cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Carl Bremiker
De Carl Bremiker gebuer den 23. Februar 1804 zu Hagen a gestuerwen de 26. Mäerz 1877 zu Berlin war en däitschen Astronom a Geodet.
Hien hat en Doktertitel a war Assistent vum Johann Franz Encke. De Bremiker hat doriwwer eraus de Koméit C/1840 U1 entdeckt, dee spéider säin Numm krut. Fir dës Entdeckung krut hien am Joer 1840 de Lalande-Präis.
De Bremiker war Co-Auteur vun der Logarithmentafel Vega-Bremiker a – bis zu sengem Doud – Editeur vum däitschen Nautesche Joerbuch souwéi vum franséischen „Annuaire nautique...“. De Bremiker war als Geometer bei der rheinesch-westphälescher Landesvermiessung beschäftegt, a spéider Mataarbechter um Berliner astronomesche Joerbuch souwéi Inspekter vun der "Plankammer im preußischen Handelsministerium", an zanter 1868 Sektiounschef am preisesche geodeteschen Institut.
Steeën
Steeën ass eng Uertschaft an der Ärenzdallgemeng.
Geographie
Um Flouer vu Steeën entsprangen zwou Baachen, d'Riedeschbaach an d'Tirelbaach e rietsen Niewefloss vun der Sauer.
Geschicht
Bis Enn 2011 huet Steeën zu der fréierer Gemeng Iermsdref gehéiert.
Johann Evangelist Helfenzrieder
Den Johann Evangelist Helfenzrieder, gebuer den 9. Dezember 1724 zu Landsberg am Lech (Bayern) a gestuerwen de 25. Mäerz 1803 zu Raitenhaslach/Altötting, war en däitsche Jesuitt, Mathematiker an Astronom.
Mathias Hardt
De Mathias Hardt, gebuer de 4. Juni 1809 zu Iechternach, a gestuerwen de 17. Januar 1877 an der Stad Lëtzebuerg, war Iechternacher Conrektor a Regierungsarchivar zu Lëtzebuerg. Hie gëllt als Pionéier vun der Lëtzebuergescher Sproochfuerschung.
Johann Evangelist Helfenzrieder
Den Dokter an Theologie léiert zu Ingolstadt a war 1770 bis 1781 Professer fir Mathematik.
Clásica de Alcobendas
D'Clásica de Alcobendas ass eng Etappecourse mam Vëlo, déi a Spuenien an der autonomer Gemeinschaft a Provënz Madrid gefuer gëtt.
Johann Evangelist Helfenzrieder
Berüümt gouf hien awer duerch d'Entdeckung vom Koméit D/1766 G1, dee säin Numm dréit. Op den 1. Abrëll 1766 huet hien zu Dillingen un der Donau de Koméit entdeckt. Nëmmen 8 Deeg méi spéit huet de Charles Messier dëse Koméit och entdeckt. Berechnungen hunn erginn, datt dëse Koméit eng Period vu 4 1/2 Joer hätt. Hie gouf awer ni méi erëm gesinn!
Mathias Hardt
Wierk
Duerch säi "Vocalismus der Sauermundart" gëllt hien als Grënner vun der lëtzebuergescher Philologie. Hien deelt Lëtzebuerg a véier Sproocheregiounen an: Dës Andeelung gëllt bis de Robert Bruch se weider ausféiert.
Timor
D'Insel Timor ass mat 33.850 km² déi gréisst vun de Klenge Sunda-Inselen. Den Timor-Archipel, abegraff Roti, ass de gréissten Archipel vun den ëstleche Klenge Sunda-Inselen am Oste vum Indoneeseschen Archipel. Timor huet ongeféier dräi Milliounen Awunner.
Clásica de Alcobendas
Vun 2005 bis 2008 huet dës Course zum UCI Europe Tour gehéiert a war an der Klass 2.1 agestuuft. Vun 2009 u gouf dës Course net méi gefuer.
Timor
Geographie
D' Insel ass bal 500 km laang, awer nëmmen 80 km breet an erstreckt sech a west-ëstlecher Richtung. Timor ass vun de Klenge Sundainseln, déi déi am wäitsten am Oste läit.
Timor ass politesch an zwee gedeelt:
Claudine Moulin
D'Claudine Moulin, gebuer 1962 zu Lëtzebuerg, ass eng Lëtzebuerger Sproochwëssenschaftlerin.
Liewen
D'Claudine Moulin huet der Rei no, ëmmer op der Otto-Friedrich-Universität zu Bamberg, ee Master an däitscher an an englescher Philologie (1982-1985), eng Dokterthees an der Germanistik (1985-1989) an eng Habilitatioun an der Germanistik (1994-1999) geschriwwen a verdeedegt.
Zanter 2003 huet si eng Professur fir Germanistik op der Universitéit Tréier. Si gëtt och Coursen op der Uni Lëtzebuerg.
2012-2013 war si Professeur invité op der École pratique des hautes études vun der Sorbonne zu Paräis.
Wierk
Zur Zäit befaasst si sech ë. a. mat der Dialektologie zu Lëtzebuerg a schafft um digitale Lëtzebuerger Sproochatlas. Ausserdeem schafft si un der Erschléissung an der Editioun vum Codex Mariendalensis.
Do derbäikommen nach eng sëllegen Artikelen an Essaien.
Entwécklungshëllef
Ënner Entwécklungshëllef, oder Entwécklungszesummenaarbecht versteet een dat gemeinsaamt Beméie vun den Industrielänner fir an Entwécklungslännner d'Differenzen an der sozioökonomescher Entwécklung an an den allgemenge Liewensbedingunge weltwäit dauerhaft a wierksam ofzebauen.
Baldassare Galuppi
De Baldassare Galuppi, gebuer den 18. Oktober 1706 op der Insel Burano, a gestuerwen den 3. Januar 1785 zu Venedeg war en italieenesche Komponist.
Entwécklungshëllef
Um spezifeschen Niveau vun der Europäescher Unioun
Zanter 2001 ass d'Europäescht Amt fir Zesummenaarbecht (EuropeAid) déi zentral Plaz fir déi praktesch Realisatioun vun der europäescher Entwécklungspolitik. EuropeAid verwalt d'Programmer an d'Projeten an allen Entwécklungslännner. D'Presidentschaft vun EuropeAid huet den EU-Kommissär fir Aussebezéiungen, an d'Duerchféierung de Kommissär fir d'Entwécklung:
Baldassare Galuppi
De Galuppi huet eng 20 Oratorien an e puer Pianosonate geschriwwen. Am äerdegste war hien awer mat sengen 112 Operen. Hien ass de Groussmeeschter vun der venezianescher Opera buffa.
Entwécklungshëllef
Um spezifeschen Niveau vun der Europäescher Unioun
2007 hat d'Hëllef, déi vun EuropeAid verdeelt gouf, e Volume vu 6,7 Milliarden Euro. Dat waren 11,3 % vun all Entwécklungshëllef op der Welt.
Op europäeschem Plang muss een nach déi Hëllef derbäizielen, déi déi eenzel EU-Memberlänner ginn. Sou kënnt een op 60 % vun der weltwäiter Entwécklungshëllef am Ganzen. Zum Verglach: Den USA hiren Undeel ass 21 %.
Déi lëtzebuergesch Entwécklungshëllef
Déi lëtzebuergesch Entwécklungshëllef, verglach mam lëtzebuergesche Brutosozalprodukt, huet 2009 en international staark beuechte Spëtzenniveau vun iwwer engem Prozent erreecht, wéi aus dem follgenden Tableau ervirgeet. Domat ass Lëtzebuerg mat Holland an de skandinavesche Länner Dänemark, Norwegen a Schweden eent vu just fënnef Länner weltwäit déi méi wéi 0,7 % vum hirem BSP fir Entwécklungshëllef ausginn. Just Norwegen gëtt nach méi fir Entwécklungshëllef, a Verglach zu sengem BSP, aus. :
Déi prioritär Länner vun der lëtzebuergescher Entwécklungshëllef
== Lëtzebuergesch NROen, déi steierfräi Done kënne kréien (Stand September 2010) ==
Elzange
Elzange ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Moselle an der Regioun Grand Est.
Am Uert, deen zum Arrondissement vun Diddenuewen-Ost gehéiert, liewe 701 Awunner (Stand 1999).
Volta Ciclista a Catalunya 2009
D'Volta Ciclista a Catalunya gouf 2009 vum 18. bis de 24. Mee gefuer. Se gouf vum Spuenier Alejandro Valverde gewonnen. Et war déi siwent Course um Kalenner vum UCI ProTour 2009.
Etappeklassement
<DIV ALIGN="CENTER"> </DIV>
Grégoire Schouppe
De Grégoire Schouppe, als "Philipp Ernst Schupp" ëm den 1. Mee 1680 zu Kröv gebuer a gestuerwen den 19. Juli 1751 am Alter vun 71 Joer zu Oochen, war e kathoulesche Geeschtlechen, Benediktinerpater an de 70. Abt vun der Iechternacher Abtei (1728-1751).
De Grégoire Schouppe, dee bis dohi Kellermeeschter (cellerarius), d. h. den Ökonom vun der Iechternacher Abtei war, gouf 1728 als Abt gewielt. Dat Amt huet hie bis zu sengem Doud am Joer 1751 ausgeüübt.
Seng Devise war "Prudentia de coelo".
De Grégoire Schouppe ass als "Erbauerabt" an d'Geschicht agaangen. Ënner senger Leedung gouf d'Abtei fundamental ëmgebaut a barockiséiert. D'Aarbechten hate 1727 ënner sengem Virgänger, dem Abt Mathias Hartz, ugefaangen an hu sech bis 1736 higezunn. De Schouppe huet donieft d'Schlass vu Bollenduerf, dat der Abtei gehéiert huet, ëmbaue gelooss (1739), d'Lëschenhaus vergréissert (1748) an e Refugium an der Festung Lëtzebuerg installéiert (1750-1751).
Zu Iechternach ass eng Strooss no him genannt: rue Grégoire Schouppe.
Ruisseau d'Asse
De Ruisseau d'Asse ass eng belsch Baach an der Provënz Léck, an e lénksen Niewefloss vun der Berwinne.
D'Baach ass ronn 5 Kilometer laang.
Lias
De Lias (oder schwaarze Jura) ass eng geologesch Ofdeelung vum Jura, déi um Keuper läit. D'Schichte vum Lias goufe virun zirka 205 - 180 Mio Joren am Juramier ofgelagert. Am Lias fënnt een haaptsächlech donkel Tounen an Tounmergelen (dohier och den Numm Schwarze Jura).
De Lëtzebuerger Sandsteen ass een Deel vun de Liasformatiounen déi zum Schluss vun den Oflagerungen am Hettenger Mier entstane sinn.
De Lias huet 4 Stufen:
däitsch a franséisch Nimm
Käscht
D'Friichte vum zame Käschtebaam kënne giess ginn a ginn, nodeem se gesënnert sinn, als Qualitéitsprodukt ënner dem Numm Maroun op de Maart bruecht.
Dallas
Dallas oder  ass déi drëttgréisste Stad am Bundesstaat Texas an déi néngtgréisste Stad vun de Vereenegte Staaten. D'Stad huet eng Fläch vun 997,1 km² an ass och de Verwaltungssëtz vum Dallas County. Dallas huet 1,2 Milliounen Awunner an ass de kulturellen a wirtschaftlechen Zenter vun de Countye rondrëm.
Déi 1841 gegrënnt Stad war duerch hir strateegesch Lag an hire villen Eisebunnsverbindungen e wichtegen Zentrum vun der Ueleg- a Kotténgsindustrie. Haut ass d'Wirtschaft haaptsächlech duerch d'Telekommunikatiouns- a Computer-Industrie, d'Finanzdéngschtleeschtungen an d'Transportbranche gekennzeechent.
Dallas gouf international traureg berüümt wéi do 1963 den US-President John F. Kennedy bei engem Besuch erschoss gouf.
Brach
D'Brach ass déi fest Matière, déi bei der Kéisveraarbechtung entsteet, wa Mëllech liwwert. Dee flëssegen Deel gëtt Wässeg genannt.
D'Brach kann da weiderverschafft gi fir verschiddenen Zorte vu Kéisdeegen hierzestellen.
Guénange
Guénange ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Moselle an der Regioun Grand Est.
Maroun
Eng Maroun ass eng Zort Käscht déi um Séisskäschtebam (Castanea sativa Mill.) wiesst. Si entsprécht verschiddene Critère fir als Maroun ausgesënnert ze ginn. Si muss grouss a ronn sinn an eng schéi Form hunn.
Nodeem d'Friichte gesënnert sinn, gi si als Qualitéitsprodukt mam Numm Maroun op de Maart bruecht.
Maroune sinn iwwer de Wanter op de Chrëschtmäert ze fannen, wou se op gliddege Placke geréischtert ginn.
Eng vun de bekanntste Géigenden an Europa, an där Käschte mat dem Qualitéitslabel Marron geziicht ginn, ass op Korsika d'Géigend ëm Evisa. Marounen aus där Géigend hunn eng AOC
Eech zu Mutfert
D'Eech zu Mutfert ass eng Summereech (Quercus robur; chêne pédonculé; Stieleiche) a steet am Ausgank vu Mutfert, laanscht Strooss déi op de Pläitrengerhaff féiert.
Hiren Alter gëtt op ronn 250 Joer geschat.
Um Enn vum éischte Weltkrich gouf dës Eech zum Fräiheetsbam (arbre de la liberté 1914-1918) ernannt, wat hiren Erhalt geséchert huet. Ëm de Bam huet d'Gemeng eng fräi Plaz mat Wues a jonke Beem ugeluecht.
Biischtebënner
De Biischtebënner war en Handwierker, dee fréier, doheem oder an enger Fabrick, Biesemen oder Biischte gebonnen huet. Wann haut vun engem Biischtebënner, am Géigesaz zum Biesemsbënner, rieds geet, ass dat awer souzesoen ëmmer an engem iwwerdroene Sënn, fir ee mat enger niddreger, diskutabeler Originn ze bezeechnen, ee mat deem net vill lass ass. D'lëtzebuergesch Riedensaarte spigelen dat, wéi beim Dëppegéisser, haut erëm:
Eech zu Mutfert
1976 gouf d'Eech verstäerkt a geséchert.
1980 gouf en Ëmfank op Broschthéicht vu 4,80 m gemooss, bei enger Gréisst vun 29 m. Ëm 2000 waren et 5,02 m, bei enger Gréisst vun 30 m.
Dës Eech gouf fir d'éischt 1981 als bemierkenswäerte Bam gefouert.
Geographesch Koordinaten:
John Ernest Dolibois
Den John Ernest Dolibois, gebuer de 4. Dezember 1918 zu Bouneweg a gestuerwen den 2. Mee 2014 zu Cincinnati, Ohio, war e lëtzebuergesch-amerikaneschen Diplomat.
Liewen
Seng Mamm ass gestuerwen, wéi hien e Puppelche war, a sou gouf e vu senger grousser Schwëster opgezillt. 1931 ass hie mat sengem Papp an d'Vereenegt Staaten emigréiert, wuer seng Schwëster mat hirem amerikanesche Mann geplënnert war. Hien huet zu Akron, Ohio de Lycée gemaach an op der Miami University zu Oxford studéiert. Well hie fléissent Däitsch konnt, ass hien an d'Army intelligence unit agezu ginn an huet zu de sougenannte Ritchie Boys gezielt.
Um Enn vum Zweete Weltkrich ass hien duerch Europa gefuer, fir gefaangen däitsch Zaldoten ze verhéieren. Sou ass hien am Summer 1945 och an de Camp Ashcan komm. Dat war de Code-Numm vun engem Gefaangelager fir héichrangeg Nazien an däitsch Militär, dat zu Munneref an engem Hotel ageriicht gi war. Hie war do ee vun de 5 Verhéierer, deenen hir Informatiounen, déi se sou kruten, bäigedroen hunn, d'Uklo beim Nürnberger Krichsverbriechertribunal virzebereeden.
Wéi en nees an Amerika war, huet hie kuerz fir Procter and Gamble geschafft, dunn, vun 1947 un, 34 Joer laang op der Miami University, zulescht als Vizepresident an Chief development officer. Vun 1981 bis 1985 war hien Ambassadeur vun de Vereenegte Staaten zu Lëtzebuerg.
Éierungen
Nom John E. Dolibois ass en Éierepräis fir Geschichtsfuerscher benannt, dee vum Michael J. Colligan History Project vun der Miami University Hamilton, zesumme mat der Hamilton Community Foundation zanter 2002 all Joer vergi gëtt. Déi éischt, déi mat deem Präis ausgezeechent goufen, waren de John E. Dolibois selwer (2002) an de fréiere President vun der Miami Universitéit, Phillip R. Shriver (2003).
Zu Lëtzebuerg dréit den Ofleeër vun der Miami University, den John E. Dolibois European Center, säin Numm. Och d'Villa Lefèvre, Sëtz vun der amerikanescher Ambassade an der Stad Lëtzebuerg, gouf 2003 no him Dolibois House genannt. A senger Sëtzung vum 23. Oktober 2019 huet den Déifferdenger Gemengerot decidéiert, een Deel vun der "rue du Gaz" nom John E. Dolibois ze benennen.
31. Mee
Den '''31. Mee''' ass den 151. Dag vum Joer (152. am Schaltjoer) am Gregorianesche Kalenner.
Sepp Herberger
De Josef ("Sepp") Herberger, gebuer den 28. Mäerz 1897 zu Mannheim a gestuerwen den 28. Abrëll 1977 zu Weinheim-Hohensachsen) war een däitsche Foussballspiller a Foussballtrainer.
De Sepp Herberger gëtt an den däitsche Medien reegelméisseg mat Spréch zitéiert (déi vun him komme sollen):
Pol Albrecht
De Musekskritiker Léon Blasen bezeechent hien als de grousse Lëtzebuerger Marschkinnek. A senge jonke Jore war de Pol Albrecht och Dirigent vun enger ganzer Rei Lëtzebuerger Museks- a Gesangsgesellschaften. Hie war laang Member vun de Jurye bei Museksconcoursen.
Formatioun
Säi Papp, de Wilhlem Albrecht, war och scho Militärmuseker. Dofir ass de musikalesch begaabte Pol Albrecht an der Kasär vum Hellege Geescht op d'Welt komm, als lescht vun 10 Kanner. Seng Mamm, d'Schwëster vum Lëtzebuerger Heemechtsdichter C.M. Spoo huet him zousätzlech d'Léift zur Lëtzebuerger Sprooch vermëttelt. Am Kolléisch huet de Pol Albrecht et nëmmen zwee Joer ausgehalen, well et war säi Wonsch, Museker ze ginn. 1889, am Alter vu 15 Joer, koum en an d'Militärmusek. Hien huet Klarinett a Gei gespillt. Déi fréier Dirigente vun der Militärmusek, de Gustave Kahnt, den Edmond Patzké an de Fernand Mertens hunn him hei vill bäibruecht. Orchestratioun an Harmonie huet e beim Gust Kahnt a beim Dominique Heckmes, dem Dirigent vum Cäcilieveräi vun der Kathedral, geléiert. Mä hien ass awer och nach, wéi de Léon Blasen eis erzielt, an de Conservatoire gaange fir sech a Klarinett a Gei ze perfektionéieren.
Säi Wierk
De Pol Albrecht ass den Auteur vu ville Kompositiounen. Hien huet e ganz variéiert Wierk hannerlooss:
Gielercher an Éierungen
Fir un hien z'erënneren, gouf um Zens eng Strooss Rue Paul Albrecht gedeeft. Si verbënnt d'Allée du Carmel mat der Rue Paul Wilwertz.
Cercle de Natation Diekirch
De Cercle de Natation Diekirch, kuerz CNDie, ass e Schwammveräin zu Lëtzebuerg, deen an der Fédération luxembourgeoise de natation et de sauvetage (FLNS) affiliéiert ass.
D'Aktivitéite vum CNDie sinn: Schwammschoul fir Kanner (vu 5 Joer un), Schwamme bis Kompetitiounsschwammen, Waasserball, Aquagym a Rettungsschwammen.
President vum CNDie ass de Benoît Grosch.
De beschte Schwëmmer, dee bis ewell aus de Reie vum CNDie koum, ass den 2-fachen Olympionik Yves Clausse.
Renert oder de Fuuss am Frack an a Maansgréisst
De Renert oder de Fuuss am Frack an a Maansgréisst (an Originalschreifweis: Renert oder de Fuuß am Frack an a Ma'nsgrëßt) ass eng Fabel vum Lëtzebuerger Schrëftsteller Michel Rodange.
Si koum 1872 fir d'éischt eraus an ass eng Adaptatioun vum Goethe sengem Reineke Fuchs op Lëtzebuergesch, woubäi déi eenzel Personnagë déi Dialekter schwätze vun där Géigend, wou se hier sinn. De Rodange huet aus där Matière e Lidd vun am Ganze 14 Gesäng a 6052 Verse gemaach, en Hommage un d'Lëtzebuerger Landschaften a Géigenden, mä gläichzäiteg och e Spottgedicht op d'Lëtzebuerger Gesellschaft vun der Zäit vum jonken Nationalstaat mat ongewësser Zukunft an der industrieller Revolutioun.
Well vill Bierger an och d'Kierch sech getrëppelt gefillt hunn, blouf d'Gedicht laang verkannt a gouf souguer zenséiert. Haut awer gëtt de Renert als dat gréisst Stéck Literatur a Lëtzebuerger Sprooch vum 19. Joerhonnert ugesinn.
Inhalt vum Buch
De Renert ass eng Déierefabel, déi um Johann Wolfgang von Goethe sengem Reinecke Fuchs baséiert. Virdergrënneg geet et ëm d'Geschicht vum Fuuss Renert, deen déi aner Déiere veruuzt (och alt der doutmécht), dofir e puermol viru Geriicht gestallt gëtt, zum Schluss awer vum Kinnek, dee sech och vum Fuuss ëmgaachele léisst, geadelt gëtt. Mä d'Geschicht ass just de "Virwand", fir d'gesellschaftlech a politesch Zoustänn satiresch ze beschreiwen oder ze parodéieren: wéi Lëtzebuerg, am Kader vun der Lëtzebuerg-Kris, bal vun engem vu sengen Nopere geschléckt gouf an d'Industriebesëtzer (déi bal all och gläichzäiteg Politiker waren), jee nodeem, wou se sech méi Virdeeler erhofft hunn, zerstridden hunn, wou s'am beschten ewechkéimen; d'Hypokrisie vun der deemools nach allmächteger kathoulescher Kierch, z. B. an der Affär vum Paschtouer vu Maarnech, engem sou gutt et goung vertuschte Pedophilieskandal, a wéi déi einfach Leit (duergestallt duerch kleng Déieren - Mais, Vigel, och alt Schof) ëmmer nees déi Domm dobäi waren.
Resumé vun der Handlung
De Kinnek Léiw rifft all Déieren zesummen. De Fuuss Renert ass net komm; hien hat grad en Hong doutgemaach. Noenee ginn de Bier, de Kueder an den Dachs bei e geschéckt fir e bei de Kinnek ze bréngen; eréischt den Dachs huet domat Succès. De Fuuss gëtt zum Doud verurteelt, mä ënner dem Gaalgen erzielt en dem Kinnek vun engem Schatz, deen hien zegutt hätt, a vun engem Komplott géint hien. Déi Beschëllegt ginn agespaart, an de Fuuss kënnt fräi. Kuerz drop mécht en den Hues dout.
Editiounsgeschicht
De Renert ass 1872 an däitscher Fraktur-Schrëft am Format 16° an enger Oplo vun 1 000 Stéck beim Editeur Jean Joris erauskomm. En Deel vun dëser Oplo war anonym; um banneschten Titel steet: "Renert / oder / de Fuuß am Frack an a Ma'nsgrëßt. / Op en Neis fotografëert / vun / Engem Letzebreger". An engem aneren Deel ass de "M. Rodange" als Auteur genannt, an datt een et beim L. Schamburger ze kafe kréich. Vun dëser éischter Oplo ware bannent 3 Joerzéngte just 313 Exemplare verkaf ginn.
"Entdeckt" gouf de Renert eréischt uganks vum 20. Joerhonnert, wéi de Sträit ëm dat spéidert Schoulgesetz vun 1912 héich Welle geschloen huet. Besonnesch d'Grënner vun der Sozial-demokratescher Partei, de Michel Welter, den C. M. Spoo an hire Sympathisant, den Nicolas Welter, hunn op Konferenzen uechtert d'Land Reklamm fir de Renert gemaach.
Eng Neue Ausgabe mit Kommentar und Glossar koum 1941 eraus, 56 Verse sinn doran der Zensur zum Affer gefall. Bis 1974 sinn nach 6 Editioune publizéiert ginn. 1974 huet de Cornel Meder d'Michel Rodange Gesamtwierk erausginn, mam vum Rodange korrigéierten Text (deen et als handschrëftlech Korrektur gëtt, deen awer bis dohin net publizéiert gi war) an a moderner Schreifweis. Dovu gouf dat Joer drop eng Schoulausgab gemaach. 1982 - 1984 ass eng uerg zesummegestrachen Editioun vum Marcel Ditsch erauskomm, illustréiert mat Fotoe vu Plastilinsmännercher, an där déi meescht politesch an zäithistoresch Bezich erausgehäit gi waren, a just nach d'Déieregeschicht reschtgelooss gouf.
1987 huet de Romain Hilgert seng komplett Editioun mat historeschen a politeschen Explikatiounen an der Editioun Guy Binsfeld publizéiert, mat engem ausféierleche Virwuert (E Buch a Maansgréisst) an deem en dem Rodange säi Liewen, de sozialen a politesche Kontext vun der Zäit, d'Entstéiungs- an d'Receptiounsgeschicht vum Renert beschreift. Virun alem ass den Text selwer sou erëmginn, datt een an enger Kolonn niewendrun all déi Uspillungen op zäitgenëssesch Persounen an Virfäll, an och emol e vereelzten Ausdrock, explizéiert fënnt, soudatt een den Text a senger voller Déift appreciéiere kann. Dëst Buch ass 1995 an 2008 am selwechte Verlag nei opgeluecht ginn.
2003 ass de Renert als Lauschterbuch, op 3 CDen a vum Steve Karier virgelies, vum Nationale Literaturzentrum erausgi ginn.
2022 hunn de SCRIPT an den ZLS fir den 150. Anniversaire vun der éischter Publikatioun eng Schouleditioun vum 'Reenert' verëffentlecht. Si baséiert um Originaltext vun 1872, deen an déi haiteg Orthografie gesat gouf. Niewent zwéi groussen Essayen iwwer d'Biografie vum Auteur an d'Déierefabel als literarescht Instrument fir Gesellschaftskritik sinn déi 14 Gesäng allkéiers mat engem Commentaire ergänzt ginn, deen den historeschen a politesche Kontext vun der Zäit beliicht. Doriwwer eraus ginn eng 900 Wierder, déi haut net méi jiddwerengem geleefeg sinn, erkläert. D'Kënschtlerin Mia Kinsch huet all Gesank illustréiert.
Renert am Theater
Am Kader vu Lëtzebuerg Europäesch Kulturhaaptstad 1995 gouf de Renert als Theaterstéck opgefouert.
Am Dezember 2012 gouf de Renert op d'Affiche vum Kapuzinertheater gesat ënner der Regie vum Anne Simon, woubäi de Steve Karier eleng op der Bün all d'Rollen interpretéiert huet.
De Jean-Paul Maes huet der Renert 2014 an 2017 och eleng interpretéiert. Musikalesch gouf hien dobäi vum André Mergenthaler um Cello encadréiert. Regie hat 2017 d'Eva Paulin am Kaleidoskop-Theater op der Bün vum Beetebuerger Schlass.
Um Spaweck
Wikisource Renert oder de Fuuss am Frack an a Maansgréisst
Allee um Quatre-Vents
D'Allee um Quatre-Vents ass deen Deel vun der Nationalstrosss N12, dee sech vum Katrewang bei Kielen iwwer ronn 500 Meter erop a Richtung Koplescht zitt.
Déi 117 Beem, haaptsächlech Platanen, gemëscht mat Ahornen an Eschen, gehéiere wéinst hirem impressionnanten Ubléck zu de bemierkenswäerte Beem zu Lëtzebuerg.
Ëm 2000 gouf fir den déckste Bam vun der Allee en Ëmfank, op Broschthéicht, vun 2,95 m bei enger Gréisst vu 26 m gemooss.
Carl von Ossietzky
De Carl von Ossietzky, gebuer den 3. Oktober 1889 zu Hamburg a gestuerwen de 4. Mee 1938 zu Berlin, war en däitsche Publizist a Friddensnobelpräisdréier. Mat 24 Joer gouf hie Journalist an huet missen um Éischte Weltkrich deelhuelen. Doduerch gouf hien zu engem radikale Pazifist a war 1919-1920 Sekretär vun der Deutschen Friedensgesellschaft an och Member vun der Beweegung Nie wieder Krieg.
Claude Berri
De Claude Berri (Claude Berel Langmann), gebuer den 1. Juli 1934 zu Paräis a gestuerwen den 12. Januar 2009, war e franséische Filmregisseur, Schauspiller, Filmproduzent a Dréibuchauteur.
Carnival Cruise Lines
D'Carnival Cruise Lines Inc. (CCL) ass d'Grënnungsgesellschaft an déi gréisst vun den haut zwielef Croisièresgesellschafte vun der Carnival Corporation & plc mat Gesellschaftssëtz zu Miami.
Claude Berri
Vun 2004 bis 2007 war de Claude Berri President vun der Cinémathèque française.
Carl von Ossietzky
Hien huet fir verschidde lénksliberal Zeitunge geschafft an huet vun 1927 d'Weltbühne, déi der SPD nostoung, geleet an do besonnesch virum Faschismus gewarnt.
Als ee vun de Verantwortleche vun engem Artikel deen déi geheim Oprëschtung vun der Reichswehr publik gemaach a verurteelt hat, gouf de Carl von Ossietzky 1931 wéinst Landesverrot verhaft an e Joer méi spéit nees fräigelooss.
Carnival Cruise Lines
Geschicht
Den Ted Arison, dee virdru Partner vum Knut Kloster a senger Norwegian Cruise Line war, huet 1972 d'Carnival Cruise Lines gegrënnt, fir unzefänke mat engem eenzele Schëff, der Mardi Gras (virdrun Empress of Canada), déi scho bei hirer éischter Rees op Gond gelaf war, mä du reparéiert konnt ginn. Den Numm „Mardi Gras on the Rocks“ krut och e Coctail, dee lang op de Carnival-Schëffer zerwéiert gouf.
Carl von Ossietzky
No dem Brand vum Reichstagsgebai 1933 gouf hie vun der Gestapo festgeholl an a Konzentratiounslagere schwéier mësshandelt. Dem Hermann Göring seng Propos fir hien ze begnodegen, wann hie géif widderruffen, huet de Carl von Ossietzky ofgeleent.
Carnival Cruise Lines
Geschicht
Dëse Réckschlag huet awer net verhënnert datt dës Gesellschaft Erfolleg no Erfolleg buche konnt. 1984 huet Carnival mat enger Publicitéitscampagne, déi 10 Mio. USD kascht huet, an der Televisioun opgetrompt. Dräi Joer méi spéit huet se hir Aktien um fräie Maart ugebueden. Carnival huet, am Kader vum Ausbau vun hiren Aktivitéiten, ëm 1988, d'Holland-America Line mat der Windstar Cruises fir 900 Mio. USD iwwerholl. 1991 huet se zousätzlech nach d'Seabourn Cruise Line AS abezunn.
Carl von Ossietzky
Kuerz virun den Olympesche Summerspiller 1936 gouf hie schwéierkrank aus dem KZ an e Spidol entlooss. Hie stierft 1938, nach ëmmer ënner Polizeibewachung, un de Suitte vun den Entbierungen a Mësshandlungen déi hien an der Gefaangenschaft erlidden hat.
De Friddensnobelpräis 1935 gouf him eréischt nodréiglech den 23. November 1936 zougesprach. Doropshin huet den Adolf Hitler allen Däitsche verbueden en Nobelpräis unzehuelen.
Carnival Cruise Lines
Geschicht
Vun 1994 un gouf den Numm Carnival Cruise Lines dunn nëmme fir d'Bezeechnung vun der Grënnungsgesellschaft benotzt. D'Haaptorganisatioun fir si an all déi zousätzlech incorporéiert Croisièresgesellschaften ass dunn ënner dem Numm Carnival Corporation gefouert ginn.
Ënner dem Numm Carnival Destiny ass 1996 dat éischt Passagéierschëff vu méi wéi 100.000 BRT agesat ginn, e Schëff, dat méi grouss war wéi d'RMS Queen Elizabeth, déi vun 1940 un de Rekord als gréisst Passagéierschëff gehalen huet.
1998 huet d'Carnival Corporation dunn och nach déi italieenesch Costa Crociere S. p. A., eng féierend europäesch Croisières-Linn, an och nach d'Cunard Line opkaaft. 2002 koum dunn nach d'P & O-Princess Cruises Ltd dobäi. An der Transaktioun waren d'Gesellschafte P & O Cruises, Princess Cruises, P & O Holiday, Swan Hellenic an déi däitsch P & O-Duechter AIDA Cruises enthalen.
Alschent
Alschent ass eng Uertschaft an der Gemeng Kiischpelt am Kanton Wolz.
Braunlauf (Baach)
D'Braunlauf ass eng Baach an der Provënz Léck. Si entsteet aus dem Zesummefloss vun zwou klenge Baachen dem Rossbach, an enger Baach ouni Numm, an enger Supp 900 m nërdlech vun der Uertschaft Maldingen op enger Héicht vu 468 m (ING Belsch). (Koordinate vum Zesummelaf: 50° 14' 22 Nord, 6° 02' 02 Ost).
Alschent
Geographie
Alschent läit op enger Héicht vun 380 m (NG-L) ëstlech vum CR331 dee vu Kautebaach op Wëlwerwolz leeft.
Fréier Gemeng
Alschent war bis de 17. Abrëll 1914 d'Haaptuertschaft vun der Gemeng mam selwechten Numm. Vun deem Dag u gouf Kautebaach d'Gemeng, déi hirersäits 2006, bei der Fusioun mat Wëlwerwolz an der neier Gemeng Kiischpelt opgaangen ass.
Braunlauf (Baach)
Si leeft vun do aus no Osten a Richtung Braunlauf a muss dofir ënner der aler Eisebunsslinn N° 163 erduercht. Ronn 1.500 Meter hanner Braunlauf kritt se Gesellschaft vum Mittelbach, an 2 km duerno vum Moderbach. No engem Laf vun 11 km, an 1 km südlech vu Breitfeld kënnt vu lénks de Prümerbach dran. Vun hei un dréint d'Braunlauf no Süden a Richtung Neidingen vir dann an engem schmuelen Dall weider laanscht Lommersweiler ze lafen.
Kuerz no Lommersweiler kënnt da vu riets nach den Hasselbach dran, a 1.700 Meter méi déif leeft se dann op enger Héicht vun 376 Meter bei der däitsch-belscher Grenzmaark N° 163 an d'Our. Hir Totallängt ass 16.750 m.
Jules Collart
De Jules Joseph Nicolas Collart, gebuer den 1. Juli 1831 zu Dummeldeng a gestuerwen de 24. Oktober 1917 zu Stengefort, war e lëtzebuergeschen Industriellen a Schmelzhär.
Hien huet mat senge Brudder Charles 1852 d'Stengeforter Schmelz vum Guillaume Pescatore iwwerholl.
Mat sengem Brudder Charles an dem Thomas Byrne huet hien 1872 d'Société anonyme des Hauts Fourneaux de Rodange gegrënnt.
Den 13. September 1871 war de Victor Hugo ob sengem Schlass zu Schengen op Besuch.
Erëffnung (Schach)
D'Erëffnung ass déi éischt Phas vun enger Schachpartie. Si ëmfaasst déi éischt 10-15 Zich vun enger Partie an hält no der Entwécklung vun de Figuren op, duerno kënnt d'Mëttelspill. Jee nodeem, wat fir Figure fir d'éischt gezu ginn, schwätzt ee vun enger oppener, hallefoppener oder zouener Partie.
Ufankszich
Am heefegste fänkt Wäiss mat e4 un. Dësen Zuch gouf bis an dat 20. Joerhonnert dacks als eenzege verstännegen Ufankszuch gesinn. De Rauser sot: „1. e4 a Wäiss gewënnt“. Méi virsiichteg huet et de Fischer ausgedréckt: „Ech weess net, wat Gott géint mech op 1. e4 äntwere géif.“ Well den Zuch e4 den Entwécklungsprinzip am meeschte betount, gëtt e fir Ufänger virgeschloen.
Canton d'Aytré
De Canton d'Aytré ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement La Rochelle, am Departement Charente-Maritime an der Regioun Nei-Aquitaine.
Burano
Burano ass eng vun de gréissten Inselen an der Lagun vu Venedeg. Op hir liewen ongeféier 4.800 Awunner. Burano ass mat der Nopeschinsel Mazzorbo iwwer eng Holzbréck verbonnen. Déi zwou Insele gehéieren zu den eelste Siidlungsplazen an der Lagun vu Venedeg
Keespelt
Keespelt ass eng Uertschaft an der Gemeng Kielen.
Burano
D'Männer vu Burano liewe vun der Fëscherei an d'Frae, vum 16. Joerhonnert bis un d'Enn vum 18. Joerhonnert, vun der Spëtzestéckerei. D'Spëtzeschoul Scuola di Merletti huet d'Spëtzestëckerei zu Burano awer nei belieft a bréngt zanter 1872 meeschterlech Kopien an nei Stéckereien an aler Noletechnik ervir.
Kuckeswäertes
D'Scuola di Merletti gëtt et nach ëmmer. Si ass op der Piazza Galuppi ze fannen. Se stellt an hirem eegene Museo del Merletto echt Burano-Spëtzen aus, déi och nach haut als "deiere Luxus" ugesi ginn. Am Géigesaz dozou ginn a ville Butteker op der Insel Spëtzen aus Asien ugebueden, déi un déi echt Burano-Spëtz net erukommen.
Typesch fir Burano sinn déi vill kleng Fëscherhaisercher, déi an deene verschiddenste Faarwen ugestrach sinn. D'Awunner passe besonnesch gutt drop op, dem eegenen Haus eng aner Faarf ze ginn, wéi dem Noper säint. Déi kräfteg Faarwen, déi sech an de Kanäl spiggelen, lackele vill Fotografen a Moler op d'Insel.
Legend vu Burano
D'Seechen erzielt, datt d'Faarwe vun den Haiser net zoufälleg sou ganz faarweg gewielt goufen: Sou sollen d'Fëscher an enger niwweleger Nuecht oder nodeem se owes eng gehalen hunn, de Wee op hir Insel resp. an hiert Haus erëmfonnt hunn.
Rahm
D'Rahm kann duerch d'Ofschäffen oder mat Hëllef vun enger Mëllechzentrifug aus der Mëllech geholl ginn. De Prinzip dobäi ass dee selwechten, hir Trennung vun de moren Deeler vun der Mëllech geschitt duerch déi verschidde spezifesch Gewiichter.
D'Rahm kann duerno a verschiddene Varietéite verschafft ginn:
Fir ze verhënneren, datt d'Rahm sech op der Mëllech ofsetzt, gëtt déi an de Molkereien homogeenisiéiert.
Beim Kachen huet d'Rahm de Virdeel op d'Mëllech datt se net gär iwwerkacht, an och net sou séier wéi d'Mëllech ubrennt.
Tobias Regner
Hie gouf duerch déi drëtt Staffel vun der Castingshow Deutschland sucht den Superstar bekannt, an där hie virum Mike Leon Grosch déi éischt Plaz kritt huet. Seng éischt Single I Still Burn huet et an Däitschland, der Schwäiz an Éisträich op déi éischt Plaz vun den Charts gepackt.
Mäerkels
Mäerkels  ass eng Uertschaft an der Gemeng Kiischpelt.
Geographie
Mäerkels läit op engem Héichplateau iwwer der Wolz op hallwer Streck tëscht Wolz a Kautebaach.
Canton de Charny-sur-Meuse
De Canton de Charny-sur-Meuse ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Verdun, Meuse an der Regioun Grand Est.
Den Haaptuert war Charny-sur-Meuse.
Olympesch Wanterspiller 2006/Rennschlitt
Bei den XX. Olympesche Wanterspiller 2006 zu Turin gouf et dräi Concoursen am Rennschlitt. All d'Concourse waren zu San Sicario an der Gemeng Cesana Torinese, eng 97 Kilometer westlech vun Turin. D'Bunn Cesana Pariol  ass 1435 Meter laang, huet 19 Kéieren an eng Héichtendifferenz vun 114 Meter; vun der Vitess hier kënne Spëtzte vun 130 km/h erreecht ginn.
Eenzel
Datum: 11. Februar 16:00 Auer (1. Laf), 18:30 Auer (2. Laf), 12. Februar 16:00 Auer (3. Laf) 18:30 Auer (4.Laf)
Duebel
Datum: 15. Februar 16:00 Auer (1. Laf), 17:20 Auer (2. Laf)
Eenzel
Datum: 13. Februar 16:00 Auer (1. Laf), 18:00 Auer (2. Laf), 14. Februar 16:00 Auer (3. Laf) 18:00 Auer (4.Laf)
Veräi fir biologesch-dynamesch Landwirtschaft
De Veräi regruppéiert Baueren, Gäertner, Veraarbechter an Händler, déi net nëmmen d'EU-Bio-Mindestnormen a Folgeveruerdnungen erfëllen, mä no deenen nach méi strengen Demeter-Richtlinnen schaffen.
De Veräin organiséiert Treffe vu Produzenten, Konferenzen a Séminairen.
De Veräin ass Member zu Lëtzebuerg vun der Natur- an Ëmweltschutzvereenegung Natura a vun etika, international bei IFOAM, Demeter International e. V. (1997) an IDBA (2007).
Zesumme mat der Vereenegung fir biologesche Landbau Lëtzebuerg asbl gëtt den Demeter-Bond d'Zäitschrëft Agrikultur eraus.
Trinidad an Tobago
Trinidad an Tobago (engl.: Trinidad and Tobago; []) sinn Insele vun de klengen Antillen déi a zesummen den Inselstaat mam selwechten Numm bilden.
Si leien tëscht der Karibik an dem Atlantik, nordëstlech vu Venezuela. D'Haaptstad ass Port of Spain.
Basse-Ham
Basse-Ham ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Moselle an der Regioun Grand Est. D'Duerf gehéiert zanter 1659 zu Frankräich a läit 7 km nordëstlech vun Diddenuewen.
Am Uert, deen zum Arrondissement vun Diddenuewen-Ost gehéiert, liewen 2.053 Awunner (Stand 2005).
Donau
D'Donau ass no der Wolga den zweetlängste Stroum an Europa. No Däitschland an Éisträich fléisst si nach duerch aacht weider europäesch Staaten a leeft am Donaudelta an d'Schwaarzt Mier.
Etymologie
Op Rumänesch heescht d'Donau Dunărea, op Kroatesch heescht si Dunav, op Bulgaresch a Serbesch heescht si Дунав/Dunav, op Ungaresch Duna, op Slowakesch Dunaj, op Englesch a Franséisch Danube an op Tierkesch Tuna. All dës Nimm stame vum Laténgeschen Danubius of, dem Numm vun engem réimesche Flossgott. D'Endung au kënnt aus dem germaneschen ouwe (Aue, Floss), den däitschen Numm gëllt zanter 1763. A méi fréien Texter gëtt d'Donau och „Tonach“ genannt, méi spéit och „Donaw“.
Donieft gouf et virun allem fir d'ënnescht Donau d'laténgesch Bezeechnung Hister, Ister vum griicheschen Ἴστρος (Ístros), dësen Numm gëtt beim Hesiod als Jong vum Okeanos an der Thetys bezeechent (Theogonie 339).
Hydrografie
D'Donau ass deen eenzege groussen europäesche Floss, dee vu Westen no Oste fléisst, an erreecht no ongeféier 2857 km a Rumänien an der Ukrain den Donaudelta a leeft do an d'Schwaarzt Mier. Am Géigesaz zu deene meeschten anere Flëss ginn d'Kilometere vun der Mëndung bis zu der Quell eropgezielt, offiziellen Nullpunkt ass de Liichttuerm vu Sulina um Schwaarze Mier. D'Donau huet en Anzuchsberäich vun ongeféier 817.000 km².
D'Nieweflëss, déi am Verhältnes am stäerksten zu der Waasserquantitéit vun der Donau bäidroe, sinn:
Geologie
Och wann den ieweschte Laf vun der Donau haut verhältnesméisseg méi kleng ass, ass d'Donau geologesch méi al wéi de Rhäin, mat deem hiert Anzuchsgebitt am haitege Süddäitschland konkurréiert. Dëst féiert zu e puer besonneschen Aspekter.
De Rhäin ass deen eenzege Floss vun den Alpen, deen nërdlech a Richtung Nordséi fléisst. Dobäi hëlt hien déi Gewässer vun der europäescher Waasserscheed déi nërdlech offléissen op. Dëst deelt wéi eng onsiichtbar Linn Deeler vu Süddäitschland.
Nach virun der leschter Äiszäit huet de Rhäin eréischt op der südwestlecher Spëtzt vum Schwarzwald ugefaangen. D'Waasser vun den Alpen, wat haut an de Rhäin fléisst, gouf deemools vun der Urdonau no Oste gedroen, déi bis zu der Saale-Äiszäit weider nërdlech am Dall vun der haiteger Altmühl an dem Wellheimer Dréchendall laanscht d'Linn Wellheim–Dollnstein–Eichstätt–Beilngries–Riedenburg gefloss ass. D'Schluchten (haut ouni Waasser) an der haiteger Landschaft vun der Schwäbescher Alb sinn Deeler vum Bett vun dësem fréiere Floss, deen e gutt Stéck méi grouss war wéi déi haiteg Donau. Nodeem d'Uewerrhäinesch Sank ofgefriess war, huet e groussen Deel vum Alpewaasser seng Richtung geännert, a fiddert haut de Rhäin. Et fléisse bis haut Deeler vum Donauwaasser duerch de poréise Kallekstee vun der Schwäbescher Alb an de Rhäin, dee méi déif läit. Well dëse grousse Montant un ënnerierdeschem Waasser sech zugläich méi a méi an de Kallekstee frësst, gëtt ugeholl, datt d'iewescht Donau enges Daags komplett zugonschte vum Rhäin verschwanne wäert.
Bei Immendingen kënnt et am Flosslaf zu der Donauversickerung. Do versickert e groussen Deel vum Donauwaasser am Buedem a kënnt iwwer Hielen am Karststeen an den Aachtopf, deen iwwer 14 Kilometer wäit ewech läit, vu wou d'Waasser an de Bodensee an domat an de Rhäin kënnt. Bei wéineg Waasser kann et zäitweis och zu enger kompletter Versickerung kommen; d'Donau gëtt dann nëmmen nach vun de Flëss Krähenbach an Elta gefiddert. Wëll dat an de leschte Joerzéngte staark zougeholl huet, gëtt een Deel vum Donauwaasser duerch eng Galerie laanscht Versickerungsplaz geleet.
Bis kuerz hanner Wien huet de Stroum éischter de Charakter vun engem Biergfloss, eréischt duerno verännert e sech lues a lues zu engem Déiflandfloss. Facteure wéi d'Schmëlze vum Schnéi a staark Néierschléi am Alperaum begënschtegen d'Uschwelle vum Floss an och Héichwaasser. Well de Floss ëmmer méi reguléiert gëtt, an Auen zerstéiert ginn, huet dat am 20. Joerhonnert weider zougeholl. D'Héchststänn vum leschte Joerhonnert waren d'Héichwaasser vun 1954, 1988 an 2002.
Geographie
Zéng Länner hunn Zougang zu der Donau. Op enger Längt vun 1070,9 km (37 % vun der ganzer Längt) ass de Floss Staatsgrenz, woubäi 4 Länner (Kroatien, Bulgarien, Moldawien, Ukrain) nëmmen Zougang zu enger Flosssäit hunn.
Geschicht
Am siwente Joerhonnert viru Christus sinn d'Griichen, déi vum Schwaarze Mier iwwer Tomis, haut Constanţa, komm sinn, de Floss eropgesegelt. Hir Erkundungsrees huet bei der Eisener Dier, enger fielseger Kataraktestreck voller Ondéiften, opgehalen, well de geféierleche Verlaf de griichesche Schëffer eng Weiderrees iwwer d'Linn Südkarpaten a Serbesch Äerzbierger, op der haiteger Grenz vu Rumänien a Serbien, onméiglech gemaach huet.
Ënner de Réimer huet d'Donau bal vun der Quell bis zur Mëndung d'Grenz zu den heednesche Vëlker am Norde markéiert, a war och d'Route fir den Truppentransport, souwéi fir d'Versuergung vun de Siidlungen. Zanter 37 a bis zu der Regierungszäit vum Keeser Valentinian I. (364-375) war den Donaulimes mat geleegentlechen Ënnerbriechungen, wéi zum Beispill am Joer 259, d'nordëstlech Grenz vum Räich. D'Iwwerschreide vun der Donau an Dakien ass dem Imperium Romanum eréischt no zwou Schluechten 102 an 106 an nom Bau vun enger Bréck am Joer 101 bei der Garnisounsstad Drobeta gelongen. Dës Victoire iwwer d'Daker ënner Decebalus huet aus Dakien d'provënz Dacia gemaach, déi awer 271 nees verluere gouf.
Am 9. Joerhonnert war d'Donau e Wanderwee fir d'asiatescht Hiertevollek vun de Magyaren, déi donauopwäerts iwwer d'Tëschestatioun vum Chasareräich bis an dat haitegt Ungarn komm sinn, an do zesumme mat der slawescher Bevëlkerung an den 150 bis 200 Joer duerno ënner dem Stephan I. déi haiteg ungaresch Natioun gegrënnt hunn.
Och d'Route Charlemagne, déi schonn tëscht 1096 an 1099 beim Éischte Kräizzuch vun der Arméi vum Godefroy vu Bouillon benotzt gi war, huet sech vu Regensburg bis Belgrad laanscht d'Donau gezunn. Ronn 340 Joer méi spéit war d'Route fir d'tierkesch Arméi d'zentral Strooss fir den Transport vun den Truppen. De Floss huet hinnen erméiglecht, séier virun ze kommen, scho 1440 hu si 2000 Kilometer hanner der Mëndung déi éischt Schluechten ëm Belgrad geschloen. Eruewere konnte si d'Stad awer eréischt 1521. Schonn e puer Joer méi spéit, 1526, huet d'osmanesch Arméi an der éischter Schluecht vu Mohács d'ungarescht Kinnekräich zerstéiert. Well de Kinnek Lajos II. an der Schluecht gefall war, goung Ungarn un Éisträich. Dëse Moment gëllt als Keim vun der Donaumonarchie.
D'Donau war an dëser ganzer Zäit net nëmme militäresch a kommerziell Haaptschlagoder, mä och eng politesch, kulturell a reliéis Grenz tëscht Okzident an Orient.
Nom Zweete Weltkrich gouf 1946 eng nei Reegeleung fir de Flossverkéier an Ugrëff geholl, den d'Paräisser Ofkommes vun 1921 ofléise sollt. Zu der Belgrader Konferenz, déi 1948 ofgehale gouf, waren all Donaustaten ausser Däitschland an Éisträich zougelooss. Mat der Ënnerzeechnung vum fäerdegen Ofkommes gouf och en Unhang ënnerschriwwen, deen Éisträich an d'Donaukommissioun opgeholl huet. Däitschland konnt dem Ofkommes an der Donaukommissioun eréischt am Mäerz 1998 bäitrieden.
Kulturgeschicht
Den zweetgréissten europäesche Floss huet an de Kulture vu senge Länner vill Spueren hannerlooss. Nieft sëllege Soen a Legenden hu sech och Schrëftsteller mat him ausenanergesat, vum Ovid, deen an der Tristia 3,10 de staarken Androck beséngt, deen d'zougefrueren Donau bei him hannerlooss huet, bis zu Claudio Magris a Péter Esterházy, déi sech um Enn vum 20. Joerhonnert mam Theema beschäftegt hunn. De berüümtste kulturellen Echo huet d'Donau an der Musek fonnt, mam (ursprénglech mat engem aneren Text komponéierten an uropgefouerten) Donauwalzer aus der Fieder vum Johann Strauss.
Laf vun der Donau
D'Donau entsteet 1,4 km ëstlech vun Donaueschingen duerch den Zesummefloss vun den zwee Quellflëss Brigach a Breg, an dohier kënnt och d'Spréchwuert "Brigach und Breg bringen die Donau zu Weg". Kuckt heizou och den Artikel Donauquell.
Däitschland
An Däitschland fléisst d'Donau vun hirer Quell bis zu der däitsch-éisträichescher Grenz iwwer 687 Kilometer an ass domat den drëttlängste Floss vun Däitschland. Un hirem Ufer leien als gréisst Stied Tuttlingen, Sigmaringen, Ulm, Neu-Ulm, Ingolstadt, Regensburg, Straubing a Passau.
Vu riets lafen d'Iller, de Lech bei Marxheim (ëstlech vun Donauwörth) an d'Isar bei Deggendorf dran, souwéi zu Passau den Inn; op der lénkser Säit d'Wörnitz zu Donauwörth, hanner Kelheim d'Altmühl, bei Regensburg Naab a Regen. Och eng grouss Partie kleng Flëss lafen an d'Donau, sou zum Beispill d'Riss, d'Rot, d'Große Lauter, d'Blau,, d'Günz, d'Brenz, d'Mindel, d'Zusam, d'Schmutter, d'Paar, d'Abens, d'Grouss Laber, d'Vils souwéi Ilz, Erlau a Ranna.
Zu Passau fléist fir d'éischt d'Ilz vu lénks an d'Donau a kuerz duerno vu riets den Inn. D'Waasser vum Inn, dat aus den Alpe kënnt, ass gréng, dat vun der Donau blo, an dat aus dem Muergebitt vun der Ilz schwaarz, soudatt d'Donau iwwer e längert Stéck nom Zesummefloss dräi Waasserfaarwen huet.
Éisträich
Kaum e Land gëtt sou enk mat der Donau a Verbindung bruecht wéi Éisträich, ob wéinst dem Donauwalzer oder dem Numm Donaumonarchie, deen d'Duebelmonarchie Éisträich-Ungarn op Grond vun ongeféier 1.300 km Donaukilometer krut.
Wichteg Zouflëss vun der Donau an Éisträich sinn den Inn (riets; op der Grenz zu Däitschland), d'Aist (lénks), d'Traun (riets), d'Enns (rierts) d'Ybbs (riets), d'Traisen (riets), de Kamp (lénks), d'Wien (riets), d'Schwechat (riets) an d'ehemoleg Grenz zu Ungarn (bis 1921), d'Leitha (riets).
Wien ass och de Sëtz vun der Internationaler Kommissioun zum Schutz vun der Donau (IKSD).
Slowakei
Nëmme knapps 45 Kilometer vu Wien ewech, direkt hanner der éisträichesch-slowakescher Grenz, leeft d'Donau - Dunaj - duerch d'slowakesch Haaptstad Bratislava, wou d'March zoufléisst. D'Donau bild fir d'éischt kuerz d'Grenz zu Éisträich a fléisst dann duerch d'slowakesch Haaptstad a bild d'Grenz zu Ungarn.
Wichteg slowakesch Uertschaften nieft Bratislava déi op der Donau leie si virun allem Komárno, en Zentrum vun der ungarescher Minoritéit an der Slowakei, wou d'Waag, de gréisste slowakesche Floss no der Donau an dës mënd a kuerz virun der Staatsgrenz déi lescht slowakesch Donauuertschaft Štúrovo, wou nach d'Hron an d'Donau fléisst.
Ungarn
Laanscht d'Donau als ungaresch-slowakesche Grenzfloss läit am Dräilännereck mat Éisträich als éischt bedeitend Stad Győr un hirem ufer. Hei mënd d'Rába an d'Donau.
Net wäit ewech vun der Mëndung vum Ipoly passéiert d'Donau bei Szob liicht d'Staatsgrenz an ass elo op béide Säiten ungaresch. Kuerz drop stéisst si op d'Börzsöny-Bierger a gëtt vun dësen tëscht de Gerecse- a Pilisbierger am Süde gedrängt. De Laf vun der Donau wend sech hei an engem spektakuläre Landschaftsabschnitt um Donauknéi bei Visegrád ëm ronn 90°, a si fléisst, net wéi bis elo vu West no Ost iwwer ronn 500 Kilometer strikt no Süden.
No ongeféier 40 Kilometer duerchfléisst d'Donau déi mat 1,8 Milliounen Awunner gréisst Stad vun hirem Laf, d'Haaptstad vun Ungarn, Budapest. Da verléisst d'Donau d'ungaresch Mëttelbierger an trëtt an d'Grouss ungaresch Déifebene, wouvu si d'westlech Grenz selwer markéiert. Nodeem si duerch eng Partie kleng Stied wéi Dunaújváros, Baja, Paks a Kalocsa gefloss ass, verléisst si kuerz hanner Mohács d'ungarescht Staatsgebitt.
Kroatien
Mat 137 Kilometer Gesamtlängt huet Kroatien no Moldawien de kierzten Undeel op der Dunav, déi am Dräilännereck mat Ungarn a Serbie bei Batina ufänkt. De Floss bild déi natierlech Grenz tëscht Kroatien a Serbien. Déi bedeitendst kroatesch Stad op der Donau ass Vukovar, wat am Krich géint Serbie schwéier Schied dovugedroen huet, mä och Osijek läit no op der Donau, nëmmen 20 Kilometer vun der Mëndung vun der Drau an d'Donau.
Serbien
Ufanks deelt sech Kroatie (rietst Ufer) mat Serbien (lénkst Ufer) d'Donau. Bei Bačka Palanka mécht d'Donau e Knick a fléisst dann a süd-ëstlecher Richtung duerch Serbien, ewech vun der kroatescher a Richtung rumänesch Grenz. Nëmme 25 Kilometer nodeem d'Donau vun Ungarn hier d'Grenz an de Grenzrevisiounspunkt Bezdan vis-à-vis vu Batina hanner sech gelooss huet, läit déi bis zum Enn vum Zweete Weltkrich haaptsächlech vun Donauschwabe bewunnten Hafestad Apatin, déi éischt gréisser serbesch Stad op der Donau.
Weider de Stroum erof fléisst d'Donau duerch Novi Sad, wou d'Brécken 1999 am Laf vum Kosovo-Krich staark futti gemaach goufen. Iwwer sechs Joer gouf de Verkéier tëscht den zwou Hallscheschte vun der Stad iwwer eng Pontonbréck ofgewéckelt.
No nacheemol 75 Kilometer kënnt d'Donau zu Belgrad un, déi mat knapps 1,6 Milliounen Awunner déi drëttgréisst Stad op der Donau ass, a mat enger Geschicht vu 7.000 Joer och eng vun den eelsten Donaustied.