cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arabisch
Aander bezunderhede
De ʿayn is nog lesteger aon te liere es de emfatische consonante. Ze kump neer op 'ne stumhöbbende variant vaan de ḥāʾ (depe h dus). De depe variant vaan de Mestreechse r (veur de meiste Limburgers klink dee get zachter) in e woord wie ha r t kump demèt euverein. Vaan de ʿayn besteit ouch 'ne zwakere variant, dee mie op 'ne klinker liekent.
De ġayn klink wie 'n stumhöbbende g in 't verzörg Hollands (wie in vlaggen, in tegestèlling tot lachen, boe me 'n ḫāʾ kin hure). Ze heet ouch 'ne variant dee klink wie de Franse r.
De qāf liekent op 'n k, meh weurt mèt de huig gevörmp (uvulair), dewijl eus k en de Arabische kāf mèt de tóng weure gemaak.
De wāw is bilabiaol, wie de Limbörgse w, en klink dus neet wie de Hollandse en zeker neet wie de Duitse w.
't Arabisch heet gein Auslautverhärtung. Stumhöbbende (weike) consonante zien dus ouch aon 't woordind weik, in tegestèlling tot 't Limbörgs. Yād 'haand' indeg gewoen op 'n [d].
Vocaole
Klassiek Arabisch en Modern Standaard Arabisch höbbe mer drei vocaolkwaliteite, a, i en u, die kort en laank kinne zien (ā, ī en ū); dit maak dus zes foneme. Bloete klaanke gief 't evels mie es drei. De Arabische vocaole zien naomelek veurwerp vaan 'n sterke allofonie: 'tzelfde foneem kin aanders klinke in aander umstandeghede.
Die umstandeghede weure oetgemaak door de consonante. Zoe maak me versjèl tösse helderkleurende consonante, die 'ne vocaol in zien natuurleke kwaliteit laote hure, en doonkerkleurende consonante, die opener en mie nao achter ligkende variante oprope. De doonkerkleurende consonante zien dominant: es 'ne vocaol tösse eine helderkleurende en eine doonkerkleurende consonant steit, weurt heer doonker gekleurd. Doonkerkleurende consonante zien alleriers de emfatische klaanke; wijer ḥāʾ, rāʾ, ʿayn, ġayn, qāf en soms ḫāʾ. Alle aander consonante, inclusief de hamz, zien helderkleurend.
De a klink in neutraole (heldere) vörm miestal wie 'n e. De korte a klink wie de e in bel of zelfs wie de è in tèl ([ɛ ~e]). Oonder invlood vaan emfatische lètters klink ze ieder es de a in bal ([ɑ]). Bij de aander doonkerkleurende lètters huurt me 'n Italiaanse of Venlose a ([a], ofwel de aa meh daan korter). De lang ā klink al get a-echteger in ziene natuurleke vörm, mie wie de aa in geaffecteerd Nederlands ([æː]). Bij doonkerkleurende lètters die gein emfatische zien huurt me 'n [aː] ('n gewoen aa), bij emfatische lètters 'n [ɑː] ('n Amsterdamse ao). Dit is de oetspraok die in de Arabische wereld 't mieste veurkump. In bepaolde gebeje evels weurt de a minder geslote, minder e-echteg oetgesproke.
De i klink wie de ie in friet. In doonkerkleurende umgeving weurt de klaank opener, tot [e] of [ı]. De i in 't woord قف qif 'stop' klink daodoor oongeveer wie de i in pit.
De u klink wie oe. In doonkerkleurende umgeving, veural bij emfatische lètters, weurt 't foneem tot [o].
De combinaties aw en ay zien in de logica vaan de Arabische taol gein diftonge: de wāw resp. yāʾ heet in zoe'n gevalle de functie vaan (wortel-)consonant. Zoe gaw es de oetspraok vaan 't Arabisch neet mie strik klassiek is, weure die klaanke evels wel es diftonge oetgesproke (au resp. ai of ei). In de mieste dialekte zien 't zelf monoftonge ō en ē gewore: نوم nawm 'slaop' weurt nōm, ليلة layla(h) 'nach' weurt lēla.
Pausaol oetspraok
In 't Klassiek Arabisch en 't MSA weure väöl wäörd aanders oetgesproke wienie ze direk veur of direk nao 'n spreekpaus weure gezag. Spreekpauzes zien in eder geval 't ind vaan 'ne zin, en in väöl gevalle (aofhenkelek vaan de keus vaan de spreker) ouch kommata. De realisatie vaan wäörd die me daan huurt, neump me de pausaol oetspraok, dewijl 't tegedeil es contextueel oetspraok bekind steit. 't Is op de pausaol oetspraok tot de Arabische spelling is gebaseerd; vaandao tot me väöl vaan de oetgeng oet de Arabische grammair in 't sjrif neet trökzuut. De oppositie tösse contextueel en pausaol oetspraok is typisch e veurbeeld vaan morfofonologie.
Aon 't woordind verdwijne veural lètters. Zoe weure korte vocaole in principe neet oetgesproke. Es gevolg daovaan verdwijne miestal de naomvalsvörm (zuug oonder) bij wäörd in 't inkelvoud en gebroke miervoud (zuug oonder). Bij vrouweleke wäörd (zuug oonder) verdwijnt ouch de vrouweleken oetgaank, -t-; daoveur kump daan 'n h in de plaots die me dèks neet oetsprik (de tāʾ marbūṭah; zuug bove). 't Woord صديقة 'vrundin', wat in contextueel Arabisch klink es ṣadīqatu(n), ṣadīqati(n) of ṣadīqata(n), klink veur 'n spreekpaus es ṣadīqa of ṣadīqah.
Flesberg
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Arabisch
Pausaol oetspraok
In de dialekte besteit 't versjèl tösse conteks en pausaol neet. Ouch in get losser MSA weure euveral pausaol vörm gebruuk.
In gevocaliseerd sjrif weurt bij 'n euverdudeleke spreekpaus, beveurbeeld 't ind vaan e Koranveers, 't vocaolteike op de lèste lètter eweggelaote, aongezeen me dat in gei geval zouw (mage) oetspreke.
Grammair
't Arabisch is 'n flecterende taol, boe-in de versjèllende eleminte oonlosmakelek dooreingevlochte zien. Wie alle bij Semitische taole weurt d'n Arabische grammair gedomineerd door 't wortelsysteem. Mèt 'ne wortel vaan (op inkel gevalle nao) drei lèttere weure versjèllende wèrkwäörd, substantieve en adjectieve gevörmp, die qua beteikenis verwant zien. In de wortel weure daan korte en/of lang vocaole en soms (bestumde) consonante touwgeveug. De verveuging vaan 't werkwoord en verbuiging vaan 't naomwoord gebäört daan gedeiltelek door pre- en/of suffices en gedeiltelek door weer nui stamme vaan dezelfde wortel. De begrippe stam (woorddeil mèt vocaole boe-aon prefices en suffices kinne weure geplek) en wortel (groondelemint vaan drei consonante) mote neet weure dooreingehaold: vaan de vörm أفتكر ʾaftakiru 'iech dink' is de stam ftakir meh de wortel f-k-r (de t is hei 'nen touwgeveugde consonant).
Geslach
Arabische substantieve kinne, wie in alle Afro-Aziatische taole, mannelek of vrouwelek zien. Manneleke wäörd zien oongemarkeerd, vrouweleke wäörd höbbe miestal d'n oetgaank -at(un), pausaol -a(h), die in 't Arabisch sjrif mèt 'n tāʾ marbūṭah (ة) weurt weergegeve. Zo kin me woordpare make wie جمل ǧamal 'kemel' en جملة ǧamala(h) 'kemelwijfke'. Sommege wäörd op -a(h) zien grammaticaol mannelek; 't geit daan um wäörd veur maanspersoene wie خليفة ḫalīfa(h) 'kalief'. Sommege oongemarkeerde wäörd zien vrouwelek; dit kinne zoewel natuurlek vrouweleke wäörd zien (أم  'umm 'mojer') es wäörd veur dinger (يمين yamīn 'rechterhaand').
Benzeen
Benzeen kump bie kamertemperatuur veur es 'n klaor, kluuerloos vleujstóf mit 'ne rilletief ambetantje reuk. 't Is biezunjer stabiel doordet 6 elektrone delokaliseerd zeen in 'ne rinkvörmige, vlake structuur. Wo in väöl verbinjinge de elektronen in ein sjemische binjing vas zitte, kónnen inne rink van kaolstófatomen in bezeen de π-elektrone zich versjuven euvere binjinge haer. Dees vrieheid wuuert inne structuurformuul getuindj door 'ne krink in 'ne zèshook.
Arabisch
Staot
De spèlling blijf in de veurbeelde ummer ملك en صديقة, of, mèt lidwoord, الملك resp. الصديقة.
150px|thumb|وردة wardatun (ein roes) 150px|thumb|وردتان wardatāni (twie roeze) 150px|thumb|ورود wurūdun (mie es twie roeze) 150px|thumb|ورد wardun (roeze in e grupke)
Benzeen
Benzeen woort ieëre gebroek veure henj en taofeloppervlakdjes mit te óntsmette. De stóf is aevel kankerverwèkkendj wodoor 't gebroek hieël strang is aafgenómme. Allewiel gebroek me de väöl-minder gevieërlike derivate tolueen en xyleen.
Arabisch
Getal
D'n dualis is ummer gezoond, en geit oet op -ān(i): ملك malik(un) 'keuning' > ملكان malikān(i) 'twie keuninge'; ملكة malika(h/tun) 'keuningin' > ملكتان malikatān(i) 'twie keuninginne'.
Es veerde getal weurt soms 't collectivum gezeen. Dit kump veur bij tèlbaar concrete dinger mèt e vrouwelek geslach. E woord in 't collectivum kin me evels beter es 'n aander zelfstandeg naomwoord in 't inkelvoud begriepe. Me krijg 't door d'n oetgaank -a(h) vaan 't woord aof te hole; 't rizzeltaot gelt es mannelek inkelvoud. E collectivum benaodrök de identiteit vaan miervoudege dinger es ein gróp, dewijl bij 't miervoud de naodrök mier op de individue ligk. Mèt aander wäörd: 't miervoud is veur stökgood, 't collectivum veur massagood. Vergeliek:
Soms weurt, bij wäörd die e collectivum höbbe, es voesregel veur 't miervoud gebruuk: minder es tien (pluralis paucalis). Dao moot me evels zier veurziechteg mèt zien.
Naomval
Arabische substantieve weure nao naomval verboge. Dao zien drei naomvalle: nominatief, genitief en accusatief. Ze höbbe alledrei (in 't inkelvoud en bij gebroke miervoude) typische klinkers: u, i en a respectievelek. Wie bove gezag kump dao bij de staot vaan oonbepaoldheid 'n -n achter. 'ne Keuning weurt daan in nominatief, genitief en accusatief respectievelek malikun, malikin en malikan. In de pausaol oetspraok valle de mieste naomvalsoetgeng eweg, zoetot 't versjèl daan neet is te hure. In zoe good wie alle dialekte zien de naomvalle zelfs gans verdwene; 't aonliere vaan de naomvalle oet de Standaardtaol is veur 'ne spreker vaan 't Arabisch daan ouch lesteg.
Gezón miervoude en twievoude höbbe mer twie vörm: eine veur de nominatief en eine veur genitief en accusatief same. Dat is ouch 't geval bij sommege aander wäörd, entans bij de staot vaan oonbepaoldheid; die wäörd weure diptote geneump. Triptote en diptote vörme klas 1 resp. 2 vaan 't Arabisch flexiesysteem. Compleet zuut dat zoe oet:
Daoboete valle nog e paar oonregelmaotege wäörd.
Adjectieve
Zjus wie in de Indogermaanse taole zien adjectieve in de Semitische taole echte naomwäörd, die mèt 't substantief boe ze bijhure mètverboge weure. Ouch kinne Arabische adjectieve zoonder meujte tot substantieve weure gemaak. Zjus wie substantieve valle ouch adjectieve in ein vaan de nege buigingsklasse (zuug oonmiddellek bove).
Weurt 't adjectief attributief gebruuk (es bijveugeleke bepaoling aon e substantief), daan kump 't achter 't substantief boe 't bijhuurt. 't Congrueert demèt in naomval, en miestal ouch in geslach, getal en staot. In de staot vaan bepaoldheid krijg 't adjectief obbenuits ('a)l- es lidwoord. Vaandao:
Op zaaknaome in 't miervoud volg 'n adjectief in 't vrouwelek inkelvoud:
Werkwäörd
Arabische werkwäörd weure volges vaste petroene oet dreilètterege (bij oetzundering veerlètterege) wortele gevörmp. Ze weure verveug nao persoen, geslach, getal, tied, wijs en agent. Vaan eine wortel kinne mie werkwäörd weure gemaak, die me traditioneel in versjèllende stamme oondersjeit.
Persoene
't Arabisch maak persoensvörm mèt de ierste persoen inkelvoud, twiede persoen inkelvoud mannelek en vrouwelek, derde persoen inkelvoud mannelek en vrouwelek, twiede persoen dualis, derde persoen dualis mannelek en vrouwelek, ierste persoen miervoud, twiede persoen miervoud mannelek en vrouwelek, derde persoen mannelek en vrouwelek. Dat zien same dus dertien persoensvörm (tegeneuver beveurbeeld zes in 't Latien). D'n dualis vaan de ierste persoen kin neet weure oetgedrök.
Tije en wijze
Tied (tempus) en wijs (modus) zien in 't Arabisch neet zoe sterk gesjeie wie in väöl Indogermaanse taole: versjèllende 'wijze' kinne mer in einen 'tied' veurkoume. Daorum behandelt de Arabische grammair ze es ein categorie. De veer tije/wijze zien: perfectum, imperfectum (indicatief), subjunctief en apocopaot (ouch wel jussief).
In de Latiense grammair zien perfectum en imperfectum allebei verleie tije. Neet zoe evels in 't Arabisch en aander Semitische taole: perfectum steit hei veur 'verleien tied', en imperfectum veur 'tegewäördegen tied'. Dit is verwarrend meh me moot dat gewoen weure. De perfectumvörm faʿala beteikent 'heer deeg', d'n imperfectumvörm yafʿalu beteikent 'heer deit'. 't Perfectum weurt gevörmp mèt de perfectumstam (bij werkwäörd vaan stam I is dat faʿal, faʿil of faʿul) en 'ne suffix veur de persoen. 't Imperfectum weurt gemaak mèt 'nen aandere stam (fʿal, fʿil of fʿul bij werkwäörd vaan stam I) en 'ne circumfix: 'n touwveuging zoewel veur es achter 't woord. Vaan de vörm yafʿalu is fʿal d'n imperfectumstam en ya...u de circumfix.
Subjunctief en apocopaot weure gemaak mèt d'n imperfectumstam en aandere oetgeng (dèks geinen oetgaank bij d'n apocopaot). Dees twie wijze weure in 'n aontal speciaol gevalle gebruuk: de subjunctief oonder mie in bijzinne, d'n apocopaot veural in oontkinnende constructies. Bij d'n imperfectumvörm yafʿalu huurt de subjunctiefvörm yafʿala en d'n apocopaotvörm yafʿal.
D'n imperatief weurt miestal op d'n imperfectumstam gemaak, dèks mèt 'n hulpconstructie in de pausaol oetspraok. Heer kin allein in de twiede persoen veurkoume en heet vijf vörm (m. ink., v. ink., dua., m. mv., v. mv.). Veurbeeld: (ʾu)fʿal 'doeg (mannelek)', (ʾu)fʿalna 'daot (vrouwelek miervoud)'
Passief
In 't passief mutere de klinkers in de stam en soms in de prefix. Passief bij faʿala is fuʿila ' ' t woort/is gedoon', passief bij yafʿalu is yufʿalu ' ' t weurt gedoon'. Umtot 't korte klinkers betröf, zuut me dat versjèl in neet-gevocaliseerd sjrif neet trök: فعل en يفعل.
Nominaol vörm
't Werkwoord heet drei nominaol vörm: 't participium actief (oonvoltoejd deilwoord), 't participium passief (voltoejd deilwoord) en e zelfstandeg naomwoord, wat me maṣdar neump.
Bij werkwäörd vaan stam I weurt 't participium gemaak volges 't sjema fāʿil ('doende'). 't Participium passief geit daan nao 't princiep mafʿūl ('gedoon'). Veur de werkwäörd vaan aander stamme gelle aander regele. Participia kinne weure vrouwelek gemaak en kriege e gezoond miervoud, ouch bij 't mannelek. Dèks koume ze es substantief veur.
De maṣdar weurt in westerse grammaire soms infinitief geneump, meh dit is neet zjus. Heer is naomelek ummer e zelfstandeg naomwoord, en is allein daan good es vertaoling vaan euzen infinitief es die tot substantief is gemaak, in zinne wie Zwumme is 'n vermeujende bezegheid. De maṣdar liet ziech beter vergelieke mèt wäörd wie daod of gedeuns (bij doen), rit (bij rije), hoop (bij hope) en wandeling (bij wandele). De maṣdar vaan stam I kin op versjèllende manere weure gevörmp, zjus wie dat in 't Limbörgs (zuug de veurgoonde veurbeelder) ouch neet vasligk. De maṣdar bij faʿala is فعل fiʿl, meh dit is mer ein vaan tientalle meugeleke sjemata. Wie bij gebroke miervoude moot me in zoe e geval dus d'n dictionair pakke. Bij stam II en hoeger gief 't wel vaste petroene.
Stamme
In 't Limbörgs kin me vaan sumpel (einstammege) werkwäörd samegestèlde werkwäörd make, door touwveuging vaan veurveugsele: doen, aondoen, veurdoen, verdoen, bedoen etc. In 't Arabisch kin me soortgelieke rijkes make door op dezelfde wortel versjèllende aander werkwäörd te bouwe. Dit gebäört volges vaste petroene. De versjèllende petroene beneump me mèt Romeinse ciefers; me sprik daan vaan stam I tot en mèt stam X. Hoeger stamme, tot en mèt XV, koume mer incidenteel veur.
Aon edere stam zit e zeker beteikenispetroen verboonde. Dat wèlt zègke: me kin verwachte tot es 't werkwoord vaan stam I beteikenis x heet, stam II beteikenis xa heet, stam III beteikenis xb etc. Zoe is stam IV dèks de causatief vaan stam I. Die petroene stoon heioonder in de tabel aongegeve. Daomèt moot me evels oetkieke: dit zien mer globaol regelmaoteghede, gein vaste regele. Veur de beteikenis vaan de hoeger stamme zeker te weite, moot me d'n dictioanir pakke.
Veur 'ne gegeve wortel bestoon neet otomatisch alle tien meugeleke stamme. Sterker nog: dat kump eigelek neet veur. In 't bezunder stam IX (vaan kleur versjete) kump mer beperk veur (naomelek allein bij wortele die mèt kleur te make höbbe). Toch gebruuk de Arabische grammair veur alle stamme 't paradigma faʿala. Heioonder is dat ouch gedoon; vörm die ech bestoon zien vetgedrök. Alle vörm zien, wie gebrukelek, in de derde persoen inkelvoud.
Werkwäörd mèt bezunderhede in de verveuging
Versjèllende werkwäörd höbbe bezunderhede boedoor ze neet (kinne) goon wie faʿala of zien derivatieve. In de ierste plaots zien dat verdobbelde werkwäörd: werkwäörd boevaan d'n twieden en derde wortelconsonant aonein geliek zien. In zoe'n werkwäörd koume de twie gelieke wortelconsonante boe 't kin nao-ein toe. E veurbeeld is فر‎ farra 'vlöchte': es regelmaoteg werkwoord zouw 't *farara zien. Tegeneuver de vörm فر‎ farra 'heer vlöchde' steit evels فررت fararta 'diech vlöchdes', boe de twie r'e wel vaanein aofkoume, umtot 't Arabisch gein drei consonante achterein verdreug. Lèt op: wèrkwoordsvörm wie deze weure mèt ein lètter minder gesjreve, aongezeen verdobbelde consonante neet dobbel weure gesjreve. Daorum dus mer ein rāʾ in فر.
Ouch kint 't Arabisch zoegeneumde zwake werkwäörd. In tegestèlling tot de Germaanse taole, boe dit de term is veur gewoen, regelmaotege werkwäörd, steit dit in de Semitische taole veur werkwäörd mèt minstens eine zwake wortelconsonant. Dit zien consonante die oonder umstandeghede verdwijne daan wel sametrèkke mèt de vocaole oet 't werkwoord, zoetot in de werkwoordsvörm neet alle drei de consonante trök zien te zien.
Zwake wortelconsonante zien wāw en yāʾ. In ierste positie gedreug ziech de hamz soms ouch es 'ne zwake wortelconsonant; heer verdwijnt evels väöl minder gaw es die aander twie. Wèrkwäörd mèt 'ne zwaken ierste wortelconsonant (zwake fāʾ-werkwäörd) hawwe hunnen ierste radicaol in 't perfectum, meh in 't imperfectum en d'n imperatief verdwijnt heer in 't neet (وقف waqafa 'stoppe, heer stopde', يقف yaqifu 'heer stop', قف qif 'stop'). Wèrkwäörd mèt 'ne zwaken twiede wortelconsonant (hol werkwäörd) laote hunnen twiede radicaol allein in de maṣdar zien; in alle aander vörm weurt heer tot 'ne lange vocaol; es twie consonante drop volge zelfs allein mer 'ne korte vocaol (beveurbeeld ناك nāka 'póppe, heer pópde', ينيك yanīk 'heer póp', نك nik 'póp!', vaan de wortel n-y-k). Bij werkwäörd mèt 'ne zwake derde wortelconsonant (zwake lām-werkwäörd) fuseert de derde radicaol miestal mèt d'n oetgaank, tot 'ne lange vocaol; es deen oetgaank mèt 'ne consonant begint blijf ze evels behawwe, dewijl ze bij d'n imperatief gans verdwijnt (بكى bakā 'kriete, heer kreet', يبكي yabkī 'heer krit', ابك (ʾi)bki 'kriet!', meh بكيت bakayta 'diech krits'). Werkwäörd mèt 'ne zwaken iersten en derde wortelconsonant heite dobbelzwake werkwäörd (beveurbeeld وفى wafā 'vervölle'). Es de twiede radicaol evels zwaak is en de derde ouch (en ze zien neet geliek), gedreug ziech de twiede radicaol es 'ne sterke en verdwijnt neet (نوى nawā 'meine', wortel n-w-y). Dao besteit ei verdobbeld zwaak werkwoord: حي ḥayya 'leve'.
Werkwäörd mèt veer wortelconsonante bestoon ouch, meh die höbbe gans aander petroene es die vaan drei. Wèrkwäörd vaan stam I goon zoe väöl wie meugelek volges 't sjema R1aR2R3aR4a (R=wèllekäörege wortelconsonant, of radicaol), dus mèt de twiede en derde wortelconsonant same op de plaots vaan de twiede bij gewoen werkwäörd. In 't imperfectum en d'n imperatief zouwe evels veurkoume drei consonante achterein klinke es dat sjema woort aongehawwe. Daorum blijf de a nao d'n ierste radicaol stoon. Veurbeeld: ترجم tarǧama 'vertaole, heer vertaolde', يترجم yutarǧimu 'heer vertaolt', ترجم tarǧim 'vertaol'. Bij de hoeger stamme moot me dèks, um aon de klaankwètte te blieve voldoen gans aander sjemata gebruke; zoe weurt beveurbeeld bij stam II ta- veur de stam geveug es alternatief veur verdobbeling vaan de twiede radicaol.
Werkwäörd mèt bezunderhede wie dees zien talriek, meh ech oonregelmaotege werkwäörd gief 't koelek. 't Dudelekste veurbeeld is رأى raʾā 'zien', wat in 't imperfectum d'n hamz verluis: يرى yarā 'heer zuut'.
Syntaxis
't Arabisch, entans 't Klassiek Arabisch, heet basaol 'n woordvolgorde VSO, dat wèlt zègke tot 't werkwoord veuraon steit. Neet alle zinne höbbe e werkwoord: 't woord zien weurt in gewoen zinne in 't imperfectum neet tot oetdrökking gebrach. In zoe'n zinne, ellipse, steit 't oonderwerp veuraon: الرجل في البيت (ʾa)r-raǧulu fī l-bayt(i) 'de maan is in hoes'. Aongezeen Arabische werkwoordsvörm sterk synthetisch zien, blijf 't oonderwerp ouch hiel dèks oonoetgedrök (zuug versjèllende veurbeelde bove).
Adjectieve koume nao substantieve. Es de staot vaan bepaoldheid vaan krach is, kump e lidwoord veur allebei: الزبر الكبير (ʾa)z-zubru l-kabīr(u) 'de groete löl'.
Echte infinitieve bestoon neet, echte hölpwerkwäörd ouch koelek.
De meugelekhede veur 't vörme vaan bètrekkeleke bijzinne zien in vergelieking mèt 't Limbörgs beperk en statisch. Bijzinne ingeleid door 'n oondersjikkend voogwoord höbbe dèks 't oonderwerp (of veurluipeg oonderwerp) in d'n accusatief stoon (vergeliek de Indogermaanse a.c.i.): قلتك إن في البيت كلبا qultuki ʾinna fī l-bayti kalban 'iech zègk d'ch tot 'nen hoond in hoes steit!'
Dialekte
Dialektische versjèlle bestoonte al dudelek in de klassieken tied. Allewijl zien de versjèllende Arabische dialekte oetgewejjerd tot variante die soms zoe wied oeterein ligke, tot me vaan taole zouw kinne spreke. Veural de Maghrebijnse en de Mesopotamische volkstaole zien oonderein koelek te verstoon. De groete versjèlle zien neet allein oontstande door 'n separatie in tied (14 iewe sinds d'n islam) en ruimte, ouch de versjèllende substraottaole (Aramees, Koptisch, Berbers) höbbe de dialekte versjèllende kante opgesjik.
Wie bij alle gevalle vaan standaardtaole mèt väöl dialekte is 't e probleem of en wienie me daan vaan apaarte taole zouw mote spreke. De kwestie is dèks gepolitiseerd: nationalisme en secularisme vint dèks zien oetdrökking in steun veur erkinning vaan de volkstaol, dewijl islamisme en panarabisme motieve zien veur 't behaajd vaan die staandaardtaol. Allein 't Maltees weurt oonveranderlek es apaarte taol behandeld. Ethnologue kint, Klassiek Arabisch mètgerekend, 35 'Arabische taole'.
Sommege dialekte höbbe belaankriek mier prestiesj es aandere. Dudelek zuut me dat in Egypte: 't Oonder-Egyptisch dialek (vaan steideleken oersprunk) heet, es taol vaan 't (nao bevolking) groetste land in de regio, e groet aonzien en is de taol vaan väöl films die me in gans 't taolgebeed zuut (en versteit!). Op 't Bove-Egyptisch evels (vaan bedoeïensen oersprunk, noe op 't land gesproke) weurt neergezeen.
De inheimse naom veur dialekte is دارجة dāriǧah, dewijl 't Standaardarabisch (maak neet oet Klassiek of Modern) الفصحى al-fuṣḥā weurt geneump.
Universeel veranderinge
'n Aontal kinmerke zuut me in alle, bekans alle of toch de mieste Arabische dialekte trök:
Indeiling
't Indeile vaan Arabische dialekte is bepaold neet zoe gemekelek es bij väöl aander taole 't geval is. Door gans 't Arabisch taolgebeed loupe naomelek sociologische sjeislijne; dat wèlt zègke tot de belaankriekste versjèlle tösse de Arabische dialekte neet geografisch meh historisch-sociologisch zien bepaold. Arabische dialekte laote ziech verdeile in sedentair en bedoeïense dialekte. De sedentair dialekte kin me weer opdeile in groetsteideleke en provinciaol dialekte, de bedoeïenedialekte kin me wijer verdeile in dialekte vaan (klein)veenomade en kemelnomade. De veurnaomste determinator is de oetspraok vaan de qāf (zuug oonder).
De bovestoonde versjèlle goon trök tot de vreugsten tied. Nao de Arabische expansie höbbe ziech ouch aander versjèlle oontwikkeld, die väöl mie geografisch vaan karakter zien. Daodoor heet 't welzeker zin veur de Arabische dialekte geografisch in te deile. Globaol geit dat zoe:
Saint-Quentin-le-Petit
Saint-Quentin-le-Petit, neet te verwarre mèt Saint-Remy-le-Petit, ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
Arabisch
Lienwäörd
't Arabisch, veural 't Modern Standaard Arabisch, heet relatief wieneg lienwäörd. Gedeiltelek vèlt dit te verklaore oet 't wortelsysteem, wat lang wäörd mèt väöl consonante neet verdreug. Umgekierd is dit systeem mèt zien väöl meugeleke aofleiinge ouch oetstekend gesjik veur neologismes te make. Oet aw tije koume wäörd wie وردة wardah 'roes' oet 't Aajdperzisch, wat compleet is ingebörgerd. Internationaol dinger kinne weure beneump mèt inheimse wortele: هاتف hātif 'telefoon'. Lienwäörd veur dat soort dinger bestoon wel, meh lievere daan dèks 'n oonhendeg wäörd mèt väöls te väöl consonante op: كمبيوتر kumbiyūtir (mèt zes consonante) neve حاسوب ḥāsūb 'computer'. Dat ierste woord kin in 't Arabisch neet weure gemaak tot verkleinwoord, (gebroke) miervoud of werkwoord. Bij wäörd mèt veer wortelconsonante kin dat nog wel: فيلسوف faylasūf 'filosoof', فلسيف fulsayf 'filoseufke', فلسفة falsafa(h) 'filosofie', تفلسف tafalsafa 'filosofere'.
Arabische wäörd in 't Limbörgs
'n Aontal wäörd, boe-oonder väöl alledaogse, zien in 't Limbörgs en aander modern westerse taole gekoume. 't Geit um wäörd wie admiraol, alcohol ('de geis'), algebra, ciefer ('nul'), fakir ('erme'), kemel, koffie, masker, matras, pappegej, soda en sókker.
Arabische literatuur
Al veur de kóms vaan d'n islam, in d'n tied vaan de zoegenaomde jahiliyyah (جاهلية‎, 'oonweitendheid'), gaof 't poëzie; sommege meine zelfs tot de bèste Arabische poëzie zjus toen is gemaak. 't Gief verzaomelinge vaan poëzie oet 't ind vaan de zesden iew. Ouch weurt gedach tot sommege bekinde verhaole, wie dat vaan Sinbad de ziemaan, toen al in oraole vörm bestoonte.
D'n islam meinde 'ne klap veur de literatuur, die noe in de fanatiek-religieus umgeving es 'ijdelheid' woort gezeen, meh beteikende ouch 't oontstoon vaan de Koran, wat gelt es 't belaankriekste prozastök in de Arabische literatuur. De Koran is door zien positie es heileg book vaan de moslims in 't groetste deil vaan de Arabische wereld algemein bekind en heet de literatuur in dees taol deepgoond beïnvleujd. Oet dezelfden tied kint me de hadieth (حديث ḥadīṯ, oetspraoke vaan Mohammed). wie bove al gezag definieerde de Koran 't Klassiek Arabisch; de literatuur oet dees iewe is de klassieke Arabische literatuur.
In de klassieken tied bleujde wetensjap, filosofie en theologie (exegees); fictioneel (bellettristische) literatuur waor (wie ouch laank in de Westerse wereld) miestal in de vörm vaan poëzie of in 'berijmp proza' (wie de zoegenaomde maqamah, مقامة, te vergelieke mèt laat-middeliewse westerse werke wie de Beatrijs of de Canterbury Tales). Dao waor epische en vertèllende literatuur (wie de vertèlsele vaan doezend-en-eine nach), romantische literatuur (wie Lailah en Madzjnoen) en satire.
Saint-Quentin-le-Petit
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 344 luuj op 'n oppervlaak van 15,77 veerkante kilometer en daomèt goof 't 21,81 luuj de veerkante kilometer. vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +4,8% de jaor.
Arabisch
Arabische literatuur
Westerse genres wie buun en roman kaome op mèt de Arabische Renaissance (an-Nahdah, zuug bove).
Bronne
Dit artikel is gooddeils gebaseerd op, meh neet euvergenome vaan, Willem Stoetzer, Arabische grammatica in schema's en regels, Bussum 1997, wie ouch op (meh neet vertaold oet) de:Arabische Dialekte, en:Arabic language, en:Arabic alphabet, en:Arabic literature, en:Varieties of Arabic.
1977
1974 - 1975 - 1976 - 1977 - 1978 - 1979 - 1980 1978 (MCMLXXVIII) waor e gewoan jaor dat begos op 'ne zaoterdag.
Maan vaan 't Jaor
Anwar Sadat
Meziek
Album top 10 (bron: popdossier.nl)
Metaal
E metaal is e sjemisch element oet ein vanne volgendje reekse van 't periodiek systeem:
In 't periodiek systeem bevinje dees elemente zich allemaol links vanne semi-metale, of metalloïde. De metalloïde ligken op 'n diagonaal lien van boor (B) toet astaat (At).
Inkel algemein bekèndje metaalsaorte zeen: iezer, alleminium, kaoper, chroeam, nikkel, loead, zink, góld, zilver en platina, en ouch inkel legeringe zeen gemaak van metale, wie: bróns, messing, inox en soldeertin.
Metale höbben 'n aantaal kènmirkendje fysische eigesjappe:
Michel Severijns
Michel Severijns is 'ne Mestreechse politicus en waor de fractieveurzitter vaan de VVD Mestreech in de Mestreechse Gemeinteraod. Daoneve waor Severijns ouch: veurzitter vaan de Businessclub Museum aon de Vriethof. En: 'nen adviseur vaan zelfstandeg oondernömmers. Heer waor ouch 'nen tied plaotsvervaangende veurzitter vaan de Gemeinteraod gewees. In dee rol speulde heer 'n belaangrieke functie in d'n tied vaan de COVID-19-pandemie.
Severijns en zien VVD-partij waore tege 't Mestreechs veurstèl vaan 'n milieuzone in 2019. Heer neumde de milieveurstèlle "symboolpolletiek". Dat veurstèl is evels e jaor later toch aongenomme door de Raod.
In 't debat roondum de eventueel gemeintefusie vaan Mestreech en Meerse had de VVD oonder Severijns 'n trökhawwende hawwing. De VVD leet de käös bij de Gemeinte Meerse mer waor, same mèt SP, tege 'ne veurslaag vaan de Raod vaan Meerse um Mestreech 'n "regiegemeinte" te make veur bepaold beleid vaan Meerse. In dat geval zou Mestreech de regie euvernömme op väöl vlaker mer neet op alle. VVD en SP voonde dit gein realistisch idee. Ouch GreunLinks Mestreech oonder Marlise Korsten sloot ziech hei bij aon.
Oonder Severijns bleef VVD veurstender vaan de norm tot zèsteg daog in 't jaor eveneminte op de Vriethof georganiseerd mage weure. Wel steunde Severijns 'ne veurslaag vaan Niels Peeters vaan CDA Mestreech: veur eine kier moos dat weure opgesjroof nao 71 daog in 't jaor 2021. Zoe koste oondernömmers toch weer get trökverdene vaan 't groet verlees wat zie hadde gedreid in d'n tied vaan de COVID-19-pandemie.
Lynx
Lynx kan verwieze nao:
Oorlog in Zuid-Ossetië (2008)
De Oorlog in Zuid-Ossetië (2008) begós in augustus 2008 nao 'n aontal daog vaan zwoer gevechte in de regio. Op 7 augustus trokke Georgische troepe Zuid-Ossetië binne bij de stad Tsinvali, de hoofstad vaan de Republiek Zuid-Ossetië (internationaal neet erkind es land, en gezeen es 'n aofvallige regio vaan Georgië). Op 8 augustus verplaotsde Rusland troepe euver de grens en trok mèt tanks en artillerie nao Tsinvali, oonder 't mom vaan 't besjerme vaan Ossete die in 't bezit zien vaan e Russisch paspoort. De Georgische president Michail Saakasjvili verklaorde tot zien land zich noe perbeert te verdedege tege Russische agressie en tot Russische troepe häör burgerbevolking bombardere.
Dreiëntwintegste iew veur Christus
veerentwintegste iew veur Christus - dreiëntwintegste iew veur Christus - twieëntwintegste iew veur Christus thumb|Kop vaan 'nen Akkadische keuning, ofwel Sargon of ziene kleinzoon Naram-Sin. thumb|Beeldsje vaan Ankhesetenpepi II mèt häöre zoon, de keend-farao Pepi II. thumb|Sjief vaan Enheduanna, mèt de diechteres zelf es twiede vaan links. De dreiëntwintegste iew veur Christus is 'n iew dee mèt trökwèrkende krach weurt getèld in de westerse (christeleke) jaortèlling. Ze löp vaan de jaore 2300 tot en mèt 2201 veur Christus. In Mesopotamië waor dit d'n iew tot de Soemerische stadsstaote defintief oonder Akkadische regering kaome. In Egypte heersde de Zèsde Dynastie; dit liekent d'n tied te zien tot d'n Egyptischen adel ziech oontwikkelde en teikene vaan riekdom neet mie veur de farao allein waore.
Vaan aander deile vaan de wereld kin gein historie weure gesjreve, umtot gesjreve bronne oontbreke. De belaankriekste besjaving die 't neve Mesopotamië en Egypte gaof waor de Indusbesjaving.
Gebäörtenisse
''De touwveuging 'veur Christus', die in deze contex veur ziech sprik, is eweggelaote. Jaortalle zien dèks oonzeker.''
Hagerhaof
Hagerhaof (Nederlands: Hagerhof) is 'n wiek in 't zuje van de stad Venlo. 't Haet óngeveer 3.000 inwoeëners en leet ingeklemp tösse de Maas, 't spaor en de A73. Aan de naordkant grens Hagerhaof aan Sinselveld, in 't oeëste aan de wiek Hagerbrook, in 't zuje aan Wielderhaof en in 't zuudweste aan de Tegelse wiek Sint-Josephparochie. Door Hagerhaof leep de N271 (Tegelsewaeg), dae de wiek opdeilde in Hagerhaof-Wes en Hagerhaof-Oeës. Dae provinciale waeg is inmiddels umgelag.
Hagerhaof-Oeës woort nao d'n Twieëde Waereldoorlog gebouwd. In de vieftiger jaore vestigde zich heej vuuel Molukkers en Amboneze. Vandaag de daag woeëne heej vuuel Törke en Marokkane. Hagerhaof-Wes woort aangelag in de tachetiger en negetiger jaore en is 'n buurt mit 'n autochtoon mierderheid.
Aan de zujelike rand van de wiek leet College Den Hulster (vo), taegeneuver 't terrein van de Venlose Greunteveiling. Vaerder is dao 'n kinderboerderie te vinde en 't VieCuri-gashoes.
Naamgaeving
De wiek is verneump nao de gelieknamige boerderie, die ouk waal Wylrehof of Wielderhof wuuert geneump. De naam Hagerhof woort, veur zoeëwied bekind, veur 't iers opgeteikend in 1867.
Eusteriekers
De Eusteriekers of Oosteriekers (Duits: Österreicher) vörme 'n volk det veurnamelik woont in Oosteriek. 't Aantal Eusteriekers waereldwied weurt gesjat tösse de 8 en 8,5 miljoen luuj. Traditioneel gezeen zeen zie katteliek, mer 't geuf ouch 'n lutheraanse minderheid; taengeweurdig is e groot deil aevel óngeluivig.
Bie 't oetereinvalle van Oosteriek-Hóngarieje in 1918 waerde Oosteriek e landj mit 'n veurnamelik Duitstalige bevolking. Op 21 oktober 1918 repe de Duitstalige parlementariërs van Oosteriek-Hóngarieje in Wene 't rippebliek Deutschösterreich oet. Bie 't Verdraag van Saint-Germain van 10 september 1919 det Oosteriek door de euverwinners vannen Eerste Waereldoorlog waerde opgelag waerde de naam Deutschösterreich en de door de Duitstalige bevolking gewinsde aansjloeting bie Duitslandj verbaoje. Veur d'n Tweede Waereldoorlog besjoewde de Eusteriekers zichzelf Duits, en neet es 'n apaarte etniciteit. d'n Anschluss van 1938 waerde dan ouch door e groot deil van de Eusteriekers mit insjtumming verwilkómp.
Borsbein
thumb|'t Borsbein mit e deil röbbe. 't Borsbein (Letien: sternum) is de knaok inne midde vanne borskas, woran de sleutelbein enne waor röbbe vaszitte. 't Borsbein maak same mitte röbbe vervesing vanne lóchwaeg meugelik. 't Borsbein besteit oet drie houfdeil:
't Middeldeil besteit oet nammieë versjillendje deil die me de sternebrae neump. Bieje miens en walvèsechtige zeen dees samegegrujdj toet ei deil en waere dees 't corpus sterni geneump. Bie anger bieëster, wo de sternebrae nag epaart zeen, neump n'b 't middeldeil 't mesosternum.
'n Aangebaore vervörming van 't borsbein neump me pectus.
Saulces-Monclin
Saulces-Monclin ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 831 luuj op 'n oppervlaak van 20,23 veerkante kilometer en daomèt goof 't 41,08 luuj de veerkante kilometer. vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +1,9% de jaor.
Nairobi
right|thumb|Nairobi Nairobi is de houfsjtad en grótste sjtad van Kenia. De naam kump oet 't Masai Enkare Nairobi en beteikent "keul watere". Gelaenge aan de reveer de Nairoba (Masai: Ewaso Nyirobi) haet de sjtad 'n oppervlakde van óngeveer 693 km², worop 3.363.000 luuj wone (2011). De sjtad ligk in 't midde-zuje van 't landj op 1.661 maeter heugde, womit 't de hoogs-ligkende houfsjtad van Afrika is.
In Kenia haet de gemeinte Nairobi de sjtatus van "pervincie".
Naeve de officieel taal 't Ingels zeen de meis-gesjpraoke tale Kiswahili en Kikuyu.
New Horizons
't Ieëste deil vanne New-Horizonsmissie is geslaag, naodet 't vaartuug op 14 juli 2015 foto's van Pluto haet gemaak op 'n aafstandj van 12.600 km. 't Twieëde deil vanne missie bestuit oet 'ne flyby veurbie 't Kuiperreemobjek 2014 MU69. Dit geit gebäöre op 1 jannewarie 2019.
Andes
De Andes (vóloet: La Cordillera de los Andres) is 'n lang rie aan hoeag berg langs de wèstelike kus van Zuud-Amerika. De berg zeen óngevieër 7000 km lank, op sómmige plaatse 160 km breid en höbben 'n gemiddeldje huuegdje van róndje 4000 maeter. De berg loupe veur 't grótste deil parallel ane kus vanne Groeaten Oceaan. 't Hoogste puntj is de berg Aconcagua mit 6959 maeter.
De Andes ligk in zeve Zuud-Amerikaanse lenj: Argentinië, Chili, Bolivië, Peru, Ecuador, Colombië en Venezuela. De Andres doorkruuts d'n aevener en löp zuudwers toet 't Vuurlandj. De Scotiarögk, mit ónger anger Zuud-Georgië enne Zudelike Sandwicheilenj, is 'n groeatendeils óngere zieë gelaenge veurtzètting van dees berg. Deze rögk verbindj de Andes mit 'ne groeate baog mit 't Antarctisch Sjiereilandj op Antarctica.
Wichtige berg
Noe volg 'n lies mitte veurnaamste tuup vanne Andes.
Groenveld
Groenveld kan verwieze nao:
Stumloeaze velaire fricatief
De stumloeaze velaire fricatief of stumloeas velair wriefklank is 'ne mitklinker dae in versjillendje gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is. In 't Limbörgs is 't ein vanne meugelike oetspraoke vanne zaachte g.
Limbörgs
De stumloeaze velaire fricatief kump veur inne meiste Limbörgse dialekte, mit oetzunjering vanne Ripuarische dialekte, wie 't Völzer en 't Kirkräödsj (zuuch ouch: zaachte g). Hae wusseltj ummer aaf mitte stumloeaze palatale fricatief, dae veurkump in 'n palataal ómgaeving. Döks wuuertj t'r lichtelik nao veur oetgespraoken inne móndj, meh det hoof neet ummer zoea te zeen.
De stumloeaze velaire fricatief kump inne meiste dialekte veur inne ómgaeving van veur- of middeklinkers; me sprèk ouch waal van 't ach-laut. Bie sómmige dialekte, worónger 't Mofers, besteit nag e wiejer óngersjied. Zoea kèntj me bie geróndje, aope achterklinkers nag 'nen ouch-laut.
Anen ènj van e waord en in 'ne stumloeaze kónteks kan de stumloeaze velaire fricatief 'nen allofoon zeen vanne stumhöbbendje velaire fricatief door auslautverhärtung (dink aan mage ['má:ɣə] taenge maag [mà:x]); wen 't waord wuuertj gevolg door 'n anger waord det aanvèngk mit 'ne klinker, den is t'r juus ummer stumhöbbendj.
Jan Klaassens
thumb|Jan Klaassens (1961) Jan Klaassens (Venlo, 4 september 1931 - Baarlo, 12 fibberwarie 1983) waas eine Nederlandjse voetballer. Hae sjpeelde es middevelder 57 keër in 't Nederlands voetbalèlftal, kaom 505 keër in 'jt veld es sjpeler van VVV oet Venlo en verdedigde 202 keër de kleure van Feyenoord oet Rotterdam (wovan veërtieën keër in ein Europacupduel). Hiejin wirt hae es Limburger allein mèr euvertróffe door Mark van Bommel.
Saint-Remy-le-Petit
Saint-Remy-le-Petit ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
Jan Klaassens
Carrière
Klaassens begoosj zien voetbalcarrière es jeugsjpeler biej Venlose Boys, mer hae maakde al sjnel de euversjtap nao VVV. Op 12 december 1948 moch hae es zevetieënjaorige zien debuut make in 't hoagste èlftal van de Venlose club wobiej hae mètein ein vaste plek veraoverde. Es haufsjpeler vörmde hae de moter van de ploog. Mèt VVV wón Klaassens in 1959 de KNVB-baeker. In daezelfde zomer verkoch de club 'm veur eine beheuërlikke transfersöm van 100.000 göjje aan Feyenoord, womit hae groate successe wis te behaole. De club woort in 1961 en 1962 landjskampioen en reikde in 't sezoen 1962/1963 tot de hauve finale van de Europa Cup I, wo-in ze tensjlotte door Benfica woort oetgesjakeld. Toch laog biej VVV zien hart, raeje woroó hae dao in 1964 trukkeërde. Hae sjpeelde d'r nog drie sezoene, óm oetentelik op zaoterdig 29 juli 1967 biej de wedsjtried VVV-PSV aafsjied te numme.
Saint-Remy-le-Petit
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Rethel, in 't zuudweste van de Franse Ardenne.
Jan Klaassens
Carrière
Zien debuut in 't Nederlands èlftal maakde hae op 7 mieërt 1953 taenge Denemarke in eine thoeswedsjtried dae Oranje mèt 1-2 woort verlaore. Klaassens kroog veur zien optraje aevel väöl lof toegezjwejd en woort vanaaf dat duel ummer weer opnuuj geselecteerd. Zoa waas hae aanveurder van 't èlftal dat op 14 mieërt 1956 in Düsseldorf de wedsjtried taenge Wes-Duutsjlandj, de doemalige waereldkampioen, mèt 2-1 wón. Mer eine keër óntbrook hae veur langere tied. Nao de oetsjakeling in de kwalificatie veur |t WK 1962 kosde de roop óm vernujing en verjónging van Oranje 'm zien basisplaatsj. Dao kaom nog biej dat hae op 2 mieërt 1962 nao aafloup van de training biej Feyenoord ein ernstig auto-óngelök kroog wobiej hae ènnigee halswervèlle sjeurde en zös waeke plat op ziene rögk moosj blieve ligke. Vervolges knokde Klaassens zich truk in ''t eësjte van Feyenoord en daonao ouch weer in Oranje. Op 31 mieërt 1963 waas hae in eine wedsjtried taenge Zjwitserland d'r weer biej, óm vervolges nog ènnige interlands aan zien palmares toe te voge.
Saint-Remy-le-Petit
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 50 luuj op 'n oppervlaak van 7,5 veerkante kilometer en daomèt goof 't 6,7 luuj de veerkante kilometer. vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +3,3% de jaor.
Greunveld
thumb|Hoes Stalberg 't Greunveld (Nederlands: Groenveld) is 'n buurt van Venlo. 't Is ónderdeil van de wiek Stalberg.
Jan Klaassens
Carrière
Nao zien aafsjied bemeujde hae zich neet of nauweliks nog mèt 't voetbal. Biej 't sjpele van ein partieke tennis kroog hae op zaoterdag 12 fibberwarie 1983 gans ónverwach eine hartaanval en is hae gesjtórve. Later bleek dat hae door 't keihel wirke ónger zien voetballoupbaan ein vergroat hart hej gekrege wat häöm op 51-jaorige laeftied fataal is gewore. Es eërbetoan aan zien groate voetballer drök VVV sins 't sezoen 1996/1997 zien portret aaf op breefpepier, clubcards, posters en sjteit d'r biej 't VVV-sjtadion De Koel saer 15 oktober 2004 ein sjtandbeeld van häöm. Op de Parade in Venlo is nog ein klein tabakswinkelke te vènje dat hae jaorelank exploiteerde. Hiej is saer 2003 ein dependance geäöpend van 't Limburgs Museum, dat in 't Jan Klaassens Museum is ómgeduip. Dit waas èns 't kleinste museum van Nederland.
Greunveld
't Is 'n rilletief nieje buurt en de meiste huzer woorte gebouwd aan 't ind van de 20en ieëw. Vandaag de daag woeëne dao zo'n 2.000 minse. Vreuger waas 't 'n greun en landelik gebeed en det zuut me nog truuk aan 't feit det 't vandaag de daag vuuel greunveurzeninge guuef in de wiek. Vaerder steit heej 't Hoes Stalberg, 'n markante, witte hiereboerderie oet de 17en ieëw.
In Greunveld guuef 't ouk 'n vestiging van Gilde Opleidingen ('n mbo-schoeël).
Trivia
Leedjes wao-in de buurt wuurt geneump:
Ariane Schut
Ariane Schut is 'n politika, raodslid naomes de SP Mestreech in de Mestreechse Gemeinteraod en is aongeweze es liestrèkker vaan häör partij veur de verkezinge in 2021. SP heet op dit momint twie zedele in de Raod. Daoneve is Schut beleidsmètwèrker vaan de stiechting LVO.
In de gemeinteraod focus Ariane Schut ziech op gelieke kanse in 't oonderwies, sjöldhölpverliening en betaolbaar woenlaste.
Filips II van Montmorency
Filips ll van Montmorency werde samen met ziene mattie, de Graaf van Egmont, in Brussel de kop aaf gedaon. Der zien in huul ut land, waor onger ut dörp Haor, straote naor deze minse verneumd.
Waal
Trajek
Heer strèk ziech euver 82 kilometer oet en begint kort nao Millingen aan de Rijn, neet wied vaan de Duitse grens. Dao vertek ziech de Rijn in de Nederrijn (in de vörm vaan 't Pannerdens Kenaal) en de Waal. Heer löp door tot aon Woudrichem en Dalem (bij Gorinchem), boe heer mèt d'n Aofgedamde Maos samekump en Merwede geit heite.
Euver de ganse luip is de Waal, aanders es de Maos, vaan kribbe (steine demkes die de struiming mote regele) veurzeen. Twie groete kenale rake de Waal: 't Maos-Waalkenaal bij Nimwege en 't Amsterdam-Rijnkenaal bij Tiel. De reveer is euveral oongeveer 400 meter breid.
Historie
De Waal bestoont al in prehistorische tije en waor in de Romeinsen tied al 'n reveer vaan belaank. De naom is vaan Germaansen oersprunk en liet zien aofleie oet *wôh 'drej', nao de väöl meanders in de reveer. De Rijn (noe Nederrijn/Awwe Rijn) waor toen nog wel belaankrieker. Dit veranderde in de middeliewe sterk. In de zeventienden iew góng oetindelek 90% vaan 't de Nederlen inkoumend Rijnwater door de Waal. Dit zörgde veur probleme; daorum groof tösse 1701 en 1709 't Pannerdens Kenaal. Sindsdeen ligk d'n oersprunk vaan de Waal, die vreuger bij Tolkamer kort nao de grens laog, get wijer stroumaofwaarts.
Sociaol geografie
De groetste stad aon de Waal is Nimwege, wat vaanaajds aon de linkerkant ligk meh sinds kort ouch bebouwing aon de rechterkant heet (de zoegeneumde Waalsprong). Aander stei en stedsjes zien Tiel (rechs), Zaltbommel (links) en Woudrichem (bij 't indpunt, links). Kort veur 't ind ligk aon de rechterkant, boetendieks, ouch 't Slot Loevestein. Versjèllende waarde (weerde) ligke aon de Waal: aon de linkerkant 't Riek vaan Nimwege, 't Land vaan Maos en Waal en de Bommelerwaard, aon de rechterkant de Betuwe. Tot veur kort laog de ganse reveer in de provincie Gelderland; sinds Dalem bij de gemeinte Gorinchem huurt, ligk 't lèste stökske rechterkant in Zuid-Holland.
Euver de Waal ligke brögke bij Nimwege (drei), bij Ewijk (gemeinte Beuningen), vaan Beneden-Leeuwen (gemeinte West Maas en Waal) nao Echteld (gemeinte Neder-Betuwe) en bij Zaltbommel (twie, 'n spoorbrögk en de Martinus Nijhoffbrögk). Wijer gief 't e groet aontal poontvere. Veur de binnevaart is de reveer vaan oetzunderlek belaank: de haves vaan Rotterdam en Amsterdam bedene hei-euver hun Europees achterland.
Flå
De gemeintecode is 0615.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,8% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Atlanta
thumb|'t centrum van Atlanta Atlanta is de houfstad en ouch de grótste stad vanne Amerikaanse staot Georgia. In 2020 haw de stad 498.715 inwoonders; inne agglomeratie wone ruum 6 miljoen luuj. Atlanta is e wichtig centrum van 't zuudoeaste van 't landj mit betrèkking toet industrie, verkieër, hanjel en zakes.
De stad is in 1837 gestich woren es 't injpuntj van 'n iezerbaan. Doe hoot de plaats danouch Terminus. In 1843 verangerdje me de naam nao Marthasville, worop 't in 1845 de noewaerendje naam Atlanta kreeg.
Mit 't oetbraeke vannen Amerikaanse Börgerkrieg in 1861 haw de stad al zoea 9.000 inwoonders. Veure Unioniste waas Atlanta 'n wichtige plaats veur aan te valle, óm 't deendje es 'n hanjelsknouppuntj. In 1864 haw hie 'n belaegering van 107 daag lang plaats. Naodet de bevolking evakkeweerd waas, woort de stad gooddeils inne asse gelag. Daorop woort de stad flot trögk opgeboewdj en in 1868 ouch oetgeropen es de houfstad van Georgia.
Neer
Neer kin beteikene:
Sveriges socialdemokratiska arbetareparti
De Socialdemokraterna (aafgekórt S; Limbörgs: de Sociaaldemocrate) is 'n Zweedse centrumlinkse politische partie. Officieel hètj de partie Sveriges socialdemokratiska arbetareparti (aafgekórt SAP; Limbörgs: Sociaaldemocratische Arbeiderspartie van Zwede), meh deze naam en dees aafkórting waeren uters zelje gebroek. Ane verkezinge nump de partie deil es Arbetarepartiet-Socialdemokraterna. Es partiesymboeal höbbe de sociaaldemocrate de roeaj roeas, nao 'n idee van Fredrik Ström.
Eine van de bekinste SAP-leje oeats is Olof Palme, veurmalig premier van Zwede en vermoord in 1986.
De Socialdemokraterna woorten opgerich in 1889 en daomit is 't de aadste partie van Zwede. De partie haet róndje hóngerddoezjend leje.
Tösje 1940 en 1998 kreeg de partie ederskieër tösse de 40 rn 50% vanne stumme bieje verkezinge. Det maak de partie toet ein vanne succesvólste oppe werreld. De kezers kómmen oet brei laoge vanne samelaeving. E groeat deil van 't kezerskorps besteitj oet febrikswirkers. In 't gebied rónjelóm Stockholm steitj de partie traditioneel neet erg sterk. Inne verkezinge van 2006 haoldje de partie dao slechs 23% vanne stumme. 't Rizzeltaot euver gans Zwede van 2006, 35%, is 't lieëgste det de partie oeatj haet gehaoldj saere inveuring van 't algemein stumrech. Veural de stumme van gepensjeneerdje en arbeiders liek de partie verlaore te höbbe t'n opzichte vanne veurige stumbösgank.
D'n allewiele premier van Zjwaeje, Magdalena Andersson, is e lid van de Sociaaldemocrate.