cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ella Fitzgerald
Biografie en werk
Fitzgerald begos vanaaf 1970 las te kriege van de gevolge van sokkerzeekdje, die eerst resulteerde in blindjheid. Häor sjtum bleef toet begin jaore '80 good, mer vanaaf 1984 geit ze achteroet. Op häore letste plaat, mit de saxofonis dae haar ontdikde in 1934, Benny Carter, is dit good te heure. Later, in 1989 of 1990, noom Fitzgerald nog 'ne plaat op, dae neet woort oetgebrach. Häor allerletste opname sjtamp oet 1991, wie ze väor de Japanse film Setting Sun de sountrack inzong. In laat 1992 maakde ze häor letste publieke optraejed. Wiewel ze in 1993 gevraag waerde väor e duet op 'n album van Frank Sinatra bleef ze hienao toesj wone in Beverly Hills. Door diabetes mellitus moeste in 1993 beide ongerbein geamputeerd waere. In 1996 sjtorf ze aan de gevolge van de sokkerzeekdje.
Fitzgerald trouwde twee maol.
Guam
Guam (Chamorro: Guåhan) is 'n Oceanisch eilandj en maak óngerdeil oet van de regio Micronesië. 't Eilandj vörmp 'n aafzunjerlik territorium van de Vereinigde Sjtate en is neet ónaafhenkelik. De houfsjtad is Hagåtña. 't Geuf 168.801 inweunersj.
Guam bevindj zich in de Groten Oceaan t' naorde van de Caroline en t'n zuje van de Naordelike Mariane. 't Is 't zujelikste eilandj van de Mariane. Op Guam weurt 't Chamorro gesjpraoke en in minder maot ouch 't Ingels.
Catalonië
Catalonië heet 'n sterk oontwikkelde eige identiteit en 't gebruuk vaan de Catalaonse taol weurt door de deilstaotregering sterk gepromoot. E groet deil vaan de bevolking heet separatistische ideaole. In oktober 2017 leep dit oet op 'n constitutioneel crisis. E rifferendum euver aofsjeiing, georganiseerd door de nationalistische deilstaotsregering, woort door Madrid illegaol verklaord. Op 27 oktober 2017 reup Catalonië einzeideg de oonaofhenkelekheid oet. De Spaonse wètgever stèlt dao-op artikel 155 vaan de Spaonse groondwèt in wèrking boedoor de Catalaonse otonomie tijdelek weurt opgesjort.
Bestuurleke indeiling
Catalonië besteit oet veer provincies (ciefers 2015)
Taol
260px|thumb|Catalaons taolgebeed In Catalonië gief 't drei officieel taole: 't Catalaons, 't Spaans en 't Aranees (Occitaons). In de hoofstad Barcelona weurt Spaons en Catalaons gemojld, maar op 't platteland kump 't veur tot de bevolking gei Spaons mojlt. 't Aranees weurt gesproke in de Val d'Aran in 't noordweste vaan Catalonië.
't Catalaons is officieel de ierste taol vaan Catalonië, same mèt 't Spaons is 't dao, volgens de Spaonse groondwèt 'co-officieel'. In Spanje zelf weurt dees lèste taol aongeduid mèt Castiliaans ( Castellano): 't is neet de taal vaan gans Spanje en is dus ouch neet "Spaons" te neume (neet allein Catalonië heet officieel 'n aander taol, ouch in 't Baskeland en Galicië weure aander taole gemojld).
Geert van Eijk
Van Eijk, leëraar lichamelikke opvoeding, waas in daen tied eësj lid van de Tegelse Hockey Club (THC) en later van de Venlose Hockey Club (VHC). Hae sjpeelde op de OS van 1976 alle wedsjtrieje en behaolde mèt zien team ein veerde plaatsj. In de wedsjtried óm ’t brons woort mèt 4-3 verlaore van Pakistan, naodat eësj in de hauve finale mèt 2-1 woort verlaore van de latere winnaer van ’t goud, Nuuj-Zeëlandj.
Herver kieëske
thumb|Fromage de [[Herf|Herve]] 't Herver kieëske of d'r Fromage de Herve haat saer 1992 es ènnige Belzje kieës 'n Europese herkomstbesjerming, n.l. de l'Appellation d'Origine Protégée(AOP). Dat betekent o.m. dat d'r kieës gemakd mot zieë ten noorde van de Vesdre en de Ourthe, ten ooste van de Maas, ten zuide van de Nederlandse grens en ten weste van de Duutsje, mèt oetsjleting van de Voerdörper oeë dizze kieës, op 'n eenkel oetzoondering nao, neet mie gemakd wert. Ooch boete dit gebied woaërt en wert nog hie en dao sjteenkkieës gemakd.
Bron
Fraanstalege Wikipedia.
Frédéric Chopin
Frédéric-François Chopin (gebore es Fryderyk Franciszek Chopin; Żelazowa Wola, Pole, 1 miert 1810 - Paries, 17 oktober 1849) waor 'ne Poolse componis vaan veurnaomelek werke veur piano solo. Same mèt Franz Liszt weurt heer es eine vaan de groondlègkers vaan de romantische pianistiek en eine vaan de groetste pianiste vaan alle tije gezeen.
Leve
In de jaore daarteg begós heer aon tuberculose te lije, boeveur heer in de winter vaan 1838 tot 1839 op Mallorca verbleef same mèt de sjrijfster George Sand (pseudoniem vaan Amandine-Aurore-Lucile Dupin), die dao, op doktersadvies verbleef mèt häör twie kinder, boevan zoon Maurice reumatisch waor. Sinds 1836 had Chopin 'n relatie mèt häör. In de zomer woende ze in alle rös op 't landgood van Sand in Nohant in de Creuse.
Lamerica
Lamerica is 'ne film oet 1994.
Frédéric Chopin
Leve
Oondanks zien slechte gezoondheid bleef heer componere tot zienen doed op 17 oktober 1849. Heer ligk begraove op 't fameus Père Lachaise-kèrrekhof in Paries, meh zie hart woort op zien verzeuk ingemetseld in 'ne pileer vaan de kèrk vaan 't Heilig Kruus in Warschau.
Lamerica
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan kemedie, dramafilms.
De film woort geregisseerd door Gianni Amelio en heet 'nen doer vaan 116 menute.
Mikonos
thumb|250px|Ligking vaan Mikonos Mikonos (Nuigrieks: Μύκονος) is e Grieks eiland wat behuurt tot de Zuid-Egeïsche Eilen. 't Eiland ligk in de Egeïsche Zie en behuurt bij de eilengróp Cyclade. 't Oppervlaak vaan 't gans eiland is 86 veerkante kilometer. 't Hoegste punt vaan Mikonos is 341 meter hoeg. Volgens de census vaan 2011 gief 't 10.190 inwoeners op 't eiland. Mikonos behuurt bij 't gelieknaomeg departemint es oonaofhenkelek regionaol einheid en 't eiland vörmp 'n gemeinte op ziech. De hoofplaots is 't gelieknaomeg stedsje. 't Gief nog 'n tiental aander dörpkes oppe eiland. 't Gief op Mikonos al besjaoving sins d'n èlfden iew veur Christus. In de Aajdgrieksen tied woort 't eiland nao ziene stiechter Miknos verneump, dee de kleinzoon zow zien vaan de god Apollo.
Chlorotalpa
Chlorotalpa is e geslech det deil oetmaak vanne góldmöl, bestäöndje oet twieë saorte die veurkómmen in Zuud-Afrika en Lesotho.
Indeiling
't Geslech Chlorotalpa wuuertj wiejer es volg ingedeildj:
Vreuger achdje me d'n arendsgóldmol (Carpitalpa arendsi) ouch toet dit geslech.
Settela Steinbach
Maria Anna "Settela" Steinbach (Buchte 23 december 1934 - Auschwitz 31 juli 1944) waor e zigeundermeidske vaan de Sinti-stam wat door de Porajmos door 't nationaol-socialisme tijdens d'n Twiede Wereldoorlog umgebrach woort. Zie is bekind gewore es 't "Joedse" meidske wat oet d'n trein hingk op 't momint tot dee oet Kamp Westerbork ewegrijt. In 1994 woort häör identiteit oontdèk.
Settela woort gebore in e zigeunderkamp wat bij Buchte opgeslage waor. Häöre pa waor handeleer en violis. Dewijl de "raszuver" zigeunders de ierste jaore vaan d'n oorlog door de nazi's mèt rös gelaote woorte, organiseerde me op 16 mei 1944 'n razzia speciaol geriech op zigeunders. Settela en häör femilie weure bij Eindhove opgepak, en dezelfden daag metein nao concentratiekamp Westerbork aofgeveurd. In 't kamp woorte häör haore aofgesjore tege koploes; umtot ze ziech daoveur zjeneerde ritsde häör ma e stök stof veur häör aof, wat ze um de kop droog. Dit is te zien op 't filmbeeld. Drei daog later reej 'nen trein oet Westerbork eweg nao Kamp Auschwitz-Birkenau, woe-in boete de zigeunders ouch väöl Joede zaote. 'nen Achterbliever, de Joed Rudolf Breslauer lag dat in opdrach vaan de Duitsers vas op film. E paar seconde laank zuut me hei-op Settela oet de ope deur kieke. Op 21 mei kaom ze aon in Auschwitz. Es keend woort ze neet metein tot dwaankarbeid gezat, meh wie in juli e haaf mieljoen Joede oet Hongarije in 't kamp aonkaome oontstoont ruumdegebrek. Oonder de zigeunders braok toen 'nen opstaand oet, dee mèt door verraod aon de kampleiing snel de kop ingeduid woort. Es revanche woorte noe alle manslui die kóste wèrke tewèrkgesteld, en de andere vergaas. Ouch Settela en häör ma en breurke en zusterkes woorte vermaord, en allein pa Steinbach euverleefde d'n oorlog.
't Confronterend beeld vaan 't klein meidske wat nog eve nao boete kiek woort nao d'n oorlog dèks gebruuk in alderlei filmcompilaties euver de Holocaust. Me stoont neet debij stèl tot ze mesjiens neet Joeds waor, umtot de vervolging vaan de zigeunders en ander gróppe door de nazi's langen tied volkoume in de sjeem stoont vaan de joedevervolging. In 1992 góng journalis Aad Wagenaar op zeuk naor häör identiteit. Heer analyseerde de nómmere op de wagon in 't filmbeeld en kaom zoe drachter tot dees wagon mèt zigeunders gevöld waor. Naovraog oonder de euverlevende leverde oetindelek de naom, de bijnaom en 't lot vaan 't meidske op. Wagenaar zien zeuktoch woort vasgelag in de documentair Settela, gezicht van het verleden en besjreve in 't beukske Settela: Het meisje heeft haar naam terug. (ISBN 90-295-5612).
Internationaal streektaalconferentie
Doelgroepe
Aangezieë de conferentie óp wèrkdaag gehaowe wert, kan me d'r van oetgoeë dat ze bedoeld is vör wetensjappers, politiekers, gepensioneerde of hoesvrówwe.
Doele
De doele zeunt neet bekaand.
Vaosje
thumb|De Sint-Servatiuskèrk in Vaosje. Vaosje (Nederlands Vaesrade) ies 'n dörp op 'ne heuvel in de gemeinte Baekdale in Zuud Limburg. 't Lètste deil van de naam, rade, beteikent gerooide of óntgonne plek. Vaosje ies 'n veurmalige hièrlikheid en tot 1821 ein eige gemeinte. De Naanhaof ies 'n groate carréboerderiej In 1856 krieg 't dörp 'n eige parochie mèt 'n (rectoraats)kèrk. Ze weurt geseerd mèt 'ne typisch Limburgse toresjpiets.
Doksaal
left|De plaats van de doksaal in 'n Katholieke kèrk 'ne Doksaal ies 'n aafsjeiing van 't koar mèt de res van de ruumde in 'n katholieke kèrk. 't Ies 'n soort koarhèk, mèt 'n paar doorgeng tösje preesterkoar en sjeep, woa ziech de kèrkgengersj bevinge. 'ne Doksaal besjteit oet 'n dubbele moer mèt dao-op 'n tribune woa-op de ambo (lezenaer, praeksjtool) en 'n örgel sjtoon. Aan de kant van de geluivige ies plaats veur ein of miè altaore. Dèks sjtoon die ónder of tege de doksaal. 'ne Andere naam veur 'n aafsjleting tösje koar en sjeep ies de jubé of jubee. Hie-op bevingk ziech dèks 'n gallerie mèt 'ne sjteine ambo of praeksjtool, woa de diake 't epistel en 't evangelie veurleus of zingk. Vanteveure vreug'r de celebrant (de preester op 't koar) de zege.
Goiás
Mit Goiás kan waere gemeindj:
Vaosje
externe link
http://www.cvdedroepnaze.nl
Doksaal
'ne Doksaal ies zoa geneump umdat op die plaats de doxologie of lofpriezing weurt veurgelaeze. Ouch de beteikenis van de naam jubee geit hie op truuk.
Tösje 1070 en 1350 goof 't allein doksale in kathedrale en belangrieke kapittel- of kloasterkèrke op 't vasteland van Europa. In de ièw daonao weure ouch in parochiekèrke kapittels opgeriech. 't Aantal doksale greujt dan ouch.
Functie
thumb|300px|Doksaal in de Etienne du Montkèrk in [[Paries ]] De functie van 'ne doksaal ies 'n sjeiing tösje de geistelike op 't koar (veur o.m. hun dageliks koargebed) en 't volk in 't sjeep. Daoneve bringk 'r 'ne band tösje de liturgie op 't koar en de kèrkgengersj, umdat 'n belangriek gedeilte van de geloufsverkóndiging op zón- en fièsdaag vanaaf de doksaaltribune plaatsvingk. Ouch belangrieke mètdeilinge en de biesjopswiejing vinge plaats vanaaf de doksaal.
Nao 't Concilie van Trente (1545-1563) wilt me truuk nao vreug-christelike tradities. De liturgie van de mès moet wir te zeen zin. Door 't aafgesjlote preesterkoar waor 't veur 't volk neet meugelik um de mès bie te wone, die op 't hoofaltaor woort opgedrage. De doksaal sjteit in de weeg. Op advies van biesjop en kapittel weure rónd 1600 väöl doksale aafgebroke.
Kuns
thumb|300px|Detail van de doksaal in [[Brou (Bourg-en-Bresse Frankriek)]] 't Arcadedoksaal ies 't meis bewaard gebleve. 't Ies herkènbaar aan 'n ope arcade, woa-ónder ziech ein of miè altaore bevinge. 'ne Doksaal haet dèks sjoan verseringe in de vörm van maaswerk, heiligebeelde en kruuswaeg. 'ne Hauf ope doksaal haet 'ne gesjlote achterkant mèt ein of twiè doorgeng nao 't koar. Dao besjtoon gotische, renaissance en barokke veurbeelde. Eind 19e ièw, es de neogotiek sjterk opkump, weurt in 'n aantal kèrke obbenuuts 'ne doksaal geboewd, zoa es o.a. in de de St-Catharinakathedraal in Utrech.
Mier (plantj)
Mier (Letien: Stellaria) is e geslech van kroedechtige plantje oete anjerfemielje (Caryophyllaceae). 't Geslech kump werreldwied veur mut zoea 175 saorte. De meiste saorte höbbe vief kelkblajer en vieftalige, witte kroeanblajer, die deep oetgesneje zeen (döks gans vrie). Ze höbbe meistes minder es èllef maeldräöj.
De botanische naam "Stellaria" is aafgelèdj gewaore van 't Letiens stella en mèntj "klein ster", verwiezendj nao de bloomvorm. De etymologie vanne Limbörgse naam geit trögk op 't Oergermaans *meur- of *mīr-, meh wiejer is de etymologie ónbekèndj. Gezeen 't meiningsveldj "inheimsje flora" enne bepirkdje geografische spreijing is 't mesjiens e substraotwaord.
Mier wuuertj gebroek es waardplantj door lerf van sómmige sjöbvläögelige, wie de grieze stipspanner (Idaea aversata).
Doksaal
Kuns
In katholieke kèrke ies, es de doksaal verdwene ies, dèks waal de apostelbalk bewaard gebleve. 't Oksaal ies de naam van de plaats in de kèrk woa 't kèrkörgel sjteit en woa 't zangkoar zingk. Meistal ies dat achterin of opzie in 't geboew. 't Oksaal ken ziech ouch op 'ne doksaal bevinge.
Mier (plantj)
Saorte
In Nederlandj en op 't Belsj kómme de volgendje saorte veur:
Lies van börgemeisters van Aelse
Aelse waor tot 1 jannewarie 1982 'n zelfstendege gemeinte, die de volgende börgemeistersj haet gehad:
Bron
''Dit artikel is euvergenome van 't corresponderend Nederlandstalig artikel.
ENCI
thumb|De kojl en 't febrikscomplex gezeen vaanaof de Pietersberg. De ENCI (voloet Eerste Nederlandse Cementindustrie) waor e cementfebrik in de gemeinte Mestreech, zuielek vaan de stadsbebouwing. 't Febrik woort in 1926 gestiech. De locatie woort gekoze umtot hei de Pietersberg waor, dee gooddeils oet kalkstein bestoont; deze stein gebruukde me veur de cementwinning. Wijer maakde de ligking aon de Maos tot me 't geproduceerd cement mèt de boot nao de res vaan Nederland kós versjepe. Op 't huugdepunt produceerde 't febrik jaorleks mie es e mieljoen ton cement.
Ciney
thumb|Locatie va Ciney in Name. Ciney is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Dinant. Op 'n oppervlakde va 147,56 km² wonne 15.949 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 108 minse per km².
ENCI
De ENCI booj de stad Mestreech ummer väöl arbeidsplaotse, meh woort de lèste decennia vaan zie bestoon controversieel um de groete sjaoj aon 't landsjap. Door 't winne vaan kalkstein is 't groetste deil vaan de Pietersberg sinds 1926 aofgegrave. Ouch de groete lochvervojling waor e probleem. 't Febrik sjeide in 2018 oet mèt 't winne vaan kalkstein in situ en góng door mèt groondstoffe vaan boetenaof. Oetindelek woort beslote um in 2020 ouch daomèt te stoppe. 't Verveur euver de Maos, boe gein extreem groete sjeper op kinne vare, waor te deur gewore.
Ambérieu-en-Bugey
Ambérieu-en-Bugey (oetspraok: [ɑ̃.be.ʁjø ɑ̃ by.ʒɛ]) is 'n Franse gemèndje innen departement Ain, inne regio Auvergne-Rhône-Alpes, in oeastelik Frankriek.
Ciney
Ciney waor èng van de gooj sjtae.
Aander kerne
left|thumb|De Kèrk en kiosk va Ciney. Achêne, Braibant, Chevetogne, Conneux, Leignon, Pessoux, Serinchamps en Sovet.
Ambérieu-en-Bugey
De gemèndje haet 14.022 inweuners op 'n oppervlakdje van 24,6 km² mit 'n bevoukingsdiekdje van 570 luuj de km². Ze ligk op 'n huuegdje van 237 toet 753 m baove zieëspegel.
De gemèndjecode is 01004 enne poscode is 01500.
Demografie
Hie-ónger völg 'n grafiek mitte bevoukingsóntwikkeling vanne gemèndje.
ENCI
Structuur vaan 't bedrief
De ENCI waor sinds 1993 gans in han vaan d'n Duitse multinational HeidelbergCement. 't Bedrief umvatde neet allein 't febrik in Mestreech, meh ouch vesteginge in Rozenburg en IJmuiden. 't Hoofketoer zaot in Den Bosch. In de dependances is noets kalkstein gewonne (umtot dat dao neet is), meh ummer allein kinker tot cement gemaole.
1987
1987 (MCMLXXXVII) waor e gewoen jaor wat begós op 'nen donderdag op de Gregoriaanse kalender.
ENCI
Terrein
thumb|De klinkerove op 't ENCI-terrein. 't Febriksterrein in Mestreech umvatde diverse oonderdeile. In de Pietersberg gief 't de kojl, boe tot 2018 kalkstein oet woort gewonne. Dee kalkstein woort daonao in de cementove gesteuk tot klinker, e haaffabrikaot. De klinker kós daan weer in de cementmole weure vermaole tot cement. Via loupbande weurt 't cement euver 't terrein verplaots nao Maoskaoj, boe 't kin weure gelaoje. Allewijl weurt dao zjus klinker gelos, umtot de kojl zelf neet mie produceert. Tot slot vint me op 't ENCI-terrein nog ketoergebouwe.
1987
Maan vaan 't Jaor
Michail Gorbatsjov
ENCI
Stiechting en oontwikkeling
De maotsjappij woort opgeriech in 1924. Initiatiefnummer waor de Belzje investeringsmaotsjappij Cimenteries et Briquetteries Réunies de Bonne Espérance (CBS) oet Brussel. Twie jaor later kraog de ENCI 'n concessie um de Pietersberg te exploitere. De concessie waor royaol: me zouw bekaans de ganse berg kinne aofgrave. 't Góng de industrie al gaw good. 'ne Concurrent, 't Portland-Cemintfebrik in Viele, woort in 1927 opgekoch en twie jaor later geslote. Al in 1930 voont me 't tied veur 'n twiede vesteging in IJmuiden. Dit woort 'ne joint venture: me zouw de klinker daan euver de revier aonveure en dao mèt slekke vaan de Hoogovens steuke. 't Rizzeltaot kós daan direk euver zie weure getransporteerd. In 1964 volgde 'n nui vesteging in 't Rotterdams havegebeed.
Touwnummende bezwoere
Mèt 't greujend milieubezej vaan de jaore 1970 begóste lui oet de umgeving bezwoer te make. Ierstens góng dat euver 't aofgrave vaan de berg: väöl Mestreechtenere kósten 't neet acceptere tot de natuur in hun umgeving zoe radicaol verdween. De ENCI góng ouch wel ins wijer es wat de euverheid touwstoont. Zoe woort in 2006 e stökske bos zoonder vergunning gekap um de weeg veur kalksteinwinning vrij te make. Twiedens raakde de umgeving verdruug umtot de ENCI water wegpoompde veur de kojl druug te hawwe. Sinds d'n aonlag vaan 't Albertkanaal waor 't Jekerdaal al sterk verdruug; dit kaom dao nog bij. Daardens zörgde de klinkerove veur hendege lochvervojling - e väölvajd vaan wat 'n voelverbrenning deit - wat nog erger woort doortot d'n ove mèt soms zwoer vergifteg aofval woort gesteuk.
Sleting
Väöl aander Mestreechtenere waore evels tege sleting. 't Febrik had ummer väöl lui vaan werk veurzeen; daobij waore versjèllende groete febrikke (wie de Sphinx) roond 2000 al touwgegaange. In 2007 zaomelde veurstanders vaan sleting 7.000 handteikeninge in die me nao de provincie brach; werknummers vaan 't febrik brachte daonao wel 12.000 handteikeninge biejein um de ENCI ope te hawwe. Me besloot oetindelek de concessie, die zouw aofloupe op 31 december 2009, nog ins te verlenge. Oetindelek sjeide me in 2018 oet mèt 't winne vaan kalkstein. Vaanaof noe woort allein nog klinker vaanoet Antoing (Henegouwe) aongeveurd, die t'r plaotse weurt vermaole. In december 2019 maakde me bekind tot 't febrik midde 2020 gans touw zouw goon. Es rei heiveur woort 't verveur euver de Maos geneump: zienen deepgaank liet de aldergroetste sjeper neet touw, zoetot 't verveur vaan cement rillatief deur is. Oetindelek sjeide de cementproductie op 4 juni oet; d'n aofveur vaan 't al geproduceerd cement bleef tot ind augustus doorgoon.
Requiem
Opbouw
Wie eder mès heet 't requiem 'n ordinarium (de standaardtekste in de liturgie) en e proprium (de tekste speciaol veur dit typ mès). 't Ordinarium in de doejemès mis 't Gloria en 't Credo, umtot dees fiesteleke tekste neet gepas weure gevoonde (vergeliek de mès in de vastentied). 'n Wijer bezunderheid is tot 't Agnus Dei 'nen aanderen teks heet. 't Proprium umvat d'n Introïtus (aon 't begin), de Sequens (nao 't Kyrie), 't Offertorium (dao weer nao) en de Communio (bij de kemunie, dus tegen 't ind, nao 't Agnus Dei).
Moarend
Moarend (Nederlands: Maarland) is 'n gehuch ien de Nederlands-Limburgse gemejnte Èèsjde-Mergraote, wat adminisjtratief deil oetmakt van de kèijn Oêsj-Moarend (Oost-Maarland), die op 1 miert 2006 997 ienwoeners haw. 't Ligkt ten oêsjte van Oêsj, van de Maos aof. Sinds 1927 zien de plaotse mitean tot 'n dörp verejnigd.
Requiem
Opbouw
Compleet umvat e requiem dus dees deile:
Introïtus
In 't introïtus weurt de zege veur d'n doeje bij God aofgesmeek.
Sequens
De sequens geit veural euver de versjrikkinge vaan d'n Daag des Oerdeils.
Offertorium
't Offertorium is korter en minder hel vaan teks. Hei-in weurt mie euver de belofte vaan God aon de mins gesproke.
Agnus Dei
't Agnus Dei, geriech aon Zjezeke es 't Laam Gaods, versjèlt vaan de doorsneimès. De geluivege smeke gein genade en vrei veur ziechzelf aof, meh beie um rös veur de gestorvene.
Kemunie
De kemunie is kort en herhaolt 't gebed in 't begin in get aander wäörd.
Zèttinge
Me kin de doejemès gregoriaans oetveure, dus einstummeg mèt traditioneel gezaange die al sinds de vreug middeliewe in gebruuk zien, meh me kin ouch aander zèttinge gebruke. Versjèllende componiste höbbe de requiemteks op meziek gezat, oonder wee:
Johannes Brahms sjreef in 1869 Ein deutsches Requiem, wat gein liturgische functie heet meh gebruuk maak vaan Duitstaolege tekste mèt vergeliekbaren inhaajd.
Oberbergischer Kreis
200px|thumb D'n Oberbergischer Kreis (Ripuarisch: Boverbärjische Kreiß; spreek oet Boverbèrjisje Krais) is 'ne krink (Kreis) in 't zuie vaan Noordrien-Wesfale (Duutsland). Dit Rienlands distrik ligk in 't Regierungsbezirk Köln, de hoofplaots (de stad mèt de Verwaltungssitz) is Gummersbach. Behurende bis eine vaan de 31 kring in Noordrien-Wesfale (de 23 stei zoonder krink weure neet mètgetèld), heet 't 'n oppervlak vaan 918,85 km², 'n inwoenertal vaan 270.290 en 'n bevolkingsdeechte vaan 294 de veerkante km (volgens de census op 13 dec 2013). Edere Noordriens-Wesfaalse krink weurt geriegierd door 'ne landraod (Landrat) in de hoofplaots. In d'n Oberbergischer Kreis weurt 'n dialek gesproke dat Ripuarisch is mer in de Rienlandse volksmoond Bergisch weurt genömp. Dees gróp dialekte ligk al zoewiet vaan 't Limbörgs en de Ripuarische dialekte die nog kortbij euzen taol ligke aof, tot 'ne Limbörger zoonder Duutstaolege kènnis ziech neet verstaonbaar zal make in dees regio. Door de iewer heer heet 't Bergisch ziech ummertouw mie gekierd tege 't Kölsj (boe Limbörgs ouch zien basis heet ligke) en mie geriech op 't Paltisch en 't Elzassisch vaan Straotsburg. De in 1933 opgeriechte Kreis had in de aofgelaope iew 'n STEIGEND demografisch oontwikkeling. Zoe had 't in 1933 79.105 inwoeners en in 2000 287.186. Noe gief 't evels weer 'n krimp; in 2013 goof 't 270.290 lui.
Neet oét Lottum
De naam van de band refereert aan 'n oétdrökking "Ik kóm neet oét Lottum", det oersprónkelik get beteikent wie "Ik bin toch neet gek?".
't Nummer Hald mich ens vas veurt de door de regionale zender L1 samegestèlde Limbo Top 100 aan en kwaam in 2005 in de Top 2000 van Radio 2 binne op 508. In 2007 behaolde 't nummer mit plaats 235 zien hoegste positie.
Zanger van de band waas Frans Pollux.
Zeno va Citium
Zeno va Citium (ongeveer 326 v. Chr. - 264 v. Chr) waor 'ne hellenistische filosoof en oprichter van 't stoïcisme, de uvverheersende filosofie in d'r laat-hellenistische tied.
Zeno is in Citium op Cyprus gebaore in 'n Fenicische familie va handelaere. Op z'n 23ste trok e nao Athene um oonderrich te kriege va Crates va Thebe, d'r cynicus. Och kroog-e lès va volgelinge va Plato en Socrates èèges insprireerde 'm dör z'ne aandach vör 't concrete.
Daonao sjtichde-e 'n èège sjoeël en goof lès op de agora oonder de zuilegalleriej (stoa in 't Grieks), oeë-aan z'ne lieër d'r naam stoïcisme daankt. 't Waor gèng filosofie van de zelfuvverwinning, mae intaegendeel 'n lieër van 't in alle besjèjjenhèèd aanvaarde van de èège beperkinge. 't Stoïcisme hool 'n sjtraeve nao geluk in dör middel van 't beoefene van de däög, op 'n vashaowende en systematische meneer, zoonder raeëkening te haowe mit invloede van boete-n-aaf. Het Christendom goof dis filosofie 'ne fatale sjlaag, och al waor de lieër va Augustinus, en later 't Jansenisme mèt 't rigorisme, d'r op gebazeerd.
Veldbrandsjtein
thumb|300px|Veldbrandsjtein en zónnebekkersj in ein moer van 'n boerderie in [[Mergraote]] 'ne Veldbrandsjtein ies 'ne briek, dae mèt de hand gevörmp en dae in 'ne veldbrandove gebakke ies. Oetgangspunt waor de aanwezigheid van goje kleiaarde.
Veldbrandove
Op de baom van 'n oetgegrave gröb woorte sjtruèbössele en sjanse (bössele tek) gelag. Dao-op kaom 'n laog mèt de hand gevömde (of in 'n mal) gedruègde sjtein, die ouch wir aafgedèk woorte mèt sjtruè en sjanse. Daonao woort de boel aangesjtoke. Nao e paar daag, es 't vuur oet waor, koeste de briekke aafgeveurd were en ging de volgende partie d'n ove in.
Kwaliteit
De kwaliteit van dit soort sjtein, die in 'n gróndsjleuf gebakke waore, waor neet hièl erg good. De sjtein bleef tamelik zach, want de temperatuur van 't vuur waor daoveur neet hoag genoeg gewaes. Dao waore väöl misbaksels bie. De maot van 'ne veldbrandsjtein ies ca 24 x 12cm. De later gebakke veldbrandsjtein in echte veldbakoves waor heller en van beter kwaliteit. De sjtein ies herkènbaar aan zien levetige kleure: van roadbroenpaars tot blauwgries.
Toepassing
De veldbrandsjtein woort gebruuk veur 't boewe van moere, hoezer, boerderieje, bakhoezer en sjure. Meistal in de buurt van de veldbrandove.
Zónnebekker
'n Ander soort veld"brand"sjtein ies de zonnebekker, dae gewoon in de hitte van de zón woort gebakke. Ouch deze sjtein ies vrie zach. Hae ies herkènbaar aan zien wermroaj, terracotta kleur en zien roew oppervlak.
Marc Weijzen
Marc Weijzen (Mesjtreech, 5 november 1964) is 'ne Nederlandjse kanovaarder.
Caro diario
Caro diario (Leef daagbook) is 'ne film oet 1993.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan biografiefilms, kemedie, dramafilms.
De film woort geregisseerd door Nanni Moretti en heet 'nen doer vaan 100 menute.
Selje
thumb|De ligking van Selje in de pervincie Sogn og Fjordane. Selje is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Sogn og Fjordane in Nórwaeg. De gemeinte had 2.958 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 235,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 12,6. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 1441.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,8% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Top 40
'nen Top 40 is de actuele lies vaan populaire popmeziek. In Europa is Portugal 't einegste land zoonder Top 40.
Chung Hing sam lam
Chung Hing sam lam, ouch wel Chungking Express, is 'ne film oet 1994.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan kemedie, misdrieffilms, dramafilms, mystery (mysterie), romantiek.
De film woort geregisseerd door Kar-Wai Wong en heet 'nen doer vaan 102 menute.
27 april
Heiligedaag van Petrus Canisius
1950
1950 (MCML) waor e gewoen jaor wat begós mit zondig op de Gregoriaanse kalender.
Maan vaan 't Jaor
D'n Amerikaanse soldaot
Dinant
thumb|Locatie van Dinant in Name. Dinant is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Dinant. Op 'n oppervlakde va 99,8 km² wonne 13.551 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 136 minse per km².
Dinant waor èng van de gooj sjtae.
Aander kerne
left|thumb|Zich óp Dinant. Anseremme, Bouvignes-sur-Meuse, Dréhance, Falmagne, Falmignoul, Foy-Notre-Dame, Furfooz, Lisogne, Sorinnes en Thynes.
Theo Vroonhoven
Theo Vroonhoven (Venlo, 15 mei 1940) is 'ne veurmalige Nederlandjse hockeyer.
Van Vroonhoven woort gebaore in Venlo en verhoesde later nao de provincie Utrech. Hae sjpeelde voor SCHC oet Bilthoven. Veur de Nederlandse hockeyploog kaom hae es bènnesjpeler 87 keër oet in offesjele interlands. Hae maakde ouch deil oet van de selecties die deilnaome aan de Olympische Zomersjpele van 1960, 1964 en 1968. Behauve mèt hockey waas hae ouch actief es medisch professor aan de 't Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMC). Allewiel is Van Vroonhoven woonechtig in Amersfoort.
Duthiególdmol
d'n Duthiególdmöl (Letien: Chlorotalpa duthieae) is 'n saort aan zougdere vanne góldmolfemielje. 't Bieës is inheimsj aan Zuud-Afrika en zie netuurlik laefgebied besteit oet subtroeapische en troeapische vöchtige lieëglandjbusj, gemaotig graaslandj, vöchtige savanne, beboewbaar landj, weilenj, plantaasjgebiede, lenjelike häöf, steielike gebieden en geïntroduceerdje plantjegreuj. De saort wuuertj bedreig door 't verluus van laefgebiede.
Kleinwaerhage
Kleinwaerhage (Duutsj: Kleinwehrhagen) is e gehuch inne gemèndje Zelfkantj in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale. 't Ligk in 't oeastelik gebied vanne gemèndje, tösse Hasteraoj (Hastenrath), Zaofelen en Groeatwaerhage, richting Hönge. In Kleinwaerhage woeane zoeaget 100 luuj.
Same mit Groeatwaerhage vörmp 't Waerhage.
Betsehaove
thumb|300px|[[Vakwerk mèt pannegevel]] Betsehaove of Baetsehaove (Nederlands: Beertsenhoven) is 'n buurtsjap van Wielder (Wijlre) in de gemèngte Gölpe-Wittem in Zuid Limburg.
De vief hoezer en häöf liegke langs de gelieknamige Baetsehaoverwaeg waeg tösje Sjtokkem en Gölpe. In 1840 woeëdt 't Beritzenhoven geneumd en woeënde d'r zieëve gezinne mit tezame vieftig luuj. In 2009 woeëne d'r nog zestieën.
Bezeenswaedig is 'n vakwerk-boerderie mit 'nne pas gerestaureerde roewe pannegieëvel, gelaege aan d'r voot van d'r Dolsberg, woeëop 'ne flora-rieke hellingbösj liegkt mit Orchideeë. Naeve dat hoes sjteit 'n ieuwe-aw den. Mit 'ne pleij dae awt gelaote is, dae vlak naeve d'r waeg liekt zónger hèk of breer.
Midde in 't gehuch sjteit ei gesjmeed iezere veldkruuts van vuuër 1870, misjien ei examesjtök van 'ne lierling-sjmid. De toegangswaeg zunt mieëstal ónverharde waeg (gröbbe en grachte, de zoeëgeneumde haol waeg). Op minder es hónderd meter van de hoezer zunt 'n tieëntal brónne en brönnekes woeë water gehóld woeëdt vuuër 't hoeshawte en 't vieë. Later waore in Baetsehaove zieëve gegrave pötte, vief mit 'n pómp en twieë mit ei óphaol-mekaniek in ei pöthuuske.
Afrotheria
De gemeinsjappelike oearsprónk van dees bieëster woort neet erkèndj toet inne late jaore 1990. Recènt wirk mit DNA enne morfologie vanne bieëster haet de verwantjsjap aevel redelik betroewbaar vasgestèldj. Vreuger woorte de saorten ingedeildj bieje insektenaeters, de hoofderen enne tandjerme.
Luc Hollands
D’r Luc Hollands (°1967) ees ene militaante boer oet Töve (Voere, op ‘t Belsj). E haat e bio-mellekvieëbedrief en woor akteef op lokale (BioMilk, Milcherzeuger Interessengemeinschaft - MIG) en globale sjaal (verzèt tègen ‘t CETA). Sins mèät 2021 ees-e veurzitter van de cooperatief Biomilk.be. Es boerejong sjtudeerde-n-e oonder aandere aan ‘t Collège Saint-Louis ee Waremme va 1983 pies 1985. E pakde ‘t famieljebedrief övver ee 1992. Ee 2004 decideerde-n-e om allèng noch mellekvieë te hotte. E haat oach e vakaansiehoes op de boerderiej oe ze classes vertes organizere.
Durabele mellekprodeuksje
Mèt z’n famielje haat d’r Hollands 100 mellekkeu op 65 ha wèje; et haat oach 7 ha vèlde oe e biologisch vieëvoor kwèëkt. Et ès e famieljebedrief ee ‘’circuit fermé’’. Volges ‘t professionele tiedsjrif Landbouwleven zeunt z’n wèje hèl schön, daank zie der klaver en aander azotfiekseerders.
Ömsjakeling
Ee 2011 besjliste d’r Hollands om övver te sjakele no biologische prodeuksje.
Nao en lèstige övvergangsperiod va twèèj jaor, oe het gebroek van d’r baojem wöet aagepas, ees d’r Hollands övvertugt dat e lèventich mellekvieëbedrief allèng mögelek ees es me de eendestriële methode lot valle, met hunne keunsmèès, GGO soya en majës. E observeert bèëter rèndemènt oe e toch rèëkening hot met het gaanse circuit de production, de keu zeunt veul gezoonder, en de mellek va bèëter qualité. Et haat oach freutbeum en hage in ze integraal bedrief.
Deerewelzien
In ‘t kader van durabele prodeuksje dreenke de koaver noe dierek van de koo. D’r Hollands vollegde de goje road va bezeuker va z’n boerderiej die ‘t ‘’agro-industriële systeem” mèt kaover die dreenke oet de flèsj een kleng huuskes sjlèët vonge.
Faire pries vör mellekproducte
Volgens d’r Hollands höbbe de liberalisering va de mèët en ‘t afsjaffe va “productiebegrenzingen” gelejd tot een crisis een de mellekprodeuksje en tot ‘n oongezoonde konkurrens teusje de boere. D’r övverganag no biologische mellekprodeuksje ees volleges hem ‘n solution die d’r boer nuuj perspectieve gèft. D’r Hollands makde pies 2015 dèèl oet van ‘t European Milk Board en oach va MIG Belgique, oe e zeech eenzètte vör zjuste mellekprodeuksje. E gong oet die organisaasje wie e zooch dat ze sjtèrrek opkoame vör de industriële mellekprodeuksje. Oach wor d’r Hollands ènge oprichter va Fairebel. Mè Fairebel ees mellek oone plus-value, néét vör de kalitèt, en o néét vör de “durabilité” of ’t klimaat; dus haat d’r Luc Hollands, dèè kwalitèètsbiomèllek produceert, Fairebel verloaten ee 2018. E ees oach actief leed van d’r Welsje boeresyndicat Fugea en va Via Campesina. Dat ees ‘n internasjenaal bewèging die zeech eezet vör de rèèchte va boere èn vör ene “agro-ecologische” aapak in ‘t boerebedrief.
Ee 2018 haat Biomilk.be, oe d’r Hollands èng va de initiatiefnemere ees, e kontrak oonderhandeld mèt Delhaize. Dat es ene groeëte sjtap vör dès haafgroeëte biologische coöperaasje mèt 44 lèèj, haof oet ‘t Welsj en haof oet ‘t Flamsj. ‘t label Biomilk.be op mieë da 20 mèllekprodeukte bie Delhaize garandeert Belsje oeërsproong, bio kwalitèèt, en ene faire pries vö de boere.
Boumnoot
thumb|300px|Boumneut in de sjil (bolster) Boumnoot of Walnoot (Juglans regia, oet 't Latien: Jovis= 2 nmv. van Jupiter, glans= eikel) ies 'ne boum oet de okkernootfamilie. Boumnoot weurt geteeld um zien neut, (sjteinvröch). De greun sjil um de vröch ies vleisj-laerechtig. Es de bolster opesjpringk vinge v’r de dieke noot. In de dop, daes te moes krake mèt ’n notekraker, ziet ’t eetbaar gedeilte. De boum kump oarsjprónkelek oet zuud-oas-Europa en Azië. Hae weurt 35 maeter hoag en kènt 200 jaor oud weure. Eder greun blaad besjteit oet 9 blaedsjes. Sjwintersj verluus ’r zien blaar.
Luc Hollands
Sjtried tège de vriehaandelsverdraoge
D’r Hollands wöet èng va de gezeechter van ‘t protèèst tège CETA, ‘t haandelsverdraag tusje Europa en Canada. Volleges heum makt dat verdraag de klèng boere kapot en profiteert dat allèng an d’r groeëte teusjehaandel. D’r Hollands waor aoch ‘n actief leed van d’Alliance D19/20, e militaant platform tège de vriehaandelsverdraoge.
Boumnoot
Etymologie
'n Walnaoët is 'n Welzje naoët en 'n vertaling van 't Latiense nux gallica, gallische, keltische, welzje naoët.
Luc Hollands
Op ‘t Nuutsj
D’r Luc Hollands haat hèl veul aandach gekrège ee’n et national en internationale nuutsj vör z’n zijn activitète: RTBF, De Morgen, Le Soir, ‘n opinisjteuk een De Standaard, èn zellefs in d’r New York Times. Oach de realisateure va Man bijt hond op Eén weesten ‘m te vinge vör ‘t oonderdèèl "Het Dorp".
Zire darakhatan zeyton
Zire darakhatan zeyton (Doorheer de oliefbuim) is 'ne film oet 1994.
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan dramafilms.
Naerglabbik
thumb|Hubertuskèrk in Naerglabbik. Naerglabbik (Nederlands Neerglabbeek) is e dörp in de Belsj-Limbörgse gemeinte Audsberge. 't Dörp heet zoeget 900 inwoeners en ligk zjus oostelek vaan Roj, noordnoordoostelek vaan (Op-)Glabbik en zuidzuidwestelek vaan Opitter.
Historie
't Gebeed is al sinds de prehistorie bewoend; me heet hei voondste vaan de La Tènecultuur gedoon. Naerglabbik weurt in 1219 veur 't iers vermeld, same mèt zie zösterdörp, es Glatbeke tam inferioris quam superioris. glat moot hei allezeleve weure verstande es 'helder'. Naerglabbik waor klein en väöl minder belaankrieker es Opglabbik, wat daorum in de volksmoond nog ummer doorgeit veur 'Glabbik' tout court. Glabbik waor te klein veur 'n meint; keuterboere hadde eige stökskes groond. Juridisch waore ze ouch ein. 't Dörp hoort tot 't domein vaan de graove vaan Loeën, meh veel nao 1366 oonder de Bisjoppeleke Taofel vaan Luik. Oondaanks ziene geringen umvaank (nog in d'n achtienden iew had 't neet mie es 15 hoezer) had Naerglabbek wel 'n eige kèrkske, die es kwartkèrk oonder de parochie vaan Glabbik rissorteerde. Sinds 1283 had 't zienen eige preester.
Pas nao 't ancien régime greujde Naerglabbik get. In de negentienden iew woort 't 'n zelfstendege gemeinte en daobij 'n apaarte parochie. Mèt de koms vaan de mijne begin twintegsten iew begós ouch dit dörp get te greuje, al woort 't neet zoe groet wie de umringende dörper. In 1970 woort de gemeinte Naerglabbik opgeluf en touwgeveug aon Roj, wat zelf in 1977 weer opgóng in Mieëve-Roj. Sinds 2019 huurt 't bij de gemeinte Audsberge.
Amerikaans Samoa
Amerikaans-Samoa (Ingels: American Samoa, oetgesjpraoke es /əˈmɛrɪkən səˈmoʊə/) is 'n territorium det euver de zieë ligk van de Vereinigde Sjtate in de zujelike Groten Oceaan, det 't oostelik deil van de Samoa-eilenj ómvat. Samoa waas al bewoond róndj 1000 v.Chr. en waerde bereik door Europese verkènners in d'n achteenden eew. De internasjenaal rivaliteit euver dees eilenj waerde opgelos in 1899 doe Duutsjlandj en de Vereinigde Sjtate de Samoaanse arsjipel verdeilde. De VS besjtuurde vanaaf den 'n kleinder groep oostelike eilenj mit de have van Pago Pago. Taengeweurdig zeen de westelike eilenj noe 'n deil van de ónaafhenkelike sjtaat Samoa.
1729
1726 - 1727 - 1728 - 1729 - 1730 - 1731 - 1732
Gebäörtenisse
thumb|right|200px| St. Nepomuk, beeldje oet de 18e eeuw
Dochtertaol
De term dochtertaol weurt in de taolkunde gebruuk veur 'n taol die ziech oet 'n variëteit (dialek) vaan 'n aander taol (de proto-taol) oontwikkeld heet. Umtot de nui generaties ze ummertouw 'n bitsje aanders gebruukde, weurt de taolvariëteit mèttertied neet mie es variant vaan de ierste taol mer es 'n apaarte taol gezeen.
De Romaanse taole zien allemaol dochtertaole vaan 't Vulgair Latien. 't Afrikaans weurt meistal es 'n dochtertaol vaan 't Nederlands gezeen, mer 't heet daoneve kinmerke vaan 'n creooltaol umtot 't ouch invlode vaan aander taole wie 't Maleis oondergaange heet.
Thira
Thira (Nuigrieks: Θηρα), Thera of, of vaan 't Venisisch Santorini (Σαντορίνη, aofkomsteg vaan Sant Irini of Sint Irene, die hei in ballingsjap is gehiemeld in d'n daarden iew) is e Grieks eiland dat behuurt tot de Zuid-Egeïsche Eilen. 't Eiland ligk in de Egeïsche Zie en behuurt tot de eilengróp Cyclade. 't Oppervlaak vaan 't gans eiland is 105 veerkante kilometer. Volgens de census vaan 2011 gief 't 18.560 inwoeners op 't eiland. Thira behuurt tot 't gelieknaomeg departemint es oonaofhenkelek regionaal einheid en 't eiland vörmp twie gemeintes: Thira en Oia. De hoofplaots is Fira. Volgens d'n auteur Graham Philips zowwe de völkaonoetbarstinge in de Aajdgriekse tied in Thira zoen duuster wolke achter höbbe gelaote in Zuid-Europa en 't Midde-Ooste tot dit dezelfde duuster wolke waor die Mozes zaog tijdes de Plaoge vaan Egypte.
Naxos
Naxos (Nuigrieks: Νάξος) is e Grieks eiland wat behuurt bij de Zuid-Egeïsche Eilen. 't Eiland ligk in de Egeïsche Zie en behuurt bij de eilengróp Cyclade. 't Oppervlaak vaan 't gans eiland is 448 veerkante kilometer. 't Hoegste punt vaan Naxos is de Zas, dee 1004 meter hoeg is. Volgens de census vaan 2011 gief 't 25.000 inwoeners op 't eiland. Naxos behuurt bij 't gelieknaomeg departemint es oonaofhenkelek regionaal einheid same mèt Amorgos en 't eiland vörmp twie gemeintes: Naxos en Amorgos. De hoofplaots is 't gelieknaomeg stedsje. 't Gief op Naxos al besjaoving sins 3000 veur Christus. In de Aajdgrieksen tied woort 't eiland ouch wel Portára geneump, nao de bekinde poort die de Awgrieke höbbe achtergelaote op 't eiland. Plan waor de poort oet te bouwe bis e reusechteg gebouw um de God Apollo te iere. Dit is evels nao de val vaan d'n hierser noets gelök. In de Vieftienden iew waor Naxos e bekind hertogdom in Zuid-Europa. 't Eiland is bekind door zien Venetiaonse architectuur, door de lange euverhiersing vaan Venies. Heidoor gief 't ouch nog altijd 'n belaankriek katholieke minderheid oppe eiland, neve de Griekse orthodoxie.
Kreis Olpe
200px|thumb Kreis Olpe is 'ne krink (Kreis) in 't zuie vaan Noordrien-Wesfale (Duutsland). Dit Wesfaals distrik ligk in 't Regierungsbezirk Arnsberg, de hoofplaots (de stad mèt de Verwaltungssitz) is Olpe. Behurende bis eine vaan de 31 kring in Noordrien-Wesfale (de 23 stei zoonder krink weure neet mètgetèld), heet 't 'n oppervlak vaan 712,14 km², 'n inwoenertal vaan 134.947 en 'n bevolkingsdeechte vaan 189 de veerkante km (volgens de census op 13 dec 2013). Edere Noordriens-Wesfaalse krink weurt geriegierd door 'ne landraod (Landrat) in de hoofplaots. In Olpe weurt 'n dialek gesproke dat Nedersaksisch is mer ouch zekere invlooje oet 't Ripuarisch en Elzassisch geneet (al sprik me meistes vaan Nederalemannisch es 't neet um dialekte binne d'n Elzas geit). De in 1832 opgeriechte Kreis had in de aofgelaope haaf iew 'n steigende demografisch oontwikkeling. Zoe had 't in 1950 85.660 inwoeners, in 2000 141.207. In 2013 had evels al weer minder lui.
Körk (materiaal)
thumb|200px|Hauf gesjèlde [[körkeik]] thumb|200px|Körk ónger eine mikroskoop Körk is ein lich, elastisch materiaal, dat wirt gemaak van de sjors van de körkeik (Quercus suber).
Preduksie van körk
Waereldwied besjteit d'r óngeveër 2.200.000 hectaar körkbosj (33% in Portugal en 23% in Sjpanje). De jaorlikse preduksie is óngeveër 340.000 ton. Körk, gewónne oet de sjors van de körkeik, kump veurnamelik oet Portugal en de lènj róndj de Middelandjse Zeë (Portugal 51%, Sjpanje 26%, Italië 7%, Marokko 6%, Algerije 4%).
Went de körkeik óngeveër 25 jaor awt is, wirt de sjors jeder 6 pès 9 jaor gesjèld. De buim laeve óngeveër 200 jaor. De eësjte tweë oagste producere ein minder kwaliteit. Nao 't sjèlle doert 't neuge jaor veurdat de sjors weer zoa dik is, dat d'r weer körk van kènt waere geoags.
De körkindusjtrie wirt algemein es milieuvrunjtelik besjouwd. De doerzaamheid van de preduksie en de gemèkkelike recycling van de körkpredukte en de biejpredukte zint tweë van de meis óngersjeijende aspekte. Aevel, mèr tweë körkbedrieve, Oeneo Bouchage oet Frankriek en de Cork Supply Group oet Portugal, höbbe hun complete carbon footprint sjtudies oetgeveurd en vriegegaeve. thumb|200px|Champagnekörke
Eigesjappe en 't gebruuk
Doordat in körk lóch zit, is 't lóchter es water wodoor ’t ein drievende eigesjap haet en 't wermte-isolerend is. Körk is vriewaal óndoorlaotbaar veur lóch, nump gein water op en is sjterk elastisch. 'ne Körk kènt pès 35% van ziene oarsjprónkelike diameter inein gedrök waere. Ouch is körk anti-sjtaties, geluuddempend en vóchbesjtendig.
De elasticiteit van körk in combinatie mèt 't bienao watertoe zeen, maak körk gesjik es gróndjsjtof veur flesjesjtöp, sjpeciaal veur wiensjtöp. Körksjtöp representere óngeveër 60% van de körkpreduksie.
De leëge deechde van körk maak 't gesjik es gróndjsjtof veur vösjdrievers en boeje, mèr ouch es handjvatte veur vösjhengele (es alternatief veur neopreen).
Körk sheets, dèks 't biejpreduk van de meë lucratieve körksjtop-preduksie, waere gebruuk veur 't make van vloertegele en prikborde.
Körkgranulaat kènt ouch gemengd waere in betón. De composities gemaak door 't menge van körkgranulaat en cement höbbe ein leëge thermische geleidbaarheid en ein gooj energieabsorptie. Dees composities höbbe ein deechde van 400-1500 kg/m3, ein dröksjterkde van 1-26 MPa en ein buigsjterkde van 0.5-4.0 MPa. thumb|200px|Körkplaat thumb|200px|Vootbèd oet körk-elastomeer-materiaal
't Gebruuk veur wienflesje / sjtöp
Flesjesjtöp gemaak van körk kènne soms dreuëg waere en/of krimpe es gevolg van compressie róndj de móndj van de flesj. Dit zörg veur ein sjlechte aafdeechting van de flesj. Dit prebleem kènt gemekkelik waere opgelos door de körk te bevóchtige en hiejnao te verwerme. Dit zörg d’rveur dat de körkcelle zich oetbreije en dat de körk in plaatsj van dreuëg en hèl, vóchtig en elastisch wirt, wodoor de körk gesjikter is es flesjesjtop.
De vraog nao körk is toegenómme es gevolg van eine hoagere verkoup van wien mèt körksjtöp. Ómdat de sjors van eine körkeik mèr eine keër in de 6 pès 9 jaor geoags kènt waere is de levering dus meujlik vas te lègke.
Topkwaliteit körkesjtöp zint duur, en 't maak neet oet wat 't kos, körkesjtöp loupe 't risico dat d’r TCA Cork Taint in zit en ze zint geveulig veur willekeurige oxidatie door hun mechanische variabiliteit. Väöl goodkoupere merke zint euvergegaon op leëg kwaliteit körksjtöp, synthetische plastic sjtöp, screwcaps of angee sjletinge. Veurdeil van synthetische sjtöp is dat dees goodkouper zint en neet dreuëg waere of krimpe. Ouch hove wienflesje mèt synthetische sjtöp neet op hun ziej gelag te waere óm oxidatie te veurkómme. Körkbesjmètting mèt ónsjadelike mèr sjmerig rukende trichloroanisole (TCA) is ein van de veurnaamste oarzake van 't bederve van wien. Zuug Körk (in wien). Aevel, recentelik höbbe belangrieke körkproducente (Amorim, Cork Supply roup and Oeneo) methodes óntwikkeld veur ’t eliminere van TCA oet natuurlike wienkörke.
In de 17e eëuw, maakde Franse wienboere gein gebruuk van körksjtöp mèr zie gebruukde mèt aolie geweikde lep die in de hauws van de flesje woorte gesjtop.
Toepassinge
thumb|200px|Körk es [[Körk (sjtop)|aafsjleting van ein kruukske veur wiejwater.]]
Born (Belsj)
Born is 'n dörp in de Duutsjtalige Gemeensjap en makt deel oet van de Belsje provinse Luuk. 't Behuurt tot de gemeint Amel en haet óngevier 750 inwoener.
De naam Born is óntsjange vanoet 't woord brón (metathesis) en wies nao 't groet aantal brónne det 'r óntspringke.
Weltermeule
thumb|250px| De Weltermeule De Weltermeule is ein Watermeule in de gemeinte Heërle.
Besjrieving
De meule is ein middesjlaagmeule en sjteit aan de Welterkirksjtraot in ’t sjtadsdeil Welte aan de randj van de Welterviever. De meule wirt aangedreve door water oet deze viever, dae op zien beurt wirt gevoed door de Gelaenbaek.
Gesjiedenis
De watermeule wirt al in 1381 geneump en haet toebeheuërd aan 't Hoes Sjtriethage tot Welte, ouch Hoes te Welte geneump. De meule is gerestereerd in 1982. In de Franse tied waas 't complex eigedóm van Philippe Henri Veugen en Jean Godefroid Veugen.
Boew
De taengewoordige meule haet 'n Mansardedaak, daakkepelle en eine taore. Naeve de meule is ein woonhoes gelaege dat ouch gedèk is mèt ein Mansardedaak en wiejer nog tweë sjure es biejgeboewe.
Op bezeukesjdaag is de meule in gebruuk.
Galicië (Spanje)
Geografie
thumb|left|Berg i Galicië thumb|left|De Punta de Estaca de Bares E groeët deel van 't Lank va Galicië behoeët tot 't Galicisch Massief en is doarum bergachtig. Ouw en geërodeerde berg tot 1.000 meter boave zieësjpegel bepale 't lanksjapsbild. In 't zuudoeëste kómme de tóppe tot de 2.000 meter. De regio hat óch de mieëts westelige en noardelige punt va Sjpaanje. 't Guëf twieë westeligste punte: d'r Cabo Finisterre en Kaap Touriñán. 't Noardeligste punt is de Punta de Estaca de Bares dat zich oetsjtik i g'n Cantabrische Zieë. De Peña Trevinca is mit 2.127 meter boave zieësjpegel d'r hoeëgsten berg.
Klimaat
De laag va Galicië zörg vuur e maritiem klimaat, dat ungewoeën is vuur Sjpaanse sjtandaarde. Dit klimaat kint milde zuëmesj en zachte wingtesj mit vöal consjtante nieërsjlaag. De zudelige sjtrieëk, vuural de provins Ourense, hat doateënge e mediterraan klimaat.
Administratieve idelóng
De regio Galicië is ungerverdeeld i veer provincies:
Hektaar
'n Hektaar is 'n einheid van oppervlakdje van 100 m × 100 m = 10 000 m² en wuuertj aafgekórt es ha.
'n Hektaar is 'n aafkórting van hecto-are, ofwaal 100 are. Ein are haet 'n oppervlakdje van 10 m × 10 m = 100 m².
100 hektaar gaon in 1 km². Eine veerkantje kilomaeter haet 'n oppervlakdje van 1 000 000 m².