe sjtamme oet 1810. De kristalle luchter ouch oet begin 19e ièw. De praeksjtool is vernuujd in 1904 en beechsjteul in 1905. Ze höbbe barokmotieve. De gedecoreerde granitovloere woorte in 1917 gelag door Jos Lizier.
Fresco's en moersjilderinge
In 1808 is 'n gedeilte van 't gewelf ingesjtort euver 'n lengde van 5 traveë. Dit gedeilte is toen, in olieverf, äövergesjilderd door de Mestreechse sjilder Hermans. Hae beelde de tenhemelopnumming van Maria oet, op de plaats woa die van Gerlachus gesjtange hou.
Op de moere van 't sjaep zint door Schöpf 10 taferele oet 't laeve van Gerlachus oetgebeeld. De sjilderinge höbbe väöl te lieje gehad in de Fransen tied. In 1872 lièt Petrus Regout de kèrk restaurere en daobie de baroksjilderinge euversjildere door Stroucken en van Dijck in de thematiek van daen tied: somber en zjwoar. Baove de ingank hingk 'n sjilderie oet 1873 mèt Regout es onderwerp. In 1897 zint ouch nog drie groate panele op dook gesjilderd door H. Bröcker oet Den Haag, ter vervanging van drie besjadigde moersjilderinge.
Restauraties van de fresco's vonge plaats in 1965 (vaszètte van 't plaosterwerk en fresco's mèt 5000 kopere pleetsjes mèt bolkopsjroeve, 1970 en 1978 ('t weghaole van de meiste euversjilderinge behalve die van Hermans), 1988 en 2008 ('t weghaole van de sjroeve en complete restauratie van de fresco's op 't gewelf).
Onderwerpe en thema's
van Schöpf:
Monument
De barokkèrk, es enigste in Nederland mèt 'n totale besjildering van fresco's, 'n "gesamtkunstwerk", huèrt bie de Top 100 van de Nederlandse Unesco-monumente.
brón: o.a. De kerk van de heilige Gerlachus, Jan Notten,P.A.M Mertens, P.M. le Blanc, H.J.J. Kurvers, 1989
Lóngóntstaeking
Lóngóntstaeking of pneumonie is 'n óntstaeking vanne lóngbläöskes (alveoli) en 't ómringendj weefsel, döks veroearzaak door 'n infectie. Es bei lónge zeen óntstaoken is spraok van 'n dóbbel of bilateraal lóngóntstaeking.
Es zie tiejig wuuertj herkandj kan 'n bacterieel lóngóntstaeking waere behanjeldj mit antibiotica. Es de gekrenkdje neet tiejig wuuertj behanjeldj kónne de lóngbläöskes zoea verzwake det de lónginhaad hieël verkleindj wuuertj. Dit haet inne meiste vel de doead toet gevolg. Döks truuedj lóngóntstaeking op es kómplikaasje van anger gekrenkdjes of es de patiënt al 'ne verlieëgdje waerstandj haet door anger oearzake.
Veure óntdèkking van penicillien waas lóngóntstaeking in Nederlandj 'n wichtige doeadsoearzaak in al laeftiedsgruup. Weltwied is lóngóntstaeking nag ummer 'n väöl-veurkómmendje gekrenkdje die zoeaget 450 miljoen luuj de jaor tröf. 't Is 'n wichtige doeadsoearzaak in al laeftiedsgruup mit 4 miljoean doeaje de jaor (7% van 't weltwied totaal). Veural kinjer óngere vief en vólwassene baove de 75 zeen 't slachoffer. Lóngóntstaeking kump óngevieër vief kieër dökker veur in óntwikkelingslenjer es in 't wèste. Viraal lóngóntstaeking is good veur óngevieër 200 miljoen vel de jaor.
Angola
Angola is e land in Afrika, aon de Atlantischen Oceaan, grenzend aon Kongo-Kinshasa, Zambia en Namibië, en mèt 'n exclave, Cabinda, tösse Kongo-Kinshasa en Kongo-Brazzaville in. Hoofstad is Luanda, ander stei zien Huambo en Lobito. Angola heet 'n rieke fauna in de natuur, die veurnaomelek e savanne-karakter heet. Angola woort jaorelaank versjäörd door 'ne börgeroorlog, mèt de regering in 't noordweste (en controle euver de olie-industrie) en de rebelle in 't zuidooste (mèt grip op de diamantindustrie). De lèste jaore is 't relatief rösteg in 't laand.
Bestuurleke indeiling
Angola is verdeild in 18 provincies:
Demografie
D'n oontwikkelingsindex in Angola is nog ummer lieg, en is door de börgeroorlog zeker neet veuroet gegaange.
Historie
De ierste bewoeners waore Khoisanstamme, die door de expansie vaan de Bantoes nao 't zuie, Namibië, gedreve woorte. Bij de aonkoms vaan de Portugeze in 1483 (in dat jaor vestegde ze ziech aon de Kongorevier) waor 't groondgebeed gooddeils bezat door drei keuninkrieke: Kongo, Ndongo en Lunda. In 1575 riechde ze bij 't huieg Luanda 'n handelspos veur slaove in; in de koumenden tied zouwe de Portugeze de ganse kös kolonisere. Tösse 1641 en 1648 heelte de Hollenders Luanda bezat. In 1671 had Portugal 't gans gebeed vaan de rieke Kongo en Ndongo vereuverd, al zouw 't tot in de twintegsten iew dore ietot 't gans binneland oonder controle stoont vaan de koloniste.
In 1951 woort Angola hervörmp tot 'n euverziese provincie. Wie in Portugal 't fascistisch bewind aontrooj woort de dekolonisatie gehinderd, wat tot greujend protes bij de intellectuele en lankzaamaon de ganse bevolking leide. Vaan 1961 tot 1975 veurde Portugal en versjèllende vrijheidsgróperinge 'nen oorlog mèt e sterk guerilla-karakter. Op 11 november 1975 woort 't land oonaofhenkelek. Bekans metein braoke versjèllende conflicte oet tösse de bevolkingsgrópe, die in drei bestande, 1991, 1994 en 2002, tijdelek opgelos woorte. Sins 't lèste bestand liek Angola get te normalisere.
Multnomah County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Oregon thumb|200px|Ligking vaan Multnomah County Multnomah is 'n in 1854 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Multnomah is verneump nao de gelieknaomege stam die hei alleweil neet mie woent. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Portland.
Fons Erens
Fons Erens waor 'ne Limburgse sjriever, dae veurnamelik in 't Nederlands sjreef. Fons Erens woort gebore in Sjènne in 1914 en sjtorf in 2000. Hae brach zien jeug door in Nut en wèrkde 28 jaor es directeur van de volkshoagesjoal Gièrlingshof in Sjtraobaek in de gemeinte Valkeberg aan de Geul. Nao zien pensionering sjreef hae twiè romans.
Multnomah County
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 1.206 km² boevaan 1.127 km² land is en 79 km² water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Multnomah County 660.486.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Ank Bijleveld
thumb|Ank Bijleveld
Anna Theadora Bernardina Bijleveld-Schouten of Ank Bijleveld (IJsselmuiden, allewijl gemeinte Kampen, 17 miert 1962) is 'n Nederlandse politica. Ze waor minister vaan Defensie in 't kabbinèt-Rutte III. Zie is lid vaan 't CDA.
Bijleveld greuide op in e Roems-Katheliek gezin en ging nao 't gymnasium in Nimwege. Vaan 1980 bis 1986 studeerde ze bestuurskunde aon de hoegesjaol in Enschede, Twente. Dao woort zie nao 't aofstudere lid vaan de gemeinteraod naomes de CDA.
Vaan 1989 bis 2001 waor zie lid vaan de Twiede Kamer. Dit gaof zie op wie ze börgemeister vaan Hof van Twente woort. Dit bleef zie bis 2007. Vaan 2007-2010 waor ze staotssikkertaris vaan Binnelandse Zake en vaan 2011-2017 waor ze Commissaris vaan de Keuning(in) in Euverijssel.
Bijleveld traoj op 17 september 2021 aof oet 't al demissionair kabinèt naotot ze 'n motie vaan aofkäöring te verwèrke had gekrege. De Twiede Kamer voont tot zij en häör collega Sigrid Kaag de evacuatie oet Afghanistan nao de machseuvernaome door de Taliban neet good hejje geregeld.
J.J. Cale
thumb|J.J. Cale J.J. Cale (oetspraok: Dzjeejdzjeej Keejl ), gebaoren es John Weldon Cale (Oklahoma City, 5 dieëtsember 1938 – La Jolla, 26 juli 2013), waas 'nen Amerikaanse singer-songwriter en gitaris. Hae greudje op in Tulsa, det ouch inne staot Oklahoma ligk. Hae is veural bekèndj van twieë nómmers die ouch door Eric Clapton zeen gedaon, namelik After Midnight en Cocaine. 'n Anger bekèndj nómmer van 'm is Call Me The Breeze. J.J. Cale steitj bekèndj es de vertolker vanne zoeageneumdje "Tulsa Sound".
Biografie
Zienen artiestenaam "J.J. Cale" kreeg t'r van 'ne nachclubeigener in Los Angeles, aangezeen d'r nag 'nen angere John Cale inne regio aktief waas. Ónger aanspäöring van Leon Russell en anger muzikantjen oet Tulsa waagdje Cale de spróngk nao de meziekscene van Los Angeles. Naodet t'r al zie geldj haw opgemaak góng d'r trögk nao Tulsa en vanoet dao wós t'r toch nag door te braeke.
Cale stórf innen aovendj van 26 juli 2013 op 74-jäörige laeftied aan 'n hertaanval, in e krankenhoes in La Jolla inne staot Californië.
Hanjelsmirk
Zien hanjelsmirk waas 't zoeageneump "laid back"-zinge (juus nao d'n tèl inzètte mitte zangk). Daonaeve waas Cale, door zienen deenstied bieje lóchmach, henjig mit lektronica, wodoor d'r zienen eige meziek mitperduceerdje en zien opnames e specifiek geluid krege. Óngerdeil hievan zeen 't dubbe vanne zangk en 'ne lome, ingetaoge sfeer.
Stumloeaze glottale fricatief
De stumloeaze glottale fricatief of stumloeas glottaal wriefklank is 'ne mitklinker dae in inkele gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
Dees klank gedruueg zich fonologisch gezeen wie 'ne fricatief of 'nen approximant, mer 't óntbrèk zich ane gebrukelike karakteristieke van 'ne mitklinker. De klank wuuertj ówwels ómsjreven es 'ne "stumloeaze klinker", ómdet 't zich óntbrèk ane oetspraokplaats en -meneer van 'nen tupische mitklinker. Toch is ouch dit neet reikendj, went 't óntbrèk zich ouch ane klinkerhuuegdje enne plaats achter inne móndj, zowie det tuperendj is veur 'ne klinker.
Kènmirke
Kènmirke vanne stumloeaze glottale fricatief zeen:
Limbörgs
In 't Limbörgs kump zowaal de stumloeaze glottale fricatief veur es de stumhöbbendje variantj. Sómmige dialekte höbben 'nen dudelike veurkäör veur eine vanne twieë (wie 't Wieërts en 't Hessels veur stumloeas; 't Mestreechs en 't Haëmets veur stumhöbbendj), dewiel sómmige spraekers ze doorein gebroeke. De stumloeaze variantj kump aevel noeatj intervocalisch veur.
Hel sjief
'n Hel sjief, van 't Ingels: hard disk drive of HDD, is 'n vorm van extern ónthaad, 'n lektromechanisch computeróngerdeil worop gegaeves kónne waere bewaardj. Mitte aangaeving "hel sjief" kan me de eigelike sjief meine worop inne vorm van magnetische polarisatie de gegaeves zeen gesjreve, meh meistes mèntj me 't gans apparaat mit sjieve, laes- en sjriefköp en besturingslektronica, same inne behoezing. In IT-documentatie wuuertj de term "vaste sjief" gebroek, ómdet de sjief vas inne computer wuuertj gemonteerdj. De gegaeves zeen permanent, in taengestèlling toet 't vlöchting Random-acces memory (RAM) en blieven ouch bewaardj wen de computer oet steitj. 'n Hel sjief is allewiel ummer verzeen van 'n besturingseinhed, de controller. Dit is 'n lektronische sjakeling die d'n toegank toete gegaeves oppe sjief regeltj.
Partitionering
Hel sjieve kónne waeren opgedeildj in mieërder partities. Daoveur kónne diverse raejene zeen:
Diverse pergramme bestaon veur hel sjieve te partitionere. Bie 't partitionere kónne de gegaeves oppe hel sjief verlaore gaon. Daoveur is 't hieël raodzaamp óm veur me geitj partitionere ieës 'ne back-up te make.
Fragmentatie
Ómdet bestenj meistes grótter zeen es 'ne sector enne vriej sectoren inne luip vanne gebroekstied versprèdj kómme te ligken euvere sjief zal fragmentatie optraeje. Bie fragmentatie zal e bestandj neet in aaneingeslaote sectore waeren opgeslage, meh verdeildj euvere vriej ruumdjes. Dit haet es gevolg det de leeskop dökker nao 'nen track of sector mót zeuken enne benuuedigdjen tied veur 't laezen en sjrieve toenump. Versjillige bestandjssysteme zeen mieër of juus minder geveulig veur fragmentatie.
Comblain-au-Pont
thumb|250px|Brugk över de Ourthe in Comblain-au-Pont Comblain-au-Pont is 'n gemèngde in de Condroz in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj. In dis gemèngde vloeje de Ourthe en de Amblève same. De grotte zeunt te bezeuke.
Demografie
De gemèngde tèlde op 1 juli 2004 5294 inwoners op 'n oppervlakte van 22,64 km².
Belcampo
thumb|right Belcampo (21 juli 1902, Naarden - 2 jannewarie 1990, Greuninge), pseudoniem vaan Herman Pieter Schönfeld Wichers, is 'ne Nederlandstaolege sjriever oet Nederland, dee actief waor in 't sjrieversjap sinds 1934 bis 1989. De sjriever is bekind um wèrke wie Het Grote Gebeuren.
Oeuvre
Hei volg 'n lies vaan beuk vaan de sjriever in de originele Nederlandse taol.
Daslook
thumb|250px|Blad en bloom va daslook Daslook (Allium Ursinum) is e kroed dat in Nederland wèttelek besjermd is en allèng in d'r oethoot in de Limburgse hellingbosse, in Belsj allèng in Voere en wieër in 't Laand va Herf en de Ardenne väörkeumt. 't Is e looksaoërt dae geboonde is an kalkgroond.
Kenmerke
De plaant greujt tössje allerlèj giftige plaante, wie d'r aronskelk of d'r muguet ooch meizäödje of lelietje der dalen geneumd, die 'n vergeliekbare bladvörm haant mae aander, ooch witte, blome. D'r aronskelk haat 'n kelkbloom, d'r muguet klökskes en d'r daslook 'n sjtervörmige. Me kan d'r daslook mèt zieëkerheed herkènne dör e blaad te plukke en dat fie te vrieve. Es me daobie 'ne lichte knoflookgeur ruukt is 't daslook. Oeë väöl daslook biejee weest ruukt me d'r look evvel al va wiet en kan me d'r hiebaove besjraeve test dus neet vertroewe.
Gebroek
De blaar van d'r daslook zeunt lekker in de sjlaat, mae ooch in forel mètgebakke. In Duutsjlaand wert 'ne pesto gemakd va daslook, dae o.m. gebroekd wert bie asperges.
Filipstad
Filipstad is 'n gemèndje in Värmlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 10.891 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.543,10 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 7,1 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
8,35% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Davide Rebellin
Davide Rebellin (San Bonifacio, 9 augustus 1971 - 30 november 2022) waor 'ne Italiaanse fietserenner. Hae fietsde bie de ploog Serramenti PVC Diquigiovanni-Androni Giocattoli.
Rebellin woort profrenner in 1992. In 1996 wón hae 'n etappe in de Giro d'Italia en droog 6 daag de roze leidersjtrui. In 1997 wón hae de Clásica San Sebastián. In 2001 wón hae 't klassement en ein etappe van de Tirreno Adriatico.
Van 2002 tot 2008 fietsde hae bie Gerolsteiner. In 2004 wón hae de Amstel Gold Race, de Waalse Piel én Luuk-Bastenake-Luuk, binne ein week, es ièrsjte renner oats.
Rebellin wón in 2008 't klassement van Paries-Nice. Op de Olympische Sjpele in Peking in 2008 haolde hae 'n zilvere medaille op de weegrit. In april 2009 woort bekènd dat hae op dees Olympische Sjpele betrap ies op CERA, 'ne EPO-variant. Rebellin óntkènt dat hae doping haet gebruuk en haet um 'n contra-expertise gevraog.
Rebellin góng óndanks sjorsinge en anger taegesjleeg oetzungerlik lang door en haolde ouch es veertiger nog aansjpraekende rizzeltate. Pas in 2022, kort veur ziene 51e verjäördag, sjtopde hae mit fietsrenne. Zien carrière hauw daartig jaor gedoerd. Kort daonao, op 30 november, woort hae bie 'n training door 'ne vrachwage aangevare en sjtorf direk.
Belangriekste euverwinninge
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2004
2006
2007
2008
2009
Adam Smith
thumb|Adam Smith. Adam Smith (5 juni 1723 - 17 juli 1790) waas 'ne Sjotsen econoom dae wuuert gezeen es de gróndjlègker van 't klassiek liberalisme.
Hae waas van meining det 't naostraeve van 't eige individueel belank 't bèste maotsjappelik belank is. 'n Vrie mert zów volges dem 't meiste oplevere veure samelaeving in 't gehieël. De "ónzichbaar handj" van dees vrie mert zów 't benötsel vanne hölpbrónnen effektief make, waat zów leie toet hermenie en aevewich.
Smith waas gebaoren in Kirkcaldy, Sjotlandj, en studeerdje ethiek (moral philosophy) ane universiteit in Glasgow, wonao d'r waas gaon studeren aan 't Balliol-kolleesj, 'n óngerdeil vanne universiteit van Oxford, mit 'n buuers. In 1748 begós t'r les te gaeven ane universiteit van Edinburgh. In 1751 woort hae beneump toet hoeaglieërer inne logica in Glasgow.
Zie wichtigste werk is An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations "'n vörsjing nao de aard en oearzake vanne riekdóm van lenjer", meis verkort nao The Wealth of Nations (1776). Hierin loog t'r de gróndj van 't ikkenomisch liberalisme. Al rasj en gemekkelik haw 't ingank inne Vereinigdje Staote en 't Vereinig Keuninkriek, es e gevolg vanne ikkenomische crisis veroearzaak doren Amerikaansen Ónaafhenkelikheidskrieg. Oetèntjelik gaaf de publikaasje ouch d'n doeadsteek veur 't mercantilisme, det veur ieëve lang de economie in Europa behieërdje.
'n Anger werk van Smith is The Theory of Moral Sentiments, worin d'r zien eige ethiek oetzatj.
Hotel
E verbliefshotel is 'n hotel bie 'n bezeenwaerdigheid (wie e strandj) wo väöl infrastructuur is veur de vriejentiedsinvölling (wie e zjwumbad, 'n sauna, tennis enz.) Me verblief dao döks veur 'n waek of langer.
Wen men in 'n hotel verblief, kan men allein e bèd höbbe, e bèd mit frusjtuuk (kamer mit fruusjtuuk), halfpensión (K+O + aovendjaete), vólpensión (kamer + drie maoltieje) of all inclusive (e vólpensión mit drank en anger faciliteite en deenste).
Caraïbische eileng
De Caraïbe, de Caraïbische eileng of 't Caraïbisch gebeed besjtoon oet de Caraïbische Ziè, de oceaan rond de Bahama's en de versjillende eileng die in daes watere liegke. 't Groatse gedeilte van de eileng in 't Caraïbisch gebeed behuèrt tot de Antille. Inkel de Bahama's behuère neet tot de Antille.
Criminaliteit
Criminaliteit (vaan 't Latiens crimen, oersprunkelek 'oerdeil', naomelek in 'n rechszaak) of misdaod is in de volksmoond de naom veur zwoer vergriepe tege de wètte vaan e land of sameleving, in tegestèlling tot wètseuvertrejjinge, die minder zwoer zien. 'n Algemein kinmerk is tot 't vergriep bewös is gepleeg (en neet 't gevolg vaan naolaotegheid). Vergriepe die es criminaliteit gelle weure in 't gemein zwoer gestigmatiseerd en door de wèt zwuurder gestraof, dèks mèt gevaangenisstraof of soms (aofhenkelek vaan 't rechssysteem) zelfs de doedstraof. Oonder criminaliteit versteit me zoonder mie maord en doedslaag, verkrachting, mishandeling, intimidatie, versjendelering en deefstal (boe-oonder inbraak), meh ouch handel in verboje geujer (drugs en waopes), corruptie en witwesje valle droonder.
De motieve veur criminaliteit loupe oeterein, meh gemeinelek is persoenelek gewin de belaankriekste factor. Op persoenelek (psychologisch vlaak) speule sociaolen achtergroond (ermeuj, crimineel umgeving, gebrek aon sociaol cohesie etc.) en biologischen aonlag (beveurbeeld antisociaol persoenelekheidssteurnis) 'n rol es risicofactore. Veural in de wereld vaan d'n illegaolen handel is de georganiseerde criminaliteit wiedverspreid. Es deen handel zier lucratief is, trèk dit dèks zwuurder criminaliteit (beveurbeeld aofrekeninge) nao ziech touw. 't Bekampe vaan de georganiseerde misdaod heet daorum 'n hoeg prioriteit bij de pelitie en 't gerech.
Definities
In 't Nederlands rech kump 't woord misdaad neet veur, allein overtreding en misdrijf. 't Belsj rech kint e dreileieg versjèl tösse overtreding, misdrijf en misdaad.
Dyslexie
Dyslexie (oet 't Aadgrieks: δυς- dys- "bepirk" en λέξις lexis "waord", dus bepirk laeze; ouch waal waordjblindheid, al sleit det op alexie) is 'n term die in de weitesjap wuèrtj gebroeke veur ernstige perbleme mit 't kónne laeze van wäörd.
Euver 't óntstaon is nag väöl discussie, meh meistes nump me aan det de oarzaak van 't laesperbleem in 't slech functionere van de fonologische spraokverwirking ligk. Emes mit mit dyslexie neump me meistes 'nen dyslek.
Rationaol getal
De rationaol getalle zien 'n verzameling vaan getalle. 't Zien alle getalle die me kin oetdrökke es 'n verhajding tösse twie ganse getalle. E rationaol getal kin zelf ouch gans zien, meh dèkser is 't e gebroke getal. 't Wiskundeg symbool veur dees verzameling is \mathbb{Q} (sjaolbordlètter Q, vaan 'quotiënt').
Probleemstèlling: boeveur gebroke getalle?
Gebroke getalle oontstoon door deiling. In tegestèlling tot optèlle, aoftrèkke en vermeinegvöldege lievert 'n deiling tösse twie ganse getalle neet ummer e gans getal op. Dewijl me beveurbeeld 12 kin deile door 1, 2, 3, 4 en 6 en ziechzelf (de oetkomste vaan die deiling zien respectievelek 12, 6, 4, 3, 2 en 1), kin me 't neet door 5 deile. 12 is naomelek gei väölvoud vaan5 (kump neet veur in de taofel vaan vief), want 2 × 5 = 10 en 3 × 5 = 15. Wèlt me 12 toch door vief deile, daan gief 't twie meugelekhede. Es de eleminte gans mote blieve, deilt me mèt res: 12 : 5 = 2 res 2. Wèlt me evels alles deile, daan mote de gebroke getalle te pas weure gebrach. De oetkoms vaan 12 : 5 weurt daan e getal tösse 2 en 3. Me kin dit sjrieve es zuver verhajding of striepbreuk (12:5 daan wel ), mèt allein d'n opgedeilde res es striepbreuk of es tiendeilege breuk (2,4 - achter de komma stoon de negatieve machte vaan tien, te beginne mèt 10⁻¹; 0,4 is dus ).
Oetdrökke vaan rationaol getalle es verhajdinge
Bij de rationaol getalle hure um te beginne de natuurleke getalle. Me kin 1 beveurbeeld al oetdrökke es 1:1, of 2:2, of 27:27, en 0 es 0:1, of 0:9 etc. E groeter getal wie 9 kin me oetdrökke es beveurbeeld 9:1 of 27:3. Ouch twie negatieve getalle volstoon (1=-9:-9; 14=-70:-5).
Bij de gebroke getalle weurt 't gebruuk vaan verhajdinge dèks noedzaak, um de bove besjreve reies. De verhajding weurt daan dèks es striepbreuk oetgesjreve: 6:7 = \frac{6}{7}. Gebroke getalle kinne ouch es tiendeilege breuke weure oetgedrök. Soms zien die breuke indeg (beveurbeeld ). Dèkser evels lievere ze 'ne rippeterende breuk op: e getal wat neet oetsjeit meh constant 'ne reeks ciefers herhaolt (beveurbeeld ).
Wijer eigesjappe
't Gief oonindeg väöl rationaol getalle. 't Aontal is nog wel tèlbaar oonindeg. Aanders es bij de ganse getalle is 't aontal rationaol getalle tösse twie wèllekäörege eleminte ouch oonindeg: dewijl me prima 't aontal ganse getalle tösse 10 en 20 kin tèlle ('t zien 'rs 9), gief 't allein tösse 10 en 11 al oonindeg väöl gebroke getalle. Zjus wie de ganse getalle kinne de rationaol getalle weure gesjreve op 'n getallelijn. De plaots vaan e rationaol getal op die lijn vèlt ummer exak te bepaole.
De rationaol getalle make deil oet vaan diverse aander verzamelinge, gans in 't bezunder de reëel getalle.
Magnetisme
Magnetisme is e netuurkóndig versjiensel wobie e matterjaal 'n aantrèkkings- of aafstoeatingskraf oetuub op anger matterjale. 't Guuef 'n aantaal aan wied-bekèndje matterjaal die dudelik magnetische eigesjappe höbbe, wie kobaltj, iezer en nikkel, die allemaol ferromagnetisch zeen. Alle matterjaal óngergaon aevel in grótter of minder maot invlood van magneetveljer. Magnetisme kan veur 't grótste deil waere trögkgelèdj nao lektriklajinge die in bewaeging zeen. 't Waord "magnetisme" kump van Magnesië, 'n historische regio in Törkieje wo me ieëre de meiste magnetische matterjale vanaaf haoldje.
Reëel getal
thumb|Veer verzamelinge vaan getalle. De reëel getalle (\mathbb{R}) umvatte de rationaol getalle (\mathbb{Q}) meh zien neet geliek draon. Zjus zoe zien de ganse getalle (\mathbb{Z}) oonderdeil vaan de rationaol getalle, en zien de natuurleke getalle (\mathbb{N}) deil vaan de ganse getalle. De reëel getalle zien 'n verzameling vaan getalle. Ze umvatte alle getalle die positief, negatief of nul zien. 't Wiskundeg symbool vaan de reëel getalle is \mathbb{R}.
Me kin de verzameling vaan reëel getalle kriege door de rationaol getalle oet te breie mèt de irrationaol getalle. Die lèste umvatte alle getalle die neet es 'n verhajding vaan twie ganse getalle kinne weure oetgedrök (en naovenant ouch neet es verhajding vaan twie gebroke getalle). Hei-oonder valle de mieste wortele en logaritmes, zoewie ouch constante wie pi en e. Die getalle zien neet mèt 'ne striep- of kommabreuk aon te geve, allein te benaodere (beveurbeeld of ).
't Gief nog 'n oonderverzameling vaan reëel getalle die umvaankrieker is es de rationaol getalle. De zoegeneumde algebraïsche getalle umvatte neve de rationaol getalle ouch de wortele en logaritmes. Getalle wie π en e zien evels transcendent en daomèt bij definitie neet-algebraïsch (meh dus wel reëel).
Alle reëel getalle kinne op 'n eindimensionaol getallelijn weure gezat, al is de positie vaan de irrationaol getalle noets exak te bepaole. 't Aontal reëel getalle is oonindeg groet. In tegestèlling tot de algebraïsche getalle en alle oonderverzamelinge dao weer vaan is 't ouch oontèlbaar groet, umtot me d'n umvaank vaan de verzameling transcendente getalle neet kin beriddenere.
De reëel getalle kinne mèt diverse irreëel getalle weure oetgebreid tot groeter verzamelinge. De belaankriekste daovaan zien de complexe getalle.
Huug
De huug (Letien: uvula) is 't puntjig aanhingsel det me kan zeen wen me bie emes dae "aaa" zegt innen aope móndj kiek. De huug is d'n oetluiper van 't zaach verhieëmeldje. Dit liefdeil kan bie versjillige luuj 'n sterk-versjillendje gruuedje höbbe. De huug zörg veure sloeting vanne naashäöldje bie 't slikke.
Bie sómmige luuj is de huug gesplete; det kan den waere gezeen es de mins wied-gevörderdje vorm van schisis, e gesplete verhieëmeldje. Wen me gein biekómmendje aafwiekinge haet is 't gaar ónsjajelik enne meiste luuj die det höbbe weiten 't zelf gèn èns.
Bie kaelóntstaeking en ernstige allergische reaksjes kan de huug döchtig opzwellen en e glazig uterlik kriege.
De huug besteit veural oet alveolair klieren en e deil vanne musculus uvulae (wovan de res in 't zaach verhieëmeldje ligk). Dees spier kan zich sametrèkke, wodoor de huug wuuertj verkórtj.
Binne de fonetiek is de huug van belank, ómdet t'r wuuertj gebroek veur 't oetspraeke van uvulair klenk.
1952
1949 - 1950 - 1951 - 1952 - 1953 - 1954 - 1955 1952 (MCMLII) waor e sjrikkeljaor wat begós op 'nen dinsdag op de Gregoriaanse kalender.
Gebäörtenisse
thumb|right|200px|De Efteling, geäöpend in 31 mei 1952.
Vrouw vaan 't Jaor
Elizabeth II
Meziek
thumb|right|150px|Doris Day, hit mèt A Guy is A Guy. De volgende plate waere groate hits:
1711
1708 - 1709 - 1710 - 1711 - 1712 - 1713 - 1714
Gebäörtenisse
Zónger datum:
Constant Nuytens
Constant A.C.M. Nuytens (1942) ies 'ne Nederlandse CDA-politicus en besjtuurder. Van 1992 bies 2007 waor hae börgemeister van Valkeberg. Martin Eurlings volgde 'm es waarnömmend börgemeister op. Nuytens waor van 1979 bies 1983 hoof van de aafdeiling kabinètszake bie 't ministerie van Binnelandse Zake. In 1983 woort hae beneump tot börgemeister van Bezel en in 1992 woort hae börgemeister van Valkeberg.
Handicap
'n Handicap is 'n bepirking die is aangebaore of door 'n krenkheid of óngeval is opgeloupe die oetveuring van hanjelinge of opdrachte die normaal zint verhinjertj of verlestig.
In de hölpverlièning veur luuj mit 'n functiebepirking is 'n handicap 'n naodeilige positie van 'ne persoan es gevolg van 'n stuèrnis of 'n functiebepirking die de normaal rólvervölling van de betróchte (gezeen laeftied, geslech en sociaal-culturelen achtergróndj) begrens of verhinjertj.
Meistes sleit de invölling van "handicap" allein op de groate klassieke indeiling, namelik dees van verstenjelik, fysiek, visueel, auditief en psysisch. Sómtieds sleit de invölling ouch op luuj mit 'n chronische krankheid.
Luuj mit 'n handicap kónne sómtieds perbleme höbbe e normaal laeve te leie. Mit 't waord "normaal" wuèrtj hie gemèndj det me zónger groate perbleme liefelik, geistelik en emotioneel kan functionere en daobie neet aafhenkelik te zeen van anger luuj.
'n Handicap kan zowaal liefelik es geistelik zeen en is neet ummer drek zichbaar veur de boetewaereld.
Inkel veurbiljer van handicaps zint dyslexie, blindjheid, doufheid, ADHD, autisme, dwaesjlaesie, verlaampheid, PDD-NOS en epilepsie.
Bouconville
Bouconville ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 55 inweunersj, die Bouconvillois (mannelik) en Bouconvilloises (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 15,21 km2 groat. Dao woonde dus zoan 3,6 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Attigny, wat waer deil oetmaak van 't arrondissemint van Vouziers. Wier liegk 't op 'n huègte van 106-182 meter.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Veur e gans euverziech van de 463 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Alexie
Alexie (van 't Aadgrieks ἄ ón- en λέξις waord) is de medische beneuming veur 't ónvermoage tót (begriependj) laeze, op veurwaerd det 't gezichsvermoage intak is. Alexie wuèrtj ouch waal waordblindjheid of visueel afasie geneump en is neet te verwarre mit dyslexie. Alexie wuèrtj geraekendj tót de fatische stuèrnisse, wotoe ouch afasie en agrafie behuère. 't Kump döks veur in kómbinaasje mit ei van dees symptoame.
Obdam
Obdam is e dörp in de Noord-Hollandse gemeinte Koggenland, in Wesfriesland. Tot 2007 waor 't 'n zelfstendege gemeinte, mèt (1 juli 2006) 6806 inwoeners en 'n oppervlak vaan 20,95 km2 (daovaan 0,35 km2 water). Boete 't dörp Obdam laoge nog de dörper Hensbroek en e gedeilte vaan Wogmeer binne de gemeintegrenze.
Obdam weurt veur 't iers geneump in 1347, es Updamme. In 1979 woort 't dörp Hensbroek, deil vaan de aw gemeinte mèt dezelfde naom, aon Obdam touwgeveug. Op 1 januari 2007 fuseerde de gemeinte mèt Wester-Koggenland fusere tot Koggenland.
Nederlands
't Nederlands is de meis gesproke en officieel taol vaan Nederland en 't gewes Vlaandere. Wijer is 't ouch de officieel taol vaan de Nederlandse Antille, Aruba en Suriname. De dialekte die oonder Nederlands ingedeild weure zien genetisch Wesnederfrankisch; 't Limburgs is daan Oosnederfankisch/ Zuidoosnederfrankisch. E klein deil vaan Duitsland, 't Neder-Rienland (bij Nijmege euver de grens), heet dialekte die ouch Wesnederfrankisch vaan karakter zien, wie vaanajds 't uterste noorde vaan Fraankriek (Frans Vlaandere). Zoe good wie alle Limburgers liere leze en sjrieve in de Nederlandse Standaardtaol, op de Rienlenders roontelum Dusseldörp nao. Die liere Duits in 't oonderwies. 't Nederlands is veur de meiste Limburgse dialekte ouch de meis verwante taol. Oongeveer twinteg miljoen lui in de gaanse wereld spreke Nederlands, daoneve oongeveer vief miljoen es twiede taol (boeoonder de Limburgers).
Alfabet
'n Alfabet of abc is 'n vergaoring aan symboeale veur equivalente van klanke inne gespraoke spraok sjriftelik waer te gaeve. In dees meining beteikentj alfabet bao 'tzelvendje es sjrif (alfabetisch sjrif).
Nederlands
Vaan oorspronk weurt de Nederlandse staanderttaol Nederduits geneump; 'n benaoming die aon populariteit verloor in d'n twieden haaf vaan d'n 20e iew.
Alfabet
'n Alfabet is boetedet de gestanderdiseerdje volgorde worin de teikes zeen geordendj. 't Is 'n hölpmiddel bie 't systematisch ordene van mit naam litteratuur en weitesjappelik infermaasje. 't Princiep van alfabetisering maak 't beveurbeildj meugelik e book inne bieb op naam vanne sjriever snel trögk te vinje of e waord mitte biebehuuerendje diffenisie snel op te zeuke in e waordebook. De exakte raeje vanne volgorde van 't alfabet is ónbekèndj.
Nederlands
thumb|left|350px
Alfabet
't Letiens alfabet, wo ouch 't Limbörgs mit wuuertj gesjreve, kèntj es standerdvorm 26 litters, wovan vief waere gebroek veur klinkers (a, e, i, o, u), twintjig veur mitklinkers (b, c, d, f, g, h, j, k, l, m, n, p, q, r, s, t, v, w, x, z) en eine zowaal es klinker en mitklinker (y). Daoboete guuef 't nag väöl aangepasdje en speciaal litters, wie é, ö, ç en þ.
Nederlands
Dialekte
thumb|280px|'t Nederlands taolgebeed en häör dialekte
Meistens weurt in Limburg mèt de tèrm Hollands nao de gaanse Nederlandse taol verweze. In taolkundeg verband is dat evels sterk aof te raoje, umtot 't Hollands eigelek inkel ein gróp dialekte vaan 't Nederlands is. 't Is in groete lijne wel dee variant boe-op de Nederlandse Standaardtaol gebaseerd is. Rouweweg kin me drei hoofgrópe oondersjeie, naomelek 't Hollands, 't Braobants-Oosvlaoms en 't Ziews-Wesvlaoms. 't Ziews en 't Wesvlaoms weure soms es 'n apaarte taol of zelfs twie apaarte taole besjouwd, umtot ze neet geaffecteerd zien door de Braobantse diftongering. De Braobantse en de Hollandse dialekte, die de groetste bijdrage gedoon höbbe aon de standaartaol, koume bij de meiste oonderzeukers neet veur 'n apaarte status in aonmerking.
't Hollands oondersjeit ziech vaan de aander dialekte door 't gebruuk vaan jij veur "doe" en 't vörme vaan diminutieve op -ie. 't Braobants heet gij en vörmp diminutieve wie 't Limburgs. De Ziewse gróp kinmerk ziech door 't behawwe vaan de ii en uu boe de meiste aander dialekte ei/ai en ew/oi höbbe ('t Limburgs, mèt in de meiste dialekte ii en oe, is nog conservatiever). De Braobantse gróp is veur Limburg 't interessants, umtot zie 't mies ing mèt 't Limburgs verwant is en väöl dialekte in Noord-Limburg daotouw behure.
Saint-Georges-sur-Meuse
Saint-Georges-sur-Meuse is 'n plaats en gemèndje inne pervincie Luuk in 't Belsj. De gemèndje tèltj ruum 6500 inwoeaners.
The Fame Monster
The Fame Monster is 't twiede album vaan de New Yorkse Lady GaGa. Dit album weurt dèks verward mèt The Fame: 't ieder album vaan "GaGa" (zoewie häöre bijnaom lojt). 't Album woort opgenome in 2008, op twie plaotse: Miami in Florida en Los Angeles in Californië. 't Album zelf kaom oet op 23 november, 2009.
D'n titel
D'n titel vaan 't album heet väöl te make mèt 't ierste album, wat d'n titel The Fame (Limburgs: De Bekindheid) kraog. The Fame Monster (in 't Limburgs lètterlek  't Bekindheidsmonster) steit symbool veur de slechte kant vaan de bekindheid.
Nómmerlies
Op 't album stoon de volgende nómmere:
* Is neet door Lady GaGa gesjreve, mer waor origineel 'ne solonómmer vaan Beyoncé
Deluxe versie
In de Deluxe versie vaan The Fame Monster gief 't nog 'n twiede CD debij, nl. ein mèt de groetste hits vaan 't album The Fame.
Hits
Tot noe touw zien d'r veer singles vaan 't album in de Nederlandsen Top 40 gekoume.
Underste en Bäöveste Meule
D'n Underste en d'n Bäöveste Meule zeen twieë bewuuende gebede in 't Jaomerdaal, t'n zuudoëste van de Limburgse stad Venlo. 't Is ein belangriek recreatiegebeed: in d'n Underste Meule is 'n camping en op d'n Bäöveste Meule is 'n hotel en wiejer is 't ein bekind netuurgebeed. D'n buurt leejt op 'ne steilrand, daorum sprik me ouk van 'nen underste en 'nen bäöveste meule. De meiste hoezer stamme oet de dertiger jaore. Wiejer wuuert 't gebeed ingesläöte tösse d'n iezerwaeg nao Remund en Kaldekirke.
Geschiedenis
In de Venlose stadsarsjieve wird al vreug 't bestaon van baekskes in 't Jaomerdaal vermèld. Ein van die baekskes struimde in de richting van Tegele, mer door d'n aanleg van twieë watermeules in de vieftieënde iëw, waomit de loup van det baekske woort gerugeleerd, struimde de baek in de richting van 't Kloësterkerteer in 't centrum van Venlo. De hoeëger gelaege Bäöveste Meule hoolde water oét d'n Bäöveste Meuleplas en d'n underste oét d'n Underste Meuleplas. De baek draag t'r plaatse de naam Meulebaek (Molenbeek) en 't haet 'n daal oétgesleite. Dit daal waas ouk de grens tösse 't Hertogdóm Gelder en Hertogdóm Gulik. Einmaol de meules gepasseerd, draag de baek in Venlo-Zuud de naam Sloterbaek en in 't centrum draag 't de naam Groeëte Baek. De baek deende es riool, mer börgemeister Van Rijn makde heej 'n end aan door 'n groeët deil van de loup te dempe.
In 1866 woort in 't Meulebaekdaal d'n iezerwaeg Staatslien G nao Kaldekirke aangeleg.
D'n Bäöveste Meule
Dees meule woort door 'n brand in 1902 verweus en twië jäöre later woort 't weer opgeboewd. In 1935 kraog 't geboew 'n horecafunctie: dao kam 'n hotel en 'n restaurant. Vanaaf 1975 is 't hotel van de hotelkete Bilderberg. Dit hotel leejt drèk aan d'n Bäöveste Meuleplas.
D'n Underste Meule
D'n Underste Meule is ein van de veer Venlose meules dae nog intak is. Tót 1993 loog aan d'n Underste Meuleplas 'n strandbad. Noe zeen dao hoezer geboewd. De camping besteit evvel nog steits.
De wièk
In de gelieknamige 120ha groeëte wièk laeve 120 luuj (104 luuj je kilometer). 5ha besteit oét wateroppervlak. De laeftiedscategorie 45 t/m 64 jäöre is mit 44% van 't totaal aantal inwoeëners 't sterks vertaegewäördig in d'n Underste en Bäöveste Meule. Ouk woeëne heej rilletief vuuel westerse allochtone (17%). Mer 2% is van neet-westerse aafkóms.
Theater
Theater is 'n vergaoringsnaam veur kónsvörm wobie aktäörs laevendje veurstèllinge make veur e pebliek. Wen mit dees kónsvorm wuuertj opgetraoje op 'n toneelfloer geitj 't sóms óm 'n toneelstök.
Joep Leerssen
thumb|200px|Joep Leerssen Joep Leerssen (Leiden, 12 juni 1955) is 'ne Nederlandse literatuur weitesjapper en historicus. E waor ooch d'r väörzitter van de Erkenningscommissie va Veldeke die d'r väör gezörgd haat dat 't Limburgs erkaant waoërd binne de kaders van 't Europees Haandvest vör regionaal tale en tale van minderhede.
Laevesloop
Driej jaor nao de gebaoërte verhuusde d'r Joep (vooloet Joseph Theodoor) en 't gezin Leerssen naar Zuid-Limburg oeë d'r pap van d'r Joep vandaan kieëm. D'r Joep greujde op in Mestreech en Maer. Nao z'n sjoeëljaore an 't Henric van Veldeke College è Mestreech sjtudeerde-e vergeliekende literatuurwetensjap en Ingelsj an de Universiteit va Aoke. Tiedens die sjtudie begoes-e ooch an 'n conservatoriumsjtudie dwarsjflöt è Mestreech. Nao z'n afsjtudere in Aoke gong-e nao Ierland vör 'n promotie-sjtudie in Anglo-Irish Studies aan het University College va Dublin. Dao makde-e ooch z'n conservatoriumsjtudie aaf en waor tiedens z'n promotieoonderzeuk twieë jaor wèrkzaam es beroepsmusicus. In 1986 promoveerde Leerssen an de Universiteit van Utrecht (cum laude). Saer 1991 is-e hoeëgleraar Moderne Europese Letterkunde an de Universiteit van Amsterdam. Van 1995 tot 2006 waor-e directeur van 't Huizinga Instituut (Landelijke Onderzoekschool voor Cultuurgeschiedenis). In 2003 waor-e gasthoeëgleraar aan Harvard University. Joep Leerssen is getrowd met 'n Ierse vrow, haat twie keender en wont in Utrech.