cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Canton de Clefmont
De Canton de Clefmont ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Chaumont, am Departement Haute-Marne an der Regioun Grand Est.
Canton de Marly-le-Roi
De Canton de Marly-le-Roi ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Saint-Germain-en-Laye, am Departement Yvelines an der Regioun Île-de-France.
Hermann Müller (Botaniker/Thurgau)
Den Hermann Müller gebuer den 21. Oktober 1850 zu Tägerwilen / Kanton Thurgau (Schwäiz), a gestuerwen den 18. Januar 1927 zu Wädenswil/ Kanton Zürich (Schwäiz) war e Schwäizer Botaniker, Önolog a Riewenziichter. Hien huet sech no sengem Heemechtskanton Müller-Thurgau genannt.
Säi Liewen
De Müller staamt aus enger Bäcker a Wënzerfamill. No enger Zäit als Schoulmeeschter zu Stein am Rhein ass hien op Zürich op de Polytechnikum gaangen, deen haut ETH heescht. Do krut hien am Hierscht 1872 säin Diplom fir "Fachlehrer" fir Naturwëssenschaften.
No Etüden op der Universitéit Neuenburg an der Schwäiz goung hien op d'Universitéit Würzburg bei de Julius Sachs, bei deem en 1874 promovéiert huet an nach zwee Joer als Assistent geschafft huet.
Vun 1876 bis 1890 war de Müller Chef op der planzephysiologescher Versuchsstatioun zu Geisenheim. 1891 krut hien eng Beruffung fir Direkter un der däitsch-schwäizerescher Versuchsstatioun fir Uebst-, Wäin- a Gaardebau zu Wädenswil
Säi Wierk
De Müller huet vill Fuerschungsaarbechte gemaach op dem Gebitt vun der Physiologie vun der Rief (ënner anerem iwwer d'Bléiebiologie an iwwer Assimilatiouns- a Stoffwiesselvirgäng), iwwer d'Phytopathologie vun de Riewen (virun allem iwwer de Falsche Mehltau.
Am Kellereiwiesen huet hie Méiglechkeeten erfuerscht fir déi alkoholesch Gärung ze steieren, de biologeschen Ofbau vun de Saieren, an d'Feelentwécklunge bei der Gärung vum Wäin. Hien huet Wäinhief geziicht mat speziellen Eegenschaften, an en huet u Methode geschafft, fir alkoholfräien Drauwejus ze maachen.
Weimar
Weimar ass eng kreesfräi Universitéitsstad an Thüringen an Däitschland. D'Stad läit op der Ilm an ass international als Kulturstad bekannt, well eng ganz Rëtsch vu bekannte Kënschtler, Schrëftsteller oder Museker do gelieft a geschafft hunn. Weimar ass an éischter Linn duerch d'Weimarer Klassik an hir Vertrieder, de Goethe, de Schiller, de Wieland an den Herder, bekannt. Donieft gouf am Joer 1919 am Nationaltheater zu Weimar d'Verfassung vun der Weimarer Republik vun der Nationalversammlung opgesat. Am selwechte Joer huet de Walter Gropius d'Staatlecht Bauhaus Weimar gegrënnt.
Kuckeswäertes (Auswiel)
Wéinst senger villsäiteger Geschicht, gëtt et vill Kuckeswäertes zu Weimar:
Besançon
Besançon ass eng franséisch Universitéitsstad, am Departement Doubs an der Regioun Bourgogne-Franche-Comté.
2010 krut d'Gemeng Besançon de Label « Ville Internet @@@@@ ».
Koler
Koler ass eng lëtzebuergesch Uertschaft an der Gemeng Garnech.
Geographie
Koler läit am Weste vum Groussherzogtum Lëtzebuerg, bei der belscher Grenz. Nërdlech verleeft d'Autobunn A6 ("Areler Autobunn").
D'Äisch fléisst duerch Koler.
1989 hunn zu Koler 197 Persoune gewunnt. Am Joer 2000 louch d'Bevëlkerung bei 196 Awunner an 2014 hunn an der Uertschaft 277 Leit gewunnt. Dat waren 13,9% vun der Gesamtbevëlkerung (1.997 Awunner) vun der Gemeng Garnech.
Schleis Neuves-Maisons
D'Schleis vun Neuves-Maisons ass déi lescht Schleis vun der kanaliséierter Musel.
Et ass eng Schleis mat enger rechteckeger Schleisekummer an enger notzbarer Längt vun 172 Meter, an enger Breet vun 12 Meter. Si mécht iwwer den Hafebaseng vun Neuves-Maisons den Uschloss no uewen un de Canal des Vosges. Fir dës Schleis gëtt kee Wier, si kritt hiert Waasser iwwer de Canal des Vosges dee sengersäits säi Waasser haaptsächlech vun der Musel iwwer de Kanal vun Épinal kritt. Den Niveausënnerscheed tëscht dem Hafebaseng an dem ënneschte Schleisebaseng ass 7,10 Meter. D'minimal Waasserhéicht an der Schleis bei oppener ënneschter Paart ass 2,80 Meter. D'hydrostatesch Héicht vum Hafebaseng ass 220,60 Meter.
Duerch d'Schleis kënne Schëffer mat de Moossen 110,00 x 11,40 fueren, a fir de franséischen Deel vun der Musel kann de Service Navigation du Nord-Est Autorisatioune ginn, fir Schëffer mat Längte vun 135 Meter, oder Schubschëffer bis zu 170 Meter.
Kristallsbull
Eng Kristallsbull ass en traditionellt Geschier am Okkultismus, dat vun Hellseeër gebraucht gëtt, fir d'Zukunft virauszesoen.
D'Kucken an eng gliesen oder kristalls Bull, fir déi als Medium ze benotzen, fir Saache kënnen ze gesinn, ass Scharlatanerie.
Canton de Maisons-Laffitte
De Canton de Maisons-Laffitte ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Saint-Germain-en-Laye, am Departement Yvelines an der Regioun Île-de-France.
19. Abrëll
Den '''19. Abrëll''' ass den 109. Dag (110. am Schaltjoer) vum Joer am Gregorianesche Kalenner.
Winningen
Winningen ass eng Uertschaft bei der Musel am Landkrees Mayen-Koblenz an der Verbandsgemeng Untermosel a Rheinland-Pfalz.
Canton de Chaumont-Sud
De Canton de Chaumont-Sud ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Chaumont, am Departement Haute-Marne an der Regioun Grand Est.
Arrondissement Annecy
Den Arrondissement Annecy ass eng franséisch administrativ Andeelung am Departement Haute-Savoie an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.
Den Haaptuert ass Annecy.
Giorgos Andrea Papandreou
De Giorgos Andrea Papandreou (gr: Γιώργος Ανδρέα Παπανδρέου), gebuer de 16. Juni 1952 zu St. Paul, Minnesota, ass e griichesche Politiker.
Hie war vun 1985 bis 1987 Staatssekretär fir Kultur a vun 1988 bis 1989 Minister fir Educatioun a Kultus. Vun 1996 bis 1999 war hien Delegéierten Ausseminister a vun 1999 bis 2004 Ausseminister vu Griicheland. Zanter Februar 2004 ass e President vun der PASOK-Partei.
Am Oktober 2009 huet seng Partei virgezunnene Parlamentswale gewonnen, a sou huet de Papandreou de Kostas Karamanlis als Ministerpresident vu Griicheland ofgeléist a gouf zousätzlech Ausseminister. Am November 2011 ass e wéinst Protester géint seng Austeritéitspolitik, am Kader vun der Staatsscholde-Kris, zeréckgetrueden.
De Papandreou ass den Enkel vum Georgios Papandreou an de Jong vum Andreas Papandreou, déi allebéid e puermol un der Spëtzt vun der griichescher Regierung waren.
Canton de Camarès
De Canton de Camarès ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Millau, am Departement Aveyron an der Regioun Occitanie. Bei der Kantonalreform vun 2014 gouf de Kanton ofgeschaaft.
Löf
Löf ass eng Uertschaft bei der Musel am Landkrees Mayen-Koblenz a Rheinland-Pfalz. D'Gemeng Löf ass en Deel vun der Verbandsgemeng Untermosel, an ëmfaasst ausser Löf nach Kettenes. Op 5,34 Killometer carré wunnen Enn 2004 1.549 Leit.
Geographesches
Löf läit 50° 13' nërdlech a 7° 25' ëstlech.
Vladimir Voronin
De Vladimir Voronin, gebuer de 25. Mee 1941 zu Corjova, Moldauesch SSR, haut Transdnistrien, ass e moldauesche Politiker. Hie war vun 2001 bis 2009 Staatspresident vu Moldawien.
Löf
Flora
Am Löfer Kehrbachdall ass de seelene Pällembam (Buxus sempervirens L.) ze fannen.
Limoges
Limoges ass eng franséisch Stad am Departement Haute-Vienne an der Regioun Nei-Aquitaine, déi als Universitéitsstad an duerch hir Parzeläinsfabrécke bekannt ass.
Arrondissement Bonneville
Den Arrondissement Bonneville ass eng franséisch administrativ Andeelung am Departement Haute-Savoie an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.
Den Haaptuert ass Bonneville.
Dachauer Hefte
Hefter
D'Zäitschrëft behandelt net nëmmen d'Konzentratiounslager Dachau, mä all Nazi-Konzentratiounslageren.
Spiller vun de klenge Länner 2005
Déi eeleft Spiller vun de klenge Länner goufen 2005 an Andorra ausgedroen.
Canton de Chatou
De Canton de Chatou ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Saint-Germain-en-Laye, am Departement Yvelines an der Regioun Île-de-France.
Wolfgang Benz
De Wolfgang Benz, gebuer den 9. Juni 1941 zu Ellwangen, ass en däitschen Historiker.
Hien ass Matgrënner a Matediteur vun den Dachauer Hefte an zanter 1982 de Leeder vum Zentrum für Antisemitismusforschung an der Technische Universität Berlin.
Canton de Houilles
De Canton de Houilles ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Saint-Germain-en-Laye, am Departement Yvelines an der Regioun Île-de-France.
Chaim Herzog
De Chaim Herzog, gebuer de 17. September 1918 zu Belfast an Nordirland, a gestuerwen de 17. Abrëll 1997, war vun 1983 bis 1993 President vum Staat Israel. Hie war de 6. President vum Dag vun der Onofhängegkeet u gerechent. Virdru war hie Generol an der israeelescher Arméi a Chef vun hirem Geheimdéngscht. An dësen zwou Qualitéiten huet hien 1967 vill zur Victoire vu sengem Land am Krich, deen Israel an nëmme sechs Deeg gewonnen huet, bäigedroen.
Säi Liewenslaf
De Chaim Herzog war de Fils vum Isaak Halevy Herzog, engem bekannte Rabbiner. Am Joer 1935 ass d'Famill op Eretz an Israel ausgewandert an do gouf säi Papp 1937 Ieweschte Rabbiner. De Chaim huet op der Universitéit vun Jischuw an duerno zu Cambridge an zu London studéiert, wou hien 1942 säin Ofschlossexamen als Jurist gemaach huet an deemno am Zweete Weltkrich an England war. Hien ass, wéi de Grand-Duc Jean vu Lëtzebuerg dunn an d'englesch Arméi gaangen an huet als Panzerkommandant an enger Elite-Unitéit (Guard Armoured Division) géint Nazi-Däitschland gekämpft. Méi spéit gouf hie Chef vun engem britteschen Noriichtendepartement wou hien un der Befreiung vun de Prisonéier aus de Konzentratiounslager an och bei der Verhaftung vum Gestapochef Heinrich Himmler matgewierkt huet a beim Verhéier vun de gefaangenen Nazicheffen dobäi war.
No sengem Austrëtt aus der brittescher Arméi ass hien erëm zeréck an Israel gaangen, a gouf als Militärattaché op Washington geschéckt. Vun 1954 bis 1957 war hie Kommandant vum Bezierk Jerusalem an du vum ganze Bezierk Süden. Nodeem hien d'Arméi 1962 verlooss hat, huet hien als Jurist geschafft, mä huet och gläichzäiteg als Radiokommentator a grousse militäreschen Expert eng unerkannt Ëffentlechkeetsaarbecht am Intressi vun Israel gemaach. Nom Krich vun de sechs Deeg gouf hien erëm an den aktive Militärdéngscht zeréckgeruff.
Vun 1975 bis 1978 war de Chaim Herzog de Vertrieder vun Israel bei de Vereenten Natiounen.
Hien huet a méi wéi 30 Länner Staatsvisitte gemaach, dorënner den éischte Besuch vun engem israeelesche Staatschef an Däitschland an a China.
Canton de Campagnac
De Canton de Campagnac ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Millau, am Departement Aveyron an der Regioun Occitanie. Bei der Kantonalreform vun 2014 gouf de Kanton ofgeschaaft.
Chaim Herzog
Säi Liewenslaf
Vun 1993 un huet de Chaim Herzog erëm e Privatliewe gefouert. Kuerz viru sengem Doud, de 17. Abrëll 1997; huet hien nach eng Kéier säi Gebuertsland Nordirland an och Irland besicht.
Exzellent Relatiounen hunn de Chaim Herzog mam Grand-Duc Jean vu Lëtzebuerg verbonnen. Wann hie wärend senger Amtszäit e Visiteur aus Lëtzebuerg empfaangen huet, dann huet hien direkt nom Grand-Duc Jean gefrot a war dann houfreg, fir ze betounen, dat de Grand-Duc Jean an hien an der selwechter militärescher Unitéit gedéngt haten.
Publikatiounen
De Chaim Herog war publizistesch staark aktiv, an huet déi Aktivitéit och benotzt, fir sech fir d'Eenheet an d'Zukunft vun Israel anzesetzen. Vu senge Publikatioune sollten ernimmt ginn:
Maud Mulder
D'Maud Mulder, gebuer de 17. November 1981 zu Nijmegen an Holland, ass eng hollännesch Sängerin déi zu enger gewësser Popularitéit fonnt huet nodeem datt se déi zweet Plaz beim RTL 4 senger Sendung Idols 2 (2003-2004) gemaach huet.
Supermarché
D'Konzept vum Supermarché kënnt aus den USA. An Europa huet als éischte Supermarché de Migros zu Basel 1948 seng Dieren opgemaach. An Däitschland war dat ee Joer drop een zu Osnabrück (deen awer kee Succès hat a geschwënn nees zougemaach huet), an der Belsch 1957 en Delhaize op der Place Flagey zu Ixelles (Bréissel), an a Frankräich 1958 den Express Marché zu Rueil-Malmaison. Deen éischte Supermarché zu Lëtzebuerg war 1967 de Cactus zu Bäreldeng.
Déi meescht Supermarchéë sinn Deel vun enger Chaîne, déi méi där Supermarchéen ënner der selwechter Enseigne besëtzt oder steiert (z. B. am Kader vun engem Franchising-Kontrakt) oder vun engem Gruppement.
Grouss Supermarchéen hu bis zu 40.000 verschiddene Produkter, bei Discounter sinn dat der gewéinlech eng 1.000.
D'Produkter sinn no raffinéierte Systemer am Geschäft wéi och an den eenzele Regaler placéiert, fir e méiglechst héijen Ëmsaz z'erreechen.
Zu Lëtzebuerg
Zu Lëtzebuerg ass d'Zuel vun de Supermarchéë vun iwwer 400 m2 vun 42 am Joer 1996 op 106 am Joer 2016 eropgaangen.
Lëscht vun den Astérix-Personnagen
Dës Lëscht vun den Astérix-Personnagen ass en Deel vun de Referenztabellen.
A
Gallier
Réimer
Verschiddener
B
Gallier
Verschiddener
C
Gallier
Réimer
Verschiddener
E
Verschiddener
F
Gallier
G
Gallier
Réimer
Verschiddener
H
Gallier
Verschiddener
I
Gallier
J
Verschiddener
K
Gallier
Verschiddener
L
Réimer
M
Gallier
Réimer
Verschiddener
N
Verschiddener
O
Gallier
Verschiddener
P
Gallier
R
Verschiddener
Jean-Pierre Léaud
De Jean-Pierre Léaud, gebuer den 28. Mee 1944 zu Paräis, ass e franséische Schauspiller.
Lëscht vun den Astérix-Personnagen
S
Réimer
Verschiddener
T
Gallier
Réimer
Verschiddener
Z
Gallier
Verschiddener
Autonom Gemeinschaft Baskeland
Baskeland (sp: País Vasco, bask: Euskadi) ass eng Regioun an eng autonom Gemeinschaft a Spuenien.
Geographie
D'Baskeland läit am Norde vu Spuenien a grenzt am Norden u Frankräich, am Süden u La Rioja an un Kastilien-León, am Westen u Kantabrien an am Osten un Navarra. D'Baskeland huet eng Fläch vu 7.234 km² an hëlt domat 1,4 % vu Spuenien an. D'Haaptstad ass Vitoria-Gasteiz.
Geschicht
D'Baskeland ass zanter dem 22. Dezember 1979 eng autonom Gemeinschaft.
Politik
De President ass de Juan José Ibarretxe (PNV). Am spuenesche Kongress huet d'Baskeland eng Parlamentaresch Vertriedung mat 19 Sëtz, an am Senat mat 3 Sëtz.
Demographie
2007 gëtt et 2.141.860 Awunner am Baskeland, dat sinn 4,8 % vun der spuenescher Populatioun.
Poitiers
Poitiers ass eng Universitéitsstad am zentrale Weste vu Frankräich. Si ass Chef-Lieu vum Departement Vienne an der Regioun Nei-Aquitaine.
Arrondissement Saint-Julien-en-Genevois
Den Arrondissement Saint-Julien-en-Genevois ass eng franséisch administrativ Andeelung am Departement Haute-Savoie an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.
Den Haaptuert ass Saint-Julien-en-Genevois.
Canton de Châteauvillain
De Canton de Châteauvillain ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Chaumont, am Departement Haute-Marne an der Regioun Grand Est.
Alphonse Halleux
De Joseph Alphonse Halleux, gebuer de 15. Mee 1921 zu Seraing bei Léck a gestuerwen den 28. Januar 2015 zu Huy war e wallounesche Moler.
Den Alphonse huet seng Primärschoul zu Seraing gemaach a huet mat 15 Joer eng Léier an der Konfektiounsbranche ugefaange bei den deemolege Konfektiounsatelieren- a Geschäfter La Ville de Paris, wou hie wärend 10 Joer an de Geschäfter zu Seraing an zu Jemeppe geléiert a geschafft huet. Duerno huet hien 2 Joer an engem anere grousse Konfektiounsatelier den Ateliers Georges als Responsabele fir Kostümer op d'Mooss geschafft.
An der Tëschenzäit huet den Alphonse, dee mat 12 Joer ugefaangen huet mat Molen, Unterrecht zu Léck op der Académie des Beaux Arts geholl an huet do am Joer 1935 een éischte Präis (Prix de la Reine Astrid) gemaach, deen hien och sollt vun der Kinnigin iwwerreecht kréien, wat awer duerch den trageschen Doud vun dëser just virun der Präisverdeelung net sou geschitt ass.
D'Krichsjoren huet hie bei de 1ers Lanciers de Spa als Zaldot ugefaangen an huet sech bedéngt duerch déi séier Kapitulatioun vun der belscher Arméi an deem Duercherneen deen do entstanen ass, mat 6 aner Zaldotekolleegen zu Fouss wärend 14 Deeg bis op Rouen duerchgeschloen. Leider ass en ze fréi erëm an d'Belsch zeréckkomm wou déi Däitsch hie gezoppt hunn, an en op Frankfurt um Main geschéckt hunn, wou hie fir d'Reichsbahn huet misse schaffen.
Nom Krich huet awer erëm d'belsch Arméi net labber gelooss, wou hien dann als motocycliste am Meldungsdénscht an Irland geschéckt gouf an do awer zimmlech séier Chauffer vum belsche Kommandant an Irland ginn ass.
No sengem Militärdéngscht koum hien zeréck op Léck wou hie bis zu senger Pensioun an de Geschäfter Bon Marché geschafft huet, an do als Chef de Service seng Carrière ofgeschloss huet.
Wärend senger Zäit als Reesender fir déi Firma koum hie vill an d'Arelerland an och op Lëtzebuerg. Eng Parti vu senge Biller weisen och Motiver aus der Areler Géigend a vu Lëtzebuerg, besonnesch vun der Sauer an aus dem Éislek.
Saint Vincent an d'Grenadinnen
Saint Vincent an d'Grenadinnen, op Englesch Saint Vincent and the Grenadines, ass e Staat an der Karibik.
Bevëlkerung
D'Awunner vun der Inselgrupp gi Vincenter genannt. Si waren 2005 zu hirer 119.000, dovu 66 % Schwaarzer, 19 % Mulatten, 5,5 % Inder, eng 3,5 % Wäisser an de Rescht Kariben.
Kanal (Waasserbau)
E Kanal ass e kënschtleche Waasserlaf, deen ugeluecht gëtt, fir Waasser an eng vum Mënsch gewollten Direction ze leeden.
Dat ka gemaach ginn, fir eng Waasserstrooss fir Schëffer ze schafen, oder soss eng Transportméiglegkeet iwwer Waasser, oder awer och fir Drénkwaasser, a Waasser fir Bewässerungen, op eng bestëmmt Plaz ze kréeien, an och am ëmgedréinte Sënn fir naass Plazen ze drainéieren, oder ganz Géigenden déi kënschtlech ugeluecht goufen, wéi z. B. Polderen dréchen ze halen. Meeschtens leeft an de Kanäl Séisswaasser, mat Ausnam vu Kanäl déi um Niveau vum Mier leien, wéi de Kanal vu Korinth de Suezkanal, déi ëmmer Salzwasser féieren, oder de Canal du Haut Dick zu Carentan deen nëmme bei Flut ënner Waasser steet.
Et ka sech dobäi ëm eng komplett kënschtlech Struktur handelen, oder ëm e Stroum oder Floss dee komplett oder deelweis kanaliséiert ass.
Arrondissement Thonon-les-Bains
Den Arrondissement Thonon-les-Bains ass eng franséisch administrativ Andeelung am Departement Haute-Savoie an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.
Den Haaptuert ass Thonon-les-Bains.
Ethiopien
Geographie
Ethiopie grenzt un Eritrea am Norden an am Nordosten, und Dschibuti a Somalia am Osten, un de Sudan an de Südsudan am Westen an u Kenia am Süden.
Mat iwwer 105 Milliounen Awunner ass Ethiopien dat Land op der Welt mat de meeschten Awunner, dat keen Accès zum Mier huet, an no Nigeria dat afrikanescht Land mat der gréisster Bevëlkerung.
Déi gréisste Stad ass d'Haaptstad Addis Abeba.
Geschicht
D'Geschicht vun Ethiopie geet bis an d'9. Joerhonnert zeréck. Mat Ausnam vun enger kuerzer Besetzung virun a wärend dem zweete Weltkrich duerch Italie war dat deemolegt Keeserräich Abessinien den eenzege Staat an Afrika, deen ni ënner europäesch Kolonialherrschaft gefall ass. Nom zweete Weltkrich huet de Keeser Haile Selassie d'Land deelweis moderniséiert. 1974 gouf d'Monarchie gestierzt an duerch e kommunistesche Regime ersat. D'Militärdiktatur, déi vum Ostblock ënnerstëtzt gouf, ass 1991 an engem Biergerkrich gefall. D'Rebellegrupp EPRDF huet sech zënterhier als Regierungspartei etabléiert a regéiert d'Land an engem federale System op eng autoritär Manéier.
Canton de La Celle-Saint-Cloud
De Canton de La Celle-Saint-Cloud ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Saint-Germain-en-Laye, am Departement Yvelines an der Regioun Île-de-France.
Derby County FC
Derby County FC (Spëtznumm The Rams) ass en englesche Foussballveräin zu Derby am Derbyshire. Déi 1. Härenekipp spillt an der Saison 2008/09 an dem Football League Championship, der zweethéchster Spillklass am englesche Liga System, dëst nodeem si um Enn vun der Saison 2007/08 aus der Premier League ofgestige sinn. De Veräi spillt seng Heemspiller am Pride Park Stadion.
De Veräi gouf 1884 gegrënnt. Hir gréisst Erfolleger sinn de Gewënn vum englesche Foussballchampionnat (First Division) 1972 an 1975, an de Gewënn vum FA Cup am Joer 1946.
Um Spaweck
Offiziell Websäit vun Derby County FC
Kanal vun Épinal
De Kanal vun Épinal ass e ronn 3 km laange Kanal deen d'Stad Épinal mat dem Canal des Vosges verbënnt.
En huet säin Ufank am Hafe vun Épinal an huet Uschloss un de Canal des Vosges tëscht der éischter an der zweeter Schleis vun der Schleisentrap vu Golbey, just nieft dem Fluchfeld vun Dogneville.
Um Kanal gëtt et keng Schleis an e gëtt vun der Musel iwwer e Wier zu Épinal gefiddert.
20. Abrëll
Den '''20. Abrëll''' ass den 110. Dag (111. am Schaltjoer) vum Joer am Gregorianesche Kalenner.
Lëscht vun den Asteroiden – Haaptceinture 7001 - 7500
Haaptceinture vun Nr. 7001 bis 7500
7001-7100  7101-7200   7201-7300   7301-7400   7401-7500
Lëscht vun den Asteroiden – Haaptceinture 1501 - 2000
Déi nofollgend Tabell enthält eng Deellëscht vun enger Asteroideniwwersiicht. D'Zifferen an der éischter Kolonn ginn déi definitiv Katalogiséierung un, an déngen als Identifikatiounsnumero (Bestanddeel vum Numm).
Haaptceinture vun Nr. 1501 bis 2000
1501-1600  1601-1700   1701-1800   1801-1900   1901-2000
Canton d'Aubervilliers-Est
De Canton d'Aubervilliers-Est ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Saint-Denis, am Departement Seine-Saint-Denis an der Regioun Île-de-France.
Lëscht vun de Gewënner vun der Rallye Automobile Monte-Carlo
Dës Lëscht vun de Gewënner vun der Rallye Automobile Monte-Carlo ass en Deel vun de Referenztabellen.
1911-1929
{|
Canton de Peyreleau
De Canton de Peyreleau ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Millau, am Departement Aveyron an der Regioun Occitanie. Bei der Kantonalreform vun 2014 gouf de Kanton ofgeschaaft.
Zill
D'Wuert Zill gëtt gebraucht fir:
Brídín Brennan
D'Brídín Brennan, gebuer de 17. Mee 1974 zu Gweedore, County Donegal, Irland, ass eng iresch Sängerin an déi jéngst aus der Brennan Famill, déi der Musekwelt schonn d'Grupp Clannad souwéi d'Solokënschtler Máire Brennan an Enya ginn huet.
D'Brídín huet an den 1990er Joren als Hannergrondsängerin bei Clannad matgemaach, mä sech duerno vun der Musek zeréckgezunn an un der Receptioun vum Prominentecoiffer Charles Worthington geschafft. Eréischt d'Offerte vum engem Frënd fir d'Leedstëmm bei zwee Lidder z'iwwerhuelen huet se erëm op de Goût bruecht. 2005 huet si eng Solocarrière ugefaangen an den Album "Eyes Of Innocence" erausbruecht.
Hire Stil ënnerscheet sech nëmme liicht vun deem vun hiren aacht Geschwëster an ass am beschten als "rouege gesatene Pop" ze beschreiwen.
Irving Penn
Den Irving Penn, gebuer de 16. Juni 1917 zu Plainfield am Bundesstaat New Jersey, gestuerwen de 7. Oktober 2009 zu New York City am Bundesstaat New York, war en US-amerikanesche Fotograf.
1985 gouf hie mam Hasselblad-Präis ausgezeechent.
George Ellery Hale
Den George Ellery Hale, gebuer den 29. Juni 1868 zu Chicago a gestuerwen den 21. Februar 1938 zu Pasadena a Kalifornien, war en US-amerikaneschen Astronom.
Schonn als Student vun den Naturwëssenschaften huet den George Ellery Hale intensiv den Himmel a senger Fräizäit observéiert.
Vun 1846 u war hie Professer fir Astrophysik zu Chicago. Hien huet beim Lake Geneva deen no sengem Mäzen genannte Yerkes-Observatoire gebaut a vun 1895 bis 1905 geleet.
Den George Ellery Hale war de Grënner an Editeur vun den Zäitschrëften "Astronomy and Astrophysics" (1892) an "Astrophysical Journal" (1895).
Canton de Stains
De Canton de Stains ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Saint-Denis, am Departement Seine-Saint-Denis an der Regioun Île-de-France.
George Ellery Hale
1908 huet hie Magnéitfelder vun de Sonneflecken entdeckt an huet hiren Afloss op d'Atmosphär vun der Äerd ënnersicht.
Canton de Bourmont
De Canton de Bourmont ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Chaumont, am Departement Haute-Marne an der Regioun Grand Est.
Canton de Saint-Affrique
De Canton de Saint-Affrique ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Millau, am Departement Aveyron an der Regioun Occitanie.
Eschatologie
D'Eschatologie (v. gr. εσχατα - "déi lescht Saachen") ass eng theologesch Disziplin déi sech mat de sougenannte leschte Saache beschäftegt. Dës lescht Saache sinn no chrëschtlecher Opfaassung den Doud, de jéngsten Dag, den Himmel an d'Häll. Dës lescht Saache betreffe souwuel dat perséinlecht Liewensenn (individuell Eschatologie) wéi och d'Enn vum Universum (universal Eschatologie)
Chrëschtlech Eschatologie
Fir d'Chrëschtentum ass d'Eschatologie vu grousser Bedeitung aus e puer Ursaachen. No chrëschtlecher Opfaassung: Iwwer dat wat sech elo konkreet um Enn vun der Zäit z'erwaarden ass ka kaum eppes geneeës gesot ginn. A fréieren Zäite gouf et dofir ergräifend an erschreckend Duerstellungen, déi sech op déi apokalyptesch Literatur baséiert hunn. Haut versteet een dës Erzielungen net méi als Virausreportage iwwer dat wat soll kommen. Wichteg sinn awer ëmmer nach verschidde biblesch Texter, z. B. den Text iwwer d'jéngst Geriicht (Mt 25), dat op e perséinlecht Begéine vu Gott hiweist, an déi sougenannt Séilegpreisungen aus der Biergpriedegt (Mt 5), déi vun enger Aart Belounung am Räich Gottes schwätzen, fir Saachen déi op der Welt geschitt sinn.
Altdorf UR
Altdorf (UR) ass eng Schwäizer Gemeng am Kanton Uri.
Am Zentrum steet e grousst Monument zu Éiere vum legendäre Schwäizer Nationalheld Wilhelm Tell. Hie gëtt mat engem Fitschebou op der Schëller a mat sengem Bouf duergestallt.
Cayambe
Cayambe ass e Begrëff, deen e puer Bedeitungen huet:
Arrondissement Villefranche-sur-Saône
Den Arrondissement Villefranche-sur-Saône ass eng franséisch administrativ Andeelung am Departement Rhône an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.
Filmreakter
Filmreakter a.s.b.l. ass eng net-lukrativ Kënschtlervereenegung vun jonke Filmmécher vu Lëtzebuerg, déi 2002 gegrënnt gouf.
Aktivitéiten
Filmreakter huet zanter 2002 verschidden Aktivitéiten organiséiert. Si hu probéiert, jonk lëtzebuergesch Filmmécher zesummenzebréngen an hunn 2004 de Lost Film Festival vu Philadelphia op Lëtzebuerg bruecht.
Filmreakter organiséiert zanter 2006 d'Open Screen Owender déi vum Tanja Frank an vum Carlo Thiel an d'Liewe geruff goufen. D'Open Screen Owenter ginn all puer Méint op ënnerschiddleche Plazen organiséiert. Den Ënnertitel vum Event “Bring your own Movie” ass Programm. Jiddwereen, deen e Film huet, dee manner wéi 20 Minutten dauert, däerf dee Film weisen. D'Owenter si souwuel gratis fir de Public wéi och fir d'Realisateuren déi hir Filmer weisen. D'Organisateure stelle fir Open Screen e Schierm an e Projekter zur Verfügung. Am Juni 2004 war den éischten Open Screen, inspiréiert vum Cinéma Nova vu Bréissel. Zanterhier fënnt ee vu Kéier zu Kéier ëmmer méi Leit op dësen Owenter. D'Filmer déi gewise ginn, sinn an alle Formater. Vum 35-mm Film bis hin zum Film dee mat engem Handy als Kamera entstanen ass, gëtt alles gewisen. D'Realisateuren déi matmaache sinn an allen Altersklassen, verschiddener sinn Amateuren anerer si Professioneller. Zanter 2011 organiséiert Filmreakter och reegelméisseg en Double Feature an der Cinématheque.
2021, an der Zäit vun der COVID-19-Pandemie, huet Filmreakter, zesumme mam Filmfong, Wady Media a Les Films Fauves, de Projet Quickies op d'Been gesat, bei deem 18 Filmregisseuren, fir e Kuerzfilm vun enger 10 Minutten, 2020 Euro kruten. Dat sinn de Frédérique Buck & Gintare Parulyte, Eileen Byrne, Catherine Dauphin, Adolf El Assal, Larisa Faber, Godefroy Gordet, Max Jacoby, Baptiste Ménage, Nilton Martins, Nadia Masri, Thierry Mousset, Nicolas Neuhold, Suzan Noesen, Samuel Perez, Émile V. Schlesser, Kim Schneider, Julie Schroell a Govinda Van Maele. Déi Filmer sinn dann op e puer Plattformen ze gesinn.
Geschicht vun der Lëtzebuerger Sprooch
An dësem Artikel geet et ëm d'Geschicht vun der Lëtzebuerger Sprooch.
Wou kënnt d'Lëtzebuerger Sprooch hier ?
Déi Fro, déi deene Meeschten e Liewe laang um Häerz an och um Mo läit, ass déi, ob d'Lëtzebuergescht wierklech eng Sprooch ass oder nëmmen en däitschen Dialekt, well dat héiert ee jo dacks genuch. Un zwee zäitversate Beispiller well ech beweisen, datt d'Äntwert net liicht ass: Déi sougenannt Siwebierger Sachsen, déi am 12. Joerhonnert aus eise Géigenden, tëscht Flandern an Elsass, fort an Transsylvanien (deemools am Kinnekräich Ungarn, zanter dem Enn vum Éischte Weltkrich a Rumänien) – ausgewandert sinn, schwätzen haut nach zu e puer dausend eng Sprooch, déi een - no 900 Joer - kéint fir en Éisleker Dialekt halen.
Un der Thees vum däitschen Dialekt oder Platt ass natierlech eppes drun. D'Wuerzele vun eiser Sprooch reeche wäit zeréck bis an d'Zäit ëm 600 no Christus an an d'Gebitt vun de Franken; méi prezis (besonnesch am Éislek) vun de Ripuarier, engem rhein-fränkesche Stamm; a soss am Land bei déi westfränkesch Salier, déi am Laf vun hirer Vëlkerwanderung den Tour iwwer de Paräisser Raum gemaach an an hirer fränkescher Sprooch e Koup vu gallo-romaneschen Aflëss erlieft hunn (dat ass zumann[wat heescht zumann?] d'Thees vum Robert Bruch, eng Opfaassung, déi haut awer net méi onëmstridden ass).
Datt dëst awer nëmmen eng vun eise Wuerzelen ass, kann ee liicht beweisen: Mir louchen a leien no bei Frankräich a bei Wallounien, d'Grofe vu Lëtzebuerg waren op de romanesche Kulturraum ausgeriicht, dat aalt Herzogtum hat däitsch- awer och wallounesch Deeler, a schonn am 12. Joerhonnert, spéitstens awer mam Ufank vun der sougenannter Friemherrschaft, also am 15. Joerhonnert ënner de Burgunder, gouf de romaneschen Afloss systematesch. Ënner der zweemoleger Herrschaft vun de Fransousen, vun 1684-1698 an duerno bei der Franséischer Revolutioun an ënner dem Napoleon, 1795-1814, koumen net nëmme vill franséisch Wierder an eis Sprooch, mä d'Franséischt gouf direkt eis Amtssprooch, denke mer nëmmen un de Code Napoléon, deen zum Deel haut nach gëllt.
Datt eis westmuselfränkesch Sprooch ganz allgemeng duerch déi 400-järeg Herrschaft vun de Burgunder, de spueneschen Habsburger, de franséische Kinneken, den éisträicheschen Habsburger, an um Enn, schonn an der sougenannter Entloossung an d'Onofhängketkeet 1815 an 1839, och nach vun den Hollänner an de Preise beaflosst a geformt gouf, steet fest. Dat léisst ee begräifen, datt hei am Laf vun de Joerhonnerten eng eegestänneg Sprooch entstanen ass, déi mat engem renge fränkeschen Dialekt net méi vill ze doen huet. Eréischt 1867, bei der Schläifung vun der Festung, sinn déi lescht Friem – d'Preisen, wéi mer haut dacks nach ouni Nuance fir all Däitsche soen - iwwer Musel, Sauer an Our heemgezunn. A wann der haut engem vun Tréier sot: Hatt hat säi Portmonni nees um Büffet trëlle gelooss, oder Mäin Nëwwi huet um Pallier eng rar Kollektioun vu Pottschampe stoen, da versteet dee vun Tréier kee Wuert.
Vum Gebrauchs-Lëtzebuergesch bis zur Schrëft- a Literatursprooch
Vergiesse mer eppes net: Lëtzebuerg war bis 1839 kee Staat an nach manner eng Natioun mat engem Nationalitéitsgefill. Dat Gefill ass eréischt lues a lues gewuess. D'Sprooch vun de Lëtzebuerger – e westfränkeschen Taartebuedem also, mat allméigleche galloromanesche bis franséische Garnituren - war eng Sprooch fir den Alldag; fir ze schwätzen, net fir ze schreiwen a scho guer net, fir Literatur ze produzéieren. Déi Räich an déi Déck hunn ënner sech dacks franséisch an däitsch geschwat, d'Lëtzebuergescht war d'Sprooch iwwer Land, d'Sprooch vun de klengen, ongebiltene Leit, ni geschriwwen, ni festgehalen, well gewuess vu Géigend zu Géigend, vun Duerf zu Duerf, an dat erkläert och – net ganz, mä zum gudden Deel – firwat mer haut nach op knapps 90 x 70 km eng Onmass vu verschidde regionalen a lokalen Ënnermondaarten hunn. Déi Ettelbrécker schwätzen anescht wéi déi Dikrecher, Housener ass net Maarnecher, an um Wormer Berreg schwätze s'anescht wéi ënnen am Duerf. Et war keng Rechtschreiwung a keng Literatur do, déi d'Sprooch festgehalen, gebonnen, kanaliséiert hätt.
D'Schrëft-Lëtzebuergesch daucht ongeféier op, wéi d'Land onofhängeg gouf, respektiv kuerz virdrun. En éischt an eenzegt Dokument vu lëtzebuergescher Literatur, wann ee sou wëllt, staamt allerdéngs schonn aus dem 13. Joerhonnert. Et ass d'Yolanda-Lied, d'Beschreiwung a ronn 6.000 Verse vum Liewe vun der Veianer Grofenduechter Yolanda, déi géint de Wëlle vun hiren Elteren, géint all Intrigen an hochzäitspolitesch Spekulatiounen an d'Klouschter Mariendall goung; en Epos, dat de Brudder Hermann vu Veldenz 1231-1283 - op muselfränkesch - niddergeschriwwen huet – an eiser Ursprooch, an enger Sprooch, déi mat där vun de leschte Joerhonnerten an där vun haut sou gutt wéi näischt méi ze doen huet.
Haushond
Den Haushond (Canis lupus familiaris) ass en Haus-, Heem- an Notzdéier aus der Famill vun den Hënn an der Ënnerfamill vun den Echten Hënn.
Geschicht vun der Lëtzebuerger Sprooch
Vum Gebrauchs-Lëtzebuergesch bis zur Schrëft- a Literatursprooch
D'Schrëft-Lëtzebuergesch aus de leschten zwee Joerhonnerten hu mer net de Sproochgeléierten a Linguisten, mä de Literaten ze verdanken; de klengen a manner klenge Schreiwer a Schrëftsteller, déi sech erkéngt hunn, Literatur ze produzéieren. Ech schécken nach eng Kéier viraus, datt vun enger Orthographie nach keng Ried goung; a wat fir enger Sprooch wier déi och festgehale ginn, bei all deenen Ënnerdialekter?
Gemenkerhand gëtt gesot, eis Literatur wier 1839 mat der Onofhängegkeet vum Land gebuer; dat stëmmt nëmmen zum Deel. De Gréivemacher Spillmann Mathias Schou, méi bekannt ënner dem Numm De blannen Theis, dee vun 1747 - 1824 gelieft huet, hannerléisst eis well eng Partie Liddercher, déi hien zum Deel opgeschriwwen an zum Deel och selwer verfaasst huet; Hopp Marjänn, Zu Arel op der Knippchen, Et leeft eng Geess iwwer d'Hesprenger Bréck, fir nëmmen déi ze nennen. Vun engem Jacob Diedenhoven, dee vun 1809 - 1868 gelieft huet, kenne mer dat zimmlech frivolt Gedicht De Bittgank no Conter, an 1829, also nach ëmmer 10 Joer virun der Onofhängegkeet, publizéiert den Antoine Meyer, dee vun 1801 – 1847 gelieft huet, e Gedichtband op Lëtzebuergesch: E Schréck op de Lëtzebuerger Parnassus.
Meesebuerg
Meesebuerg ass eng Uertschaft an der Gemeng Fiels.
Geschicht vun der Lëtzebuerger Sprooch
Vum Gebrauchs-Lëtzebuergesch bis zur Schrëft- a Literatursprooch
Richteg awer ass, datt mat der Onofhängegkeet och d'Zesummegehéiregkeetsgefill oder d'Nationalgefill opkoum. D'Vollék am neie Staat war nach keng Natioun, et ass et awer, net zulescht duerch eis dräi sougenannt Nationaldichter Dicks, Lentz a Rodange ginn. Dobäi sinn déi dräi beileiwen net an een Dëppen ze geheien.
De Michel Lentz
Deen eelsten ass de Michel Lentz, dee vun 1820 bis 1893 gelieft huet. En ass am haitegen Hotel Schintgen an der Ënneschtgaass gebuer an ass och do, als pensionéierte Staatsbeamte vun der Chambre des comptes, gestuerwen. Eigentlech huet hien nëmme Gedichter geschriwwen, vun deenen der awer vill vertount goufen an zum Deel haut nach gesonge ginn: D'Margréitchen, Wéi meng Mamm nach huet gesponnen, Iwwer mir net ee Stierchen, Vu mengem Dueref goung ech hier, besonnesch awer de Feierwon, eis éischt inoffiziell Nationalhymn an natierlech och eis Heemecht, wou d'Uelzecht duerech d'Wisen zitt, e Lidd, vun deem haut déi 1. an déi 4. Strof eis offiziell Nationalhymn duerstellen.
Den Dicks
Den Edmond de la Fontaine, dee mer besser als Dicks kennen, ass 1823, also dräi Joer méi spéit gebuer ass 1891, an zwee Joer virum Michel Lentz, gestuerwen. Dem Friddensriichter vu Beruff verdanke mer eng Partie Gedichter, dorënner De Wëllefchen an de Fisschen, mä virun allem de Lëtzebuerger Theater. Säi Stéck De Scholdschäin ass dat éischt Stéck a Lëtzebuerger Sprooch a gëtt haut nach, meeschtens zesumme mat der Mumm Séis, dem Dicks säi bekanntste Stéck, opgefouert. E puer aner Stéker vun him sinn Op der Juegd, D'Kiermesgäscht an De Ramplassang, alles Kaméidestécker mat Gesank, eis éischt sougenannt Operetten.
Dicks a Lentz, hu sech gutt kannt a waren och zesummen am Comité vum Turnveräin Gym. D'Gym huet d'Stécker vum Dicks gespillt, an heisndo huet de Lentz souguer Regie gefouert. Et stëmmt also net, datt déi zwéin sech net leide konnten, och wa se mol iwwer d'Lëtzebuerger Sprooch Kaméidi mateneen haten. D'Sprooch huet se wierklech ënnerscheet: den Dicks wousst als Friddensriichter wéi de Lëtzebuerger d'Maul gewuess wier, mä de Lentz huet gemengt, e misst wéi e Grandseigneur a Superpatriot schreiwen. Dat huet den Dicks him am Gedicht De Volleksdichter virgehäit, wou en dra seet Kuck, wou s de stees a wou s de bass, den Zolverknapps ass kee Parnass.
De Michel Rodange
De Michel Rodange ass 1827 gebuer; siwe Joer nom Lentz a véier Joer nom Dicks. Gestuerwen ass e schonn 1876 am Alter vun nëmmen 49 Joer; 17 Joer virum Lentz a 15 Joer virum Dicks. Firwat dës genee Zuelen? Dicks a Lentz krute schonn 1903, d. h. 12, resp. 10 Joer no hirem Doud e gemeinsaamt Monument op der Plëssdaarm opgeriicht, mä et huet nom Doud vum Rodange 52 Joer, also méi wéi en halleft Joerhonnert gedauert, bis se him dee klenge Fiisschen um Knuedler vergonnt hunn. Nëmmen dräi Wierker vun him siefe genannt: D'Theaterstéck Dem Grof Siegfried seng Goldkummer, dat laangt Gedicht Dem Léiweckerchen säi Lidd, mä dann natierlech säi Liewenswierk, den Renert. Déi zwéi biergerlech Dichter Lentz an Dicks hu wuel vum Rodange gewosst, mä se hu kee Kontakt mat him gesicht, se hunn en noweislech ni ernimmt, se hu souguer säin Doud doutgeschwigen. Haut wësse mer – och wann dat de Rodange näischt méi dénge kann – datt de Rodange héich iwwer deenen anere béide steet, mä zu Liefzäite vun deenen dräi haten d'Leit léiwer de liichte Kascht vum Dicks, déi patriotesch Gefiller vum Lentz, as wéi dem kranke Rodange seng sozialkritesch Téin vis-à-vis vun der Politik an dem allgemenge Misär vun de klenge Leit, déi vun Honger zu Dausenden an Amerika ausgewandert sinn. Wéi hat de Lentz iwwer d'Land geschriwwen: Wéi wunnt et sech sou heemleg dran, wéi ass 't sou gutt doheem. Ma jëmmen!
Déi éischt Hallschent vum 20. Joerhonnert
Dës Dräi hunn déi jonk Lëtzebuerger Literatur sou geprägt, datt an der éischter Hallschent vum 20. Joerhonnert net vill Neies oder Besseres nokoum. E puer Leit muss een awer nennen: De Fabréckshär an Theaterschreiwer André Duchscher, deen exklusiv an der Iechternacher Ënnermondaart geschriwwen huet, de Batty Weber, deen nieft aneren Theaterstécker besonnesch eis éischt grouss Tragedie De Schéifer vun Aasselburn verfaasst huet, de Steeseler Willy Goergen, dee méi fir seng Kannergedichter bekannt ass, an deem säi Jong, de Max Goergen, dee fir e gudde Vollekstheater gesuergt huet; Stécker, déi virum Zweete Weltkrich an och nach duerno reegelméisseg gespillt goufen; sou D'Meedche vu Gëtzen oder D'Schmattslisy. Dëst ass awer och d'Zäit vun den éischte Satiriker, wéi den Auguste Liesch, deem mer d'Maus Ketti verdanken, an de Putty Stein.
Nom Zweete Weltkrich
D'Zäit nom Zweete Weltkrich bréngt eng reegelrecht Explosioun an der Lëtzebuerger Literatur mat sech. Nei Leit ginn nei Weeër a maachen eis Literatur salonfäeg, soudatt se sech haut roueg mat Literature vun anere Länner moosse kann. Nëmmen e puer Nimm siefe genannt: Marcel Reuland, Tit Schroeder, Pol Greisch, Roger Manderscheid, Henri Losch, Josy Braun, Guy Rewenig a Jhemp Hoscheit, nieft Satiriker wéi Pir Kremer, Pol Pütz oder Jemp Schuster. Och d'Kannerliteratur entwéckelt sech op eng imprerssionant Manéier. De Lëtzebuerger Schrëftstellerverband zielt haut ronn 80 Memberen, vun deenen der ongeféier 20 all Joer oder bal all Joer mat engem neie Buch op de Maart kommen.
D'Sprooch an hir Orthographie an der Legislatioun
Mir wëssen, dat geschwatent Lëtzebuergescht ass al, dat geschriwwent jonk. D'Sprooch an all hiren Ënnermondaarte war eng Gebrauchssprooch fir den Alldag, net fir d'Literatur oder fir op offizielle Plazen ze gebrauchen. Den 9. Dezember 1896 hält de Caspar Mathias Spoo (als zweeten, nom Charles Mathias André, 1848) eng Ried op Lëtzebuergesch an der Chamber, wou jo nëmme franséisch geschwat gouf. Awer de Spoo hat keen Erfolleg mat deem Versuch, an 't ass nach guer net sou laang hier, datt et eng Selbstverständlechkeet ass, am Parlament Lëtzebuergesch ze schwätzen. 1912 ass d'Lëtzebuergescht an der Primärschoul agefouert ginn, haut gëtt et och eng Lëtzebuergeschstonn op Septième, mä fréier wéi haut - an ob an der Primärschoul oder am Postprimaire -, gëtt d'Lëtzebuerger Sprooch an d'Lëtzebuerger Literatur op eng Manéier behandelt, déi an Europa eenzegaarteg ass. Kee Land huet sou en zerrassent Verhältnes zur eegener Mammesprooch wéi Lëtzebuerg. Dat Verhältnes ass historesch z'erklären, wat awer net heescht, datt et net ze verbessere wier.
Wéi bis ugefaange gouf, op Lëtzebuergesch ze schreiwen an ze dichten, du war och de Wonsch no enger eegener Orthographie, no enger Lëtzebuerger Rechtschreiwung do, a schonn den Antoine Meyer, deen als éischte Lëtzebuerger Literat gëllt, huet 1829 hannen a sengem Gedichtbändchen E Schréck op de Lëtzebuerger Parnassus eng Method publizéiert, wéi hie Lëtzebuergesch schreift. Dicks, Lentz a Rodange haten hir eege Schreifweisen entwéckelt, besonnesch den Dicks huet sech mat sengem Versuch über die Orthographie der luxemburger deutschen Mundart ervirgedoen.
Et huet awer bis 1910 gedauert, ier déi éischt wierklech Orthographie vum Nikolaus Welter a vum René Engelmann entwéckelt gouf. Se ass am Bichelchen Das Luxemburgische und sein Schrifttum vum Nikolaus Welter festgehalen, an 't ass déi Orthographie, an där mer déi diakritesch Zeechen vun Dicks-Lentz-Rodange, z. B. den Hittchen op Zâng, Dûscht, oder den Apostroph bei wo'er, Le'w, erëmfannen en halleft Joerhonnert laang, also nach bis nom 2. Weltkrich, geschriwwe gouf, ouni jeemools als "offiziell" erkläert ginn ze sinn. Se gouf eréischt vun der Orthographie vum Robert Bruch, an där mir haut schreiwen, ofgeléist, an där mer awer ganz vill Elementer aus der Orthographie Welter-Engelmann erëmfannen.
OLO
Virum Robert Bruch senger Orthographie gouf et awer nach eng aner Schreifweis, an déi ass 1946, also direkt nom Krich duerch en Arrêté Ministériel zu der Offizieller Lëtzebuerger Schreifweis deklaréiert ginn. OLO, T ofizièl lezebuurjer ortografi (D'Offiziell Lëtzebuerger Orthographie) gouf dat genannt, wat den Nicolas Margue an de Jean Feltes sech do ausgeduecht haten, an iwwer dat d'ganzt Land haart gelaacht huet. Firwat? Dës Schreifweis war geduecht, fir, an engem verständlechen Iwwerschwang vun de nationalistesche Gefiller, wäit vun Nazidäitschland ewechzekommen, no bei d'Amerikaner ze réckelen, den sch z. B. als sh ze schreiwen, mä déi zwéin Hären hate vergiess, datt mir germanesch Sproochwuerzelen hunn a vu Kandsbeen un un déi däitsch Rechtschreiwung gewinnt goufen. An engem Wuert, et war keng Akzeptanz do, d'Leit hunn déi OLO-Schreifweis op reng phonetescher Basis net gewollt an hunn déi al vum Nikolaus Welter einfach virugeschriwwen.
De Robert Bruch a seng Grammatik
De Professer a Linguist Robert Bruch huet 1955 am Institut grand-ducal ënner dem Titel Précis de Grammaire Luxembourgeoise eng lëtzebuergesch Grammatik publizéiert. D'Rechtschreiwung aus dëser Grammatik gouf d'Basis fir d'Schreifweis vum sougenannten Lëtzebuerger Dictionnaire, deen eng Kommissioun, an där de Robert Bruch am Ufank Sekretär war, an engem Zäitraum vu méi wéi 20 Joer ausgeschafft huet. 1975 gouf dës Schreifweis – zu eiser offizieller Schreifweis deklaréiert an 1984, wéi d'Lëtzebuerger Sprooch och offiziell zu eiser drëtter Nationalsprooch erhuewe gouf, am Memorial engem méi breede Publikum nobruecht.
De Robert Bruch huet och de Begrëff geschaf vun der Koinè, e griichescht Wuert fir eis Allgemeng Lëtzebuerger Ëmgankssprooch, nom griichesche Wuert koinos – gemeinsam/zesummen. Ech sot et schonn, am Ländche schwätze mer eng Onmass Ënnerdialekter, an de Robert Bruch huet gespiert, datt mir sou eppes wéi das Hochdeutsche, eeben eng allgemeng Lëtzebuerger Sprooch a Rechtschreiwung bräichten. Seng Studien hunn hien dozou bruecht, ze soen, datt dat ganz normaalt Lëtzebuergescht (ouni awer prezis Critèren opzestellen) fir hien am Uelzechtdall tëscht Dummeldeng a Miersch geschwat géif (also an den Dierfer wéi Walfer, Heeschdref, Luerenzweiler a Lëntgen op der rietser a Steesel, Hënsdref, Pretten a Gousseldeng op der lénkser Säit vun der Uelzecht), an hien huet déi Sprooch als Parameter fir dat offiziellt Lëtzebuergescht geholl. En Iertum wier et awer elo, ze mengen, et däerft een also nëmme méi an der Koinè schreiwen; de Contraire ass richteg, well dem Robert Bruch seng Orthographie erlaabt et, an all eisen Ënnermondaarten ze schreiwen; d'Koinè ass eenzeg an eleng do, fir Leit déi, sief et als Schrëftsteller oder och als Verfaasser vun offiziellen Texter, eng allgemeng Sprooch brauchen a fir d'Sprooch no baussen ze stabiliséieren.
Sou herrlech Ënnermondaarte wéi déi vun Iechternach, Veianen, Klierf oder Réimech opzeginn, wier eng Veraarmung vun eiser Sprooch.