cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Doudesstrof zu Lëtzebuerg
Zu Lëtzebuerg, wéi och soss an Europa, gouf bis an d'18. Joerhonnert net iwwer d'Doudesstrof diskutéiert. Si gouf an alle Länner applizéiert, a war dacks mat Folterunge verbonnen. Zu Lëtzebuerg goufen déi zum Doud Verurteelt duerch Erhänken, Käppen, Verbrennen oder duerch Erdrénken higeriicht.
D'Hiriichtungsmethode waren net bei all Geriicht déi selwecht an hunn och vum Delikt ofgehaange fir deen de Verurteelte sollt ëm d'Liewe bruecht ginn.
Um Geriicht zu Réimech war z. B. Follgendes festgehalen:
"en cette haute justice, qui a son siège en amont de Remich, le criminel sera exécuté par le glaive, ou par la roue, ou par le feu, ou à la potence au moyen de la chaîne ou de la corde, ou par l'eau dans la rivière de la Moselle, de telle façon que le coupable trouvé et appréhendé en la haute justice et cour de Remich et sur le territoire en dépendant l'aura mérité."
No enger Ordonnance vum 9. Juli 1570, déi den Herzog vun Alba erausginn hat, gouf festgehalen, datt déi zum Doud Verurteelt misste bannent 24 Stonnen, nodeem d'Urteel gesprach war, higeriicht ginn. Am Artikel 45 stoung weider, datt d'Urteel op der Exekutiounsplaz misst virgelies ginn, afin que chacun en sache la cause, et qu'icelle serve d'exemple au peuple. Et war net erlaabt, d'Läichen ze begruewen, ausser et hat en ieweschte Riichter vun der Provënz d'Erlabnes dozou ginn.
Am Fall vu schwéierem Déifstall, Sakrileg, Fälschungen, enger Faillite frauduleuse, oder Publikatioune vun Diffamatiounen oder Beleidegungen, gouf d'Doudesstrof um Gaalgen applizéiert.
Am Fall vu Sodomie, Magie oder Zauberei huet de Verurteelte misse verbrannt ginn. A verschiddene Fäll gouf de Verurteelten erwiergt an duerno verbrannt, anerer koume lieweg op den Holzkoup.
Kandsmäerderinne goufe lieweg begruewen. Déi Strof, déi am alen däitsche Volleksrecht virgesi war, gouf vun der sougenannter Carolina (Constitutio Criminalis Carolina, peinliche Halsgerichtsordnung) iwwerholl, déi 1532 ënner dem Keeser Karel V., deen och Herzog vu Lëtzebuerg war, agefouert gouf. 1574 gouf d'Marieche vu Bauschelt, dat säi Meedercheskand nuets an ee Buer geworf hat, zu Arel lieweg ënner dem Gaalge begruewen. Änlech ergoung et enger Fra, déi 1580 och wéinst Kandsmuerd zu Virton lieweg begruewe gouf: „enterree toute vive et suffocquee en la fosse soubs le signe patibulaire“. Lieweg begruewe goufen och Fraen zu Gréiwemaacher (1555), Lëtzebuerg (1589), Dikrech (1594) a Réimech (1597).
1795-1814 ënner franséischer Herrschaft
Nodeem Lëtzebuerg 1795 vu franséischen Truppe besat gi war, ass d'Exekutioun vu Verurteelte mat der Guillotine gemaach ginn, an zwar op der Basis vun enger Entscheedung, déi fir de ganzen Département des Forêts, wéi Lëtzebuerg deemools geheescht huet, gegollt huet. Den éischten Asaz vun der Guillotine zu Lëtzebuerg war de 24. September 1798.
Sou goufen den Henry Joseph Cornelis, Zaldot am 24 Régiment des chasseurs à cheval, a säi Brudder den Nicolas Joseph Cornelis, Bauer vu Piersamont, wéinst Muerd vum keeserleche Geriicht vu Metz den 19. Mee 1811 vererteelt an de 17. September 1811 higeriicht.
1814-1821 ënner hollännescher Herrschaft
Aus där Zäit sinn dräi Exekutioune vun der Doudesstrof bekannt. Déi zwee éischt Fäll waren den Hirsch an den Emanuel Hauser, déi vum ieweschte Geriicht vu Léck de 7. September 1816 vererteelt an den 18. Oktober 1816 higeriicht goufen. Am Extrait vun der Chambre d'accusation vum 12. Juni 1816 ass dat heiten ze liesen:
Beim drëtte Fall dréint et sech ëm de François Hilbert, de Mëller vun enger Mille bei Schraasseg, dee seng Fra ëmbruecht hat. Hie gouf zu Léck vererteelt, an den 20. Februar 1821 gekäppt. Am Extrait vun der Chambre d'Accusation vum 8. November 1820 ass dat heiten ze liesen:
Attendu que François Hilbert est suffisamment prévenu d'avoir, dans la matinée du quatorze mars 1820, avec préméditation, commis un homicide volontaire sur la personne de Marguerite Kunsch, son épouse, pour avoir à dessein, fait tomber sur elle la meule supérieure de son moulin, par suite duquel acte de violence, cette dernière a eu la tête écrasée et est morte à l'instant. Dat war déi lescht Kéier, wou d'Guillotine an den Asaz koum.
1821-1979
An der Constitutioun vum 27. November 1856 goufen d'Bestëmmungen aus där vun 1848, an den Artikelen 18 an 118 iwwerholl, a bei der Constitutioun vun 1868 gouf näischt geännert, grad sou gutt wéi bei de Modifikatioune vun 1919, 1948, 1956 an 1972.
Déi Lëtzebuergesch Legislateure waren dräimol mat der Fro iwwer d'Doudesstrof befaasst:
Aus der Zäit vun 1821 bis 1945 ass net bekannt, datt ee vun engem Zivilgeriicht Verurteelten higeriicht gouf.
1863 - 1900
D'Periode vun 1863 bis 1900 waren Zäiten, an deenen d'Kriminalitéit héich war.
Aus de Statistike geet ervir, datt tëscht 1863 an 1879 uechtzéng Persounen zum Doud vererteelt goufen a 15 Stéck liewenslänglech Zwangsaarbecht kruten, bei am Ganzen 188 Verurteelunge mat schwéiere Prisongsstrofen.
Tëscht 1879 an 1900 goufen nach 3 Persounen zum Doud vererteelt an 12 zu liewenslänglecher Zwangsaarbecht, bei 208 Verurteelunge mat schwéiere Prisongsstrofen. Datt an där Zäit manner Leit zum Doud vererteelt goufen, erkläert sech doduerch, datt am Code pénal vun 1879 d'Circonstances atténuantes agefouert gi waren.
Déi dräi Verurteelt waren:
1900 - 1945
Aus der Zäit vun 1900 bis 1945 ass keen Doudesurteel bekannt.
Vun no der franséischer Revolutioun u bis 1945 war am Gesetz d'Käppen als Doudesstrof virgesinn.
1945 - 1979
Duerch d'Gesetz vum 2. Abrëll 1948 goufen d'Artikelen 8 an 9 vum Code pénal (den Artikel 9 war vum 16. Juni 1879) geännert, d'Erschéissen als Exekutiounsmethod gouf confirméiert an d'Doudesstrof brauch net méi an der Enceinte vum Prisong ausgefouert ze ginn, mä kann och op anere Plazen, déi vum Justizminister designéiert ginn, ausgefouert ginn.
Tëscht 1945 an 1979, wéi d'Doudesstrof ofgeschaaft gouf, waren am Ganzen 18 Leit zum Doud vererteelt ginn, dovu 4 däitsch Krichsverbriecher an 11 Kollaborateuren. Vun deenen 18 Verurteelte goufen der 9 higeriicht, 7 begnodegt an zwéi ware par contumace vererteelt ginn. Dat éischt Doudesurteel gouf de 4. Juni 1945 gesprach an d'Exekutioun dovu war den 30. Juni. Dat lescht gouf den 11. Februar 1958 gesprach an de Verurteelte gouf den 30. Mee dat selwecht Joer begnodegt.
Déi lescht Exekutioun zu Lëtzebuerg war de 24. Februar 1949 um Schéissstand am Reckendall. Et war en Nazikollaborateur, deen de 24. Mäerz 1948 zum Doud vererteelt gi war. ,
Däitsch Krichsverbriecher
Vun deene véier däitsche Krichsverbriecher Wilhelm Hillebrand, Fritz Hartmann, Adolf Raderschall an Herbert Dietrich, déi zu Lëtzebuerg zum Doud vererteelt gi waren, goufen der Ufanks der 1950er Jore dräi begnodegt an iwwer d'Grenz gesat. Den Adolf Raderschall war par contumace verurteelt ginn, well en net konnt fonnt ginn, an deemno net beim Prozess dobäi war.
Kollaborateure mam Nazi-Regime
De Joseph Decker, Norbert Sinner, Antoine Thill, Damien Kratzenberg, Ferdinand Spierkel, Jean Koetz, Marcel Stirres, Égide Welter, Marcel Reuter, Albert Kreins, Léon Bisenius an Henri Rolgen goufen als Kollaborateure mat dem Nazi-Regime zum Doud verurteelt.
Zanter der Aféierung vum Code pénal vun 1879 gouf et zu Lëtzebuerg just eng Exekutioun wéinst engem Urteel am Droit commun, d'Stroferliichterung duerch Begnodegung gouf praktesch automatesch ausgefouert. Et dréint sech dobäi ëm en Urteel vum 4. Mee 1948 dat de 7. August 1948 moies um véirel op fënnef duerch Erschéissen um Schéissstand am Reckendall ausgefouert gouf. Et huet sech dobäi ëm e 50 Joer ale gebiertegen Iewerlenger gehandelt, deen an der Lescht zu Steffeln an Däitschland gewunnt hat, a fënnef Leit ëmbruecht hat.
No 1979
D'Doudesstrof gouf eréischt 1979 ënner dem Kultur- a Justizminister Robert Krieps per Gesetz ofgeschaaft.
Den 29. Abrëll 1999 gouf d'Lëtzebuerger Constitutioun geännert, soudatt d'Doudesstrof elo net méi per Gesetz agefouert ka ginn.
Paris-Colmar
Paris-Colmar ass eng Course am Goen, déi all Joer op enger Streck vu ronn 445 km fir Männer a bal 300 km fir Fraen ausgedro gëtt. Fréier ass vun enger Course am Goen Stroossbuerg-Paräis geschwat ginn. D'Originne vun dëser Course, déi elo weider op der Streck Stroossbuerg-Paräis stattfënnt, ginn op 1926 zeréck.
D'Course huet hire Start fir d'Männer zu Neuilly-sur-Marne (Seine-Saint-Denis) an zu Châlons-en-Champagne (Marne) fir d'Fraen a kënnt dann no méi wéi fofzeg Stonnen zu Colmar un.
Den Hervé Delarras ass haut Direkter vun där Épreuve an de Roger Quemener, dee Sportler, deen dës Course siwemol gewonnen huet, ass Vizepresident vum Cercle des sports de France, deem Club, deen dës Course organiséiert. 2007 huet den Éischten am Generalklassement e Präis vun 8.000 Euro kritt (5.000 Euro bei de Fraen).
D'Course ass net:
Dës Course gouf véiermol vum Lëtzebuerger Josy Simon gewonnen.
Lëscht vun de Gemengen aus der autonomer Gemeinschaft Madrid
Dës Lëscht vun de Gemengen aus der autonomer Gemeinschaft Madrid ass en Deel vun de Referenztabellen.
{| ! Numm ! Aw. (2007)
André Duchscher
Den André Duchscher, gebuer de 15. Oktober 1840 zu Esch-Sauer, a gestuerwen de 17. Januar 1911 zu Wecker, war en Auteur vu Kaméidistécker an Iechternacher Mondaart an e sozialdenkenden Industriellen.
Säi Liewen
No der Primärschoul an déi den André Duchscher zu Iechternach gaangen ass, ass hie vun 1852 bis 1854 och do an d'École moyenne et industrielle gaange wou hie besonnesch am franséischen an däitschen op sech opmierksam gemaach huet. Mat e bësse méi wéi véierzéng Joer huet hien als Léierbouf am Atelier vu sengem Papp ugefaangen an huet doniewent an Owescoursen zeechne geléiert.
Grimaucourt-près-Sampigny
Grimaucourt-près-Sampigny ass eng franséisch Gemeng an der Meuse an der Regioun Grand Est.
André Duchscher
Säi Liewen
Mat zwanzeg Joer ass hien op Paräis gaangen an duerch seng zolitt Kenntnisser als Schlässer-Mécanicien hat hien och keng Problemer fir do eng Aarbecht ze fannen. Hien huet do noeneen a fënnef verschiddenen Ateliere geschafft an huet sech professionell weider gebilt doduerch datt hien a Konferenzen an Owescourse gaangen ass. Duerch d'Visite vun Theatervirstellunge konnt hie sech kulturell weiderbilden a seng sproochlech Fäegkeete weider entwéckelen. Hien huet do och d'Léift zur Schauspillkonscht entdeckt. Am November 1862 huet et hien nees zeréck op Iechternach gezunn.
Kanton Klierf
De Kanton Klierf ass ee vun den zwielef Lëtzebuerger Kantonen. Et ass flächeméisseg de gréisste Kanton a läit am Norde vum Land.
André Duchscher
Auteur vu Kaméidistécker
Duerno koumen eraus: Den André Duchscher war vun 1895 u Member vun der Section Historique vum Institut Grand-Ducal a vun 1903 un och vun der Commission du Dictionnaire luxembourgeois.
Kanton Klierf
E grenzt am Norden a Westen un d'Belsch, am Osten un Däitschland an am Süden un d'Kantone Wolz, Dikrech a Veianen.
André Duchscher
Berufflech Carrière
Seng Frëndschaft mam Nicolas Steffen (alias N. S. Pierret) huet dem Duchscher a senger berufflecher Carrière weider gehollef. Duerch de Steffen, dee bei der Compagnie des chemins de fer de l'Est geschafft huet, krut den Duchscher do am Abrëll 1866 eng Plaz als Schlässer. Duerch seng gutt Ausbildung ass hie séier weider komm a gouf am November 1868 Surveillant vun de Telegrafeleitungen zu Lëtzebuerg a Spa. Dräi Joer méi spéit, am Dezember 1871 ass hien zum Contrôleur des Télégraphes avancéiert. Et gouf awer e Sträit tëschent dem Duchscher an der Kaiserliche Betriebsinspektionen deen dozou gefouert huet, datt den Duchscher am Abrëll 1873 gekënnegt huet.
Kanton Klierf
Déi 5 Gemengen aus dem Kanton sinn:
André Duchscher
Berufflech Carrière
Den Duchscher huet scho méi laang dru geschafft fir sech selbstänneg ze maachen an hien huet 1873, zesumme mam C. M. Spoo, zu Wecker eng Fabrick fir landwirtschaftlech Maschinne gegrënnt, déi spéider Usines de Wecker. Mam Duchscher sengem Brudder Pierre hunn déi zwéin de 4. Januar 1874 d'Firma Duchscher frères et Spoo gegrënnt. Vun deem Datum un huet d'Firma och dem Pierre Duchscher säin Atelier zu Metz iwwerholl, dee spezialiséiert war op Schlässerei an elektreschen Apparaten. Vun Ufank un huet d'Eisegéisserei vu Wecker zur vollster Zeffridenheet fonctionéiert. D'Filiale vu Metz konnt awer nëmmen iwwerliewen duerch d'finanziell Hëllef vu Wecker. Si gouf dunn awer 1882 liquidéiert.
Joseph Hooton Taylor Jr.
Den Joseph Hooton Taylor Jr., gebuer den 29. Mäerz 1941 zu Philadelphia ass een US-amerikaneschen Astrophysiker. Hie léiert op der Princeton Universitéit.
Den Taylor krut 1993 zesumme mat dem Russell Hulse den Nobelpräis fir Physik, fir d'Entdeckung vum Pulsar PSR 1913+16 an engem Duebelstäresystem. Duerch dee Pulsar konnt fir d'éischt den Energieverloscht duerch Gravitatiounswelle vermooss, an déi entspriechend Viraussoe vun der Allgemenger Relativitéitstheorie bestätegt ginn.
André Duchscher
Berufflech Carrière
Duerch dem Duchscher seng Genialitéit hat d'Wecker Fabrick bis 1906 schonn 28 Patenter an 24 Verbesserunge fir Patenter ugemellt. Dat Patent dat de meeschte Succès hat, war d'Erfindung vun enger Uebst- an Drauwepress mat engem Differenzial-Hiewel déi déi penibel Aarbecht fir d'Uebst ze presse revolutionéiert huet.
Knattspyrnusamband Íslands
Knattspyrnusamband Íslands, ofgekierzt KSÍ ass den Numm vun der islännescher Foussballfederatioun.
André Duchscher
Dem Duchscher säi sozialt Engagement
Kuerz nodeem d'Wecker Fabrick gegrënnt gouf huet e Statut den Aarbechter hir Rechter a Flichte gereegelt: ënner anerem gouf sech mat der Preventioun vun Accidenter beschäftegt, d'Aarbechtszäit war op 11 Stonnen den Dag festgeluecht, Iwwerstonne si bezuelt ginn an et war de Léierbouwe verbueden ze fëmmen. 1875 huet hien eng Aarbechterspuerkeess gegrënnt, 1885 eng Onfallassurance, 1892 eng Krankekeess an eng Handwierkerschoul; dës war obligatoresch fir d'Léierbouwen aus der Fabrick. Si kruten hei – ouni datt si eppes hu bezuele missen – zeechne, schreiwe, liesen a rechne bäi bruecht. 1898 gouf och nach eng Invalidekeess an d'Liewe geruff.
Knattspyrnusamband Íslands
D'KSÍ gouf de 26. Mäerz 1947 gegrënnt a gouf am selwechte Joer der FIFA affiliéiert. 1954 ass et zur Affiliatioun an d'UEFA komm. De Sëtz vun der islännescher Foussballfederatioun ass zu Reykjavík.
André Duchscher
Dem Duchscher säi sozialt Engagement
Do dernieft huet den Duchscher 1891 och nach eng Musek fir d'Personal aus senger Fabrick gegrënnt.
Knattspyrnusamband Íslands
Den aktuelle President ass den Eggert Magnússon.
André Duchscher
Dem Duchscher säi sozialt Engagement
Nodeems den Duchscher scho vun 1886 un sengem Personal gratis Bauplazen ugebueden huet fir datt si sech do konnten e Wunnhaus bauen, goufe vun der Fabrick selwer vun 1890 un Aarbechterhaiser baue gelooss.
De Politiker André Duchscher
Vun deem Ament u wou den Duchscher sech zu Wecker néier gelooss hat, huet hie sech fir d'Gemengewiesen intresséiert. 1875 gouf hien dunn och scho President vun de Biwer Pompjeeën. Hie war vun 1886 u Conseiller am Gemengerot vu Biwer, vun 1888 u Schäffen a vun 1897 u Buergermeeschter.
Him war haaptsächlech dru geleeën déi eenzel Uertschaften an der Gemeng ze sanéieren an ze verschéineren, en neie Kierfecht zu Biwer an eng nei Waasserleitung ze bauen. Hien huet sech och ëm de Schoulsystem gekëmmert an eng nei Schoul op der Wecker-Gare geplangt.
Am Joer 1900 gouf den Duchscher Member vun der Handelskummer an huet vun do un eng wichteg Roll gespillt doduerch datt hien eng Hellewull Avise geschriwwen huet zu de verschiddenste wierschaftlechen a soziale Sujeten. Hie war och Member vun aneren ëffentlechen, berufflechen, philantropechen, kënschtlereschen a literareschen Associatiounen a gouf fir seng Verdéngschter ausgezeechent (kuckt hei drënner).
Seng Nokommen
Aus sengem 1. Bestietnes mam Madeleine Adelaïde (Angèle) Huguet sinn de Maurice Bernard an d'Marie ervirgaangen. Aus sengem 2. Bestietnes mam Catherine Joséphine Hosp stamen d'Marthe, d'Claire, de Maximilien (Max) an den André.
No him benannt
Fir un den André Duchscher a seng Verdéngschter z'erënnere sinn eng Rei Stroossen no him benannt: zu Iechternach, Sandweiler, an der Stad, zu Uewerkuer, Waasserbëlleg a Wecker.
André-Duchscher-Haus
D'André-Duchscher-Haus zu Iechternach, an deem den André Duchscher seng Kandheet a Jugendzäit verbruecht huet, gouf Ufank 2016 ofgerappt.
Hultehouse
Hultehouse ass eng franséisch Gemeng am Museldepartement an der Regioun Grand Est.
Frank Feitler
De Frank Feitler, gebuer den 9. Mee 1950 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergeschen Theater- a Filmregisseur, Dramaturg an Dréibuchauteur.
Hien huet seng Jugend zu Esch-Uelzecht verbruecht. No sengem Studium a Philosophie an an däitscher Literatur op der Uni zu Heidelberg, war hie vun 1974 bis 1984, Philosophie- an Däitschproff am Lycée classique d'Echternach. An där Zäit huet hien och do d'Theatergrupp geleet an huet seng éischt Schrëtt als Dramaturg mat dem Frank Hoffmann, am Kasemattentheater gemaach.
No 4 Joer huet hien den Enseignement opginn, a gouf dramaturgesche Beroder vum Baseler Theater bis 1988. Duerno ass hien ee Joer op Hamburg an d'Deutsches Schauspielhaus gewiesselt. 1990 koum hien zeréck op Lëtzebuerg an huet sech mat der Filmbranche ofginn. Sou huet hien d'Dréibicher vun Schacko Klak, Three Shake-a-leg Steps to Heaven, Black Dju a Boys of the Run matgeschriwwen.
Nom stënterlechen Doud vum Jeannot Comes Enn 2000, gouf hien 2001 Direkter vum Grand théâtre de la ville de Luxembourg. 2011 huet hien och d'Direktioun vum Kapuzinertheater iwwerholl.
Am September 2015 gouf hie pensionéiert, den Tom Leick gouf säin Nofollger.
2021 gouf hie bei der Verdeelung vun de Lëtzebuerger Theaterpräisser mam "Nationalen Theaterpräis" ausgezeechent.
Canton de Héricourt-Est
De Canton de Héricourt-Est ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Lure, am Departement Haute-Saône an der Regioun Bourgogne-Franche-Comté.
Peter Brandebourg
De Peter (oder Pierre) Brandebourg(er) oder (Brandenbourger), gebuer de 25. Juli 1824 an der Stad Lëtzebuerg, an och do gestuerwen den 23. Mee 1878, war e lëtzebuergesche Moler a Fotograf.
Hien huet no sengem Kolléisch zu Antwerpen, Paräis a München Konscht studéiert. De Brandenbourg war e Schüler vum Jean-Baptiste Fresez. Hien huet duerno Illustratioune vu Bicher, Portraitën a Landschafte gemoolt, mä mat der Zäit agesinn, datt e mat där neier Erfindung, der Fotografie, méi Sue kéint maachen. Géint 1867 huet hien als Éischten zu Lëtzebuerg an der Stad e Fotosatelier opgemaach, mat deem e landbekannt gouf.
Dësen Atelier huet, nom Brandenbourg sengem Doud, de Charles Bernhoeft iwwerholl.
Fir un hien z'erënneren gouf zu Bouneweg eng Strooss tëscht der Rue Nicolas Martha an der Rue Paul Medinger no him benannt.
François-Xavier Wurth-Paquet
De François-Xavier Wurth-Paquet, gebuer de 16. Abrëll 1801 an der Stad Lëtzebuerg an och do gestuerwen de 4. Februar 1885, war e lëtzebuergesche Jurist, Politiker an Historiker.
Hien huet zu Léck Droit studéiert a gouf duerno noeneen Affekot, Riichter, Procureur an 1848 President vum Ieweschte Geriicht.
Hie war vum 6. Oktober 1858 bis de 4. Februar 1885 Member vum Staatsrot. De François-Xavier Wurth-Paquet war vum 16. Februar 1870 bis de 16. Februar 1871 President vun där Institutioun.
Hie war vun 1845 bis 1848 Member vun der Assemblée des États an 1848, als Gewielte vum Kanton Esch-Uelzecht, Member vun der Assemblée constituante. Als Generaldirekter fir Justiz a "bannenzeg Ugeleeënheeten" war hie vun 1853 bis 1858 an der Regierung Simons a verschiddenen Zesummesetzungen.
1885?? ass hie Member vun enger Regierungskommissioun fir den Ënnerhalt vun den Archive ginn.
1845 war hien ee vun de Grënnungsmembere vun der "Archeologescher Gesellschaft", déi spéider d'historesch Sektioun vum Institut grand-ducal sollt ginn. Vun 1845 bis 1853 a vun 1876 bis 1885 war hie President vun der "Archeologescher Gesellschaft". An de Publikatioune vun dëser Gesellschaft huet hien en Inventaire vun den ale Lëtzebuerger Dokumenter gemaach, an och Extraiten dovu publizéiert. 18.000 Dokumenter huet hie sou ënnersicht, dobäi koumen Ofschrëfte vu ronn 60.000 Dokumenter aus dem Ausland. Fir no sengem Doud hat hien dës Sammlung dem Institut vermaach. Och beim Opbau vun deem, wat spéider de Staatsmusée sollt ginn, huet hie matgeschafft.
Canton de la Chapelle-d'Angillon
De Canton de la Chapelle-d'Angillon ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Vierzon, am Departement Cher an der Regioun Centre. Mam Dekret vum 21. Februar 2014 am Kader vum Gesetz vum 17. Mee 2013 iwwer d'Reorganisatioun vun de Kantone gouf de Kanton ofgeschaaft.
Galápagosinselen
D'Galápagosinselen (op Spuenesch Islas Galápagos, offiziell Archipiélago de Colón) bilden en Archipel vu vulkaneschen Inselen am Pazifeschen Ozean ëm den Equator, ronn 1000 km westlech vum Land Ecuador. Den Archipel besteet aus 19 méi oder manner groussen, an Dosende vu verstreete, klenge bis winzegen Inselen, déi zesummen eng Provënz, mat der Haaptstad Puerto Baquerizo Moreno, vun Ecuador bilden. Nëmme véier Insele si bewunnt, mat zesummen 30.000 Awunner.
Den Numm Galápagos kënnt vum Spuenesche galápago, Suedel, dëst wéinst der opfälleger Suedelform vum Panzer vun enger Partie vun de Rise-Landschildkröten op den Inselen.
De ganzen Archipel, zesumme mat dem Mier ronderëm, gehéiert zum Galápagos-Nationalpark, dee streng geschützt ass. D'Galápagosinsele si berüümt wéinst hire villen endeemeschen Aarten (Aarten déi nëmmen do virkommen) an och wéinst dem Openthalt vum Charles Darwin am Joer 1835, deen do e wichtegen Ustouss fir d'Opstelle vu senger Evolutiounstheorie fonnt huet.
Wichtegst Inselen, der Gréisst no
Isabela, Santa Cruz, Fernandina, Santiago, San Cristóbal, Floreana, Marchena, Española, Pinta, Baltra, Santa Fe.
Wisconsin (Homonymie)
D'Wuert Wisconsin bezeechent:
Bech
Bech ass eng lëtzebuergesch Uertschaft an Haaptuert vun der Gemeng mat dem selwechten Numm.
Bech läit südlech vun der Nationalstrooss 11, tëscht der Schanz an Hierber, op enger Héicht vun ca. 300 m (NG-L).
Geschicht
D'Uertschaft Bech gouf eng éischt Kéier als Becche 862 als Besëtz vum Klouschter Iechternach ernimmt. Iwwer Beche huet sech den Numm zu "Bech" entwéckelt. 1095 war Bech, zesumme mat Ernzen, Lauterbuer Bollendorf, Steenem an Irrel, ee vun de wichtegste Klouschterhäff vum Klouschter Iechternach.
Tëscht dem 11. an dem 15. Joerhonnert hat d'Häre vu Bech hir Residenz am Duerf. Am 16. Joerhonnert hat de Mayer vum Klouschter déi weltlech Herrschaft do. 1473 goufen 8 Stéit gezielt, 1526 waren et der 10, 1537 just nach 4, an nom Drëssegjärege Krich der nëmme méi 3 Stéit, déi all an der Ënneschtgaass gewunnt hunn, dobäi koumen nach e puer verspreet am Bësch oder um Grasserbierg. 1815 war d'Zuel vun de Stéit op 34 eropgaangen. De Kär vum Duerf ëm d' Ënnescht- an d' Ieweschtgaass huet an der 2. Hallschent vum 19. Joerhonnert ugefaangen, sech auszebreeden: de Faubourg an d'Neidierfche si bebaut ginn. Ëm 1900 goufen déi éischt Haiser an der Beierwiss gebaut, an a vun den 1960er Joren u koum Äässe mat bäi, an d'Duerf ass laanscht seng Borde gewuess.
Canton de Lalinde
De Canton de Lalinde ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Bergerac am Departement Dordogne an der Regioun Nei-Aquitaine.
Den Haaptuert ass Lalinde.
Lëscht vu Filmkameraleit
Dës Lëscht vu Filmkameraleit ass en Deel vun de Referenztabellen.
Canton d'Abbeville-Sud
De Canton d'Abbeville-Sud ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Abbeville, am Departement Somme an der Regioun Hauts-de-France.
Fédération luxembourgeoise d'escrime
D'Fédération luxembourgeoise d'escrime, ofgekierzt F.L.E., ass de lëztebuergesche Fechtverband.
Grënnung
D'F.L.E. ass den 2. Juli 1935 ënner dem Numm Groupement des Escrimeurs gegrënnt ginn. D'Grënnungsversammlung war am Café Belge  an der Stad Lëtzebuerg. Den éischte Comité huet sech zesummegesat aus dem Julien Lefèvre vum Cercle d'Escrime Esch als President, dem Roger Codrons vum Cercle Grand-Ducal als Sekretär an dem Dr Eugène Kuborn vum Fleuret-Club de Luxembourg.
Weider Entwécklung
Op engem Kongress, den 8. (oder den 28.?) Februar 1937, ass aus dem Groupement des Escrimeurs d'Fédération luxembourgeoise d'escrime entstanen.
Yvette Rischette
Si huet hiren Atelier zu Fréiseng, wou si och mat hirer Famill wunnt. Si ass mam Paul Arend bestuet an zesummen hu si eng Duechter.
D'Yvette Rischette ass Member vum LAC a vum ARC.
Cousances-lès-Triconville
Cousances-lès-Triconville ass eng franséisch Gemeng an der Meuse an der Regioun Grand Est.
Conny van Rietschoten
De Cornelis (Conny) van Rietschoten gebuer den 23. Mäerz 1926 zu Rotterdam, a gestuerwen de 17. Dezember 2013 a Portugal, war en hollännesche Seegelboot-Sportler.
De Conny van Rietschoten hat 1977-1978 mat sengem Boot Flyer an 1981-1982 mat dem Flyer II, d'Whitbread-Regatta gewonnen, déi ronderëm d'Welt féiert.
No him gouf am Ufank vun den 1980er Joren d'Conny van Rietschoten Trofee genannt, déi all Joer en hollännesche Seegeler kritt, deen an enger Seegelkompetitioun fir besonnesch Leeschtungen opgefall ass.
Gordian Troeller
De Charles 'Gordian' Troeller gebuer de 16. Mäerz 1917 an der Stad, a gestuerwen den 20. Mäerz 2003 zu Hamburg, war e lëtzebuergesche Journalist, Dokumentarfilmmécher a Resistenzler.
Säi Liewen
1938 ass de Gordian Troeller als Spueniekämpfer an de Spuenesche Biergerkrich gaangen, fir géint d'Franco-Truppen ze kämpfen. Hien huet sech fir d'éischt de kommunistesche Brigaden ugeschloss, mä geschwënn duerno, well e mat hiren dogmatesch-ideologesche Vuen net eens gouf, den Anarchisten.
Champagne
D'Wuert Champagne kënnt aus dem Latäin campania, wat Felder oder eng flaach Géigend bedeit. Et fënnt een et am franséische Wuert campagne erëm. D'Campanenses (Champenois) waren d'Leit déi do gewunnt hunn.
Blot Band
Dat Blot Band ass eng Auszeechnung, déi dat séierst Schëff op der Transatlantik-Streck Europa-New York krut.
Gordian Troeller
Säi Liewen
Verbattert iwwer d'Haltung vun der Lëtzebuerger Exilregierung an der Aart a Weis, wéi d'politescht Liewen zu Lëtzebuerg sech nom Krich organiséiert huet, huet hie mam Norbert Gomand d'Wochenzeitung l'Indépendant gegrënnt. Doran huet en dacks d'Haltung vun der Lëtzebuerger Regierung géintiwwer hire Bierger wärend der Naziokkupatiounszäit kritiséiert. Dat huet dozou gefouert, datt d'Regierung mat enger Suite vu Prozesser déi Zeitung an d'Faillite gedriwwen huet. De Gordian Troeller huet doropshi Lëtzebuerg de Réck gedréint a virun allem als Auslandskorrespondent vu verschiddenen europäeschen Zeitunge geschafft. Hien huet ë. a. Reportage vun den Nürnberger Prozesser a, vu Madrid aus, iwwer Spuenie gemaach.
1948 souz hien do fir dräi Méint am Prisong wéinst Mathëllef bei der Flucht vun engem baskeschen Ënnergrondkämpfer.
Am Ufank vun den 1950er Joren huet de Gordian Troeller zu Amsterdam d'Marie-Claude Deffarge kennegeléiert, déi duerno seng zweet Fra gouf. Zesummen hu si Reportagë vun aus der ganzer Welt gemaach. Sou hu si vun 1960 bis 1972 ë. a. reegelméisseg fir déi däitsch Illustréiert Stern geschafft.
Bekannt gouf d'Koppel virun allem duerch hir Dokumentar-Filmer, déi se vun 1963 u gemaach hunn. D'Serie "Im Namen des Fortschritts" (fr. "Au nom du progrès") besteet aus 22 Filmer, déi se tëscht 1974 a 1984 gedréint hunn. 1984 ass d'Marie-Claude Deffarge gestuerwen, an de Gordian Troeller huet mat der Ingrid Becker-Ross virugeschafft, mat där en och schonn d'Serie "Frauen der Welt" (fr.: "Planète des femmes"), 12 Filmer tëscht 1979 an 1983 gedréint hat. Zesummen hu se 35 Filmer aus der Serie "Kinder der Welt" realiséiert, déi all op der däitscher Tële, zum Deel och op där franséischer, gewise goufen.
1986 gouf hie mat der Ingrid Becker-Ross bestuet.
A sengen engagéierte Reportagë stellt den Troeller sech ëmmer op d'Säit vun de Schwaachen. D'Leitmotiv ass d'Beschreiwung vum schwéiere Liewe vun den einfache Leit an de sougenannten Entwécklungslänner, agebonnen an déi politesch a wirtschaftlech Konditiounen, déi dëst Liewe bedingen. Den Troeller prangert d'Amëschen an dat rücksichtslost Duerchsetze vun den Intressie vun de fréiere Kolonialmuechten un, mä och déi "importéiert" Ideologië vun den neien Hären a Meeschteren, (mir sinn am Kale Krich), déi gewuesse Strukturen zerstéieren an déi nei Ongerechtegkeete schafen. Hie weist, zum Beispill unhand vu brasilianeschen Doléiner an enger Zockerrouerplantage, wéi de sougenannte Fortschrëtt, deen de Welthandel fërdert, dozou bäidréit, datt e puer Wéineg sech kënnen iwwerméisseg beräicheren, iwwerdeems wäit Deeler vun der Populatioun ënner der Hongersgrenz liewe mussen.
Fir seng Reportage huet de Gordian Troeller eng Hellewull Präisser kritt, dorënner 1992 de renomméierten Adolf-Grimme-Preis fir säi Liewenswierk.
Hien ass 2003 am Alter vu 86 Joer zu Hamburg gestuerwen. Am selwechte Joer krut hie posthum wärend der Zeremonie vum Lëtzebuerger Filmpräis mam Éierepräis geéiert.
Als Hommage un de Gordian Troeller ass am Dezember 2007 an der Serie Films made in Luxemburg eng DVD mat dräi Dokumentarfilmer ënner dem Titel Gordian Troeller revisited erauskomm.
Champagne
Hautdesdaags fënnt een dat Wuert a verschiddene Begrëffer an Nimm erëm. E bezeechent ënner anerem:
Belize
Belize ass e Staat a Mëttelamerika.
Spitzer-Weltraumteleskop
D'Spitzer-Weltraumteleskop (engl. Spitzer Space Telescope, SST), fréier SIRTF (vum engl. Space Infrared Telescope Facility) genannt, ass eent no dem Astrophysiker Lyman Spitzer genanntent extraterrestrescht Infraroutteleskop. Et gouf de 25. August 2003 nach ënner dem Numm SIRTF mat enger Delta II 7920H-9.5-Rakéit vu Cape Canaveral gestart an dunn ëmgedeeft. Et ass nieft dem Hubble Space Telescope, dem Chandra X-Ray Observatory an dem Compton Gamma Ray Observatory en Deel vum Great Observatory Program vun der NASA. De Spitzer war fir eng Liewensdauer vu 5 Joer konzipéiert. D'Killmëttel fir d'Detektere war Mëtt Mee verbraucht, soudatt domat d'Haaptmissioun vum Weltraumteleskop eriwwer war. Duerno konnten nach just déi zwéi Kuerzwellekanäl vun der Infraroutkamera IRAC benotzt ginn.
Opbau a Missioun
Dee vum Spitzer-Weltraumteleskop ofgedeckten Infraroutberäich läit tëscht 3 an 180 µm. Deen Deel vun der elektromagnéitescher Stralung kënnt gréisstendeels net duerch d'Äerdatmosphär, an ass dofir mat äerdgebonnenen Teleskopen net z'observéieren. D'Teleskop besteet aus engem 0,85 m groussen Haaptspigel an engem klengen zweete Spigel aus Beryllium. Als Detektere sinn dräi Instrumenter u Bord:
Fir d'Hëtzstralung déi op den Infrarout-Detektere stéiert, ze verhënneren, gëtt d'Teleskop an d'Instrumenter mat Helium-Kryostaten op eng Temperatur, déi sou no wéi méiglech beim absolutten Nullpunkt läit, gekillt. Fir d'Hëtzstralung vun der Äerd z'eliminéieren, beweegt sech d'Teleskop net op engem Äerdorbit, mä op engem heliozentreschen Orbit, deen der Äerdbunn noleeft. Et ass also keen Äerdsatellit. D'Solarzelle-Rei an d'Hëtzschëld schiermen d'Teleskop virun Hëtzstralung vun der Sonn an de waarmen Deeler vun der Raumsond of.
Den 30. Januar 2020 gouf den Teleskop ausgeschalt, no iwwer 17 Joer Observatiounen.
Kuckt och
weider Satellitten aus dem "Great Observatory Programm":
weider Infrarout-Weltraumteleskopen:
Henri Tudor
Den Henri Owen Tudor, gebuer den 30. September 1859 um Diesbuergerhaff (Diesburger Hof) bei Ferschweiler an der Äifel, a gestuerwen den 31. Mee 1928 zu Rouspert war e lëtzebuergeschen Ingenieur an Erfinder vum éischte brauchbare Bläiakkumulator.
Säi Liewen
Den Henri Tudor, Jong vum John Thomas Tudor an der Marie Loser, huet säi Lycée zu Chimay gemaach, an duerno, vun 1879 bis 1883 zu Bréissel op der "Ecole polytechnique" vun der ULB, Section génie civil, fir Ingenieur studéiert. Wärend sengem Studium huet hie sech scho fir Elektrik intresséiert, besonnesch fir alles wat mat elektrescher Beliichtung a Stroumproduktioun ze dinn hat, an huet um Gebitt vun elektreschen Akkumulatore gefuerscht. 1882, wéi hien nach Student war, ass et him gelongen déi éischt Gläichstroumanlag opzeriichten. D'Akkumulatoren déi en entwéckelt hat an déi hir Energie vun engem Dynamo hierkruten dee vun der Rousperter Waassermille gedriwwe gouf, hu 16 Joer laang an engem Stéck funktionéiert. D'Tudors-Schlass war eent vun den éischten Haiser an Europa dat ronderëm d'Auer elektrescht Liicht hat. 1886 huet den Tudor seng Erfindung zu Lëtzebuerg an 1887 a Frankräich patentéiere gelooss.
1884 hunn d'Bridder Tudor en elektresche Motor un eng Dreschmaschinn gekupppelt. Déi elektresch Dreschmaschinn ass am selwechte Joer op der Akerbauausstellung zu Dikrech ausgestallt ginn.
1886 huet den Henri Tudor zu Iechternach eng Zentral gebaut fir Stroum fir déi privat an ëffentlech Beliichtung ze liwweren. Déi entspriechend Konventioun hunn den H.O. Tudor an den Iechternacher Schäfferot den 30. Abrëll 1886 ënnerschriwwen. Zu Rouspert huet hien, zesumme mat sengem Koseng, eng Fabréck fir d'Akkumulatoren ze produzéiere gebaut. No Iechternach si Commanden aus anere Stied nokomm.
Den Adolph Müller huet 1885 den Henri Tudor zu Rouspert besicht, an duerno an Däitschland d'Accumulatoren-Fabrik Tudor'schen Systems Büsche und Müller gegrënnt. Där Firma huet den Henri Tudor all d'Rechter fir d'Fabrikatioun an de Verkaf vun Tudor-Akkumulatoren an Zentral-, Ost- an Nordeuropa iwwerlooss. Den Henri Tudor huet selwer d'Fabrick vun Hagen a Westfalen opgestart. D'Geschäft huet gebléit, an aus där Fabrick ass dee grousse Konzern Accumulatoren-Fabrik Aktiengesellschaft (AFA), déi spéider Varta AG, erviirgaangen.
Erneville-aux-Bois
Erneville-aux-Bois ass eng franséisch Gemeng an der Meuse an der Regioun Grand Est.
Henri Tudor
Säi Liewen
Fir d'westeuroäesch Mäert huet den Henri Tudor 1891 zu Lille a Frankräich, an 1896 zu Dukinfield bei Manchester an England, Fabricke gegrënnt.
1890 ware méi wéi 1200 Tudor-Batterien uechter d'Welt am Asaz. Zäitweileg hu 25.000 Leit un der Produktioun vu senge Produkter geschafft.
1905 huet den Henri Tudor mat sengem Frënd Maurice Braun den Energy-Car (Energiewon) entwéckelt, et war eng Kar mat thermeschem Motor, Dynamo an enger Batterie vun Akkumulatoren, also keen Automobil; déi éischt Energiewee sinn zu Rouspert zesummegebaut ginn.
1928 ass den Henri Tudor un de Suitte vun enger Bläivergëftung gestuerwen.
Hien hat 1891 d'Madeleine Pescatore (1864-1941) bestuet. Si haten dräi Kanner, d'Anne (1892-1968), d'Marie-Antoinette (1895-1966) an de John (1899-1953).
Fédération luxembourgeoise de boxe
D'Fédération luxembourgeoise de boxe, ofgekierzt F.L.B., ass de lëtzebuergesche Boxverband. Den aktuelle President ass zanter dem Abrëll 2014 den Dominique Schmit. Hien huet de Pierre Back, den 10 Joer un der Spëtzt war, ofgeléist.
Grënnung
D'F.L.B. ass den 1. Oktober 1922 gegrënnt ginn. D'Grënnungsmembere waren de Boxing Club Luxembourg, de Boxing Club Esch an de Boxing Club Differdange.
Canton de Graçay
De Canton de Graçay ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Vierzon, am Departement Cher an der Regioun Centre. Mam Dekret vum 21. Februar 2014 am Kader vum Gesetz vum 17. Mee 2013 iwwer d'Reorganisatioun vun de Kantone gouf de Kanton ofgeschaaft.
Marc Schmit
De Marc Schmit, gebuer den 3. Juli 1985 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Seegeler an Olympionik.
De Sportler vun Nouspelt ass méifache Lëtzebuerger Champion a seegelt an der Bootsklass Laser. Hien ass am Yacht Club du Grand-Duché de Luxembourg engagéiert, trainéiert awer zum dacksten net um Stau selwer, mä a Südfrankräich.
De Schmit hat d'Qualifikatioun fir op d'Olympesch Summerspiller 2008 zu Peking net gepackt, krut awer am leschten Ament nach eng Wild Card a konnt du matfueren.
D'Participatioun vum Marc Schmit bei den Olympesche Summerspiller 2008 war net nëmme fir de Sportler eng Première, mä och fir d'Banneland Lëtzebuerg - et war dëst déi éischt Kéier datt de Grand-Duché am Seegele bei Olympesche Spiller vertruede gouf.
Alphonse Nothomb
Den Alphonse Nothomb, gebuer den 13. Juli 1817 zu Péiteng um Schlass a gestuerwen de 14. Mee 1898 och do, war e belsch-lëtzebuergesche Jurist a Politiker. Hie war néng Joer laang belsche Staatsminister.
Maurice Béjart
De Maurice Béjart, gebuer als Maurice-Jean Berger, den 1. Januar 1927 zu Marseille, a gestuerwen den 22. November 2007 zu Lausanne an der Schwäiz, war e franséische Choreograph a Balletsdänzer.
Alphonse Nothomb
Säi Liewen
Seng Eltere waren den Dominique Antoine Nothomb an d'Hélène Schouweiler. Op sengem Gebuertsakt heescht hie Jean-Pierre Dominique Ambroise Camille Alphonse Nothomb.
Maurice Béjart
Hien huet 1960 de Ballet du XXe siècle zu Bréissel an d'Liewe geruff. Zanter 1987 war hien den artistesche Leeder vum Béjart Ballet Lausanne.
Alphonse Nothomb
Säi Liewen
Hien huet an der Belsch an zu Berlin Droit studéiert, a sech dunn zu Arel als Affekot etabléiert, a gouf geschwënn duerno, 1839, zweete Procureur um Areler Bezierksgeriicht. Mat 25 Joer gouf en dunn 1842 Procureur zu Neufchâteau. 1853 gouf e Substitut un der Cour d'Appel zu Bréissel.
Maurice Béjart
1968 war en, zesumme mam Komponist Pierre Boulez a mam Theaterregisseur Jean Vilar ee vun den Initiatore vum Bau vun engem neien Operenhaus zu Paräis - wat schlussendlech zum Bau vun der Opéra Bastille gefouert huet. 1974 huet de Béjart den Erasmuspräis kritt.
Alphonse Nothomb
Säi Liewen
1855 gouf den Nothomb belsche Justizminister an der Regierung Pierre de Decker (bis 1857). Duerno, vun 1859 bis 1884, war en Deputéierte vun Turnhout am belsche Parlament. Vun 1884 bis 1893 war hie Staatsminister. 1894 huet hie vum Kinnek Leopold II. den Titel vu Baron kritt. Vun 1894 bis zu sengem Doud war hie Senateur vun der Provënz Lëtzebuerg.
Als Chef vun der jonker chrëscht-demokratescher Partei war hien engersäits bei der Gauche an anerersäits bei der jiddescher Finanzwelt net gutt ugesinn. Hien huet ëmmer d'Interesse vun de Bierger vertrueden, war awer och e grousse Verfechter vum Kinnek Leopold II. senger Kolonialpolitik an Afrika. Hie war iwwerzeegt datt de Katholizismus an d'Fräiheet onzertrennlech matenee verbonne wieren. Als gleewege Katholik huet hien der Gemeng Péiteng 20.000 Frang gestëft fir den Neibau vun der Parkierch ënner der Konditioun datt d'Gemeng him a senge Nokommen op éiweg Zäiten eng Grafkonzessioun géif reservéieren.
Als passionéierte Jeeër an Naturfrënd ass hie Lëtzebuerg ëmmer trei bliwwen an huet säi Liewe laang zu Péiteng op sengem Schlass gewunnt.
Hie gouf de 7. Dezember 1847 mat der Guillaumine Pescatore bestuet, déi ee Joer virun him stierwe sollt. Si hate sechs Kanner. Dat eelst, d'Hélène, huet 1869 de Baron Hippolyte d'Huart, Besëtzer vun der Lonkecher Schmelz a vun der Lonkecher Faïencerie, bestuet. Déi aner fënnef Kanner hunn hiert Liewen an der Belsch gemaach.
Den Alphonse Nothomb war den Hallefbrudder vum Jean-Baptiste Nothomb.
NGC 1291
Den NGC 1291 ass eng Balkespiralgalaxis (SBa) am Stärebild Eridanus. Den NGC 1291 huet eng Ausdeenung vun 9,7' × 8,4' an huet eng visuell Magnitude vu +9,40 mag. Si ass domat déi hellst Galaxis am Stärebild Eridanus.
Rittersdorf (Äifel)
Rittersdorf  ass eng Gemeng am Äifelkrees Béibreg-Prüm a Rheinland-Pfalz an Däitschland.
Jéinesch
Jéinesch (language code: YEC), och Lakersprooch oder Lakerschmus, fréier och alt pejorativ "Geheimsprooch" genannt, war d'Sprooch vun de Jéinen.
Rittersdorf (Äifel)
D'Gemeng läit an der Südäifel eng 4 Kilometer nërdlech vu Béibreg am Dall vun der Nims.
Kuckeswäertes
D'Waasserbuerg aus dem Joer 1262 déi un der Nims läit.
Jéinesch
Zu Lëtzebuerg gouf si bis ufanks vum 20. Joerhonnert vun den Händlerfamillje geschwat déi meeschtens zu Weimeschkierch an am Pafendall (Stad Lëtzebuerg) an awer och zu Esch-Uelzecht, um Bolgesteen bei Ettelbréck an am Heischtergronn gewunnt hunn an uechtert d'Land gezu si fir Kreemchen (Parzeläin, Bitzgeschier asw.) géint Lompen an aalt Eisen ze tauschen. Den Ausdrock Lakerte kënnt vun de Lompekréimer, déi sech selwer sou genannt hunn (Laken=Lompen, Dicher). Dës Famille kënnen allgemeng de Jéinen zougerechent ginn, déi a ganz Europa doheem waren, sou och an Holland (Tränteler), Däitschland, Schwäiz, Éisträich a Frankräich bis hin an England an an Irland.
Jéinesch ass eng eegestänneg Sprooch déi keltesch/indoeuropäesch Wuerzelen huet a vill Elementer vun Däitsch, westjiddesch, Romani a Routwelsch matenee verbënnt, woubäi déi ofwiesselnd géigesäiteg Aflëss net kloer sinn.
Jéinesch ass deemno eng Zort Argot, deen awer zu Eech méi oder wéineger och vun den Net-Jéine verstane gouf a wouvu bestëmmt Wierder, wéi beim Argot vun anere Sproochen och, et iwwer Jugend- an Zeenesprooch an den allgemenge Vocabulaire "gepackt" hunn. Dat sougenannt Weimeschkiercher Lakerschmus ass eng regional Variant vum Jéineschen.
Mam Verschwanne vun den Hauséierberuffer an der Verbesserung vun de Liewenskonditiounen ass d'Jéinesch sou gutt wéi a Vergiessenheet geroden. Haut gëtt et awer Initiative vun deene Jéineschen, déi zu Lëtzebuerg 3200 Bierger ausmaachen, hir Kultur an Sprooch ze fleegen. Dozou gehéiert de "Jéinesche Bond Lëtzebuerg" dee Member vum [http://www.jenische.info Jenischer Bund in Deutschland und Europa. e. V.] ass. Eng aner Initiativ ass d'Gemeinschaft "Kochemer Loschen" déi ënner anerem vum Oliver Kayser matgegrënnt gouf, engem jéinesche Museker a Konschtschafenden. Verschidde Wierder sinn awer haut an der allgemenger Ëmgangssprooch ze fannen, déi bekanntst si sécherlech:
Canton du Buisson-de-Cadouin
De Canton du Buisson-de-Cadouin ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Bergerac, Dordogne an der Regioun Nei-Aquitaine.
Den Haaptuert ass Le Bouisson-de-Cadouin.
Hôtel des Invalides
Den Hôtel des Invalides ass e Komplex vu Gebaier zu Paräis mat engem Heem fir Invaliden, enger Kathedral, enger Militärnekropol, Monumenter a Muséeën. E gëllt als Meeschterwierk vun der klassescher Architektur.
Geschicht
Wéi seng Virgänger Henri IV. a Louis XIII. huet och de Kinnek Louis XIV. vu Frankräich sech gewënscht, sengen invaliden Zaldoten ze hëllefen. Hien huet de Bau vum Hôtel des Invalides 1670 duerch eng Ordonnance an Optrag ginn, fir den Invaliden aus senger Arméi en Doheem ze sécheren.
Am Hôtel des Invalides waren nieft den Zëmmer fir d'Pensionnairen och nach eng Kierch, eng Manufaktur fir Uniformen, eng Dréckerei, en Hospiz an e Militärspidol ënnerbruecht. D'Atelieren, déi am Ufank geplangt waren, goufe séier opginn, fir Plaz fir méi Kummeren ze maachen.
De 15. Juli 1804 koum et an der Kapell vun den Invalides zu der éischter Iwwerreechung vun der Légion d'honneur duerch den Napoleon fir seng Offizéier, dëst am Kader vun enger grousser offizieller Zeremonie.
Am Norde verlängert sech den Haff iwwer d'Limite vum Hôtel duerch eng grouss ëffentlech Esplanad wou een d'Ambassade vun Éisträich a Finnland an den Ausseministère fënnt. Um Enn vun der Esplanad kënnt ee bei der Seine un, iwwer déi een iwwer d'Bréck Alexandre III bei de Petit an de Grand Palais kënnt.
Den Doum an d'Kathedral
D'Kierch, déi de Bruant geplangt hat, hat dem Louis XIV. net gefall. 1676 huet de Kinnek dem Architekt Jules Hardouin-Mansart den Optrag ginn, d'Kierch Saint-Louis des Invalides ze bauen. Et si bal 30 Joer un deem reliéise Gebai gebaut ginn. Hien huet d'Kiercheschëff, dat scho gebaut war, duerch e beandrockenden Tuerm mat enger Kuppel verlängert. An deem Tuerm war deemools eng kinneklech Kapell, Église du Dôme genannt. Iwwert de Chouer waren déi zwéin Deeler vum Gebai matenee verbonnen. Esou konnten de Kinnek an d'Pensionnaire vun den Invaliden, jiddwereen op senger Säit, un enger gemeinsamer Mass deelhuelen. 1873 goufen déi zwou Partië mat enger Glasscheif vunenee getrennt, fir den Ënnerscheed méi däitlech ze maachen.
Den Doum ass haut e militäresche Pantheon.
D'Kathedral Saint-Louis-des-Invalides
D'Kierch am Kiercheschëff ass haut d'Kathedral Saint-Louis-des-Invalides a gëtt och nach Église des soldats genannt.
Zanter 1967 ass et d'Kathedral vun der franséischer Arméi.
Den Doum
De Kuppelbau gëtt haut alternativ Dôme des Invalides, Église du Dôme oder Chapelle royale des Invalides genannt. Ursprénglech war do d'kinneklech Kappell. Haut huet d'Gebai keng reliéis Funktioun méi. De Bannendekor entsprécht deem vun der Zäit a weist op d'Gloire vum Kinnek Louis XIV, der Monarchie an hiren Arméien hin.
Wärend der franséischer Revolutioun war den Doum e Mars-Tempel.
Dem Napoléon, deen 1821 gestuerwen ass, seng Iwwerreschter sinn de 15. Dezember 1840 ënner der Julimonarchie an den Doum bruecht ginn. D'Männer un der Muecht hate versicht Partisane vum ale Keeser ze fannen; zu gläicher Zäit gouf och den Arc de triomphe de l'Étoile fäerdeggestallt. D'Äsche vum Napoléon goufen an e monumentale Sarkophage geluecht, deen an enger Krypta am Zentrum vun der fréierer kinneklecher Kapell steet. Och anere Personnage aus dem Premier Empire leien am Doum begruewen. Säi Jong François Bonaparte (och ënner den Nimm Napoléon II oder L'aiglon bekannt) gouf 1940 als Geschenk vum Adolf Hitler u Frankräich hei bäigesat. De Joseph an de Jérôme Bonaparte, Bridder vum Keeser, goufe laanscht Säite vum Sarkophag vum Napoleon begruewen. Ronderëm d'Graf vum Napoleon Bonaparte leien och d'Genereel Duroc a Bertrand.
Donieft hunn d'Marschallen Foch a Lyautey aus der éischter Hallschent vum 20. Joerhonnert hiert d'Graf am Doum.
Am Invalidendoum ginn haaptsächlech Membere vum franséische Militär begruewen. Perséinlechkeeten, déi sech an anere Beräicher vun der franséischer Geschicht verdéngt gemaach hunn ginn am Panthéon begruewen.
D'gëlle Kuppel vum Doum ass ee vun de groussen Unhaltspunkte vun der Paräisser Landschaft.
D'Muséeën
Den Hôtel huet fréi eng museographesch Funktioun iwwerholl. 1777 ass d ' Galerie royale des Plans en relief aus dem Louvre an d'Invalides geplënnert, wou si bis haut bliwwen ass.
1872 gouf en Artilleriesmusée ageriicht, vun deem d'Kanounen haut d'Häff an d'Promenade vum Palais dekoréieren. 1896 ass nach en historesche Waffemusée derbäikomm. 1905 goufen déi zwee zum Musée de l'armée zesummegeluecht.