cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zuid-Willemsvaort
thumb|Ligking vaan de Zuid-Willemsvaort. thumb|De Zuid-Willemsvaort kórt bij Mestreech. De Zuid-Willemsvaort is e 123 kilometer laank kanaol dat löp vaan Den Bosch in 't noorde nao de Limbörgse hoofstad Mestreech in 't zuide. Daomèt duit 't de provincies Naord-Brabant, Nederlands Limburg en Bels Limburg aon. Belaankrieke plaotse die ligke aon 't kanaol zien: Den Bosch, Veghel, Helmond, Wiert, Bree, Aësde, Maosmechele en Mestreech. 't Deent es lateraalkanaol vaan de revier de Maos, meh 't gief euver 't ganse kanaol gein ech belaankriek sjeepsvaortsverkier mie, behauve op de stökker tösse Den Bosch en Veghel en veur e paar kilometer bij de noordeleke haves vaan Mestreech. 'n Aonsleting mèt 't Albertkanaol bij 't Belse dörp Laoneke is ouch veurzeen.
Gesjiedenis
't Kanaol woort in 't begin vaan de negetiende iew gegraove, en waor in 1826 veerdeg. 't Is verneump nao d'n destieds regerende keuning Willem I. De Zuid-Willemsvaort mós e betrouwbaar alternatief zien veur 't handelsverkier tösse de Hollendse handelsstei en 't Mestreechs-Luiks industriegebeed. De Maos waor op väöl plaots te oondeep en mètnaom op 't stök tösse Brach en Mestreech. Deile vaan 't kanaol waore ouch al gegraove oonder 't bewind vaan Napoleon Bonaparte, dös waor 't kanaol ouch al get gemekelek(er) aon te lègke. Wel waor 't stök door de Belse Hoege Kempe lesteger aon te lègke. Dao gief 't ouch sluize die groete hoegteversjèlle móste euverbrögke, meh ouch op de Kempe waore al aander kanaole gegraove, zoewie Napoleon zie Grand Canal du Nord, det de Sjelde mèt de Maos en de Rien in Duitsland moot verbinde. Dit projèk woort evel noets aofgemaak. Bij Wiert gief 't e zijkanaol vaan de Zuid-Willemsvaort mèt de naom Noordervaart, wat trökgeit nao 't Canal du Nord. 't Stök Eindhove-Den Bosch waor neet zoe lesteg mie: de loup vaan de Zuid-Willemsvaort volg hei gewoen de loup vaan 't revierke d'n Aa en d'n Dommel. Tot veur kórt góng 't kanaol ouch door 't centrum vaan Den Bosch heer, meh seer 2015 löp 'ne 9 kilometer langen zietak vaan Vught nao de Maos bij Den Bosch oonder de naom Maximakanaol. Heimèt is 't mäögelek mèt get groeter sjeepsklasse nao de nog rilletief belaankrieke have vaan de stad Veghel te vare.
Technische infermasie
't 123 kilometer laank kanaol euverbrögk e hoegteversjèl vaan 40 meter tösse Mestreech en Den Bosch, wat gereguleerd weurt door 21 sluize die ziech veurnaomelek op Nederlands groondgebeed bevinde. Mèt de technieke oet deen tied waor twie meter hoegteversjèl per sluis mäögelek, al dan neet in kómbenasie mèt 'n brögk- en weegverbinding. 't Oersprunkelek kanaol vaan Napoleon waor vief meter breid en de Zuid-Willemsvaort zelf woort gans mèt de hand oetgegraove. De totaal koste waore 4.45 meljoen gulde.
Brón
Dit artikel baseert ziech op 't corresponderend Nederlandstaolig artikel, en wèl in dees versie
Berg (Troms)
thumb|De ligking van Berg in de pervincie Troms. Berg is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Troms in Nórwaeg. De gemeinte had 996 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 287,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 3,5. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 1,8% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Kluisberg
thumb|Locatie va Kluisberg in Henegouwe. Kluisberg (Fraans: Mont-de-l'Enclus) is 'n gemèngde in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Doornik. Op 'n oppervlakde va 26,93 km² wonne 3.625 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 135 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|'t Gemèngdehoes va Kluisberg in Amengijs. Amengijs (Amougies; gemèngdehoes), Anserœul, Orroir en Rozenaken (Russeignies).
Utsira
thumb|De ligking van Utsira in de pervincie Rogaland. Utsira is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Rogaland in Nórwaeg. De gemeinte had 209 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 6,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 34,8. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 1151.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,6% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Limburgs in driej trepkes
Vör d'r driejhook tössje de Germaans-Romaanse taalgrens en de Benrather Laen haat Professer Boileau van de universitèèt va Lük in 1951 - 1971 de klaanke van de lokale taal besjtudeerd, namelik vör 'n òppervlakte va-n driejhónderdsestig veerkaante kilometer, mit sestigdoezend inwoners (1969).
Hae broekt dao bie 'n aege sjpelling, neet die van de IPA, 'n sjpelling die tèkes vraot die v'r normaal neet hant (e mit e peunt d'r- ónder, e mit e-n hökske d'r- ónder, enz.)
äö-èù-eu     -     Tùssje "däör" en "zeut" sjtèèt "Tèùve"
ao-òò-oo    -     Tùssje "plaog" en "ploog", "gròòf'"
ae-èè-ee    -     Tùssje "waeg" en "vleeg", "gèèt'"
In de lies hie- ónder zunt de inzichte van d'r Armand Boileau toegepast mit 'n sjpelling, die baeëter paast bie wat me-n ee Limburg gewend ès.
In ander tale
Officieel haat 't Duutsj al get mieë: köete e (Bett) en lang ä (Bär) / lang ee (mehr). Mae voll - bohren / Böcke - Höhle. -- Me hüet òch grob, gröbrt, met ù.
't officieel Fraans kint zelfs mar juus köete kleenkers: è, é, o, au, ... Mae me huuët (inj 't Belsj Fraans ?): "la mariée est très belle": la marjee è trè bel, mit driej trepkes.
Psiloritisberg
De Psiloritisberg, de Psiloritis of de Idaberg (Nuigrieks: Ἴδη, Idè) vörme de hoegste berg op Kreta en ligke tösse de Lefka Ori en de Dikti in; de twie aander Kretaons berg. De Psiloritisberg zien daarteg kilometer laank en 't hoegste punt zoen 2456 meter hoeg. Dit is metein ouch 't hoegste punt vaan Kreta, al is 't hoegste punt vaan de Lefka Ori meh e paar meters kleiner. Op force vaan de mythologie woort Zeus hei gebore en later zaw Paris hei zien opgegreuid, nao es doed achtergelaote te zien gewees door de awwers.
Julianakanaal
[[Plaetje:Julianakanaal.jpg|thumb|250px| ''Julianakanaal: Gemeentehaven Noord Gulyck-Gelderhaven (foto: Rijkswaterstaat) ]] thumb|250px| Sjtuw in ’t Julianakanaal biej [[Bor]] 't Julianakanaal ies e kanaal in Nederlands Limburg, woa-in e deil van 't water van de Maas weurt doorgeveurd. 't Kanaal begint bie de sjtuw van Borghare, t'n noorde van Mestreech en eindig bie Maasbrach (Brach), woa 't oetsjtruimp in de Maas. 't Haet 'n lengde van 36 km en 'n verval van 23,6 m. Dit verval is verdeild euver drie sjloeze; sjloes I biej Ittere, sjloes II biej Bor en sjloes III biej Maasbrach. 't Groatste deil van de sjeepvaart nao Belsj via de Maas geit door 't Julianakanaal. 't Ies verneump nao prinses Juliana.
't Julianakanaal volg de luip van de Maas en liek ten oaste daovan. De Maas vörmp hie de grens mèt Belsj (de "grensmaas"). Ten oaste van 't kanaal löp de A2. Tot 1965 laog d'r ouch ein sjloes biej Roostere. Nao de modernisering van de sjloeze van Bor en Maasbrach woort dees aevel euverbodig, wonao ze woort gesjloop. Ter huugde van Aelse moosj in 1929 de Scharberg waere doorgrave. Bie dees wirkzaamheje woort ein laog die riek waas aan hajetènj oet 't Mioceen aangesjneje.
Binnehaves aan 't kanaal zint d'r in Mestreech (de Beatrixhave), in Sjtein en in Buchte. Door de óntwikkeling van de Sjtaatsmiene waas de have van Sjtein vreuger van groat belang. 't Waas, op 't Duutsje Duusburg nao, de groatste binnehave van Europa. left|thumb|250px| Ohé en Laak, brök euver ‘t Julianakanaal
Historie
Oarsjprunkelik waor 't plan um de Maas tösje Maasbrach en Mestreech te kanalisere. Dat koes èvvel neet, en in 1925 begoes me mèt 't grave van 't kanaal, naodat me 4 jaor ièrder 'n wèt houw aangenómme die de aanlèk meugelik maakde. Me leet 't kanaal parallel aan de Maas loupe, wat bie Aelse probleme gaof, wat d'rin resulteerde dat 't kanaal en de Maas ziech hie praktisch rake. Dit sjteit bekènd es "de boch van Aelse". 'n Deil van 't dörp (woa-ónder 't gemeintehoes en de sjoal) moos dao gesjloop were bie de aanlèk van 't kanaal. 't Julianakanaal waas in 1934 gereid en ies op 16 september 1935 geëupend door de toenmaolige prinses Juliana.
Grevenmacher (kanton)
Grevenmacher is ein vaan de twelf kanton in Luxemburg. De hoofplaots is Grevenmacher.
Geografie
Grevenmacher heet 'n oppervlak vaan 211,37 km², en is daomèt 't 8e kanton in Luxemburg. 't Grens aon de kantons Luxemburg, Remich en Mersch.
Sjrievesjhei
Sjrievesjhei (Nederlands: Schrieversheide) is e gehuch en e sjtök aa hei i g'n gemingde Heële. d'r Insigste weëg in 't gehuch heës d'r "Schaapskooiweg". De Sjrievesjhei maak óngerdeel oet va g'ne veëdel Heëlehei en netuurtechnisch gezeen maak de hei 'n óngerdeel oet va de Broensemerhei.
Grevenmacher (kanton)
Demografie
Volges de census vaan 2014 heet Grevenmacher 'n inwoeneraontal vaan 27.295, en 'n deechde vaan 129,1/km². Heimèt is Kanton Grevenmacher 't 6e kanton.
Gemeintes
't Kanton is oonderverdeild in 8 gemeintes:
Houfsjtad
De houfsjtad van 'n landj, (deil)sjtaat, of provincie is 'n belangrieke sjtad woevandaan 't landj, de (deil)sjtaat of de provincie besjtuurd weurt. Bie 'n gemeinte kalt me vaak euver 'n houfplaatsj. Brussel is de houfsjtad van Vlaondere, 't Belsj en de Europese Unie.
'n Belangrieke oetzundering op dees raegel vurmp Nederland, woe de houfsjtad Amsterdam neet de zeitel van de regiering vurmp; dees zit in de residentiesjtad D'n Haog. De Republiek der Nederlanden woerd in de Franse tied een koninkriek onger Lodewijk Napoleon. Hae vestigde zich in Amsterdam en vanaaf dat moment woerd de sjtad Amsterdam 't regieringscentrum en de houfdsjtad. In 1813 vertrokke de Franse en in 1815 woerd Willem I keuning van Nederland. Amsterdam bleef nog ummer de houfsjtad. De regiering vertrok, net als daoveur, truuk nao D'n Haog. Hiemit is Den Haag de regieringszeitel van Nederland geweure.
't Zelfde is 't geval bie Bolivia. Sucre is de formeil houfsjtad; de regiering zeitelt in La Paz.
De houfsjted van väöl leng zunt relatief groete sjtae. Zoe woene d'r in de agglomeraties van Londe en Paries miljoene luuj. In leng as Cuba mit Havanna en Mexico mit Mexico sjtad woent tot 'n derde van de bevolking in de hoefsjtedelijke agglomeratie.
E rillatief groet aontal hoofstei is oontworpe; dees stei zien daan speciaol gestiech um es hoofstad te dene. Gemeinelek deit me dat um 'n hoofstad centraol in 't land te höbbe, of umtot bestoonde stei te belaoje zien ('n käös veur stad A kin in 't naodeil vaan stad B weure oetgelag). 'n Oetzundering is Sint-Petersbörg, wat speciaol aon de rand vaan Rusland woort aongelag um beter contak te hawwe mèt 't weste (intösse is Moskou weer de hoofstad). Wijer veurbeelde vaan oontworpe hoofstei zien Belmopan (hoofstad vaan Belize), Brasília (hoofstad vaan Brazilië), Canberra (Australië), Naypyidaw (Birma) en Washington D.C. (Vereinegde Staote).
De hoofstad steit meistes geliek aon de groetste stad vaan de betröffende regio. In Europa is dat beveurbeeld euveral 't geval, mèt oetzundering vaan Ankara, wat de hoofstad vaan Törkije is mer neet de groetse stad. Istanboel is vaan ajds de groetste stad vaan Törkije en 't veurmaoleg Osmaons Riek. Wie Atatürk de Törkse Rippebliek oetreep besloot heer evels tot de nui hoofstad moos ligke in 'n centraol plaots in Anatolië. In de VS is 't tegeneuvergestèlde 't geval. Dao zien de meiste staotshoofstei neet de groetste stad vaan de staot, en dèks zelfs ikkenomisch irrillevant. Zoe is neet New York City mer Albany de hoofstad vaan de staot New York. Dit heet versjèllende reies. Soms waor 't strategisch gezeen 'n gooj plaots um te marchandere mèt aander staote of um Europese legers (bev. de Ingelse of de Spanjole) aof te hawwe, mer 't kump bekans ummertouw drop neer tot de Amerikaanse hoofstei woorte aongeweze veurtot 't de groete demografische veranderinge gaof in Noord-Amerika die 't begin vaan de greuj vaan de allewijl prommenènte stei in beweging zatte. Dit dewijl in Europa de hoofstei zien aongeweze naotot de groete urbaon centra vaan 't continent ziech al hadde gevörmp. Dink daan beveurbeeld aon Amsterdam, Londe, Paries en, nog awwer, Roeme. Amsterdam is zelfs e contraveurbeeld vaan de Amerikaanse hoofstei: Amsterdam heet gein inkel institutie die normaliter weure gebruuk um 'n hoofstad te definiere. Zie heet häören titel te daanke aon 't feit tot zie sumpeleweg al veur 'n paar iewe 't groetste ikkenomisch centrum vaan 't land is.
De hoofstei vaan de Limbörge
De hoofstad vaan Nederlands Limbörg is Mestreech en die vaan Belsj Limbörg is Hasselt. Wie Limbörg e Hertogdom waor vaan 1082 bis 1795 waor de stad Limbörg de hoofstad. Dao zien de allewijl provincies daan ouch nao verneump. Vaan de allewijl Limbörge waore evels allein stökskes vaan 't allewijl Nederlands Zuid-Limbörg deil vaan 't Hertogdom. De provincie Limbörg die daonao opvolgde kaom groofeweg euverein mèt de allewijl Limbörge. Daovaan waor Mestreech de hoofstad. Limburg laog oondertösse in de provincie Luik. In 1830, wie Nederland 't oostelek deil vaan Limbörg bezat en Belsj ziech mèt 't westelek deil oonaofhenkelek had verklaord, had 't nui Belsj Limbörg zien eigeleke hoofstad neet mie oonder controle: Mestreech woort succesvol bezat door de Hollenders. Gekoze woort veur 'n centraole stad, wat Hasselt waor, es tijdeleke hoofstad. Dat waor ouch umtot Hasselt vaan recent historisch belaank waor. In de Tiendaogse Veldtoch in 1831 hadde de Hollenders nog 's geperbeerd Hasselt in te numme, mer die stad voch succesvol trök. Hasselt waor dus Belsjgezind. Mestreech bleef hoofstad vaan Nederlands Limbörg - neet allein meh umtot 't dat historisch al waor mer ouch umtot Mestreech 'n strategische en Nederlandsgezinde stad waor in 'n wijer vrij Belsjgezinde provincie. De käözes vaan de hoofstei vaan de Limbörge höbbe daorum väöl te make mèt mekaars polletieke hajding mèt hun eige len. De Limbörgse hoofstei zien oonveranderd gebleve.
De Donk
De Donk (Nederlandjs: Donk of Donck) is e gehuch in Nederlandjs Limbörg inne gemèndje Roerdale. 't Huuerdje vreuger bieje gemèndje Postert en is dao taengewuuerdjig ouch gooddeils mit vergreudj. De Donk wuuertj in Postert óngersjeie van twieë anger deiler van 't dörp, namelik 't dörp en De Winkel.
Donk
Donk, De Donk of De Donck kan verwiezen nao:
Sinselbaach
thumb|300px|left|Selzerbaek vlak veur ze in de [[Geul sjtruimp bie Partei ]] De Selzerbaach, ofwaal Sinselbaach, Selzerbaek of Sinzelbeek ies 'n baek, die sjtruimp van achter Vaols riechting Partei, woa ze in de Geul oetmóndt. Ónderweeg vörmp ze (sóms) de Duutsje grens. Ze löp parallel aan de riekswaeg van Aoke nao Gulpe. Vanaaf Vaols passeert ze ièrsj Oud Lemiers (hie sjteit de Lemierser watermeule en liegke de grachte van kesjtièl Lemiers), dan door Mameles, Nieswiller, Wahlwiller en Partei.
Ziebaeke, die in de Selzerbaek oetmónde zin: de Orsbacher Pütz; de Zieversbaek (of Zieversbach) in de buurt van Holset; de Hermansbaek (Hermansbach), die bie Lemiers in de Selzerbaek sjtruimp en de Harleserbaek (Harleserbach) bie Harles.
Ruimtetelescoop Herschel
thumb|right|200px|De Herschel ruimtetelescoop De Ruimtetelescoop Herschel is 'n missie vaan de Europese ruimteorganisatie ESA. De missie is geneump nao Sir William Herschel, de oontdèkker vaan infraroedstraoling. De ruimtetelescoop is same mèt ruimtetelescoop Planck op 14 mei 2009 um 13:12 GMT gelanceerd met 'n Ariane 5 draagrakèt vaanaof de lanceerbasis Centre Spatial Guyanais in Kourou in Frans-Guyana. Op 19 juni 2009 heet Herschel zien ierste tes-opnames gemaak vaan het Drejkolknevel es 'n soort 'sneak preview', oondaanks tot 't nog einege weke zal dore veurtot echte opnames gemaak goon weure. De resultate zien väölbelaovend.
Oonderzeuk
Noatot de ruimtelescoop in 'n lissajousbaon um Lagrangepunt L2 is gebrach, op zoe'n 1,5 miljoen kilometer aofstand vaan de Eerd, zal heer oonderzeuk goon doen nao 't oonstoon van stare, starestèlsels en planete, woebij ouch 't veurkoume vaan water in 't heelal zal weure bestudeerd.
Instruminte
't Oonderzeuk vindt plaots door 't bestudere vaan wied-infraroedstraoling en submillimeterstraoling. Daobij weurt gebruuk gemaak vaan 'n spiegeltelescoop mèt de groetste spiegel oet ein stök (3,5 meter doorsnei) dee in de ruimte is geplaots. De straoling vèlt via de spiegel op sensors die gekeult weure tot 2 K. Daoveur weurt gebruuk gemaak van vloeibaar helium, dee in 'nen tank mèt inhaajd vaan 2000 liter is mètgenome. 't Helium zal in 't bijnao-vacuum wegkoke bij 'n temperatuur van ongeveer 1.4 K zoetot de veurraod nao zoe'n drei jaor op zal zien.
't Gief drei detectore in Herschel :
Slavische taole
Slavische taole behure tot de Indo-Europese taalfemilie.
De Oes-Slavische en de Zuud-Slavische tale, behauve het Sloveens, 't Kroatisch en 't Bosnisch gebroeke 't Cyrillisch alfabet. De Wes-Slavische talen weure - onger invlood van het katholicisme - gesjreve mit 't Latiens alfabèt.
Dikti
De Dikti (Nuigrieks: Δίκτη), ouch dèks de Diktiberg geneump, zien berg in 't ooste vaan Kreta. Ze ligke veurnaomelek in 't departemint Lassithi, en weure daorum ouch dèks de Lassithiotika Ori (de Lassithiotikaonse Berg) genömp. Lengte vaan de berg zien daarteg kilometer, de breite veertien. D'n hoegsten tóp is 2148 meter en weurt ouch de Dikti genömp.
1673
1670 - 1671 - 1672 - 1673 - 1674 - 1675 - 1676 1673 (MDCLXXIII) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne zoondag op de Gregoriaanse kalender en e gewoen jaor wat begós op 'ne goonsdag op de Juliaanse kalender.
Varebeuker
Varebeuker (Nederlands: Varenbeuker) is e vuurmalig gehuch i g'n gemingde Heële. 't Gehuch is opgeboewd gewoeëde rónk g'ne Varebeukerweëg. Varebeuker maak óngerdeel oet va g'ne veëdel Heëlehei.
In 't gehuch ligke versjillige sjportvuurzieëninge.
Heëlebaan
thumb|De veëdel Heëlebaan in Heële D'r Heëlebaan (Hollands: Heerlerbaan) is zoeëwaal 'ne weëg as 'ne veëdel va Heële. Mit 9.872 inwuënesj in 2008 is 't noa Heëlehei 't kleinsjte sjtadsdeel i de gemingde. In g'ne veëdel vink me 'n kirk, winkele en wuënhoezer. D'r Heëlebaan is i versjillende buurte te verdele, wie Heëlebaan-Oeës, Gieëseveld, De Beitel, Egsjtroat e.o., Heëlebaan-Wes en Imsterao.
D'r Heëlerbaan woeëd vanauds heëbaan (heerbaan) genumt en geet truuk óp 'ne awwe Romeinse weëg. De vörm Heëlebaan, begrepe as 'weëg deë noa Heële löp', is dös vólksetymologie.
Lake County (Californië)
thumb|200px|Graofsjappe vaan Californië thumb|200px|Ligking vaan Lake County Lake County (ein vaan de wienege graofsjappe die in de volksmoond wel mèt 't woord County geneump weurt) is geneump nao Clear Lake en is 'n graofsjap in Californië, VS. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Lakeport.
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 3443 km² (1329 mijl²) boevaan 3258 km² (1258 mijl²) land is en 185 km² (72 mijl²) of 5,38% water.
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 18/km² (46/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 58.309 dat bestoont oet:
Ekenderveld
Ekenderveld (Nederlandjs: Eikenderveld) is 'ne veëdel i g'n gemingde Heële. D'r veëdel lit t'n noardweste van 't sjtadscentrum, ingeklemt tusje de ieëzerweëg va Zitterd noa Heële en d'r sjtadsautoweëg N281. Ekenderveld tilt 2.449 inwuënesj (2008).
Panninger Linie
De Panninger Linie is de isoglosse die de grens tösse de beginclusters sl, sm, sn, sp en st einerzijds en de palato-alveolare sjl, sjm, sjn, sjp en sjt aanderzijds aongief. De lijn löp um 't dörp Panninge, boevaan ze häöre naom daan ouch heet. Zie verdeilt Nederlands Limburg in twie stökker. Venlo, Wiert en Mestreech höbbe d'n Hollandse oetspraok, Remun, Zittert, Heerle en Kerkraoj d'n Duitse. Mofert vormp 'n enclave boe me de vörm zoonder de palatalisatie gebruuk.
Bij Venlo en Mestreech is evels get vreemps aon de hand: de grens löp dao dweers door de gemeinte en de agglomeratie. Tegele en Hier ligke naomelek wel in 't sj- gebeed. In Mestreech kint me de lèste decennia 'n geleideleke verplaotsing vaan de Panninger Linie nao 't weste zien: sjijns weurt in dees stad mie en mie sjlech veur slech gezag.
Oetzóndering
't Groatste gedeilte van Miede- en Zuud-Limburg vèlt binne de Panninger Linie. De Panninger Linie vörmp euver 't algemein genómme de taalgrens tösje 't Wes-Limburgs en 't Oas-Limburgs. In Miede-Limburg lièt ziech èvvel in 'n zone tösje Brach en Roostere mèt oastelik daovan de plaatse Ech, Mofert en Postert 'n oetzondering zeen. Hie deit ziech 't typisch kènmerk van de sjt-, sjl-, sjn-, sjm-, sjp-, zjw- neet veur.
Vanaf Zöstere en wiejer nao 't zuje huèrsj se waal wir deze dialekkarakteristiek. Hie vörmp de Maas en 't Julianakanaal de wesgrens van de isoglosse. In Nederlands Limburg ten zuje van Zöstere allein twiè sjmaal westelike sjtroke en daobie nog, ein in Mestreech (inclusief Moelinge, Borghare en Ittere) en ein bie Stein (mèt Meers). Taalkundig gezeen huère dees sjmaal gebiede langs de Maas miè bie 't oaste van Belsj-Limburg.
s-sj
Veurbeelde:
zw-zj
Bij de zw gebäört ouch zoe get. Veurbeelde: zwaam-zjwaam; zwumme-zjwumme; zwere-zjwere; zweit-zjweit; zwegel-zjwaegel en zwaas-zjwaasj. De isoglos heivaan löp evel neet geliek mèt de Panninger Linie.
1660
1657 - 1658 - 1659 - 1660 - 1661 - 1662 - 1663 1660 (MDCLX) waor e sjrikkeljaor wat begós op 'nen donderdag op de Gregoriaanse kalender en e sjrikkeljaor wat begós op 'ne zoondag op de Juliaanse kalender.
F. Bordewijk
thumb|right Ferdinand Bordewijk ofwel F. Bordewijk (10 oktober 1884, Amsterdam - 28 april 1965, D'n Haag) is 'ne Nederlandstaolege sjriever oet Nederland, dee actief is in 't sjrieversjap sinds 1931. De sjriever is bekind um wèrke wie Blokken, Knorrende Beesten, Bint en Karakter.
Oeuvre
Hei volg 'n lies vaan beuk vaan de sjriever in de originele Nederlandse taol.
Venloos
Plaatsbestumming
Binne de Limburgse dialekte neme 't Venloos en 't Aarces 'n unieke plaats in, umdet de Noordlimburgse barrièr, die vanaaf Wiert 'n dudelike grens trek tössen 't Limburg aan de zuudkant en 't Braobants/Zuud-Gelders aan de noordkant, zich beej Venlo spliet in ein bundelke det euver Venlo haer trek, en ein bundelke det tösse Venlo en Tegele doorgeit. De betoëningslien, de doe-gijlien en de verschillende klinkerisoglosses gaon baovenaeve, de Panninger Linie en de Panninger Seitenlinie trekke óndernaeve. De Uerdinger Linie splits zich um Venlo en Aarce op: de grens veur ik/ich en ouk/ouch löp ónder Venlo door, de grens veur mich/mi'j en dich/di'j/ów löp d'reuver haer. Wiejer zaet me in Venlo ald en holt, veur oud en hout. Met dees kinmerke, 't nevenein veurkómme van ik en mich, 't bestaon van ein verschil tösse twieë toeëne, sch- as begincluster, de combinaties -ald en -olt is 't Venloos good gedefinieerd.
Aldere generaties dialectologe deilde 't Venloos neet beej 't Limburgs in, maar beej 't Zuud-Gelders. In Duitsland is dit nog altied gebroekelik. Allewiels is 't in Nederland aevel normaler veur die grens baove Aarce te trekke. 't Gebied wao de twiefelgevalle in veurkomme neump me 't mich-kerteer.
Grammaticaal verschille met ander dialekte
En dus neet: "Die schoeën bank, Dat schoeën land". Dees vörm hebbe euverigens waal oeëts in 't Venloos bestaon, wie nog bliek oet columns van de jaore dertig.
Literatuur en geschreve traditie
Mei wuurt as aldste Venloos waord steinka[o]le(n) gegaeve, det veurkump in 'nen tolinventair oét de Middelieëwe ("carbonib[us] quid steinkalen dicunt[ur]"). 'n Intersanter, maar neet onumstreje melding van middelieëws Venloos is 'n studie oet 1999 nao de Middelnederlandse vertaling van de Franse ridderroman Aiol, gedaon door Harrie Theunissen. Dae kwaam door intensieve studie van d'n teks tot de conclusie det de vertaling Venloos is. In daen tied waas de taal nog minder zujelik van karakter, en woort de h neet oetgespraoke (zoegen. h-deletie). Nao twieë Venlose vertalinge van de geliekenis van de Verlaore Zoon oet 1807 - gepubliceerd in 't book 'Het Limburgs onder Napoleon' - kwaam later in de negentiende ieëw in Venlo 't regelmaotig opschrieve van 't plat veur vastelaovestekste in gebroek: d'n iersten teks van det saort is oét 1843, van Sociëteit Jocus. Sinds daen tied is Venlo nao Mestreech de stad met 't meis bleujende vastelaovendlaeve; de bekindste schriever van vastelaovendleedsjes is Frans Boermans. Serieuze schrievers zien Piet Stroeken, dae in de jaore dertig in de Venlosche Courant edersweek 'n beejdrage in 't Venloos leverde (Dees waek), Mien Meelkop, Jeanne Alsters- van der Hor (Venlo 1932) en in de jaore 1990-2010 Wiel Hermans, Hans Jacobs en Frans Pollux.
Veldeke krink Venlo
Veldeke-krink-Venlo, opgerich in 1947, is ein van de twelf kringe van Veldeke Limburg. De vereiniging haet as doel de volkscultuur met name de plaatselike dialekte laeventig te halde. De krink Venlo besteit oèt de plaatse: Árce, Baolder, Belvend, Blierick, Bree, d’n Bookend, Grevors, Helje (Dörp, Kepèl, Graashook, Beringe, Keuningslös), Houblierick, Kessel, Lómm, Tegele, Velde, Venlo en Zaerum. De krink haet óngevier 500 leje en dónneteurs.
Retour @ Libertés
Retour@Libertés is saer 2006 d'r naam van de Fraanstalige gemeensjap in Voere. 't Is och d'r naam van hun politieke partiej. Vör 2006 hoosj de partiej Retour à Liège. Saer 2000 haat Voerbelange vör 't örsj de mieërderhèèd in d'r gemèngderaod dankzij de sjtèmme van de 15% Nederlanders die doe vör 't örsj moege mètsjtèmme.
Venloos
Venloos Waordebook
In 1993 is 't Venloos Waordebook oetgegaeve door Stichting Henric van Veldeke ónder redaksie van de hièr en mevrouw Alsters, en de hière Bakker, van Daelen, Reijnders, Rongen en Vissers en mit ein beejdrage van Frens Bakker veur 't Blieriks dialek. In 2016 woort 'n niej waordebook oetgegaeve mit nieje spelling 2003.
Ouk op de website van de vereiniging steit 't waordebook.
Brónsgreun Bukske
In 2009 haet Toine Ambaum ein schriefhölp in 't Venloos geschreve en oetgebrach ónder de naam Brónsgreun Bukske. In 't bukske staon ongevieër 6.000 wäörd in Nederlands-Venloos in de Spelling 2003. Naeve wäördjes steit in 't bukske ouk ein good euverzicht van de spelling van de werkwäörd.
Retour @ Libertés
Partiejbeginsele
Zjuus wie de vrówwebewaeging vindt R@L dat in de historie gèng legitimatie gevoonde kan werre vör aktueel toesjtande.
Venloos
Spraekwäörd in 't Venloos
Heejónder staon spraekwäörd in 't Venloos. Vuuel van dees gezekdes kómme aevel ouk in de ander Limburgse dialekte veur! De ierste twieë gezekdes zien zeker oet Venlo.
Retour @ Libertés
Partiejbeginsele
D'r groep vindt in Vlaandere en in Nederlands Limburg gèng fora öm hön sjtaandpeunte en hön procesmatège visie op de toekomst nao väör te brènge.
Venloos
Sjerzant Paeper
Op 3 augustus 2006 woort in Venlo 't plat-popprojek Sjerzant Paeper opgeveurd. Dit is 'n vertaling van 't Beatles-album Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band door journalis T. Mientjes. Zengers van de 13 nummers zien ó.a. Frans Pollux, Bert van den Bergh, Arno Adams en Michiel van der Grinten. Acteur is ó.a. Huub Stapel. Van Sjerzant Paeper is ouk 'n cd verschene.
Retour @ Libertés
Externe leenk
Website "Retour@Libertès" och in 't Nederlands
Suldal
thumb|De ligking van Suldal in de pervincie Rogaland. Suldal is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Rogaland in Nórwaeg. De gemeinte had 3.883 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.727,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 2,2. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 1134.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Haalder
Haalder (Nederlands: Haler) is ein klein dörp in de Nederlands-Limbörgse gemeintje Leudaal, westelek van Hunsel en oostelek van Biësel (gemeinte Kinder, Belsj). Oonofficieel waertj 't ouch waal Haalder-Öffelse geneump. 't Dörp haaj op 1 januari 2012 505 inwoners. Sjötspetroen is Sint-Isidoor.
Historie
Haler bestóng ieëwelang same mit Öffelse as gehuch. In 1946 waerdje beslote 't dörp tot ein parochie te verheffe. De zaalkèrk waerdje in 1952 ingewijd. In 't decennium daonao kreeg 't dörpke ouch ein sjoeël en e dörpshoes. 't Naobergehuch Öffelse góng op in de bebouwing van Haalder. Tot 2007 huuerdje de kern bie de gemeinte Hunsel.
Leuze-en-Hainaut
thumb|Locatie va Leuze-en-Hainaut in Henegouwe. Leuze-en-Hainaut is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Doornik. Op 'n oppervlakde va 73,53 km² wonne 13.537 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 184 minse per km².
Pecq
thumb|Locatie va Pecq in Henegouwe. Pecq is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Doornik. Op 'n oppervlakde va 32,91 km² wonne 5.595 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 170 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|De Sint-Martinuskèrk va Pecq. Warkonje (Warcoing), Hérinnes, Esquelmes en Obigies.
Dyrøy
thumb|De ligking van Dyrøy in de pervincie Troms. Dyrøy is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Troms in Nórwaeg. De gemeinte had 1.295 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 290,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 4,5. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
Kaersjmes
thumb|right|Kaersjmes door [[Giotto ]] Kaersjmes (of in ander dialekte: Keersjmes, Kaesjmes, Kaeësjmes, Keësjmes, Keersemes, Kosjmes, Körsmis, Kersmes, Wainachte en Krismes) ies bie de Christene 't hoagfiès van de geboorte van Jezus op 25 december. 't Woord beteikent mès van Christus. 't Fiès ies óntsjtange rond 't jaor 330 in Roame Italië. De viering ies 'n indirecte vervanging of kerstening (verchristeliking) van de heidense miedwinterzónnewende en 'n directe kerstening van de Mithras-zonnecultus, dae 'n officieel religie in 't Romeins Riek waor. De viering versjpreit ziech in de dao-opvolgende ièwe nao 't Oaste en 't Weste.
Ruimtetelescoop Planck
Planck is 'n missie vaan de Europese Ruimtevaartorganisatie ESA. De missie is geneump nao de Duitse natuurkundege Max Planck. De ruimtetelescoop is same mèt ruimtetelescoop Herschel op 14 mei 2009 um 13:12 GMT gelanceerd met 'n Ariane 5 draagrakèt vaanaof de lanceerbasis Centre Spatial Guyanais in Kourou in Frans-Guyana. Begin juli 2009 heet Planck zien oeteindeleke baon roond het Lagrangepunt L2 bereik.
Dyrøy
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 1,7% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Kaersjmes
Bie de Christene woort in de veer ièrsjte ièwe op 't fiès van de openbaring of Epifanie, 6 januari, ouch de geboorte van Jezus herdach, daoneve de kóms van de driekeuninge bie 't Christuskind en d'n duip van Jezus in de Jordaan. Saer de 4de ièw ies de keersjviering verlag nao 25 december en de driekeuningeviering blieve sjtoon op de 12de daag nao Kaersjmes.
Ruimtetelescoop Planck
Oonderzeuk
Noatot de ruimtelescoop in 'n lissajousbaon um L2 is gebrach, op zoe'n 1,5 miljoen kilometer aofstand vaan de Eerd, zal heer kosmische achtergroondstraoling goon meten. Dit is de wermtestraoling die kort nao 't ontstoon vaan 't heelal met de oerknal is oetgezonde en noe pas, mie es 13,7 miljard jaor later, uzze regio vaan 't heelal bereik. De temperatuur vaan de achtergroondstraoling is in deen tied gedaald tot 3 K.
Instruminte
Veur 't oonderzeuk heet Planck twie instruminte aon boord: de Low Frequency Instrument (LFI) en de High Frequency Instrument (HFI). Bei instruminte detectere zoewel de totale intensiteit es de polarisatie vaan fotone, and same kinne zie de frequentieband vaan 30 tot 857 GHz oonderzeuke. De kosmische achtergroondstraoling heet ziene piek bij 'n frequentie vaan 160,2 GHz.
Kaersjmes
In de orthodoxe kèrke zoa-es de Russische, Ethiopische en de Armeense (woa 't es Tsnund bekènd sjteit), ies de viering van de Epifanie (versjiening) en van de geboorte op 6 januari of op 7 januari gebleve.
Kèrkelike viering
De tied van veurbereiding op 't kaersjfiès, de adventstied, begint op de veerde zóndig veur kaersjmes, dat ies de ièrsjte zóndig van de advent. De Advent ies ouch 't begin van 't kerkelik jaor.
In Europa were de volgende religieus activiteite rónd Kaersjmes gevierd: de vigilie (nachwake) op de veuraovend of heiligen aovend; de plechtige nachmès en de daagmès op 1e kaersjdaag. Op twiède kaersjdaag weure ouch hoagmèsse opgedrage. De 2 kaersjdaag, 25 en 26 december, gelde es hoagfièsdaag bie de Katholieke. De octaafdaag, de 8e daag en 't ing van de kèrkelike vieringe, vèlt op 1 januari, 't begin van 't nuuj jaor.
Kèrkgeboewe zint mèt de Kaersjmes verseerd mèt dennegreun en väöl (brennende) keertse. 'ne Kaersjgroep, besjtaonde oet Maria, Jozef, kinneke Jezus, 'ne os en 'ne ezel in 'ne sjtal of grot, weurt opgsjtèld. Daobie kómme nog de beelde van herdersj mèt sjäöpkes, ingele en drie keuninge te sjtoon es visualisering van 't kaersjverhaol. In de Mieddelièwe en in de vreugmoderne tied woort op de twiè kaersjdaag 't kruubke mèt 't kinneke op d'n altaor geplaats. Parochiane en ander geluivige kaome, boete de deenste um, "kinneke kieke of kinneke wege" bie 't zinge van kaersjleedsjes. Familie en kènisse wunsje ziech ónderein Zalig Kaersjmes.
't Kaersjverhaol
thumb|300px|Kaersjmes op 'n fresco van [[J.A. Schöpf in de parochiekèrk van Houtem- Sint-Gerlach ]] 't Verhaol geit volges 't evangelie van Lucas.
Maria waor enig kind en dochter van Anna en Joachim en de vrouw van Jozef van Nazareth. Zoa sjteit te leze in de breve van de evangeliste Matheus en Lucas. In de tied dat zie 'n relatie houw mèt Jozef woort häör door de aartsingel Gabrièl de boodsjap gebrach van God, dat zie begenadig waor um eine zoon ter waereld te bringe dae 'zoon van 't Allerhoagste' geneump zou weure. Dees aankóndiging weurt in de Katholieke kèrk gevierd es Maria-boodsjap. Op de vraog van Maria wie dat zou gebeure, kreeg ze te huère dat dat de krach van de Heiige Geis waor en van de Allerhoagste. Es teike woort häör geweze op de zjwangersjap van häör bejaarde niesje Elisabeth. Bie 't bezeuk van Maria aan Elisabeth, de visitatie, zóng Maria 'n lofleed, dat bekènd sjteit es 't magnificat. Vanwege 'n volkstèlling door Keizer Augustus mooste Maria en Jozef nao Bethlehem reize. Bie die gelegenheid woort häöre zoon Jezus gebore, neet oet de relatie mèt Jozef meh óntvange van de Heilige Geis. Herdersj oet de umgeving en de drie keuninge oet 't oaste kaome hun begroete en aanbaeje. Dees gebeurtenis weurt gevierd op 't hoag fiès van Kaersjmes op 25 december. Umdat keuning Herodes dreigde um alle pas gebore jungskes te vermaore mooste Maria en Jozef oetwieke nao Egypte. Naoderhand kaome ze truuk en ginge wir in Nazareth wone. Maria en Jozef hele ziech aan de rituele juudse reigelsj: besjniejenis en naamgeving, reiniging en opdrach in de tempel en de jaorlekse paosjreis nao de tempel in Jeruzalem.
'n Kaersjsjpel ies 'n liturgisch drama, woa bie 't kaersjverhaol of 'n gedeilte daovan weurt opgeveurd.
Kaersjfiès, traditie en folklore
thumb|right|Kaersjsjtal mèt beeldegroep
In 't geval van gekleurde beelde, gebeurde dat volges 'ne bepaalde symboliek:
In Italië tref se in bv Napoli neve dees traditioneel beelde diverse bekènde figure oet dezen tied aan, die 'n bezeuk goon bringe aan 't pasgebore kinneke. 't Gans jaor zint hie kaersjbeeldsjes te koup. Italiaanse sjtelkes zint luxer van oetveuring. 'n Sjlaopkamer en keuke mèt alle benuèdighede, veur de drie keuninge en ander bezeukersj, weure toegevoog.
Ouch in de Provence (Frankriek) besjteit 'n traditie van väöl bónt gekleurde  kaersjbeeldsjes (santouns). Zie beelde diverse beroepe oet. De Kaersjboum ies 'n sjpar (Picea abies), die greunblievend ies en daodoor 'n symbool van de vröchbaarheid. Ièrsj sjteit ze allein in kèrke, in de 19e ièw versjient ze ouch binnenshoes. Kaersjballe herinnere aan de vröchte van Adam en Eva in 't paradies. De piek in de boum wies de driekeuninge de weeg.
'ne Haamsjeut (Mistletoe of Maretak) ies ouch 'n greunblievend sjtruukske. Ziech puène ónder zoane tak zou vröchbaarheid bringe. De ummer greunblievende Höls (Hulst) mèt roa vröchte weurt toegepas in kaersjsjtökskes.
Kaertse en lempkes zint symbole van 't (nuuj) leech.
Kaersjmuziek
Kaersjleedsje (Adeste fideles) 'n Kaersjkonzaer ies 'n oetveuring van muziek en zank mèt 't thema Kaersjmes.
Kuns
thumb|left|Kaersjmes op 'n miniatuur door de [[breursj van Limburg in Les Très Riches Heures du duc de Berry]] thumb|right|Kaersjmes door [[Rembrandt van Rijn ]]Thema's rónd Kaersjmes zint in de beeldende kuns, veural in vreuger jaore, 'n geleef thema. Neve beeldhouwwerke zint 'r väöl fresco's, moersjilderinge, sjilderieje, teikeninge, miniature en films euver diet ónderwerp gemaak. thumb|center|Kaersjmes door [[Paul Gauguin ]] thumb|Kaersjmes door Michelangelo Caravaggio
Los Angeles County
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaol oppervlak vaan 12.308 km² (4752 mijl²) boevaan 10.518 km² (4061 mijl²) land is en 1791 km² (691 mijl²) of 14.55% water.
De Watersjei
De Watersjei (Nederlandjs: De Waterschei) is e gehuch in Nederlandjs Limbörg inne gemèndje Roerdale. 't Gehuch ligk vasgegreudj aan Mieëlik, ane waeg nao Hirkebósj. In 't gehuch ligk ouch Oetsjpanning de Meule.
Los Angeles County
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 905/km² (2344/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 10.223.055 (28 % vaan alle Californiërs) dat bestoont oet:
De Watersjei
De hoezer en häöf vanne Varsj ligke geconcentreerdj ane volgendje twieë waeg: Watersjei en Greunsjtraot (gooddeils in Mieëlik).
Los Angeles County
Demografie
't Gaof 3.133.774 gezinne en 2.137.233 femilies in Los Angeles County. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 2,98.
Plaotse
't Gief mer twie stei in Los Angeles County, en dat zien:
Wel heet Los Angeles väöl distrikte die zoe groet zien es normale Amerikaanse plaotse (zuuch oonder).
Historie va Cyprus
De Historie va Cyprus besjleit de ganse, miensjeleke gesjiedenis van 't eiland Cyprus, oftewaal 't gebeed dat allewiel onger de Cypriotische Rippebliek vilt en de de-facto rippebliek Noord-Cyprus.
Prehistorie
Vör d'r koms van d'r miensj hele zich op Cyprus deersaoërte in sjtaand, die in de iestieje gevlucht waore vör de kow. Dis saoërte kieëme dao vas te zitte dördat dör de opwerming van de atmosfeer de gletsjers gonge sjmeelte en 't waterpeil sjteeg. Dör 't sjaarse voedsel en d'r inteelt kieëme bie dis saoërte dwergachtige kenmaerke tut oontwikkeling.
Paleolithicum
Vör 10.000 v. chr. goof 't warsjienlek ging luuj op Cyprus. Op 't sjier-eiland Akrotirion, neet wied va Limassol zeunt reste van jager-verzamelaers oet dae tied aa-getroffe, zoewie sjtènge werktuge en aetesreste, o.a. sjelpe en knäök van 't dwergnijlpaerd dat dao doe nog laefde.
Neolithicum
De belangriekste historische plaatsje op Cyprus, oeë luuj begoese mit akkerboew en vieëteelt en hun nederzettinge sjtichde zeunt: Choirokoitia, Kalavaso-Tenta, Petra tou Limniti en bie Kastros-Kaap Andreas. De ursjte laandboewers makde nog geen aardewaerk mae ze gebruukde potte va hoot, derehoed of vlechtwaerk. Och waoërt andesiet, 'ne sjtèèsaoërt oetgehold.
De luuj waore klèng va gesjtalte en begrove hun doeëje oonder d'r vloer van hun hoezer, mit opgetrokke knèè, op hun ziej liegkend en soms mit 'ne sjtèè op hun baoërsj, es um d'r truukkieër nao 't riek der laevende te wille verhindere. Aanders dan bie alle aander prehistorische laandboewersculture, die de modergodin vereerde, bleef op Cyprus de masculien religie van de jagers-verzamelaers behaowe.
Ze boewde thotoi of sjtènge hutte, die roond waore en ze makde och 'n besjermde umheining roond hun durper. Volges recaente oonderzeuke mieë um de bewonde waelt te sjèjje van 't neet-bewonde deel dan um zich taege aanvalle te besjerme.
Dit volk verboewde graan, gaersj, linze en aerte en ze oogsde olieve, viege en proeme die in 't weeld greujde. Ze zeunt d'r och in gesjlaagd um d'r gaanse fauna te vervange. Laefde de luuj van 10.000 bies 7000 v. chr. van de uvvergeblaeve fauna, de laandboewers brache taam deersaoërte mit, wie sjäöp, verkes, hon en zelfs damherte.
Pas in de zèsde millenium v. Chr., en dat late tiedsjtip haat och te make mit 't isolemaent oeë-in de luuj op Cyprus laefde, oontsjtoond de pottebakkerskeuns, die zich in 't viefde millenium tot 'n hoeëg niveau oontwikkelde. Episkopi is de belangriekste archeologische veendplaatsj. De sjaoëtele, bare en kroeke haant 'n helroeëj kleur, die ieëwelaank bekaand sjtong es d'r Cyprische sjtiel.
Kaoëpertied en Broonstied
Cyprus waor hieël riek an kaoëper-erts. Vanaaf 5000 v. Chr. haat 't vervange van de sjtènge dör kaoëpere waerktuge, same mèt de aardewerkkeuns, dan och gezurgd vör d'r intensivering van d'r handel mèt 't vastelaand. Al de haandgemakde vörwaerpe va aardewaerk of metaal wieze op 'n nauw verwaantsjap mèt Anatolië. Cyprus waoërt 'n handelscentrum. Os waoërd kaoëper is aafgeleid van 't Griekse waoërd vör Cyprus: Κύπρος, Kýpros. Neet zieëker is te zigke of d'r naam van 't eiland aafgeleid is van d'r naam van 't erts of dat d'r naam van 't erts aafgeleid is van d'r naam van 't eiland.
Roond 2800 v. Chr. begint d'r broonstied en van danaaf, bies 2500 v. Chr., belaeft Cyprus 'n gaans èège oontwikkeling in de vervaardiging va wapens en waerktuge. Me sjakelt uvver op 'n systematische fabrikaasje. Archeologe gebruke dan och zoewaal d'r naam Broons es Cyprisch bie 't datere van dis periode.
Driej Griekse invasiegolve
De Grieke vestigde zich in 'n driejtal invasiegolve geleidelek aa in d'r loop van twieë driej ieëwe op 't eiland. Ze sjtichte kunninkrieke, drieve handel mèt èèderèè en gelle de vraej dör 't aafdrage va jaorlèkse sjattinge an Egypte. De lètste invasie is die van de Achaeërs die oet Accadië verdraeve waore mit de Dorische volkverhuzing. Ze lache 't eiland hun taal, hun religie en hun gebruke op. Zoe waoërt d'r hoeëgste bergtop umgedupt tut Olympus en och de kultusse nome ze mit oet hun vaderland. Zeus, Athene en Aphrodite, die op Cyprus Aeneas baarde. Bies op dat momaent makde Cyprus deel oet van 't Nabije Ooste. Daonao richde 't zich op de Egeïsche zieë.
De Fenisische handelaere
Roond d'r 10de en d'r 9de ieëw begoese de Fenisische handelaere, die langs de kust van 't huidige Libanon gevestigd waore, 'n offensief op alle kuste van de Middellandse Zieë en ze makde zich mèèster van 'n aantal Cypriotische sjtaej, wie o.m. Amathous, Soli en Salamis. 't Eiland kreeg 't aa-zieë van 'n miensjelek en cultureel mozaïek: de Griekse kunninkrieke gebruukde 't Cyprisch dialekt, de Feniciërs behele hun èège taal en in sommige sjtaej waor de oorsjpronkeleke bevolking in de mieërhèèd en die gebruukde de Aodcyprische taal. Dit samelaeve haat och tut cultureel syncretisme geleid: elemaente van de Fenisische godin Astarte, godin van de vruchbaarhèèd, waoërte uvverbrach op Aphrodite, godin van de leefde. Aphrodite waoërt in 't vervolg naakt aafgebeeld, zjuus wie Astarte, mit de heng vör d'r boezem, nao 't beeld van de oosterse godin.
Assyrische uvverheersing
Roond 707 v. Chr. veel d'r Assyrische kunning Sargon ll va Ninive Cyprus binne en oonderworp zuvve kunninkrieke an 'n zjoeër sjatplich, och al moeche ze 'n zieëker autonomie behaowe. In dis periode belaefde Salamis z'ne bleuj. Graaftombes va preester-kunninge die polletieke, militaire en kèrkleke mach vergaarde, zeunt in dae tied van 'ne oongehuurde luuks: 'n sjat an ivore vörwerpe en broonze vaze vergezelde d'r doeëje en z'n paeërd waoërte geofferd in d'r dromos dae nao 't mausoleum veurde.
Korte oonafhankelekhèèd
Va 650 bis 570 v. Chr. waor Cyprus oonaafhankelek en belaefde 'ne groeëte culturele bleuj. Väöl versjillende oosterse kultusse, aafkomstig oet Mesopotamië waoërte dör de Cypriote uvvergenaome en aa-gepaast. In dis periode oondernoom Solon, d'r Atheense rechsgelieërde en ènge van de Zuvve Wies, op verzeuk va kunning Philocyprus van Soli, 'n rees nao Cyprus. E sjtorf tiedens die rees.
Egyptische uvverheersing
Va 570 bis 525 v. Chr. waor 't Saïtische Egypte d'r baas op 't eiland. Farao Amasis ll makde Cyprus sjatplichtig mae e respecteerde waal de religieus plaatsje en sjoonk kostbare gesjenke an de belangriekste taempels. Daodör verleep 'n umvurming nao de Egyptische kultusse flot. D'r kunning va Salami waor in dis periode d'r hoeëgste machshubber, went-e neet al d'r goeverneur in naam van d'r farao waor. An dit lètste wert getwiefeld mae e waor in alle gevaal d'r ursjte dae 'ne Cyprische meunt leet sjloeë in 530 v. Chr. Och al waor-e 'ne vazal va Egypte, toch heel-e vas an z'n pro-Helleense sympathieje. Dat bliekt oet de sjenking van e wierooksvat an d'r taempel va Apollo in Delphi. Tiedens de Egyptische uvverheersing bleve de Cypriote min of mieë in d'r sjaem, en behele daodör des te sjterker hun Griekse identitèèt en wisse die zelfs vas te zitte es 't mits waezenleke elemaent in hun geveul va èègewaeërd.
Perzische uvverheersing
Nao d'r val van 't Babylonische Riek trok Cyrus ll nao Egypte en koom oonderwaeg Cyprus taege, dat in de confontatie tussje Egypte en Perzië d'r kaant va Cyrus kaos. Dizze loot 't eiland de tieën kunninge behaowe en och 'n militaire bezètting loot-e achterwaeg. Later waoërd Cyprus opgenaome in de viefde provincie en oonderworpe an 'n sjatting va 50 talente. Cyrus sjtèlde in 539 v. Chr. 'n charter vör de miensjerechte op, d'r Cyrus-cylinder. Dis semi-autonomie booj de Cypriote van Griekse oorsjprong de mäögelekhèèd um hun cultuur te versjprèjje en d'r voond dus 'n wieërgaonde hellenisering plaatsj. Dis oontwikkeling gong neet same mit polletiek èèn-waeëre: ijverde de Grieke vör zelfsjtandèghèèd, de Feniciërs kieërde zich nao de Perze en taege de oonafhankelekhèèd, oeëvan dat zie vonge dat die bewaeging te sjtaerk mit de Griekse sjtaej verbonge waor.
Vanaaf 500 v. Chr. lèjde de versjillende sjtaandpeunte tut 'ne burgerkreeg op 't eiland en in 498 v. Chr. waoërt, mit oetzoondering van de Fenicische sjtad Amathous, de oonafhankelekhèèd oetgerope. Daonao trokke de Ioniërs en de Feniciërs mit hun vloot nao Cyprus. Och Darius, in dae tied d'r kunning van de Perze, sjikde sjtrijdkrachte um 't eiland tut de orde te dwinge. De Ioniërs versjloge de Feniciërs glansriek op de zieë mae op 't eilaand èèges verleep d'r sjtrijd contraer. De Perze oonderworpe de sjlech bewapende Cypriote mit gemaak. Binne 't jaor 497 v. Chr. uvvermeesterde de Perze Cyprus en oonderworpe 't vanaaf dan och. De inwoners van Amathous, die de oonaafhankelekhèèd neet gesjteund howwe en daomit de Perze troew waore blaeve, oontvonge privileges.