cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Historie vaan Griekeland
Twiede Wereldoorlog
De Balkan en Griekeland woorte opgedeild en verdeild oonder de Pruusje, Italiaone, Hóngaore (die ouch hadde mèt geholpe mèt de nazi's) Bölgaore. Dat tèlde evels neet veur Bölgarije en Roemenië, die hadde mèt geholpe mèt de Pruusje. Griekeland en de Balkan woorte es volg opgedeild.
De gebeije die in Italiaonse han waore koste ziech nog 't mies gelökkeg prieze vaan ederein. Veural wie me Joeds waor. De Italiaone lete de Jäö mèt rös. De Bölgaore dede dit ouch, mer waore op dat nao wel hendeg hel en woort veur 't minste al iemes neer gesjote. De Serve hadde nog de groetste pech. Dit Jäö woorte hei zoe goed es gaans oetgereuid. In Kroatië woorte zjus alle Serve nao concentratiekampe gesjik. Euver Roemenië kin me veurziechteg zègke tot dao gewoen gein beleid waor. 't Gaans laand loog in puin en 't goof d'r in zekere zin 'ne vorm vaan anarchisme. In 1943 veel de Italiaonse Rippebliek en nomde de Pruusje alle gebeije in de Balkan euver. Dit bleef evels nog gei jaor zoe. In 1944 moste de Pruusje naomelek nao Hóngarije en Oesteriek vluchte, wilde ze neet in de han kaome vaan de Rösse. De Britte landde in 1945 op Kreta. Zie zörgde same mèt de Sovjets d'r veur tot de gaanse Balkan bevrijd woort. Wie de oorlog veurbij waor, woort aofgesproke wat ziech zaw gaon aonsluite bij de kapitaolistische NATO en de communistische Sovjet-Unie. Oetindelek woort beslote tot de gaanse Balkan nao de Sovjet ging. Albanië, Joegoslavië, Roemenië en Bölgarije woorte daoin apaarte staote. Griekeland waor 't einegste land dat ziech aonsloot bij de NATO in plaots vaan de Sovjet. Evels wilde Roemenië dit ouch gere, mer dat kos neet door Rössische druk. 't Goof väöl te doen in Griekeland. 't Land loog veleijeg in puin. Ein stad waor zelfs gaans vaan de kaart geveeg door bombardemènte: Volos. Dees stad is evels allewijl weer gaans opgeknap. In tegedeil tot aandere Europese steij, besloot Griekeland Volos neet weer in zien origine te restauriere. Volos is daomèt de einegste hendeg modern uigende stad vaan Griekeland.
Föglö
Föglö is 'n arsjipel en gemèndje in Ålandj, Finlandj. De gemèndje haw 533 inweuners op 31 mieërt 2016 en 'n landjoppervlakdje van 134,73 km², van 'n totaal (inclusief water) 1.869,07 km². De bevoukingsdiekdje is 3,96 luuj de km². De plaatse die inne gemèndje ligke zeen: Björsboda, Bråttö, Brändö, Bänö, Degerby (de houfplaats), Finholma, Flisö, Granboda, Hastersboda, Horsholma, Hummersö, Jyddö, Järsö, Kallsö, Nötö, Prästgården, Sanda, Skogboda, Sommarö, Sonnboda, Stentorpa, Ulversö en Överö.
Historie vaan Griekeland
Allewijl
Allewijl kemp Griekeland mèt perbleme mèt de EU. Zie troje in 2001 in de Eurozone en behuurde daomèt tot de ierste Europese staote die de aw munt (in Griekelands geval, d'n drachme) verruilde veur d'n euro. In 2011 bleek evels tot Griekeland mèt de cijfers had gesjoemeld en eigenlek nog ikkenomisch gaar neet veerdeg waor veur 'nen euverstap nao d'n euro. Oonder aandere heidoor ontstoond de Eurocrisis, die weer e gevolg waor vaan de kredietcrisis. Op dit momènt is 't neet zeker of Griekeland de euro behild of toch weer trök mot nao de drachme. Zeker is tot Griekeland 'n nog meuizaomere ikkenomische crisis tegemoot geit.
Föglö
De naam Föglö mèntj "vogeleilandj" en kump oet 1241. Veural oppe klein eilenj in 't zuudoeaste zeen veugel taalriek. 't Eilandj Björkör det ouch óngere gemèndje viltj is 'n aangeweze netuurgebied. In Degerby ligk nag e streekmuseum en me kan ouch de restantje van 'n aad krankenhoes veur melaatse vinje.
De gemèndje is einspraokig Zweeds. De gemèndjecode is 062.
Demografie
In 2016 woor de laeftiedsverdeiling van de bevouking es völg:
Hie-ónger völg de demografische óntwikkeling vanaaf 1980.
6 juni
Heilegedaag vaan St.-Norbertus Jom Jeroesjalajiem in Israël
Bouvines
Bouvines is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59830.
De gemeinte is 2,71 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 756 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 279 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.
Goede tijden, slechte tijden
Goede tijden, slechte tijden, dèks gesjreve es GTST, is de langs loupende Nederlandjse soapserie. Goede Tijden, Slechte Tijden begoosj op 1 oktober 1990 om 19:30 op RTL Véronique. De serie wurt noe van maondaag bis vriedaag tössje 20:00 en 20:30 oetgezonde op RTL 4, behawve in de zomer. Allewiel (september 2019) löp 't 30e sezoon.
De serie wurt gans opgenome in Aalsmeer. Van de oorspronkelike acteurs is Jette van der Meij de einige die ouch noe nog mitsjpeelt. Inkel van de bekindst gewore acteurs zeen Reinout Oerlemans, Katja Schuurman, Georgina Verbaan en Angela Schijf.
Ederen daag kieke zoeget angerhalf miljoon luuj, woemit GTST ouch de populairste Nederlandjse dramaserie is. De lèste jaore loupe de kiekciefers aevel trök, dèks bis ónger de miljoon.
GTST woort oorspronkelik bedach door Joop van den Ende, dae zich onger mie baseerde op de Australische serie The restless years. D'n tekst veur de titelsong woort gesjreve door Bart van de Veer, woerop Hans van Eijck muziek componeerde. D'n intro is saer 't begin mièrder maole aangepas.
De meiste verhaole sjpele zich aaf in ein fictief Nederlandjse plaatsj, Meerdijk.
De serie woort op de hak genaome door de Heideroosjes in häör gelieknamige single.
Externe links
Website van GTST
Titaan (mythologie)
thumb|Titane en reuze, [[Gustave Doré, 1857]] thumb|Kop van 'nen Titaan, Nationaal archeologisch museum in Athene 't Waord Titaan of Titan (Grieks: Τιτάν, meervawd Τιτάνες) is aafkumstig oet de Griekse mythologie en wies in 't geweun sjpraokgebroek op 'ne rezechtige, geweldig krachtige persoon.
In de mythologie is 'nen titaan eine van de twellef Titane en Titanide. Zie zeen (same mit de cyclope en de hóngerdermige) zeuns en dochters van Uranus (d'n hemel) en Gaia (de aerd), allewaal anger mythe vertèlle det Gaia häör oet zichzelf haet veurgebrach. De Titane wore reuze, waor hemelbesjtörmers. Zie waerde door häöre pap Uranus in d'n aafgróndj, Tartarus, gesjmete toe hae zich door häör bedreig begós te veule. Later waerde de Titane die aan Zeus ziene kantj sjtinge in de sjtried óm de hemelheersjappie, door dem bevriejd.
Titane
De oorsjprunkelike, mannelike Titane zeen:
Titanide
De zès Titanide woren de vrouwelike taengehengers van de Titane, mer döks waere zie es ein groep besjoewd. Zie zeen ouch kienjer van Uranus en Gaia.
Kienjer van waem bei de ajers Titane zeen
Dees zeetitane vereinigde zich en krege same driedoezjend kienjer, de Oceanide, die alle vörm van water personifieerde. De bekindjste zeen Asia, Styx, Electra, Doris, Eurynome, Amphitrite en Metis. De Titane van intelligentie en kinnis krege twee dochters; Asteria en Latona (Aadgrieks: Leto). Zie symboliseerde versjtaoke kinnis en veursjpèlling. Dit zeen de Titane van 't leech. Häör kienjer wore heel toepasselik Eos (d'n daagraod), Helios (de zón) en Selene (de maon). Rhea en Cronus zeen de Titane van de zevenden daag, kienjer van hemel en aerd (Uranus en Gaea). De kienjer van Rhea en Cronus zeen Poseidon, Hades, Hera, Hestia, Demeter en Zeus. Zeus weurt vereerd es 'ne jäörliks sjtervende en weer herriezende god.
Kienjer van waem eine van de ajers Titaan is
Crius is d'n Titaan van 't ies, en Eurybia is de dochter van Pontus (de zee). Häör kienjer zeen Astraeus, Pallas en Perses. Iapetus en de Oceanide krege same Atlas, Prometheus, Epimetheus en Menoetius, allemaol belangrieke fegure in de Griekse mythologie. Häör kiendj is 'nen tweesjtaltige Centaur.
André van den Heuvel
Bekènd woort Van den Heuvel auch van de tilleviziereclamesjpotjes van de NMB (tegewoordig ING). Vanaaf tachtigjaorige laeftied hilt Van den Heuvel zich bezig mèt beeldhouwe. Mèt teneelspele is hae in 2007 gesjtop - mèr in 2008 waas hae nog te zeen es Herman Batenburg in de Nederlandse advocateserie Keyzer & De Boer Advocaten. Auch sjpeelde hae in dat jaor de rol van 'ne mafiabaas in de politieserie Flikken Maastricht.
Van den Heuvel is in 1984 in Limburg geridderd mèt de Orde van de Gulden Humor.
Van den Heuvel wónde in Amsterdam en waas getrouwd mèt actrice Kitty Janssen, die in 2012 sjtorf. Op 9 februari 2016 is hae gesjtorve op achentachtigjaorige laeftied.
Filip vaan 't Belsj
thumb|Keuning Filip vaan 't Belsj, 2013 Filip of Philippe vaan 't Belsj, Keuning vaan de Belzje (Nederlands: Filip, Koning der Belgen, Frans: Philippe, roi des Belges, Duits: Filip, König der Belgier), geduip es Filip Leopold Lodewijk Maria (Breusel, 15 april 1960) is sinds 21 juli 2013 de zevende keuning vaan de Belzje. Heer is de aajdste zoon en troenopvolger vaan Albert II.
Wie heer nog prins waor riechde Filip in 1998 't Prins Filipfoonds op, mèt es buut de gemeinsjappe op 't Belsj korter bij mekaar te bringe. Zien motto is: "Wat veer deile is zoeväöl sterker es wat eus aanders maak, 't is 'n trouf die in eus han ligk".
Filip is es keuning veurzitter vaan de Belzje Deens veur de Boetelandse Handel. Daorum leij heer eder jaor veer ikkenomische missies es bevördering vaan de Belzje export. In gans en al leit heer tachteg zendinge. Ouch al organisere de versjèllende geweste (Vlaondere, Wallonië en Breusel) hun eige ikkenomische missies, de fidderaole, geleid door Filip, zien de meis opvallende missies mèt de meiste aondach in de Belzje en boetelandse media. Neve 't bedriefsleve, nömme ouch de gewesteleke euverhede actief deil aon dees missies.
Groeatvórstendóm Moskou
thumb|Oetbreijing vanne gróndjómvank van 't groeatvórstendóm van 1390 toet 1525. 't Groeatvórstendóm Moskou(Róssisch: Великое Княжество Московское, Velikoje Knjazjestvo Moskovskoje) waas e laatmiddelieëfs Róssisch vórstendóm mit Moskou es de houfstad. 't Waas de veurgengersstaot van 't vreugmodern tsaardóm Róslandj.
't Vórstendóm óntstóng ónger Daniël I, dae in 1283 Moskou irfdje. Róndj 1320 haw d'r 't vórstendóm Vladimir-Soezdal, wo Moskou nominaal ónger veel, euversjieëmp en oetintjelik ouch opgenómme, worop t'r 't rippebliek Novgorod (1478) en 't vórstendóm Tver (1485) vereuverdje.
Tóngval
'nen Tóngval is de taol vaan ein plaots. In de traditioneel variatielinguïstiek weurt, of woort, versjèl gemaak tösse taol, 'n op ziechzelf stoonde entiteit die me kin verbinde aon ei land en/of volk, dialek, de taolvariante vaan e groeter gebeed, en tóngval. Dees hiërarchische indeiling (versjèllende tóngvalle make ei dialek, versjèllende dialekte make ein taol) kump vaan de breurs Grimm (in 't Duits: Sprache, Dialekt, Mundart).
Groeatvórstendóm Moskou
Ivan zienen opvölger Vasili III vereuverdje in 1512 de stad Smolensk op Litouwe, wobie de grens van 't vórstendóm de Dnjepr bereikdje. Vasili ziene zoon, Ivan IV woort in 1547 gekruuendj toetten ieësten tsaar van Róslandj. Vanaaf den sprik me denouch euver 't tsaardóm Róslandj.
Våler (Hedmark)
thumb|De ligking van Våler in de pervincie Hedmark. Våler is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Hedmark in Nórwaeg. De gemeinte had 3.906 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 704,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 5,5. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
Kirkdörp
E kirkdörp is euver 't algemeint e dörp det is óntstangen of opgeboewdj róntjelóm ein inkel kirk.
Våler (Hedmark)
De gemeintecode is 0426.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,2% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Kirkdörp
Me kan 't kirkdörp prónter definiëren op twieë, get versjillige, menere:
Anger beteikenisse zeen:
Villers-devant-Mouzon
Villers-devant-Mouzon ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Sedan, in 't noordoaste van de Franse Ardenne, bie de Belzje grens mèt de Welsje provincies Henegouwe (Hainaut) en Luxembörg (Province de Luxembourg, dus neet 't land Luxembörg). Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes. Traditioneel weurt in dees gemeinte dan ouch Champagnois gekald en neet Welsj, wie dat weurt gekald in 't groatse gedeilte van de échte, geografisch gedefinieerde, Ardenne.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 108 luuj op 'n oppervlaak van 4,53 veerkante kilometer en daomèt goof 't 23,84 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van +3,5% de jaor.
Sjènnes
Sjènnes is 'n Oas-Limburgs dialek, dat ze kalle in de Zuud Limburgse dörper Sjènne en Pöt. De Veldeke-krink Gelaen hèlt zich bezig mèt de dialekte van Baek, Gelaen, Pöt en Sjènne.
Finström
Finström is 'n gemèndje in Ålandj, Finlandj. De gemèndje haw 2.594 inweuners op 31 mieërt 2016 en 'n landjoppervlakdje van 123,26 km², van 'n totaal (inclusief water) 172,5 km². De bevoukingsdiekdje is 21,04 luuj de km². De plaatse die inne gemèndje ligke zeen: Bamböle, Bartsgårda, Bastö, Bergö, Bjärström, Emkarby, Enbolstad, Godby (de houfplaats), Grelsby, Kulla, Markusböle, Pettböle, Prästgården, Pålsböle, Rågetsböle, Strömsvik, Stålsby, Svartsmara, Tjudö, Torrbolstad, Tärnebolstad, Vestanträsk, Åttböle en Ämnäs.
De meiste economische aktiviteite vinje plaats in Godby. De grótste wirkgaever dao is Optinova, waat medische gebroeksverwerpe make. Wiejer wirke väöl luuj inne toerismesector, mit naam bungalowparke. In 't naordelik deil vanne gemèndje is de landjboew 't wichtigste, veural èrpel en greunte. Wiejer guuef 't nag e deil luuj die besjeftig zeen mitte vèsserie.
De gemèndje tèltj väöl waterbochten en fjorde die 't landj deep insnieje. 't Grótste zeutwatermaer van Ålandj, Långsjön, bevindj zich ouch inne gemèndje, en deentj es de grótste brón van 't drinkwater op 't houfeilandj.
De gemèndje is einspraokig Zweeds. De gemèndjecode is 060.
Demografie
In 2016 woor de laeftiedsverdeiling van de bevouking es völg:
De spraokverdeiling woor in 2016 det 89,9% vanne bevouking 't Zweeds es ieëste spraok haw; 3,3% haw 't Fins es ieëste spraok en 6,8% haw 'n anger ieëste spraok.
Hie-ónger völg de demografische óntwikkeling vanaaf 1980.
Hindeloopers
't Hindeloopers (eige naom Hylpers, Standaardfries Hylpersk of Hynljippersk) is 't Fries dialek vaan 't stedsje Hindeloopen (gemeinte Súdwest-Fryslân). 't Dialek versjèlt hendeg sterk vaan de aander Friese dialekte, umtot 't 'n aontal typerende klaankveraanderinge neet heet doorgeveurd. Heidoor is 't veur Frieze oet 't achterland neet zoemer te verstoon.
Historie en oontwikkeling
thumb|De Groete Kèrk (Graetserke) in Hindeloopen. Hindeloopen kaom in de middeliewe op es vèssers- en handelsplaots (sinds 1372 mèt stadsrechte) aon de Zuiderzie. In deen tied spraok me in Friesland 't Aajdfries; de Frieze hadde 'n groete maot vaan otonomie en hun taol stoont in hoeg aonzien.
Naotot Friesland zien otonomie kwietraakde, raakde de taol väöl vaan prestiesj kwiet. In de mieste stei góng me noe e Hollands dialek praote (Stadsfries). Hindeloopen evels kaom in dezen tied zjus sterk op: de zievaort bleujde en de Hindeloopers versjeepde väöl Scandinavisch good nao Amsterdam. Dit touwgenome aonzien wèrkde de eigeweerde in de hand. Tegeliek kierde me ziech aof vaan de taolveraanderinge die ziech in 't Fries achterland aofspäölde. Me voont die klaanke 'boers' en oonzuver; de Hindeloopers hadde sterk 't idee tot zij 't ech Aajdfries bewoerde.
In d'n achtienden iew raakde 't stedsje sterk in verval, e verval wat ziech d'n iew daonao doorzat. Oondaanks de vererming hele de Hindeloopers vas aon hun taol. Pas in d'n twintegsten iew kaom hei veraandering in; mèt de touwgenome mobiliteit maakden 't Nederlands en 't 'gewoen' Fries hunnen entree in de stad. Zoedoende weurt 't Hindeloopers allewijl veural door awwer lui gesproke. 't Gief evels ouch nog joongere en zelfs inkel kinder die 't spreke.
Molkwerums
In 't dörp Molkwerum, wat e paar kilometer zuielek vaan Hindeloopen aon de IJsselmeerkös ligk, woort vreuger e dialek gesproke wat wie twie dröp water op 't Hindeloopers liekende. Molkwerum waor in de zeventienden iew väöl groeter es noe en zoe good wie Hindeloopen geriech op d'n handel mèt Holland. Mèt 't verval vaan d'n handel leep 't dörp leeg; de euvergebleve inwoeners lagte ziech touw op landbouw en vèsserij en naome zoedoende de taol vaan 't achterland euver. 't Gief nog diverse tekste oet d'n achtienden iew en oet 't begin vaan de negentienden iew (in eder geval 1811). Johan Winkler merk in zie Dialecticon (1874) evels op tot 't dialek in zienen tied compleet verdwenen is, op e paar typische wäörd nao ('wie laanger wie minder'; veurbeelder gief heer neet). Allewijl praote de Molkwerumers gewoen Zuidweshooks.
Klaanklier en spelling
't Hindeloopers heet 'n bezunder groete klaankinventaris, die nog get groeter is es die vaan 't Standaardfries. Me heet door de jaore heer 'n spelling oontwikkeld die wel gooddeils gebaseerd is op de Friese spèlling meh wel get perceizer. Neet allein gief ze de diverse klaanke die 't Standaardfries neet heet, ouch markeert ze consequent korte en lang variante vaan dezelfde klaank, ouch in ope lèttergrepe. Ouch 't versjèl tösse de ope en geslote o, wat 't Fries wel kint meh neet oetsjrijf, weurt in 't Hindeloopers (zjus wie in 't Limbörgs) weergegeve.
Algemein tendenze
De klaankwèttege versjèlle mèt 't Standaardfries zien legio. De belaankriekste zien de volgende:
Klaankinventaris
't Hindeloopers heet, wie wel mie Nederlandse en Friese dialekte, e groet aontal klinkers: 12 korte, 12 lang en zelfs 26 twieklaanke. In die aontalle zien evels wel e paar allofone mètgetèld die beveurbeeld allein veur 'nen dentaol optrejje. Daan nog heet 't Hindeloopers 'ne klaankriekdom dee 't Standaardfries en zeker 't Standaardnederlands wied euvertröf.
Opmerking: benaoderinge vaan Hindelooperse klaanke in 't Limbörgs zien rillatief. Limbörgse veurklaanke zien in 't algemein get eupener, achterklaanke ieder get geslotener es in 't Hindeloopers ('n kwestie vaan accent). Me moot in väöl gevalle ieder oetgoon vaan 'te vergelieke mèt'.
Buro Streektaol Nederlands-Limbörgs
Buro Streektaol Nederlands-Limbörgs (Nederlands: Bureau Streektaal Nederlands-Limburgs) is e bureau dat ziech bezeg hilt de twietaolegheid in Nederlands Limbörg (Nederlands en Limbörgs) te motivere in 't oonderwies. In 2005 en 2006 publicierde 't 't beukske Je eigen taal (dat vervolges woort vertaold in miedere dialekte, boe-door 't meisten beter bekind is es Dien eige taol, Dien eige taal of Dien eige sproch), bestump veur, respectievelek, docente en lieringe vaan 't basisoonderwies. Pierre Bakkes funzjeerde es redaktäör. Dit beukske is evels gei lèsbook. De veurnaomste doelstèlling is um bij de lierlinge 'n positief hawwing te kweke ten opziechte vaan twietaolegheid, mèt naome ten opziechte vaan 't twietaoleg zien in 't Nederlands en Limbörgs. Al zien ze bezeg 't beukske ouch in Belsj Limburg, Luuk (provincie) en bepaolde gebeej in Noordrien-Wesfale (roontelum Dusseldörp) oet te geve, boedoor de twietaolegheid mie beteikenisse krieg: Limbörgs en Frans en Limbörgs en Duuts. De Nederlandstaolege versie vaan dit beukske is beveurbeeld inmiddels vertaold op 't Mestreechs in 2006 (Dien eige taol). Joop Kurris zörgde veur de vertaoling bis 't Mestreechs. Veur 't middelbaar oonderwies versjeen in 2006 Verder in je taal, veur docente en lierlinge (Pierre Bakkes en Ton van de Wijngaard). De Mestreechse versie, Wijer in dien taol, vertaold door Joop Kurris, is versjene in 2008. Ouch veur aander dialekte woort 't roontelum dit jaor vertaold.
Hindeloopers
Vocabulair
Vaan 't Hindeloopers woort vaanajds aongenome tot 't 'ne groeten invlood vaan 't Hollands en de Scandinavische taole had gehad (me zeet beveurbeeld öie veur 'un', dewijl de res vaan Friesland dao 't ieder oostelek sipel veur gebruuk). Bij 't samestèlle vaan 't Graet Hylper Wordebook stèlde Siebren Dyk evels vas tot 't aontal Hollandse wäörd beperk waor. Vaan eventueel Scandinavische wäörd voont heer zelfs mer ei veurbeeld, wat daobij dubieus waor: nôkel 'wölver [in de beteikenis vaan sleethuitsje veur deure en vinstere]', in 't Standaardfries waarle, zouw vaan 't Noors nøkkel kinne koume, meh kin ouch bès 'n erfwoord zien.
Wel heet 't Hindeloopers wäörd en woordvörm bewoerd die 't in 't Standaardfries neet mie gief. Zoe zeet me in 't Hindeloopers nog ummertouw jitte veur 'nog' (Standaardfries noch; vergeliek Ingels yet) en siie veur 'nejje' (tegeneuver naaie; vergeliek Ingels to sew). In väöl gevalle gebruuk 't algemein Fries dus zjus 't Hollands woord boe 't Hindeloopers dat neet deit. 'n Aander geval is 't woord haad 'kop'. In 't Fries vaan 't achterland kint me dit wel in samestèllinge wie haadstêd 'hoofstad', meh in gewoen gebruuk is dit woord door holle vervaange (zjus wie in 't Limbörgs huid gooddeils is verdroonge deur kop).
Soms gief 'tzelfde Aajdfries woord in 't Fries en 't Hindeloopers compleet aander reflexe, zoetot 't liekent of me mèt 'n aander woord te make heet: het en wat beteikene allebei 'wat' of 'get' en koume ouch allebei vaan 't Aajdfries hwat.
Literatuur
Wijer stökker koume oet d'n twintegsten iew. In de jaore zeventeg meinde me tot d'n tied riep waor veur 'nen dictionair, dee in 1981 oetkaom. De Hindelooperse sjrieftaol, inclusief deen dictionair, waore in deen tied 't werk vaan Gosse Blom. Tot zienen doed in 2014 zouw dee de groetste sjriever en vertaoler in 't Hindeloopers zien. D'n dictionair bleek nog neet touwreikend; daorum begós Blom vrij snel aon 'n ambitieuzer versie. Heer kraog de hölp vaan de Fryske Akademy, die 't werk nao zienen doed allein op ziech naom. In 2019 kaom oetindelek 't Graet Hylper Wordebook oet.
Ouch in 2019 versjeen e leedbook veur de próttestantse kèrk in 't Hindeloopers, vaan moojertaolspreker Wiebe Zoethout (ouch betrokke bij d'n dictionair) en de gepensioneerden dominee Cees Glashouwer.
Stäölke
Heioonder volg e fragmint oet 't vertèlselke De vèsser en zien vrouw vaan de breurs Grimm. Alle vertaolinge zien oetindelek oet de Platduitse groondteks.
Bronne
Dit artikel is veur 't bèste deil gebaseerd op 't Friestaoleg equivalent, en wel in dees versie.
Geta (Ålandj)
Geta is 'n gemèndje in Ålandj, Finlandj. De gemèndje haw 507 inweuners op 31 mieërt 2016 en 'n landjoppervlakdje van 84,55 km², van 'n totaal (inclusief water) 605,66 km². De bevoukingsdiekdje is 6,00 luuj de km². De plaatse die inne gemèndje ligke zeen: Andersö, Bolstaholm, Dånö, Finnö, Gräggnäs, Höckböle, Isaksö, Labbnäs, Möckelgräs, Olofsnäs (Olsnäs), Pantsarnäs, Rankoskär, Skinnarböle, Snäckö, Vestergeta (de houfplaats) en Östergeta.
't Naordelik deil van Ålandj kwaam es ieëste door posglaciaal ophöffing oete zieë op, wodoor hie ouch de ieëste beweuning óntsting. Det vindj me noe trögk in späör van weuningen en graver oete steintied. E deil aaj eilandj, wie Snäckö en Finnö, zeen intössen al vasgegreudj aan 't vastelandj. Traditionelerwies laeve de luuj vanne landjboew enne bósboew, mer allewiel zeen toerisme ennen deenstesector wichtiger. Geta deentj es e forenzegebied veure luuj die wirken in Mariehamn.
Geta is in 't naorde van weus en ruug trein. Ane kus staeke rótsformaasjes oet, wo wanjelieërs en bergklummers op aafkómme. Wiejer guuef 't e deil zómplandj, maeren en baeke. d'n Hoogste berg vanne gemèndje, de Getaberg, is beboedj mit 'nen oetkiektoren en e bezeukerscentrum.
De naam Geta zów meugelikerwies zeen aafgelèdj van 'n Aadnórs waord det "inne gate haje" mèndje. Det zów den dinkelik zeen ómdet vieëheljer vanoete hoeag rótsen 't vieë inne gate kósten haje.
De gemèndje is einspraokig Zweeds. De gemèndjecode is 065.
Demografie
In 2016 woor de laeftiedsverdeiling van de bevouking es völg:
De spraokverdeiling woor in 2016 det 87,4% vanne bevouking 't Zweeds es ieëste spraok haw; 5,6% haw 't Fins es ieëste spraok en 7% haw 'n anger ieëste spraok.
Hie-ónger völg de demografische óntwikkeling vanaaf 1980.
St. Michaël Ool
thumb|'t Logo van sjötterie Sint Michaël Ool
Sint Michaël Ool is de sjötterie van Ool/Herte.
Gesjiedenis
De exacte datum van'ne oprichting van sjötterie Sint Michaël Ool is neet meer nao te gaon. Veur zover noe bekindj haetj op 15 oktober 1903 de oprichting plaats gevonje. Det gebeurdje in 't vreuger café Clerckx aan'ne maassjtraot nr. 13 in Oeal. In 1889 waerdje in'ne gezet van toen, de Maas- en Roerbode, waal meljing gemaaktj van ein pas opgerichdje sjötterie, of det eine veurluiper van sjötterie Sint Michaël is gewaes is neet meer nao te gaon. In historische processjtökke bliektj verder det in 1650 in Oeal op eine vogel waerdje gesjaote. Daobiej gebeurdje ein ongelök, wobiej ein 10 jäörig maedje door eine sjötter in'ne kniesjief waerdje geraaktj. 17 Jaor later waerdje ein proces geveurdj euver de ontsjtange letselsjaaj, mer de sjtökke euver de oetsjpraok zeen neet meer te vinje. Vanwaege al dees ondudelikheje weurdj dus es oprichtingsdatum 15 oktober 1903 aangehaje.
't Eerste optraeje van sjötterie St. Michaël vindj volges de Maas- en Roerbode al 6 daag nao de oprichting plaats. De gezet meldj namelik det de sjötterie op 21 oktober 1903 metlöptj in ein feessjtoet in Herte. Toet 1960 is d'r mer weinig gearchiveerdj euver de aktiviteite van'ne sjötterie. Oet archieve van diverse sjötterieje en de O.L.S. federasie is toch ein beeldj van deze tied te sjetse.
Villers-sur-Bar
Villers-sur-Bar ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Sedan, in 't noordoaste van de Franse Ardenne, bie de Belzje grens mèt de Welsje provincies Henegouwe (Hainaut) en Luxembörg (Province de Luxembourg, dus neet 't land Luxembörg). Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes. Traditioneel weurt in dees gemeinte dan ouch Champagnois gekald en neet Welsj, wie dat weurt gekald in 't groatse gedeilte van de échte, geografisch gedefinieerde, Ardenne.
Hekla
thumb|De Hekla, belag mit 'n laog snieë en ies. De Hekla (oetspraok: ['hɛʰkl̥a], Hehkla] is 'ne stratovolkaan in 't zuje van Ieslandj (Suðurland) dae 1.491 m hoeag is. Zie is eine vanne aktiefste volkane van 't landj mit mieër es twintjig volkaansoetbersinge saer 874. Inne middelieëve woort de berg owwel de "Pórt nao de Hèl" geneump in Europa; d'n Ieslandjs naam beteikentj de "geheudje".
De Hekla maak deil oet van 'ne volkanische bergkamp dae zoea 40 kilomaeter lank is. 't Aktiefste deil van deze kamp, 'n eruptieknaal van 5,5 km lank mitte naam Heklugjá, ligk binnen 't gebied det m'n Hekla neump. Hekla zuutj oet wie 'nen ómgedrejde boeat mitte keel es 'n rits kraters, wovan twieë gemeinelik 't aktiefste zeen.
De geregeldje en groeat oetberstinge vanne volkaan höbben e good deil van Ieslandj belag mit tefra; de läög van dees oetberstinge waere gebroek veure oetberstinge van anger volkanen op Ieslandj te datere. Zoea 10% vanne nujen tefra waat de lèste doezjend jaor op Ieslandj is biegekómmen is aafkumstig van Hekla, same good veur 5 km³. Óm gansen haet de Hekla veur 't lèste millenium lang eint vanne grótste volume aan lava van alle volkanen oppe ganse werreld produceerd, zoea 8 km³.
De Hekla bars oet inne jaore 1104, 1158, 1206, 1222, 1300, 1341, 1389, 1510, 1597, 1636, 1693, 1766, 1845, 1947, 1970, 1980, 1991 en 2000. Al dees oetberstinge zörge veur e flot-verangerdj landjsjap róntjelómme volkaan. Zoea waas de berg zelf veure oetbersting in 1947 meh 1.447 m hoeag.
8 juni
8 juni is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 159en daag vaan e gewoen jaor en d'n 160e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume 206 daog.
Guinee
Bestuurleke indeiling
Guinee is ingedeild in 6 regio's (régions), die wijer verdeild zien in 33 prefecture (préfectures) en e paarhoonderd sub-prefecture of gemeintes (sous-préfectures). De hoofstad Conakry is 'n speciaol zone, die boete de regio's vèlt. De zes regio's zien geneump nao hun hoofstad:
Demografie
Zoewie väöl Afrikaanse len is Guinee etnisch hendeg divers. Wel hure alle inheimse gróppe tot de sprekers vaan de Niger-Congotaole. Belaankrieke gróppe zien de Mandinka (ooste) en de Susu (weste). Zij spreke allebei taole oet de Mande-gróp (respectievelek Maninka en Susu, die neet oonderein te verstoon meh wel verwant zien. Hun taol slut ouch good aon op 't Bambara, gesproke in Mali. Ouch de kleinder gróp vaan de Kpelle (mèt häör taol) vèlt binne de Mande. 't Midde vaan 't land weurt bewoend door de Fulfulde, die hun taol inger verwant is aon 't Wolof (oonder mie gesproke in Senegal). 'n Aander taol, mèt middelgroete verspreiing, is 't Kissi, verwant aon versjèllende taole in Guinee-Bissau, Guinee en Liberia. Al bij al leve in Guinee zoe'n 24 inheimse etnische gróppe.
De dominante religie is d'n islam (veurnaomelek soennitisch), dee door 85% vaan de bevolking weurt gepraktizeerd. 't Christendom (neve Roems-katholicisme ouch versjèllende protestantse genoetsjappe) nump 10% veur zien rekening; de res deit aon traditioneel Afrikaanse religies. In 't land hiers 'n sfeer vaan relatief religieus tolerantie.
Historie
Guinee waor in 't verleie neet de kern vaan e groet riek meh kaom wel mèt versjèllende belaankrieke besjaovinge in contak, beveurbeeld mèt 't Ghana-riek, wat, oondaanks ziene naom, in 't modern Mauretanië en Mali laog. Dit riek waor oonder aandere 'n belaankrieke verspreier vaan de Arabisch-islamitische cultuur. In d'n èlfden iew góng 't t'n oonder aon de Almoravide-dynastie (de More). Ouch hun hiersjappij doort neet laank; de opvolgers waore 't Sossoriek (twelfden en dertienden iew), 't Maliriek (dertienden en veertienden iew) en 't Songhayriek (vieftienden en zestienden iew).
Aon 't ind vaan de zestienden iew vele de More 't riek weer binne, meh hun regering doort neet laank. Vaanaof deen tied hadde lokaol hiersers in Guinee de mach. Väöl vaan die inheimse keuninge doge aon slaovehandel mèt de blaanke. Vaanaof de achtienden iew gaof 't in 't midde vaan 't land 't riek vaan Fouta Djallon. Sinds 1878 laog in 't weste 't Wassoulouriek. Vaanaof 't midde vaan de negentienden iew kraoge de Franse interesse in 't gebeed, wat ze in 1898 es kolonie inlijfde. In de jaore dao-op woort mèt Portugal de grens mèt Guinee-Bissau getrokke, mèt de Britte de grens mèt Sierra Leone en mèt Liberia de landsgrenze dao. Guinee woort 'n deilkolonie vaan 't groeter gebeed Frans Wes-Afrika.
Bij de stiechting vaan de Vijfde Republiek in Fraankriek in 1958 woort versjèllende kolonieë de keus veur oonaofhenkelekheid of otonomie gegeve. Guinee koos oonmiddellek veur oonaofhenkelekheid. D'n ierste president woort Ahmed Sékou Touré. Touré oontwikkelde, wie wel mier leislui vaan nui Afrikaanse len, e beleid wat sterk op 't communisme, entans op 't socialisme, waor geënt. Daorum zoch heer de aonsleting mèt de Sovjet-unie, later ouch mèt communistisch China. De ben mèt de Vereinegde Staote en aander kapitalistische len woorte evels neet verbroke. Zelfs mèt Fraankriek bestoont veur e paar jaor nog wel 'n gooj relatie. Zie bewind oontaardde evels algaw in 'n einpartijedictatuur, boebij westerse bedrieve geconfisqueerd woorte en inheimse stamhoofde en politieke tegestanders gemekelek gevaange woorte gezat. Door zien steun aon de verzètsbeweging in Guinee-Bissau, daan nog Portugees, steunde de Portugeze de anti-Tourérebelle in Guinee. In 1970 kaom 't dabij tot 'n (mislökde) invasie. Oondaanks alle binnelandse tegestand en kritiek vaan boete bleef Touré tot zienen doed in 1984 aon de mach.
Kort daonao woort Touré zienen opvolger Louis Lansana Beanavogui aofgezat. De leider vaan de coup, Lansana Conté, naom de mach euver en beneumde ziech tot president. Veural in de beginjaore vaan zien regering deeg heer väöl um de minserechtesjennis oonder Touré oongedoon te make, meh heer kós 't land neet rieker make. Aonkondeginge tot democratisatie bleve in gooj bedoelinge steke; in vervalsde verkezinge bleef heer jaorelaank aon de mach. De lèste jaore vaan zien bewind gaof 't ummer mier eupeleke kritiek op Conté zien regering, boe heer deils aon touwgaof. Ouch häöm lökden 't um tot zienen doed, in 2008, aon de mach te blieve. Oonmiddellek daonao naom 't leger, oonder leiding vaan kaptein Moussa Dadis Camara, de mach euver.
Tartu
Tartu (Zuid-Eslands: Tarto; vreuger op 't Limbörgs, Duits en Nederlands: Dorpat, Nedersaksisch: Derpt) is de op ein nao groetste stad vaan Esland, nao de polletieke en financieel hoofstad vaan 't land, Tallinn. Zie ligk 186 kilometer te zuidooste vaan Tallinn en 245 kilometer te noordooste vaan Riga, de hoofstad vaan Lètland. Tartu ligk aon de Emajõgi (sprik oet: Eemaajeugkie), 'ne revier dee de twie groete mere vaan Esland verbint: de Võrtsjärv (verawwerd: Wirzsee of Wiertszee) en 't Peipsimeer of Peipusmeer.
Tartu weurt dèks gezeen es 't intellectueel centrum vaan Esland, veural umtot 't de aajdste en meis bekinde universiteit vaan 't land heet: de Universiteit vaan Tartu (Tartu Ülikooli). Dees universiteit gilt zelfs es de aajdste universiteit vaan Noord-Europa en is wiedoet de bèste universiteit vaan de Baltische staote. Wijl 't nog ummertouw gebrukelek is tot universiteite oet 't veurmaoleg Oosblok dèks vaan lieger kwaliteit zien es die vaan Wes-Europa, kin de Universiteit vaan Tartu ziech mete aon Nederlandse, Belzje en Duitse universiteite. Tartu is ouch de heimat vaan 't Hoeggerechshof vaan Esland, 't Ministerie vaan Educatie en Oonderzeuk, 't Eslands Nationaol Museum en 't aajds Eslandstaoleg theater: de Vanemuine. Ze is ouch de geboorteplaots vaan de Eslandse meziekfestivalle, die e belaangriek oonderdeil vörme vaan de allewijl Eslandse cultuur.
Tartu zal in 2024 de Europese cultureel hoofstad zien.
Nao sjatting woort de ierste nederzètting roontelum Tartu opgeriech in de viefde iew. Dorpat, wie Tartu vreuger woort geneump door Duitstaolege en daomèt ouch door Limbörgstaolege, weurt veur 't iers besjreve in documinte oet 1030. Nao alle woersjijnlekheid kump de naom vaan Taara of Tarvas, wat 'nen oeros meint: 'nen oetgestorve rind dee hei moot höbbe geleef. In 1262 kraog Tartu stadsrechte.
De stad heet 'n oppervlaak vaan 38,8 veerkante kilometer en 'n inwoenersaontal vaan 91.407 in 2021. Heimèt heet ze 'n bevolkingsdiechte vaan 2.400 de veerkante kilometer. Ze ligk in 't Eslands zuielek heuvelland - häör hoegste punt ligk op 79 meter. De bevolking besteit veur 80,1% oet etnische Eslenders, 14,6% oet Rösse en veur 5,3% oet aander etnische gróppe. Door häör internationaol bekinde universiteit en de mierdertaolege studies, trèk Tartu studente en academici oet de ganse wereld - boe-oonder aander len oet de Europese Unie, mer ouch de veurmaolege Sovjet-Unie en Noord-Amerika. Bis 't ind vaan d'n Twiede Wereldoorlog goof 't hei, en in de res vaan de Baltische Staote, ouch väöl etnische Duitsers. Die sproke sinds de vreuge 20ste iew veural Hoegduits, mer vaan vreuger aof veural Nedersaksisch (ofwel Platdiets) vaanwege de invlooj vaan de Hanzestei. Dees dialekte waore good verstoonbaar in o.a. Holland en Greuninge, mer zjus neet zoe good in Limbörg - boe 't Zuidnederfrankisch vaan vreugaof mie invlooj had oet 't Kölsj en aander Hoegfrankische taole.
Doha
thumb|D'n horizont vaan Doha bij aovendleech. Doha (Arabisch الدوحة ad-dawḥa(h) (Standaardarabisch), ad-dōha (Golfarabisch), lètterlek 'runding', nae de drejje in de kös die me hei vint) is de hoofstad en groetste stad vaan Qatar. De stad ligk aon de ooskös vaan 't emiraot en woort in de jaore 1820 gestiech es boetewiek vaan al-Biddah. Bij de oonaofhenkelekheid woort Doha officieel es hoofstad aongeweze. Sindsdeen is de stad explosief gegreujd. Allewijl woene zoeget 2,4 mieljoen lui in Doha en zien veurstei, wat neerkump op mie es 80% vaan de bevolking. Nao 2000 veranderde 't aonzien vaan Doha sterk door de opkoms vaan väöl torieflats, boedoor de stad aon Dubai en aander groete stei in de regio rappeleert. Mèt diverse musea, sportaccomodaties, universiteitscampusse en talloes ketoere is de stad e belaankriek centrum veur toerisme, handel en oonderwies.
Åmot (Hedmark)
thumb|De ligking van Åmot in de pervincie Hedmark. Åmot is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Hedmark in Nórwaeg. De gemeinte had 4.348 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.339,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 3,2. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 0429.
Alcohol
'n Alcohol of ouch waal alkanol, aafgeleidj van 't Arabisch waord al-kuḥl (الكحل), is inne sjeikónde 'n organische verbinjing mit 'n hydroxylgroep gebónje mit organische koolstofkittinge ('n aryl- of alkylgroep). Ónverzadigdje kittinge wobie 'n hydroxylgroep drek op 'n dóbbel binjing is gebónje waere enole geneump. Die tautomerisere daotaenge snel nao 't stabiel keton.
De einveljigste alcohol is methanol (CH3OH). De bekèndjste alcohol is ethanol (C2H5OH). Wen me in 't daacheliks laeve alcohol zaet, mèndj me meistes det ethanol. Inne vreuger naamgaeving kreeg 't alkanol de naam vanne alkaangroep es achterveugsel -yl + alcohol. Zoea zeen methylalcohol en ethylalcohol verajerdje name veur betrèkkelik methanol en ethanol, meh ze waere waal nag gebroek.
Aafhenkelike gebejer
Aafhenkelike gebejer zint territoria die om de ein of angere rede neet de volle onaafhenkelikheid of souvereiniteit höbbe es normaal sjtate. D'r zint versjillende gradaties en vorme van zoe'n aafhenkelikheid.
Aafhenkelike territoria weure euver 't algemein ongersjeie van subnationale entiteite van 'tzelfde landj.
Alcohol
Alcohole kónnen 'n reactie aangaon mit carbonzoeren of anorganische zoere. Den óntsteitj 'nen ester. Dees stoffe zeen neet ónwichtige boewstein veure miens.
Anger alcohole zeen ónger angere:
Gewoen jaor wat op vriedig begintj
Veurbeelder oet d'n twintigsten en einentwintigsten iew
1909, 1915, 1926, 1937, 1943, 1954, 1965, 1971, 1982, 1993, 1999, 2010, 2021, 2027, 2038, 2049, 2055, 2066, 2077, 2083, 2094, 2100
Elizabeth II
thumb|Elizabeth II in miert 2015 Elizabeth II, officieel Elizabeth Alexandra Mary (Lónde, 21 april 1926 - Balmoral, 8 september 2022) waor van 1952 bis häören doed de keuningin van 't Vereinig Keuninkriek, Canada, Australië en Nuuj-Zielandj. Zie waor ouch sjtaotshoof van de zoegeneumde "Commonwealth Realms", de euverziese gebeje die ónaafhenkelik woorte nao häör aantreije. Bie häören doed waore dat nog Jamaica, de Bahama's, Grenada, Papoea-Nuuj-Guinea, de Salomonseilenj, Tuvalu, Saint Lucia, Saint Vincent en de Grenadines, Antigua en Barbuda, Belize en Saint Kitts en Nevis; diverse anger lenj waore bie ónafhenkelikheid ouch monarchieë meh verangerde tiejens häör laeve in rippublieke. Zie waor de veerde monarch van de Windsor-dynastie.
Gelaens
Gelaens is 'n Oas-Limburgs dialek, dat ze kalle in de Zuud Limburgse gemeinte Gelaen, wovan Awt-Gelaen, Lötterao, Kraonkel, De Kloes, Lèntjheuvel en Gelaen-Zuid deil oetmake. De Veldeke-krink Gelaen hilt zich bezig mèt de dialekte van Baek, Gelaen, Pöt en Sjènne.
Sjpelling van 't Gelaens in 't kort: (Volges de basis van Huub Clerx, Bertha Paulissen-Willen en aangevöld door Pierre Vossen) Algemein: In de óngersjtaonde veurbeelde zeen de euvereinkómmende Nederlandse weurd tösje häökskes gezat, dit óm dudelik te zeen in wat bedoeld is.
De ènkel en döbbel klinkesj
De klinkerteikes zeen wiej in 't Nederlands, 'n paar aparte teikes zeen:
Tweëklanke
Veurbeelde van meërklanke in Gelaense weurd zeen:
Mitklinkesj
De mitklinkesj zeen wiej in 't Nederlands. Mer d'r zeen get biezunjere gevalle:
T of d op 't eindj van de Nederlandjse weurd
Es 't woord in 't Nederlands op 't eindj 'n d haet, blif die in 't Gelaens bewaard, ouch es die d in 't Gelaens door 'n j gevolg wirt. Veurbeeld: hòndj (hond), landj (land), tandj (tand), bèd (bed). Mer es 't Nederlands woord gein veurbeeld mèt d is, dan altied 'n t sjrieve. Veurbeeld: kat (kat), rat (rat), wèt (wet). Opgelèt: de Nederlandse wirkweurd die eindige op dt kómme in 't Gelaens plat neet veur. Voorbeelden: jij wordt mót zeen du wirts, hij wordt mót zeen hae wurt.
't Kort weurdje 'te'
De ónbeklemtoande vorm van 't Gelaense weurdje du (jij) is te. Sjrief dat los van 't werkwoord, dus b.v.: deis te (doe jij), es te dat deis (als je dat doet), kumps te (kom je), es te kumps (als je komt), paks te (neem jij).
De Nederlandse lidwörd het en een
Sjrief altied 't (veur het) en 'n (veur een) en neet ut en un of et en en.
Geer of g'r, ein(e) of 'n(e)
Geer of g'r, dat kènt alletweë. Ein of 'n; normaal gebruuk g'r 'n, mer es g'r 't höbt euver 'n tèlwoord of es 'n zelfsjtèndig naamwoord beklemtoand mót waere, dan gebruuk g'r ein of eine. B.v. "ich höb mer ein hoes" of "dat dörp haet mer ein kirk" en "höbs dich 'ne hondj?" of "höbs dich mer eine hóndj?".
De Nederlandse oetgank -lijk
De Nederlandse oetgank -lijk wurt in 't Gelaens gesjreve es -lik. Dus: eindelik (eindelijk), meugelik (mogelijk), sjmakelik (smakelijk). De oetgank -lijke wurt likke b.v. sjmakelikke (smakelijke), meugelikke (mogelijke).
De lètter n en en aan 't eindj van 'n Nederlandjs woord
De lètter n aan 't eindj van Nederlandse wirkweurd en meëvoudige zelfsjtèndige naamweurd wurt naots gesjreve of sóms weggelaote. Veurbeelde: sjrieve (schrijven), wanjele (wandelen), spjraeke (spreken), balke (balken), metse (messen), nachte (nachten). De letters en aan 't eindj van Nederlandjse meëvoudige zelfsjtendige naamweurd kómme biej diverse weurd neet veur. Veurbeelde: erm (armen), weurd (woorden).
De lètter s aan 't eindj van 'n Nederlandjs zelfsjtendig naamwoord
De lètter s aan 't eindj van Nederlandse meëvoudige zelfsjtendige naamweurd wurt in 't Gelaens vervange door 'n e en/of sóms weggelaote. Veurbeelde: sjleutele (sleutels), taofele (tafels), naegel (nagels).
De daag van de waek
Maond(j)ig, deensdig, goonsdig, dónderdig (sóms dónnesjdig), vriedig, zaoterdig, zóndig.
De maonje van 't jaor
Jannewarie, fibberwarie, meërt, april(le), mei, juni, juli, augustus, september, oktoaber, november, december.
Vraem weurd
Vraem weurd (internationaal weurd) waere in 't Gelaens bie veurkeur in de internationaal sjpelling gesjreve (gehandjhaafd), mer 't is neet zoa dats te die neet maogs verbastere. Veurbeelde: centrum, auteur, televisie (televizie maog ouch), diskette (disket maog ouch), computer (kompjoeter maog ouch), chatte, mailen, sms-en, enz.
Hammarland
Bezeenswaerdig zeen:
De gemèndje is einspraokig Zweeds. De gemèndjecode is 076.
Demografie
In 2016 woor de laeftiedsverdeiling van de bevouking es völg:
De spraokverdeiling woor in 2016 det 91,4% vanne bevouking 't Zweeds es ieëste spraok haw; 3,3% haw 't Fins es ieëste spraok en 5,3% haw 'n anger ieëste spraok.
Hie-ónger völg de demografische óntwikkeling vanaaf 1980.
Åmot
Åmot kan verwieze nao:
Våler
Våler kan verwieze nao:
Villy
Villy ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 204 luuj op 'n oppervlaak van 7,78 veerkante kilometer en daomèt goof 't 26,22 luuj de veerkante kilometer. Vergeleke mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -0,36% de jaor.
Bad Berleburg
Bad Berleburg ies 'n sjtad in de Wesfaalse krink Kreis Siegen-Wittgenstein, in de Duutsje deilsjtaat Noordrien-Wesfale. 't Liegk wiejer in 't Regierungsbezirk Arnsberg.
De op 420 meter huegte liegkende sjtad haw, mèt 'n oppervlaakte van 275,52 km2, in december 2018 	19.446 inweunersj. Daomèt haw 't 'n bevolkingsdichte van 71 de veerkante kilometer.
Berleburg ies ein van de belangriekste ikkenomische centra van 't Sauerland, de sjtreek woa de sjtad in liegk.
Os
Os of OS kan verwieze nao:
South Georgia en de Zuid-Sandwicheilen
Politiek, bestuur en bewoening
Um 't gebrek aon bewoening zien South Georgia en de Zuid-Sandwicheilen neet wijer administratief ingedeild. Officieel is Grytviken de hoofplaots; hei besteit de einege bewoening oet 't personeel vaan 't museum, wat dao in de zomer zit. Eve wijerop, bij King Edward Point, steit 'ne basis, vreuger militair, allewijl civiel-wetensjappelek, dee wel gans 't jaor bemaand is.
Insignes
Es apaart territorium höbbe South Georgia en de Zuid-Sandwicheilen ouch e veendel en waope. 't Waope is gekous: 't binneste deil vaan sinopel (greun) mèt 'ne liew vaan goud dragentere in de linkerklaw 'ne fakkel vaan 'tzelfde, vergezèld vaan twie stare vaan 'tzelfde; 't boeteste deil geruit vaan zèlver (wit) en lazuur (blauw). De sjèldhawwers zien 'ne zieliew in natuurleke kleur, leunentere op 'ne rots vaan natuurleke kleur, en 'ne macaronipinguin vaan natuurleke kleur, stoontere op 'n iesfaalkde in natuurleke kleur. 't Sjèld is gekroend vaan 'nen helm mèt 'ne vrunk vaan lazuur en zèlver en es helmteike e rendier in natuurleke kleur, en vaan oonder veurzeen vaan 't devies Leo terram propriam protegat ('Laot de liew zien eige land verdeidege').
't Veendel is in Brits-koloniaole stijl: 't waope op e veld vaan doonkerblauw en 't Brits veendel in de linkerbovehook.
Fysische geografie
De eilen mete bijein 3903 km², 'n oppervlaak te vergelieke mèt 'n Nederlandse of Belzje provincie (beveurbeeld Noord-Holland) of e klei land wie Kaapverdië. Wiedoet 't groetste deil vaan dit oppervlak weurt ingenome door South Georgia. Ze ligke in de zuieleke Atlantische Oceaon, op 't punt boe die euvergeit in Weddelzie.
Me kin de eilen in twie arsjipelle verdeile. Um te beginne zien dat South Georgia en zien satellieteilendsjes. 't Hoofeiland, wat de vörm heet vaan 'ne laankgerekden drol, ligk zoe'n 1390 kilometer zuidwestelek vaan de Falklandeilen. De aander eilendsjes vaan de South Georgiagróp zien neet groeter es e paar km² (Annenkoveiland is mèt 'n lengde vaan 6 km 't groetste) en allemaol oonbewoend. De eilen zien bergechteg - 't hoegste punt vaan South-Georgia is Mount Paget, mèt 2934 meter, wat ouch 't hoegste punt vaan gans 't territorium is. 't Geaccidenteerd terrein en de groond, die veural oet gneis en leim-sjiste besteit, doen dinke tot dees eilen, same mèt de Falklandeilen, aw oetluipers vaan 't Andesgebèrgde zien.
De Zuid-Sandwicheilen zien 'n aander verhaol. Dees èlf eilen zien allemaol klein (alles bijein 310 km² of 8% vaan 't gans territorium), mèt es oetsjeter 't 110 km² groet Montagu. Me kin d'n arjsipel in veer grupkes verdeile; vaan noord nao zuid zien dat de Traversay-eilen (3), de Candlemaseilen (2), de midde-eilen (3) en de Zuid-Thule-eilen (3). In tegestèlling tot South Georgia zien dees eilendsjes veural völkaonisch vaan oersprunk, dewijl ze ouch veur e deil oet guano zien opgebouwd. Gans in 't noordweste ligk nog de oonderwatervölkaon Protector Shoal.