cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mimas (Mound)
De Krater Herschel
Den Duerchmiesser vum Krater mécht bal en Drëttel vum Moundduerchmiesser aus an ongeféier 10 % vum equatoriale ganzen Ëmfank aus. De Krater steet op der féierender Hemisphär a läit mam Zentrum vu sengem Zentralbierg bal exakt um Equator. De Kraterrampli ass ronn 5 km héich, de Buedem läit deelweis 10 km ënner dem Terrain vun der Ëmgéigend an den Zentralbierg hieft sech ongeféier 6 km iwwer de Buedem eraus. Nei Analysen hunn erginn, datt den Zentralbierg souguer bis zu 11 km iwwer d'Ëmgéigend leie kënnt, wat hien zu engem vun de gréisste Zentralbierger am Sonnesystem maache géif. D'Wucht vum Impakt, deen dëse Krater entstoe gelooss huet, muss esou grouss gewiescht sinn, datt et de Mound bal ganz zerrappt hätt. Een entspriechend grousse Krater op der Äerd hätt en Duerchmiesser vu ronn 4.000 km an 200 km héich Kraterwänn, den Zentralbierg wier tëscht 170 an 300 km héich (!). Den Herschel ass relativ zum Mammekierper de gréisste Krater vun engem sech am hydrostatesche Gläichgewiicht geleeëne Kierper am Sonnesystem.
Entdeckung an Numm
Den Numm „Mimas“ a weider siwe Saturnmounde goufe vum Jong vum Wilhelm Herschel, dem Astronom John Herschel, an enger Publikatioun Results of Astronomical Observations made at the Cape of Good Hope vun 1847, virgeschloen. Si sollten no de Geschwëster vum Titan Kronos genannt ginn.
De Krater Herschel
Op der géigeniwwerleiender Säit vum Mimas sinn Gebidder mat Bréch a Verwerfungen z'erkennen, déi warscheinlech vun den do zesummelafende seismesche Schockwellen vum Aschlag verursaacht goufen. (kuckt ënnen). Hien ass och warscheinlech d'Quell vun der liichter Faarf- a groussen Temperaturënnerscheeder vun der Mimasuewerfläch.
Rotatioun
D'Rotatiounszäit ass selwecht wéi d'Ëmlafzäit an de Mimas huet domat, wéi eisen Äerdmound, eng synchron Rotatioun, déi sech bannen 22 Stonne, 37 Minutte an 5,2 Sekonne vollzitt. D'Rotatiounsachs steet 0,005° schréi zu der Ëmlafbunn.
Ozean
Esou een Ozean misst sech ongeféier 24 bis 31 Kilometer déif ënner der Uewerfläch befannen. Well de Mimas awer ze kleng ass, fir genuch Wäermt fir flëssegt Waasser am Kär ze produzéieren, bräicht et aner Energiequellen. Eng Méiglechkeet wier, datt de Mimas fréier ee méi wäit ellipteschen Orbit hat a sou duerch Gezäitekraafte genuch Wäermt fir en Ozean produzéiere konnt. Och wann en Ozean op Mimas eng Iwwerraschung fir d'Wëssenschaftler wier, hu Modellrechnunge fir d'Méiglechkeet vun engem onfërmege Kär erginn, datt de Mound dann ganz anescht geformt misst sinn, wéi hien et ass.
Fierwung
Fir d'Faarf vum Mimas gëtt am visuelle Liicht en eenheetlecht Gro oder eng liicht gielzeg Fierwung ugeholl, woubäi d'Uewerfläch liicht Ënnerscheeder an der Faarf huet. Et gouf ufanks ugeholl, datt d'Faarf op Mimas wéinst dem stännege Bombardement vu Mikrometeoritten aus dem E-Rank eenheetlech si misst, awer am an ëm de gréisste Krater Herschel huet den Terrain ronderëm eng liicht bloelzeg Faarf, deem säin Urspronk net ganz verstanen ass. Vläicht ass et eng liicht ënnerschiddlech Zesummesetzung vum Uewerflächematerial.
Ëmlafbunn
De Mound Mimas leeft an 22 Stonnen, 37 Minutten an 5,2 Sekonnen eng Kéier ëm de Saturn.
Uewerfläch
De Mimas huet eng ganz héich Albedo vun ongeféier 0,962, wat bedeit, datt hien eng ganz hell Uewerfläch huet, déi 96 % vum agestralte Sonneliicht reflektéiert. Op senger Uewerfläch ass dGravitatiounsacceleratioun 0,0636 m/s², dat ass manner wéi ee Prozent vun der irdescher.
Ëmlafbunn
De Mimas kreest ëm de Saturn op enger prograder, bal perfekter kreesfërmeger Ëmlafbunn op enger Distanz vun an der Moyenne 185.520 km (zirka 3,078 Saturnradien) vun dësen Zentrum, also ongeféier 125.252 km iwwer der Wollekenuewergrenz vum Saturn. D'Bunnexzentrizitéit ass 0,0202. D'Inklinatioun vun der Bunn ass 1,566° läit schréi géigeniwwer dem Equator vum Saturn, hie läit also bal an der Equatorgläiche vum Planéit. Wéinst der niddreger Exzentrizitéit variéiert d'Bunn an der Distanz zum Saturn ëm zirka 7.500 km.
Entdeckung an Numm
De Saturnmound Mimas gouf de 17. September 1789 vum britteschen Astronom Wilhelm Herschel mat sengem 48-Zoll-Teleskop entdeckt.
Fuerschung
De Mound Mimas gouf bis elo vu véier Raumsonde besicht, haaptsächlech vun de Laanschtfluchsonden Pioneer 11 den 1. September 1979, Voyager 1 den 12. November 1980, déi eenzel relativ gutt opgeléiste Biller maache konnt an d'Voyager 2 de 25. August 1981 aus der Distanz. De wiirklechen Duerchbroch an der Fuerschung vum Mimas war awer dem Saturn-Orbiter Cassini gelongen, deen zanter dem 1. Juli 2004 ëm de Saturn kreest. De Mimas gouf vum Cassini ëmmer nees an d'Viséier geholl, sou datt seng Uewerfläch a Form souwéi seng orbital Parameter mëttlerweil ziemlech genee bekannt sinn, obschonn déi meescht Laanschtflich vum Cassini aus enger gewësser Distanz gemaach goufen. De moundnächste Rendez-vous war wärend dem 126. Ëmlaf ëm de Saturn den 13. Februar 2010, wou d'Sond de Mimas op enger Distanz vun 9.526,4 km passéiert hat an héich opgeléiste Biller op d'Äerd geschéckt hat. Bis 2017 waren nach weider Laanschtflich vum Cassini geplangt.
De Mound Mimas (oder Saturn I) ass de siwentgréisste vun den 62 konfirméierten, souwéi de klengsten ënner de gréisstendeels ronne Mounde vum Planéit Saturn. Et ass en Äismound a kéint e subglazialen Ozean hunn.
Temperaturen
D'Temperaturen um Mimas stellen d'Wëssenschaftler allgemeng virun e Rätsel, well sech de Mound méi no beim Saturn kreest wéi den Enceladus a seng Ëmlafbunn am Verglach méi exzentresch ass. Dofir misst de Mimas méi staarke Gezäitekräften ausgesat sinn, wéi den Enceladus. Deen huet nach haut aktiv kryovulkanesche Geysire, wärend de Mimas eng vun den am stäerkste verkraterten Uewerflächen am Sonnesystem huet; dat weist op eng iwwer laang Zäitraim gefrueren Uewerfläch hin. Dee Paradoxon hat d'Wëssenschaftler zu der sougenannter "Mimas Test"-Theorie inspiréiert, déi dat deelweis opgetaut Waasser vum Enceladus ënner Bezuch vum komplett gefruerenem Waassers um Mimas erkläre soll.
Gréisst
Déi ganz Fläch vum Mimas ass ongeféier 494.100 km² grouss, dat ass ongeféier d'Fläch vu Schweden an Dänemark (ouni Grönland a Färöer) zesummen.
De Mimas huet en Duerchmiesser vun an der Moyenne 396,6 km. Op de Fotoe vun der Cassini- an der Voyager-Sonde gesäit de Mimas als een am Verglach zu senger relativ klenger Gréisst bemierkenswäert ronn aus mat seng Moosse vu 414,8 × 394,4 × 381,4 km, woubäi d'Längsachs op de Saturn ausgeriicht ass. Hie gëllt als de klengste bekannte astronomesche Kierper, deen duerch seng eege Schwéierkraaft eng ronn Form huet, sech also am hydrostatesche Gläichgewiicht befënnt. D'Ofwäichung vun ongeféier 10 % ass op d'Gezäitekrafte vum Saturn zeréckzeféieren, wat dem Mound d'Form vun engem Ellipsoid gëtt. De Mimas ass de siwentgréisste Saturnmound a rangéiert am ganze Sonnesystem op der 20. Plaz bei alle Planéitemounde.
Chasmata a Catena
Déi siwe 1982 genannt Chasmata um Mimas sinn no Plazen aus der Griichescher Mythologie an der Artussaga genannt. Den 13. Juli 2007 gouf Tintagil Chasma an Tintagil Catena ëmgenannt, well d'Struktur (Plurial Catenae) op de besser opgeléiste neie Cassini-Fotoe als eng méiglech lineare Kette vun Aschlagkratere erkannt gouf. Tintagil Catena kann duerch Ausworfmaterial vun engem anere Krater oder duerch Aschléi vu Fragmenter vun engem zerbrachene Kierper – an där Aart vum Aschlag vu Shoemaker-Levy 9 op Jupiter – entstane sinn. Et ass allerdéngs och méiglech, datt et sech ëm Mulden handelt, déi duerch noloosenden Ënnergrond entstane sinn.
Bannenzegen Opbau
Déi mëttel Dicht vum Mimas ass mat 1,1479 g/cm³ méi kleng wéi déi vun der Äerd, läit awer méi héich wéi d'Dicht vum Saturn. Dat weist drop hin, datt de Mound haapzsächlech aus Waasseräis mat engem geréngen Deel un silikateschem Gestengs zesummegesat ass. Well d'Dicht vum Mimas eppes méi héich läit wéi d'Dicht vu Waasser – dat als eenzeg Komponent spektroskopesch geséchert nogewise konnt ginn – ass et méiglech, datt de Mimas en differenzéierte Kierper ass, deen e klenge Gestengskär mat engem décke Mantel aus Waasseräis huet.
Fuerschung
De Mimas huet eng visuell Magnitude vun 12,9m, déi 1:69200 vum Zentralplanéit ass. Zanter der Entdeckung am Joer 1789 gouf de Mimas vun äerdgebonnenen Teleskopen a spéider vum Hubble-Weltraumteleskop ënnersicht a seng Bunnparameter konnten doduerch preziséiert ginn. Fir hien z'observéieren, brauch een e gréissert Teleskop.
Ozean
Ënnersich vun de Cassini-Daten am Oktober 2014 loossen drop schléissen, datt entweeder de Kär vum Mound plomp ass an eng Form wéi e Foussball huet oder de Mimas e flëssege subglazialen Ozean huet.
Temperaturen
Am an ëm de Krater Herschel selwer sinn d'Temperaturen och liicht méi héich (–189 °C / 84 K) wéi an der Ëmgéigend. Grond heifir sinn déi heich Kraterwänn, déi d'Hëtzt bannenzeg dem Krater späichere kënnen.
Ëmlafbunn
D'Ëmlafbunn vum nächstbannenzege Mound, dem Aegaeon ass an der Moyenne ongeféier 17.900 km vum Mimasorbit ewech, d'Distanz zu der Bunn vum nächstbaussenzege Mound Methone ass an der Moyenne ongeféier 8.920 km ewech.
De Krater Herschel
Dat vum grousse Krater charakteristescht Ausgesi vum Mound hat him – selwer an de Fachkreesser – de Spëtznumm "Doudesstär" (engl. "Death Star") abruecht.
Lëscht vun de benannte Krater op Mimas
Déi 35 bis elo genannt Krateren op dem Mound Mimas sinn mat Ausnam vum Herschel all no Figuren aus der Artussaga genannt, woubäi d'Schreiwe vun de Nimm sech un der englescher Iwwersetzung vum Thomas Malory Le Morte d'Arthur vum Keith Baines orientéiert.
Fierwung
Op de Biller vun der Raumsond Cassini sinn donkel Sträifen un de Wänn vu verschiddene Krater ze gesinn, déi dacks vun donkele Onproperetéite un de Kraterränner ausgeléist ginn, déi d'Rampelië erofrutschen. Warscheinlech sinn d'Quell vun de knaschtegen Oflagerunge kleng Krater vun eelerem Datum vu Mikrometeoritten. Déi donkel Plazen hu sech dann ofgeléist a sinn d'Kraterwänn erofgerutscht, wat d'Sträifegebilt hunn. Heiansdo kënnen als Ursprung och kleng Krater mat donkele Bieden erkannt ginn, déi vun neien, méi grousse Krateren iwwerlagert a geschnidde goufen. D'Biller weisen och donkel Markéierunge laanscht déi ënnescht Deeler vun de Kraterwänn. D'Cassini-Wëssenschaftler interpretéieren déi als Beweis vun enger schrëttweis verlafender Konzentratioun vu Knascht duerch d'Verdämpe vun hellem äishaltegem Material duerch d'Sonn an de Vakuum vum Weltraum.
Temperaturen
Déi mëttel Uewerflächentemperatur vum Mimas gëtt op ongeféier −209 °C (64 K) geschat. Am Joer 2010 hat d'NASA eng Temperaturkaart vum Mimas publizéiert, wouno d'Temperaturen géint d'Erwaardungen ongläichméisseg verdeelt sinn. Et gouf erwaart, datt si analog zu der Äerd um fréie Nomëtteg um Equator am héchsten wier, awer déi wäermste Regiounen op Mimas sinn no de Kaarten an der Géigend vum Mueresterminator – an deem Beräich, an deem d'Sonn grad eréischt opgaange war – souwéi un de béide Polarregioune.
D'Temperature sinn op d'Deeler vun der saturnofgedréiter Hemisphär ongeféier 20 K méi héich wéi an der Géigend ëm de Krater Herschel an dobäi ongewéinlech schaarf begrenzt; d'V-fërmeg Temperaturverdeelung op de Kaarten erënnert doduerch un d'Form vum Videospillcharakter Pac-Man. Déi méi waarm Géigende hunn typesch Temperature vun ëm die −181 °C (92 K), wärend déi méi kal Géigende op de Kaarte ongeféier −196 °C (77 K) opweisen. Et gëtt ugeholl, datt dat op liicht Ënnerscheeder an der Zesummesetzung vum Uewerflächematerial hierstaamt; et ass méiglech, datt d'Uewerfläch vun de méi waarme Géigende aus enger Aart vu Polverschnéi besteet, déi eng méi niddreg Dicht hunn an d'Wärmt dofir besser späichert. Anerersäits huet d'Uewerflächematerial vun de kale Géigende méiglecherweis eng méi grouss thermal Leetfäegkeet, sou datt d'solar Energie ënner d'Uewerfläch sickert amplaz d'Uewerfläch ze wiermen. Et ass och méiglech, datt déi kal Géigende mam Herschel-Aschlag ze dinn huet, deen d'Äis geschmolt an d'Waasser an der Ëmgéigend hätt kënne verdeelt hunn. Dat wier ganz séier gefruer an hätt eng méi dicht Äisschicht zeréckgelooss. Et ass zwar schwéier ze verstoen, wéisou déi dicht Schicht intakt gebliwwe wier, well Mikrometeoritte a gréisser Brochstécker déi an der Tëschenzäit och polveriséiert misst hunn. Firwat déi thermal Leetfäegkeet sou grouss Ënnerscheeder an d'Temperaturverdeelung sou séier Grenzen opweise kann, ass nach net ganz gekläert.
Entdeckung an Numm
De Mound gouf nom Gigant Mimas aus der griichescher Mythologie genannt.
Bunnresonanzen
Zousätzlech ass de Mimas an enger 15:14 Bunnresonanz mat sengem direkt notste baussenzeg Noper, dem Methone (mat enger 450-deegeger Libratiounszäit), deem seng Ëmlafbunn vum Mimas staark gestéiert gëtt. De masseräiche Mimas verursaacht doduerch Ofwäichungen an der Methone-Bunn vu ronn 20 km. Eppes méi staark nach gëtt dee méi klengen Anthe vum Mimas gestéiert. Hie läit an enger 10:11 Bunnresonanz, an huet eng eppes manner grouss Bunnstéierung op de Pallene.
Äismound
Äismounde sinn an der Astronomie natierlech Satellitten, bei deenen d'Uewerfläch haaptsächlech aus Äis (meeschtens awer net nëmme Waasseräis) besteet. D'Uewerfläch vu sou engem Himmelskierper entsprécht domat der Uewerfläch vun enger vollkommener an heiansdo enger voluminéiser Kryosphär.
Wéinst hiren niddregen Temperaturen op der Uewerfläch, gëtt et op ville Mounden am baussenzege Beräich vun de Gasplanéiten e groussen Deel vum Waasser, a Form vun Äis. An hirem Kär kann et awer, duerch den héijen Drock, souwéi duerch Hëtzquellen wéi Gezäitekräften oder radioaktiv Nukliden, Waasser a flësseger Form ginn. Déi flësseg Waasserkierper, extraterrestresch Ozeanen, kéinten d'Viraussetzunge fir ausserierdescht Liewe bidden.
Dione
Den Dione ass dee véiertgréisste Saturnmound an haaptsächlech aus Waasseräis zesummegesat. An hirem Kär musse gréisser Deeler un dichterem Material sinn, beispillsweis silikatescht Gestengs. Ënnersich duerch d'Raumsond Cassini deiten drop hinn, datt den Dione d'selwecht wéi den Enceladus eng Schicht aus flëssegem Material ënnert der Uewerfläch kéint hunn. Verzerrunge vun der Kuuscht ënner der Gebiergskette Janiculum Dorsa weisen hinn op eng bannenzeg Erwiermung a fir astronomesch Moossstief jéngerer Zäit.
Allgemenges
Bei verschiddenen Äismounde gëtt ugeholl, datt si ënner hirer Uewerfläch Schichte vun Äismodifikatiounen hunn, déi nëmme bei héijem Drock virkommen (Héichdrockäis). Baussent dem Sonnesystem kéint et och Äisplanéiten an héchstwarscheinlech äiseg Exomounde ginn. Den Neptun an den Uranus zielen zu der Ënnergrupp vun de sougenannten Äisrisen, gigantesch Gasplanéite mat Äis am Kär.
Fuerschungsmissiounen
D'Raumsond JIMO (Jupiter Icy Moons Orbiter) vun der NASA gouf zanter 2003 fir d'Erfuerschung vun den Äismounde Ganymed, Kallisto an Europa geplangt. D'Missioun gouf awer 2005 aus Budgetsgrënn nees gestoppt.
Zanter 2012 gëtt vun der ESA d'Raumsond JUICE (Jupiter Icy Moon Explorer; lëtzb. Jupiter-Äismound-Fuerscher) fir déi véier Galiléiesch Mounden entwéckelt. Hire Start ass fir Juni 2022 geplangt.
Dat klassescht Beispill fir en Äismound ass de Jupitermound Europa.
All bekannt Äismounde sinn am baussenzege Sonnesystem op enger Distanz vum Zentralstär déi Säit vun der sougenannter Äislinn. Bei der Genesis vun de Planéiten a Mounden aus der protoplanetarescher Scheif desubliméiert déi Säit vun där Linn d'Waasseräis aus dem Gas vun der Scheif.
Äismounde vum Jupiter
Déi meescht vun de bekannte 67 (Stand: 2014) Mounde vum Jupiter bestinn haaptsächlech aus Silikatgestengs. Dräi vun de véier Galiléiesch Mounden sinn Äismounden. Kuckt och: * Lëscht vun de Jupitermounden
Allgemenges
Äismounde kënnen op hirer Uewerfläch déi selwecht Strukture wéi Gestengsmounden hunn, also Krateren, Grief a Rillen. Si kënnen och eng Aart vu "kalem" Vulkanismus, déi een als Kryovulkanismus bezeechent, souwéi Geysiren hunn.
An hirem Kär kënnen Äismounden en differenzéierten Opbau an dobäi e subglazialen Ozean ënner der Äisdecken hunn, souwéi e Gestengskär aus silikateschem oder metalleschem Material. Och komplex Schuelestrukture si méiglech. Duerch Gezäitekräften (Gezäitereiwung) kënne si bannen opgewiermt ginn.
Enceladus
Gravimetresch Miessunge deiten drop hinn, datt sech ënner dem Äis vun der Südpolregioun en Ozean aus Waasser läit. Dobäi goufe Laanschtflich vum Cassini benotzt: D'Verdeelung vun de Mass am Kär vum Mound beaflosst d'Fluchbunn vun der Sond, wat iwwer d'Dopplerverrécklung vun de Funksignaler vermooss ka ginn. Domat gouf eng Regioun mat héijer Dicht entdeckt, déi als Waasserozean mat enger Déift vun 10 km ënner 30 bis 40 km Äis interpretéiert gëtt.
Mimas
De Mimas ass de siwentgréisste Saturnmound a warscheinlech haaptsächlech aus Waasseräis mat klengem Deel u silikateschem Gestengs zesummegesat. Well d'Dicht vum Mimas eppes méi héich läit wéi d'Dicht vu Waasser – dat als eenzeg Komponent spektroskopesch geséchert nogewise konnt ginn – ass et méiglech, datt de Mimas en differenzéierte Kierper ass, deen e klenge Gestengskär mat engem décke Mantel aus Waasseräis opweist. De Mimas huet eng ganz héich Albedo vun ongeféier 0,962.
Am Joer 2010 huet d'NASA eng Temperaturkaart vum Mimas publizéiert, wouno d'Temperature awer entgéint den Erwaardungen ongläichméisseg verdeellt sinn, well déi wäermste Regioune vum Mound sech an der Géigend vum Mueresterminator (dee Beräich, wou grade eréischt d'Sonn opgaangen ass) souwéi un de béide Polarregioune läit.
Tethys
Den Tethys ass de fënneftgréisste Saturnmound an en äisegen Himmelskierper, d'selwecht wéi déi grouss Saturnmounde Dione a Rhea. Hir kleng Dicht weist drop hinn, datt hie gréisstendeels aus Waasseräis zesummegesat ass. D'Mass u Gestengs kann 6 % vun der ganzer Mass vum Mound net iwwerklammen. Een opfällegt Zeechen um Tethys ass e risegen Dall, Ithaca Chasma, deen ongeféier 100 km breet an dräi bis fënnef Kilometer déif ass. Mat enger Längt vun 2.000 km leeft et zu ongeféier dräi Véirel ëm de Mound. No enger Theorie kéint et geformt gi sinn, wou flëssegt Waasser am Kär vum Mound gefruer ass an d'Uewerfläch duerch d'Ausdeenung opgerass ass.
Enceladus
Den Enceladus ass de sechsgréisste Saturnmound a méiglecherweis haaptsächlech aus Waasseräis zesummegesat, deen 99 % vum agestralte Sonneliicht reflektéiert an hie soumat aussergewéinlech hell erschénge léisst. En Deel vu senger Uewerfläch schéngt mat engem geschaten Alter vun 100 Millioune Joer relativ jonk ze sinn. Dat deitt dorop hinn, datt den Enceladus geologesch aktiv ass. Ursaach ass méiglecherweis de Kryovulkanismus, bei deem d'Waasser aus dem Mound austrëtt a sech iwwer d'Uewerfläch verdeelt.
Hyperion
Den Hyperion ass fir seng Gréisst een am stäerksten onreegelméisseg geformte Kierper am Sonnesystem. Hien ass haptsächlech aus poréisem Waasseräis mat klengen Deeler un silikateschem Gestengs opgebaut. Am Ënnerscheed zu den meeschte Saturnmounde huet den Hyperion mat enger Albedo vu 0,25 eng donkel Uewerfläch. No Ënnersich vun der Raumsond Cassini vun 2005 handelt et sech bei den donkelen Oflagerungen ëm Kuelewaasserstoffverbindungen déi d'Waasseräiskäre verschmotzen.
Phoebe
Bis zum Joer 2000 golt de Phoebe als de baussenzegte Saturnmond. Mat 1,63 g/cm3 huet hien nom Titan déi zweethéchst Dicht. Säi Bannenzegt muss ausser Äis e gréisseren Deel un dichtem Material hunn, eventuell un silikateschem Gestengs. Déi meescht grouss Saturnmounde hunn eng ganz hell Uewerfläch, dogéint ass déi vum Phoebe mat enger geometreschen Albedo vu 0,081 extreem donkel. Méiglecherweis ass (d'selwecht wéi beim Hyperion) d'Eis op der Uewerfläch verdreckt.
Oberon
Den Oberon ass den zweetgréisste Mound vum Uranus an huet eng mëttel Dicht vun 1,63 g/cm3. Déi kleng Dicht an d'Albedo loossen unhuelen, datt den Oberon aus ronn 50 % Waasseräis, 30 % silikateschem Gestengs an 20 % Kuelestoffverbindungen a Stéckstoffverbindungen souwéi weidere schwéieren organesche Verbindungen zesummegesat ass. D'Verhältnes vum Waasseräis zu Gestengs steet am Aklang mat den anere gréissere Mounden vum Uranus. D'Presenz vu Waasseräis gëtt duerch infrarout spektroskopesch Ënnersich gestëtzt, déi kristallint Waasseräis op der Uewerfläch vum Oberon zum Virschäin bruecht hat. Dat schéngt op dem Oberon senger nofollgender Hemisphär méi staark vertrueden ze sinn; dat ass e grousse Géigesaz zu den anere groussen Uranusmounden, déi op der féierender Hemisphär de gréisseren Deel hunn.
Den aktuellen Zoustand vum Äismantel ass nach onkloer. Wann am Äis genuch Substanze wéi Salz oder Ammoniak sinn, kéint tëscht dem Kär an dem Äismantel méiglecherweis en ënnerirdeschen Ozean wéi um Jupitermound Europa existéieren. D'Déift vum Ozean géif an deem Fall hei ronn 40 km hunn, d'Temperatur wier ongeféier ëm −93 °C (180 K). Déi aktuell bannenzeg Struktur hänkt staark vun der thermescher Geschicht vum Oberon of, déi nach net genuch bekannt ass.
Äismounde vum Uranus
Wéi bei de Mounde vum Saturns, bestinn warscheinlech all 27 (Stand: September 2014) bekannten Uranus-Mounde gréisstendeels aus Waasseräis. Hir Dicht variéiert relativ wéineg vun ongeféier 1,3 g/cm³ bis maximal 1,5 g/cm³. Nëmmen dräi vun de véier gréisste Mounde, Titania, Oberon an Ariel hnn eng e bëssi méi héich Dicht. Kuckt och: * Lëscht vun den Uranusmounden
Ganymed
De Ganymed ass dee gréisste Jupitermound. D'Auswäertung vun den Date vun der Raumsond Galileo weist drop hin, datt et sech bei him ëm en differenzéierte Kierper handelt, deem säi Schuelenopbau aus véier Schichten besteet: E relativ klenge Kär aus Eisen oder Eisesulfid huet e Mantel aus Silikatgestengs an driwwer läit eng ronn 800 km déck Schicht aus mëllem Waasseräis mat enger baussenzeger haarder Äiskuuscht.
Titania
Den Titania ass dee gréisste Mound vum Uranus an huet eng mëttel Dicht vun 1,71 g/cm3. Déi kleng Dicht an déi héich Albedo loossen unhuelen, datt den Titania aus ronn 50 % Waasseräis, 30 % silikateschem Gestengs an 20 % Kuelestoffverbindungen souwéi weidere schwéieren organesche Verbindungen zesummegesat ass. D'Presenz vu Waasseräis gëtt duerch infrarout spektroskopesch Ënnersich vun 2001 bis 2005, hunn kristallint Waasseräis op der Uewerfläch vum Titania zum Virschäin bruecht. Dat schéngt op dem Titania senger féierender Hemisphär méi staark vertrueden ze sinn. De Grond dofir ass onbekannt, mä et schéngt vum Bombardement geluedener Deelercher vum Uranus’ senger Magnéitosphär hierzeréieren, déi op der follgender Hemisphär duerch d'Co-Rotatioun vum Plasma méi staark vertrueden ass.
Umbriel
Den Umbriel ass deen drëttgréisste Mound vum Uranus an huet eng mëttel Dicht vun 1,39 g/cm³. Unhand vun der niddreger Dicht geet een dovun aus, datt den Umbriel aus ronn 60 % Waasseräis zesummegesat ass. Weider huet hien Deeler vu silikateschem Gestengs a Kuelestoffverbindungen wéi Methan an dem organesch schwéieren Tholin. D'Presenz vu Waasseräis gëtt duerch infrarout spektroskopesch Ënnersich gestëtzt, déi kristallint Waasseräis op d'Uewerfläch vum Umbriel zum Virschäin bruecht huet. Dat schéngt op dem Umbriel senger féierender Hemisphär stärker vertrueden ze sinn. De Grond dofir ass onbekannt, mä et schéngt vum Bombardement geluedener Deelercher vum Uranus senger Magnéitosphär hierzeféieren, déi op der follgender Hemisphär duerch d'Co-Rotatioun vum Plasma méi staark vertrueden ass.
Mimas
Ënnersich vu Cassini-Daten am Oktober 2014 loossen drop schléissen datt de Kär vum Mound entweeder ongeformt ass oder datt de Mimas e flëssegen subglazialen Ozean huet.
Ganymed
No engem neie Modell vun der Kuuscht wier et och méiglech, datt ënner der Äisuewerfläch e liicht salzhaltegen Ozean ass, an deem sengem ënneschte Beräich, sech wéinst dem héijen Drock, Kristaller vun enger dichten Äiszort bilden. Déi enthale Salzer gi fräi a falen no ënnen, wou si mat Waasser den ënneschte salzhaltegen Ozeandeel bilden. Dee schwëmmt op enger weiderer Schicht vun enger nach méi dichter Äiszort, déi nees op engem nach méi salzhaltegen an domat nach méi dichten Ozean schwëmmt, deen op dem Ganymed sengem Gestengsmantel läit.
Ariel
Den Ariel ass den hellste a véiertgréisste Mound vum Uranus. Hien huet eng mëttel Dicht vun 1,66 g/cm³. Seng Albedo läit bei 0,39. Et geet een dovun aus, datt den Ariel aus ronn 50 % Waasseräis, 30 % silikateschem Gestengs an 20 % Kuelestoffverbindungen wéi Methan an dem organesch schwéieren Tholin zesummegesat ass. D'Presenz vum Waasseräis gëtt duerch infrarout spektroskopesch Ënnersich gestëtzt, déi dat kristallint Waasseräis op d'Uewerfläch vum Ariel zum Virschäin bruecht hat. Dat scheint auf Ariels führender Hemisphäre stärker vertreten zu sein. Der Grund dafür ist unbekannt, doch es schéngt vum Bombardement geluedener Deelercher vun der Uranus Magnéitosphär hierzeréieren, déi op der follgender Hemisphär duerch d'Co-Rotatioun vum Plasma méi staark vertrueden ass.
Europa
D'Uewerflächentemperatur vum Europa erreecht maximal −150 °C. Déi glaat Uewerfläch an d'Strukture erënneren staark un Äisfelder an de Polarregiounen op der Äerd. Et gëtt ugeholl, datt ënner Europan senger Äiskuuscht en Ozean aus flëssegem Waasser befënnt, deen duerch Gezäitenkraafte erwiermt gëtt. Bei de niddreger Uewerflächentemperatur ass Waassereis haart wéi Gestengs. Déi gréisst visuell Kratere goufe mat frëschem Äis ausgefëllt an ausgeglach. Dëse Mechanismus souwéi Berechnunge vun deenen duerch d'Gezäitekräfte verursaacht Erwiermung loossen drop schléissen, datt d'Kuuscht vun Europa aus Waasseräis vu ronn 10 bis 15 Kilometer déckt ass. Deen drënner leienden Ozean kënnt eng Déift vu bis zu 100 Kilometer hunn. De Volume vu flëssegem Waasser wier domat méi wéi duebel sou grouss wéi dee vun den ierdeschen Ozeaner.
Detailléiert Fotoe weisen, datt sech Deeler vun der Äiskuuscht géintenee verzunn hunn an zerbrach sinn, a sou e Muster vun Äisfelder entstanen ass. D'Beweegung vun der Kuuscht gëtt vu Gezäitekräfte verursaacht, déi d'Uewerfläch ëm 30 m hiewen a senke léisst. D'Äisfelder missten duerch d'gebonne Rotatioun e bestëmmt, virausgesot Muster opweisen. Weider Fotoe weisen dogéint, datt nëmmen déi geologesch jéngst Gebidder sou e Muster hunn. Aner Gebidder wäiche mat zouhuelendem Alter vun deem Muster of. Dat kann domat erkläert ginn, datt sech d'Uewerfläch vum Europa e bëssi méi séier beweegt wéi de bannenzege Mantel an de Kär.
Äismounde vum Neptun
Méiglecherweis bestinn all 14 (Stand: 2014) bekannte Neptun-Mounde gréisstendees aus Waasseräis. Hir Dicht variéiert relativ knapps vun ongeféier 1,2 g/cm³ bis maximal 1,5 g/cm³. Nëmmen den Triton huet eng eppes méi héich Dicht, wärend de Galatea eng kleng Dicht vun nëmmen 0,75 g/cm³ opweist a soumat warscheinlech zu de Rubble Piles gehéiert. Kuckt och: * Lëscht vun den Neptunmounden
Nereid
De Nereid ass den drëttgréisste Mound vum Neptun. Am Spektrum erschéngt de Nereid gro gefierft. Spektral beweegt sech de Nereid tëscht den Uranusmounde Titania an Umbriel, wat op eng Uewerflächenzesummensetzung vu Waasseräis – dat 1998 vun der Grupp ëm de Michael E. Brown identifizéiert gouf – a spektral neutralem Material hiweist. Vum Spektrum hier gläicht de Nereid éischter dem Proteus wéi dem Triton an ass opfälleg anescht wéi d'Asteroiden vum baussenzege Sonnesystem, wat éischter op eng Genesis am Neptunsystem hindeit.
Triton
Warscheinlech besteet den Triton aus engem differenzéierten Opbau, engem Kär aus silikateschem Gestengs an enger Kuuscht aus Waasseräis. Fuerschungsresultater aus dem Joer 2012 weisen ausserdeem op d'Méiglechkeet hinn, datt en dënnen, ammoniakräichen Ozean ënner der Uewerfläch existéiere kënnt. D'Energie, fir den Ozean ënner der Uewerfläch bei −90 °C flësseg ze halen, soll vum Zerfall radioaktiver Stoffer am Kär vum Triton an der Gezäitereiwung, dee beim Ëmlaf ëm de Neptun entsteet, staamen.
Transneptunesch Äismounde
Ettlech vun den transneptuneschen Zwergplanéiten hunn och Mounde mat de Charakteristika vun engem Äismound. Erwänenswäert sinn och déi äiseg Zwergplanéiten, z. B. : Ixion, Orcus, Quaoar an Sedna souwéi Haumea.
Charon (Pluto)
Dem Charon seng mëttel Dicht gouf mat 1,71 g/cm³ bestëmmt. Hie sollt domat zu 55–60 % aus Gestengs an zu 40–45 % aus Waasseräis bestoen; en evidenten Ënnerscheed zu Pluto, deem säi Gestengsdeel bei ronn 70 % läit. Zum bannenzegen Opbau vum Charon gëtt et zwou Theorien: Entweeder ass de Charon en differenzéiert opgebaute Kierper mat engem Gestengskär an Äismantel, oder hie besteet aus enger eenheetlecher Äis-Gestengs-Mëschung. Duerch d'Entdeckung vun Hiweise op Kryovulkanismus gëtt déi éischt Theorie favoriséiert. D'Uewerfläch vum Charon schéngt aus Waasseräis ze bestoen.
Hiʻiaka an Namaka (Haumea)
Staark Absorptioun bei Wellelängte vun 1,2 an 2 Mikrometer am infraroude Spektrum weisen drop hin, datt d'Uewerfläch vun de Mounde Hiʻiaka an Namaka haaptsächlech aus Waassereis besteet.
Kallisto
De Kallisto ass deen zweetgréisste Jupitermound an huet déi héchsten Dicht un Aschlagkrateren am ganze Sonnesystem. Bei den Aschléi entstane konzentresch rankfërmeg Erhiewunge präegen d'Uewerfläch; gréisser Gebiergszich sinn net ze fannen. Dat léisst drop schléissen, datt d'Uewerfläch vum Kallisto haaptsächlech aus Waasseräis zesummegesat ass. D'Äiskuuscht huet iwwer geologwsch Zäiträim ewech noginn, woubäi eeler Krater a Gebiergszich verflaacht goufen.
Titan
No engem Modell, dat vum Jupitermound Europa op den Titan iwwerdroe gouf, kann d'Wäermtentwécklung duerch Gezäitereiwung och ënner senger Äiskuuscht zu enger opgeschmolzener Schicht gefouert hunn.
D'Cassini-Sond huet och entdeckt, datt iwwer de Titanbierger d'Unzéiung méi schwaach ass wéi iwwer flaache Géigenden. D'Fuerscher huelen dofir un, datt d'Äis ënner Bierger méi déif an den Ozean erareeche wéi bei Flaachland. D'Auswäertung vu Schwéierfeldmiessunge vum Cassini hunn erginn, datt de méiglechen Ozean staark salzhalteg misst sinn. Hien ass dobäi anzefréieren, woufir déi baussenzeg Äisschicht iwwer him ganz starr dierft sinn.
Äismounde vum Saturn
All 62 (Stand: September 2014) bekannte Mounde vum Saturns (wou d'Dicht bekannt ass) bestinn héchstwarscheinlech aus engem gréisseren Deel aus Waasseräis a silikateschem Gestengs. Hir Dicht variéiert vun ongeféier 0,5 g/cm³ (Waasseräis mat klengem Deel u silikateschem Gestengs) bis ongeféier 2,3 g/cm³ (Waasseräis mat héijem Deel un silikateschem Gestengs). Well vu ville vun den 62 Saturnmounden kaum eppes bekannt ass, ass et net ausgeschloss, datt sech dorënner Mounde befanne kéinten, déi net gréisstendeels aus Äis bestinn. Kuckt och: * Lëscht vun de Saturnmounden
Kallisto
Déi visuell Uewerfläch läit op enger Äisschicht, déi eng geschaten Déckt vun 200 km huet. Drënner ass warscheinlech een 10 km déiwen Ozean aus flëssegem Salzwaasser, wourop magnéitesch Miessunge vun der Raumsond Galileo hiweisen. E weideren Indiz fir flëssegt Waasser ass d'Tatsaach, datt op der entgéintgesater Säit vum Krater Valhalla keng Bréch a Verwerfungen ze gesi sinn, wéi si op massive Kierper, wéi dem Äerdmound oder dem Planéit Merkur observéiert kënne ginn. Eng Schicht flëssegt Waasser huet héchstwarscheinlech d'seismesch Schockwelle reduzéiert, ier si sech duerch de Moundkär beweegt hunn.
Titan
D'Existenz vun engem Ozean an der Déift bedeit geologesch gesinn, datt déi driwwer leiend Kuuscht méi beweeglech misst sinn wéi op Himmelskierper, déi duerchgéiend fest sinn, wéi beispillsweis den Äerdmound. D'Kuuschtbeweeglechkeet féiert zu den observéiert tektonesche Grousstrukture a geneesou zum Kryovulkanismus, woubäi ugeholl ka ginn, datt och Waasser aus dem ënnergrënnegen Ozean direkt um Äisvulkanismus beteelegt ass, wéi et bei der Äerd mam Magma aus dem Mantel de Fall ass. Wéi op Enceladus schonn nogewise gouf, kënnen d'Kuuschtbeweegungen alleng lokal sou vill Wärmt produzéieren, datt bedeitend Deeler un Äis an de Beweegungszone verflëssegt ginn a Kryovulkanismus produzéieren.
Amalthea
Den Amalthea ass en onreegelméisseg geformte Kierper mat enger klenger Dicht vun nëmmen 0,86 g/cm3. Dat schwätzt fir e poréisen Opbau aus Waasseräis. Méiglecherweis handelt et sech ëm en "zougelafenen" Objet, deen entweeder aus dem baussenzege Jupitersystem staamt oder op groussem Sonnenofstand entstanen an duerch d'Unzéiungskraaft vum Jupiter agefaangen ginn ass.
Rhea
De Rhea, zweetgréisste vun de Saturnmounden, besteet zu ongeféier zwee Drëttel aus Waasseräis an aus engem Kär vu silikatgestengs. Seng dënn Äiskuuscht huet iwwer geologesch Zäitraim ewech noginn. Op der nächster Hemisphär vum Rhea sinn hell Sträifen op enger donkler Uewerfläch souwéi e puer Aschlagkrateren ze gesinn. D'Sträifen entstongen an enger fréierer Entwécklungsphas duerch Kryovulkanismus, wéi dat Bannenzegt vum Mound nach flësseg war.
Titan
Den Titan ass de gréisste Saturnmound. Säi feste Kierper setzt sech ronn zur Hallschent aus engem Mantel vu Waasseräis an zur anerer Hallschent aus engem Kär vu silikateschem Gestengs zesummen. Radarmiessunge vun der Cassini-Sond deiten drop hin, datt ënner der Äiskuuscht en Ozean aus flëssegem Waasser existéiert. D'Déckt vun der Äiskuuscht gëtt op ronn 80 Kilometer geschat.
Europa
Den Europa ass dee véiertgréisste vun de Jupitermounde an huet mat enger Albedo vu 0,64 eng ganz hell Uewerfläch: 64 % vum agestralte Sonneliicht gi reflektéiert. D'Uewerfläch vum Europa setzt sech aus Äis zesummen. Säin opfällegst Zeechen ass e Netzwierk vu roudelzege Grief a Rille déi kräiz a quer verlafen, déi d'ganz Uewerfläch iwwerzéien. D'Rillen hunn gläichen de Rëssen a Verwerfungen op irdeschen Äisfelder. Déi méi grouss sinn ongeféier 20 Kilometer breet an hunn ondäitlech baussenzeg Ränner souwéi e bannenzege Beräich aus hellem Material.
Portal Lëtzebuerg/Neist Artikelen/Archiv 2012
Dat hei ass d' Archiv vun den neien Artikelen, déi en Zesummenhank mat Lëtzebuerg hunn, an dofir an der Rubrik "Neist Artikelen" am "Portal Lëtzebuerg" opgezielt goufen.
D'Nimm vun den Artikele sti chronologesch vun hannen no vir, wéi se bäigesat goufen.
2012
> Archiv 2011
Portal:Lëtzebuerg/All Artikele beieneen
Op dëser Säit sinn (bal) all Artikelen op dëser Wikipedia opgezielt, déi e Bezuch op Lëtzebuerg hunn. Si sinn (fir d'Ufanksjoren méi oder manner) chronologesch, wéi se ugeluecht goufen, mat deem rezentste vir.
Et ass eng zesummegesat Lëscht aus all den Archiver vun der Rubrik "Neist Artikelen" am "Portal Lëtzebuerg".
D'Lëscht ass net grad 100% vollstänneg.