cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mars (Planéit)
Déi zwou Polkapen an en ettlech donkel Fläche si mat groussen Teleskope gutt ze gesinn. Fotoe vun de Raumsonde weisen eng deelweis mat Kratere bedeckt Uewerfläch a staark Spuere vu fréierer Tektonik (déif Canyonen a fënnef iwwer 20 km héich Vulkaner). Marsroboteren hunn an der Tëschenzäit schonn en ettlech Gebidder geologesch ënnersicht.
Katalounien
Geschicht
Katalounien ass zanter dem 22. Dezember 1979 eng autonom Gemeinschaft.
Mars (Planéit)
D'Zeeche vum Mars soll e Schëld mat engem Speer deen dohanner steet duerstellen a steet fir de réimesche Krichsgott; an der Biologie symboliséiert et dat männlecht Geschlecht: ♂. De Mars huet zwéi kleng, onreegelméisseg geformt Mounden, déi 1877 entdeckt goufen: Phobos an Deimos (griichesch fir Fuercht a Schreck).
Katalounien
Politik
De President vu Katalounien ass de Carles Puigdemont i Casamajó (PDeCAT). Parlementaresch Vertriedung am spuenesche Kongress si 46 Sëtz an am Senat si 7 Sëtz.
Demographie
Am Joer 2007 ass d'Awunnerzuel 7.210.508, dat si 15,96 % vun der spuenescher Populatioun a läit domat un zweeter Plaz.
Mars (Planéit)
Ëmlafbunn
De Mars beweegt sech op enger Distanz vun 206,62 bis 249,23 Millioune Kilometer (1,38 AE bis 1,67 AE) a knapps 687 Deeg (ongeféier 1,9 Joer) op enger elliptescher Ëmlafbunn ëm d'Sonn. D'Bunn ass 1,85° géint d'Ekliptik gebéit.
Seng Bunnvitess schwankt mam Sonnenofstand tëscht 26,50 km/s an 21,97 km/s an ass an der Moyenne 24,13 km/s. D'Bunnexzentrizitéit ass 0,0935. No der Ëmlafbunn vum Merkurs ass dat déi zweetgréisst Ofwäichung vun der Kreesform ënner alle Planéitebunnen am Sonnesystem.
An der Vergaangenheet hat de Mars eng manner exzentresch Ëmlafbunn. Virun 1,35 Millioune Joer war d'Exzentrizitéit nëmme ronn 0,002, manner wéi déi vun der Äerd haut. D'Period vun der Marsexzentrizitéit ass ronn 96.000 Joer, déi vun der Äerd ongeféier 100.000 Joer. De Mars huet awer nach e méi laangen Exzentrizitéitszyklus mat enger Period vun 2,2 Millioune Joer, deen dee mat der Period vu 96.000 Joer iwwerlagert. An de leschten 35.000 Joer gouf d'Ëmlafbunn duerch déi gravitativ Kräfte vun anere Planéiten e bëssi méi exzentresch. De minimalen Ofstand tëscht Äerd a Mars wäert an de nächste 25.000 Joer nach e bëssi manner ginn.
Et gëtt véier bekannt Asteroiden, déi sech mam Mars déi gläich Ëmlafbunn deelen (Mars-Trojaner). Si sinn op de Lagrangepunkten L4 an L5, dat heescht, si beweege sech ëm 60° virum Planéit oder kommen ëm 60° hannendrun.
Rotatioun
De Mars rotéiert a ronn 24 Stonnen an 37 Minutten eemol ëm déi eegen Achs. A Bezuch op säi Laf ëm d'Sonn ergëtt sech doraus e Marsdag vu knapps 24 Stonnen a 40 Minutten, deen och Sol genannt gëtt. Well den Equatorplang vum Planéit ëm 25° 12′ géint de Bunneplang gebéit ass, gëtt et, wéi op der Äerd, Joreszäite. Si daueren awer bal duebel sou laang wéi déi ierdesch Joreszäiten, well hinnen d'Marsjoer mat 687 Deeg zugronn läit. Si sinn och ënnerschiddlech laang, well d'Marsbunn méi elliptesch ëm d'Sonn leeft wéi déi vun der Äerd (kuckt Joreszäiten).
D'Rotatiounsachs féiert zudeem eng Prezessiounsbeweegung mat enger Period vun 170.000 Joer aus. Aus dësem Wäert, dee mat Hëllef vun der Pathfinder-Missioun festgestallt gouf, kënnen d'Wëssenschaftler op d'Massekonzentratioun am Kär vum Planéit schéissen. De marsianesche Polarstär vum Norden ass den Deneb.
Physikalesch Eegenschaften
D'Gravitatiounsacceleratioun op der Uewerfläch ass 3,69 m/s², dat sinn ongeféier 38 % vun der ierdescher. Mat enger Dicht vun 3,9 g/cm³ weist de Mars de klengste Wäert vun den terrestresche Planéiten op. Doduerch ass d'Schwéierkraaft op him souguer nach méi kleng wéi op dem klengeren, awer dichteren Merkur.
De Mars huet eng ganz dënn Atmosphär. Dofir ass den Atmosphärendrock ganz niddreg, a Waasser kann net a flësseger Form op der Marsuewerfläch existéieren, ausgeholl kuerzzäiteg an den déifgeleeëne Gebidder.
Atmosphär a Klima
Well déi dënn Marsatmosphär nëmme wéineg Sonnewäermt späichere kann, sinn d'Temperaturënnerschidder op der Uewerfläch ganz grouss. D'Temperaturen erreechen an der Equator géigend ronn 20 °C am Dag a fale bis op −85 °C an der Nuecht. D'Temperatur an der Moyenne um Planéit läit bei −55 °C.
Zesummesetzung
D'Marsatmosphär besteet zu 95,3 % aus Kuelendioxid. Dozou kommen nach 2,7 % Stéckstoff, 1,6 % Argon, kleng Deeler u Sauerstoff (1300 ppm) a Kuelemonoxid (800 ppm) souwéi Spuere vu Waasserdamp (210 ppm) an aner Verbindungen oder Elementer.
D'Atmosphär ass zimmlech stëbseg. Si huet Deelercher vun 1,5 µm am Duerchmiesser, déi den Himmel iwwer dem Mars an e bleecht giel- bis orange-bronge Faarftoun erschénge loossen.
Den atmosphäreschen Drock ass op der Uewerfläch vum Mars am Schnëtt nëmme 6,36 hPa (Hektopascal). Am Verglach zu duerchschnëttlech 1013 hPa op der Äerd sinn dëst nëmmen 0,63 % an entsprécht dem Loftdrock vun der Äerdatmosphär an enger Héicht vun 35 Kilometer. D'Atmosphär gouf warscheinlech am Laf vun der Zäit vum Sonnewand ofgedroen an an de Weltraum matgerass. Dëst gouf duerch déi kleng Schwéierkraaft vum Planéit a sengem schwaache Magnéitfeld begënschtegt, dat kee Schutz virun den héichenergeteschen Deelercher vun der Sonn bitt.
Methan
Am Joer 2003 konnte mat äerdgestëtzten Teleskopen an 2004 duerch de Planetary Fourier Spectrometer (PFS) un der Raumsond Mars Express Spuere vu Methan (ongeféier 10 ppb) a Formaldehyd (130 ppb) nogewise ginn. Methan verbleift ronn 340 Joer an der Atmosphär vum Mars, Formaldehyd nëmme 7,5 Stonnen. Methan gëtt duerch ultraviolett Stralung ofgebaut, well déi dënne Atmosphär vum Mars net virun dëser Stralung schützt. Dobäi oxidéiert Methan zu Waasser a Kuelendioxid.
Fir d'Unheefung vum Methan an der Atmosphär z'erklären, geet eng Produktioun vun 150 Tonne pro Joer duer. Bei der Ëmsetzung zu Formaldehyd missten awer 2,5 Milliounen Tonne aus „Methanquellen“ stamen. Als Quelle kommen aktive Vulkanismus, Koméitenaschléi oder och methanproduzéierend Mikroorganismen a Betruecht. Et kënnt awer och duerch eng geothermesch Reaktioun, d'Serpentiniséierung (dobäi bedeelegt Komponente si Waasser, Kuelendioxid an d'Mineral Olivin, dat dacks um Mars virkënnt), entstoen. Formaldehyd kann duerch Héichtestralung aus Gasen an Äis entstoen. Et gëtt awer ugezweifelt, datt en abiotesche Prozess sou vill Methan bilde kann, well et dozou Regioune mat héijer geologescher Aktivitéit brauch.
De Methan ass net gläichméisseg verdeelt, mä huet e Muster mat eppes méi héije Konzentratiounen. Méiglecherweis gouf de Noschub vu Methan kuerzfristeg ënnerbrach, ier e sech gläichméisseg an der Atmosphär verdeele konnt.
De Goro Komatsu vun der Universitéit Gabriele d'Annunzio zu Pescara hat am September 2010 seng Entdeckung vu geologesche Strukture vu ronn 1 km Duerchmiesser op Satellittebiller vun der Chryse-Déiffläch presentéiert, déi Methangas produzéierende Schlammvulkane op der Äerd gläichen. Eng primär Quell fir d'Gas ass domat awer nach net fonnt.
Klima a Wieder
Ofhängeg vun de Joreszäiten an der Intensitéit vun der Sonnenastralung fannen an der Atmosphär dynamesch Virgäng statt. Déi veräiste Polkape subliméieren am Summer deelweis, a kondenséierter Waasserdamp bilt ausgedeent Zirruswolleke. D'Polkape selwer bestinn aus Kuelendioxidäis a Waasseräis.
2008 hu Wëssenschaftler vun der Universitéit Versailles Wolleken aus gefruerenem Kuelendioxid mat Hëllef vun der Raumsond Mars Express entdeckt. Si hate sech a bis zu 80 Kilometer Héicht opgehalen. Gläichzäiteg sinn si mat enger horizontaler Ausdeenung vu bis zu 100 km och ganz groussflächeg. D'CO2-Äispartikel an de Wolleke si mat bis zu engem Mikrometer Duerchmiesser relativ grouss. D'Wolleken absorbéiere bis zu 40 % vum astralende Sonneliicht a kënnen domat d'Temperatur vun der Uewerfläch ëm bis zu 10 °C méi kleng maachen.
Mat Hëllef vum Laser LIDAR vun der Raumsond Phoenix gouf 2009 entdeckt, datt an der zweeter Nuetshallschent fofzeg Deeg no der Sonnenwend winzeg Äiskristalle aus dënnen Zirruswolleken op de Marsbuedem gefall sinn.
Joreszäiten
Hätt de Mars eng äerdänlech Ëmlafbunn, géifen d'Joreszäiten duerch d'Achseschréi änlech deene vun der Äerd sinn. Déi grouss Exzentrizitéit vum Marsorbit huet eng enorm Auswirkung op d'Joreszäiten. De Mars ass wärend dem Summer op der Südhallefkugel an am Wanter an der nërdlecher Hemisphär no dem Perihel vu senger Bunn. Nom Aphel ass an der südlecher Hemisphär Wanter an an der nërdlecher Summer.
Dat huet zur Folleg, datt d'Joreszäiten an der südlecher Hemisphär vill méi däitlech ausgepräegt si wéi an der nërdlecher, wou d'Klima méi mëll ass, wéi et soss de Fall wier. D'Summertemperaturen am Süde kënne bis zu 30 °C méi héich si wéi déi vergläichbar Temperature am Summer vum Norden. D'Joreszäite sinn duerch d'Exzentrizitéit vun der Marsëmlafbunn ënnerschiddlech laang. Op der Nordhallefkugel dauert d'Fréijoer 199,6, de Summer 181,7, den Hierscht 145,6 an de Wanter 160,1 ierdesch Deeg.
Stierm
Wärend dem Marsfréijoer kënnen op de grousse flaache Flächen hefteg Stëbstierm optrieden, déi grouss Deeler vun der Marsuewerfläch verschleieren.
Fotoe vu Marssonde weisen och Wandstierm, déi iwwer d'Marsflächen zéien an um Buedem donkel Spueren hannerloossen.
Stëbstierm triede gewéinlech wärend dem Perihel op, well de Planéit zu dësem Zäitpunkt 40 Prozent méi Sonneliicht kritt wéi wärend dem Aphel. Wärend dem Aphel entstinn an der Atmosphär Wolleken aus Waasseräis, déi hirersäits mat de Stëbsdeelercher interagéieren a sou d'Temperatur op dem Planéit beaflossen. D'Wandvitessen an der ieweschter Atmosphär kënne bis zu 650 km/h erreechen, an um Buedem ëmmerhin bal 400 km/h.
Mounden
De Mars huet zwéi kleng, onreegelméisseg geformte Mounden, de Phobos an den Deimos, griichesch Nimm déi op Lëtzebuergesch Angscht a Schrecke bedeiten. Héchstwarscheinlech sinn déi zwéi Mounde vum Mars agefaangen Asteroiden.
Si goufen 1877 vum US-amerikaneschen Astronom Asaph Hall entdeckt an no deenen an der Ilias iwwerliwwerten zwéi Begleeder, déi de Won vum Krichsgott Ares (lat. Mars) gezunn hunn, benannt.
De Phobos an den Deimos sinn zwéin onreegelméisseg geformt Fielsbléck.
D'Ëmlafzäit vum Phobos ass méi kuerz wéi d'Rotatiounszäit vum Mars. De Mound kënnt dem Mars duerch d'Gezäitewiesselwierkung op enger Spiralbunn lues awer ëmmer méi no a fält engesdaags op de Planéit oder gëtt duerch Gezäitekräften auserneegerappt, soudatt e fir kuerz Zäit als Marsréng ende wäert.
Kiewerleken
D'Kiewerleken (Coleoptera) si mat iwwer 350.000 Aarten an 20 Iwwerfamilljen an 166 Familljen déi weltwäit gréissten Uerdnung aus der Klass vun den Insekten. All Joer ginn nach ëmmer Honnerten nei Aarte beschriwwen. Si sinn op alle Kontinenter ausser an der Antarktis verbreet; a Mëtteleuropa komme ronn 8000 Aarte vir.
Kapell Hellege Lambert zu Eupen
D'Lamberts-Kapell zu Eupen ass dat eelst reliéist Gebai an der Stad. Si gouf 1690 vun der Geschäfstfamill Klebanck fir d'Awunner vum Werthviertel opgeriicht. Se gëtt dofir och nach Werthkapell genannt.
An de Joren 1821-1822 gouf de viischte Giewel ofgerappt, an am klassizistesche Stil erëm opgeriicht. An der Nisch iwwer der Haaptentrée steet eng Statu vum hellege Lambert deen ëmt 700 Bëschof vu Léck war.
Berdorfer Joghurt
Berdorfer Joghurt ass den Numm vu Jugurt, deen um Haff Schmalen-Brouwer zu Bäerdref produzéiert gëtt.
Et gëtt verschidden Zorten, natur a mat Friichten (Äerdbier, Pijen, Bëschfriichten, asw.)
Concours Mini-Fuerscher
De Concours Mini-Fuerscher ass e Concours, bei deem Schoulkanner opgeruff ginn, eng perséinlech Fuerschungsaarbecht am de beräicher Wëssenschaften an Technologien duerchzeféieren. De Concours gëtt zanter dem Joer 2002 all Joer vum Veräi Jonk Fuerscher Lëtzebuerg an Zesummenaarbecht mat dem Educatiounsministère duerchgefouert.
Un de Concours deelhuele kann all Kand aus dem 5. a 6. Schouljoer, deen eng wëssenschaftlech Fuerschung zesumme mat der Léierpersoun duerchgefouert huet, e kuerze Bericht dozou geschriwwen huet a seng Fuerschung erkläre kann.
Botanik
D'Botanik (vum griich. botáné 'Weed', 'Fudderplanz'), ass en Deelgebitt vun der Biologie, dat sech mat der Erfuerschung vun der Planzewelt befaasst.
Den Ufank vun der Botanik huet den Theophast, en algriichesche Philosoph an Naturfuerscher, gemaach. Hien huet 550 Planzenaarte beschriwwen, vun der Atlantikküst iwwer de Mëttelmierraum bis an Indien. A senge Schrëften iwwer d'Naturgeschicht vun de Planzen an d'Erklärungen iwwer d'Wuesse vun de Planzen, stellt hien déi éischt systematesch Andeelung vun der Planzewelt vir.
La Chapelle-Saint-Ursin
La Chapelle-Saint-Ursin ass eng franséisch Gemeng am Departement Cher an der Regioun Centre
Canton de Marcigny
De Canton de Marcigny ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Chalon-sur-Saône, am Departement Saône-et-Loire an der Bourgogne-Franche-Comté.
Concours Jeunes scientifiques Luxembourg
De Concours National Jeunes Scientifiques ass e Concours, bei deem Jonker opgeruff ginn, eng perséinlech Fuerschungsaarbecht am de Beräicher Wëssenschaften an Technologien duerchzeféieren. De Concours gëtt zanter 1971 all Joer duerchgefouert. De 25. Mee 1971 gouf de Concours fir d'éischt Kéier zu Lëtzebuerg presentéiert. Déi éischt Präisiwwerreechung war den 20. November 1971.
Un de Concours deelhuele kann all Jonk tëscht 11 an 21 Joer deen eng wëssenschaftlech Fuerschung duerchgefouert huet a seng schrëftlech Fuerschungsaarbecht bis den éischte Méindeg am Abrëll (vun all Joer) erareecht.
Vum grousse Succès motivéiert gouf dunn am Joer 1977 de Veräi Jonk Fuerscher Lëtzebuerg (Association Jeunes scientifiques Luxembourg, kuerz AJSL) an am Joer 1992 d'Fondation Jeunes scientifiques Luxembourg gegrënnt, virun allem fir am Kader vum Concours eng Hand mat unzepaken.
Der FJSL hir Aufgab ass et fir déi Jonk z'informéieren an hinne bei der Sich no engem Tuteur ze hëllefen. Finanziell Hëllefe gëtt et normalerweis keng. D'AJSL kann awer materiell hëllefen, z. B. andeems de jonke Fuerscher Zougank zu Experimentéiermaterial an enger Schoul kritt.
Follgend Etappe gehéieren zum Concours Jeunes scientifiques:
Canton de Châteauneuf-la-Forêt
De Canton de Châteauneuf-la-Forêt ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Limoges, an der Haute-Vienne an der Regioun Nei-Aquitaine.
Den Haaptuert ass Châteauneuf-la-Forêt.
Chukwa
An der hinduistescher Mythologie ass Chukwa déi éischt an domat och déi eelst Deckelsmouk, a si dréit d'Äerd op hirem Réck.
Verschidde Geschichten erzielen, si géif den Elefant Maha-pudma droen, an dëse géif d'Äerd um Réck schleefen.
Canal de l'Est
De Canal de l'Est ass e franséische Kanal deen d'Meuse an d'Musel mat der Saône verbënnt.
Verlaf vum Kanal
E fänkt un zu Givet wou en Uschloss un den ieweschten Deel vun der kanaliséierter Meuse huet, an ass vun Troussey un iwwer 20 km en Deel vum Marne-Rhäin Kanal. Säin Terminus ass zu Port-sur-Saône an der Bourgogne-Franche-Comté. E gouf tëscht 1874 an 1887 gebaut, a seng total Längt ass 439 km.
Vu Givet bis op Troussey, wou en ufängt iwwer de Marne-Rhäin-Kanal weiderzelafen, krut déi al Bezeechnung Canal de l'Est branche Nord (CeBN) op enger Längt vun 272 km den neien Numm Canal de la Meuse. De südlechen Deel Canal de l'Est branche Sud (CeBS) vun Neuves-Maisons un, gouf op enger Längt vun 125 km a Canal des Vosges ëmgedeeft. Dës nei Nimm gëtt et zanter 2003.
Geschichtleches
Ëm 1776 kënnt fir d'éischt a Frankräich d'Iddi op fir ee Kanal ze bauen deen d'Musel mat der Saône soll verbannen, an och ee fir d'Meuse mat der Musel ze verbannen. De François-Michel Lecreulx, deen Ingenieur bei Ponts et Chaussées an der Provënz Loutrenge war, sollt ee Projet dofir ausschaffen.
Tëscht 1842 an 1847 mécht de Jean Philippe Lacordaire en neie Projet.
Den 1. Mee 1872 geet et richteg lass. Dem H. Frécot säin neie Projet gëtt vun der Commission d'Enquête an de Conseils généraux vun de betraffenen Departementer ugeholl. Dee Projet gesäit vir, d'Saône an de Rhône mat der Meuse ze verbannen, a sou den Uschloss un déi belsch Kanäl ze maachen. Mat deem Projet hunn d'Fransousen net brauchen duerch déi Gebidder ze fueren déi se 1871 un d'Preise verluer haten.
De 24. Mäerz 1874 gëtt d'Gesetz fir de Bau vum Canal de l'Est gestëmmt an den H. Frécot gëtt Ingénieur en chef-Directeur vum Service dee sech dodrëm soll këmmeren. D'Bauzäit gouf op 8 Joer festgesat an d'Käschte goufen op 65 Millioune Frang geschat. Ee Syndikat vun de 5 betraffenenen Departementer soll dem Staat déi Soue virstrecken.
Schleisen an aner Konstruktiounen um Kanal
Bekannt Konstruktiounen ausser de ville Schleisen sinn d'Dréibréck vu Selles an der Haute-Saône (zanter 2001 als Monument historique klasséiert), d'Kanalbréck vu Flavigny, d'Kanalbréck vu Châtel-sur-Moselle an d'Dréibréck vun Thunimont.
Canton de Palinges
De Canton de Palinges ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Chalon-sur-Saône, am Departement Saône-et-Loire an der Bourgogne-Franche-Comté.
Mars Di Bartolomeo
De Mars Di Bartolomeo, gebuer de 27. Juni 1952 zu Diddeleng, ass e lëtzebuergesche Politiker an Deputéierten (LSAP).
Ëm 1970 huet hien zu Diddeleng am Comité vun der Jeunesse de la ligue ouvrière gewierkt. No senger Première am Escher Jongelycée huet de Mars Di Bartolomeo vun 1972 bis 1984 als Journalist am Tageblatt geschafft.
Haute-Kontz
Haute-Kontz ( Uewer Konz oder Uewerkonz) ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Moselle an der Regioun Grand Est.
Mars Di Bartolomeo
1984 gouf de Mars Di Bartolomeo, nom Robert Goebbels, dee Minister gi war, Sekretär vun der Chambersfraktioun vun der LSAP. 1987 gouf hien an den Diddelenger Gemengerot gewielt an 1993 an 1999 erëmgewielt. Den 1. Januar 1994 gouf hie Buergermeeschter vun Diddeleng a blouf dat bis 2004.
Haute-Kontz
Den Uert, deen zum Arrondissement vun Diddenuewen-Ost gehéiert, huet 581 Awunner (Stand 2014).
D'Gander leeft duerch Uewerkonz, a fléisst do an d'Musel.
Mars Di Bartolomeo
1989 gouf hie fir d'éischt Kéier an d'Chamber gewielt an zanterhier, zulescht bei de Chamberwale vum 14. Oktober 2018, erëmgewielt. 2004 bis 2009 a vun du bis 2013 huet hien op säin Deputéiertemandat verzicht a gouf Minister fir Gesondheet a Sozialversécherung an de Regierunge Juncker-Asselborn I an II.
Canton de Lauzès
De Canton de Lauzès ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Cahors, am Departement Lot an der Regioun Occitanie.
Mars Di Bartolomeo
Hie war vum 5. Dezember 2013 bis Oktober 2018 President vun der Chamber.
Tony Dutreux
Den Antoine Auguste Jean-Pierre, genannt Tony Dutreux, gebuer den 3. Mee 1838 an der Stad Lëtzebuerg, och do gestuerwen de 27. Juli 1933, war e lëtzebuergeschen Ingenieur a Politiker.
Nom Secondaire am Stater Kolléisch huet hien 1859 seng Ingenieursausbildung op der École centrale des arts et manufactures zu Paräis ofgeschloss.
Den Tony Dutreux war Deputéierten an der Chamber vun 1881 bis 1886 a Member vum Stater Gemengerot vun 1881 bis 1887.
Vun him stamen d'Pläng vun der Fondation Pescatore (hie war e Grouss-Neveu vum Jean-Pierre Pescatore), fir där hire Bau fir d'éischt zu Lëtzebuerg Eisebëtong gebraucht gouf. Hien huet och d'Pläng fir d'Schlass Kockelscheier entworf, a war Conseiller bei der Konstruktioun vum Cercle op der Plëss d'Arem.
Hie war Generalkommissär fir d'Paräiser Weltausstellunge vun 1867, 1878, 1884 an 1900, a Member vu verschiddene Verwaltungsréit. Ausserdeem huet e sech ëm d'Ariichte vum Musée J.P. Pescatore (d'Kollektioun koum méi spéit an d'Villa Vauban), an ëm d'Museksliewe verdéngt gemaach.
1907 huet hie vu senger Mamm, der Élisabeth Dutreux, d'Schlass vu La Celle Saint-Cloud geierft.
Als Undenken un den Tony Dutreux gouf eng Strooss zu Bouneweg d'rue Tony Dutreux no him benannt.
Emmanuel Servais
Liewen
Den Emmanuel Servais ass an enger wuelsituéierter Groussgrondbesëtzer- an Industriellefamill opgewuess. Säi Papp, den Antoine Servais (1778-1859), zäitweileg Buergermeeschter vu Miersch, war och an der nationaler Politik engagéiert. Den Emmanuel Servais hat sechs Geschwëster: de Philippe, de Bernard, d'Caroline, d'Pauline, de Joseph an den Henry.
1841 huet hie seng Cousine Anne Justine Elisa Boch (1819–1860) bestuet. Se haten dräi Kanner: de Charles (1842-1934), de kuerzzäitege "President vun der Republik Lëtzebuerg" Émile (1847-1928) an d'Marie (1853-1915). Nom Doud vu senger Fra huet seng Schwëster Caroline, déi mam Politiker Jean-Pierre André bestuet war, him de Stot gefouert.
Berufflech a politesch Carrière
Nom Secondaire am Stater Kolléisch, deen hien 1829 mat de Cours supérieurs ofgeschloss huet, goung hien op Gent, Paräis a Léck Droit studéieren. 1833 huet hie sech zu Arel als Affekot etabléiert.
Hien huet eng aktiv Roll bei der Belscher Revolutioun gespillt a gouf Member vum Provënzialrot. A senger Areler Zäit huet hien zesumme mam Victor Tesch e liberaalt Blat, L'écho du Luxembourg gegrënnt an erausginn,.
Tëscht 1841 an 1848 war e Member vun der Versammlung vun de Stänn, an 1848, als Vertrieder vum Kanton Miersch, an der Assemblée constituante.
Hie war och 1848-1849 Deputéierten an der Frankfurter Nationalversammlung
Vun 1853 bis 1857 war hien Administrateur général vun de Finanzen - haut géif ee Minister soen - an der Regierung Simons.
Vum 28. November 1857 bis den 3. Dezember 1867 war hie Member vum Staatsrot.
Den 3. Dezember 1867 gëtt hien zum Staatsminister a President vun der Regierung ernannt (bis de 26. Dezember 1874, wéi en iwwerraschend säi Récktrëtt bekannt gëtt).
Vum 27. Dezember 1874 bis den 8. November 1887 war hie President vum Staatsrot.
Vun 1887 bis 1890 war hie President vun der Chamber.
Vun 1875 bis 1890 war hie Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg.
Den Emmanuel Servais huet véier Lëtzebuerger Constitutioune mat ausgeschafft: déi vun 1841, 1848, 1856 an 1868, an huet mam Victor de Tornaco zesummen den Traité vu London vun 1867 mat ënnerschriwwen.
No där aussergewéinlecher politescher Carrière huet hie sech och als Auteur en Numm gemaach, z. B. iwwer déi réimesch Institutioune vun der Zäit virum Zweete Punesche Krich.
Seng Autobiographie ass 1990 vun der Fondation Servais nees nei publizéiert ginn.
Fir un hien z'erënneren ass 1925 um Lampertsbierg eng Strooss no him genannt ginn: de Boulevard Emmanuel Servais.
Jean Schortgen
De Jean Schortgen, gebuer de 17. Februar 1880 zu Téiteng an do den 1. Mee 1918 bei engem Accident an der Minière "Brommeschbierg" gestuerwen, war e lëtzebuergesche Biergaarbechter, Gewerkschaftler a Politiker.
Den 1. Aarbechter an der Chamber
De Schortgen ass ganz fréi zu der Sozialdemokratescher Partei gestouss. Spéitstens am Juni 1902 gouf et zu Téiteng eng sozialdemokratesch Sektioun, an de Schortgen war Member dovun. Vun 1904 bis 1912 war de Schortgen Member vun der Parteileedung. An der Gewerkschaftbeweegung huet hien allerdéngs keng Roll gespillt. No de Wale vum Juni 1914 war hien deen éischten Aarbechter, deen an d'Chamber gewielt gouf. Bei de Chamberwale vum 23. Dezember 1915 gouf hien erëmgewielt.
D'Schortgen-Monument um Téitenger Kierfecht
Een Dag nom zweeten Doudesdag gouf um Téitenger Kierfecht e Monument fir de Jean Schortgen ageweit, dat vum Sculpteur Duilio Donzelli geschafe gouf.
Schortgen-Stroossen
An e puer Uertschaften aus dem Bezierk Süde gouf eng Strooss nom Schortgen genannt:
Soss
Eng spéit Éierung krut de Jang Schortgen 2009, wéi de Festsall am Centre culturel "Schungfabrik" zu Téiteng (um 1. Stack) a "Salle Jean Schortgen" ëmgedeeft gouf. Bei där Geleeënheet hat de Lëtzebuerger Kënschtler Guy Hary en Airbrush-Bild mam Schortgen gesprayt.
Fir de 75. Anniversaire vum Schortge sengem Doud huet d'Lëtzebuerger Post 1983 en Timber erausbruecht, op deem de Mineur vum Schortgen-Monument ze gesinn ass.
Fir den 100. Doudesdag koum de 15. Mee 2018 e weideren Timber vun 0,70 € eraus.
Canton de Paray-le-Monial
De Canton de Paray-le-Monial ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Charolles, am Departement Saône-et-Loire an der Bourgogne-Franche-Comté.
Aaspel
D'Aaspel, Mespilus germanica, ass eng Planzenaart aus der Ënnerfamill vum Kärenuebst (Maloideae), déi zu der Famill vun de Rouseplanzen (Rosaceae) gehéiert.
Tour de France 2006/13. Etapp
Déi '''13. Etapp vum Tour de France 2006''' vu Béziers op Montélimar war de 15. Juli 2006; se war 230 km laang.
Aaspel
Se sief net verwiesselt mat der Mëspel, op Däitsch Mistel.
Tour de France 2006/13. Etapp
160 Coureure waren um Depart.
Aaspel
Et si kleng Beem, oder grouss Traisch, déi an der fräier Natur a Bëscher an an Hecken, a Bierggéigenden a Süd-Ost-Europa, an a Südwestasien doheem sinn.
D'Aaspel gëtt haaptsächlech wéinst hirer breeder Form an de schéinen Hierschtfaarwe geplanzt. Si kënnen aus dem Som gezillt ginn, deen am beschten am Oktober geséit gëtt. Et kann een se awer och duerch Praffe fortplanzen.
D'Aaspel wiisst gutt op nierstoffräichen, gutt drainéierte Biedem, an der voller Sonn, si verdréit och liichte Schiet.
D'Friichte kënnen no engem Frascht giess ginn, wa se dee sinn.
Den Numm
D'Aaspel huet an der Ëmgankssprooch eng sëllegen Nimm:
Olympesch Wanterspiller 2006/Medailespigel
Definitive Medailespigel vun den XX. Olympesche Wanterspiller 2006 zu Turin no 84 Entscheedungen.
De Klenge Maarnicher Festival
De Klenge Maarnicher Festival ass e Museksfestival, deen zanter 1987 organiséiert gëtt. E gouf vun der Fanfare Helleg Cecilia vu Maarnech-Rueder an d'Liewe geruff a gëtt zanter 1996 vun enger A.s.b.l. organiséiert.
Haaptzil vum Festival ass et, de Museker aus Lëtzebuerg eng Méiglechkeet ze ginn, opzetrieden an d'Offer vu Concerten am Norde vum Land ze vergréisseren. All Joer trieden nieft lëtzebuergeschen Artisten och bekannten auslännesch Museker op.
Gespillt gëtt an de Kierche vun Dasburg (D), Dahnen (D), Daleiden (D), Heischent, Housen, Maarnech an Ëlwen. An der Kapell vum Klouschter Fünfbrunnen ass e Gedenkconcert fir d'Affer vun der Shoah.
Prix Guillaume-Kroll
De Prix Guillaume-Kroll ass e Fuerschungspräis fir Jonker tëscht 12 an 21 Joer, déi eng wëssenschaftlech Fuerschung duerchgefouert hunn. De Präis ass nom lëtzebuergesche Fuerscher an Erfinder Guillaume Justin Kroll (1889-1973) genannt a gëtt vum Veräi Jonk Fuerscher Lëtzebuerg organiséiert (Association Jeunes scientifiques Luxembourg).
Jeannot Krecké
De Jeannot Krecké, gebuer de 26. Abrëll 1950 an der Stad Lëtzebuerg, ass e fréiere lëtzebuergesche Politiker, Manager a Foussballspiller.
De Jeannot Krecké huet op der ULB zu Bréissel studéiert a gouf duerno Sportsprofesser.
Politiker
Vun 1981 bis 1987 war hie Gemengerot zu Koplescht. Duerno ass en an d'Stad geplënnert an huet sech do an der Gemengepolitik engagéiert; 1989 gouf en op der LSAP-Lëscht fir d'éischt do an de Gemengerot gewielt.
Tëscht 1985 an 1997 war hie Member vum Direktiounscomité vun der LSAP, a vun 1985 bis 1994 och Tresorier.
1989 gouf de Jeannot Krecké an d'Chamber gewielt, a gouf bis zu sengem Récktrëtt ëmmer erëmgewielt. Vun 1994 bis 2004 war hie President vun der Chamberfraktioun vun der LSAP. Tëscht 2004 an 2009 war de Jeannot Krecké Minister fir Wirtschaft an Aussenhandel a Minister fir Sport an der Regierung Juncker-Asselborn I. An der Regierung Juncker-Asselborn II, déi den 23. Juli 2009 vereedegt gouf, war hie bis den 31. Januar 2012 Minister fir Wirtschaft an Aussenhandel a Minister fir Energie. No sengem Récktrëtt vun där Plaz, aus perséinleche Grënn, huet den Etienne Schneider déi Funktioun iwwerholl.
Sportler
De Jeannot Krecké ass e begeeschterte Seegler a fréiere Foussballspiller. Tëscht dem 15. November 1970 am 26. Mee 1977 huet hien 18-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Als Foussballspiller, huet hien ënner anerem bei der Etzella a beim Progrès gespillt.
Soss
De Jeannot Krecké war 1987 Matgrënner an éischte President vun der A.s.b.l. Association Luxembourg Alzheimer. 1997 gouf hie President vun der Fondation Alzheimer.
No sengem Récktrëtt als Minister, Enn Januar 2012, huet hien de 27. Mäerz 2012 seng eege Firma Key International Strategy Services SARL, eng Consulting-Firma, gegrënnt.
Den 30. Juni 2012 gouf hien an den Opsiichtsrot vu Sistema opgeholl, enger grousser russescher Firma, déi zu London op der Bourse notéiert ass. Hien ass weiderhin de Vertrieder vun der lëtzebuergescher Regierung am Opsiichtsrot vun ArcelorMittal,.
Literatur
Marco Meng, „Ich wollte im Leben auch noch anderes tun“, Interview mam Jeannot Krecké am Luxemburger Wort vum 29. November 2018, Säit 11
Olympesch Wanterspiller 2006/Äishockey
Bei den XX. Olympesche Wanterspiller 2006 zu Turin goufen zwéin Äishockeystournoien ofgehalen. 21 vun 38 Matcher vun de Männer an d'Hallschent (10 vun 20) vun de Matcher vun de Frae sinn an der Hal Torino Palasport Olimpico gespillt ginn, de Rescht an der Hal Torino Esposizioni.
D'Männerkompetitioune goufe vum 15. Februar bis de 26. Februar an d'Fraekompetitioune vum 11. Februar bis den 20. Februar ausgedroen.
Männer
Den Organisateur Italien an déi aacht bescht Ekippen an der Äishockey-Weltranglëscht (Stand: Äishockey-Weltmeeschterschaft 2004) waren automatesch fir Turin qualifizéiert: Däitschland, Finnland, Kanada, Russland, Schweden, Slowakei, Tschechien an d'USA. Fir déi dräi lescht Plazen gouf et separat Qualifikatiounstournoien. Hei konnte sech d'Schwäiz, Lettland an de Kasachstan duerchsetzen.
Déi 12 Ekippen hu fir d'éischt eng Virronn gespillt bei deenen déi jeeweils véier Bescht vun all Grupp an d'Véierelsfinall komm sinn. Duerno ass et am K.O.-System weider gaangen.
Grupp A
Schlusstabell
D'Matcher am Detail
Grupp B
Schlusstabell
D'Matcher am Detail
D'Ekippen (Medailegewënner)
Gold: Schweden
Sëlwer: Finnland
Bronz: Tschechien
Fraen
Den Organisateur Italien an déi véier bescht Ekippen an der Äishockey-Weltranglëscht (Stand: Äishockey-Weltmeeschterschaft 2004) waren automatesch fir Turin qualifizéiert: Finnland, Kanada, Schweden an d'USA.
Canton de Luzech
De Canton de Luzech ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Cahors, am Departement Lot an der Regioun Occitanie.
Olympesch Wanterspiller 2006/Äishockey
Fraen
Fir déi dräi lescht Plaze gouf et separat Qualifikatiounstournoien. Hei konnte sech Däitschland, Russland an d'Schwäiz duerchsetzen.
Déi 8 Ekippen hu fir d'éischt eng Virronn gespillt bei deenen déi zwou bescht direkt an d'Halleffinall komm sinn. Déi drëtt- a véiertplazéiert hunn em d'Plazen 5-8 gespillt.
Matcher fir d'Plazen 5-8
Plaz 5-8 Plaz 7
Plaz 5
D'Ekippen (Medailegewënner)
Gold: Kanada
Bronz: USA
Canton de Limoges-Beaupuy
De Canton de Limoges-Beaupuy ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Limoges, an der Haute-Vienne an der Regioun Nei-Aquitaine.
Canton de Saint-Bonnet-de-Joux
De Canton de Saint-Bonnet-de-Joux ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Chalon-sur-Saône, am Departement Saône-et-Loire an der Bourgogne-Franche-Comté.
(134340) Pluto
Den (134340) Pluto (Symboler: oder  ) ass en Zwergplanéit an de prominentsten Objet vun der Kuiperceinture. En ass nom réimesche Gott vun der Ënnerwelt genannt. D'astronomescht Symbol vum Pluto ass.
De Pluto ass méi kleng wéi eisen Äerdmound a beweegt sech op enger elliptescher Bunn ëm d'Sonn. D'Form vun der Bunn wäicht däitlech vun de Planéitebunnen of. Vu senger Entdeckung den 18. Februar 1930 bis zu senger Neidefinitioun de 24. August 2006 ass de Pluto vun der IAU vum néngten a leschte Planéit vun eisem Sonnesystem zum Klengplanéit mat der Nummer 134340 zeréckklasséiert ginn. Déi nei vollstänneg offiziell Bezeechnung ass elo (134340) Pluto. Weider goufen nom Pluto déi nei definéiert Klasse vu Plutoiden a Plutinoe genannt.
Am Januar 2006 gouf mat New Horizons fir d'éischt eng Raumsond op de Pluto geschéckt. Si ass am Juli 2015 op 9600 Kilometer Distanz laanscht de Pluto an dann op enger Distanz vun 27.000 Kilometer laanscht säi Mound Charon geflunn.
Bunn
De Pluto brauch fir eng Ëmdréiung ronderëm d'Sonn 247,68 Joer. Am Verglach zu de Planéiten ass seng Ëmlafbunn däitlech méi exzentresch, mat enger numerescher Exzentrizitéit vun 0,2488. Dat heescht, den Ofstand zu der Sonn ass bis zu 24,88 Prozent méi kleng oder méi grouss wéi d'grouss Hallefachs. D'Bunneform wäicht manner wéi 3,2 Prozent vun engem Krees of.
Wéinst der grousser Distanz zu eiser Äerd ënnerscheet sech déi visuell Hellegkeet tëscht Oppositioun a Konjunktioun nëmmen ëm 0,1 mag. Dogéint verännert déi exzentresch Bunn déi visuell Hellegkeet tëscht 13,65 mag a 16,3 mag, wat eng Differenz vun 2,65 mag ausmécht.
Opfälleg ass, datt de Pluto nëmmen zweemol ëm d'Sonn leeft an derselwecher Zäit, an där sech den Neptun dräimol ëm d'Sonn beweegt. Et schwätzt een dofir vun enger 3:2-Bunnresonanz.
Vill Objeten aus der Kuiperceinture si wéi de Pluto an enger 3:2-Bunnresonanz mam Neptun a ginn als Plutinos bezeechent. Si sinn an där Bunnresonanz mat dem Gasris anscheinend „agefaange“ ginn. Mat Methode vun der Himmelsmechanik kann ee weisen, datt hir typescherweis exzentresch Ëmlafbunnen iwwer Joermillioune stabil sinn.
Rotatioun
De Pluto rotéiert a 6,387 Deeg eemol ëm seng eegen Achs. D'Rotatiounsachs ass ëm 122,53° géint d'Bunnfläch gebéit, sou rotéiert de Pluto réckleefeg. Seng Dréiachs ass domat nach méi staark gebéit wéi déi vum Uranus, awer am Ënnerscheed zum Uranus an zu der Venus ass de Grond dofir allgemeng ze gesinn, genee wéi d'Ursaach fir déi grouss Rotatiounsperiod vum Pluto, well d'Eegendréiung vum Zwergplanéit ass duerch d'Gezäitekraft un d'Ëmlafbeweegung vu sengem grousse Mound Charon gebonnen. Domat si Pluto a Charon déi eenzeg bis elo bekannt Kierper am Sonnesystem mat enger duebel gebonnener Rotatioun.
Physikaleschen Opbau
Iwwer de Pluto ass nëmme wéineg bekannt, well et vun him nach keng Fotoen aus kuerzer Distanz gëtt. Mat engem Duerchmiesser vu ronn 2390 Kilometer ass hien däitlech méi kleng wéi déi gréisst siwe Mounden an eisem Sonnesystem. Seng mëttel Dicht vu ronn 2 g/cm³ schwätzt fir eng Zesummesetzung aus 70 % Gestengs an 30 % Waasseräis.
De Pluto gläicht vum Opbau hier warscheinlech dem méi groussen an nach méi kalen Triton. En huet déi selwecht Dicht an eng ganz dënn Atmosphär aus Stéckstoff, ass och vun enger éischter roudelzeger Faarf, huet warscheinlech Polkapen an a Richtung vum Equator si méi donkel Gebidder. Seng Uewerfläch weist no där vum Saturnmound Iapetus ënner allen iwwerege Kierper vum Sonnesystem déi gréisst Kontraster. Dat erkläert déi ausgeprägte Hellegkeetsschwankungen, déi scho vun 1985 bis 1990 bei Verdäischterungen duerch säi grousse Mound Charon gemooss goufen.
Déi baussenzeg Schichte besti méiglecherweis aus lassenem Gestengs mat vill un Äis. De Pluto huet warscheinlech e Gestengskär mat engem Äismantel, deen ongeféier 70 Prozent vun der Gesamtmass ausmécht.
Am Juli 2005 konnt fir d'éischt déi thermesch Emissioun vum Pluto a sengem groussen an noe Mound getrennt gemooss ginn. Dobäi huet sech gewisen, datt d'Uewerfläch vum Pluto mat −230 °C ëm 10 °C méi kal ass, wéi et engem renge Stralungsgläichgewiicht entsprieche géif. De Grond dofir ass d'Ausbildung vun der Atmosphär, duerch där hir Sublimatioun aus dem festen an de gasfërmegen Zoustand Verdonschtungskeelt entsteet.
Atmosphär
Dem Pluto seng dënn Atmosphär besteet zum gréissten Deel aus Stéckstoff, ongeféier ee Prozent Kuelemonoxid a ronn 0,5 Prozent Methan. No Miessunge um James Clerk Maxwell Teleskop ass d'Atmosphär am Joer 2011 3000 km héich an dat an hir enthalent Kuelestoffmonoxid −220 °C kal. Virdrun hat een ugeholl, d'Atmosphär wier 100 km héich .,.
Mounden
Vum Pluto si fënnef Mounde bekannt. Hir Ëmlafbunne si bal kreesfërmeg an zuenee koplanar. Si leien um Equatorplang vum Pluto, awer net op sengem Orbitalplang. Mat der Sond New Horizons gouf – aus Sécherheetsgrënn – virum Laanschtfluch nach eng Kéier intensiv no Mounden a Stëbsréng gesicht; et konnten awer keng weider Plutomounden entdeckt ginn. Sollt et si trotzdeem ginn, dann hätte si héchstens ongeféier e Véirel vun der Hellegkeet vum klengen, donkle Kerberos.
Charon
De gréisste Begleeder vum Pluto, de Charon huet en Duerchmiesser vun 1207 Kilometer an ass domat am Verglach zum Pluto ganz grouss. D'System Pluto-Charon gouf fréier wéinst dësem ongewéinleche Gréissteverhältnes vu ronn 2:1 och als Duebelplanéit bezeechent. Bedéngt duerch d'Masseverhältnes vu gutt 8:1 an engem hiräichend groussen Ofstand läit de kollektive Schwéierpunkt, d'Baryzentrum vum System, baussent dem Haaptkierper. Domat ëmkreese sech de Charon an de Pluto souzesoe géigesäiteg.
Déi grouss Hallefachs vun der Charon-Ëmlafbunn, also de mëttlere Bunnradius vum Massenzentrum vum kollektive Schwéierpunkt, ass 19.405 Kilometer. Entspriechend der Mass vum Pluto huet säin analogen Ofstand zum Baryzentrum ëmgekéiert proportionell gutt en Aachtel dovun, also ongeféier 2360 Kilometer. Domat ass d'Distanz vun der Pluto-Uewerfläch zum Baryzentrum mat ronn 1200 Kilometer ongeféier sou grouss wéi säi Kierperradius. D'Satellittebunn vum Charon ass bal kreesronn a läit warscheinlech genee um Equatorplang vum Pluto. Am Verglach dozou hunn d'Äerd an den Äerdmound e Masseverhältnes vun 81:1 an de kollektive Äerd-Äerdmound-Schwéierpunkt ass 4700 Kilometer vum Äerdzentrum ewech respektiv ongeféier 1650 Kilometer ënner der Äerduewerfläch.
Och de Charon huet eng – fir e Mound typesch – gebonne Rotatioun, där hir Period senger Ëmlafperiod gläichkënnt. Déi géigesäiteg gebonne Rotatioun vum Satellit a sengem Haaptkierper gëtt och Hantelrotatioun genannt an ass am Sonnesystem bis elo nëmmen tëscht Pluto a Charon erwisen. D'Kierper hunn hir Eegerotatioun wéinst de Gezäitekräfte géigesäiteg sou wäit ofgebremst, datt sech déi béid wärend engem Ëmlaf ëmeneen och genee eemol ëm hir eegen Achs dréinen. Si dréine sech doduerch ëmmer déi selwecht Säit zou. Ënner Koppele vu bal gläich groussen Asteroiden ass sou eng Synchronrotatioun warscheinlech relativ heefeg.
Nix an Hydra
D'Duerchmiesser vun de Mounden Nix an Hydra konnte bis elo nëmmen unhand vun de gemoossenen Hellegkeete geschat ginn. Jee no ugehollener Albedo ergi sech Wäerter tëscht ronn 40 an 160 Kilometer. Si lafen op enger bal kreesfërmeger Bunn ronderëm de Pluto an op engem kollektive Bunneplang mam Charon op enger Distanz vu ronn 65.000 resp. 50.000 Kilometer. Hir Ëmlafzäite sinn zu där vum grousse Mound bal resonant. Wärend de Charon de Pluto 12-mol ëmronnt, gëtt de Pluto vum Hydra an der selwechter Zäit zimmlech genee zweemol a vum Nix ongeféier dräimol ëmkreest. Am Ënnerscheed zum roudelzege Pluto hunn déi kleng Trabanten anscheinend déi selwecht neutral gro Faarf wéi de Charon.
Déi béid Trabante goufen duerch Observatioune mam Hubble-Weltraumteleskop am Joer 2005 entdeckt. Duerch nei Hubble-Observatiounen am Februar 2006 gouf d'Entdeckung bestätegt. Déi virleefeg Bezeechnunge waren S/2005 P1 an S/2005 P2, bis si am Juni 2006 vun der IAU d'Nimm Hydra an Nix kruten.
No der Entdeckung vun de Klengtrabante gëtt d'Genesis vum Charon elo zesumme mat dëse béide verstäerkt duerch eng Kollisioun vum Pluto mat engem anere plutogrousse Kuiperceintureobjet diskutéiert. Fir eng kollektiv Entwécklung vun de Plutomounde schwätzen d'Bunne mat de resonanten Ëmlafzäiten déi sech gläichen an déi eenheetlech gefierft Uewerflächen. Bei engem Afank wier éischter eng ënnerschiddlech Fierwung z'erwaarden.
De Pluto a seng Mounde sinn an der Kuiperceinture engem stännege Bombardement vu Minimeteoritten ausgesat, déi Stëbs- an Äispartikel aus den Uewerflächen erausschloen. Wärend d'Gravitatioun vum Pluto a vum Charon dofir suergt, datt all Gestengsstécker op d'Himmelskierper zeréckfalen, ass d'Unzéiungskraaft vun den nei entdeckte Mounden ze kleng.
D'Entdeckung vu weidere Plutomounde koum onerwaart, well bis dohi keen Himmelskierper mat méi wéi engem Satellit déi Säit vum Neptun observéiert gi war, awer schonn e Mount méi spéit gouf och beim (136108) Haumea en zweete Mound fonnt.
Kerberos
Den 20. Juli 2011 huet d'NASA d'Entdeckung vun engem véierte Plutomound bekannt ginn. De virleefegen Numm war S/2011 (134340) 1|S/2011 (134340) 1. E gouf mat Hëllef vum Hubble-Weltraumteleskop bei der Sich no engem eventuelle Planéiterank beim Pluto entdeckt. Mat enger geschater Gréisst vun 13 bis 34 km ass et dee klengste Mound vum Pluto. De Mound war op enger Foto den 28. Juni 2011 mam »Hubble's Wide Field Camera 3« opgeholl an entdeckt ginn a konnt op weidere Fotoe vum 3. an 18. Juli 2011 bestätegt ginn. Op fréiere Fotoe war den Himmelskierper net ze gesinn, well déi mat kurze Belichtungszäiten opgeholl goufen. , Am Juni 2013 gouf de Mound vun der Internationaler astronomescher Unioun op den Numm Kerberos gedeeft.
Styx
De Styx huet eng onreegelméisseg Form a seng Gréisst gëtt op 10 bis 25 km geschat. Seng Entdeckung gouf den 11. Juli 2012 bekannt gemaach. E gouf och mat Hëllef vum Hubble-Weltraumteleskop entdeckt an de virleefegen Numm war „S/2012 (134340) 1“.
Äerdgebonne Fuerschung
D'Entdeckungsgeschicht vum Pluto gläicht a gewësser Weis där vum viru gutt 83 Joer virdrun entdecktem Neptun. Béid Himmelskierper goufe wéinst Bunnstéierunge vun Nopeschplanéite rechneresch virausgesot an dann no de Bunnpositioune gesicht. Den hypotheteschen néngte Planéit gouf fir kleng Bunnofwäichunge vun de Planéiten Neptun an Uranus verantwortlech gemaach.
De Pluto gouf den 18. Februar 1930 um Lowell-Observatoire zu Flagstaff, Arizona duerch Vergläicher vun Himmelsfotoen um Blinkkomparater no ronn 25-järeger Sich entdeckt, allerdéngs net op der virausgesoter Positioun. De jonken Entdecker Clyde Tombaugh war eréischt kuerz virdru fir d'fotografesch Sich nom legendären Transneptun engagéiert ginn. De Marsfuerscher Percival Lowell hat zanter 1905 selwer no sou engem Himmelskierper gesicht an de Lowell-Observatoire op engem Bierg bei Flagstaff finanzéiert. Wéi sech spéider erausgestallt hat, war op zwou vun de fotografesche Placken, déi de Lowell 1915 gemaach hat, de Pluto schonn z'erkennen. Well de Lowell awer no engem méi hellem Objet gekuckt hat, war him déi Entdeckung entgaangen.
D'Entdeckung gouf der Ëffentlechkeet den 13. Mäerz 1930 matgedeelt, dem 149. Joresdag vun der Uranus-Entdeckung vum de Wilhelm Herschel 1781 an dem 75. Gebuertsdag vum Percival Lowell, dee schonn 1916 gestuerwe war.
Du gouf no engem passenden Numm gesicht. D'Virrecht fir den Numm ze gi louch beim Lowell-Observatoire. Nom Reglement vun der IAU huet den Numm missen aus der Mythologie kommen.
Sou gouf den Numm Pluto fir den néngte Planéit zeréckbehalen. Deen Numm war schonn 1919 vum franséischen Astronom P. Reynaud virgeschloe ginn, awer doru konnt sech 1930 kee méi erënnern. Bei där Nummwiel däerft och d'Tatsaach, datt sech dat astronomescht Symbol aus den Initiale vum Lowell zesummesetze gelooss huet, eng Roll gespillt hunn. No dem Planéit Pluto gouf och der Micky Maus hiren Haushond Pluto genannt, deen am August 1930 säin éischten Optrëtt hat.
1941 gouf a Folleg vun der mat de cheemeschen Elementer Uran an Neptunium ugefaangener Rei dat 94. an deemools lescht bekannt Element no deem zu dëser Zäit leschte Planéit als Plutonium genannt.
Also gouf mat Nofuerschungen no deem „Planéit X“ de stéiert scho bal nees weidergefuer. Mat der Entwécklung vu leeschtungsstaarken Teleskopen hunn den Duerchmiesser an d'Mass vum Pluto stänneg no ënne misse revidéiert ginn, ufanks ëm 1950 no Miessunge vum Palomar-Observatoire op hallef Äerdgréisst. Den Astronom Fred Whipple huet als éischten eng genee Ëmlafbunn berechent. Dofir goufe Fotoplacke gebraucht, op deene sech de Pluto bis an d'Joer 1908 zeréckverfollege gelooss huet. D'Entdeckung vum Mound Charon am Joer 1978 huet et dann erméiglecht eng genee Massebestëmmung mat Hëllef vun der Gravitatiounsdynamik vum System ze maachen. Vun 1985 bis 1990 koum et zu wiesselsäitege Bedeckungen tëscht de béiden Himmelskierper, mat deenen den Duerchmiesser vum Pluto op 2390 Kilometer bestëmmt konnt ginn.
Jéngst Miessunge mat adaptiver Optik, mat dem Hubble-Teleskop a bei Observatioune vu Stären hu Wäerter vu ronn 2280 bis 2320 Kilometer erginn. Méi genee Date sinn net z'erwaarden, soulaang nach keng Sond bei de Pluto komm ass.
Duerch seng Hellegkeet gouf de Pluto ëm iwwer 60 Joer méi fréi entdeckt wéi aner, donkel Transneptuner. Nodeem déi genee Mass vum Neptun, nom Laanschtfluch vun Voyager 2 bekannt ass, kënnen d'Bunne vun de baussenzege Planéite gutt erkläert ginn. Et besteet keng Noutwendegkeet, fir no nach engem Planéit X ze sichen.
Canton de Limoges-Carnot
De Canton de Limoges-Beaupuy ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Limoges, an der Haute-Vienne an der Regioun Nei-Aquitaine.
(134340) Pluto
Äerdgebonne Fuerschung
Kombinatioune vu Fotoe vum Hubble-Weltraumteleskop hu gewisen, datt d'Nordhemisphär vum Pluto an de Joren 2002 an 2003 méi hell gi war an den Zwergplanéit allgemeng méi roudelzeg wierkt.
Canton de Limoges-Carnot
Den Haaptuert ass Limoges.