cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Neimound
Ofgrenzung vu Vollmound a Mounddäischtert: Beim Géigendeel vun Neimound - Vollmound - steet de Mound vun der Äerd aus gesinn an Oppositioun zur der Sonn, hien ass dann nëmme vun owes bis moies ze gesinn. Sträift de Mound dobäi am exakte Fall den Äerdschiet, kënnt et zu enger Mounddäischtert. Eng Mounddäischtert ass also nëmme beim Géigendeel vun Neimound - bei Vollmound - méiglech. Domat ass d'Mounddäischtert e Spezialfall vum Vollmound.
Vum Neimound z'ënnerscheeden ass den Ufank vun der neier Moundséchel, d'Neiliicht (Jiddesche Kalenner, Islamesche Kalenner).
Doncourt-lès-Longuyon
Doncourt-lès-Longuyon ass eng franséisch Gemeng an der Meurthe-et-Moselle an der Regioun Grand Est.
Kim Kirchen
De Kim Kirchen, gebuer den 3. Juli 1978 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Vëlossportler. Hien ass de Bouf vum Erny Kirchen.
Seng éischt Course fiert hien 1992 zu Dummeldeng an der Kategorie Cadets.
Vun 1998 bis 2000 ass hien an der italieenescher Amateur-Ekipp De Nardi.
Zanter der Saison 2010 fiert hie bei der Ekipp Katjuscha. Well e beim Tour de Suisse 2010 e kuerzen Häerzstëllstand hat, konnt en dat Joer net beim Tour de France matfueren.
506 v. Chr.
7. Joerhonnert v. Chr. | 6. Joerhonnert v. Chr. | 5. Joerhonnert v. Chr.
Canton de Pertuis
De Canton de Pertuis ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Apt, am Departement Vaucluse an der Regioun Provence-Alpes-Côte d'Azur.
506 v. Chr.
511 v. Chr. | 510 v. Chr. | 509 v. Chr. | 508 v. Chr. | 507 v. Chr. | 506 v. Chr. | 505 v. Chr. | 504 v. Chr. | 503 v. Chr. | 502 v. Chr. | 501 v. Chr.
Kim Kirchen
Nom Enn vu senger professioneller Carrière, aus Gesondheetsgrënn, schafft hien am Sportsministère am Archiv iwwer de Lëtzebuerger Vëlossport.
506 v. Chr.
Dës Säit befaasst sech mam Joer 506 v. Chr.
Green Day
Green Day ass eng US-amerikanesch Rock-Band vun Oakland a Kalifornien, déi um Ufank vun den 1990er Joren de Punk-Revival agelaut huet.
D'Band
Ausgetrueden: John Kiffmeyer alias Al Sobrante (Drums) (bis 1990)
Positano
Positano ass eng Uertschaft a Gemeng op der italieenescher Amalfiküst, ronn 22 km westlech vun Amalfi. D'Uertschaft huet ronn 3.850 Awunner an ass vun Touriste staark besicht. An de Fofzegerjoren huet den amerikanesche Schrëftsteller an Nobelpräisdréier John Steinbeck zu Positano gelieft. Hien huet Positano als déi senkrechst Uertschaft vun der Welt charakteriséiert.
Mutuell
Eng Mutuell oder Mutualitéit ass e net kommerziellt Versécherungsorgan, dat op kooperativer Grondlag gewëss Assurance-Risike vun hiren eegene Memberen ofdeckt, meeschtens um Gebitt vun der Gesondheet an de Pensiounen.
Fresnois-la-Montagne
Fresnois-la-Montagne ass eng franséisch Gemeng an der Meurthe-et-Moselle an der Regioun Grand Est.
Ponte de Lima
Ponte de Lima ass eng kleng Stad a Portugal, am Distrikt Viano de Castelo, am Dall vum Rio Lima.
Ponte de Lima läit um Jakobswee, der Via Lusitana tëscht Barcelos a Valença (Portugal), eng ronn 80 Kilometer nërdlech vu Porto.
Koordinaten:
Kierch Fëschbech (Miersch)
D'Kierch vu Fëschbech bei Miersch ass eng kathoulesch Kierch déi zur Par Miersch Saint-François am Dekanat Zentrum an zu der Gemeng Fëschbech gehéiert.
De Patréiner vun der Kierch ass den hellege Georges, deem säi Fest den 23. Abrëll gefeiert gëtt.
D'Kierch steet an der Kierchstrooss, net wäit vum CR125, der Rue Grande-Duchesse Charlotte. Virun der Kierch ass de Kierfecht ugeluecht.
Zur fréierer Par Fëschbech gehéieren och nach d'Kierche vu Schous a vu Weyer.
Uergel
An der Kierch steet eng Uergel vun der Uergelmanufaktur Thunus.
Aidamir Mugu
Den Aidamir Mugu (Айдамир Мугу), gebuer de 17. Abrëll 1990 zu Maikop, Republik Adygeja, Russland, ass e russesche Sänger.
Canton de Moisdon-la-Rivière
De Canton de Moisdon-la-Rivière ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Châteaubriant, an der Loire-Atlantique an der Regioun Pays de la Loire.
Aidamir Mugu
Geschicht
De Mugu huet sech am Summer 2004 en Numm gemaach wéi hien zesumme mam Akkordeonist Aslan Tlebzu säi Lidd "Schwaarz Aen" (Чёрные глаза) op Russesch an am tradtionelle tscherkessesche Melodiestil opgeholl huet, an deem en eng onglécklech Léift zu enger ondefinéierbarer Schéinheet beséngt.
17. Dezember
De '''17. Dezember''' ass den 351. Dag (352. am Schaltjoer) vum Joer am Gregorianesche Kalenner.
Aidamir Mugu
Geschicht
Déi zwéin hunn nach an der selwechter Saison eng sëllege Concerte ginn an och hir éischt CD erausbruecht, wou nieft hirem groussen Hit nach aacht weider Lidder mat naiv-leidenschaftlecher Summerstëmmung drop sinn. De Mugu ass awer weider um Lycée vu Maikop bliwwen, wou en alles wat e wéinst seng plëtzlecher musikalescher Carrière verpasst huet nohëlt.
Canton d'Angers-Ouest
De 'Canton d'Angers-Ouest ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Angers, am Departement Maine-et-Loire an der Regioun Pays de la Loire.
504 v. Chr.
7. Joerhonnert v. Chr. | 6. Joerhonnert v. Chr. | 5. Joerhonnert v. Chr.
509 v. Chr. | 508 v. Chr. | 507 v. Chr. | 506 v. Chr. | 505 v. Chr. | 504 v. Chr. | 503 v. Chr. | 502 v. Chr. | 501 v. Chr. | 500 v. Chr. | 499 v. Chr.
Dës Säit befaasst sech mam Joer 504 v. Chr.
Antonietta Brandeis
D'Antonietta Brandeis, gebuer 1849 zu Miskowitz, dem haitege Myslkovice an der Tschechescher Republik, dat déi Zäit zu Éisträich-Ungarn gehéiert huet, a gestuerwen 1910, war eng éisträichesch Molerin.
Hiert Liewen
Si huet zu Prag beim Karel Javurek studéiert, ier se op Venedeg geplënnert ass, a sech do an d'Konschtakademie ageschriwwen huet. Déi Zäit hate sech méi éisträichesch Kënschtler do opgehalen, wéi den Eugène de Blaas oder de Franz Richard Unterberger, well Venedeg eng Zäit ënner der Herrschaft vun Éisträich stoung. Op Florenz an op Roum ass si och gaangen, awer hir Biller vu Venedeg sinn am meeschte gesicht.
Canton d'Avignon-Est
De Canton d'Avignon-Est ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Avignon, am Departement Vaucluse an der Regioun Provence-Alpes-Côte d'Azur.
505 v. Chr.
7. Joerhonnert v. Chr. | 6. Joerhonnert v. Chr. | 5. Joerhonnert v. Chr.
510 v. Chr. | 509 v. Chr. | 508 v. Chr. | 507 v. Chr. | 506 v. Chr. | 505 v. Chr. | 504 v. Chr. | 503 v. Chr. | 502 v. Chr. | 501 v. Chr. | 500 v. Chr.
Dës Säit befaasst sech mam Joer 505 v. Chr.
William Scherzer
De William Donald Scherzer gebuer 1858, a gestuerwen 1893 war een US-amerikaneschen Ingenieur a Bréckebauer.
Hien huet de System vun der Rull-Klapp-Bréck erfonnt.
D'Pegasus-Bréck an der Normandie ass no deem System gebaut.
En huet ënner anerem gehollef 1906 zu Chicago d'Cermak Road Bridge ze bauen an 1912 zu Kairo d'Bréck Abou al-Ela.
Merkur (Planéit)
De Merkur (planetaresch Symbol: ) gehéiert, zesumme mat der Venus, der Äerd an dem Mars, zu den terrestresche Planéiten. Dat heescht, hien huet eng fest Gestengsuewerfläch, op där Raumgefierer landen a Mënschen drop goe kéinten. De Merkur huet awer nëmmen eng ganz dënn, fir net ze soe keng Atmosphär. De Merkur ass, genee wéi eise Mound, mat Krateren iwwerséit.
De Merkur ass änlech wéi eis Äerd opgebaut: Am Zentrum sëtzt e Metallkär, deen awer méi grouss wéi dee vun eiser Äerd ass. Ëm de Kär ass ee Mantel aus Steng. De Merkur ass mat engem Duerchmiesser vu 4.878 Kilometer däitlech méi kleng wéi eis Äerd, déi een Duerchmiesser vun 12.744 Kilometer huet. D'Merkurjoer dauert 88 Deeg an de Merkur dréint sech an enger gebonnener Rotatioun vun 2:3 mat der Sonn a knapps 59 Deeg eemol ëm déi eegen Achs. De Planéit rotéiert därmoosse lues, datt een der Sonn gemittlech no spadséiere kéint. D'Temperaturen allerdéngs si mäerderesch. Op der Dagsäit klammen d'Temperature bis op 470 °C an op der Nuetssäit falen Temperaturen dogéint op –170 °C erof. Wéinst dem klengen Ofstand zu der Sonn ass e vun der Äerd aus schwéier z'observéieren, well en nëmmen e Wénkelofstand vun ongeféier 20° ëstlech a westlech vun der Sonne kritt. Säin astronomescht Symbol ass ☿.
Ëmlafbunn
Als sonnennooste Planéit huet de Merkur mat 0,387 AE (57,9 Mio. km) net nëmmen de kierzten Ofstand zu eiser Sonn, mä mat nëmmen 88 Deeg och déi kierzt Ëmlafzäit. D'Ëmlafbunn vum Merkur ass op déi vun anere Planéite bezunn vergläichsweis staark elliptesch, ënner alle Planéite huet de Merkur d'Ëmlafbunn mat der gréisster Exzentrizitéit. Sou läit säi sonnennooste Punkt, de Perihel, bei 0,307 AE (46,0 Mio. km) a säi sonnewäitste Punkt, den Aphel, bei 0,467 AE (69,8 Mio. km). Genee sou ass Schréi vu sengem Bunneplang géint den Äerdbunneplang mat iwwer siwe Grad méi héich wéi déi vun anere Planéiten. Sou Exzentrizitéiten a Bunneschréie si soss typesch fir Zwergplanéite wéi de Pluto an den Eris.
Rotatioun
Dem Merkur seng rechtleefeg Rotatiounsachs steet bal am Senkel op senger Bunnfläch. Dowéinst a wéinst enger feelender Atmosphär gëtt et um Merkur keng Joreszäiten. Dobäi kënnt, datt d'Sonnenastralung duerch déi grouss Bunnenexzentrizitéit immens variéiert: Am Perihel trëfft ongeféier 2,3-mol méi Energie vun der Sonn op d'Uewerfläch wéi am Aphel. Dësen Effet, dee beispillsweis op der Äerd wéinst der klenger Exzentrizitéit vun der Bunn kleng ass (7 %), féiert zu Joreszäiten.
Verglach Ofstänn vun Äerd, Venus a Merkur zu der Sonn:
Opbau
Op den éischte Bléck wierkt de Merkur fir en Äerdänleche Planéit éischter oninteressant, säin Opbau ass awer zimmlech widersprochsvoll: Baussenzegt gläicht hien dem planetologesch-geologesch inaktivem Äerdmound, awer de Kär entsprécht anscheinend méi deem vun der geologesch opfälleg dynamescher Äerd.
Atmosphär
De Merkur huet keng Atmosphär am gängege Sënn. Si bitt déi gläich fräi Siicht wéi z. B. d'Atmosphär vum Äerdmound. Déi „atmosphäresch“ Bestanddeeler Waasserstoff H2 (22 %) an Helium (6 %) stame méiglecherweis aus dem Sonnewand, wougéint Sauerstoff O2 (42 %), Natrium (29 %) a Kalium (0,5 %) eventuell aus dem Material vun der Uewerfläch fräigesat goufen (d'Prozentdoneeën sinn ongenee Schätzunge fir d'Volumenundeeler vun de Gase). Den Drock vun der Gashüll ass nëmme ronn 10−15 Bar um Merkurbuedem an déi ganz Mass vun der Merkuratmosphär nëmme ronn 1000 Kilogramm.
Opgrond vun der grousser Hëtzt an der dënner Unzéiungskraaft kann de Merkur d'Gasmoleküllen net laang halen, si entweechen duerch Fotoevaporatioun ganz séier an de Weltraum. Bezunn op d'Äerd gëtt dee Beräich, fir deen dës zoutrëfft, Exosphär genannt; et ass d'Austauschzon zum interplanetare Raum. D'Feele vun enger richteger Gashüll, déi fir e gewëssen Ausgläich vun der Uewerflächentemperatur suerge géif, bestëmmt op dëser noer Distanz zu der Sonn besonnesch extreem Temperaturënnerscheeder tëscht der Dag- an der Nuechtsäit. Géintiwwer den Nuetstemperaturen, déi bis op −173 °C erofklammen, gëtt déi zu der Sonn gedréiten Uewerfläch bis op +427 °C opgehëtzt. Wärend dem gréisste Sonnenofstand ass déi héchste Buedemtemperatur nach ronn +250 °C.
Uewerfläch
Wéinst dem schwieregen Erreechen op der sonnennoen Ëmlafbunn an der Gefor duerch den intensive Sonnewand hu bis elo eréischt zwou Raumsonden, Mariner 10 a Messenger, de Planéit erreecht an observéiert. Bei dräi Laanschtflich an den 1970er-Jore konnt Mariner 10 nëmme ronn 45 % vun der Uewerfläch kartéieren. D'Merkursond Messenger hat direkt bei hirem éischte Laanschtfluch am Januar 2008 och e puer vun der Mariner 10 net erfaasst Gebidder fotograféiert a konnt d'Ofdeckung op ronn 66 % erhéijen. Mat hirem zweete Swing-by am Oktober 2008 war d'Ofdeckung op 95 % geklommen. Déi moundähnlech, vun Krateren duerchsaten Uewerfläch aus rauem, porösem, donkelem Gestengs reflektéiert d'Sonneliicht nëmme schwaach. Déi mëttel sphäresch Albedo ass 0,06, dat heescht d'Uewerfläch street d'Sonneliicht am Duerchschnëtt 6 % zeréck. Domat ass de Merkur am Mëttel nach eppes méi donkel wéi den Äerdmound (0,07).
Et gëtt um Planéit keng Unzeeche vu Plackentektonik; d'Messenger hat awer en ettlech Hiweiser op vulkanesch Eruptioune fonnt.
Merkurkrateren
Wéi bei eisem Äerdmound weise Krateren um Merkur e weidert Beispill, dat duerch en Impakt entstane Strukturen typesch sinn: Dat erausgeschleidert an zeréckgefalle Material, dat sech ëm de Krater opheeft; heiansdo a Form vu radiale Stralen, wéi ee se och als Stralesystem um Mound kennt. Souwuel dës späichenaarteg Strale wéi och d'Zentralkrater, vun deene si ausginn, sinn opgrond vum relativ jonken Alter méi hell wéi d'Ëmgéigend. Déi éischt Observatioune vun de Stralen um Merkur goufe mat de Radioteleskopen Arecibo a Goldstone a mat Hëllef vum Very Large Array (VLA) vum nationale Radioobservatoire vun den USA gemaach (kuckt och Astrogeologie).
Den éischte Krater, deen duerch d'Raumsond Mariner 10 wärend hirem éischte Rendez-vous erkannt gouf, war de 40 km breeden, awer ganz helle Stralekrater Kuiper (kuckt Bild riets). De Krater gouf nom hollännesch-US-amerikanesche Mound- a Planéitenfuerscher Gerard Kuiper genannt, deen dem Mariner-10-Team ugehéiert hat an nach wärend der Missioun gestuerwe war.
Nërdlech vum Equator läit Caloris Planitia, e risegt, kreesfërmegt, awer zimmlech flaacht Becke mat engem Duerchmiesser vu ronn 1550 km an ass domat de gréisste bekannten Objet um Merkur. Et gouf warscheinlech virun 3,8 Milliarde Joer vun engem iwwer 100 km groussen Aschlagkierper geformt. Den Impakt war sou hefteg, datt duerch d'seismesch Schwéngungen ëm d'Plaz vum Aschlag en ettlech konzentresch Rankramplien opgeworf goufen an aus dem Kär vum Planéit Lava ausgetratt war. Déi vun der Messengersond nei entdeckt vulkanesch Strukture leie besonnesch am Ëmfeld an och am Zentrum vum Becken. De Beckenzentrum ass vum Magma aus der Déift anscheinend opgefëllt ginn, änlech wéi d'Marebecke vum Mound. Um Buedem vum Becke si vill konzentresch Ronzelen a Biergrécker, déi un eng Zilscheif erënneren. Dat zimmlech flaacht Caloris-Becke gëtt vum Caloris Montes begrenzt, enger onreegelméisseger Biergketten, deem seng Spëtzten nëmme ronn 1 km héich sinn.
Flächen
Och aner flaach Déifte gläichen de Maria vum Äerdmound. Déi glat Fläche vum Merkur sinn awer net donkel wéi d'"Moundmierer". Zesumme si anscheinend och méi kleng an et sinn der manner. Si leien all op der Nordhallefkugel am Ëmkrees vum Caloris-Becken. Hir Aartebezeechnung ass Planitia, laténgesch fir Déiffläch.
Datt sech déi mareähnlech Flächen um Merkur net wéi d'Maria vum Äerdmound mat enger méi donkeler Faarf vun der Ëmgéigend ofhiewen, gëtt mat engem klenge Undeel vun Eisen an Titan erkläert. Domat ergëtt sech awer e gewësse Widersproch zu der héijer mëttlerer Dicht vum Planéit, déi fir e verhältnesméisseg grousse Metallkär sprécht, dee virun allem aus Eise besteet. Donkel Biedem goufe vum Messenger am Caloris-Becken nëmmen als Fëllung vu klengere Kratere fonnt an obwuel fir hiert Material e vulkaneschen Urspronk ugeholl gëtt, weisen d'Miessdaten anescht wéi bei sou engem Gestengs z'erwaarden ass, och nëmmen ee ganz klengen Undeel vun Eisen. D'Metall ass op der Merkuruewerfläch zu héchstens sechs Prozent present.
Eegenheeten
Zwou Formatioune fënnt een nëmmen op der Merkuruewerfläch:
Lex Jacoby
Den Alexandre ("Lex" oder "Alex") Jacoby, gebuer den 28. Februar 1930 zu Jonglënster a gestuerwen den 20. November 2015, war e lëtzebuergesche Schoulmeeschter a Schrëftsteller.
Säi Liewen
De Lex Jacoby war vun 1962 bis 1990 zu Klierf Schoulmeeschter. Zanter 1951 huet hien op ville Plaze literaresch matgeschafft, an Die Warte, dem d'Lëtzebuerger Land, de Cahiers luxembourgeois an den nos cahiers. Hien huet d'kulturell Zäitschrëft De Cliärrwer Kanton erausginn, déi 2004 hir 25 Joer gefeiert huet. Vun 2009 un huet hien och an der Zäitschrëft Koplescht – fréier an hott matgeschafft.
Wierker
1952 koum dem Lex Jacoby säin éischt Buch eraus, Die Sehnsucht des Schamanen, eng Sammlung vu Kuerzgeschichten a Gedichter. Scho fréi fanne sech déi spéider weiderentwéckelt Theemen, d'Joreszäiten an d'Natur. No zwee Gedichtsbänn op Franséisch huet den Auteur seng Sprooch a säi Genre fonnt; Reesliteratur an Tagebicher op Däitsch.
Fréidynastesch Zäit (Egypten)
D'Fréidynastesch Zäit vun Egypten (ëm 3000–2740 v. Chr.), och Thinitenzäit genannt, schléisst sech un d'Virdynastesch Zäit un. Zu där Zäit zielen déi éischt an déi zweet Pharaonendynastie. Déi drëtt Dynastie gehéiert zum Ale Räich.
Konsul
Den Titel Konsul gëtt gebraucht fir offiziell Representante vun engem Staat ze bezeechnen. Déi genee Definitioun vum Amt vun engem Konsul hänkt awer ganz vun der jeeweileger Zäitperiod of.
Fréidynastesch Zäit (Egypten)
D'Fréidynastesch Zäit geet u mat der Vereenegung vun Uewer- an Ënneregypten ënner dem Menes, deem säi Liewe mat ville mythologeschen Elementer iwwerliwwert gouf. Dat ass och den Ursprong vun der Pharaoneregierung, déi bal 3000 Joer de Pharao als en Nokomme vun de Gëtter ugesinn huet.
Konsul
Réimerzäit
E Konsul war den héchste Regierungsbeamten am Réimesche Räich. Fir Muechtmëssbrauch virzegräife gouf et awer ëmmer zwéi gläichberechtegt Konsulen, déi sech géigesäiteg kontrolléiert hunn. Si goufe vun der Volleksversammlung op ee Joer gewielt. Si hunn de Senat an d'Volleksversammlung aberuff a waren am Krich d'Cheffe vun de réimesche Sträitkräften.
Fréidynastesch Zäit (Egypten)
Ënner der vum Menes gegrënnter 1. Dynastie vergréissert Egypten bis op de Sinai. D'Stad Memphis entsteet, an d'Kultur erbléit, wat een un der Weiderentwécklung vun der Hieroglypheschrëft an un den imposante Grafbauten zu Saqqara an Abydos feststelle kann.
Konsul
Revoltionäert Frankräich
A Frankräich hunn nom Stuerz vum Directoire 1799 dräi gewielte Konsulen d'Regierung gefouert. Deen éischten ënner hinne war den Napoleon. Hien huet awer no an no all d'Muecht a senger Hand konzertréiert, bis datt 1804 mat senger Kréinung zum Keeser d'Konsulat definitiv um Enn war.
Fréidynastesch Zäit (Egypten)
Déi 2. Dynastie, déi ëm 2850–2740 v. Chr. un der Muecht war, huet Ausernanersetzungen tëscht Uewer- an Ënneregypten erlieft, déi wuel och e reliéisen Hannergrond haten (Horus am Süden, Seth am Norden). De Pharao Nebre konnt den Néiergang zäitweis ophalen. De leschte Pharao vun der 2. Dynastie, de Chasechemui, konnt en Ausgläich tëscht de Konfliktparteien erreechen.
Konsul
Haut
Hautdesdaags bezeechent e Konsulat eng diplomatesch Funktioun, déi sech am Ausland fir d'Interesse vum eegene Staat a senge Bierger asetzt, mä am Rang ënner där vun engem Ambassadeur steet.
Fréidynastesch Zäit (Egypten)
Dem Manetho no stamen d'Pharaonen aus den éischten zwou Dynastie vun This an Ueweregypten. Dohier kënnt och den Numm Thinitekinneken an Thinitenzäit.
Konsul
Um Spaweck
Consul 領事館 Konsulat Urząd konsularny
Kierch Gilsdref
D'Kierch zu Gilsdref ass eng kathoulesch Kierch déi zur Par Dikrich Le Bon Pasteur zum Dekanat Zentrum an zu der Gemeng Bettenduerf gehéiert.
Patréinesch vun der Kierch ass d'helleg Gertrud, där hiert Fest de 17. Mäerz gefeiert gëtt.
Se steet op der Kräizung vun der Haaptstrooss (rue Principale) mat der rue du Pont (CR356A) an der route de Broderbour (CR356).
Kapell Uewerdonwen
Se steet an der Kierchestrooss (Rue de l'église), den CR143. Ronderëm d'Kapell ass de Kierfecht ugeluecht.
Den 20. November 2020 gouf d'Kapell als nationaalt Monument klasséiert.
Zur Par Nidderdonwen gehéieren ausser der Kapell vun Uewerdonwen och nach d'Parkierch vun Nidderdonwen an d'Filialkierch vun Ohn.
De Patrozinium
Patréiner ass den hellege Gangolf, deem säi Fest den 11. Mee gefeiert gëtt.
Geschichtleches
Am Joer 929 huet de Karl Martell der Tréierer Abtei Sankt Maximäin den Haff Uewerdonwe geschenkt, ënner der Konditioun, datt d'Abtei sech misst ëm den Ënnerhalt vun der Kapell këmmeren.
Déi haiteg Kapell gouf ënner dem Paschtouer Jang Sax (1869-1911) am Joer 1874 gebaut.
Datt scho virdrun eng Kapell zu Uewerdonwe stoung, geet aus engem Riichterbescheed ervir, dee bei den Archive vum Conseil Provincial mat der Nummer 1146 a 1529 läit. De 5. Mee 1539 goung et ëm e Sträit tëscht dem Jang Hantzmann, dee vu 1534 bis 1554 Paschtouer zu Uewerdonwen war, an den Awunner vun do. Et ass ëm d'Entschiedegung gaangen, déi hie sollt kréien, fir "wie vor alters her alle 14 Tage und an den zwei Kirmestagen" eng Mass ze halen. No deem Sproch hat de Paschtouer fir d'Kiermes 3 an all anere Geeschtlechen zwéi Steiwer als Stipendium zegutt.
Klack
An der Kapell vun Uewerdonwen war bis de September 2016 déi drëtteelste Klack aus dem Land am Asaz. Se gouf ëm d'Joer 1440 gegoss, weit 108 kg an ass 53 cm héich. Well se awer ni gedréit gouf, ass se op enger Säit zimmlech dënn ginn an se huet missen ausgetosch ginn.
Déi nei Klack, déi 108 kg weit, 56 cm héich ass an och en Duerchmiesser vu 56 cm huet, gouf de 16. Abrëll 2016 an enger Klackegéisserei an der Eifel gegoss. Se gouf de 25. September 2016 dem hellegen Celsus geweit. Déi al Klack bleift an der Kapell erhalen an ass am Chouer opgehaangen.
Déi aus dem 15. Joerhonnert gouf den 29. Mäerz 2019 als Nationaalt Monument op d'Lëscht vun de klasséierte Munumenter agedroen.
John Howard
John Howard ass den Numm vun:
Canton d'Avignon-Nord
De Canton d'Avignon-Nord ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Avignon, am Departement Vaucluse an der Regioun Provence-Alpes-Côte d'Azur.
Grand-Failly
Grand-Failly ass eng franséisch Gemeng an der Meurthe-et-Moselle an der Regioun Grand Est.
De Wäschbuer
De Wäschbuer mat dem Numm Lavoir du Cantinat ass aus dem Joer 1785 (Datum op engem Fëllementssteen).
De Wäschbuer ass aus Kallekshaasteng gebaut, a seng Fassade sinn deelweis sculptéiert. Den Daach ass e gebrachene Suedeldaach an en ass mat Leeë gedeckt.
Canton d'Angers-Sud
De 'Canton d'Angers-Sud ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Angers, am Departement Maine-et-Loire an der Regioun Pays de la Loire.
.pa
.pa ass den Nationalen Top-Level-Domän vu Panama.
Uergelmanufaktur Thomas
D'Uergelmanufaktur Thomas zu Ster-Francorchamps an der Belsch gouf 1965 vum André Thomas a sengem Heemechtsduerf gegrënnt.
Nicolas-Louis de Lacaille
De Paschtouer Nicolas-Louis de Lacaille, gebuer de 15. Mäerz 1713 zu Rumigny an der Thiérache, a gestuerwen den 21. Mäerz 1762 zu Paräis, war e franséischen Astronom a Mathematiker. D'Nimm vu 15 vun den 88 Stärebiller si vun him.
De Léierstull fir Mathematik am Collège Mazarin huet e 1746 kritt a seng Fuerschungen hunn haaptsächlech ronderëm d'Verbesserung vun de Stärekatalogen an den astronomeschen Tableaue gedréint.
1750 ass hie fir véier Joer op de Kap vun der gudder Hoffnung gereest, fir d'Parallaxë vum Mound, der Venus an dem Mars ze berechnen. Seng Positiounsberechungen hunn dozou bäigedroen, d'Distanze fir déi Himmelkierpere méi genee ze bestëmmen. En huet d'Stärebiller am A behalen an en huet a sengem Coelum Australe Stelliferum, dat 1763 publizéiert gouf, bal 10.000 Stäre katalogiséiert. Et war de Lacaille, deen d'Galaxis Messier 83 entdeckt huet, déi méi spéit an de Messier-Katalog vum Astronom Charles Messier opgeholl gouf. Zu där Zäit huet hien ee Breetegrad vun der südlecher Hemisphär ausgemooss a Landkaarte gezeechent vun der Insel Mauritius, déi Zäit Île de France, a vun der Île de La Réunion, deemools Île de Bourbon.
Déi Positiounsmiessunge vu Fixstären, déi hien a Südafrika gemaach hat, hunn dem Isaac Newton seng Hypothees beluecht, datt d'Äerd keng Kugel ass, mä duerch d'Zentrifugalkraaft beim Equator méi e groussen Duerchmiesser misst hunn, wéi vu Pol zu Pol gemooss. De Lacaille ass awer zum Resultat komm, datt d'Bombéieren op der Südhemisphär méi flaach wier, wéi op der nërdlecher Hallefkugel. Dat gëtt de Meridian-Problem genannt.
Déi haiteg Nimm vun de Stärebiller (lëtzebuergeschen Numm, op Latäin an d'international Ofkierzong), deenen hiren Numm vum Lacaille "erfonnt" goufe sinn:
Dem de Lacaille zu Éieren ass och den Asteroid 91351 op säin Numm ëmbenannt ginn.
Canton d'Avignon-Ouest
De Canton d'Avignon-Ouest ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Avignon, am Departement Vaucluse an der Regioun Provence-Alpes-Côte d'Azur.
Pegasus-Bréck
D'Pegasus-Bréck ass de Spëtznumm deen eng Bréck um Kanal vu Caen, net wäit ewech vu Bénouville an der Normandie, wärend dem zweete Weltkrich krut.
D'Bild hei niewendrun weist déi nei Bréck déi 1994 ganz genee d'selwecht opgeriicht ginn ass wéi déi al Bréck vun 1935. Et ass eng Rull-Klapp-Bréck vum Typ Scherzer, an den Deel, deen an d'Luucht geet ass 45,70 m laang. Iwwer d'Bréck geet d'Departementsstrooss D 514.
Déi nei Bréck gouf beim 50. Anniversaire vun der Landung vun den Alliéierten an der Normandie ageweit. Déi al Bréck steet an engem Musée net wäit dovun ewech.
Si krut hiren Numm vun enger brittescher Unitéit (6. brittesch Loftlandedivisioun) där hiren Emblème de Pegasus ass. Déi Unitéit hat als Missioun d'Bréck z'erueweren (Operatioun Deadstick) a si stoung ënner dem Kommando vum Majouer John Howard. En aneren Offizéier dee bei där Aktioun derbäi war, wat de spéidere Filmschauspiller Richard Todd, deen iwweregens am Film The Longest Day d'Roll vum John Howard spillt.
D'Zaldote si mat dräi Horsa-Laaschtesegeleren de 6. Juni 1944 kuerz no Hallefnuet knapps honnert Meter vun der Bréck ewech gelant ouni datt et den däitschen Zaldoten opgefall war. Dräi aner Seglere mat engem zweete Kommando sollten d'Nopeschbréck erueweren déi spéider Horsa-Bréck genannt gouf. All Kommando bestoung aus ongeféier 30 Mann. Bei där Operatioun goufen 2 Britten erschoss a 14 blesséiert. Den éischte Gefalene bei där Aktioun a vun der Invasioun de Läitnant Brotheridge läit um Kierfecht vu Ranville wou eng Plack un hien erënnert, grad sou wéi un déi éischt franséisch Famill déi befreit gouf.
Canton de Nort-sur-Erdre
De Canton de Nort-sur-Erdre ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Châteaubriant, an der Loire-Atlantique an der Regioun Pays de la Loire.
Baslieux
Baslieux ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Meurthe-et-Moselle an der Regioun Grand Est.
Canton d'Angers-Trélazé
De Canton d'Angers-Trélazé ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Angers, am Departement Maine-et-Loire an der Regioun Pays de la Loire.
Héicht Venn
Déi genee Grenze vum Héije Venn si schwéier ze bestëmmen. Am grousse Ganzen, ass et dat Gebitt, dat iwwer 450 Meter Héicht läit a vu follgenden Däller begrenzt gëtt: Weserdall am Nordwesten, Roer- a Warchedall am Südosten, de mëttelsten Deel vum Dall vun der Amblève an dee vun der Winamplanche am Osten.
Déi relativ flaach Topographie, den héijen Nidderschlag (tëscht 1.500 a 1.700 mm am Joer), d'haart Klima, den aarmen onduerchléissege Buedem, hunn zanter ongeféier 10.000 Joer déi natierlech Entwécklung vu fiichten a suppege Bëscher, Niddermueren, an torfmoosräichen Héichmuere favoriséiert.
Am Norde mécht Eupen d'Grenz, am Oste Monschau, am Weste Spa an am Süde Malmedy. Eng ganz Rëtsch Flëss hunn hir Quell am Héije Venn: d'Vesdre, Hoëgne, Warche, Gileppe, Eau Rouge, Amblève, d'Our, d'Kyll an d'Rur. Et gëtt och e puer Stauséien, wéi d'Talspär vu Robertville, d'Gileppetalspär, d'Wesertalspär an d'Talspär vu Bütgenbach.
Den Ausdrock Héicht Venn, gëtt haut haaptsächlech am Zesummenhank mam dem staatlechen Naturschutzgebitt an deene Gebidder déi direkt dru stoussen, gebraucht.
D'Wuert Venn u sech fënnt e soss awer och nach dacks a méi engem wäitleefege Gebrauch, bei deem en net nëmme Suppen a Mueren ëmfaasst, mä och Heedlandschaften a soss Broochen an Dréischen, d. h. am Fong all déi Terrainen déi net forst- a landwirtschaftlech ausgenotzt ginn.
Et gëtt och nach e puer méi kleng änlech Landschaften op de Koppe vun den Zentralardennen, wéi de de Plateau des Tailles, an an de südlechen Ardennen de Plateau de la Croix-Scaille souwéi de Plateau des Hauts-Buttés.
Vivieren
Déi sougenannt Viviere an d'Steekéip, Blockhalden genannt, si Spuere vun der leschter Äiszäit vu virun 10.000 Joer, wärend där um Héije Venn e Klima geherrscht huet, dee mat deem vun der haiteger Tundra verglach ka ginn.
Viviere gëtt et am Héije Venn zu Honnerten, a se verdeele sech laanscht de Kamp vu Malchamps bis op Hoscheit, wou se meescht a Form vu ronnen, mat an der Moyenne 80 Zentimeter grousse Verdéiwungen optrieden. Et gëtt der awer och e puer, déi bis un déi 250 Meter laang sinn. Fréier gouf ugeholl et wieren Zeie vun enger prehistorescher Mënschepresenz, bis de Professer Albert Pissart bewisen huet, datt et Iwwerreschter vu Palsae sinn.
Steestréim an eratesch Schollen
Op ville Plazen am Venn kann en opgekéipt Quarzitsteng oder Sandsteng fannen. Fréier gouf ugeholl datt et Moräne wieren. No neien Erkenntnesser si se d'Resultat vum Phenomeen vun der Solifluxioun ënner dem Afloss vum periglaziale Klima.
An der Period wou de Buedem entdeet, räichert e sech mam Dawaasser un, a gëtt eng grouss Mass Bulli, déi sech och op liichten Häng, iwwer den nach gefruerenen Ënnergrond lues weiderbeweegt. D'Fielsbléck déi duerch de Wiessel vum Fréieren an Entdeeën, no uewe kommen, déi mat deem Bulli mat weider an den Dall geschleeft, bilden do e Koup a verstoppen den Dall. Wann de Klima da méi mëll a reenereg gëtt, gëtt dat rengt Material ausgewäsch an d'Steekéip bleiwen op der Plaz. Sou Kéip fënnt een op den Uschnëtter vun den Häng an an de meeschten Däller vun de Vennbaachen. Gutt Beispiller vu sou Steestréim fënnt een am ieweschten Dall vum Trôs-Marets, op der Helle bei der Rakesspree, op der Statte zu Solwaster, an am Dall vun der Hoëgne.
Hydrographie
Eng Onmass vu Baachen a Grief hunn hir Quell um Héije Venn. Si gehéieren all zum Anzuchsgebitt vun der Meuse.
D'Gileppetalspär tëscht Verviers an Eupen gëtt vun de Baache vum Nordhank gefiddert. Dozou gehéieren d'Gileppe, d'Louba an en Deel vum Waasser vun der Soor, datt iwwer den 2,5 km laange Soortunnel dohin deviéiert gëtt. An d'Wesertalspär lafen d'Weser, d'Getz a soss nach en ettlech méi kleng Baachen, grad sou en Deel vum Waasser vun der Hill, dat och iwwer en Tunnel dohi kënnt.
Opdeelung
D'Héicht Venn gëtt a verschidde Landschaften opgedeelt, déi all verschidden Eegenschaften, Zesummestellung a Planzegesellschaften hunn.
John Howard (Zaldot)
Den John Howard ass den 8. Dezember 1912 am West End zu London gebuer, an de 5. Mee 1999 an engem Spidol zu Surrey an England gestuerwen. Bis zu sengem Doud huet hien zu Burford, bei Oxford gewunnt.
Mat 19 Joer ass en an d'Arméi agetratt déi en eréischt 1946 wéinst schwéiere Verletzungen un de Been an un der Hëft (bei engem Autosaccident) verlooss huet. Duerno huet en am Landwirtschaftsministère geschafft bis en an de siwwenzeger Joren an d'Pensioun gaangen ass.
All Joer de 6. Juni koum hien zeréck op d'Bréck, wou e mat sengem Seegeler gelant war, fir eng Gerbe do nidderzeleeën.
503 v. Chr.
7. Joerhonnert v. Chr. | 6. Joerhonnert v. Chr. | 5. Joerhonnert v. Chr.
508 v. Chr. | 507 v. Chr. | 506 v. Chr. | 505 v. Chr. | 504 v. Chr. | 503 v. Chr. | 502 v. Chr. | 501 v. Chr. | 500 v. Chr. | 499 v. Chr. | 498 v. Chr.
Canton d'Avignon-Sud
De Canton d'Avignon-Sud ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Avignon, am Departement Vaucluse an der Regioun Provence-Alpes-Côte d'Azur.
Emil Bewing
Den Emil Bewing, gebuer den 12. Mäerz 1907 zu Rëmerschen, gestuerwen den 31. August 1998 zu Esch-Uelzecht, war e lëtzebuergesche Vëlossportler.
Cretacolor
Nodeem Koh-i-Noor Hardtmuth AG 1996 Faillite gemaach hat, huet d'Heinrich Sachs KG d'Fabrick mat de Maschinnen iwwerholl, a se Cretacolor genannt.
D'Produktioun leeft an zwéi Sträng:
Cretacolor-Produkter ginn an der ganzer Welt verkaaft.
18. Dezember
Den '''18. Dezember''' ass den 352. Dag (353. am Schaltjoer) vum Joer am Gregorianesche Kalenner.
Canton de Nozay
De Canton de Nozay ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Châteaubriant, an der Loire-Atlantique an der Regioun Pays de la Loire.
Doppelbauer (Schach)
Den Doppelbauer ass e Begrëff aus dem Schachspill a bedeit, datt zwéi Baueren vun derselwechter Faarf op enger Linn stinn. Dës Situatioun ka just doduerch entsoen, datt mindestens ee vun deenen zwéi Baueren eng géigneresch Figur geschloen huet. Sti keng eege Baueren op de Linne lénks a riets vum Doppelbauer, da schwätzt ee vun engem isoléierten Doppelbauer.
Émile Hamilius
Den Émile Hamilius (Mulles genannt), gebuer de 16. Mee 1897 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen de 7. Mäerz 1971 an der Stad Lëtzebuerg, war e Politiker vun der DP an e Foussballspiller.
Säi Liewen
Den Émile Hamilius huet seng Carrière als Lëtzebuerger Offizéier ugefaangen. Hie war duerno haaptberufflech Geschäftsmann an huet dat bekannt Haushaltswueren- a Spillwueregeschäft Lassner zu Lëtzebuerg um Knuedler geleet.
Sportler
A senger Jugend war hie Foussballspiller an der CS Fola Esch an huet den 28. August 1920 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp op den Olympesche Spiller zu Antwerpen gespillt. Den 13. Januar 1924 huet hien nach emol an der lëtzebuergescher Foussballnationalekipp gespillt.
Politiker
Den Émile Hamilius war Matgrënner vun der GPD (Groupement Patriotique et Démocratique), der spéiderer Demokratescher Partei (DP). Vun 1946 bis 1963 war hie Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg. Hie war och Deputéierten an der Chamber: 1937-1940; 1945-1958 an 1959-1964.
Säi Bouf, de Jean Hamilius, war och an der DP engagéiert, a vun 1974 bis 1979 Member vun der Regierung Thorn-Vouel-Berg.
De Centre Émile-Hamilius an d'Émile-Hamilius Plaz an der Stad goufen no him genannt.
== Gielercher ==
Mathias Martin (Architekt)
De Mathias Martin, gebuer de 27. November 1882 zu Welschent, a gestuerwen den 8. November 1943 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Architekt an Auteur.
De Mathias Martin huet no der Primärschoul eng Léier als Steemetzer an Zammermann gemaach; seng Secondairesstudien huet hien an der Handwierkerschoul ofgeschloss.
Han-sur-Lesse
Han-sur-Lesse (op Wallounesch Han-so-Lesse) ass eng Uertschaft an der belscher Gemeng Rochefort, an der Regioun Wallounien an an der Provënz Namouer. Bis 1977 war et eng eegestänneg Gemeng.
Mathias Martin (Architekt)
1906 huet de Mathias Martin den Architekteconcours fir den Neesopbau vun de Gebaier vun der Händschefabréck an der Giewerei Reinhard am Gronn gewonnen.
John Howard (Politiker)
Den John Winston Howard, gebuer de 26. Juli 1939 zu Sydney, war de 25. Premierminister vun Australien. Hie gouf den 11. Mäerz 1996 fir déi éischt Kéier a säin Amt gewielt an dräimol erëmgewielt. Den 3. Dezember 2007 huet en d'Plaz misse raumen, well en an de Wale géint de Kevin Rudd vun der Australian Labor Party verluer hat.
Vun 1995 bis 2007 war hien de President vun der Liberal Party of Australia.
Canton de Beaufort-en-Vallée
De  ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Saumur, am Departement Maine-et-Loire an der Regioun Pays de la Loire.
Mathias Martin (Architekt)
Als Autodidakt krut hien 1931 den Titel Architekt-Entreprener, nodeems hien eng Zäit an England an och an Holland geschafft hat.
Als Auteur huet de Mathias Martin eng Rei vun Erzielungen op däitsch geschriwwen, dëst mam Zil vun enger patriotescher Erzéiung. Hien hat och eng Serie vun 8 Bicher mat historeschen Erzielungen ugefaangen. D'Bicher mam Titel „Von 10.000 jähriger Heimaterde“ goufen awer net all verëffentlecht
Han-sur-Lesse
Wéi säin Numm et seet, läit Han un der Lesse, déi sech bei Han an de Kalekbuedem eragefriess huet, a sou d'Grottes de Han erausgebilt huet. Et gëtt do och e Musée, de Musée du monde souterrain ze besichen.
Brasília
Brasília ass d'Haaptstad vu Brasilien. Se läit am Distrito Federal do Brasil (Bundesdistrikt), huet eng Fläch vu 472,12 Quadratkilometer a méi wéi 2 Milliounen Awunner.
1891 gouf duerch eng Verfassungsännerung decidéiert, eng nei Haaptstad ze bauen. De 7. September 1922 gouf de Grondsteen fir Brasília geluecht. Déi grouss Aarbechten hunn awer eréischt den 22. Oktober 1956 uegfaangen.
De Plang vun der Stad, "Plano piloto" genannt, ass vum Lúcio Costa. E besteet aus engem Kräiz vun enger Längs- an enger Queeschachs, woubäi d'Queeschachs no hiren zwou Extremitéiten hi gebéit ass, soudatt eng Form vun engem Vull entstanen ass. Den Architekt Oscar Niemeyer war responsabel fir d'Entwërf vun den ëffentleche Gebaier, wouvun déi markantst den Nationale Kongress (Parlament a Senat) an d'Kathedral sinn.
Zanter 1987 steet Brasília op der Unesco-Lëscht vun de Weltkulturierwen.
Bazailles
Bazailles ass eng franséisch Gemeng an der Meurthe-et-Moselle an der Regioun Grand Est.
Boismont
Mat Boismont kënnen zwou franséisch Gemenge gemengt sinn:
Canton de Bédarrides
De Canton de Bédarrides ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Avignon, am Departement Vaucluse an der Regioun Provence-Alpes-Côte d'Azur.
Mauritius
D'Republik Mauritius ass en Inselstaat am Südweste vum Indeschen Ozean. Mauritius läit ronn 900 km ëstlech vu Madagaskar. Am Norde leien d'Seychellen an am Westen dat franséischt Iwwerséidepartement La Réunion.
D'Republik Mauritius besteet aus zwou groussen an a puer méi klengen Inselen.
Op Mauritius selwer, der gréisster Insel vum Land, läit d'Haaptstad Port Louis.
Ëm eng grouss Parti vun der Haaptinsel zitt sech ee Riff, aus deem e puer kleng Inselen erausluussen, wéi Amber Island, Gunners Coin a Round Island.
Déi zweetgréisst Insel ass Rodrigues mat ronn 40.000 Awunner.
Mauritius, Rodrigues, a La Réunion gehéieren zu de Maskarenen.
Achille Van Acker
Den Achille Van Acker, gebuer den 8. Abrëll 1898 a gestuerwen den 10. Juli 1975, war e belsche Politiker an zäitweis Premierminister.
502 v. Chr.
7. Joerhonnert v. Chr. | 6. Joerhonnert v. Chr. | 5. Joerhonnert v. Chr.
507 v. Chr. | 506 v. Chr. | 505 v. Chr. | 504 v. Chr. | 503 v. Chr. | 502 v. Chr. | 501 v. Chr. | 500 v. Chr. | 499 v. Chr. | 498 v. Chr. | 497 v. Chr.
Dës Säit befaasst sech mam Joer 502 v. Chr.
Kierch Pënsch
D'Kierch zu Pënsch ass eng kathoulesch Kierch déi zur Par Wooltz Saints-Pierre-et-Paul, zum Dekanat Norden an zu der Gemeng Kiischpelt gehéiert.
D'Kierch steet zu Pënsch op der Houserstrooss, dem CR324. Ronderëm d'Kierch sinn d'Reschter vum ale Kierfecht ze gesinn.
D'Kierch vu Pënsch gouf de 6. Mee 1980 zesumme mam ale Kierfecht ronderëm op d'Lëscht vun de klasséierte Monumenter als nationaalt Monument agedroen. De 7. Dezember 2001 koum d'Uergel an der Kierch dobäi.
Patréiner
De Patréiner vun der Pënscher Kierch ass den hellege Maximäin, deem säi Fest den 29. Mee gefeiert gëtt. Déi zweet Patréinesch ass d'helleg Apollonia nieft dem hellege Blasius an dem hellegen Niklos. De Patréiner vum ganze Kiischpelt ass zanter 1748 den hellegen Donatus.
Par Pënsch
Bis de 7. Mee 2017 war et d'Parkierch vun der Par Pënsch, déi zum Parverband Wooltz, Kiischpelt, zu der Pastoralregioun Norden an zum Dekanat Wolz gehéiert huet.
Zur fréierer Par Pënsch huet ausser der Parkierch vu Pënsch och nach d'Filialkierch vun Äischer, d'Kapell vu Lellgen an d'Filialkierch vu Wëlwerwolz aus der Gemeng Kiischpelt, an d'Filialkierch vun Draufelt an d'Kapell vu Siwwenaler aus der Gemeng Klierf gehéiert.
Pënsch war eng vun den eelste Paren aus dem Éislek, eng vun deene sougenannte Mammekierchen, an och déi eelst Par vum Parverband Kiischpelt. Zanter dem 8./9. Joerhonnert stoung hei eng Parkierch. Warscheinlech huet dës Par ursprénglech bis zum 8. Joerhonnert zur Diözees Tréier gehéiert. En Hiwäis dorop fanne mer beim Patrozinium, deen dem Hl. Maximäin geweit ass, dem 5. Bëschof vun Tréier (329 - 346).
Geschicht
Zanter dem 8. Joerhonnert huet Pënsch bis zur franséischer Revolutioun zur Diözees Léck gehéiert. De Klackentuerm ass aus dem 11. Joerhonnert, an ass warscheinlech vun der zweeter Kierch, déi hei gebaut ginn ass.
No engem Brand 1738 ass d'Kierch vum Entreprener Andreas Schlotter vu Wolz nei gebaut ginn, an 1879 ëm zwou Fënstere verlängert ginn.
Déi zwou al Klacke goufen no der franséischer Revolutioun 1803 ugeschaaft fir déi Klacken z'ersetzen, déi hu missen ofgeliwwert ginn. Si goufe vum franséische Wandergéisser Pierre Boitel vun Illoud op der Plaz gegoss an hate wéi vill Klacken aus där Zäit kee besonnesch gudde Klank. An der Ardennenoffensiv 1944-1945 gouf d'Kierch zimmlech staark beschiedegt.
Bis 1949 ass d'Kierch ënner dem dynamesche Paschtouer Joseph Hurt frësch opgeriicht ginn. Eng lescht grouss Restauratioun war vun 1981-1986 ënner dem Paschtouer René Jungels. D'Sakristei, als eelsten Deel vun der Kierch, gouf 2002 ënner dem Paschtouer Francis Erasmy komplett restauréiert. An engems gouf eng nei Altorinsel an de Chouerraum integréiert.
Klacken
E ganz grousse Projet war am Joer 2003 d'Restauratioun vum Klackentuerm an d'Uschafe vu 4 neie Klacken, fir sou e Gelauts vu 6 Klacken ze schafen. Déi 4 nei Klacke goufe vum Klackegéisser Hermann Schmitt, haut Äifeler Klackegéisserei, vu Brockscheid an der däitscher Äifel gegoss.
D'Kierch vu bannen
De ganze Miwwel an d'Statue vun der Pënscher Kierch - souguer de Sakristeischaf - ass tëscht 1739 an 1744 vum Lëtzebuerger Schräinermeeschter a Sculpteur Jean-Georges Scholtus (ëm 1680-1754) realiséiert ginn, deem säin Atelier zu Baaschtnech am deemolege Lëtzebuerg war.
Den Héichaltor, dee vu mächtege Sailen ëmrummt ass, huet an der Zentralnisch eng Statu vum Bëschof Maximäin, mat als Attribut engem Bier. An där méi klenger Nisch uewendriwwer ass eng méi nei Statu vum Apostel Thomas. Den Zelebratiounsaltor weist en Ecce homo.
De rietsen Niewenaltor weist eng Statu vun der Hl. Apollonia, mat uewendriwwer enger Statu vun der Hl. Barbara. De lénksen Niewenaltor weist eng Muttergottesstatu, an an enger Nisch uewendriwwer eng Statu vum Hl. Franz Xaverius.
Un der lénkser Mauer ass ee Priedegtstull ugemaach. U béide Maure sti jeeweils zwéi Beichtstill.
An der Sakristei, deem urspréngleche Chouer vun der aler Kierch, ass ee klenge Fresko ze fannen, zirka aus dem 13. Joerhonnert.
Uergel
D'Uergel mat enger pneumatischer Traktur ass 1899 vun de Bridder Müller vu Reifferscheid aus Däitschland gebaut ginn. Si huet 12 Regëster déi op 2 Manualen an d'Pedall verdeelt sinn. D'Uergel gouf, wéi déi ganz Kierch, op der Lëscht vun de klasséierte Monumenter als Nationalmonument klasséiert.
Am Joer 2005 huet déi klasséiert Uergel misse komplett sanéiert a restauréiert ginn.
501 v. Chr.
7. Joerhonnert v. Chr. | 6. Joerhonnert v. Chr. | 5. Joerhonnert v. Chr.
506 v. Chr. | 505 v. Chr. | 504 v. Chr. | 503 v. Chr. | 502 v. Chr. | 501 v. Chr. | 500 v. Chr. | 499 v. Chr. | 498 v. Chr. | 497 v. Chr. | 496 v. Chr.
Dës Säit befaasst sech mam Joer 501 v. Chr.
Isolani (Schach)
Als Isolani oder isoléierte Bauer bezeechent een am Schach e Bauer, dee keng aner Bauere vun der eegener Faarf op de Linne lénks a riets vu sech huet.
Canton de Chalonnes-sur-Loire
De 'Canton de Chalonnes-sur-Loire ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Angers, am Departement Maine-et-Loire an der Regioun Pays de la Loire.
.bf
.bf ass den Nationalen Top-Level-Domän vum Burkina Faso.
Canton de Rougé
De Canton de Rougé ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Châteaubriant, an der Loire-Atlantique an der Regioun Pays de la Loire.
Aalt Räich (Egypten)
D'Aalt Räich an Egypten ëmfaasst an der Reegel déi drëtt bis déi sechst Pharaonendynastie (ëm 2740–2168 v. Chr.).
Déi schonn an der zweeter Dynastie entstane Grafbauwierker goufe wärend der drëtter Dynastie weiderentwéckelt. De Pharao Djoser war den éischten, dee sech an enger Pyramid begruewe gelooss huet. D'Trapepyramid vu Saqqara gëllt als éischt egyptesch Pyramid iwwerhaapt. An der drëtter Dynastie gouf de Sonnegott Ra déi wichtegst Gottheet vun Egypten.
Déi véiert Dynastie war eng gloräich Zäit fir Egypten. De Pharao Snofru huet d'Räich no Westen a Süden erweidert. D'Rout Pyramid zu Dahschur bei Saqqara gëtt him zougeschriwwen. D'Pharaone Cheops, Chephren a Mykerinos loossen d'Pyramide vu Gizeh bauen. Déi eelst Talspär, Sadd-el-Kafara, gouf opgeriicht an dat eelst Dokument vun Illusiounskënschtler dat nach erhalen ass, de Westcar-Papyrus, gouf geschriwwen.
D'Pharaone vun der fënnefter Dynastie (ëm 2500–2350 v. Chr.) sinn engersäits duerch d'Archeologie an anerersäits duerch iwwerliwwert Texter besser bekannt wéi déi vireg Dynastien. Déi Zäit ass duerch méi kleng Pyramiden, zum Beispill bei Abusir, an Tempele fir de Sonnegott Ra gekennzeechent. D'Pharaonen hunn hir absolut Muecht misse mam opstriewenden Adel an enger Bürokratie déi ëmmer méi gewuess ass, deelen. Ënner dem Pharao Unas ass de Brauch ugaangen, bei de Griewer reliéis Texter derbäizeginn, déi spéider am Doudebuch zesummegestallt goufen.
Op kulturellem Plan ass déi sechst Dynastie d'Nofollgerin vun der fënnefter. Mat enger Dezentraliséierung vun de Verwaltungsstrukture si regional Zentren entstanen, déi ëmmer méi u Bedeitung gewonnen hunn. D'Zentralregierung huet no Kricher géint Libyien, Nubien a Palestina ëmmer méi un Afloss agebéisst.
Neier Fuerschungen deiten och drophin, datt Klimaverännerungen, wéi d'Feele vum Nil-Héichwaasser, zum Néiergang vum Ale Räich bäigedroen hunn. Och de bal zäitgläichen Ëmbroch an der Sumer- an an der Indus-Kultur schwätzen dofir.
Mam Verfall vun der Zentralregierung fänkt déi Éischt Tëschenzäit un.
Paul-Henri Spaak
De Paul-Henri Spaak, gebuer de 25. Januar 1899 zu Schaerbeek a gestuerwen den 31. Juli 1972, war e belsche Politiker an zäitweis Premierminister.
Vun 1957 bis 1961 war hie Generalsekretär vun der NATO.
Tullio Forgiarini
Den Tullio Forgiarini, gebuer 1966 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Geschichtsprofesser an Auteur.
Liewen
No senger Première am Stater Jongelycée, 1985, huet hien an der Stad Lëtzebuerg an zu Stroossbuerg Geschicht studéiert. Zanter 1989, ass hien Enseignant fir Geschicht, Latäin a Geographie am Lycée du Nord zu Wolz.
Säi Wierk
Den Tullio Forgiarini schreift Romaner, Erzielungen, Dréibicher an Theaterstécker, meeschtens fir Erwuessener, ma och fir Jugendlecher a Kanner. Seng Texter si meeschtens gesellschaftskritesch a vu schwaarzem Humor duerchzunn. Hien huet ufanks op Franséisch geschriwwen, dono och op Lëtzebuergesch, Däitsch an heiansdo Englesch.
Säi Roman Amok war lëtzebuergesche Laureat vun der 2013er Editioun vum Europäesche Literaturpräis. Eng Verfilmung vum Donato Rotunno ënner dem Titel Baby (a)lone koum 2015 an de Kino.
Genealogie vun de Merowenger
D'Merowenger waren en Adelsgeschlecht, dat am fréie Mëttelalter a Frankräich geherrscht huet.
Camille Huysmans
De Camille Huysmans, gebuer de 26. Mee 1871 zu Bilzen a gestuerwen de 25. Februar 1968, war e belsche Politiker an zäitweis Premierminister.
.bg
.bg ass den Nationalen Top-Level-Domän vu Bulgarien.
Leeferpuer
D'Leeferpuer ass e Begrëff aus dem Schachspill a bedeit, datt eng Säit souwuel de schwaarz- wéi och de wäissfeldrege Leefer besetzt. Den Ausdrock gëtt haaptsächlech benotzt, wann de Géigner net méi béid Leefer huet. „Wäiss huet d'Leeferpuer“ implizéiert also normalerweis, datt Schwaarz net méi béid Leefer huet, well en zum Beispill ee vu senge Leefer géint ee wäisse Sprénger ausgetosch huet. Bekannt Erëffnungen an deenen déi Situatioun optrëtt sinn d'Nimzowitsch-Indesch Verdeedegung an d'Winawer-Variant vun der Franséischer Verdeedegung.