cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Äerzengel
Äerzengel Méchel
Zu Lëtzebuerg ass dem Äerzengel Méchel net nëmmen d'Méchelskierch an der Stad mam Méchelschouer geweit, mä och nach d'Kierchen zu Beefort, Buerschent, Boukels, Garnech, Hueschtert, Kanech, Knapphouschent, Colmer-Bierg, Kierchen, Miersch, Munneref, Nuechtmanescht, Rouspert a Viichten. Doriwwer eraus gëtt et och d'Confrérie Saint-Michel, d'Uertschaften Méchelbuch a Méchelshaff an zu Miersch d'Méchelsplaz, zu Kënzeg de Méchelsbierg, wéi och nach dräi Méchelbaachen. Donieft huet och e Stärerestaurant säin Numm. Bei Diddenuewen gëtt et eng Côte Saint-Michel, an an der Normandie de Mont-Saint-Michel.
Äerzengel Raphael
De Raphael (laténgesch Schreifweis fir Rafael; hebräesch: רפאל rafa'el; op Lëtzebuergesch „Gott heelt“) trëtt am Alen Testament ausschliisslech am Buch Tobit op. Hien ass den Engel, deen dem Tobias säi Gebiet héiert, an en dann op senger Rees begleet a säi Papp, den Tobit, dee blann ass, heelt. Dowéinst gëtt de Raphael als Patréiner vun de Kranken an den Apdikter, mä och vun de Reesender, de Pilger an den Auswanderer ugesinn.
Äerzengel Méchel
Am Juddentum gëtt de Méchel zesumme mam Gabriel als Schutzengel vum Vollek Israel genannt. Der Traditioun no wier hie ganz aus Schnéi, dofir gëtt him och d'Metall Sëlwer associéiert.
Äerzengel Uriel
Dem Uriel seng Funktioun ass et, déi Verstuerwe bei d'Jéngst Geriicht ze féieren. Seng Stellung als Äerzengel huet den Uriel allerdéngs verluer, nodeem, aus kierchlecher Siicht, ze vill Leit ugefaangen hunn, zu de verschiddenen Engelen (amplaz zu Gott) ze bieden.
Äerzengelen an der chrëschtlecher Relioun
Virun allem de Méchel als Engel vum "Weltgeriicht" vun der Apokalyps an de Gabriel als "Botschafter"-Engel vun der Verkënnegung un d'Maria, ware wäit bekannt a beléifte Figuren an der chrëschtlecher Konscht. Eng Véierergrupp mam Uriel gouf virun allem am ostchrëschtleche Raum geéiert. Déi tatsächlech Zuel, wéi och d'Stellung vun den Äerzengele gouf bis an d'spéit Mëttelalter vun den Theologen an der Angelologie diskutéiert.
Äerzengel Méchel
An der chrëschtlecher Relioun ginn dem Méchel virun allem zwou wichteg Rollen zougeschriwwen. Als "Kommandant" vun der himmlescher Sträitmuecht (wat erkläert firwat en als Patréiner vun den Zaldoten ugesi gëtt) ass e responsabel fir d'Erstierme vun der Hell, wou en den Däiwel, a Gestalt vun engem Draach, bezwéngt. Déi lescht Wierder, déi de Satan dobäi soll héieren hunn, waren: "Wien ass wéi Gott?" - eng wiertlech Iwwersetzung vu Mi-ka-el, wat d'Etymologie vu sengem Numm erkläert.
Honoré Wagner
Den Honoré Wagner gebuer den 1. Juni 1921 a gestuerwen den 23. Mee 1965  un de Follge vun engem Accident um Nürburgring den 23. Mee bei den 1000 km vum Nürburgring, war e lëtzebuergesche Fliger- an Autospilot, Autosbauer an Zwangsrekrutéierten.
Den Honoré ass haaptsächlech op BMW, Veritas an op sengem Eegebau Wagner BMW 328 Special gefuer. Zu senge Coequipieren hunn de Charles de Tornaco, de Fernand Sigrand an den Néckel Koob gehéiert, deen den Dag vu sengem Accident mam Honoré op enger Alfa Romeo Giulia TZ an der Klass GT 1.6 un de Start gaange war.
Hien huet och bei en etlechen Autoscoursse säin Talent als Autospilot bewisen. Bei senger éischter Participatioun bei den 12 Stonne vu Paräis den 12. September 1948 koum hie mat engem BMW 328 op déi drëtt Plaz an der Zweeliterklass an op déi sechst am Generalklassement. De 26. Mee 1949 beim Grand Prix de Luxembourg um Findel war hien och den Drëtten hanner dem Gigi Villoresi op Ferrari 166 an dem Belsch André Pilette (BMW ?). Dem Villoresi säi Ferrari war deen éischte Ferrari de bis do zu Lëtzebuerg gesi gouf.
Wagner BMW 328 Special
De Wagner BMW 328 Special war eng Eegekonstruktioun vum Honoré mat engem L6-Motor (1,9 Liter) aus dem BMW 328 an enger selwer gebauter Karosserie bei där Elementer vum Veritas RS mat agefloss sinn. D'Karosserie vum Auto war am Atelier vum Honoré sengem Monni zesummegebaut ginn an huet grad wéi déi vun de Lakester-Modeller aus Material vun ofwerfbare Fligertanken aus dem US-Surplus bestanen.
Dan Biancalana
Den Dan Biancalana, gebuer de 6. November 1977 an der Stad Lëtzebuerg an opgewuess zu Diddeleng, ass e lëtzebuergesche Kriminolog a Politiker (LSAP). Hien ass zanter Dezember 2014 Buergermeeschter vun der Gemeng Diddeleng.
1994 gouf hie Member vun de Jeunesses socialistes, wouvunner en 2002 de President vun der Diddelenger Sektioun gouf, a kuerz drop den Nationalsekretär, an dono vun der LSAP, vun där en Member vun hirem Exekutivbüro op nationalem Plang ass, a vun 2012-2016 de President vun hirer Diddelenger Lokalsektioun war. Vum Januar 2019 bis Mäerz 2022 war hie Vizepresident vun der LSAP, zanterdeems ass hien, zesumme mat der Francine Closener, Kopresident.
Bei de Gemengerotswalen 2005 gouf hien an den Diddelenger Gemengerot gewielt a gouf do Drëtte Schäffen. No de Gemengerotswale vun 2011 gouf en Éischte Schäffen. Den 11. Dezember 2014 gouf hien als Nofollger vum Alex Bodry zum neie Buergermeeschter vun Diddeleng vereedegt. Bei de Gemengewale vun 2017 an 2023 gouf hien an där Positioun konfirméiert.
Bei de Chamberwale vum 14. Oktober 2018 gouf hien am Walbezierk Süde fir d'LSAP an d'Chamber gewielt.
Den Dan Biancalana ass zanter 2004 President vun der Association Luxembourgeoise de Criminologie (ALC) an zanter 2005 vun Diddeleng Hëlleft. Zanter 2014 ass hien och President vum Office Régional de Tourisme Sud a vu PRO-SUD.
Marie Speyer
D'Marie Speyer, gebuer den 13. Juli 1880 zu Veianen a gestuerwen den 18. Juni 1914 an der Stad Lëtzebuerg, war eng lëtzebuergesch Germanistin, Léierin an Directrice-adjointe vum Stater Meedercherslycée.
Nodeems si zu Lëtzebuerg den Exame fir Léierin gemaach hat, goung si 1905 op d'Universitéit Fribourg an d'Schwäiz Germanistik a Romanistik studéieren. No engem Semester tëschenduerch zu Prag huet si mat enger Doktoratsthees iwwer de Friedrich Wilhelm Weber 1909 summa cum laude hire Studium zu Fribourg ofgeschloss. Si war déi éischt Fra, déi op där Uni en Doktorat gemaach huet. Direkt dono gouf si do zur Direktesch vum neie Kantonallycée fir Meedercher ernannt. 1911 koum si hannescht op Lëtzebuerg, wou si Directrice-adjointe vum neie Stater Meedercherslycée gouf.
Si ass mat just 33 Joer u Kriibs gestuerwen. D'Luxemburger Wort huet den Dag vun hirem Doud a sengem Noruff geschriwwen: ''„Eine der intelligentesten Damen unseres Landes ist heute morgen um 6 Uhr gestorben, Frl. Dr. Marie Speyer, die Unterdirektorin des hiesigen staatlichen Mädchenlyceums.”''
2014 huet d'Lëtzebuerger Post si mat engem Timber geéiert.
Igor Sikorsky
Den Ihor Iwanowytsch Sikorskyj (ukrainesch: Ігор Іванович Сікорський, russesch: Игорь Иванович Сикорский) gebuer de 25. Mee 1889 zu Kiew, deemools am russesche Keeserräich, a gestuerwen de 26. Oktober 1972 zu Easton am Connecticut, Vereenegt Staate vun Amerika, war en ukrainesch-amerikanesche Loftfaartpionéier. Hien hat déi éischt véiermotoreg Fligeren entwéckelt a mat hinnen d'Grondlage fir déi modern Passagéierloftfaart geschaf. Vill méi bekannt sinn awer seng Aarbechten als Constructeur an Architekt vun Helikopteren, net zulescht duerch d'Sikorsky Aircraft Corporation déi nach haut ënner sengem Numm Helikoptere produzéiert.
Liewen
Den Igor Sikorsky koum als jéngste Jong vum Medezinprofesser vun der Universitéit Kiew Iwan Sikorskyj, dem Nokomme vun enger ukrainescher Klerikerfamill, zu Kiew op d'Welt. Hien huet um Militäresche Marineinstitut zu Sankt-Péitersbuerg studéiert. Ënner sengen Aarbechten als Chefingenieur vum Loftfaartdepartement vu Russo-Balt (Russesch-Baltesch Waggonfabréck, gréisst Industriekonglomerat vum Russesche Räich mat Eisebunns-, Autos- a Fligerproduktioun zu Riga, Moskau a Sankt-Péitersbuerg), war den éischte véiermotorege Fliger, déi bekannt Russki Witjas (russesche Reck), deen hie selwer den 13. Mee 1913 ageflunn hat. Eng Weiderentwécklung dovu war d'Ilja Muromez. Sikorsky-Fligere goufe vun der russescher Arméi am Éischte Weltkrich als Bomber agesat.
1955 gouf de Sikorsky mat der James-Watt-Medaill ausgezeechent. D'Sikorsky Aircraft Corporation ass bis haut ee vun de féierenden Helikopterproduzenten.
Wärend dem russesche Biergerkrich ass de Sikorsky 1919 am Alter vun 30 Joer an d'USA emigréiert. Do huet hien 1923 mat Ënnerstëtzung vu villen emigréierte Russen a mat der finanzieller Hëllef vum Komponist Sergei Rachmaninow d'Sikorsky Aero Engineering Company, déi spéider vu United Aircraft iwwerholl gouf, gegrënnt. An der Tëschenzäit si béid Firmaen en Deel vun der United Technologies Corporation. D'Entreprise mécht Fluchbooter wéi d'Sikorsky S-42, déi vu Pan Am fir transatlantesch Flich agesat goufen, an als Pan Am Clipper bekannt goufe, virun allem awer Helikopter.
Éirungen
Den 23. Mee 2000 gouf en Asteroid nom Igor Sikorsky genannt: (10090) Sikorsky.
Liewen
Schonn a Russland hat de Sikorsky mat Helikopteren experimentéiert. 1939 huet hie mat der Sikorsky VS-300 den éischte Fräifluch gestart, deen en Haaptrotor a fir den Dréimomentausgläich en Heckrotor hat. Déi och Heckrotor-Konfiguratioun genannt Form gëllt haut als Standardbauweis, well si am heefegsten ugewant gëtt.
Éirungen
1968 gouf hien als Member vun der National Academy of Engineering gewielt. Dee vun der American Helicopter Society am Joer 1980 ausgeschriwwene Präis fir Muskelkraaft-Helikopterfluch – gespent vun der Sikorsky Aircraft Corporation an am Joer 2010 op 250.000 USD erhéicht – gouf nom Sikorsky genannt. Eréischt den 13. Juni 2013 konnt e kanadescht Team mam AeroVelo Atlas de Präis gewannen.
Hill-Sphär
Parameter
Déi baussenzeg Grenz vun der Hill-Sphär hänkt of vun: An der Hill-Sphär ass d'Zomm vun den dräi Kräften op den ëmkreesende Kierper hi geriicht. Dobäi entsprécht d'Grenz vun der Hill-Sphär, dem Hill-Radius, wat d'Distanz bis zum éischte resp. zweete Lagrange-Punkt ass:
Igor Sikorsky
Éirungen
De 25. Mäerz 2010 publizéiert Autodesk eng nei Versioun vun Autodesk Inventor, bei deem den Numm vum Sikorsky him zu Éiere Pätter fir déi firmenintern Bezeechnung stoung.
Hill-Sphär
Beispiller
Fir d'Äerd mat enger Mass vun m = 5,97•1024 kg am Orbit ëm d'Sonn mat enger Mass M = 1,99•1030 kg op enger Distanz vun a = 1 AE = 149,6•106 km ergëtt sech en Hill-Radius vun ongeféier 1,5•106 km = 0,01 AE.
D'Hill-Sphäre vun de Mounde sinn an aller Reegel ganz kleng an domat och d'Warscheinlechkeet, datt doran Moundtrabanten iwwer laang Zäit op stabilen Ëmlafbunne kreese kënnen. Am beschten ass dat bei grousse Mounde méiglech, déi sech op grousser Distanz zu hirem Planéit beweegen. Déi gréisst Hill-Sphär ënner de natierleche Satellitte vum Sonnesystem huet den Äerdmound mat engem Radius vu 9,2 Äerdradien, gefollegt vum Saturnmound Titan (Hill-Radius 8,2 Äerdradien) an dem Jupitermound Kallisto (7,9 Äerdradien).
D'Hill-Sphär vum Jupiter huet e mëttlere Radius vun 0,35 A.E.. Domat ass si bal esou grouss wéi d'grouss Bunnhallefachs vum Merkur an hëlt vun der Äerd aus gesinn méi wéi dat 15facht vum Vollmound duerchmiesser an. Dee baussenzege bekannte Jupitermound S/2003 J 2 huet eng grouss Hallefachs, déi knapps 60 % vum Hill-Radius entsprécht a leeft retrograd ëm de Planéit. Säi jupiterwäieste Bunnpunkt, d'Apoapsis, läit mat 68 % vum Hill-Radius allerdéngs am baussenzege Rand vun der Stabilitéitszon. De baussenzegte bekannte Mound, deen de Planéit prograd ëmleeft ass de Carpo. Seng Hallefachs mécht ongeféier 32 % vum Hill-Radius aus a seng Apoapsis läit bei knapps 48 %. D'Bunn vun deem Mound ass allerdéngs a villerlee Hisiicht ongewéinlech a méiglecherweis iwwer méi laang Zeiträume onstabil. D'Mounde vun der Himalia-Grupp, déi eppes méi kleng Bunnachse vum ongeféier 22 % vum Hill-Radius hunn, erreechen an de wäiteste Bunnpunkte ronn 30 % vum Hill-Radius. Déi am wäitesten ewechleiende Jupitermounde erreeche souguer bis zu 50 % vum Hill-Radius; hir Bunne verlafen dobäi bal retrograd. Beispiller hei sinn z. B. d'Carme-Grupp an de Satellit (Mound) S/2003 J 2.
Bunnstabilitéit
D'Bunn vun engem klenge Kierper ("Mound"), dee sech bannenzeg vun der Hill-Sphär vum ëm den Zentralkierper ("Sonn") lafenden Objet ("Planet") befënnt, ass am baussenzege Beräich vun der Sphär zimmlech instabil, sou datt hien d'Hill-Sphär mat héijer Warscheinlechkeet a kuerzer Zäit verloosse kann. Nëmme bannenzeg vun enger Stabilitéitszon kann d'Bunn vum "Mound" sënnvoll als eng gestéiert Ellipsebunn mat zäitlech verännerleche Bunnelementer duergestallt ginn. D'Gréisst vun der Zon mat stabillen Ëmlafbunnen hänkt vun der Ëmlafrichtung vum "Mound" of:
Parameter
woubäi
Beispiller
Well den Äerdmound ongeféier 0,37•106 km vun der Äerd ewech ass, läit hie wäit bannenzeg vun der Hill-Sphär.
Hans Arp
Den Hans oder Jean Arp, gebuer de 16. September 1886 zu Stroossbuerg als Hans Peter Wilhelm Arp, a gestuerwen de 7. Juni 1966 zu Basel, war en däitsch-franséische Moler, Graphiker, Sculpteur a Lyriker.
1915 huet hien eng éischte Kéier seng abstrakt Wierker zu Zürich ausgestallt. 1916 huet hie mam Hugo Ball, der Emmy Hennings, dem Marcel Janco an dem Richard Huelsenbeck den Dadaismus gegrënnt. 1919 ass hien op Köln geplënnert wou en de Max Ernst an de Johannes Theodor Baargeld kennegeléiert huet a mat hinnen den Kölner Dadaismus an d'Liewe geruff an déi marxistesch Zäitschrëft Der Ventilator erausginn huet. 1920 war den Arp op der Éischter Internationaler Dada-Messe zu Berlin mat derbei an huet Die Wolkenpumpe erausginn.
1959 huet hie sech mat der Marguerite Hagenbach bestuet.
Hien huet fir d'Harvard University, d'Universidad Central de Venezuela an de Sëtz vun der UNESCO zu Paräis Monumumentalplastike geschaf. 1954 krut en op der Biennale vu Venedeg den Internationale Präis fir Skulptur. 1958 huet de Museum of Modern Art zu New York eng grouss Retrospektiv iwwer hien organiséiert. Hien huet op der documenta 1 1955, der documenta II 1959 an der documenta III 1964 zu Kassel matgemaach.
Lyresch Wierker
Kollektioun
Infraroutastronomie
D'Infraroutastronomie ass een experimentellen Deelberäich vun der Astronomie. Dobäi gëtt déi vun astronomeschen Objeten ausgesent Infraroutstralung benotzt. Déi Stralung läit an engem Deel vum elektromagnéitesche Spektrum, dee vum mënschlechen A net ka gesi ginn.
Plaze fir Teleskopen
Well mat grousser Héicht d'Absorptioun staark zeréckgeet, goufe schonn zanter den 1960er Joren Infraroutteleskopen a Ballonen déi ganz héich fléien an a ballistesche Héichtefuerschungsrakéite benotzt. Zanter den 1960er ginn och Fligeren op groussen Héichten, wéi de Lear Jet Observatory, de Kuiper Airborne Observatoire a SOFIA) agesat. Am Weltraum verschwënnt net nëmmen d'atmosphäresch Absorptioun, et gëtt och méiglech, kleng Teleskopen am Ganzen op ganz déif Temperaturen ze killen an domat hir stéierend Wäermtstralung z'ënnerbannen. Zanter den 1980er Jore ginn dofir ëmmer méi Weltraumteleskope fir den Infraroutberäich agesat; vu grousser Bedeitung waren den Infrared Astronomical Satellite (IRAS) an den Infrared Space Observatory (ISO). Géigenwärteg (2009) si Spitzer, ASTRO-F (Akari) an Herschel aktiv, an noer Zukunft soll den James Webb Space Telescope (JWST) gestart ginn.
Instrumenter
Zanter den 1990er Joren ass fir Observatiounen am noen Infrarout den Asaz vun der adaptiver Optik fir d'Korrektur vun der Loftonrou (Seeing) méiglech. Domat erreeche grouss äerdgebonnen Teleskopen hir voll Diffraktiounsbegrenzt Opléisung a kënnen an där Hisiicht mat dem Hubble Space Telescope konkurréieren.
Observatiounsberäich
Als Tabell:
Instrumenter
D'Instrumenter vun der Infraroutastronomie gläichen an der Konzeptioun de Kameraen a Spektrographe vun der visueller Astronomie. Allerdéngs musse si staark gekillt ginn. Meeschtens déngen dozou gekillt Kryostate mat flëssegem Stéckstoff oder Helium oder mechanesch Killapparaten. Dat am Infraroutberäich z. B. fir Lënse gebraucht optescht Material ënnerscheet sech allerdéngs vun deem dat fir visuellt Liicht gebraucht gëtt.
An der Mëllechstrooss
Vill Infraroutobservatiounen an der Mëllechstrooss zilen op e Verstoe vun der Stäregenesis. Groussflächegt Sichen no jonke Stären an allen Entwécklungsstadie an no Bronge Zwerge gi kombinéiert mat héichopgeléiste Liichtbiller a mat Spektroskopie. Zirkumstellar Stëbsscheiwen erginn éischt Unzeeche fir d'Genesis an d'Entwécklung vu Planéitesystemer ëm aner Stären. Am Galakteschen Zentrum gëtt am Infrarout d'Ëmgéigend vum nächste supermasseräiche schwaarze Lachs ënnersicht. Entwéckelt Stären an hire Massenauswurf sinn e weidert Zil vun der Infraroutastronomie an eiser Mëllechstrooss.
Infraroutspektroskopie dengt den Zoustandënnersich an der cheemescher Zesummesetzung vum interstellare Medium. Vum IRAS gouf och eng diffus Infraroutstralung a filamentaarteg Stëbswolleken entdeckt, déi sech bis an héich galaktesch Breede ausdehnen.
Geschichtlech Entwécklung an Ausbléck
Nodeem de William Herschel 1800 d'Infraroutstralung vun der Sonn entdeckt hat, konnt de Charles Piazzi Smyth 1856 éischtmols eng infrarout Komponent am Spektrum vum Moundliicht noweisen. De William Coblentz konnt vun 1915 un, Infraroutstralung vun 110 Stären noweisen a gëllt als ee vun de Grënner vun der IR-Spektroskopie. Dës fréier Miessunge goufe meeschtens mat Bolometer oder Thermoelementer gewonnen.
Den Duerchbroch vun der Infraroutastronomie koum an den 1980er mat den éischte Satellittemissiounen. 1983 duerchmustert IRAS den Himmel. 1989 gouf COBE gestart an entdeckt d'Anisotropie vun der kosmescher Hannergrondstralung. 1995 koum mat dem Infrared Space Observatory (ISO) dat éischt echt Weltraumobservatoire fir den Infrarout mat Kamera, Photometer a Spektrometer an de Weltraum. 1997 koum d'Oprëschtung vum Hubble-Weltraumteleskop mat dem Infraroutinstrument NICMOS, 2003 gouf d'Spitzer-Weltraumteleskop gestart. 2009 sinn d'Missioune Planck, Herschel a WISE gestart ginn.
An den 1950er hunn Bläisulfid (PbS)-Detekteren en Emfindlechkeetsspronk am noen Infrarout gemaach. Wéi och bei ville spéidere Detekterentwécklunge fir dat not a mëttel Infrarout huet d'Astronomie hei vum militäreschen Interesse un emfindlechen Detektersystemer profitéiert z. B. un der Verfollegung vu Fligeren a Rakéiten. Géint 1960 entwéckelen den Harold L. Johnson a seng Mataarbechter dat éischt fotometrescht System fir den Infrarout. 1963 goufe mat den éischte Ballonmissioune Infraroutobservatioune vum Mars duerchgefouert a schonn 1967 goufe mat enger Serie vu Rakéiteflich déi éischt Kartéierung vum ganzen Himmel am mëttleren Infrarout duerchgefouert. Heibäi gouf bei enger Totalobservatiounszäit vun nëmmen 30 Minutte méi wéi 2000 Infraroutquellen entdeckt. Am gläiche Joer gouf och de Mauna-Kea-Observatoire gegrënnt, deen och haut nach déi gréisste Infraroutteleskope besëtzt. Ufanks den 1970er Jore gouf e militäreschen C-141A Transportjet als Infraroutteleskop ëmgebaut, dat vun 1974 un als Kuiper Airborne Observatoire (KAO) Observatiounen a 14 km Héicht duerchgefuert huet.
Instrumentell Viraussetzungen
D'Wäermtstralung vun der Atmosphär, dem Teleskop, a vun den Instrumeter selwer, déi iwwer 2 µm ëmmer méi staark stéiert, markéiert zum groussen Deel d'Instrumentenentwécklung.
Baussenzeg vun eiser Mëllechstrooss
D'Entwécklung vu Galaxien am fréien Universum gëtt ëmmer méi intensiv am Infrarout studéiert. Am noen Infrarout gëtt dat routverréckelt Liicht vun de Stäre vun dëse Galaxien observéiert, am wäiten Infrarout- a Submillimeterberäich dee vum Stëbs verschléckt an nees ofgestraalten Undeel.
Detekteren
Iwwer de wäite Wellelängteberäich vun der Infraroutastronomie komme vill Aarte vun Detekteren zum Asaz. Bis zu ongeféier 1 μm Wellelängte sinn normal, an och an der visueller Astronomie gebräichlech CCD-Detekteren empfindlech. Fir gréisser Wellelängte gi speziell Detektere gebraucht.
Der Opstiig vun der Infrarotastronomie huet nom Zweete Weltkrich mat Detekteren aus Bläisulfid (PbS) ugefaangen. Haut gi besonnesch fir dat not Infrarout Detekteren, aus Hallefleedermaterialie wéi Indiumantimonid InSb an Quecksëlwercadmiumtellurid (Hg,Cd)Te, gebraucht, déi nom Prinzip vun der Fotodiod funktionéieren. Detekteren aus dotéiertem Silizium (z. B. Si:Ga) a Germanium (z. B. Ge:Ga), déi nom Prinzip vum Fotowiderstand schaffen, fanne bei laange Wellelängten Uwendung. Donieft ginn, haut besonnesch bei de längste Wellelängten, thermesch Detekteren (Bolometer) agesat. Déi weisen déi duerch d'Stralung verursaacht Eenergie am Detekter no.
Am Sonnesystem
Planéite, Mounde, Koméiten an Asteroiden an eisem Sonnesystem ginn intensiv am Infrarout observéiert. Vun IRAS goufen z. B. e puer nei Asteroiden a Koméite souwéi dräi Stëbsbänner am Beräich vun der Asteroidenceinture entdeckt, déi méiglecherweis duerch Kollisiounen an der Asteroidenceinture entstane sinn. En neit Zil sinn Eegenschafte vun transneptuneschen Objete vun der Kuiperceinture an der Oort-Wollek.
Plaze fir Teleskopen
Infraroutstralung gëtt vun der Atmosphär vun der Äerd ganz staark absorbéiert, besonnesch duerch den atmosphäresche Waasserdamp. Nëmmen ënner 1 μm an a klenge Fënstere bis ongeféier 40 μm ass eng Observatioun mat äerdgebonnenen Teleskope méiglech. Äerdgebonnen Infraroutteleskope ginn dofir favoriséiert op héijen an dréchene Plazen opgeriicht. Beispiller sinn de Mauna-Kea-Observatoire oder den Observatoire vun der ESO. Och d'Aisschëlter vun der Antarktis si wéinst hirer Héicht, Keelt an Dréchenheet vu groussem Interessi. Dacks gi grouss Teleskope souwuel fir optesch wéi och fir Infraroutobservatioune benotzt, et gëtt awer och e puer speziell fir Infraroutobservatiounen optiméiert Teleskopen.
Observatioun vu kalen Objeten
Nom Planckschen Stralungsgesetz stralen kal Himmelskierper wéi z. B. Brong Zwergen oder nach déif an Moleküllwolleken agebett Stären haaptsächlech am Infrarout. Am interstellare Medium hu vill an heefeg Atomer, Ionen a Molekülle wichteg Stralungsiwwergäng am Infrarout. Besonnesch ubruecht ass d'Infraroutspektroskopie fir d'Bestëmmung vun der Zesummesetzung an der physikalescher Bedingunge vu Gas mat Temperature vun e puer honnert Kelvin. Kale (< 100 Kelvin) Stëbs am interstellare Medium straalt dat absorbéiert Liicht am wäiten Infrarout nees of, an ass dacks e grousse Bäitrag an der Energiebilanz vun astronomeschen Objeten. Am mëttleren Infrarout gëtt et staark Emissioune vun organesche Verbindungen am interstellare Medium, déi mat polyzykleschen aromatesche Kuelenwaasserstoffe aartegläich sinn.
Instrumenter
An engem Choppen genannte Virgank, wiesselen Infraroutinstrumenter reegelméisseg d'Observatiounsrichtung tëscht dem ënnersichten Objet an enger Nopeschhimmelspositioun. Duerch Subtraktioun vun de gemoossene Signaler an den zwou Positioune kann d'Quell besser vum Hannergrond ofgehuewe ginn.
Ranma ½
Geschicht
No hirer Trainingsrees ginn déi zwéin zu Nerima (Tokyo) an den Dojo vum Genma sengem ale Frënd Soun Tendo wunnen. De Genma an de Soun hate viru Joren decidéiert, datt hir Kanner sech bestuede géifen an den Tendo-Dojo weiderféiere géifen. De Soun huet dräi Diechter: déi héiflech a liddereg Kasumi, déi gäizeg an desintresséiert Nabiki an déi buuschteg Akane déi Kampfkënscht trainéiert. D'Akane, déi grad sou al ass wéi de Ranma gëtt vun hire Sëschteren als Verloobt erausgesicht. Hir Begrënnung ass, datt hatt Männer haasst an de Ranma nëmmen e Mann d'Hallschent vun der Zäit ass. Souwuel de Ranma wéi d'Akane verweigeren d'Verlobung, well hir Meenung bei der Entscheedung net gefrot gouf. Wärend der Geschicht fënnt ee se dacks zesummen a se ginn oft behandelt wéi wa se scho verloobt wieren. Am Ufank streide se stänneg awer zum Schluss hëllefe se sech géigesäiteg fir Problemer ze léisen. D'Léift-Haass-Relatioun tëscht der Akane an dem Ranma ass e Markenzeeche vun der Franchise.
Ranma ½ (Ranma Nibun-no-Ichi) ass eng japanesch Mangaserie déi vun der Rumiko Takahashi geschriwwen an illustréiert gouf. Déi gouf vu September 1987 bis Mäerz 1996 am Weekly Shōnen Sunday publizéiert. An der Geschicht geet ëm en Teenager dee Ranma Saotome heescht an deen zanter dem Ufank vu senger Kandheet Kampfkënscht trainéiert. Wéinst engem Accident wärend enger Trainingsrees ass e verflucht ginn. De Fluch mécht datt hien e Meedche gëtt, wa kaalt Waasser un e kënnt, waarmt Waasser dogéint verwandelt en nees an e Jong. Duerch de ganze Manga sicht de Ranma e Wee fir sech vum Fluch ze befreien, dobäi gëtt e stänneg vu senge Frënn, Feinden a Verloobter gestéiert.
Produktioun
De Rumiko Takahashi huet gesot datt Ranma ½ als Manga konzipéiert gouf déi all d'Aspekter vum Alldag mat der Kampfkonscht verbënnt. Well seng vireg Serië Protagonistinnen hat, huet d'Autorin decidéiert datt se des Kéier e Mann wollt. Allerdéngs huet se sech Suerge gemaach iwwer dës Iddi an huet sech schlussendlech entscheet en hallef weiblech ze maachen. Ier se optéiert hat Waasser ze huele fir d'Transformatioun hat se consideréiert datt Ranma säi Geschlecht ännert all Kéier wann e geschloe gëtt. Si huet Jusenkyo a China placéiert well et déi eenzeg Plaz ass wou et geheechnesvoll Quelle kéinte ginn. Si huet hir Inspiratioun fir Ranma ½ vun enger Villzuel vu reelle Géigestänn a Plaze wéi zum Beispill d'Heemecht vu Takahashi.
Geschicht
Op enger Trainingsrees an der Bayan-Har-Cordillère, an der Qinghai Provënz, falen de Ranma Saotome a säi Papp Genma an déi verflucht Quelle vu Jusenkyo. Wann een an eng verflucht Quell fält, hëlt een déi physesch Form vun deem, deen do erdronk ass, soubal een a Kontakt mat kalem Waasser kënnt. D'Transformatioun ka mat waarmem Waasser zeréckgesat ginn, awer de Fluch gëllt nach ëmmer. De Genma fält an d'Quell vun engem erdronkene Panda, an de Ranma an déi vun engem erdronkene Meedchen.
De Manga gouf an zwou Animeserien adaptéiert, déi vu Studio Deen erstallt goufen: Ranma ½ an Ranma ½ Nettōhen, déi vun 1989 bis 1992 op Fuji Television ausgestraalt goufen. Doriwwer eraus goufen 12 OVAen an dräi Filmer produzéiert. Am Joer 2011 gouf e Live-Action-TV-Special kreéiert an op Nippon Television gesent. De Manga Ranma ½ gouf iwwer 53 Milliounen Exemplairen a Japan gedréckt.
Ranma ½ huet eng schauspilleresch Formel an eng geschlechtsverännerend Haaptfigur, déi sech dacks virsätzlech an e Meedche verwandelt, fir u seng Ziler ze kommen. D'Geschicht gëtt meeschtens ugedriwwe vu komplizéierte Bezéiungen tëscht de Personnagen, ongewéinlechen Eegenschaften an exzentresche Perséinlechkeeten. D'Figuren an d'Bezéiungen, ännere sech seelen, soubal se fest agefouert a festgesat goufen.
Maksutov-Teleskop
De Maksutov-Reflekter ass eng Teleskopkonstruktioun, déi nom russeschen Optiker Dmitri Maksutow genannt gouf. Si gëtt och als Tele-Objektiv benotzt. De Maksutov-Teleskop gëtt meeschtens mam Cassegrain-Stralegank ausgefouert a gläicht dann dem Schmidt-Cassegrain-Teleskop. D'selwecht wéi deen huet en e sphäreschen Haaptspigel, mat engem Lach an der Mëtt. Méi rar si Maksutov-Newton-Teleskopen, déi vum Newton-Teleskop ofgeleet sinn. De renge Maksutov-Teleskop ass, wéi de renge Schmidt-Teleskop, nëmmen als Astrokamera ze benotzen, well de Fokus bannen am Tubus ass. Duerch d'Kombinatioun vu Lënsen a Spigelen handelt et sech ëm e katadioptresche System. Obwuel de Prinzip nom Maksutow genannt gëtt, gouf en onofhängeg vum Kurt Penning souwéi vum Albert Bouwers eppes méi fréi entdeckt.
Fir d'Fokusséierung gëtt den Haaptspigel axial mat enger Schrauf, um hënneschten Enn vum Teleskop, verréckelt.
Déi gréisst Teleskopen an där Bauform sinn an de follgenden Observatoiren:
An der viischter Tubusëffnung sëtzt eng meniskusfërmeg Lëns, déi d'sphäresch Aberratioun vum Haaptspigel korrigéiert. Si dréit gläichzäiteg de Sekundärspigel. Wann deen op der Lënserécksäit opgedämpt ass, dann nennt een d'Konstruktioun Gregory-Maksutov. Déi Lëns, och Korrektiounsplack genannt, ass zwar duerchgebéit, huet awer iwwer déi ganz Fläch eng bal konstant Déckt. De Faarffeeler vun der Meniskuslëns ass dofir ganz kleng. Well hir optesch Fläche, genee sou wéi den Haapt- an de Faangspigel, sphäresch sinn, ass d'Fabrikatioun vun der Optik fir e Maksutov-Teleskop däitlech méi einfach wéi bei aneren Teleskop-Typpen. Trotzdeem gëtt d'Qualitéit vun der Optik bei méi klengen Teleskope vu kengem anere System iwwertraff. D'Bauweis ass ganz kuerz. Nodeeleg ass nëmmen dat grousst Gewiicht vun der décker Korrektiounsplack.
Et gëtt eng Rei Produzente vu Maksutov-Teleskopen. Bekannt sinn de MENISCAS 150/2250 an de MENISCAS 180 vun Zeiss zu Jena. Béid Instrumenter ginn awer net méi produzéiert. Haut bidde verschidde russesch, japanesch a chineesesch Produzente Maksutov-Teleskope fir d'Amateurastronomen un.
Déi beschriwwen optesch Andeelung ass an neierer Zäit och bei Spigelobjektive fir Klengbildkamerae ganz beléift, well si méi e grousst benotzbart Bildfeld huet. Sou gëtt et Objektiver mat Brennwäite vu 500, 750 an 1000 mm. Instrumenter vun där Aart kommen aus de Länner vun der GUS a verschiddene Bauformen, deelweis och fir d'Mëttelformat 6×6 cm. Am Géigesaz zu renge Maksutov-Teleskopoptike läit bei Teleobjektiven de Fokus nom Haapt- a Géigespigel nach am Tubus. Mat enger brennwäiteverlängerter Lënsegrupp gëtt de Fokus sou wäit no hanne verlagert, datt en op d'Filmfläch vun enger opgesater Kamera fält. D'Brennwäit vum System gëtt dobäi meeschtens verduebelt.
Mat engem Adapter loosse sech däraarteg Teleobjektiver an der Maksutov-Bauform och als kompakt Teleskopen asetzen. Benotzung fannen zum Beispill Adapter, déi den Uschloss vun handelsiwwlechen Okulare mat engem Steckduerchmiesser vun 1¼″ (31,75 mm) zouloossen. Dat wuel bekanntst Beispill vu sou enger Ëmnotzung ass dat aus russescher Produktioun staamend Teleobjektiv "MC MTO-11CA" mat 1000 mm Brennwäit bei 100 mm Ëffnung, a Fachkreesser dacks och als Russentonn bezeechent.
Mam sougenannte Field-Maksutov-Reflekter gouf an der Tëschenzäit eng Variant entwéckelt, bei där d'Meniskuslëns net méi virun der Tubusëffnung, mä hanner dem Sekundärspigel sëtzt. Dat System gouf vum australeschen Amateurastronom Ralph W. Field am Joer 1981 entwéckelt.
Petr Fical
De Petr Fical, gebuer den 23. September 1977 zu Hradec Králové an der haiteger Tschechescher Republik, ass en däitsch-tschechesche fréieren Äishockeyspiller an -trainer. Hien huet seng Spillercarrière 1995 ugefaangen an am Joer 2016 opgehalen.
Hien huet a senger Carrière fir verschidden Ekippen, ënner anerem fir EV Regensburg, Nürnberg Ice Tigers, ERC Ingolstadt an Tornado Luxembourg gespillt. Vun 2003 bis 2008 spillt hie fir déi däitsch Äishockeynationalekipp.
"Fical is a hard working winger who is very sound defensively. Contributes with a lot of energy and grit. Also has decent offensive instincts. – Ulf Andersson, Elite Prospects"
Bunnvitess (Astronomie)
An der Himmelsmechanik bezeechent Bunnvitess d'Vitess, mat där sech en astronomeschen Objet beweegt. Bei der Ëmlafbunne schwätzt een och vun Orbitalvitess oder Ëmlafvitess.
D'Beweegung gëtt an engem Koordinaten- oder Bezuchssystem uginn, an der Reegel am Schwéierpunktsystem vun de betraffenen Himmelskierper wéi z. B.:
Bunnvitess vun der idealer Keplerbunn
Fir d'Kreesbunn an d'Parabelbunn ergët sech mat der ganzer Mass M:
Ënnerhalb an uewerhalb  vun dëse béide Grenzfäll leie Spiral- an hyperbolesche Bunnen (Stuerz op een a Verloosse vun engem Himmelskierper respektiv Laanschtflich). Tëscht de béide Wäerter ergin sech Ellipsebunne.
Un de Niewescheetelen ergët sech d'Vitess:
Fir de Spezialfall vun engem kreesfërmegen Orbit bréngt d'Unzéiungskraaft tëscht den Himmelskierper all Kéier grad déi fir d'Kreesbunn noutwendeg Zentripetalkraaft op, wouduerch d'Vitess festgeluecht (a betragsméisseg konstant) ass.
Soumat kann d'Vitess vun engem equivalente Kreesorbit (vu mëttlerer Anomalie, awer mat dem selwechte spezifesche Dréiimpuls \rho) mat  ermëttelt ginn:
Wann e klenge Kierper am Weltraum e grousse begéint, dann ass seng Bunnkurv wéinst der Gravitatioun – am idealiséierte Fall vum Zweekierperproblem – eng Keplerbunn (Ellips, Hyperbel oder Parabel) ëm de groussen Himmelskierper resp. ëm de kollektive Schwéierpunkt. Wéinst der Energieerhalung ass d'Bunnvitess net konstant, mä gëtt méi grouss, wann den Ofstand tëscht de Kierper méi kleng gëtt. De Johannes Kepler hat entdeckt, datt zwar d'Distanz an d'Bunnvitess variéieren, awer de Positiounsvecteur (d'Verbindungslinn tëscht Gravizentrum an dem ëmlafende Kierper) an engem selwechten Zäitraum déi selwecht Fläch iwwersträicht (Zweet Keplergesetz, Konstant vun der Flächevitess). Seng Léisung gëllt nëmme fir d'Zweekierperproblem (Keplerproblem) selwer, d'Aschränkung op kugelsymmetresch Kierper an nëmmen als netrelativistesch Aproximatioun. Ausserdeem gëtt si ëmmer d'Relativvitess par Rapport zum Gravizentrum, ni eng absolut Vitess un.
D'Perizentrumsvitess ass déi maximal, d'Apozentrumsvitess déi minimal Bunnvitess. Well d'Beweegung an den Haaptscheetelen tangential verleeft, ass a béide Fäll de spezifeschen Dréiimpuls bequem ofzeliesen, deen op der ganzer Bunn konstant ass:
Aus der Vis-Viva-Equatioun ergëtt sech:
Mëttel Orbitalvitess
Eng einfach Noerung fir d'Ëmlafvitess ass driwwer eraus déi soumat fir kleng Exzentrizitéite méi genee ass wéi den Ofbroch nom \varepsilon quadrateschen Term.
Déi mëttel Orbitalvitess ergëtt sech aus dem Zesummenhank, Wee pro Zäit. Den Ëmfang vun der Ellips ass net zou bestëmmbar; et gëllt mam ellipteschen Integral 2. Aart E(k):
Orbitalvitesse vu kënschleschen Äerdsatellitten
Donieft gëtt et vill aner Stéiergréissten, déi weider Bunnkorrekture an eng Lagreegelung mat Leeschtungen ëm 20 m/s erfuerderen. Dobäi sinn – bei engem geostationäre Satellit – fir de Gravitatiounsafloss vun Äerd a Mound 40–51 m/s pro Joer noutwendeg, fir de Stralungsdrock vun der Sonn (Sonnewand) bis zu 30 m/s pro Joer, déi aner Stéierunge bleiwen am eestellege Beräich.
Mëttel Orbitalvitess
Ma zouhuelender Exzentrizitéit \varepsilonfällt déi mëttel Bunnvitess bei selwechter spezifeschem Dréiimpuls \rho.
Orbitalvitesse vu kënschleschen Äerdsatellitten
Fir awer dem Neesantrëtt (Vergléien an der Atmosphär) virzegräifen, musse reegelméisseg Bunnkorrekture virgehol ginn. Dofir sinn vill Satellitte mat Undriffssystemer opgerëscht, deenen hire Brennstoffproviant awer d'Liewensdauer begrenzt. Si leeschten 10–600 m/s, also en 10.000stel bis 10tel vun der Drorakéit, jee no Bunnhéicht vun der Missioun.
Bunnvitess vun der idealer Keplerbunn
Duerch Asetze vun ergët sech déi jeeweileg Bunnvitess mat der Distanz r' = 2a-r zum zweete Brennpunkt:
Orbitalvitesse vu kënschleschen Äerdsatellitten
D'Bunnvitesse bei Satellitte, déi bal kreesfërmeg Bunnen hunn, ass, jee no Klass vum Satellittenorbit: Typesch Drorakéite leeschten eng Undriffskapazitéit \Delta v vu 7–11 km/s. D'Brenndauer vum System ass ganz vun der Technik, also dem Schub (Acceleratioun) ofhängeg, fir dann zesummen déi néideg Vitess (1. kosmesch Vitess vun der Äerd) fir eng stabil Bunn z'erreechen. Dat gëllt och fir déi ënne genannten Undriffsystemer.
Bunnvitesse vu Klengkierper a Raumfaartmissiounen
Bei Äerdbunnkräizer, inklusiv Meteoren a Meteorstréim (Stäreschnauzschwäerm), gëtt een déi relevant Relativvitess zu der Äerd un. Jee no Antreffwénkel zu der Äerdbunn hunn déi Objete Vitessen tëscht 11,2 (Noleefer) bis 72 km/s (Frontaltreffer).
Orbitalvitesse vu kënschleschen Äerdsatellitten
Am Ënnerscheed zum keplereschen Idealfall si Satellitte besonnesch bei niddregen Orbitten enger däitlecher Bremskraaft duerch Reiwung an der Héichatmosphär ënnerworf, woudurch d'Bunnhéicht lafend fällt an d'mëttel Wénkelvitess méi grouss gëtt. Dofir gëtt standardméisseg zum Satellittebunnelement Mëttel Beweegung n op d'mannst e siwent Bunnelement uginn, z. B.
Bunnvitesse vu Klengkierper a Raumfaartmissiounen
Eng entscheedend Gréisst fir den Urspronk vun deene Kierper ass d'Fluchtvitess zu der Sonn (respektiv der ganzer Mass vum Sonnesystem). Dee läit op der Héicht vun der Äerdbunn bei 42 km/s, also ongeféier 150.000 km/h (drëtt kosmesch Vitess), bis zu der Sonnenuewerfläch wiisst si op 620 km/s (2,2 Mio. km/h) un. All Objeten, déi méi séier sinn, verloossen d'Sonnesystem, entweeder duerch staark Bunnstéierungen, oder si sinn tatsächlech vun extrasolarem Urspronk. D'Fluchtvitess hëlt – no uganks genannte Formelen – mat \sqrt r mat der Distanz zu der Sonn of: Sou geet fir d'Voyager-Sonden, déi an der Tëschenzäit wäit déi Säit vun der Saturnbunn sinn, eng Vitess duer, déi méi kleng ass wéi d'Ëmlafvitess vun der Äerd, fir de Sonnesystem ze verloossen. Dofir ass awer en eegenen Undriff noutwendeg, oder e Vitessgewënn no baussen, wéi en duerch Swing-by-Manöveren erreecht ka ginn (d'Voyager-Sonde goufen duerch de Swing-by um Saturn ëm ronn 18 km/s acceleréiert). Och duerch staark Kollisioune kënne munch Klengkierper d'Sonnesystem verloossen.
Bunnvitesse vu Koméiten
Bei laanggestreckte Koméitebunne sinn d'Vitessen extreem ënnerschiddlech. Als Beispill de Koméit Halley genannt, deem seng Ellips mat 76 Joer Ëmlafzäit vun bannenzeg der Venusbunn bis déi Säit vum Neptun reecht. Am Perihel (0,59 AE) beweegt hie sech mat 55 km/s, am Aphel (35 AE) nëmme mat 0,9 km/s, woufir hie sech joerzéngtelaang déi Säit vun der Saturnbunn ophält an net ze gesinn ass. Nach méi extreem sinn "Joerhonnertkoméiten" aus der Oort Wollek, déi vun do mat wéinege m/s Richtung Sonn drifte kënnen a si dann (wéi McNaught Ufank 2007) mat iwwer 100 km/s ëmkreesen.
Bunnvitesse vu Klengkierper a Raumfaartmissiounen
Ënner Klengkierper faasst een Asteroiden (Klengplanéite), Koméiten a Meteoroiden zesummen. Déi meescht Asteroide lafen – als regulär Objete vum Sonnesystem – op kreesänlechen Ellipse wéi d'Planéite, obwuel mat gréissere [[Inklinatioun (Astronomie)|Bunnschréien]]. Donieft gëtt et awer vill irregulär Objeten op staark exzentreschen Ellipsen an aperiodesch Objeten op Hyperbelbunnen. Wéinst hirer klenger Gréisst sinn déi meescht nach onentdeckt, an eng genee Bunnbestëmmung ass bei eemoleger Observatioun dacks net méiglech.
Galakteschen Zentrum
Als galakteschen Zentrum gëtt de Massenzentrum vum Mëllechstroossesystem bezeechent. Vun der Äerd aus gesinn läit en am Stärebild Sagittarius, do wou dat visuellt Band vun der Mëllechstrooss am dichtsten erschéngt. Am galakteschen Zentrum läit dat noost bekannt supermasseräicht Schwaarzt Lach an et gëtt nach aner ongewéinlech astrophysikalesch Phenomeener. De galaktesche Koordinatesystem huet do säin Ausgangspunkt (Rektaszensioun α = 17h 42.4min an Deklinatioun δ = −28,92°), stëmmt awer aus historesche Grënn net exakt mat deem iwwereneen.
Verstoppt hanner Donkelwolleken
D'Stärebild Sagittarius huet besonnesch vill Stären an Niwwelen. De galakteschen Zentrum selwer kann awer am visuelle Liicht net observéiert ginn, well dat vun donkele Stëbswolleke vun der interstellarer Matière um Wee op d'Äerd ëm ronn 30 Magnituden (Faktor 1012) ofgeschwächt gëtt.
Ausserdeem ass de galakteschen Zentrum de Mëttelpunkt vun der galaktescher Rotatioun vun allen am Mëllechstroossesystem disponibele Kierper a kann indirekt bestëmmt ginn.
D'Distanz vun der Äerd zum Mëllechstroossenzentrum (zirka 8 kpc = 26.000 Liichtjoer) ass 100- bis 1000-mol méi kleng wéi déi vun de Käre vun den nächste vergläichbare Galaxien (vun der Canis-Major-Zwerggalaxis ofgesinn, déi mat enger Distanz vun zirka 25.000 Liichtjoer vun der Äerd souguer méi no ass wéi de galakteschen Zentrum). Dofir kënnen d'Eegenschafte vum galakteschen Zentrum vill méi genee ënnersicht ginn, z. B. d'Eegenschaften an d'Beweegunge vun eenzele Stären.
Radio-, Infrarout- a Röntgenstralung
Schonn am Ufank vun der Entwécklung vun der Radioastronomie war et am Joer 1931 dem Karl Guthe Jansky gelonge Radiostralung aus der Richtung vum galakteschen Zentrum nozeweisen. Spéider Observatioune hunn déi Emissioun a Radioquelle vun ënnerschiddlecher Natur opgeléist. Eng vun deene Quellen, Sagittarius A (West), ass eng bal spiralfërmeg Struktur aus ioniséiertem Gas vun ongeféier 2 pc Gréisst. Si huet e Rank mat kaler molekularer interstellarer Matière. Bannenzeg vum Sagittarius A ass déi kompakt Radioquell Sagittarius A*. D'Quell läit bei α = 17 h 45 m 40,04 s an δ = −29° 00' 28,1" (J2000.0) am Zentrum vun der Mëllechstrooss.
Zentraalt schwaarzt Lach
De beschten Nowäis fir e Schwaarzt Lach kënnt aus der Beweegung vu Matière ënner Afloss vu senger Schwéierkraaft. Schonn an de spéiden 1970er Joren haten de Charles H. Townes a seng Mataarbechter séier Gasbeweegungen am galakteschen Zentrum nogewisen, et gouf awer nach lescht Zweiwel, well Gas och anere Kräfte wéi der Schwéierkraaft ënnerleie kann (zum Beispill Magnéitfelder oder Stärewand), an déi raimlech Opléisung net voll erfëllt hat. Zanter den 1990er Joren hunn dofir däitsch an amerikanesch Fuerschergruppen d'Beweegung vun de Stäre vum zentrale Stärekoup mat ëmmer méi héijer raimlecher Opléisung ënnersicht. Fir d'Korrektur vun der Loftonrou gouf ufanks d'Speckle-Interferometrie an dono d'adaptiv Optik agesat. D'Zouhuele vun der Beweegungsvitesse vun de Stären an der Géigend vun der zentraler Mass konnt domat bis ënner 0,1 Bousekonnen Distanz verfollegt ginn. Astronomen um Max-Planck-Institut fir extraterrestresch Physik konnten d'Mass vum Schwaarze Lach mat relativ héijer Genauegkeet op ingeféier 4,31 Millioune Sonnemasse bestëmmen. Aner Méiglechkeete wéi e Schwaarzt Lach, fir sou vill Mass a esou e klenge Volumen ze paken, wieren net stabil iwwer den Alter vun der Mëllechstrooss.
Am Stärebild Auriga, direkt géigeniwwer vum galakteschen Zentrum, läit d'Regioun vun der galaktescher Scheif mat der klengster Stärendicht – de galakteschen Antizentrum ,
Zentraalt schwaarzt Lach
Supermasseräich schwaarz Lächer ginn an der Astronomie als Energiequell vun aktive galaktesche Kären akzeptéiert an haut am Kär vu jiddwer heller elliptescher Galaxis a jiddwer Bulge vun enger Spiralgalaxis ugeholl. Néideg ass awer op d'mannst an Eenzelfäll den direkten Nowäis vun der Schwéierkraaftwierkung vum Schwaarze Lach an enger Aart a Weis, déi aner Erklärungen ausschléisst. De galakteschen Zentrum bitt hei deen haut eventuell stäerkste Beweis.
Radio-, Infrarout- a Röntgenstralung
Géint Enn vun den 1990er Joren ass et mat Fotoe vum Röntgensatellit Chandra fir d'éischt gelongen, och den Nowäis vu Röntgenstralung vum Sagittarius A* ze bréngen. Fréier Röntgenteleskopen haten zwar schonn eng Emissioun aus dem Gebitt vum galakteschen Zentrum festgestallt, där hir Zouuerdnung wéinst schlechter Wénkelopléisung awer net gekläert war.
Zentraalt schwaarzt Lach
Am Joer 2011 hunn Astronome vum Max-Planck-Institut fir extraterrestresch Physik Biller vum Mëllechstroossenzentrum am Beräich vun der 3,8 Mikrometer Wellelängt ënnersicht. Si hunn eng Gaswollek entdeckt, déi sech a Richtung vum zentrale Schwaarze Lach beweegt. Et gëtt ugeholl, datt d'Gaswollek sou no bei d'schwaarzt Lach kënnt, datt si dobäi duerch d'Gezäitekräften auserneegerappt gëtt.
Verstoppt hanner Donkelwolleken
Mat laangwelleger Stralung (Infrarout a Radiowellen) souwéi am haarde Röntgeberäich sinn awer Observatioune méiglech, well déi Beräicher vum elektromagnéitesche Spektrum den Interstellare Stëbs vill besser duerchdréngen.
Zentraalt schwaarzt Lach
D'Astronomen haten e bestëmmte Stär vum Sagittarius schonn iwwer Dekaden am Viséier an haten zwee Drëttel vu sengem Wee ëm de galakteschen Zentrum observéiert. Virdru war keen Objet iwwer sou e laangen Zäitraum sou no beim Zentrum vun enger Galaxis ze gesi gewiescht, et war bis dohi keen aneren Objet entdeckt ginn, dee méi wéi nëmmen ee klengen Deel vu senger orbitaler Ëmlafbunn ëm d'Galaxis beschriwwen hat. De Rainer Schoedel vum Max-Planck-Institut fir extraterrestresch Physik gesäit d'Fuerschungsresultater als Beweis fir e supermasseräicht Schwaarzt Lach.
D'Eegenschafte vun der staarker Radioquell Sagittarius A* am Zentrum vum Mëllechstroossesystem soen aus, datt et sech ëm d'Unzeeche vun engem Schwaarze Lach handelt. Den Sgr A* straalt ganz hell aus engem ganz klenge Gebitt, wat net duerch aner Aarte vu Radioquellen z'erklären ass. Deen Nowäis ass awer nach indirekt. Déi kleng Eegebeweegung vum Sgr A* – am Weesentleche gesäit een nëmmen d'Zeréckspigelung vum Sonnenëmlaf ëm de galakteschen Zentrum – deit op e masseräichen Objet hin. En Objet mat enger klenger Mass sollt sech wéi d'Stären am zentrale Stärekoup ganz séier um Himmel beweegen, wann e sech net grad zoufälleg genee op d'Sonn zoubeweegt.
Mimas (Mound)
Bunnresonanzen
De Mound läit zudeem an enger 2:3-Resonanz mam F-Rank-Schäfermound Pandora souwéi enger 7:6-Bunnresonanz mat sengem bannenzege Noper Aegaeon an dem G-Rank – deem seng bannenzeg Rankkant sech ongeféier 15.000 km bannenzeg der Ëmlafbunn vum Mimas streckt – woubäi de Mimas eng Pendelbeweegung vum Aegaeon senger Grousser Bunnhallefachs verursaacht, déi wärend enger geschatener Period vu 4 Joer ronn véier Kilometer ofweecht.
Entdeckung an Numm
De Mimas ass de 7. entdeckte Saturnmound. Wéinst senger Ëmlafbunn déi am nooste beim Saturn läit gouf hien als bannenzege vun de siwe bis dohi bekannte grousse Saturnmounde vun der Internationaler Astronomescher Unioun (IAU) mat der réimescher Nummer I bezeechent.
Kraterterrain
D'Uewerfläch vum Mimas weist sech aussergewéinlech staark verkratert, an hie gehéiert nieft dem Rhea oder dem Jupitermound Kallisto zu denen am stäerkste verkraterten Objeten am Sonnesystem. Duerch déi no Distanz zum Saturn hat hien a senger Geschicht méiglecherweis eng vill méi héich Aschlagsquot wéi déi méi wäit leiend baussenzeg Mounde wéi zum Beispill de Rhea. Et gëtt ugeholl, datt de Mimas souguer nach méi staark verkratert misst sinn, mä duerch seng no Distanz zum Planéit war hie méi waarm an doduerch och méi mëll, wouduerch eeler Krater iwwer laang Zäit duerch méi jonk Aschléi ausgelascht oder iwwerlagert goufen. Nei Krater kënnen nëmmen duerch Zerstéierung vun eelere Krater entstoen an d'Zuell vun de Krater doduerch ziemlech konstant bleift.
Gréisst
Vun der Gréisst hier ass de Mimas éischter mam zweetgréisste Neptunmound Proteus oder dem drëttgréissten Haaptceinture-Asteroid Hygiea ze vergläichen.
Bunnresonanzen
Ausserdeem ass de Mimas an enger 2:1-Resonanz mam Tethys, enger 3:1-Resonanz mam Dione a mat enger 3:2-Resonanz mam Enceladus.