cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maj Sjöwall / Per Wahlöö
D'Maj Sjöwall an de Per Wahlöö war eng schweedesch Schrëftsteller-Koppel, déi vun 1965 bis 1975 eng Kriminalroman-Serie geschriwwen hunn, Roman iwwer e Verbriechen an deenen de Martin Beck Detektiv bei der Stockholmer Police d'Haaptroll spillt.
D'Maj Sjöwall
D'Maj Sjöwall, gebuer de 25. September 1935 zu Stockholm, a gestuerwen den 29. Abrëll 2020 zu 	Landskrona, war eng schweedesch Schrëftstellerin a Journalistin. Si war d'Meedche vum Will Sjöwall an der Margit Trobäck.
No Studium fir Journalistin a Graphikerin huet si a verschiddenen Zeitungen an Zäitschrëften als Reporterin oder Graphikerin geschafft. Vun 1959 bis 1961 war si Editeur am Verlagshaus Wahlstöm & Widstrad. Do huet se de Per Wahlöö begéint, dee fir déi selwecht Firma geschafft huet. D'Joer drop hu se sech bestuet an hunn ugefaange Kriminalromaner zesummen ze schreiwen.
De Per Wahlöö
De Per Fredrik Wahlöö gouf de 5. August 1926 zu Tölö, Halland gebuer, an hien ass den 22. Juni 1975 zu Malmö u Kriibs gestuerwen.
Éier hie sech mat der Maj Sjödall 1962 bestuet huet, war hie vun Enn vu sengem Studium 1946 un, Kriminalreporter. No ville Reesen uechter d'Welt huet hien zu Stockholm geschafft, wou e seng spéider Fra kennegeléiert huet.
D'Kommissar Beck-Romaner oder Roman iwwer e Verbriechen
Den Ënnertitel Roman iwwer e Verbriechen erkläert d'Maj Sjöwall déi Marxistin ass, [[als d'Verbrieche vun der Sozialdemokratie un der schweedescher Aarbechterklass.
Déi éischt schweedesch Martin Beck-Filmer
An den dräi éischte Verfilmungen tëscht 1967 an 1980 gëtt de Martin Beck vum Kewe Hjelm, Carl-Gustaf Lindstedt an Derek Jakobi duergestallt.
Schlesien
Schlesien (Schleesesch Ślůnsk; polnesch Śląsk; tschechesch Slezsko; laténgesch Silesia) ass eng Regioun a Mëtteleuropa op den zwou Säite vun der Oder. De gréissten Deel vu Schlesien gehéiert zanter 1945 faktesch, zanter 1970 opgrond vun den däitsch-polneschen Ofmaachungen, a schliisslech vun 1990 un, och vëlkerrechtlech zu Polen. Kleng Deeler gehéieren zu Däitschland an Tschechien.
Schlesien ass de Lëtzebuerger an Erënnerung duerch d'Ëmsiidlung am Zweete Weltkrich, besonnesch bekannt sinn d'Stied Hirschberg, Leubus a Bobersteen.
Sprooch
Schlesien huet och seng eege Schleesesch Sprooch, déi gewëssermoossen e polneschen Dialekt ass. No engem polneschen Zensus vun 2002 hunn ronn 56 000 Schlesier hiren Dialekt als Mammesprooch deklaréiert.
Strooss vun Hormus
D'Strooss vun Hormus (persesch: تنگه هرمز, Tangeh-ye Hormoz) ass eng Mierengt, déi no der Insel Hormus benannt ass, déi dra läit. Se verbënnt de Persesche Golf am Oste mam Golf vum Oman, dem Arabesche Mier an dem Indeschen Ozean a läit tëscht dem Iran an Oman. Op hirer schmuelster Plaz ass se 21 Séimeilen (38.89 km) breet.
Zanter der Antiquitéit ass d'Strooss vun Hormus eng wichteg Schëfffaartsstrooss an e wichtegen Handelswee. Bis an d'16. Joerhonnert war et de Waasserwee tëscht Europa an Indien. Duerch si leeft haut dee ganze Schëffsverkéier vun de Pëtrolshäfe vu Kuwait, Bahrain, vum Irak, de Vereenegten Arabeschen Emirater an dem Iran, an och de gréissten Deel vum saudiarabesche Verkéier. Ronn ee Véirel vun der Weltpëtrolsproduktioun gëtt do duerch transportéiert.
Protactinium
Protactinium (Symbol Pa) ass e cheemescht Element mat der Uerdnungszuel 91 am Periodesystem vun den Elementer. Seng relativ Atommass ass 231,03588.
Canton de Cordes-sur-Ciel
De Canton de Cordes-sur-Ciel ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Albi, am Departement Tarn an der Regioun Occitanie.
Schleesesch
D'Schleesesch Sprooch (Schleesesch: ślůnsko godka, ślůnski, munnechmol och pů našymu) ass eng Sprooch, déi vun der Bevëlkerung an der uewerschleesescher Regioun a Pole geschwat gëtt, awer och an Tschechien an an Däitschland. Beim statisteschen nationalen Zensus vu Polen, deen 2011 gemaach gouf, hunn ongeféier 509.000 Persounen erkläert, d'Schleesescht wier hir Mammesprooch.
Alphabet
Et gëtt kee spezifescht schleesescht Alphabet. Déi, déi d'Schleesescht schreiwen, benotzen déi polnesch Buschtawen. 2006 gouf allerdéngs en neit schleesescht Alphabet ausgeschafft. Et gëtt allgemeng am Internet an och an der Schleesescher Wikipedia benotzt.
Mediatiounsakt
De Mediatiounsakt ass en Akt deen den 19. Februar 1803 vum Napoléon I. geschriwwe gouf, an deen domat der Schwäiz eng nei Constitutioun ginn huet, no dem Echec vun der helvetescher Republik. Duerch deen Akt gouf d'Schwäiz wéi eng Federatioun organiséiert, an d'Kantone krute méi Autoritéit zougesprach.
815 v. Chr.
10. Joerhonnert v. Chr. | 9. Joerhonnert v. Chr. | 8. Joerhonnert v. Chr.
820 v. Chr. | 819 v. Chr. | 818 v. Chr. | 817 v. Chr. | 816 v. Chr. | 815 v. Chr. | 814 v. Chr. | 813 v. Chr. | 812 v. Chr. | 811 v. Chr. | 810 v. Chr.
Dës Säit befaasst sech mam Joer 815 v. Chr.
816 v. Chr.
10. Joerhonnert v. Chr. | 9. Joerhonnert v. Chr. | 8. Joerhonnert v. Chr.
Dës Säit befaasst sech mam Joer 816 v. Chr.
Eisebunnsstreck Wolz-Schëmpech
D'Eisebunnsstreck Wolz-Schëmpech war eng Eisebunnsstreck vun der lëtzebuergescher Eisebunnsgesellschaft CFL.
D'Streck gouf Enn der 1880er Jore vun der Prënz Hari Gesellschaft gebaut, an huet vum 1. Juli 1888 bis de 24. September 1967 funktionéiert.
Polnesch Verdeedegung
D'Polnesch Verdeedegung ass eng Erëffnung vum Schachspill. Se zielt zu den Zouene Spiller an ass an den ECO-Coden ënner dem Schlëssel A40 klassifizéiert.
Eisebunnsstreck Wolz-Schëmpech
Den Ufank vun der Streck war an der Gare vu Wolz, wou se Uschloss un d'Streck Kautebaach-Wolz hat.
Polnesch Verdeedegung
D'Polnesch Verdeedegung fänkt mat de follgenden Zich un:
Eisebunnsstreck Wolz-Schëmpech
Vu Wolz aus huet d'Streck duerch den Dall vun der Wolz, weider iwwer Wanseler, d'Schleef, laanscht Schëmpech an Nidderwampech, bis op d'belsch Grenz bei Benonchamps gefouert. Vun do aus hat se Uschloss un d'Linn 164 vun der belscher Eisebunn, an iwwer déi eraus, vum Y bei der Gare Baaschtnech-Nord, Uschloss un d'Linn 163 déi op Libramont an op Sankt Vith gefouert huet.
Op der Streck gouf et dräi Garen, an zwar zu Wanseler, an der Schleef an am Süde vun Nidderwampech, fir Wampech a Schëmpech.
Well d'Streck net iwwerall konnt laanscht d'Wolz gefouert ginn, ware véier Tunnelle gebaut ginn. Den éischte vu Wolz ausgesinn huet am Nordweste vu Wanseler ënner dem Hälzchen erduerchgefouert (110 Meter), deen zweeten hanner der Schleef ënner der Déidschleedchen (115 Meter), den drëtten direkt eng 350 Meter duerno ënner de Réngelsbueren (215 Meter), an de leschte kuerz viru Schëmpech ënner dem Schass (185 Meter).
D'Streck war eegleiseg, a si war 10,11 Kilometer laang
Hautdesdaags ass eng grouss Parti vun der Streck eng Vëlospist.
Fär
Eng Fär oder eng Pont ass e Waassergefier fir den Transport vu Persounen, Wueren oder Autoen iwwer Waasserstroossen. Si erlaabt, Persounen oder Saache vun engem op dat anert Ufer iwwerzesetzen. D'Fär ass domat op kuerze Strecken, do wou de Verkéier net ze staark ass, eng Alternativ zu enger Bréck oder engem Tunnel.
Andeelunge vun de Fären
Wat den Transportzweck ugeet, ënnerscheet een:
Et kann een och ënnerscheeden tëscht Färe mat eegenem Undriff a Fären ouni eegenen Undriff, déi z. B. un engem Seel iwwer d'Waasser gezu ginn.
A Stied, déi um Mier oder un engem gréissere Floss leien (och a Stied mat ville Kanäl), spille Färverbindungen am noe Verkéier eng wichteg Roll. Si si mat manner Käschte verbonn wéi Tunnellen oder Brécken an erméiglechen eng direkt Verbindung tëscht zwee Uwänner.
De bekanntsten internationale Färbetrib ass deen iwwer den Äermelkanal, an zwar vu verschiddene Länner aus, z. B. Frankräich, Belsch, Holland an Däitschland an Direktioun England oder Schottland.
814 v. Chr.
10. Joerhonnert v. Chr. | 9. Joerhonnert v. Chr. | 8. Joerhonnert v. Chr.
Fär
Fär Waasserbëlleg - Oberbillig
Déi eenzeg Fär déi am Moment zu Lëtzebuerg a Betrib ass, ass d'Fär op der Musel tëscht Waasserbëlleg an Oberbillig. Dës Fär, déi haut (2014) all Dag tëscht 200 (am Wanter) a 400 (am Summer) Autoen iwwer d'Musel transportéiert, funktionéiert schonn zanter dem 30. Abrëll 1966, also nëmmen zwee Joer no der Kanaliséierung vun der Musel. Se ass 23 m laang a 6,5 m breet, gëtt duerch en Dieselmotor ugedriwwen a ka maximal 6 Autoen transportéieren. Et war virgesinn, d'Fär Sankta Maria am Januar 2016 duerch eng nei z'ersetzen. Am Januar 2016 gouf awer bekannt gemaach, datt d'Fär eréischt am Joer 2017 wäert ersat ginn, well d'Konzept vun der Fär geännert gouf an elo eng Fär mat Elektromotor soll an den Asaz komme.
814 v. Chr.
819 v. Chr. | 818 v. Chr. | 817 v. Chr. | 816 v. Chr. | 815 v. Chr. | 814 v. Chr. | 813 v. Chr. | 812 v. Chr. | 811 v. Chr. | 810 v. Chr. | 809 v. Chr.
Dës Säit befaasst sech mam Joer 814 v. Chr.
Fär
Fär Waasserbëlleg - Oberbillig
De 14. November 2017 gouf déi nei Elekrofär, déi zu Stralsund gebaut gouf a mat engem Schubschëff iwwert Waasserweeër bis an de Mäerterter Hafe bruecht gouf, an d'Waasser gelooss. Déi offiziell Aweiung vun der neier Fär Sankta Maria II war de 25. November 2017 an den 10. Dezember 2017 huet déi nei Fär de reguläre Betrib opgeholl.
50. Anniversaire
Den 30. Abrëll 2016 gouf zu Waasserbëlleg an Oberbillig de 50. Anniversaire vum motoriséierte Färbetrib gefeiert.
Fréier Fären
Et goufe fréier awer nach méi Fären op der Musel tëscht Lëtzebuerg an Däitschland, éier d'Brécke gebaut goufen, an och an der Zäit nom Zweete Weltkrich, wéi d'Brécken zerstéiert waren, z. B. zu Schengen an zu Gréiwemaacher, wou vum 1.Februar 1952 bis 1955 ier d'Bréck fäerdeg war, eng Héichseelpont funktionéiert huet, déi der Gemeng Gréiwemaacher gehéiert huet.
Ciné de la Cour
De Ciné de la Cour war e Kino an der Stad Lëtzebuerg. E stoung hanner dem Palais an der Waassergaass. En ass de 27. Oktober 1917 opgaangen ënner dem Numm Palast Theater Medinger. Am Joer 1922 ass en a Ciné de la Cour ëmgedeeft ginn.
Am Zweete Weltkrich ware franséisch Nimm verbueden an dunn ass den Numm a Kammerlichtspiele ëmgewandelt ginn. Nom Krich war et dann erëm de Ciné de la Cour.
An den 1950er a -60er Jore war de "Cour" bei de Studente beléift, well et dunn deen eenzege Kino an der Stad war, deen an der Mëttesstonn eng Virstellung hat.
An de leschte Jore sinn am Cour nach just Reprisen a Sexfilmer gespillt ginn.
Den 30. Abrëll 1971 huet de Ciné de la Cour seng Diere fir ëmmer zougemaach. Nodeem d'Gebai e puer Joer eidel stoung, ass et ofgerappt ginn. Um neie Gebai ass e Kapp aus Steen ze gesinn, dee fréier an der Fassade vum Kino war.
Architekt vum Ciné de la Cour war de Kënschtler Mathias Martin, deen och d'Händschefabrik Reinhard, den Hotel Carlton an e puer schéi Villaen an herrschaftlech Haiser (meeschtens am Jugendstil), an der Stad, zu Hollerech, um Belair an am Gronn, entworf huet.
Kierch Belval-Metzerlach
D'Kierch ass der Operstéiung Christi geweit.
Si steet um Eck vun der rue Aloyse Meyer an der rue Sigefroi a gehéiert der Gemeng Suessem. . Am Mee 2020 huet de Gemengerot decidéiert, d'Entweiung vun der Kierch beim Bistum unzefroen. Vum Bistum gouf déi Ufro verworf. Am Gemengerot vum 20. November 2020 gouf entscheed, d'Kierch awer entweien ze loossen,. Hei soll en Uert fir Zeremonien a Feieren an engem schéine Kader entstoen.
De 6. Mee 2022 gouf d'Gebai als nationaalt Monument klasséiert.
Si steet um Eck vun der rue Aloyse Meyer an der rue Sigefroi a gehéiert der Gemeng Suessem. .
Geschicht
D'Par Belval-Metzerlach gouf 1959 als bëscheeflech Par gegrënnt an ass domat déi jéngst vun de fënnef Pare vum Parverband Suessem. Den éischte Paschtouer war vun 1959 bis 1974 de René Fisch.
D'Operstéiungskierch vu Belval-Metzerlach ass no de Pläng vum Schwäizer Architekt Hermann Baur (1894-1980) gebaut ginn. De Lëtzebuerger Architekt Robert Leer war fir de Bau zoustänneg. D'Baugenehmegung steet am Zesummenhang mam Amarsch vun den Truppe vum Warschauer Pakt an d'Stad Prag wärend der Zäit vum sougenannte Prager Freijoer am August 1968. Doropshin hunn all Lëtzebuerger Sozialisten all Gemengekoalitioune mat de Kommunisten gekënnegt. De Bau vun der Kierch war bis dohin um Veto vum KPL-Vertrieder am Schäfferot gescheitert. An der éischter Gemengerotssëtzung am Januar 1969 gouf dunn, ënnert enger LSAP-CSV-Koalitioun de Bau genehmegt.
Fir de Bau vun der Kierch ze finanzéiere war an den 1960er Joren e Kierchebauveräin gegrënnt ginn. Doduerch konnten zirka 51 % vun de 14,315 Millioune Frang fir den Terrain an de Bau vu Privatleit a vu Betriber opbruecht ginn. 42 % goufe vum Staat finanzéiert an de Rescht vun der Gemeng Suessem.
D'Kierch gouf de 4. Juli 1971 vum Bëschof Jean Hengen geweit. Et ass eng vun de wéinege Kierchen am Land bei deenen de Klackentuerm separat vun der Kierch steet.
Déi meescht Géigestänn bannen an der Kierch stame vum Tessiner Kënschtler Pierino Selmoni:
Un der kënschtlerescher Ausstattung war och de Baseler Kënschtler HH. Hauert bedeelegt. De Wandteppech hanner dem Altor ass vum Jean Zanter a senger Fra. De Bronzerelief deen den operstanene Christus weist ass vum däitsche Kënschtler Elmar Hillebrand. D'Fënstere sinn vum J. Zanter entworf an d'Westenfelder-Uergel ass aus der Lëntgener Uergelfabréck.
Klacken
Am Tuerm hänke 5 Klacken. Se goufen den 12. September 1965 vum Bëschof Leon Lommel geweit a stamen aus der Klackegéisserei Schilling vun Heidelberg:
Michaelsklack am Schlagtoun la bémol mat der Opschrëft: "Nunc facta est salus et virtus et regnum Dei nostri Bel Val-Metzerlach 1965" (Gekommen ist das Heil, die Macht und Herrschaft unseres Gottes). D'Michaels-Klack gouf mam Erléis vun enger Lotterie finanzéiert, déi 1964 vun den Oeuvres paroissiales (Kirchenbauverein) organiséiert gouf. Se weit 746 kg.
Marieklack am Schlagtoun si bémol mat der Opschrëft: Guade et laetare Virgo Maria, quia surrexit Dominus vere! Alleluia!" (Freue dich und frohlocke, Jungfrau Maria, da der Herr wahrhaft ist auferstanden! Alleluia!")Bel Val-Metzerlach 1965, fund, fam. div. . D'Klack gouf mat Stëftunge vu 17.000 Frang finanzéiert. Se weit 557 kg.
Theresieklack am Schlagtoun re bémol mat der Opschrëft "Mon Dieu! Je...Vous...Aime!" Bel Val 1965. D'Klack gouf mat Spende vu Pätteren a Giedele vu jeeweils 1000 Frang finanzéiert. Se weit 468 kg.
Don Bosco Klack am Schlagtoun mi bémol mat der Opschrëft "Sta sempre allegro" (Sei immer froh!) Metzerlach 1965. D'Klack gouf mat Spende vu Pätteren a Giedele vu jeeweils 1000 Frang finazéiert. Se weit 321 kg.
Jousefsklack am Schlagtoun fa mat der Opschrëft "Amissum quaeris et invenis, miscens gaudia fletibus Bel Val Metzlerlach 1965 fund. fam. Weimerskirch-Schwaller".
De Klackestull gouf vun der ARBED vun Déifferdéng gemaach, d'Anlag fir ze lauden ass vun der Firma Diegner und Schade vun Dorsten (Däitschland).
813 v. Chr.
10. Joerhonnert v. Chr. | 9. Joerhonnert v. Chr. | 8. Joerhonnert v. Chr.
818 v. Chr. | 817 v. Chr. | 816 v. Chr. | 815 v. Chr. | 814 v. Chr. | 813 v. Chr. | 812 v. Chr. | 811 v. Chr. | 810 v. Chr. | 809 v. Chr. | 808 v. Chr.
Dës Säit befaasst sech mam Joer 813 v. Chr.
Nationalstrooss 53
D'Nationalstrooss 53 oder N53 ass eng Nationalstrooss um Territoire vun der Stad Lëtzebuerg.
D'N53 ass zirka 350 m. laang.
Entwécklung vun der N53
D'N53 ass entstanen, wéi de fréieren CR219 de Statut vun enger Nationalstrooss kritt huet.
Risalit
E Risalit ass en Deel vun engem Gebai, deen op der ganzer Héicht eraussteet.
De Risalit kann op der Säit (Säiterisalit) oder an der Mëtt (Mëtterisalit) vun engem Gebai sinn. E gëtt vun Architekte benotzt, fir eng Fassad z'ënnerdeelen oder se ze beliewen.
Canton de Lisieux-3
De Canton de Lisieux-3 ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Lisieux, am Calvados an der Regioun Normandie. Bei der Kantonalreform vun 2014 gouf de Kanton ofgeschaaft.
Troja
Troia oder Troja (gr.: Τροία, Τροίη; lat.: Troia, Ilium; tierk.: Truva, an den Altertumswëssenschafte gëtt de lat. Numm benotzt ) war eng antik Stad an der Landschaft Troas am Nordweste vun der haiteger Tierkei um Hellespont an der Provënz Çanakkale.
Opgrond vun de Resultater vun den Ausgruewunge vun de leschte Joren, ass bei de Fachleit haut onbestridden, datt Troja d'Bün fir den Trojanesche Krich war, dee vum Homer beschriwwe gouf. Beim Homer heescht d'Plaz virun allem Ilion oder Ilios (gr.: Ἴλιον, Ἴλιος).
Troja an de Legenden
Der Legend no war den Dardanos de Grënner vun der Dynastie vun de Kinneke vun Troja. Hien ass virun der Sintflut geflücht, an huet a Phrygien beim Kinnek Teukros Asyl kritt. Nom Doud vum Teukros war hien den eenzegen Ierwen, andeems hie sech mat der Bateia, der Duechter vum Teukros, bestuet huet. Verschidden alen Traditiounen no koum den Dardanos aus dem ale Stamm vun den Dardanier um Balkan (am aktuelle Kosovo). Den Numm Dardanier gouf op allefall benotzt, fir d'Trojaner selwer ze beschreiwen.
Den Tros, en Enkel oder Urenkel vum Dardanos, war den eponymen Heros vun Troas a vun Troja. D'Stad selwer gouf vu sengem Jong, dem Ilos (och "Ilion") gegrënnt.
De Laomedon, de Jong vum Ilos, ass no him op den Troun komm. De Poseidon an den Apollo, déi vum Zeus gestrooft goufen, hu fir dëse grausame Kinnek d'Mauere vun Troja gebaut, mä goufe vum Kinnek net bezuelt, wéi hien et versprach hat. De Laomedon huet souguer gesot, hie géif hinnen d'Oueren erofschneiden. D'Gëtter hu sech gerächt. Den Apollo huet eng Peschtepidemie op Troja lassgelooss, an de Poseidon huet engem Monster aus dem Mier den Uerder ginn, d'Awunner ze friessen, an d'Felder duerch Mierwaasser ze zerstéieren.
D'Orakel vum Zeus-Amun huet dem Laomedon geroden, seng Duechter Hesione z'afferen, a si um Ufer ze loossen, fir datt d'Monster aus dem Mier si friesse kéint.
Den Herakles géint Troja
Sou huet den Herakles, deen zesumme mam Iason op der Sich nom Gëllene Vlies a Kolchis gereest war, d'Hesione um Ufer vun Troja fonnt, komplett plakeg an nëmme mat hire Bijoue bekleet. Den Herakles huet d'Kette gesprengt, an ugebueden, d'Monster ëmzebréngen, wann hien déi zwee onstierflech Päerd géif kréien, déi den Zeus dem Laomedon fir d'Entféierung vum Ganymed geschenkt hat.
D'Trojaner hunn doropshin eng héich Mauer e bëssen ewech vun der Küst gebaut. Wéi d'Monster un der Mauer ukomm ass, huet et seng grouss Schnëss opgerappt, an den Herakles ass an den Hals vum Monster gesprongen. No dräi Deeg koum hien als Gewënner aus dem Bauch vum Monster eraus, mä hat all seng Hoer verluer. De Laomedon soll den Herakles doropshin ugeschass hunn, an him amplaz vun den onstierfleche Päerd zwee ganz normal Päerd ginn hunn. Den Herakles huet sech voller Roserei op sengem Schëff dovugemaach, an huet Troja de Krich versprach.
Den Herakles huet zu Tiryns Zaldote rekrutéiert, a Schëffer prett gemaach ; zu sengem Alliéierten hunn de Iolaos, den Telamon, de Peleus, den Oekles vun Argos an den Deimachos vu Böotien gezielt. Den Herakles ass virun Troja gelant, an huet d'Schëffer dem Oekles iwwerloss. De Laomedon huet d'Vollek op d'Schëffer geschéckt, fir dëi ze verbrennen, mä den Oekles huet bis zu sengem leschten Otemzuch duerchgehalen, an de Schëffer erlaabt, nees op d'Mier erauszefueren. Dem Telamon ass et gelongen, e Lach an d'Mauer ze schloen, an an d'Stad eranzekommen. Den Herakles huet de Laomedon, an all seng Jongen, bis op de jonke Podarkes ëmbruecht. D'Hesione gouf dem Telamon geschenkt, an duerft e Prisonéier vun hirer Wal fräikafen. Si huet sech fir hire jonke Brudder Podarkes entscheet. Dee gouf vun elo u Priamos genannt, wat sou vill heescht wéi "zeréckkaaft".
Nodeem hien d'Stad néiergebrannt hat, ass den Herakles nees fortgezunn, an huet de Priamos um Troun gelooss.
Den trojanesche Krich
D'legendär Geschicht vum Krich tëscht de Griichen an Troja ass d'Thema vun der Ilias vum Homer, vun den Epen aus dem Trojaneschen Zyklus a vun der Aeneis vum Virgil.
Den Ursprong vum Trojanesche Krich war d'Entféierung vun der schéiner Helena, der Fra vum Menelaos, Kinnek vu Sparta, duerch de Paris. Fir d'Trojaner ze bestrofen, hu sech d'griichesch Kinneken zesummegedo, an hunn d'Stad zéng Joer laang belagert. Duerch en Trick vum Odysseus, mam Trojanesche Päerd, konnte si an d'Stad erakommen, a se plëmmen.
Déi éischt Troja-Fuerscher
1820 huet de schotteschen Zeitungsverleeër an Amateurgeolog Charles Maclaren en Essai iwwer Troja erausbruecht, deen hien 1824 zu enger voluminéiser Dissertatioun erweidert huet, wou hien den Hiwwel Hisarlık als Troja lokaliséiert huet. En Deel vun dësem Hiwwel war deemools am Besëtz vun der englescher Groussgrondbesëtzer- an Diplomatefamill Calvert. Wéi de Maclaren 1863 eng nach méi fundéiert Beschreiwung vum Plateau vun Troja erausbruecht huet, huet de jéngste Bouf vun der Famill, de Frank Calvert, versicht, de Rescht vum Hiwwel ze kafen. Dëst war kee Erfolleg, mä dofir konnt hien awer selwer e puer Ausgruewungen an de Joren 1863-1865 maachen. Déi Ausgruewungen hunn hie sou beandrockt, datt och hie vun der Existenz vun Troja op dëser Plaz iwwerzeegt war. Hien huet seng Hypothees awer nach net zu enger Behaaptung ausgebaut, dëst huet eréischt de Schliemann gemaach. Dem Calvert seng Ufro un de British Museum, dës Plaz z'erfuerschen, gouf net ugeholl.
Heinrich Schliemann
Den 9. August 1868 koum den däitschen Händler an Hobby-Archeolog Heinrich Schliemann op de Plateau vun der Troas. Och hie war op der Sich nom legendären Troja, an huet fir d'éischt ënner dem Hiwwel Balli Dağ, opgrond vun enger Thees vum Jean-Baptiste LeChevalier (1791), gesicht. De Schliemann a seng fënnef Aarbechter konnten hei awer näischt fannen, a sou wollt hien nees zeréckreesen. Hien huet allerdéngs säi Schëff verpasst, an huet dobäi zoufälleg de Frank Calvert kennegeléiert, deen him erlaabt huet, a sengem Haus d'Nuecht ze verbréngen. De Calvert konnt de Schliemann mat senger Iwwerzeegung begeeschteren, datt ënner dem Hiwwel vun Hisarlık d'Ruine vum legendären Troja misste sinn. De Schliemann huet, och wann et dacks anescht erzielt gëtt, ni bestridden, datt hien de wichtegsten Hiwäis vum Calvert kritt hat.
1873 huet de Schliemann der Ëffentlechkeet matgedeelt, datt hien Troja zu Hisarlik fonnt hat; den Duerchbroch ass him awer duerch eng spektakulär Entdeckung am selwechte Joer gelongen : dee vun him selwer sougenannte Schaz vum Priamos. Hien huet a villen Hisiichten nei Saache mat sech bruecht: dem Schliemann säi Ruhm als Wëssenschaftler, d'Begeeschterung vun der wilhelminescher Keeserzäit fir Troja a fir d'Archeologie am Allgemengen, déi elo an der Ëffentlechkeet vun enger Disziplin fir Amateuren a Reesender zu enger eeschter Wëssenschaftsdisziplin erhuewe gouf. De Schaz gouf laang Zäit am Musée fir d'Antiquitéit zu Berlin ënnerbruecht, an nom Zweete Weltkrich an d'UdSSR verschleeft. Allerdéngs gouf et schonn zu Liefzäite vum Schliemann - ënner anerem duerch säi Mataarbechter Wilhelm Dörpfeld – éischt Hiweiser dorop, datt de Schaz iwwer 1000 Joer méi al war, wéi de Schliemann ugeholl hat.
Schonn de Schliemann huet geschriwwen, datt den Auteur vun der Ilias eng grouss dichteresch Fräiheet ("Iwwerdreiwung") hat, an hie war sech och bewosst, datt hien net déi ganz Stad, mä nëmmen „die Pergamos [Burg] der Stadt“ [Troja] ausgegruewen huet.
Dörpfeld a Blegen
Wéi weider Ausgruewungen erginn hunn, war Troja vun der fréier Bronzezäit (zirka 3000 v. Chr.) bis an d'Spéitantiquitéit bewunnt. Et goufen souguer Spuere fonnt, déi weisen, datt d'Gebitt nach méi fréi bewunnt war, an déi bis an d'5. Joerdausend v. Chr. zeréckginn. Mam Chrëschtentum huet d'Bedeitung vun der Stad, déi hir trojanesch Helden aus de Legende veréiert huet, ofgeholl. Den Afall vun de Goten am Joer 276 huet d'Stad nach zimmlech gutt iwwerstanen, d'Gebitt gouf awer no Äerdbiewen um Enn vum 5. Joerhonnert verlooss.
Bis haut goufe méi wéi 10 Stratigraphien (Wunnschichten/Bauschichten) entdeckt (Troja I - Troja X), déi nees an iwwer 40 Feinschichten ënnerdeelt ginn. Dobäi zielen - vereinfacht ausgedréckt - Troja I (2950–2250 v. Chr.) an II (2550–2200) zu der fréier, Troja III-V (2200–1700) zu der mëttlerer, an Troja VI-VIIa (1700–1200) zu der spéider Bronzezäit. Troja VIIb (1200–1000) gehéiert zu der fréier Eisenzäit. Troja VIII an IX datéieren an d'Zäit vum 8. Joerhonnert v. Chr. bis an d'réimesch Zäit, Troja X, e byzantinesche Bëschofssëtz geet bis an d'fréit Mëttelalter.
Troja I louch nach direkt op der Plage. D'Zitadell Troja II hat eng Fläch vun zirka 9000 m² (véier Brandkatastrophen), vun Troja IV un huet sech d'Fläch verduebelt, Troja VI hat sech no Süden an Osten op zirka 50.000 m² vergréissert (d'"Ënnerstad" net matgerechent). Déi vum Auteur vun der Ilias beschriwwe Festung kéint mat Troja VI identesch sinn (no anerer Usiicht mat Troja VIIa), wat um Enn vum 13. an Ufank vum 12. Joerhonnert v. Chr. ënnergaangen ass. Dobäi ass net sécher, op en Äerdbiewen oder eng Eruewerung Schold um Ënnergang war. Ob och den Trojanesche Krich en historesche Kär huet, ass nach ëmmer net wierklech kloer. D'Lag vun der Stad Troja gëtt an der Dichtung Ilias vum Homer kloer beschriwwen: d'Dardanellen ginn ernimmt, den héchste Bierg ass den Ida (Kazdagi), an et ginn zwéi Flëss ernimmt, de Skamandros (haut Karamanderes), an de Simois, déi bei Troja annenaner lafen, an duerno weider op den Hellespont fléissen. Et gëtt och vun den Inselen Tenedos (haut Bozcaada) an Imroz (Gökçeada) erzielt. Déi haiteg archeologesch Flächen ëmfaassen nëmmen d'Festung vun Troja. Mat zimmlecher Sécherheet gouf et och e groussen Deel vun der Stad baussent de Befestegungen.
De Schliemann huet dat imposant Troja II aus der fréier Bronzezäit fir dat homerescht Troja gehalen. Hie war deemools der - falscher - Meenung, datt dës Stad zäitgläich mat Mykene an Tiryns war. Den Dörpfeld huet déi 6. Wunnschicht (Troja VI) fir dat homerescht Troja gehalen. D'Schicht VIh ass ëm 1300 v. Chr. awer warscheinlech duerch e staarkt Äerdbiewen zerstéiert ginn. Dofir ass de Carl Blegen dovun ausgaangen, datt Troja VIIa dat homerescht Troja aus der Ilias war. Dës Thees fënnt de meeschten Zousproch. No neie Keramikënnersichungen gëtt dat warscheinlech gewaltsamt Enn vun Troia op zirka 1200 v. Chr. datéiert. Dat passt gutt zu de meeschten Datéierunge vum Trojanesche Krich duerch antik Auteuren. Als "Kandidat" fir d'Ilion vum Homer muss een awer och Troja VIIb1 a Betruecht zéien. Nieft dem Festhale vun den Traditioune vun Troja VI an VIIa kommen hei och nei Elementer op de Plang, zum Beispill déi sougenanntn Handmade Ware, déi op eng deelweis verännert Bevëlkerung schléisse léisst. Dat passt besser zu den Informatioune vum Homer. Och d'muechtpolitesch Verhältnesser a Klengasien, wéi den Homer se beschreift, passe gutt an dës Zäit. D'mykenesch Kultur hat am 12. an 11. Joerhonnert v. Chr. weiderbestanen. Och Handel a Séifaart goufe weider bedriwwen. E Krich vun den Achäer géint Troja géif gutt an d'12. Joerhonnert v. Chr. passen. Dogéint hätt en Zuch géint Troja am 14. oder 13. Joerhonnert v. Chr. wuel d'Hethiter op de Plang geruff, wat an hethitesche Schrëften ze fanne wier.
Hethiter-Thees vum Latacz
Fir d'klassesch Philologie ass zur Zäit de Latacz de wichtegsten Numm fir d'Historizitéit vun den homereschen Epen an och d'Verbindung mat dem Korfmannschen Troja. Weeder an der hethitescher, nach an der griichesch-réimescher schrëftlecher Iwwerliwwerung loosse sech eendeiteg Beweiser fir eng Identitéit vun Hisarlık mam homereschen Troja fannen, dat selwecht gëllt fir Wilusa.
De Korfmann an d'Entdeckung vun der Ënnerstad 1994
D'Ënnersichungen hu sech haaptsächlech op d'Akropolis vun Troja beschränkt, d'Uewerstad. Dëst huet sech 1988 mat engem internationalen Team ronderëm den Tübinger Prehistoriker Manfred Korfmann geännert. Mat der Hëllef vum Geophysiker Helmut Becker gouf 1992 duerch Geomagnetik-Miessungen eng grouss Ënnerstad ënner der Akropolis entdeckt. Zanterhier gouf bei den aktuellen Ausgruewunge vum Korfmann a sengem Team (zanter sengem Doud 2005 elo ënner der Leedung vum Ernst Pernicka) och verstärkt d'Ënnerstad erfuerscht. D'real Gréisst vun Troja ass domat an den Zentrum vun den Diskussioune geréckelt. Dem Korfmann seng Theesen iwwer d'Bedeitung vun Troja sinn an der Fuerschung zanter 2001 op Widderstand gestouss, an hunn zu enger grousser Diskussioun bei den däitschen Altertumswëssenschaftler gefouert.
Am Kär kreest dës Troja-Debatt, den „neue Streit um Troja“ ëm déi tatsächlech Gréisst a Bedeitung vum Troja an der spéider Bronzezäit. Wärend de Korfmann an Troja en iwwerregionalt Handelszentrum gesinn huet, hunn aner Alhistoriker an Archeologen d'Stad nëmmen als mëttelméisseg wichteg gesinn. De Protagonist vun dëser Grupp ass dem Korfmann säin fréieren Tübinger Kolleeg, den Alhistoriker Frank Kolb, deen och selwer an der Tierkei gegruewen huet. Den Haaptvirworf un de Korfmann a seng akadeemesch Matstreider besteet an enger Vernoléissegung vu wëssenschaftlecher Virsiicht. Zanter dem Ufank vum Troja-Sträit huet de Korfmann verschiddener vu senge Gruewungsinterpretatiounen zeréckgezunn, an ass den Argumenter vun der Géigesäit e Stéck entgéint komm. Un der Gesamtinterpretatioun hält d'Team ronderëm de Korfmann a seng Nofollger allerdéngs fest. Eng eendeiteg Entscheedung konnt d'Ausernanersetzung och op engem wëssenschaftleche Symposium zu Tübingen am Fréijoer 2002 net bréngen.
Troja an Atlantis
De Geoarcheolog Eberhard Zangger huet a sengem Buch Atlantis - Eine Legende wird entziffert, wat 1992 erauskomm ass, d'Hypothees vertrueden, dem Platon säin Atlantis hätt archeologesch noweisbar Charakteristike mam historeschen Troja, a wier domat dat vun de Griichen zerstéiert Troja gewiescht.
Nowierkung
Wéinst dem Numm vun der fréierer Colonia Ulpia Traiana, hu sech bis an d'Mëttelalter och d'Nimm Troia Minor (Kleng-Troia) an Troia Francorum (fränkescht Troia) fir Xanten entwéckelt. Ëm 1100 huet d'Annolidd vun der Grënnung vu Xanten duerch d'Trojaner, déi am Trojanesche Krich verluer haten, erzielt:
Nach wéi Xanten 1444 un d'Herzogtum Kleve gefall ass, goufe schonn am selwechte Joer Mënze mat der Opschrëft „Joannes Troianorum Rex“ (Johannes, Kinnek vun den Troianer) geklappt.
Canton du Léman
De Canton du Léman war e fréiere Schwäizer Kanton dee vu 1798 bis 1803 bestanen huet. E war eng vun den administrativen Andeelungen déi d'Helvetesch Republik agefouert hat. Duerch de Mediatiounsakt vum Napoléon ass aus dem Canton du Léman de Kanton Vaud entstanen.
Sahara
D'Sahara ass mat néng Millioune Quadratkilometer déi gréisst Dréchewüst vun der Äerd. Dat entsprécht ongeféier der Gréisst vun den USA oder der 3480-facher Gréisst vu Lëtzebuerg.
D'Sahara erstreckt sech vun der afrikanescher Atlantikküst bis zu der Küst vum roude Mier a formt en Trapez vu 4.500–5.500 Kilometer vu West no Ost a 1.500–2.000 Kilometer vun Norden no Süden. Se gehéiert zu de Wendekreeswüsten.
D'Sahara ass gréisstendeels eng Stengwüst oder Fielsewüst (Hammada), an och eng Kresi- respektiv Geröllwüst (Serir); d'klischeehaft Sandwüst (Erg) mécht mat zirka 20 Prozent nëmmen e klengen Deel vun der Sahara aus.
Canton de Gaillac
De Canton de Gaillac ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Albi, am Departement Tarn an der Regioun Occitanie.
Vladimir Nabokov
De Vladimir Nabokov (virun allem an englescher Schreifweis bekannt, eigentlech: Владимир Владимирович Набоков - Wladimir Wladimirowitsch Nabokow), gebuer den 23. Abrëll 1899 zu Sankt Péitersbuerg a gestuerwen den 2. Juli 1977 zu Montreux, war e russesch-amerikanesche Schrëftsteller.
Säi Roman Lolita vun 1955 däerft wuel säi bekanntst Wierk sinn.
Étoile de Bessèges
D'Étoile de Bessèges ass eng Vëloscourse déi a Frankräich am Departement Gard gefuer gëtt.
Bei den dräi éischten Oploe gouf d'Epreuve als Course vun engem Dag vu Bessèges op Bessèges gefuer. Zanter 1974 gëtt d'Étoile de Bessèges an e puer Etappe gefuer.
Nikloskierfecht
Den Nikloskierfecht, offiziell de Cimetière Notre-Dame (Liebfrauenfriedhof) läit am Quartier Lampertsbierg vun der Stad Lëtzebuerg. Et ass dee gréisste vun de 14 Kierfechter déi an d'Kompetenz vum Service Cimetières (Stad Lëtzebuerg|Service Cimetières (Stad Lëtzebuerg)|Service Cimetières vun der Stater Gemeng falen.
Geschicht
Den Numm „Nikloskierfecht“ kënnt dohier, well 1779 nom Ofrappe vun der Nikloskierch am Stadzentrum an dem Verleeë vum Sëtz vun der Niklos-Par an déi fréier Jesuittekierch (haut: d'Kathedral) de Kierfecht vun der Par baussent d'Stadmaueren op de Glacis verluecht gouf. Den neie Kierfecht koum op en Terrain bei der Neipuertskapell (Kapelle Unserer Lieben Frau, Chapelle Notre-Dame). Sou erkläert sech den offiziellen Numm vum Kierfecht (cimetière Notre-Dame) an och déi hautdesdaags net méi geleefeg däitsch Bezeechnung „Liebfrauenfriedhof“.
Den neien „Nikloskierfecht“ war am Fong nëmmen eng Extensioun vun engem Kierfecht dee schonn zanter 1691 bei der Kapell existéiert huet (Muttergotteskirchhof) a wou déi zum Doud Verurteelt, déi keng Verbriecher waren (z. B. Deserteuren), begruewe goufen. Zwéi Gäert si bei den „ale“ Kierfecht derbäikomm, deen een huet zu der Kapell gehéiert, deen anere war eng Proprietéit vum Helleg-Geescht-Klouschter.
Monumenter um Kierfecht
Um Nikloskierfecht gëtt et zwee grouss Monumenter:
Griewer vu bekannte Perséinlechkeeten
D'Lag vun enger Partie prominente Griewer kann op enger Onlinekaart op der Internetsäit vun der Stad Lëtzebuerg gekuckt ginn (kuckt Um Spaweck, hei drënner)
Peter Johannes Brandl
De Peter Johannes Brandl oder och Jan Petr Brandl gebuer de 24. Oktober 1668 zu Prag a gestuerwen de 24. September 1739 zu Kuttenberg ass en däitsch-béimesche Moler aus dem Spéitbarock.
De Brandl war gebierteg aus dem Sudeteland am Kinnekräich Béimen an deem d'Elite vun den Awunner Däitscher waren. Hien huet seng Léier tëscht 1683 a 1688 beim Kristián Schröder (1655–1702) gemaach.
De Brandl benotzt a senge Biller eng staark accentuéiert Helldäischter-Molerei mat décke Farfcouchen an dramatesche Kompositiounen am barocke Stil.
An der Nationalgalerie zu Prag (Národní galerie v Praze) ass him e ganze Sall reservéiert ginn wou ënner anerem eng Apostelbüst vun him 1725 ausgestallt ass. De Peter Johannes Brandl ass wäitleefeg Famill mat den zwéin zäitgenëssesche Moler, dem Éisträicher Herbert Brandl an dem Schwäizer Mark Staff Brandl.
Cary Greisch
De Cary Greisch, gebuer den 22. September 1958 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Gittarist.
Zanter 1986 ass hie Professer fir Gittar a Kammermusek am Stater Conservatoire.
De Cary Greisch ass de Jong vum Pol Greisch an der Juliette François.
Sarrebourg
Sarrebourg ass eng franséisch Gemeng am Museldepartement an der Regioun Grand Est.
Potpourrivas
Eng Potpourrivas ass eng Vas aus Parzeläin, déi mat Figuren oder Blummen dekoréiert ass, an en Deckel huet, deen net ganz zou ass.
A Potpourrivase ginn aromatesch Kraider geluecht, déi dozou déngem, en Zëmmer ze parfuméieren.
Canton d'Heiltz-le-Maurupt
De Canton de Heiltz-le-Maurupt ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Vitry-le-François, am Departement Marne an der Regioun Grand Est.
812 v. Chr.
10. Joerhonnert v. Chr. | 9. Joerhonnert v. Chr. | 8. Joerhonnert v. Chr.
817 v. Chr. | 816 v. Chr. | 815 v. Chr. | 814 v. Chr. | 813 v. Chr. | 812 v. Chr. | 811 v. Chr. | 810 v. Chr. | 809 v. Chr. | 808 v. Chr. | 807 v. Chr.
Dës Säit befaasst sech mam Joer 812 v. Chr.
Nationalstrooss 55
D'Nationalstrooss 55 oder N55 ass eng lëtzebuergesch Nationalstrooss um Territoire vun der Stad Lëtzebuerg.
Se geet am Rollengergronn op de Siwebueren vun der Kopleschter Strooss (N12) aus fort a leeft da laanscht d'Faiencerie duerch d'Millebaach an duerno weider op Eech wou se op der Eecher Plaz (Place Dargent) op d'N7 stéisst.
D'N55 ass 2,1 km laang.
Pierre Messmer
De Pierre-Auguste-Joseph Messmer, gebuer den 20. Mäerz 1916 zu Vincennes am Departement Seine, a gestuerwen den 29. August 2007 am Militärspidol Val-de-Grâce zu Paräis, war e franséische Politiker, Chancelier vum Ordre de la Libération, Éierechancelier vum Institut de France a Member vun der Académie française (1999).
Jugend a Studium
De Pierre Messmer staamt aus enger elsässescher Famill aus dem Departement Bas-Rhin, déi kuerz no der Annexioun vun 1871 an d'France de l'intérieur geplënnert ass.
No sengem Baccalauréat zu Paräis, huet de Pierre Messmer 1934 säi Studium op der École nationale de la France d'outre-mer fortgesat, wou en 1937 de Brevet als administrateur colonial krut, a paralell dozou op der École des langues orientales, wou en 1936 diploméiert gouf. 1939 huet en nach een Doktorat am Droit drugehaangen.
Arméiszäit
Am Zweete Weltkrich war hien Offizéier an de Forces françaises libres. Am August 1945 ass en a Franséisch Indochina am Tonkin parachutéiert ginn. Hie gouf vum Viêt Minh gefaange geholl, konnt awer no zwéi Méint fortlafen a rëm bei d'franséisch Missioun zu Hanoi kommen. Kuerz duerno gouf hien demobiliséiert a war nach Colonel de réserve vun der franséischer Arméi.
Politesch Mandater
Vum 17. Abrëll 1956 bis den 29. Januar 1958 war hien Administrateur colonial vum Kamerun a vun 1960 bis 1969 Verdeedegungsminister an der Regierungszäit vum Charles de Gaulle. 1971, ënner dem President Georges Pompidou, gouf e Ministre d'État chargé des Départements et Territoires d'outre-mer. Vun 1972 bis 1974 war e Premierminister, ëmmer nach ënner dem President Georges Pompidou.
Lokalpolitesch war hie vun 1971 bis 1989 Buergermeeschter vu Sarrebourg.
Lëscht vu Filmmusekkomponisten
Dës Lëscht vu Filmmusek-Komponisten ass en Deel vun de Referenztabellen.
Canton de Lisle-sur-Tarn
De Canton de Lisle-sur-Tarn ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Albi, am Departement Tarn an der Regioun Occitanie.
Comics
E Comic oder eng Bande dessinée ass eng schwaarzwäiss oder faarweg gezeechent Billergeschicht, déi an enger zenarescher Billerfolleg mat méi oder wéineger fléissendem Handlungsoflaf eng Geschicht erzielt. De Protagonisten hir Rieden (Dialogen) a Gedanken (Monologen) ginn a geschriwwener Form a Blosen (Bullen, Phylaktären) duergestallt. D'schrëftlech Narratioun vun der Geschicht gouf quasi vun Ufank un bis haut an eckege Rummen (heiansdo och ouni Kader) uewen oder ënnen an der Vignette (eenzelt Bild, eenzel Case vun enger Planche) vermëttelt. Donieft - a ganz ënnerschiddlech nom Stil oder der Schoul (z. B. d'Schoul vum Hergé, d'Schoul vum Franquin, d'franko-belsch Schoul asw.) - kënne Geräischer, Beweegungen, Gefiller a Gemittszoustänn mat sougenannten Onomatopeeën (Wierder, Sazzeechen, eenzel Buschtawen a Buschtawekombinatiounen) phoneetesch ëmgesat ginn.
Begrëff
Den amerikanesche Begrëff Comic(s) gëtt dëser Konschtgattung haut awer net méi ganz gerecht, well e sech nach ëmmer op déi fréier Strips (Ufank vum 20. Joerhonnert) berifft, déi an der amerikanescher Press meeschtens eng humoristesch Pointe (Chute) haten, oder/an wou d'Geschicht duerch karikatural gezeechent Personagen oder karikatural vermënschlecht Déieren a Saachen en humoristeschen an och heinandsdo satireschen Ustréch krut. Am Laf vun der Entwécklung vum Comic koumen awer net nëmme méi komesch a witzeg, mä och z. B. historesch, reliéis, alldäglech, fantastesch, abenteuerlech an och heiansdo scho sozialkritesch Theemen op. De Begrëff Comic war awer scho sou an de Sproochgebrauch eragewues, datt e sech bis haut erhalen huet.
De franséische Begrëff Bande dessinée (kuerz BD oder och nach bédé genannt) ass do méi neutral a sachlech, well e sech op d'Form beschränkt a keng Allusioun op den Inhalt mécht.
Déi zwee Begrëffer Comic a BD hunn ongeféier zanter den 1960er Joren eng zousätzlech Bedeitung kritt. Wann een haut - haaptsächlech am däitschsproochege Raum an och zu Lëtzebuerg - vu Comics schwätzt, sinn am Prinzip déi amerikanesch Produkter gemengt. Déi Begrëffer Bande dessinée oder BD dogéint ëmfaassen déi Produkter, déi traditiounsgeméiss aus dem franko-belschen an ënner anerem och aus dem italieenesch-spuenesche Raum hierstamen.
Zou de Begrëffer Comic a BD kommen haut nach déi japanesch Bezeechnunge Manga an Hentai, Manhwa an den internationalen Term Anime dobäi. Dës Begrëffer emschreiwe quasi dat selwecht Produkt wéi Comic oder Bd, mat den Ënnerscheeder, datt si e ganz eegenen Zeechestil opweises hunn an och net wéi bei de westleche Comicprodukter vu lénks no riets, mä no japanescher Liesrichtung gekuckt a gelies ginn.
De Begrëff Cartoon (och nach gezeechente Gag genannt, oder als illustréierte Witz banaliséiert) huet eng kuriéis Duebelbedeitung. Op der enger Säit bezeechent dëst Wuert eng eenzel humoristesch oder satiresch-karikatural Zeechnung, z. B. eng Illustratioun an enger Zeitung. Op der anerer Säit ginn domat awer och (haaptsächlech am engleschsproochege Raum) gezeechent "Trickfilmer" (dessins animés) geméngt. Dobäi gëtt dacks eng Kuerzform vum Begrëff applizéiert > toons.
n.b.: "Looney-toones" ass (an den USA) zanter ongeféier 1930 eng gebräichlech Bezeechnung fir "lëschteg, géckeg oder verréckten" Zeechentrickfilmer ë. a. vu Warner Brothers, wéi z. B. Bugs Bunny, Daffy Duck an Droopy, déi den Tex Avery erschaaaf huet, oder och nach de Porky Pig, deen aus dem Bob Clampett senger Fieder staamt. Dem Walt Disney säi Pendant dozou heescht " Silly Symphonies" an eng aner Produktiounsserie gouf "Merry Melodys" genannt.
Geschicht
Nodeem d'Comics Joerzéngten als mannerwäerteg Literatur ugesi goufen, ziele se haut als eegestänneg Konschtform. Am franséische Sproochgebrauch gëtt vun der "9. Konscht" - 9e Art- geschwat.
Initiativen zu Lëtzebuerg
Zanter 1994 gëtt et zu Lëtzebuerg eemol am Joer - traditionell am Juli - e Rendez-vous vun de Frënn a Sammler vun där Konschtrichtung: de Festival International de la Bande dessinée zu Conter, d'BD.Contern, dee sech e gudden Numm wäit iwwer d'Grenze vu Lëtzebuerg eraus gemaach huet.
Zanter 2008 gëtt et e Musée vun der Karikatur a vum Cartoon zu Veianen, dee vum Karikaturist Florin Balaban gefouert gëtt.
Hoplit
En Hoplit (algr.: ὁπλίτης / hoplítês, vun ὅπλον / hóplon « Waff ») war am Ale Griicheland e schwéier bewaffenten Zaldot, am Géigesaz zum γυμνής / gumnếs an dem ψιλός / psilós, déi liicht bewaffent waren. D'Hoplite waren traditionell de Schwéierpunkt vun der griichescher Arméi.
D'Hopliten hunn an enger zouener Formatioun gekämpft, der Phalanx. De Kampf a Phalanxe war awer och scho virun den Hopliten am Brauch, doriwwer erzielt och den Homer. Duerch d'Verbreedung vum charakteristeschen Hopliteschëld huet sech d'Kampfweis lues awer sécher verännert. Beim Homer war d'Schluecht nach e flexibelt Hin an Hier. Wann eng Arméi an d'Flucht geschloe gouf, sou konnt si sech nees sammelen, an e Géigenugrëff starten.
Mam Hopliteschëld ass de Kampf méi statesch ginn. Wann eng Säit an d'Flucht gedriwwe gouf, sou war d'Schluecht entscheet, well vill Kämpfer op der Flucht hiert schwéiert Schëld ewechgehäit hunn. En neie Kampf ouni Schëld war net méiglech. D'Schluechte goufen doduerch méi rau, mä och méi séier an et gouf och meeschtens en eendeitege Gewënner. D'Dauer vun enger Hopliteschluecht léisst sech awer net ausrechnen. Antik Quelle schwätzen zwar dacks vun enger "laanger Dauer", mä dëst ass schwéier ze deiten.
811 v. Chr.
10. Joerhonnert v. Chr. | 9. Joerhonnert v. Chr. | 8. Joerhonnert v. Chr.
Hoplit
„Erfonnt“ gouf d'Phalanx vun den Hopliten duerch d'Spartaner am Zweete Messenesche Krich ëm 640 v. Chr. Och déi fréisten Duerstellung vun der Phalanx vun den Hopliten, déi sougenannt Chigi-Kan, staamt aus dëser Zäit.
Ausrëschtung
Déi komplett Bewaffnung vun engem Hoplit gouf Panhoplie (algr.: panhoplia) genannt, wat souvill heescht wéi Allbewaffnung (pan = all, hoplon = Waff). Déi wichtegst Waff vun engem Hoplit war säi grousst ronnt Schëld, wat Aspis genannt gouf, an de ganzen Uewerkierper bedeckt huet. D'Schëld gouf aus Holz gemaach, an üblecherweis mat Bronze iwwerzunn, an hat ongeféier 1 Meter am Duerchmiesser. D'Ugrëffswaffe waren eng Stousslanz (δόρυ / dóry) mat enger Spëtzt aus Stol (am 7. an am 6. Joerhonnert gouf dës zum Deel duerch e méi kuerze Speer ergänzt) an e Schwäert (ξίφος / xíphos) fir de Fall, datt d'Lanz am Nokampf gebrach ass. D'Lanz war ëm déi 2 Meter laang, de Speer ëm déi 1,5 Meter. Bei de Schwäerter koumen e puer Modeller zum Asaz. Nieft engem Kuerzschwäert war och en Hiebschwäert (kopis, machaira) am Gebrauch, bei deem d'Spëtzt no vir ofgewénkelt war.
Dobäi koume Schutzwaffe wéi den Helm (κράνος / krános), Beeschützer (κνημῖδες / knêmĩdes) aus Bronze souwéi e Broschtpanzer (θώραξ / thốrax) – dëse war ursprénglech aus Bronze oder Lieder, zanter dem 5. Joerhonnert war et e Léngepanzer. Zousätzlech Bewaffnunge wéi Uewer- an Ënneraarmschinnen, Uewerschenkel- a Foussschutz koume virun allem am 6. Joerhonnert bei grousse Kämpf zum Asaz. Spéider goufe si ewech gelooss, fir méi beweeglech ze sinn. Zanter dem 4. Joerhonnert goufen d'Beeschinnen och dacks durch eng Zort "Stiwwel" aus Lieder ersat. Well dës Ausrëschtung deier war, konnte sech natierlech nëmmen déi räich Bierger sou Rëschtunge leeschten. Bei den Hopliten, déi net zum Adel gehéiert hunn, schénge méi einfach Ausstattungen üblech gewiescht ze sinn. Op Relieffer op Griewer vum 5. a 4. Joerhonnert si méi einfach Bewaffnungen och duergestallt. Dës Hopliten haten en Helm, dee souguer duerch en décke Filzhutt (pilos) konnt ersat ginn, e Schëld an eng Lanz. De Wäert vun enger Hopliterëschtung léisst sech kaum a Relatioun zu moderne Suewäerter setzen, well zum wirtschaftlechen Opwand ze wéineg Notizen an der anticker Literatur ze fanne sinn. Et war üblech, charakteristesch Zeechen op d'Schëlder ze maachen, déi sech vu Polis zu Polis ënnerscheet hunn. D'Schëlter vun den Atheneschen Hopliten haten zum Beispill eng Eil, bei den Thebaner war et eng Sphinx a bei de Spartaner en Λ, de griichesche Buschtaf Lambda (fir Lakedaimon). Wéi vill Kämpfer vun enger Phalanx d'Zeechen op hire Schëlter haten, a wéiwäit dës Zeechen uniform waren, ass net kloer. Op athenesche Vasebiller gesäit een eng ganz Bandbreed vun Zeechen, déi och net ëmmer e Bezuch zu der Stad selwer haten. Och bei anere Waffe gouf et éischter Individualitéit.
Zanter dem Iphikrates goufen d'Speerer méi laang, an oval Theuros-Schëlder koumen zum Asaz. Schwéier Hopliten hunn e Kettenhiem ugedoen.
Politesch Bedeitung an der Polis Athen
No der Reform vum Solon kruten d'Hopliten zu Athen en direkte politeschen Afloss. An der Staatsform, déi hien op d'Bee gestallt hat, déi sougenanntn Timokratie, war net méi den Adel eng Viraussetzung fir politesch Ämter ze bekleeden, mä d'Verméigen. Well prinzipiell jiddweree genuch Sue konnt zesummebréngen, fir sech d'Ausrëschtung vun engem Hoplit ze leeschten, stoung domat och prinzipiell jiddwerengem den Opstig an déi politesch aktiv Klass op.
An demokrateschen Zäiten, wou de Status als Hoplit net méi d'Deelhuelen un der Politik no "ënne" beschränkt huet, konnten Athener ouni Besëtz eng Ausrëschtung am Zeughaus an der Stad kréien. Well all Phyle hir Kampfeenheet (500 v. Chr. zirka 1000 Hopliten) gestallt huet, hat all Bierger d'Wiel, op hien op enger Triere oder an der Phalanx dinge wollt.