cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Talspär vun Nisramont
D' Talspär vun Nisramont  (fr:Barrage de Nisramont oder och nach Barrage de l'Ourthe) gouf tëscht 1953 a 1958 gebaut. Si steet um Laf vun der Ourthe net wäit ewech vu Nisramont, engem klengen Duerf bei La Roche a Wallounien an der Belsch Et ass eng Gewiichtsstaumauer aus Bëtong, mat enger Héicht vu 16 Meter. D'Krounelängt vun der Mauer ass 116 m, an am Séi virdru kënnen 3000.000 m3 Waasser zeréckgehale ginn.
Dëst Stauwierk gëtt benotzt fir Stroum ze produzéieren a fir Héichwaasser opzefänken.
Île-de-France
D'Île-de-France ass eng franséisch Regioun mat aacht Departementer: Essonne, Hauts-de-Seine, Paräis, Seine-Saint-Denis, Seine-et-Marne, Val-de-Marne, Val-d'Oise, Yvelines.
Geschicht
D'Regioun Île-de-France ass duerch de kinneklechen Territoire (fr. domaine royal) entstanen, deen zanter dem 10. Joerhonnert vun de kapetengesche Kinneken opgebaut gouf.
Den Numm kléngt komesch, wann een driwwer nodenkt. Wéisou "île" (lëtz. Insel) wann dës Regioun am Häerz vum Land läit, an d'Mier wäit ewech ass ? Den Numm kënnt aus enger Alteratioun vu "Liddle Franke" wat "Petite France" an der fränkescher Sprooch heescht. Dës Regioun ass d'Haaptplaz vun de fränkesche Vëlker, déi aus Germanien am Kader vun der Vëlkerwanderung a Gallien komm sinn. D'Grenze ware bis zum Enn vum Ancien Régime ëmmer liicht verschwommen. Dës Provënz huet sech no Westen a virun allem no Norden ausgebreet, a manner no Süden an Oste wéi et haut de Fall ass. D'Île-de-France war d'Haaptplaz fir d'wirtschaftlech Intresse vun den Händlerkorporatioune vu Paräis, déi hiren Deel zu de Grenze bäigedroen hunn.
Am 17. Joerhonnert ass eng grouss Parti vun den Awunner an d'Nouvelle-France (Québec) geplënnert, virun allem déi bekannt  Filles du Roy
D'Regioun gouf am Kader vun der Revolutioun an dräi Departementer opgedeelt: Seine, Seine-et-Oise a Seine-et-Marne. D'Regioun gouf no 1945 nei opgebaut, an d'administrativ Dezentralisatioun zanter 1964, duerno politesch am Joer 1982, huet déi al Provënzen nees gestäerkt.
1965 gouf duerch d'Aktioun vum Paul Delouvrier d'Zuel vun den Departementer vun dräi op aacht erhéicht, dorënner och Paräis. Ee vun dësen Departementer, Seine-et-Marne, hëlt bal d'Hallschent vun der ganzer Regioun an. Ronderëm Paräis bilden d'Departementer Hauts-de-Seine, Seine-Saint-Denis a Val-de-Marne déi sougenannt Petite couronne. D'Grande couronne besteet aus den Departementer Val-d'Oise, Yvelines an Essonne. D'Zil vun där administrativer Reform war natierlech politesch: den Departement vun der Seine, wou de Prefekt bal souvill Muecht wéi de Premierminister hat, sollt zerstéckelt ginn. Déi Konkurrenz un der Spëtzt vun der Haaptstadregioun gouf vun De Gaulle a Michel Debré als ongesond ageschat. Sou koum et, datt am Joer 1965 d'Equipe ronderëm den Delouvrier de Schéma directeur d'aménagement et d'urbanisme de la région de Paris (SDAURP) realiséiert huet, deen d'Gesiicht an de Fonctionnement vun der Haaptstadregioun verännert huet: e Réseau Express Régional (RER) gouf an d'Liewe geruff, an nei Stied (sougenannte Villes nouvelles) goufe gebaut (Évry, Marne-la-Vallée, Cergy-Pontoise, Saint-Quentin-en-Yvelines a Melun-Sénart).
Den Distrikt vun der Paräisser Regioun gouf zu der franséischer Regioun Île-de-France am Joer 1976.
Geographie
D'Regioun ass geographesch duerch hir Plaz am Paräisser Baseng beaflosst. De Relief vun dëser Regioun ass zimmlech flaach, an d'Land gëtt duerch e Floss bewässert, op deem och Schëffer fuere kënnen, d'Seine. D'Haaptnieweflëss vun der Seine lafen och an dëser Regioun zesummen, wat zu engem gudde Buedem fir Agrikultur féiert.
Mat hirer Fläch vun 12 072 km² ass d'Île-de-France eng vun de klengste franséische Regiounen, mä bei wäitem déi wichtegst duerch hir Awunnerzuel an hiert BIP: 28,6 % vum PIB vu Frankräich.
D'Île-de-France läit an engem Zentrum vun engem Kommunikatiounsreseau, dee sech stärefërmeg ronderëm Paräis opgebaut huet.
Am Norde fënnt ee Gips (Cormeilles-en-Parisis, Butte de Montmorency, Monts de la Goële...), Sandsteen (Gâtinais, Boucles de la Marne), Toun ronderëm d'Stad Provins (Seine-et-Marne) an am Mantois an och Kallek op der Grenz mat der Champagne-Ardenne a laanscht de Loing.
Den héchste Punkt vun der Île-de-France am administrative Sënn ass zu Neuilly-en-Vexin (Val d'Oise) op der Butte de Rône mat 217 m. Den niddregste Punkt läit bei 11 m zu Port-Villez (Yvelines). D'Moyenne läit bei 33 m (Hôtel de Ville zu Paräis).
Den héchste Punkt vun der historescher Regioun, déi Lännereien hat, déi haut net méi zu der administrativer Regioun zielen (ënner anerem am Departement Oise) ass de Mont Pagnotte, mat 221 m nërdlech vu Senlis.
Den Hiwwel vun Élancourt (fréier Colline de la Revanche) ass zwar mat sengen 231 m méi héich, mä dësen Hiwwel ass zum Deel kënschtlech geschaf ginn, wéi d'Stad Saint-Quentin-en-Yvelines gebaut ginn ass.
Den Haaptfloss vun der Île-de-France ass d'Seine. Bal all aner Waasserleef lafen an d'Seine, oder an aner Flëss déi spéider selwer an d'Seine fléissen. Duerch déi vill Bëscher (Saint-Germain-en-Laye, Fontainebleau) mä och duerch natierlech Héichte maachen d'Flëss dacks en Zickzack duerch d'Landschaft, deen typesch fir d'Île-de-France ass. Bei dëse Kréngele sinn dacks kleng Séien entstanen, déi hautdesdaags fir d'Fräizäit amenagéiert sinn (Moisson-Mousseaux, Cergy-Neuville, Villeneuve-Saint-Georges...).
Am Oste leeft d'Eure duerch hiren Dall am Süde vun den Yvelines an den Houdanais.
D'Regioun Île-de-France huet en temperéiert Klima, mat ozeaneschen Aflëss. An der Moyenne läit d'Temperatur bei 11 °C an den Néierschlag bei 600 mm. Obschonn d'Île-de-France staark urbaniséiert ass, sou ass e groussen Deel awer ländlech bliwwen: vun den 12 070 km², gi 45 % fir d'Landwirtschaft benotzt an 23 % bestinn aus Bëscher. Zu de wichtegste Bëscher vun der Regioun ziele Fontainebleau, Montmorency, Saint-Germain-en-Laye a Sénart. D'Urbanisatioun geet awer ëmmer weider, a sou huet d'Agrikultur an de leschte 50 Joer 1 000 km² vun hirer Fläch verluer.
An der Regioun gëtt et och eng Partie Naturparken:
Administratioun
D'Regioun gëtt vum conseil régional verwalt. De Sëtz dovun ass zu Paräis an der 33 rue Barbet-de-Jouy am 7. Arrondissement. President ass zënter 1998 de Sozialist Jean-Paul Huchon.
Vesquenhaff
De Vesquenhaff ass e Bauerenhaff an der Gemeng Déifferdeng deen eleng op der Gewan um hallwe Wee tëscht Uewerkuer an Zowaasch läit.
Gewerkschaft
Eng Gewerkschaft ass eng Vereenegung, déi d'Interesse vun de Leit déi schaffen (Pai, Aarbechtszäit, Aarbechtsbedingungen, ...) vertrëtt.
Poitou-Charentes
Poitou-Charentes war bis Enn Dezember 2015 eng administrativ Regioun am Weste vu Frankräich mat den Departementer Charente, Charente-Maritime, Deux-Sèvres a Vienne.
Bruxelles - Luxembourg - Mondorf
Bruxelles-Luxembourg-Mondorf war eng Vëloscourse déi tëscht 1921 an 1950 gefuer gouf.
Canton de La Ferté-Alais
De Canton de La Ferté-Alais ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Étampes, am Departement Essonne an der Regioun Île-de-France.
Laguiole (Messer)
Laguiole ass e Messertyp, deen zu Laguiole an zu Thiers hiergestallt gëtt.
D'Originnen
1829 huet den deemolejen Duerfschmatt vu Laguiole en neit Messer fabrizéiert. Et war eng Mëschung tëscht dem capuchadou, dem traditionelle Messer vun de Baueren aus dem Aubrac an dem navaja, dem Messer, dat d'Saisonsaarbechter aus Katalounien matbruecht hunn.
Seng Charakteristike sinn de speziell geschwongene Grëff an déi kleng Bei, déi uewen um Grëff direkt bei der Kléng sëtzt. De Grëff kann aus verschiddene Materialie bestoen. Fréier sinn d'Messeren ausschliisslech aus der Spëtzt vu Kouharen oder aus Olivenholz gemaach ginn. Haut ginn och aner Materialer gebraucht (bei de Couvertsmesseren dacks Inox). D'Messer ass ursprénglech e Klappmesser fir op d'Juegd oder einfach ënnerwee.
Hautdesdaags gëtt et awer och gär an enger fester Form (kann net zesummegeklappt ginn) als Läffelsgeschier verkaaft. Aner Variatiounen hunn och zousätzlech en Tirbouchon. Ënner Wäikennere sinn och d'Sommelier an der Form vun engem Laguiole Messer beléift. Si hunn allerdéngs keng Kleng.
Manhay
Manhay ass eng Uertschaft a Gemeng an der belscher Provënz Lëtzebuerg.
Wopen a Fändel
Originaltext: D'argent à une tête-et-col de sable accostée et soutenue de trois losanges d'azur, au chef de gueules à trois feuilles de chêne d'or posées en pal et rangées.
Am Gemengerot gouf den 3. Oktober 1995 iwwer de Wopen decidéiert an den Arrêté executif ass vum 28. Mäerz 1996.
Déi fréier Gemengen haten all kee Wopen. De Wope gouf aus Elementer vun deene vu fréieren Hären aus der Géigend zesummegestallt. Dat waren de Wope vum Haus Stolberg fir den Hirschkapp, a Leuze-Neufforge fir d'Rauten. D'Eecheblieder sollen déi grouss Bëscher an der Géigend duerstellen. D'Emailer Rout a Gold um Kapp vum Wope sollen un d'franseisch Communautéit erënneren, a Rout, Wäiss, Blo soll Zougehéieregkeet zu der Provënz Lëtzebuerg duerstellen.
De Fändel huet siwe Sträifen, wäiss, blo, wäiss, rout, wäiss, blo, wäiss, dem laange Wee no.
Um Spaweck
Offiziell Websäit vun der Gemeng
Donen
Dahnen (lb:Donen) ass eng Uertsgemeng am Äifelkrees Béibreg-Prüm a Rheinland-Pfalz an Däitschland. Donen ass en Deel vun der Verbandsgemeng Arzfeld.
Lucien Faber
De Lucien Faber gebuer zu Esch-Uelzecht den 29. Mäerz 1952 ass e Lëtzebuerger Liichtathlet.
Als Marcheur huet hien aachtanzwanzégmol d'Lëtzebuerger Nationalmeeschterschaft gewonnen, an national Rekorder op der Distanz vun 20 km a 50 km opgestallt.
Hien huet Lëtzebuerg 1976 op den olympesche Spiller zu Montreal an 1980 op deene vu Moskau vertrueden.
Krebsbachdallbréck
D'Krebsbachdallbréck ass eng Autobunnsbréck vun der däitscher A1 am Krees Euskirchen an Nordrhein-Westfalen. Bréck steet um Kilometerpunkt 466,7 just virun der Ausfaart Bad-Münstereifel / Mechernich, a se féiert iwwer den Dall vum Krebsbach.
Et ass eng Dunnebréck aus arméiertem Bëtong a si ass 520 Meter laang.
Gustav Robert Kirchhoff
De Gustav Robert Kirchhoff gebuer den 12. Mäerz 1824 zu Königsberg a Preisen, haut Kaliningrad, a gestuerwen de 17. Oktober 1887 zu Berlin, war en däitsche Physiker deen haaptsächlech Fuerschungen an der Elektrizitéit gemaach huet.
De Kirchhoff ass bekannt fir seng Reegele vun den elektresche Stroumkreesser, déi d'Ofhängegkeet vun der Spannung vum Stroum a vum Widderstand uginn, a grondleeënd fir den Opbau an d'Analys vun elektresche Schaltungen a fir d'Elektrotechnik sinn.
Hien huet zesumme mam Robert Wilhelm Bunsen den Caesium an de Rubidium entdeckt.
Éierungen
De Moundkrater Kirchhoff ass no him genannt, geneesou och d'Kirchhoff-Institut für Physik (KIP) vun der Universitéit Heidelberg. De 15. Februar 1974 huet d'Däitsch Post Berlin fir säin 150. Gebuertsdag e speziellen Timber (MiNr. 465) erausginn. Zu Berlin-Adlershof an zu Bad Dürkheim huet eng Strooss säin Numm.
Canton de Nolay
De Canton de Nolay ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Beaune, am Departement Côte-d'Or an der Bourgogne-Franche-Comté. Mam Dekret vum 18. Februar 2014 am Kader vum Gesetz vum 17. Mee 2013 iwwer d'Reorganisatioun vun de Kantone gouf de Kanton ofgeschaaft.
Griichesch Orakelen
D'Orakele spillen eng fundamental Roll an der griichescher Relioun a Kultur. D'Orakel ass d'Äntwert vun engem Gott op eng Fro déi him gestallt gëtt. Sou Orakele kënnen nëmme vu bestëmmte Gëtter op bestëmmte Plazen ausgeschwat ginn. Ausserdeem musse gewësse Rite respektéiert ginn, ier et zu enger Befroung vun der Gottheet komme kann. Ausserdeem ass fir d'Interpretatioun vun der Äntwert dacks e "Studium" noutwenneg, a sou ginn d'Orakelen och meeschtens vu geschoultem a spezifeschem Personal interpretéiert.
D'Wuert Orakel steet och fir de konsultéierte Gott, de mënschlechen Interpret, oder och nach d'Plaz wou de Gott befrot gëtt. D'griichesch Sprooch ënnerscheet dës verschidde Sënner: nieft anere Wierder gëtt d'Äntwert χρησμός khrêsmós genannt, wat souvill heescht wéi "de Fait z'informéieren". A verschiddene Source fënnt een och den Term φάτις phátis, "de Fait ze schwätzen". Den Interpret gëtt dacks προφήτης prophêtês, "deen deen an der Plaz [vum Gott] schwätzt", oder μάντις mántis genannt. D'Plaz wou dat Ganzt ofleeft heescht χρηστήριον khrêstếrion.
D'Mantik, dat heescht den Domaine vun der Wahrsagung besteet am antike Griicheland nëmmen aus den orakuläre Wëssenschaften. Hellseeër wéi den Teiresias si mythologesch Personnagen. D'Wahrsagung am Ale Griicheland ass net d'Aarbecht vun e puer inspiréierte Stierflechen, mä vu Persounen, déi sech streng un d'Riten halen, och wann d'Traditioun sou un eng Inspiratioun gleewe léisst, oder wéi d'Griichen et genannt hunn, ἐνθουσιασμός enthousiasmós, "de Fait Gott a sech ze hunn".
Orakel-Gottheeten
D'Mantik, μαντεία manteía, ass eenzeg an eleng eng gëttlech Fäegkeet. Fir d'griichesch Mantik ze verstoen, muss ee wëssen datt d'Schicksal, wat duerch déi dräi Moiren (Μοῖραι mõirai) personifizéiert gëtt, eng onofhängeg Kraaft ass, a souguer d'Gëtter kënnen näischt dogéint maachen. Allerhéchstens kënne si d'Schicksal fir eng Zäit ophalen, oder d'Mënschen driwwer a Kenntnis setzen. Dës Kraaft vun der Wahrsagung schéngt an enger éischter Zäit u chthonesch Kräfte (χθών khthốn, Äerd) gebonne gewiescht ze sinn, wouduerch och d'Orakele via Inkubatioun kommen, d. h. deen dee gefrot huet, kritt seng Äntwert am Dram, nodeem en eng Nuecht um Buedem geschlof huet.
Déi éischt Orakel-Gottheet ass den Zeus, deem vill Orakelen ënnerstinn, wouvun dat eelst zu Dodona (Epirus).
Den Apollo huet op verschiddene Plazen den Zeus quasi verdrängt.
D'Aphrodite gouf zu Paphos op Zypern befrot, den Aklepios zu Epidaurus.
Diego Velázquez
Den Diego Rodríguez De Silva Velázquez, gebuer de 6. Juni 1599 zu Sevilla, a gestuerwen de 6. August 1660 zu Madrid, war e grousse spuenesche Moler. Hien ass vu sevillianescher a portugisescher Ofstamung.
Säin individuelle Molstil huet vill Kënschtler beaflosst, wéi zum Beispill de Francisco Goya an den Edouard Manet.
Mat 11 Joer huet hie seng Léierzäit am Atelier beim Francisco Pacheco ugefaangen. Mat 18 Joer huet hie sech selbstänneg gemaach a 1618 huet hien dem Pacheco seng Duechter, d'Juana de Pacheco, bestuet. Si kruten zwee Meedercher.
1623 ass hien op Madrid gaangen. Do huet hien den Titel Pintor del Rey Felipe IV kritt. Um spuenesche Kinnekshaff hat hie grousse Succès, zumools well de Felipe IV. e grousse Konschtfrënd war.
Säi bekanntst Wierk ass e Selbstportrait vu sech a vum Kinnek senger Famill: Las Meninas.
Den Diego Velázquez ass de 6. August 1660 am Alter vun 61 Joer gestuerwen.
Laguiole (Kéis)
De Laguiole-Kéis (so: " Laïole ") huet säin Numm vum Duerf Laguiole um Plato vun Aubrac.
D'Fudder dat d'Kéi do op de Wise fanne besteet aus ganz ville Planzenzorten déi dozou och nach zum Deel ganz staark parfuméiert sinn. Doduerch kritt d'Mëllech an och de Kéis eng extra gutt Qualitéit an ee ganz spezielle Geschmaach.
De Kéis ass anscheinend fir d'éischt am XI. Joerhonnert an engem Klouschter am Aubrac gemaach ginn, an d'Pateren hätten d'Rezept un déi kleng Baueren aus der Géigend weiderginn.
De Laguiole-Kéis ass ee sougenannten netgekachten oder réie Kéis deen aus décker Mëllech gemaach gëtt, mat engem Fettgehalt vu 45 %. Duerch den Zousaz vu Lab deckt d'Mëllech an. Wa se déck genuch ass gëtt se zweemol gepresst fir de Wässech erauszekréien. Duerno gëtt de Kéis tëscht véier an zéng Méint zeideg gi gelooss. Den Affinage gëtt bei enger Temperatur vu 14 °C gemaach.
Säi Markenzeechen ass ee Stéier op senger Kuuscht, den Numm Laguiole deen dragedreckt ass, an eng dënn Aluminumsplack fir ëm seng Identitéit ze ginn.
En huet eng deck natierlech Kuuscht an et ass ee mëllen awer feste Kéis. An der Faarf ass e stréigiel an am Geschmaach ass e sämeg bis fetteg.
Seng AOC huet en zanter dem 21. Dezember 1961. Duerch d'AOC gëtt ënner anerem festgeluecht datt dee Kéis nëmmen däerf mat Mëllech gemaach ginn déi vum Territoire vun de Gemenge vum Aubrac kënnt. En däerf och nëmme vu Kéi komme vun de Rasse Franséisch Simmenthal an Aubrac déi tëscht dem 25. Mee an dem 30. Oktober gestrach ginn, an déi mussen op enger Héicht vun iwwer 800 Meter weeden. Zanter 1981 sinn an der Regioun vum Laguiole hollännesch Kéi agefouert ginn, deenen hir Mëllech manner Proteinnen huet wéi déi ursprénglech Kéi. D'Qualitéit vum Kéis huet an deene Joren duerno ganz vill gelidden. De Problem ass geléist ginn andeems Schwäizer Kéi agefouert goufen. Si kënne 5000 Liter Mëllech pro Joer liwweren ouni datt de Proteingehalt vun 32 % ännert.
Den Dekret iwwer d'Appellation contrôlée huet déi Rassen awer och nëmme bis den 31. Dezember 2003 erlaabt.
E gëtt an dräi Departementer fabrizéiert: am Aveyron, am Cantal an an der Lozère. Et sinn am Ganze 47 Uertschaften déi zesumme 765 (1997) Tonne Kéis fabrizéieren.
Rotschlo fir Kéisgenéisser: Bei dëse Kéis passt ee fruuchtege Roude wéi z. B. de Marhillac, e Cahorswäin oder e Côtes du Frontonnais.
Opgepasst: Um Plateau de l'Aubrac gëtt nach e Laguiole mat réier Mëllech gemaach. Dëse gëtt un anungslos Touristen als den echte Laguiole verkaaft ouni datt hien déi 4 Méint geräift ass wéi et am Reglement vum AOC virgeschriwwen ass.
Literatur
Encyclopédie des Fromages, Librairie Gründ, Paris, 1997, ISBN 2-7000-2027-8, Buch iwwer e groussen Deel vun de franséische Kéisen.
Talspär vu Robertville
D'Talspär vu Robertville (fr: Barrage de la Warche oder Barrage de Robertville) gouf tëscht 1925 an 1929 gebaut. Si steet um Laf vun der Warche an ass déi ënnescht vun zwou Talspären op dëser Baach. Déi aner ass d'Talspär vu Bütgenbach.
De Séi läit am schmuelen Dall vun der Warche, no bei Robertville, am Südoste vun der Provënz Léck an der Belsch, an ass ronn 3.500 Meter laang.
D'Mauer ass eng Gewiichtsstaumauer a si ass 57 Meter héich, an 182 Meter laang. Dat gestautent Waasser gëtt haaptsächlech benotzt fir Stroum ze maachen.
Iwwer d'Staumauer féiert d'Nationalstrooss N 681. Et gëtt och nach zwou aner Brécken iwwer de Séi, eng an der Hallschent de Pont de Haelen deen d'Nationale 676 dréit an eng kleng Bréck méi wäit flossopwärts (ouni Numm) tëscht den Dierfer Champagne an Outrewarche.
Ausser der Warche lafen nach e puer kleng Baachen an de Séi:
Am Joer 2006 gouf de Barrage eidellafe gelooss fir Reparaturen ze maachen.
Écouviez
Écouviez ass eng franséisch Gemeng am Departement Meuse an der Regioun Grand Est.
Écouviez läit am Dall vun der Kuer, dem Ton an der Couvreux, ëstlech vu Montmédy op der Grenz mat der Belsch.
D'Gemeng grenzt am Süden, Osten an Nordosten un d'Belsch. Nopeschuertschaften an der Belsch sinn Torgny, Lamorteau a Rouvroy. D'Nopeschgemengen a Frankräich si Velosnes a Verneuil-Grand.
Fréier huet Écouviez zur Grofschaft Chiny gehéiert a krut 1239 e Fräiheetsbréif vum Arnould vu Chiny. Duerno huet d'Par zum Baillage vu Marville am Bistum Tréier gehéiert. De leschte Grondhär vun Écouviez war de Pierre-Louis Roederer (1754-1835).
D'Kierch Saint-Michel ass aus dem Joer 1852, an de Kierchtuerm ass vun 1904.
Bis 1985 war d'Uertschaft un d'Eisebunnsnetz ugeschloss, an zwar an Direktioun Belsch iwwer d'Streck Marbehan-Virton-Écouviez an iwwer en Dräieck un déi franséisch Linn Mohon-Diddenuewen.
Georges Passerieu
De Georges Passerieu gebuer den 18. November 1885 zu London a gestuerwen de 5. Mee 1928 zu Peray, Frankräich war e franséische Vëlossportler.
Sirop de Liège
De Sirop de Liège ass en typescht Produkt aus der Lécker Géigend an aus der Äifel.
Dofir stinn och haut nach sou Siropfabrécken haaptsächlech an der Géigend vun Herve souwéi an der Hesbaye op der Grenz mat der belscher Provënz Limburg um Rand vun de groussen Uebstplantagen. Déi bekanntst sinn d'Siroperie Meurens vun Herve, déi schonn zanter 1902 Daggi industriell hierstellt, bekannt ënner dem Numm Sirop de Liège, an d'Siroperie artisanale vun Aubel.
De Sirop de Liège gëtt haaptsächlech vun Äppel a Biere gemaach, gewéinlech an de Proportioune 6:4. Ausname si puer Äppel oder puer Bieren aus deem Grond well wa se puer verkacht ginn, s'entweeder net séier genuch oder ze séier andécksen. E puer Fabrikanten aus Flandern setzen och nach an engem klenge Verhältnes Zockerrommele mat bäi, anerer maachen och Dattelen derbäi.
De Sirop de Liège kann op d'Schmier geschmiert ginn, awer e gëtt och an der Kiche bei ville regionale Rezepter verschafft. Haut gëtt et en an ville Varianten, vum ganz séisse bis liicht batteren, an och vermëscht mat aneren Uebstzorten wéi d'Äerdbier z. B.
Eng méi flësseg Variant gëtt gär zesumme mat dem bekannte Fromage de Herve giess.
Gran Premio Industria & Commercio di Prato
De Gran Premio Industria & Commercio di Prato ass eng Vëloscourse vun engem Dag, déi an der italiescher Regioun Toskana gefuer gëtt.
Zanter 2005 gehéiert dës Course zum UCI Europe Tour ass ass zanterhier an der Klass 1.1 agestuuft.
Tarcisius
Den Hellegen Tarcisius ass de Patréiner vun de Massendénger.
Liewen
Vum Tarcisius gëtt erzielt, hien hätt am 3. Joerhonnert zu Roum gelieft. Den Tarcisius war ee jonke Chrëscht. Fräiwëlleg huet hien de Kranken an de Gefaangenen d'helleg Kommunioun gedroen. Eng Kéier, wéi hie mat der hl. Kommunioun ënnerwee war, hu Kanner hie gefrot fir mat ze spillen. Wéi hien nee gesot huet hu si hie gedierengelt. Aus Angscht, datt si kéinten entdecken datt hien déi geseenten Hostie bei sech hat, ass hie fortgelaf. Aus deem Spill ass eng Verfollegung ginn. Si wollte wëssen, wat hien ënner senger Tunique géif verstoppen. Si hunn hien ëmmer méi gedierengelt. Wéi dunn den Tarcisius gefall ass, hu si hien dout getrëppelt a geschloen, fir un dat Wäertvollt ze kommen, wat hie bei sech verstoppt hat. Sou war den Tarcisius ee Massendénger, deen de 15. August 257 doutgemaach gouf. Den Tarcisius gouf zesumme mam réimesche Bëschof Zephyrinus (* 217) an de Kallixtus-Katakomben an der Via Appia Antica zu Roum begruewen. Spéider goufe seng stierflech Reschter an der réimescher Basilika San Silvestro versuergt. Duerno goufe se eng Zäit laang an der Basilika San Lozenzo virun de Mauere veréiert.
Dono koumen d'Reliquien nees zeréck op den Terrain vun der Calixtus-Katakomb, an d'Hauskapell vum Institutio San Tarcisio vun de Salesianer (via Appia Antica, Roma). D'Hauskapell gouf vergréissert an zanter dem Mee 2012 hunn d'Reliquien hir definitiv Plaz an der Kapell vum Instituitio San Tarcisio fonnt. Do ass elo eng Plaz fir ze bieden a Massen ze feieren.
D'Nationalequipe vun de Lëtzebuerger Massendénger huet d'Initiativ ergraff fir zu Lëtzebuerg een Dag, wou keen extrat Fest gefeiert gëtt, als deen Dag vum hellegen Tarcisius ze feieren: den 9. Juli gouf erausgesicht.
Statu vum Tarcsisius
Den Entworf vun der Statu staamt vum Bernhard Lang, Goldschmatt vu Basel. D'Statu stoung zu Aarau, Einsiedeln, Schmerikon, St. Gallen a vum 27. Oktober 2009 bis de 14. Juni 2010 zu Iechternach om Vulpert - an dem Wues tëscht der Basilika an dem Trifolion. Fir déi offiziell Begréissungsfeier vum 27. Oktober 2009 waren eng ganz Rei Éieregäscht dobäi: de Kultusminister François Biltgen, den Dechen Théophile Walin, den Aumônier vun de Massendénger Jos Weisgerber, d'Ekipp "Lëtzebuerger Massendénger", de Kënschtler Bernhard Lang a Massendénger aus dem Dekanat Iechternach.
Am Juni an am Juli 2010 war si an Ungarn zu Györ. Fir d'internationaalt Treffe vun de Massendénger, wat den 03. + 04. August zu Roum war, stoung d'Statue op der Péiteschplaz. Vum 05.08.2010 un huet si hir definitiv Plaz am August 2010 zu Roum am Park vun de Calixtus-Katakomben.
Beschreiwung
Den Tarcisius kënnt aus der Basilika, hien ass ënnerwee bei d'Leit an ass do wou d'Leit sech begéinen. D'Statu ass an der Form éischter einfach gehalen, mä d'Gréisst ass beandrockend. D'Statu ass bal 5 Meter grouss a weit, mam Sockel, iwwer 4 Tonnen.
Fir d'éischt huet de Kënschtler sech mol selwer iwwer den hl. Tarcisius informéiert (dee war him aus senger Massendéngerzäit kee Begrëff). Duerno huet hie Massendénger (Jongen a Meedercher) an hirer Alef fotograféiert. D'Viraarbecht huet ongeféier ee Joer gedauert, vum Entworf bis zum grousse Modell aus Gips. De Modell gouf duerno a 7 Deeler getrennt – fir ee Goss un engem Stéck war en ze grouss an sollt spéider transportabel bleiwen. D'Figur ass vu banne mat engem stole Gerëscht verstäerkt a steet op engem Bëtongssockel.
D'Statu gouf an der Klackegéisserei H. Rüetschi zu Aarau an der Schwäiz gegoss.
Si soll een « DANKmal » si fir den Déngscht vum Massendénger an der Kierch, als Unerkennung fir all Massendénger.
Canton de Méréville
De Canton de Méréville ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Étampes, am Departement Essonne an der Regioun Île-de-France.
Wollefsmillen (Mäertert)
D'Wollefsmillen ass eng fréier Millen op der Sernigerbaach an der Gemeng Mäertert.
Maurice Barrès
De Maurice Barrès, gebuer den 19. August 1862 zu Charmes an de Vogesen, a gestuerwen de 4. Dezember 1923 zu Neuilly, war e franséische Schrëftsteller a Politiker, an eng vun den Haaptfigure vum franséischen Nationalismus zu enger Zäit, an där vill Fransouse vun enger Revanche gedreemt hunn, fir Elsass-Loutrengen zeréckzehuelen. Hien huet ë. a. de Charles Maurras (1868-1952) an de Jacques Bainville (1879-1936) méi oder wéineger beaflosst.
Zu Gaasperech gëtt et eng Strooss, déi dem Maurice Barrès säin Numm dréit.
Schlagrichtung
An der Textilverarbechtung bei Zwiren a Garen, an an der Seelkonstruktioun gëtt d'Schlagrichtung un, wat fir ee Wee d'Seel gedréint, am Fachjargon geschloe gouf.
Schlagrichtung ka rietsgängeg (Ofkierzung:Z) oder lénksgängeg (Ofkierzung:S) sinn. D'Schlagrichtung bezitt sech ëmmer op déi baussenzeg Wécklung vum Zwir, vun de Litzen oder vun de Seeler.
Et schwätzt ee vu Gläichschlag, wann d'Schlagrichtung vun de Fiedem oder den Dréit déi selwecht ass wéi déi vum Zwir oder vun de Litzen oder dem Seel.
Beim Kräizschlag ass d'Schlagrichtung vun den enzelenen Dréit géint Schlagrichtung vum Seel.
George Lucas
Den George Walton Lucas Jr., gebuer de 14. Mee zu Modesto a Kalifornien, ass en US-amerikanesche Filmregisseur, Filmproduzent an Dréibuchauteur.
Gaia (Mythologie)
D'Gaia (och Ga oder Ge) ass eng vun den eelste griichesche Gëttinnen. Si ass d'Personifizéierung vun der Äerd.
D'Gaia huet aus sech selwer eraus den Uranos (Himmel) an de Pontos (Mier) geschaf. Duerch de Pontos ass si d'Mamm vun engem grousse Mieresgëtterstamm awer och d'Mamm vun den Titanen, de Kyklopen, den Hekatoncheires, den Erinyen, de Giganten an aneren. D'Gaia huet och de Stuerz vum Uranos duerch de Kronos verursaacht an am Kampf géint den Zeus d'Titanen a Giganten ënnerstëtzt, zum Schluss huet si awer missen den Zeus als mächtegste vun alle Gëtter unerkennen.
D'Gaia hat verhältnesméisseg wéineg Kulturstätten, déi sech am wesentlechen op Attika konzentréiert hunn. Eng méi grouss Roll huet si allerdéngs an der philosophescher a kosmologescher Literatur.
Ganz alen Iwwerliwwerunge no gëllt d'Gaia och als éischt Inhaberin vum Orakel vun Delphi.
Grand Prix Forteresse
De Grand Prix Forteresse war eng Biergcourse am Vëlossport zu Lëtzebuerg an de Joren 1957 an 1958
Couvreux (Rouvroy)
Se läit op der Grenz mat dem franséischen Departement Meuse op enger Héicht vun 235 Meter.
Duerch d'Uertschaft leeft d'Baach mat dem selwechten Numm, déi en Niewefloss vum Ton ass.
Canton de Nuits-Saint-Georges
De Canton de Nuits-Saint-Georges ass eng franséisch administrativ Andeelung an den Arrondissementer Beaune an Dijon, am Departement Côte-d'Or an der Bourgogne-Franche-Comté.
NGC 3
Den NGC 3 ass eng lënsefërmeg Galaxis am Stärebild Pisces. Den NGC 3 huet e Wénkelduerchmiesser vun 1,1' × 0,6' an eng visuell Magnitude vun 13,4 mag. Mat 12,8 mag/arcmin2 huet d'Galaxis eng vergläichweis héich Flächenhellegkeet.
Entdeckung
D'Galaxis NGC 3 gouf den 29. November 1864 vum däitschen Astronom Albert Marth entdeckt.
Théid Faber
Den Théid Faber, gebuer den 12. September 1950 zu Ettelbréck, ass e lëtzebuergesche Biolog a Professer.
Bekannt ass den Théid Faber virun allem als fréiere President vum Mouvement écologique an am Allgemenge fir säin Asaz am Beräich vum Natur- an Ëmweltschutz respektiv der Ëmweltpolitik zu Lëtzebuerg.
Säi Stage pédagogique (1973-1976) huet hien am Dikrecher Kolléisch gemaach. Theema vu sengem wëssenschaftleche Mémoire war d'Planzewelt aus de Fiichtgebidder zu Lëtzebuerg.
Canton de Saint-Chéron
De Canton de Saint-Chéron ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Étampes, am Departement Essonne an der Regioun Île-de-France.
Théid Faber
No sengem Stage huet den Théid Faber um Institut pédagogique (duerno ISERP) zu Walfer enseignéiert (1976-2003). Hien huet matgehollef de Service éducatif vum Naturhistoresche Musée opzebauen an och den Ekologeschen Zenter vun Huelmes. Hien ass ee vun de Grënner vun der ABIOL.
Klass
Eng Klass ass d'Resultat vun enger Astufung, Ënnerandeelung oder Zesummefaassung vu Persounen, Organisatiounen oder Daten opgrond vu bestëmmten differenzéierte Critèren.
Théid Faber
Um pedagogesche Plang war hie Responsable vun enger Aarbechtsgrupp, déi am Optrag vum Erzéiungsministère Handbicher an didaktescht Material fir Enseignanten, a Kannerbicher ausgeschafft huet, fir den "Eveil aux sciences" an de Lëtzebuerg Primärschoulen anzeféieren.
Nom Iwwerhuele vum ISERP duerch d'Universitéit Lëtzebuerg gouf hien 2004 Ass.-Professeur an den Erzéiungswëssenschaften (sciences de l'éducation), wou hie virun allem zoustänneg ass fir d'Ausbildung an d'Weiderbildung vun de Schoulmeeschteren am Beräich vum Éveil aux sciences an der Bildung fir nohalteg Entwécklung.
Chaos Computer Club
De Chaos Computer Club (CCC) ass eng Associatioun, an där sech Hacker zanter 1981 zesummegeschloss hunn, déi sech eegenen Aussoen no fir grenziwwerschreidend Informatiounsfräiheet asetzen a sech mat den Auswierkunge vun Technologien op d'Gesellschaft souwéi op dat eenzelt Liewewiese beschäftegen.
Member ka jiddweree ginn, dee sech mat den Ziler vum CCC identifizéiere kann. D'Mataarbecht am CCC ass awer net un eng Memberskaart gebonnen. Den 1986 gegrënnten däitschen agedroene Veräin Chaos Computer Club e. V. huet mëttlerweil eng 2000 Memberen. De regionalen Erfarungsaustauschkrees vu Lëtzebuerg gouf 2008 als Chaos Computer Club Lëtzebuerg a.s.b.l. vu sechs Membere gegrënnt.
Théid Faber
Vun 1973 bis 2003 war den Théid Faber President vu Jeunes et environnement an duerno vum Mouvement écologique (deen aus Jeunes et environnement ervirgaangen ass). Vun 2004 un ass hie President vum OekoZenter Lëtzebuerg asbl, enger Initiativ vum Mouvement écologique an der Stëftung ÖkoFonds.
Millimeterpabeier
Millimeterpabeier ass normale Pabeier, dee speziell bedréckt ass.
Arrondissement Sélestat-Erstein
Den Arrondissement Sélestat-Erstein ass eng franséisch administrativ Andeelung am Bas-Rhin an der Regioun Grand Est.
Millimeterpabeier
Am heefegsten fënnt een an Hefter Pabeier, op deen Haisercher vun der Gréisst 5 Millimeter op 5 Millimeter gedréckt sinn. Millimeterpabeier huet am Géigesaz dozou normalerweis zwar och déi Andeelung, mä gläichzäiteg sinn dës Këschtercher nach eng Kéier a 25 Këschte vun 1-mol 1 Millimeter ënnerdeelt.
Arrondissement Sélestat-Erstein
Den Haaptuert war Sélestat.
Den Arrondissement setzt sech aus 6 Kantonen zesummen:
Provence-Alpes-Côte d'Azur
D'Provence-Alpes-Côte d'Azur (kuerz och PACA genannt) ass eng Regioun am Südoste vu Frankräich mat den Departementer Alpes-de-Haute-Provence, Alpes-Maritimes, Bouches-du-Rhône, Hautes-Alpes, Var a Vaucluse.
Millimeterpabeier
Physik
An Zäiten an deenen et nach keng Computere goufen, déi Graphike mat allerhéchster Prezisioun maachen, huet een déi Graphike missen op der Hand maachen. Eng prezis Zeechnung op normalem oder souguer op karréiertem Pabeier ze maachen, war onméiglech. Déi gréisst Genauegkeet kann een erreechen, andeems ee fir seng Graphe Millimeterpabeier benotzt.
Medezin
An der Medezin, an zumools bei der Elektrokardiographie ass Millimeterpabeier net méi ewechzedenken. Wann een op engem EKG wëll klengst Verännerungen erkennen, schreift een en Auszuch vum EKG op spezielle EKG Millimeterpabeier mat. Jee no Astellung steet 1 mm da fir eng bestëmmt Zäit. Heefeg steet 1 mm fir 50 Millisekonnen. Doduerch loosse sech mat bloussem A klengst Ofwäichunge vun der Norm erkennen an unzeechnen an op deem Wee eng Diagnos stellen.
Mathematik
An der Mathematik fënnt Millimeterpabeier an der Geometrie säin Notzen. Millimeterpabeier ass optimal fir Zeechnunge vun héijer Prezisioun ze maachen, wat besonnesch wichteg ass wann eng Figur op der aner opbaut.
Architektur (Bauwierker, Elektronik)
Architekte benotzen, wa si Zeechnunge maachen, och gär Millimeterpabeier. Ee Virdeel vu karréiertem Pabeier ass, datt e sech problemlos vergréissere léisst well automatesch all Figur a Secteuren ënnerdeelt gëtt.
Canton du Bouscat
De Canton du Bouscat ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Bordeaux, an der Gironde an der Regioun Nei-Aquitaine.
Virée de Galerne
D'Virée de Galerne war eng militäresch Campagne vum Krich an der Vendée wärend der Franséischer Revolutioun, déi sech am Maine, der Bretagne an an der Normandie ofgespillt huet. Den Numm kënnt vum bretonesche gwalarn, wat souvill heescht wéi Wand vum Nordwesten.
D'Virée de Galerne war d'Rees vun der Arméi vun der Vendée, déi, nodeem si no der Néierlag vu Cholet (17. Oktober 1793) iwwer d'Loire komm war, Richtung Granville gezunn ass, an der Hoffnung hei englesch Ënnerstëtzung ze kréien.
Nodeem si Granville net anhuele konnten, sinn Zaldote vun der kathoulescher a kinneklecher Arméi weider op Savenay gezunn, wou si den 23. Dezember 1793 integral vun den Truppe vum Generol Kléber geschloe goufen. Mat der Schluecht vu Savenay ass domat de sougenannten Éischte Krich an der Vendée op en Enn gaangen.
Eng Reorganisatioun vun de republikaneschen Truppen
Am Hibléck op de Succès vun de Géigerevolutionären, déi zu Vihiers eng Arméi vu 6.000 Männer, déi aus de Garnisoune vun Angers a Saumurs bestanen huet (1.500 Doudeger, 22 Kanoune veluer) an aus Angscht virun enger Ustiechung gouf de Generol Biron destituéiert, an d'Genereel Ci-devants (Canclaux, Grouchy, Aubert-Dubayet) goufen op d'Initiativ vum Krichsminister Bouchotte duerch Sans-culottes (Rossignol, Ronsin, zum Deel al Zaldoten, mä och de Komödiant vum Theater Grammont oder de Braumeeschter Santerre) ersat, déi sech als mëttelméisseg Genereel erausgestallt hunn. Si stoungen un der Spëtzt vun der Arméi « composite, mal équipée, condamnée au pillage pour survivre et détestée par les populations ». Dës Amëschung vun den Hébertisten am Krich an der Vendée huet bis am November gedauert.
Iwwer d'Loire a Richtung Granville
An enger Nuecht, den 18. Oktober, huet de La Rochejaquelein, den neie "Généralissime", seng ganz Truppen, 20.000-30.000 Zaldoten, iwwer d'Loire geschéckt, zesumme mat der Zivilbevëlkerung, soudatt am Ganzen tëscht 60.000 an 100.000 Leit iwwer de Floss komm sinn. Dëst war den Ufank vun der « Virée de Galerne ». Richtung Granville sinn d'Zaldoten zu Laval ukomm, wou si déi lokal Garnisoun an d'Nationalgard ouni Problemer klappe konnten. Ouni op Verstäerkung ze waarden, huet de Westermann seng Kavaléier zweemol am Süde vu Laval géint d'Vendéens geschéckt, mä ouni Erfolleg ; déi zweet Kéier huet d'Flucht vun de Männer vum Westermann bei den 30.000 Männer vum Kléber déi zu Château-Gontier stationéiert waren, Panik ausgeléist, an hien huet sech bis zu der Loire zeréckgezunn. D'Vendéens hunn d'Bleus de 27. Oktober massakréiert, an eréischt um Moie vum 28. Oktober opgehalen. Si konnten 19 Kanounen, Verflegung a Munitioun gewannen.
De Réckzuch an d'Vendée an d'Enn vun der kathoulescher a kinneklecher Arméi
Zu Granville huet kee brittescht Schëff op d'Opstänneg gewaart, an d'republikanesch Stad huet sech groussaarteg den 13. a 14. November verdeedegt. D'Arméi ass dunn an déi entgéigegesate Richtung gezunn. Moralesch a logistesch geschwächt (nëmmen nach 40.000 Männer waren iwwereg), konnten d'Opstänneg déi 20 000 Männer vum Rossignol zu Antrain zwar klappen, mä konnt Angers net anhuelen. Sou si se weider Richtung Le Mans gezunn, fir sech Verfleegung ze verschafen, a wollten duerno weider op Blois. Den 10. Dezember ass d'Arméi mat 30.000-40.000 Männer op Le Mans komm, wou si gerascht hunn, mä huet duerno d'Schluecht vu Le Mans den 13. a 14. Dezember veluer. Déi 15.000 Männer, déi iwwerlieft hunn, sinn op Laval geflücht. Si ware vun der Dysenterie geschwächt a goufe vun enger rosener Bevëlkerung beleidegt. Si goufen déidlech zu Savenay bei Nantes den 23. Dezember geschloen.
Ëm déi 4.000 Männer konnte flüchten, éier d'Totalitéit vun de Bleus iwwer d'Loire komm war, an hu sech an de Bëschter vum Maine, der Haute-Bretagne an dem Morbihan verstoppt, a sech a klenge Banden, déi vun enger Partie vun der lokaler Bevëlkerung ënnerstëtzt goufen, zu enger permanenter Guerilla entwéckelt.
A sengem Rapport un d'Convention, huet de Generol Westermann deklaréiert:
Dëse Rapport war net wierklech realistesch. Dausende vu Vendéens goufen an de Prisonge vun de Stied am Westen agespaart, an d'Rebellioun war nach net eriwwer. Wa sech de Westermann sou gebretzt huet, sou war dat « ''pour faire oublier la médiocrité de son commandement qui a mis en péril l'armée républicaine à plusieurs reprises et son opposition ouverte à des généraux sans-culottes. Il n'évite pas pour autant l'échafaud''. »
Dës Victoire huet de Genereel an den Envoyés en mission allerdéngs keng Sécherheet ginn; de laange Wee vun dëser Kolonn zu enger Zäit wou gegleeft ginn ass, datt den Opstand op en Enn gaange wier, hat d'Land iwwerrascht. Sou war d'Regioun an den Ae vu ville vun der Géigerevolutioun oder dem Federalismus dominéiert. Dëst erkläert och d'Repressioun, déi d'Opstänneg ze spiere kruten. Wat d'Intensitéit vun der Repressioun ugeet, sou koum et zu enger Verschlëmmerung vun der Gewalt, déi all Krichsreegele vergiess huet « pour un certain nombre de responsables politiques et militaires comme pour des soldats et des militants », mä déi och géint d'Dekreter vun der Convention gaangen ass, déi vun de militäresche Cheffen ugelunn ginn ass.
Johannes Gutenberg
De Johannes Gutenberg, gebuer ëm 1400 zu Mainz als Johannes Gensfleisch an do gestuerwen den 3. Februar 1468, gëllt als Erfinder vum mechanesche Buchdrock.
Wässeg
De Wässeg ass déi wässereg, gréngelzeg-gielzeg Flëssegkeet, déi bei der Fabrikatioun vu Kéis entsteet.
94 % vum Wässeg si Waasser, 4 bis 5 % si Mëllechzocker. De Rescht verdeelt sech op:
Dee spezielle Goût vum Rivella, engem Schwäizer liicht spruddelegen Erfrëschungsgedrénks, kënnt vun de 35 % Wässeg, déi dra sinn.
Dee gréissten Deel vum Wässeg gëtt hautdesdaags an der Schwéngsziichtereie verschafft.
Ionesch Revolt
D'Ionesch Revolt oder Ioneschen Opstand war en Opstand vun de klengasiateschen an zypriotesche Griiche géint d'Perser. Dësen Opstand war ëm 500/499 a gouf duerch d'Aktioune vum Aristagoras erbäigefouert. Den Opstand ass mat der Victoire vun de Perser an der Séischluecht vu Lade 494 v. Chr. op en Enn gaangen.
Virgeschicht
D'Ionier waren um Ufank vum 1. Joerdausend v. Chr., wéi och scho virdrun d'Äoler an d'Dorer, als Koloniste vum griichesche Festland aus agewandert, an hate vill Stied un der Westküst vu Klengasien gegrënnt. Si kruten duerch Séi- a Fernhandel vum Schwaarze Mier iwwer d'Egäis bis an d'ëstlecht Mëttelmier an an Egypten wirtschaftleche Wuelstand a politesch Bedeitung. Schonn ëm 800 v. Chr. hu si den Ionesche Bond gegrënnt. No enger kuerzer an doucer Uewerherrschaft ënner dem lydesche Kinnek Kroisos ëm 550 v. Chr. koum et schonn 574/546 v. Chr. zu der Zougehéieregkeet zum persesche Villvëlkerräich. Obscho si hu missen Tribut bezuelen konnten d'Stied sech awer eng gewëssen Onofhängegkeet a wirtschaftlech Selbststännegkeet sécheren. Hannergrond heifir waren d'persesch Grondsätz, de Gebidder vum Räich sou vill wéi méiglech Selbststännegkeet ze loossen, an net an d'kulturellt a reliéist Liewe vun de Vëlker anzegräifen. Déi persesch „Tyrannis“ huet sech agestallt, wéi an allen 20 Satrapien, als perséinlech-feudalt Verhältnes, nodeem de Satrap als Statthalter vu Persie lokal Adeleg gewielt huet, déi d'Muecht haten. Bis zu der Ionescher Revolt gouf dëst noutgedrongen akzeptéiert.
Viru 500 v. Chr. hunn d'Perser sech wéineg ëm d'Griiche gekëmmert. Den totale Westhandel vum Räich louch an den Hänn vun de ionesche Stied - dofir waren all Griiche fir d'Perser „Yaunã“, eeben „Ionier“. Eng Stad Athen oder d'Geographie vum griichesche Raum war hinnen iwwer eng laang Zäit komplett onbekannt. De Fokus vun der persescher Expansiounspolitik louch am Osten. Déi wéineg Feldzich am Weste goufen als mëssgléckte Versich ugesinn, d'Räich an déi Richtung iwwer d'natierlech Grenzen eraus z'entwéckelen. Aus ionescher Siicht war de Schued vun dëse wéineg ambitionéierten Expeditiounen awer grouss, well déi wichteg Handelsverbindunge waren elo zerstéiert.
Ursaache vum Opstand
Laut dem Herodot ass d'Revolt vun den Ionier duerch e verongléckte Feldzuch an eng politesch Intrig zustan komm. Den Aristagoras, dee gerad eréischt vum persesche Grousskinnek als Tyrann vu Milet agesat gi war, hat den Artaphernes, Satrap vu Sardeis, zu engem Feldzuch géint Naxos iwwerried. Mä dës Expeditioun hat keen Erfolleg. Aus Angscht dofir Verantwortung missen ze droen, huet hie sech vum Grousskinnek lassgesot, a Leit gesicht, déi matgéife maachen. Hien huet dofir gesuergt, datt sech d'Ionier géint d'Perser erhuewen hunn, an d'Tyranne gestierzt hunn. Eigentlechen Hannergrond war awer méiglecherweis och eng schwéier wirtschaftlech Kris vun den Handelsstied - zemools Milet war heivu besonnesch schwéier getraff. 525 v. Chr. waren d'Perser an Egypten amarschéiert. Den Handel mat Naukratis, dem eenzege griicheschen Emporion mam Privileeg vum Pharao, hat opgehalen. Zanter dem Skythefeldzuch 513/512 v. Chr. hu persesch Besatzungen de Passage zum Schwaarze Mier, an de Kolonien déi do louche, blockéiert. Déi ganz Importatioun vu Gold, Sëlwer, Koffer, Eisen, Bläi, Zënn, Holz, Salz, Kar, Fësch an Déierenhäit ass ewechgebrach. Den nächste Coup koum 510 v. Chr., wéi Sybaris a Süditalien vun der Nopeschstad Kroton zerstéiert gouf, an domat och keen Handel am Weste méi méiglech war.
Verlaf vun der Revolt
D'Revolt huet sech wéi e Feier verbreet, an op d'Nopeschregiounen iwwergegraff. Iwwerall gouf de Stuerz vun der Friemherrschaft an d'Polisautonomie ausgeruff. Mä et goufe Problemer. Laut dem Herodot huet den Aristagoras versicht, Sparta an Athen zu enger Interventioun a Klengasien z'iwwerrieden. Hien huet iwwer d'"Versklavung" vun de Griiche geklot, an hinnen an Aussiicht gestallt, Asien ouni Problemer erueweren ze kënnen. Mä nëmmen d'Stied Athen an Eretria hu 499/98 v. Chr. kleng Flotte vun 20 respektiv 5 Schëffer lassgeschéckt, déi keng grouss Wierkung haten. 499 v. Chr. konnt zwar déi wichteg Stad Sardeis, Sëtz vum Satrap, ageholl ginn, mä um Réckmarsch goufen d'Rebelle scho vu perseschen Truppen erwaart a geschloen.
Och war et de Stied bei hire Berodungen um Ufank vun der Revolt net gelongen, den Ionesche Bond duerch d'Schafung vu Bundesinstitutioune fir politesch-militäresch Ausernanersetzunge prett ze maachen. Ausserdeem gouf et Skeptiker, wéi de Geograph Hekataios, deen unhand vun enger Weltkaart, déi hien zesummegestallt hat, ze weisen, wéi sënnlos e Krich géint dat grousst Perserräich wier. Elo huet d'Perserräich dann och mobiliséiert, a konnt 497 v. Chr. Zypern zeréckerueweren. Ënner dësem Androck sinn nëmmen nach néng Poleis iwwereg bliwwen, déi Widderstand geleescht hunn. 494 v. Chr. gouf Milet no der Schluecht vu Lade eruewert an néiergebrannt. D'Ionier hu sech missen dem persesche Grousskinnek Dareios I. ënnerwerfen, deen d'Roll vun Athen am Konflikt net vergiess huet, a kuerz drop eng Strofexpeditioun géint d'Ënnerstëtzer vun de Rebellen, Athen an Eretria, geplangt huet.
Konsequenzen
Den Opstand vun de klengasiatesche Griiche géint d'persesch Herrschaft war ouni Zweiwel eng politesch Insubordinatioun, déi sou net konnt higeholl ginn. Zwéin Ëmstänn haten awer gréisser Follgen. Engersäits huet de Grousskinnek op kee Fall toleréiert, datt perseschen Territoire vun "Drëtten", de Griiche vum Festland, blesséiert gi war. Zum anere koum et bei der Revolt zu Sakrilegien, virun allem zu Sardeis. Och no griicheschem Versteestemech huet dëst e Recht ginn, sech ze rächen. An de Perserkricher, déi doropshin ausgebrach sinn, krut dat europäescht Griicheland d'Konsequenzen ze spieren.
A Klengasien allerdéngs hunn d'Perser sech ganz anescht verhalen. Den Dareios huet Fridden an Uerdnung bei de Vëlker vu sengem Räich gesicht. Hien huet Ionier op Sardeis geruff, a si zu géigesäitegen Allianze verflicht, fir d'Recht nees hierzestellen, an ze verhënneren datt d'Stied geplëmmt ginn. Verschidde Mëssstänn, déi zu der Revolt gefouert hunn, huet hien aus dem Wee raume gelooss, an huet och de Poliskonstitutiounen noginn, soudatt verschidde griichesch Stied nees zu hirer Demokratie konnten zeréckgoen. Weiderhin huet hien duerch nei Kadasteropname fir eng méi gerecht Verdeelung vun de Steiere gesuergt, och wa sech un der Totalitéit vun der Zomm vum Tribut näischt geännert huet.
479 v. Chr. koum et zu engem neien Opstand an den ionesche Stied, a si si vun der persescher Herrschaft ofgefall. Virdrun hate sech d'Perser no verluerene Schluechte vu Marathon, Salamis a Plataiai aus Europa zeréckgezunn, a konnten och an der Séischluecht bei Mykale, do, wou d'Bundeshellegtum vun den Ionier stoung, keng Victoire kréien, an hu sech aus Klengasien zeréckgezunn. De Kalliasfridden 449/448 v. Chr. huet fir ronn 100 Joer en Ausgläich vun den Interessesphäre bruecht, wierklech op en Enn gaangen ass de griichesch-persesche Géigesaz awer eréischt mat der Eruewerung vu Persien duerch den Alexander de Groussen.
Schweich
Schweich ass den Numm vu verschiddenen Uertschaften ë. a.:
Couvreux (Baach)
D'Couvreux ass eng kleng belsch-franséisch Baach an der Provënz Lëtzebuerg an am Departement Meuse.
Si huet hir Quellen an der Belsch nërdlech vun der Uertschaft Couvreux um südleche Bord vum Bësch mat dem Numm Bois d'Arrentement. Vun do aus leeft si de ganzen Zäit no Süden, duerch Couvreux, lénks laanscht Montquintin fir no ronn 2.500 Meter op d'franséisch Grenz ze kommen. A Frankräich leeft se dann de ganzen Zäit duerch d'Gemeng Écouviez fir op der belsch-franséischer Grenz tëscht Écouviez an Torgny an den Ton ze lafen. Um franséischen Terrain huet se eng Längt vun 2.200 Meter.
Vum franséische Service d'Administration Nationale des Données et Référentiels sur l'Eau gëtt se ënner dem Numm Couvreu gefouert, a se huet de Code B4230940.