cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Exoplanéit
Entdeckung vum éischten Exoplanéit
Déi éischt Planéiten iwwerhaapt, déi baussent eisem Sonnesystem entdeckt goufen, ëmkreesen de Pulsar PSR B1257+12. Duerch genee Miessunge vun der Retourzäit vum Stral, den d'Äerd vum Pulsar erreecht, konnten 1992 zwéi Planéite mat Masse vu 4,3 an 3,9 Äerdmassen, an Ëmlafzäite vu 66,5419 an 98,2114 Deeg nogewise ginn. 1994 gouf en drëtte Planemo mat nëmmen 0,02 Äerdmassen, an enger Ëmlafzäit vun 25,262 Deeg entdeckt. 1994 gouf weider de PSR B1620-26c ëm de Pulsar PSR B1620-26 entdeckt. Op dësem Planéit ass Liewe wéi mer et op der Äerd kennen, praktesch ausgeschloss.
Den éischten Exoplanéit op engem Orbit ëm e sonnenänleche Stär gouf 1995 vum Professer Michel Mayor vum Departement fir Astronomie vun der Universitéit Genf a sengem Mataarbechter Didier Queloz mat Hëllef vun der radialer Vitessmethode entdeckt. De Planéit kreest am 4,2-Deeg-Takt ëm de Stär Pegasus 51, deen zirka 40 Liichtjoer vun der Äerd ewech ass an huet 0,46 Jupitermassen.
Exoplanéiten um Orbit ëm sonnenänlech Stäre konnte bis haut net mat Teleskopen direkt observéiert ginn, well si ganz liichtschwaach sinn. Si gi vun deem Stär, ëm de si kreesen, an de méi hell ass, iwwerstraalt. D'Opléisungsverméige vun Teleskopen op der Äerd geet haut nach net duer, fir zwéin Objeten déi sou no beienee leien, a mat mat sou groussem Hellegkeetsënnerscheed wéi vun engem Planéit a sengem Stär, getrennt duerzestellen.
Indirekt Noweismethoden
Bis elo konnten déi meescht Exoplanéiten nëmmen indirekt nogewise ginn. Verschidde Methode benotzen dobäi den Afloss vun de Planéiten op den Zentralstär:
Eng weider indirekt Method benotzt den Effekt op Hannergrondstären:
Benennung
Exoplanéite gi mam Numm respektiv der Bezeechnung vum Stärekatalog souwéi engem ugehaangene klenge Buschtaf bezeechent. D'Nummeréierung erfollegt dobäi an der Reiefolleg vun der Entdeckung, ugefaange mat 'b'. Wann et noutwendeg ass, gëtt fir eng eendeiteg Ofgrenzung vum Planéit, de Stär dacks mat engem ugehaangene grousse Buschtaf 'A' gezeechent.
Am Juli 2014 hat d'International Astronomesch Unioun (IAU) bekannt ginn, e weltwäite Concours (NameExoWorlds) fir d'Benennung vun 305 ausgewielten Exoplanéite z'arrangéieren. D'Resultater sollen am September 2015 publizéiert ginn.
Zuel vu bekannten Exoplanéiten
Uganks 2017 waren 3557 Exoplanéiten an 2668 Systemer bekannt, dorënner 601 Systemer mat zwéi bis siwe Planéiten, souwéi iwwer 2000 Planéitekandidaten. Planéitesystemer gëllen haut an der Ëmgéigend vun eiser Sonn als sécher nogewisen. Ënnersich a Miessunge vum Institut astrophysique de Paris hunn erginn, datt am Duerchschnëtt all Stär an der Mëllechstrooss 1-2 Planéiten huet.
Déi meescht vun deene bis elo entdeckte Systemer sinn awer net mat eisem Sonnesystem ze vergläichen, et handelt sech meeschtens ëm Gasrisen, déi hiren Zentralstär an enger ganz enker Ëmlafbunn ëmkreesen. Sou Planemoe gi vun den Astronomen Hot Jupiters genannt.
Exoplanéitenaarten
Et gëttt nach keen internationalen definitive System fir d'Klassifikatioun vun extrasolare Planéiten. Sou gouf da versicht eng Klassifikatioun fir déi Planéiten opzestellen. Déi gouf dann op déi extrasolar Planéiten iwwerdroen.
Am Allgemenge gouf d'Klassifikatioun dementspriechend virleefeg (klassesch) a follgend Typpen agedeelt:
Déi virleefeg Klassifikatioun war awer net genee genuch, zemools well et bei villen Neientdeckunge net kloer war, ob déi Planéiten eng fest Uewerfläch hunn oder net, ob si dicht wéi de Merkur oder äiseg si wéi Mounden, déi wait ewech leien.
Nom David Sudarsky ë. a. get dofir déi baussenzeg Virspigelung vun de Planéiten a Planemoe ganz ausgeblent: Et geet ee nëmme vun der cheemescher Zesummesetzung aus. Dat gëtt – sowäit bestëmmbar – wéi bei solare Planéiten och vun dräi Gréissten ofgeleet:
Deemno ergi sech am Dichte-Beräich tëscht metalleschen (ëm 7 g/cm³), silikateschen (ëm 3 g/cm³) a waasseräishaltege Planéite follgend Typpen: D'Klassifikatioun nom Sudarsky gëllt streng geholl fir Gasrisen an ënnerscheet follgend Planéitentyppen (z. deelweis och a Bezuch op d'Kosmochemie an eng gewësse cheemesch Evolutioun):
En ettlech Donnéeën iwwer d'Atmosphär vun de Planéite kritt een aus dem Spektrum wärend engem Stärduerchgank.
Déi meescht vun deene bis elo entdeckte Systemer sinn awer net mam Sonnesystem ze vergläichen, et handelt sech meeschtens ëm Gasrisen, déi hiren Zentralstär op enger ganz grousser Ëmlafbunn ëmkreesen. Sou Exoplanéite gi vun Astronomen Hot Jupiter genannt. No enger Theorie si se, wéi de Jupiter, a relativ groussem Ofstand vun hirem Zentralstär an der Akkretiounsscheif entstanen, dann awer no banne gewandert. No enger anerer Theorie si s'awer wéi Stären aus enger Gaswollek kondenséiert.
Kleng Exoplanéiten
An de vergaangene Jore goufen ëmmer méi kleng Exoplanéiten entdeckt. 2004 louch d'Ënnergrenz vun der Entdeckbarkeet mat der Radialvitessmethod bei enger Radialvitess vu ronn 1 m/s. E Planéit, deen op enger Distanz vun 1 AE ëm säi Stär kreest, muss dofir eng Mass vun zirka 11 Äerdmassen hunn, fir iwwerhaapt entdeckt ze ginn. Mëttlerweil goufen awer och méi massenaarm a méi kleng Exoplanéite mat Hëllef vun der Radialvitess souwéi mat Microlensing- an Transitmethod entdeckt.
Ee vun de klengsten Exoplanéite gouf am Abrëll 2007 vun Astronome vum Europäesche Südobservatoire entdeckt. Den zweete Begleeder vum Stär Gliese 581: Gliese 581 c op enger Distanz vun 20,45 Liichtjoer. Seng Ëmlafdauer respektiv Joreslängt sinn nëmmen 13 Äerddeeg. De Planéit huet eng Mindestmass vu fënnef Äerdmassen. Den Nowäis vum Planéit gouf mat engem e Spektrograph gemaach, deen zu La Silla am Chile, bedriwwe gëtt. Et goufe Rout- a Bloverrécklungen ënnersicht, déi an Ofhängegkeet zum Ëmlaf vum Begleeder stinn (Radialvitessmethod).
E weideren, eréischt 2009 entdeckte Planéit vum selwechte Stär ass de Gliese 581 e. Bei him handelt et sech ëm dee bis haut bekannte massenäermsten Exoplanéit mat enger Mindestmass vun 1,9 Äerdmassen an enger Ëmlafzäit vu knapps ronn 3 Deeg.
Pallium
De Pallium ass an der kathoulescher Kierch e liturgescht Ornament dat vum Poopst, de Primaten, an den Äerzbëscheef déi Chef vun enger Kiercheprovënz sinn, gedroe gëtt wa s'eng Mass halen.
Exoplanéit
Kleng Exoplanéiten
Aner bis elo nogewise kleng Exoplanéite sinn: Gliese 876 b, OGLE-2005-BLG-390Lb, µ Arae d, MOA-2007-BLG-192-Lb a CoRoT-7 b. Bei e puer handelt et sech ëm sougenannt Superäerden.
De Gliese 876 b huet ongeféier déi 7,5-fach Mass vun der Äerd. Well hien an engem klengen Ofstand an nëmme 47 Stonnen eemol ëm säi Stär kreest, ass seng Uewerflächentemperatur ronn 200 °C bis 400 °C.
De µ Arae d ass ongeféier zéngmol sou schwéier wéi eis Äerd an huet domat ronn zwee Drëttel vun der Uranusmass. An nëmme 9,5 Deeg kreest en ëm de Stär µ Arae am Stärebild Ara. Hie läit ronn 50 Liichtjoer vun eisem Sonnesystem ewech.
Peter Benenson
De Peter Benenson, gebuer den 31. Juli 1921 a gestuerwen de 25. Februar 2005 zu Oxford, war e britteschen Affekot a Politiker vun der Labour Partei. Et war hien, deen 1961 Amnesty International gegrënnt hat.
Exoplanéit
Kleng Exoplanéiten
Den OGLE-2005-BLG-390Lb gouf am Januar 2006 vun enger internationaler Fuerschergrupp mam Mikrolënseneffekt entdeckt. Dësen Exoplanéit ass vun der Äerd ongeféier 25.000 bis 28.000 Liichtjoer ewech an huet ongeféier déi fënneffach Äerdmass. Hie kreest op enger Distanz vun 2,6 Astronomeschen Eenheeten eemol an zéng Äerdjoer ëm de Rouden Zwerg OGLE-2005-BLG-390L. Wéinst der klenger Gréisst a vergläichswäis winzeg Stralung vum „Mammestär“ souwéi der grousser Distanz, ass d'Uewerflächentemperatur vum Planéit ronn –220 °C. D'Entwécklung vu Liewensforme ass domat zimmlech onwarscheinlech.
Den MOA-2007-BLG-192-Lb gouf am Juni 2008 entdeckt an ass ee vun de klengste bekannten Exoplanéiten. Hien huet déi 3,2-fach Äerdmass a läit ronn 3000 Liichtjoer vun eis ewech. Neist Hiweiser deiten allerdéngs drop hin, datt d'Mass vu sengem Mammestär däitlech méi héich ass an et sech bei deem net ëm ee Brongen Zwerg, mä ëm ee Rouden Zwerg handelt. Doduerch ergéif sech fir den Exoplanéit eng neibestëmmt Mass vun nëmmen nach 1,4 Äerdmassen.
Peter Benenson
Den 28. Mee 1961 huet déi d'brittesch Zeitung The Observer en Artikel mam Titel Déi vergiesse Gefaangen iwwer dee Fall an anerer vum Benenson erausbruecht, an deem hien d'Lieser dozou oprifft, sech fir déi politesch Gefaangen an der ganzer Welt anzesetzen, déi nëmme wéinst hirer Hautfaarf, hire reliéisen oder politeschen Iddien agespaart, verurteelt, gefoltert an higeriicht ginn. Hien hat sech virgestallt, d'Leit sollten deene jeeweilege Regierunge Bréiwer schreiwen, an domat moraleschen Drock op déi maachen, déi menge si kéinten, vun der Weltëffentlechkeet onbemierkt, d'Mënscherechter mat Féiss trëppelen.
Exoplanéit
Kleng Exoplanéiten
De CoRoT-7 b gouf 2009 mat Hëllef vun der Transitmethod vum Weltraumteleskop CoRoT entdeckt an ass den éischte zweifelsfräi nogewisenen extrasolare Gestengsplanéit. Den nëmmen 1,75 Äerdradie grousse Planéit huet déi ronn 5-fach Mass vun eiser Äerd. Duerch seng Mass souwéi duerch seng kleng Distanz zum Mammestär ass et onméiglech, datt et sech ëm e Gas- oder Äisris handelt. Dat deit staark drop hin, datt et sech ëm en terrestresche Planéit handele muss. Déi Meenung gouf spéider no Miessungen um La Silla-Observatoire vun der ESO duerch Erkenntnesser iwwer d'Dicht vum Planéit bestätegt. Mat enger Ëmlafzäit vun nëmme ronn 20 Stonnen hält hien e weidere Rekord ënner de bekannten Exoplanéite.
Peter Benenson
Dem Benenson säin Artikel gouf vu villen europäeschen Zeitunge wéi Le Monde, déi italieenesch Corriere della sera an d'International Herald Tribune publizéiert.
Exoplanéit
Kleng Exoplanéiten
De Kepler-37 b ass dee bis elo klengsten Exoplanéit (Stand: Februar 2013) a mat engem Duerchmiesser vu ronn 3900 km nëmmen eppes méi grouss wéi eisen Äerdmound.
Peter Benenson
Déi Aktioun, spéider „Appeal for Amnesty, 1961“ genannt, war d'Gebuertsstonn vun Amnesty International.
De Peter Benenson ass de 25. Februar 2005 an de spéiden Owesstonnen am John Radcliffe Hospital zu Oxford gestuerwen.
Druivenkoers Overijse
Zanter 2005 gehéiert dës Course zum UCI Europe Tour an ass zanterhier an der Klass 1.1.
Ludwig Wittgenstein
De Ludwig Josef Johann Wittgenstein, gebuer de 26. Abrëll 1889 zu Wien a gestuerwen den 29. Abrëll 1951 zu Cambridge, war een éisträichesch-englesche Philosoph.
Auxois
Den Auxois war agedeelt an de Bailliage principal vu Semur-en-Auxois an d'Bailliages particuliers vun Avallon, Arnay-le-Duc a Saulieu.
Den Numm kënnt vun der Uertschaft Alésia, déi zum Territoire gehéiert huet.
Haut setzt den Auxois sech zesummen aus dem Arrondissement Avallon an der Yonne, an dem südlechen Deel vum Arrondissement Montbard an der Côte-d'Or.
Nationalstrooss 27A
D'Nationalstrooss 27A oder N27A ass eng lëtzebuergesch Nationalstrooss am Kanton Dikrech um Territoire vun der Gemeng Ierpeldeng.
Si huet hiren Ufank op der N27 zu Ierpeldeng a féiert laanscht den Dall vun der Homichtbaach op d'Kopp op de Flouer Rued, wou se Uschloss un d'B7 huet.
Vun do geet se als Deel vun der E421 weider bis zum Rond-point beim Fridhaff wou se op d' stéisst.
D'N27A ass ronn 3,2 km laang.
Um Spaweck
N27a (Luxemburg)
Johann Oskar Backlund
De Johann Oskar Backlund, gebuer den 28. Abrëll 1846 zu Länghem, Schweden, gestuerwen den 29. August 1916 zu Pulkowa, Russland, war e schweedesch-russeschen Astronom.
De Backlund huet op der Universitéit Uppsala Mathematik an Astronomie studéiert. Hien ass am Joer 1876 a Russland emigréiert, fir um Observatoire vun Dorpat a vun 1879 um Observatoire vu Pulkowa ze schaffen. Vun 1895 bis zu sengem Doud war hien Direkter vum Observatoire zu Pulkowa.
De Backlund huet virun allem um Gebitt vun der Himmelsmechanik geschafft.
NGC 7129
Den NGC 7129 ass e Reflexiounsniwwel am Stärebild Cepheus, dee ronn 3300 Liichtjoer vun der Äerd ewech ass. Een oppene Stärekoup mat ongeféier 130 jonke Stären, dee méi jonk wéi eng Millioun Joer ass, bréngt den NGC 7129 un d'Liichten.
Entdeckung
De Reflexiounsniwwel NGC 7129 gouf den 18. Oktober 1794 vum däitsch-britteschen Astronom Wilhelm Herschel entdeckt.
Nahe (Floss)
D'Nahe (lat.: Nava; Keltesch: "de wëlle Floss") ass ee vun de lénksen Nieweflëss vum Rhäin. Se leeft an Däitschland duerch Rheinland-Pfalz an duerch d'Saarland. D'Nahe trennt d'Nordpfälzer Biergland vum Honsréck.
De Laf
D'Nahe huet hir Quell an der Géigend vun Nohfelden am Saarland, leeft duerch Idar-Oberstein, Kirn, Bad Sobernheim, duerch de Stauséi vun Niederhausen, duerch Bad Münster am Stein-Ebernburg, Bad Kreuznach a leeft bei Bingen no 116 Kilometer an de Rhäin.
Nieweflëss a Bachen
Bei Odernheim leeft d'Glan an d'Nahe.
Oswald Veblen
Den Oswald Veblen, gebuer de 24. Juni 1880 zu Decorah, Iowa, a gestuerwen den 10. August 1960 zu Brooklyn, Maine, war en US-amerikanesche Mathematiker.
Am Joer 1903 huet en un der University of Chicago mat der Aarbecht A System of Axioms for Geometry promovéiert. 1905 gouf e Mataarbechter vun der Princeton Universitéit.
De Veblen huet wäertvoll Bäiträg geliwwert an der Topologie, der Projektiver Geometrie an der Differentialgeometrie.
419 v. Chr.
6. Joerhonnert v. Chr. | 5. Joerhonnert v. Chr. | 4. Joerhonnert v. Chr. 424 v. Chr. | 423 v. Chr. | 422 v. Chr. | 421 v. Chr. | 420 v. Chr. | 419 v. Chr. | 418 v. Chr. | 417 v. Chr. | 416 v. Chr. | 415 v. Chr. | 414 v. Chr.
Dës Säit befaasst sech mam Joer 419 v. Chr.
420 v. Chr.
6. Joerhonnert v. Chr. | 5. Joerhonnert v. Chr. | 4. Joerhonnert v. Chr. 425 v. Chr. | 424 v. Chr. | 423 v. Chr. | 422 v. Chr. | 421 v. Chr. | 420 v. Chr. | 419 v. Chr. | 418 v. Chr. | 417 v. Chr. | 416 v. Chr. | 415 v. Chr.
Dës Säit befaasst sech mam Joer 420 v. Chr.
Ger Maas
D'Germaine ("Ger") Maas, gebuer de 4. Februar 1931 zu Wolz, a gestuerwen den 28. Mäerz 2020, war eng lëtzebuergesch Molerin a Graphikerin.
Si huet hire Studium vun 1949 bis 1951 op der École supérieure des arts modernes an der Académie Julian zu Paräis a vun 1952 bis 1956 op der Akademie der Bildenden Künste zu München gemaach. 1961 war si op der Schule des Sehens zu Salzburg, wou si Schülerin vum Oskar Kokoschka war. 1966 huet si eng Zäit an der Cité Internationale des Arts zu Paräis geschafft.
An Däitschland ass d'Ger Maas duerch hir Buchillustratioune vum Gesamtwierk vum Anton Tschechov bekannt ginn (1960 zu München erauskomm).
An hirem Wierk fënnt ee virun allem Landschaften, Fraeporträten a floral Motiver.
Épiez-sur-Meuse
Épiez-sur-Meuse ass eng franséisch Gemeng an der Meuse an der Regioun Grand Est.
Méidrescher
De Méidrescher ass eng landwirtschaftlech Maschinn déi, wéi den Numm et verréit, capabel ass fir d'Aarbecht vun zwou Maschinne mateneen ze maachen: der Méimaschinn an der Dreschmaschinn.
Am belsche Zedelgem huet de Leon Claeys seng éischt Dreschmaschinn gebaut. Op der selwechter Plaz gouf 1952 deen éischte Méidrescher an Europa, dee fuere konnt, fabrizéiert.
Vicco von Bülow
De Loriot, gebuer den 12. November 1923 zu Brandenburg an der Havel, als Bernhard Victor Christoph-Carl von Bülow, kuerz Vicco von Bülow, gestuerwen den 22. August 2011 zu Ammerland am Starnberger See war en däitsche Komediant, Zeechner, Schrëftsteller, Schauspiller, a Regisseur.
Liewen
Hien huet an der Lescht zu Münsing um Starnberger See gelieft. De Kënschtlernumm Loriot, e Pseudonym, ass de franséischen Numm fir d'Goldmärel (Oriolus oriolus), d'Wopendéier vun der Famill von Bülow.
Guam
Guam, op Englesch Guam an op Chamorro Guåhån, ass ee vun de Baussegebidder vun den USA, en Unincorporated Territory.
Guam ass déi gréisst an déi südlechst Insel vun der Marianen-Inselgrupp am nord-westleche Pazifeschen Ozean. Si huet ronn 178.000 Awunner (Stand: 2009) déi haaptsächlech Banannen, Mais an Ananas ubauen.
Hautdesdaags ass den Tourismus, haaptsächlech aus Japan, déi wichtegst Industrie. Gläich duerno stinn d'Revenue vun den amerikanesche Militärbasen.
D'Haaptstad heescht Hagåtña.
418 v. Chr.
6. Joerhonnert v. Chr. | 5. Joerhonnert v. Chr. | 4. Joerhonnert v. Chr. 423 v. Chr. | 422 v. Chr. | 421 v. Chr. | 420 v. Chr. | 419 v. Chr. | 418 v. Chr. | 417 v. Chr. | 416 v. Chr. | 415 v. Chr. | 414 v. Chr. | 413 v. Chr.
Dës Säit befaasst sech mam Joer 418 v. Chr.
Oliver Cromwell
Den Oliver Cromwell (* 25. Abrëll 1599 zu Huntingdon; † 3. September 1658) war als Lord Protector den Herrscher iwwer England, Schottland an Irland wärend der kuerzer republikanescher Period an der brittescher Geschicht. Ursprénglech en einfachen Deputéierten aus dem House of Commons, gouf de Cromwell an der Englescher Revolutioun géint de Kinnek Charles I. zum Organisateur an zum wichtege Feldhär vum englesche Parlament. Mat der Hiriichtung vum Charles I. hunn all Versich vum Haus Stuart opgehalen, fir England an en absolutistesche Staat ëmzewandelen. Allerdéngs hat och de Cromwell op laang Siicht keen Erfolleg an England ass keng Republik bliwwen.
De Cromwell als Parlamentarier
Wärend sengem Studium zu Cambridge ass den Oliver Cromwell eng éischt Kéier mat den Iddie vum Puritanismus a Beréierung komm. Zum wierkleche Puritaner gouf hien awer eréischt an de Joren 1628-1629, wéi en eng éischt Kéier als Deputéierte fir Huntingdon am Ënnerhaus suz. An den eelef Joer vu 1629 bis 1640, an deenen den Charles I. versicht huet, ouni Parlament ze regéieren, hat de Cromwell zu Huntingdon e gutt Liewen a war e räiche Grondbesëtzer.
1640 huet de Kinnek d'Parlament nees aberuff, well hie fir de Bëschofskrich géint d'Schotte Sue gebraucht huet. De Cromwell war direkt op der Säit vun de Géigner vum Kinnek, déi d'Steiergelder nëmmen am Zesummenhang mat politesche Fräiheeten erlabe wollten. Am November 1641 huet hien nieft dem John Pym zu den Initiateure vun der Grousser Remonstranz gehéiert, enger Plainte vum Ënnerhaus wou si all d'Feeler vun der Regierung vum Charles I. opgelëscht haten.
De 4. Januar 1642 hat e Versuch vum Kinnek, d'Cheffe vun der Oppositioun am Ënnerhaus ze verhafte, keen Erfolleg. Dëse Staatsstreech huet d'Englesch Revolutioun (och Englesche Biergerkrich) ausgeléist. De Cromwell huet eng parlamentaresch Arméi, d'New Model Army, op d'Bee gestallt, déi vill zu der Victoire iwwer d'Royaliste bäigedroen huet. No der parlamentarescher Victoire gouf dem Kinnek de Prozess gemaach; den 30. Januar 1649 gouf hie viru senger Resizenz zu Whithall wéinst Verrot, Mord an Héichverrot higeriicht an England gouf zu enger Republik erkläert.
Herrscher iwwer de Commonwealth
Dem Cromwell seng Aktioune sinn net iwwerall op Begeeschterung gestouss an et koum zu Opstänn - Schottland an Irland goufen duerch englesch Truppen ageholl (Strofzich vum Cromwell). D'Ënnerdréckung vun de Royalisten an Irland am Joer 1649 ass nach ëmmer an de Käpp vun der nordirescher Bevëlkerung. De Massaker vun ëm déi 3500 Mënschen zu Drogheda no der Eruewerung vun der Stad – zirka 2700 kinnekstrei Zaldoten an all bewaffent Männer vun der Stad, egal op Zivilisten, Gefaangen oder kathoulesch Paschtéier – ass ee vun den historesche Menetekel, déi nach haut déi iresch-englesch a kathoulesch-protestantesch Bezéiunge belaaschten. De Cromwell huet säin Uerder fir de Massaker fir gerechtfäerdegt gehalen, well d'Verdeedeger vun der Stad haten am Géigesaz zum Krichsrecht weidergekämpft, nodeem d'Mauere vun der Stad gefall waren.
An der Friddenszäit no de Biergerkricher huet de Cromwell de Commonwealth of England regéiert, zanter dem 16. Dezember 1653 mam Titel „Lord Protector vun England, Schottland an Irland“. Obschonn hie vum Parlament d'Kroun am Joer 1657 ugebuede krut, huet hien ofgeleent. Hien huet um Enn vum Krich Meutereien an Opstänn an der Arméi ënnerdréckt, déi ausgeléist goufe, well d'Zaldoten net bezuelt goufen. Hien huet och keng Sympathië fir d'Beweegung vun de Levellers gewisen, de Gläichmaacher, déi sech fir d'Interesse vum klenge Biergertum agesat hunn, a vun Deeler vum Parlament ënnerstëtzt goufen. D'chrëschtlech-kommunistesch True Levellers ënner der Féierung vum Gerrard Winstanley huet hien aktiv bekämpft. 1653 huet hie säi Cabinet entlooss; seng Aussepolitik – besonnesch d'Navigatiounsakter – hunn zum Englesch-Hollännesche Krich (1652-1654) gefouert. Lues a lues gouf säi Regierungsstil ëmmer méi zu enger Militärdiktatur.
Nom Doud vum Cromwell den 3. September 1658 duerch Malaria gouf säi Jong Richard Cromwell säin Nofollger. Hien huet awer nëmme bis am Abrëll 1659 regéiert, well hien d'Arméi net kontrolléiert krut. 1660 huet d'Parlament dem Charles II. d'Kroun iwwerrecht, an d'Monarchie restauréiert.
1661 gouf d'Läich vum Oliver Cromwell aus der Westminster Abbey exhuméiert an et gouf eng posthum Hiriichtung duerchgefouert. Seng Iwwerreschter goufen zu Tyburn begruewen; säi Kapp gouf an de Buedem vum Sidney Sussex College zu Cambridge agemauert.
Kannerlidd iwwer de Cromwell
Oliver Cromwell lay buried and dead, hee-haw, buried and dead, There grew an old apple-tree over his head, hee-haw, over his head.
The apples were ripe and ready to fall, hee-haw, ready to fall, There came an old woman to gather them all, hee-haw, gather them all.
Oliver rose and gave her a drop, hee-haw, gave her a drop, Which made the old woman go hippety hop, hee-haw, hippety hop.
The saddle and bridle, they lie on the shelf, hee-haw, lie on the shelf, If you want any more you can sing it yourself, hee-haw, sing it yourself.
Akashi-Kaikyō-Bréck
D'Akashi-Kaikyō-Bréck, op Japanesch 明石海峡大橋 akashi-kaikyō ōhashi, sou genannt no der Strooss vun Akashi, ass eng Autobunnshänkbréck a Japan. Si geet vu Kōbe op der Haaptinsel Honshū op d'Insel Awaji.
Se huet 2 × 3 Fuerbunnen a mat enger Spanwäit vun 1990.8 m ass si fir de Moment déi Hänkbréck mat der gréisster Spanwäit.
Geschicht
Virum Bau vun der Bréck ass den Transport tëscht den zwou Insele mat Ponte gemaach ginn. Zwéi grouss Onglécker hunn awer dunn déi japanesch Regierung dozou bruecht de Bau vun enger Bréck ze plangen.
De Grondsteen ass am Abrëll 1986 geluecht ginn a mam Bau ass am Mee 1988 ugefaange ginn.
Am Ufank war den Ofstand tëscht den zwéin 298.3 m héije Piliere genee 1.990 m. D'Äerdbiewe vu Kōbe, de 17. Januar 1995, dat säin Epizentrum genee tëscht de Pilieren hat, huet déi bal ee Meter méi wäit ausernee geréckelt. Wëll d'Bréck eréischt just am Ufank vum Bau war, huet dat awer keng grouss Schwieregkeete gemaach. De 5. Abrëll 1998 ass se fir de Verkéier opgemaach ginn.
Technesch Daten
D'Bréck hält Wandvitesse vun 80 m/s aus (bal 290 km/h), Äerdbiewe vun enger Stäerkt vun 8.5 op der Richterskala, a Mieresstréimunge vu 4.5 m/s.
D'Gesamtlängt vun der Bréck tëscht de Verankerungen ass 3.911 m an d'Breet tëscht den Drooseeler ass 35,5 m.
All Droseel huet een Duerchmiesser vun 1.122 mm a besteet aus 36.830 Dréit déi een Durchmiesser vu 5,23 mm hunn.
D'Gesamtgewiicht vun der Bréck (ouni Tierm a Stroossebelag) ass 147.000 Tonnen. An déi zwéi Pilieren (jiddweree weit 23.000 Tonnen) goufe sougenannt Massestabilisatoren oder Schwéngungstilgeren (en.: Tuned Mass Dampers, TMD) agebaut, fir bei Äerdbiewen oder Taifunen d'Vibratiounen opzefänken.
Takao Kobayashi
Den Takao Kobayashi, gebuer am Joer 1961 ass ee japaneschen Amateurastronom.
De Kobayashi huet um Oizumi-Observatoire ënner Uwendung vun CCD-Technik bi elo wäit iwwer 2000 Asteroiden entdeckt, dorënner och e puer Jupiter-Trojaner an äerdno Asteroide vum Typ Amor, z. B. den (7358) Oze. Him selwer ass den Asteroid (3500) Kobayashi gewidmet ginn.
Mat deem no him genannte periodesche Koméit P/1997 B1 (Kobayashi) ass dem Kobayashi e weideren Erfolleg gelongen: Am Ufank als Asteroid agedeelt, hu weider Observatioune gewisen, datt et awer e Koméit ass. De P/1997 B1 (Kobayashi) ass domat den éischte Koméit, dee jee vun engem Amateurastronom mat enger CCD-Kamera entdeckt gouf.
Den Takao Kobayashi ass Professer an der Interdisciplinary Graduate School of Science and Engineering am Tokyo Institute of Technology an huet ausserdeem an eng héich Positioun bei der 'Mitsubishi Chemical Holdings Corporation (fréier: Mitsubishi Chemical Corporation).
Maria Augusta Trapp
D'Maria Augusta Trapp, gebuer de 26. Januar 1905 zu Wien, a gestuerwen den 28. Mäerz 1987 zu Morrisville am US-Staat Vermont, war eng amerikanesch Sängerin a Schrëftstellerin mat éisträicheschen Originnen.
Si ass d'Haaptfigur vun der Trapp Famill.
1949 huet d'Maria Augusta Trapp hir Memorien mam Titel The Story of the Trapp Family Singers zu Philadelphia bei J. B. Lippincott Company publizéiert. Déi goufen dräimol verfilmt:
Jean Monnet
De Jean Omer Marie Gabriel Monnet, gebuer den 9. November 1888 zu Cognac, a gestuerwen de 16. Mäerz 1979 zu Bazoches-sur-Guyonne, war e franséische Politiker. Hien huet mam Robert Schuman d'CECA lancéiert a war den éischte President vun der Héijer Autoritéit.
Säi Liewen, säi Wierk
Seng Famill war Produzent vu Cognac. Seng Carrière huet hien doheem an der Entreprise vu sengen Elteren ugefaangen. Am Éischte Weltkrich war hien en héije Fonctionnaire an huet fir ee koordinéieren Asaz vun de Ressourcë vun den Alliéierte gesuergt. 1919 war hien un der Schafung vum Vëlkerbond bedeelegt an ass mat Missiounen a Schlesien, Éisträich, Polen a Rumänien chargéiert ginn. Am Joer 1920 gouf hie stellvertriedende Generalsekretär vun dëser internationaler Organisatioun.
Nodeem hien 1922 erëm fir kuerz Zäit am Familljebetrib war, huet hie sech erëm mat internationalen Affäre befaasst, a Frankräich, an och an den USA, wou hien un der Spëtz vun enger Bank zu San Francisco war. Duerno war hie Beroder vum chineesesche Generol Tchang Kaï-chek.
1929 huet hie seng zukünfteg Fra, d'Silvia de Bondini kenne geléiert.
De Jean Monnet als President vun der Héijer Autoritéit
Datt de Jean Monnet President vun der Héijer Autoritéit ginn ass, war keen Zoufall. Hie war am Fong de Spiritus Rector vum Schumanplang. Hien huet den deemolege franséischen Ausseminister, de Robert Schuman, och liicht vun der Noutwendegkeet iwwerzeegt, fir eng Initiativ z'ergräifen, déi et méiglech sollt maachen, fir de Sträit tëscht Frankräich an Däitschland ze begruewen an duerch d'Zesummeleeë vun de Grondstoffindustrien ënner enger internationaler Tutelle d'Kricher tëscht hinnen onméiglech ze maachen. De Robert Schuman, de Mann tëscht de Grenzen, deen sou vill ënner dem Sträit gelidden hat, war liicht heivun z'iwwerzeegen, an huet acceptéiert, fir den 9. Mee 1950 eng Deklaratioun ze maachen, déi dem Jean Monnet seng Handschrëft dréit, an déi den europäesche Kontinent grondleeënd verännert huet.
Wärend senger Zäit als President vun der Héijer Autoritéit zu Lëtzebuerg huet hien um Bricherhaff am Neiduerf gewunnt.
Seng Perséinlechkeet
De Jean Monnet hat eng aussergewéinlech Perséinlechkeet. Als Riedner ass en zwar ni besonnesch opgefall, awer wat hie gesot oder geschriwwen huet hat ëmmer en déiwe Sënn. De Jean Monnet huet et verstanen, sech mat gudde Mataarbechter z'ëmginn a si ze motivéieren an z'animéieren. Hie war e Champion vun der Team-Aarbecht. Seng Iddie koumen net aus Bicher, ma en huet dem Vollek op de Mond gekuckt an déi nei Gedanken, déi en hat oder opgeraf huet, vu senge Mataarbechter verschaffe gelooss, sou laang bis se ausgefeilt an zeideg waren. Keng Stonn war him dofir ze spéit. Fir jiddweree vun hinnen zu all Stonn z'erreechen hat hie souguer en Telefon a sengem Buedzëmmer. De Jean Monnet huet nämlech weeder sech nach seng Collaborateure geschount. Wiertes a sonndes hu si missen z'erreeche sinn. D'Geschicht vum Generalsekretär, dem Max Kohnstamm, seet alles. De Max Kohnstamm, fir sech vun de Strapaze vun der Woch z'erhuelen, war eng Kéier sonndes picknicke gaangen. Wéi de Jean Monnet du sonndes net un hie koum, war hie ganz ongehalen an huet gefrot, ob hien da keng Telefonsadress zeréckgelooss hätt. Déi Zäit si bekanntlech d'Luuchten am CECA-Gebai op der Metzer Plaz ni ausgaangen.
Seng frappant Formuléierungen
Vum Jean Monnet gëtt et eng Rei Zitater, op déi, wéinst hirer Aussokraaft, haut nach ëmmer gär higewise gëtt, wéi:
De Jean Monnet an de Sëtz vun den europäeschen Institutiounen
De Jean Monnet huet ëmmer erëm gesot, dat hien näischt géint d'Lëtzebuerg hätt (Hie war souguer voll Luef iwwer d'Efforten, déi Lëtzebuerg fir d'Installatioun vun der Héijer Autoritéit gemaach huet, ma géint d'Aart a Weis wéi Lëtzebuerg no 18 Stonne Verhandlunge bezeechent gouf. Hie schreift a senge Memoire vun enger "histoire peu glorieuse. Am Zesummenhang mam Sëtz schreift hie weider: De Jean Monnet huet ëmmer drop gedrängt, fir d'Fro vum Sëtz vun den Europäeschen Institutioune sou séier wéi méiglech ze léisen an zwar duerch d'Bezeechnung vun engem Siège unique, dee sämtlech europäesch Institutiounen abezéien géif. Dat am Kader vun engem sougenannten District fédéral. Him huet virgeschwieft, datt dësen District fédéral zu Fontainebleau bei Paräis geschaf kéint ginn.
D'Europäesch Visioune vum Jean Monnet gounge méi wäit
Fir de Jean Monnet war de Schumanplang net d'Enn vu senge Beméiungen, ma nëmmen e Mëttel zum Zweck am Hibléck op d'Europäesch Vereenegung, Eng éischt grouss Enttäuschung hat hien 1954, wéi den ausgehandelte Vertrag iwwer eng Europäesch Verdeedegungsgemeinschaft an d'Bréch gaangen ass an net ratifizéiert gouf. Mat senger ganzer Kraaft huet hie sech dunn agesat, fir op enger anerer Schinn weiderzefueren, an huet op d'Schafe vun enger ëmfaassender Europäescher Wirtschaftsunioun gedrängt. Déi zweet Enttäuschung hat hien, wéi e huet misse feststellen, datt net sämtlech politesch a wirtschaftspolitesch Kreesser definitiv fir d'europäesch Iddi gewonne waren. D'Sëtzfro war och opbliwwen a gouf net a sengem Sënn geléist. Dofir ass hien den 10. Februar 1955 als President vun der Héijer Autoritéit ofgedankt, fir bei sengen Aktiounen erëm fräi Hand ze kréien. Op seng Initiativ hin ass en Aktiounskommittee fir d'Vereenegt Staate vun Europa gegrënnt ginn, dee hien och presidéiert huet. Dat ass geschitt, fir op eng militant Aart a Weis och déi Kreesser z'erfaassen an z'associéieren, déi géigeniwwer der europäescher Iddi nach gezéckt a sech zeréckgehalen hunn. Säin Zil war et och, sech fir eng definitiv Léisung vun der Sëtzfro staark ze maachen. Sengem Aktiounskommittee hu Politiker a Gewerkschaftler vun allen europäesche Länner ugehéiert. Vu Lëtzebuerger Säit waren et:
De 25. November huet säin Aktiounskommittee eng Resolutioun abruecht, déi dem Jean Monnet sengem Wonsch fir d'onmëttelbar Bestëmmung vun engem Siège unique an engem District fédéral entsprach huet. Vum Nicolas Margue ass dës Resolutioun allerdéngs net matgedroe ginn.
Seng Publikatiounen
Jean Monnet: « Mémoires », Éditions Fayard, 1976, 642 Säiten
Kuckt och
Lëtzebuerger a Persoune vu Lëtzebuerger Ofstamung, déi, ausser dem Robert Schuman, dem Joseph Bech an dem Albert Wehrer, och vill zum Erfolleg vum Schumanplang bäigedroen hun:
Costa Dorada
D'Costa Dorada (ca: Costa Dourada) ass eng Küst am Nordoste vu Spuenien an der Provënz Tarragona a läit um Mëttelmier. Si geet vu Vilanova i la Geltrú am Norde bis op Alcanar beim Ebrodelta am Süden a besteet aus 216 km laang Sandplagen.
Aner Uertschaften op der Costa Dorada sinn: Vilaseca, Salou an Tarragona.
Eng vun de gréissten Touristenattraktiounen op der Costa Dorada ass den thematesche Park Port Aventura.
Jean-Paul Ollivier
De Jean-Paul Ollivier gebuer den 22. Mee 1944, zu Concarneau ass ee franséische Sportsjournalist.
E kommentéiert den Tour de France zanter en ettleche Joren op France 2.
En huet Bicher iwwer de Vëlossport a seng Geschicht geschriwwen, an awer och Bicher iwwer d'Bretagne a Séileit. Hien ass weiderhin e Spezialist iwwer de Generol de Gaulle.
Swindon (borough)
Swindon ass eng Stad am Weste vun England an eng onofhängeg Grofschaft ("Unitary authority").
Mesopotamien
Mesopotamien (gr. fir „tëscht de Flëss“, Aramäesch Beth Nahrin = „Zweeflossland“, arab. بلاد مابين النهرين, Bilad ma bayn Al-Nahrayn oder بلاد الرافدين, Bilad ِAl-Rafidayn), och Zweestroumland, bezeechent geographesch d'Gebitt ronderëm d'Flëss Euphrat an Tigris a Südost-Anatolien (Tierkei), Syrien an am Irak. Dat fruchtbart Land tëscht dësen zwéi Flëss gëtt och dacks Wéi vun der Zivilisatioun genannt. E politesche Staat Mesopotamien huet et awer ni ginn, an och d'Grenze waren ni kloer definéiert. Den Numm gouf aus Kamouditéit vu griichesche Geographen erfonnt, fir dës Regioun ze benennen.
Geographie
Am Norde fänkt d'Landschaft mat den Taurusbierger un a si geet bis op de Persesche Golf. Am Oste grenzen d'Bierger vum Iran an am Westen d'arabesch Wüst an den Héichplateau vu Syrien u Mesopotamien.
D'Klima am Norden ass rau mat kale Wanter. Am Süden dogéint ass de Wanter méi mëll an de Summer immens waarm.
D'Baueren hu gréisstendeels Geescht a Weess ugeplanzt. De Reefeldbau am Norden an d'ëmfaassend kënschtlech Bewässerung am Süden hunn zu gudde Rekolte gefouert. D'Felder goufen nëmmen all zwee Joer ageséit, fir de Buedem ze schounen. D'Rekolte ware bemierkenswäert. Schonn am 3. Joerdausend viru Christus konnt dat drëssegfacht vun deem wat ausgeséit gi war, erageholl ginn. Am Laf vun de JoerDausende sinn d'Rekolten zeréckgaangen, well de Buedem duerch d'Bewässerung ëmmer méi salzeg ginn ass. Trotzdeem konnt nach bis zum 10fache vun deem wat ausgeséit gi war, rekoltéiert ginn. D'Bauere vum antike Griicheland a vu Roum hate bei wäitem méi schlecht Resultater op hire Felder zu där Zäit.
Et goufen och Dattelpalmen, Figen a Granatäppel kultivéiert.
Ausserdeem goufe Schof, Geessen a Ranner gehalen, a sumerescher Zäit och Schwäin.
Geschicht
De Groussdeel vun der bekannter Geschicht vu Mesopotamien ass duerch d'Awandere vu verschiddene Vëlker markéiert. Meeschtens ass d'Regioun a vill Stadtstaaten zerfall, änlech wéi am ale Griicheland. Dës Stadtstaaten hate meeschtens e Kinnek un hirer Spëtzt an zäitweileg koum et och zu bewaffenten Ausernanersetzungen. Weiderhi gouf et Phasen, déi vu Groussräicher dominéiert goufen, an an deenen d'Nopeschregiounen Eruewerungsfeldzich gefouert hunn.
Dat fruchtbart Mesopotamien huet am Laf vun der Geschicht vill Vëlker ugelackelt. Am Géigesaz zu Egypten konnte sech d'Awunner vu Mesopotamien, wéinst de laangen oppene Grenzen eigentlich ni géint nei Awanderer wéi d'Araber, Perser, Tierken, Parther, Achämeniden a Meder ofschotten.
Sumerer
Déi éischt Schrëftzeien a Südmesopotamie sinn a sumerescher Sprooch geschriwwen. Verschidde Sproochfuerscher vermudden, datt d'sumeresch Sprooch mam Mongoleschen, dem Finneschen oder dem Ungaresche Famill kéint sinn, a leeden doraus eng Awanderung vun de Sumerer an d'Zweestroumland vum Osten hier of, wou si d'Wuerzele vun dëse Sprooche vermudden. Archeologesch gëtt et fir sou eng Zouwanderung keng Beleeër. D'Theorie, datt dat südlecht Mesopotamien am Neolithikum nach ënner dem Mieresspigel louch, léisst sech an der Tëschenzäit net méi halen, och wann et duerch d'Erosioun an der Folleg vum Akerbau am Taurus an am Zargros zu engem staarken Ofdroe vum Buedem komm ass.
Um Enn vum 4. Joerdausend v. Chr. goufen Technologië fir eng méi effektiv Bewässerung vun de Felder entwéckelt an agefouert, soudatt sech fir d'éischt och gréisser Stied bilde konnten. De Kanalsystem gouf vum sougegannte "Paschtouerfürst" organiséiert an zesumme gebaut ("Tempelwirtschaft"). Handwierk an Handel kruten eng ëmmer méi grouss Bedeitung an d'Stied goufen ëmmer méi räich. All Stad war politesch eegestänneg.
D'Ufuerderungen un d'Organisatioun an och un d'Tempelwirtschaft sinn an d'Luucht gaangen, an hunn d'Entwécklung vun enger Schrëft begënschtegt. Am Ufank war si just fir d'Comptabilitéit geduecht.
Déi wichtegst Stad vun de Sumerer war Uruk, an hiren Herrscher war de Gilgamesch. Den Epos vun dësem Held gëllt als dat eelst literarescht Dokument vun der Mënschheet, wat nach erhalen ass. 2700 v. Chr. gouf d'Käilschrëft an hire Méiglechkeeten zur Vollendung gefouert. Vgl. dozou, ë. a., Jean-Pierre Grégoire!
Zanter 3000 v. Chr. waren Nomaden aus dem Norden an dat südlecht Mesopotamien agewandert. D'sumeresch Kinnekslëscht, déi och vun enger Sintflut erzielt, dokumentéiert dës Wanderungen duerch d'Opdauche vu semiteschen Nimm. D'Historiker bezeechnen dës Epoch als Fréidynastesch Period, déi am 23. Joerhonnert v. Chr. op en Enn gaangen ass.
An där Epoch ass d'Eenheet vu geeschtlecher a weltlecher Muecht zerbrach. Palaisë goufe fir d'Kinneke gebaut, déi net nëmme representativ Zwecker haten. D'Kinneke vun där Zäit goufe lugal genannt (= „grousse Mënsch“). Hire Muechtusproch hunn des Herrscher och duerch hir Griewer gewisen, andeems si sech mat hire Follegleit hu begruewe loossen. Sou Kinneksgriewer goufen an der Géigend vun Ur.
Weider Erfindungen, déi fir d'Wirtschaft eng entscheedend Bedeitung haten, waren d'Rad an d'Töpferscheif (Spéit Uruk-Zäit).
Kumasi
Kumasi ass déi zweetgréisst Stad am westafrikanesche Staat Ghana.
Mesopotamien
Eenegung a Bléi ënner Akkad
Mam Sargon vun Akkad, engem Stadstaatekinnek vun de Sumerer, ass eng nei Epoch ugaangen (ëm 2235-2094 v. Chr.) Hien huet dat éischt grousst virasiatescht Räich geschaf, andeems hien déi vill Stadstaate vereenegt huet, soudatt hien haut och als Sargon I. ernimmt gëtt. Zu sengem Muechtberäich huet ganz Mesopotamien gehéiert, souwéi och Deeler vu Syrien, dem Iran a Klengasien. D'Stad Akkad, vun der nach ëmmer keng Iwwerreschter fonnt goufen, gouf zu sengem Regierungssëtz. D'akkadesch Sprooch huet dat Sumerescht op d'Säit gedréckt.
D'Eruewerunge vum Sargon hunn zu wirtschaftlechen a kulturelle Verknäppunge mat den ënnerworfene Vëlker an den neien Nopere gefouert. Den Zougang zum Persesche Golf huet e Séihandel erméiglecht, dee floréiert huet.
Code-Switching
Code-Switching gëtt an der Sproochwëssenschaft e Phenomeen genannt, deen dora besteet, datt wärend enger Konversatioun e bi- oder multilinguale Spriecher spontan an eng aner Sprooch wiesselt.
Mesopotamien
Eenegung a Bléi ënner Akkad
Kulturell gouf d'Liewen am Räich vum Sargon I. besonnesch vun der egyptescher Kultur beaflosst. Dat weist sech souwuel an de bildlechen Duerstellunge wéi och an der Veréierung vum Herrscher als Gott respektiv als Stellvertrieder vun engem Gott.
D'Räich vun Akkad hat awer et laang Bestand. Vill Opstänn a besonnesch d'Biergvollek vun de Gutäer wat agewandert ass, waren d'Enn vun dëser Epoch.
Dëst éischt grousst Räich ass an de Mythe vun der Regioun lieweg bliwwen. Sou schwätze souguer d'Assyrer, déi eréischt méi spéit do waren, an hirer Historie vum Sargon.
Neisumerescht Räich vun der Ur III Dynastie
No knapps 100 Joer goufen d'Gutäer verdriwwen, an d'sumeresch Stadstaaten hunn hir al Muecht a Gréisst nees erëmfonnt. D'Stad Ur gouf op en Neits zum Zentrum. Sumeresch gouf zu der Verwaltungssprooch an déi éischt Zikkurater sinn entstanen.
Dës Zäit zeechent sech duerch eng straff Administratioun aus an duerch d'Festleeung vu Rechtsveruerdnungen (Codex Urnammu). Et ass déi lescht Epoch, déi vun de Sumerer geprägt ass. Hiren Néiergang ass duerch e Verschwanne vun der Muecht vun de Stied bemierkbar, wouduerch e weidert Nomadevollek seng Chance zum Opstig bekomme sollt. Déi sougenanntn Ur III-Dynastie huet vun 2047 - 1939 v. Chr. gedauert.
Babylonescht Zäitalter
Et ass net bekannt, wéini d'Stad Babylon gegrënnt ginn ass. Eréischt ënner dem Kinnek Hammurapi an der albabylonescher Period (2000 - 1595 v. Chr.), koum d'Stad an de Mëttelpunkt a gouf sou bedeitend fir d'Regioun, datt d'Griichen déi ganz Regioun Mesopotamien Babylonien genannt hunn. Den Hammurapi ass besonnesch bekannt, well hien eng vun den éischten iwwerliwwerte Gesetzessammlunge verfaasst huet, de sougenannte Kodex Hammurapi. An 280 Paragraphen huet dëst Wierk d'Aspekter vum biergleche Recht, d'Strof- an d'Verwaltungsrecht gereegelt. Et huet eng grouss Partie Eenzelfällentscheedungen definéiert, déi sech dacks duerch eng grouss Häert ausgezeechent hunn. D'Historiker sinn sech net sécher, wéi dauerhaft dës Gesetzessammlung och beuecht gouf.
D'Räich vum Hammurapi ass an den nächste Joerhonnerten zerfall. D'Hethiter sinn am Westen ëmmer méi staark ginn, a hu 1595 v. Chr. iwwerfall. D'Kassiten, en Nomadevollek wou net sécher ass wou si hierkommen, sinn agewandert. Si hunn d'akkadesch an d'sumeresch Käilschrëft vereenegt. Eréischt zanter dem 15. Joerhonnert v. Chr. huet Babylon nees eng grouss Bedeitung erreecht. Besonnesch mat Egypten gouf et enk Bezéiungen, well vill babylonesch Prinzessinne mat Egypter bestuet goufen.
Welträich vun den Assyrer
Am 18. Joerhonnert v. Chr. huet de Schamschi-Adad I. zumindest am Norde vu Mesopotamien ganz Assyrien vereenegt, mä schonn an der éischter Hallschent vum 17. Joerhonnert v. Chr. ass d'Räich nees zerfall, woumat d'Alassyrescht Räich beschloss gouf.
Am 14. Jahrhundert v. Chr. koum Assyrien zu neier Muecht. D'Hierkonfts- an Haaptstad Assur louch um ieweschten Tigris. Historiker vermudden, datt d'Stad am Ufank ënner der Herrschaft vun Akkad stoung, wärend déi éischt Assyrer nëmmen Nomade waren.
Un der Spëtzt vun den Assyrer stoung de Kinnek, dee sech och als Stellvertrieder vum Gott Assur ugesinn huet. Donieft hu Kafleit e bedeitende Muechtusproch am Land ausgeübt. Assur, wat geographesch gënschteg u wichtegen Handelsweeër louch, huet mam Iran, Babylon an dem haitegen Anatolien Handel bedriwwen.
Ënner dem Assur-uballit I. (1353-1318 v. Chr.) huet Assyrien säin Afloss zeréckkritt. Vill Eruewerungen hunn zu engem wirtschaftlechen Opschwong gefouert. De Kinnek Tukulti-Ninurta huet sech nees als Stellvertrieder vum Gott Assur ugesinn. Hie selwer huet sech Herrscher vun de véier Äerddeeler genannt, an huet domat säi Muechtusproch däitlech gemaach. Mat sengem Doud ass d'Epoch vum Mëttelassyresche Räich op en Enn gaangen.
E leschten Opschwong krut d'Räich mat sengem Kinnek Assur-dan III. (935-912 v. Chr.), deen eng gutt Partie vun aramäesche Stied eruewere konnt. D'Assyrer hu vun den Aramäer awer lues a lues Schrëft a Sprooch iwwerholl. D'Kinneken Assurnasirpal II. (883-859 v. Chr.) a Salmanassar III. (858-824 v. Chr.) hunn den assyresche Muechtberäich bis a Syrien erweidert. No Réckschléi a Streidereien ass et dem Tiglat-pileser III. (745-727 v. Chr.) gelongen, Phenizien, Palestina an Israel z'erueweren. Babylon ass 689 v. Chr. ass assyresch Hänn gefall. Den Eruewerungsdrang huet säin Héichpunkt mat Egypten duerch den Asarhaddon (681-669 v. Chr.) erreecht. Den Assurbanipal (669-627 v. Chr.) war war de leschte bedeitenden Herrscher. D'griichesch Historiker hunn aus him e Schwächling gemaach. Dat kann aus haiteger Siicht awer net bestätegt ginn. Seng Bibliothéik ass eng wichteg Quell fir d'Geschicht vum Zweestroumland.
Neibabylonescht Räich
Nom Néiergang vun Assyrien konnt sech Babylon nees behaapten. De Kinnek Nabopolassar konnt d'Assyrer schlussendlech klappen. 18 Joer nom Doud vum Assurbanipals hunn d'vereenegt Meder a Babylonier d'Arméie vun Assyrien geschloen (609 v. Chr.). Babylon gouf an der Folleg op en Neits de kulturellen Zentrum vu Mesopotamien. Assur an Ninive goufe komplett zerstéiert an d'Assyrer si schliisslech aus dem Gediechtnis vun de Generatiounen duerno verschwonnen, bis den Numm aus politesch-soziale Grënn am aramäesche Vollek am Osten am 19. Joerhonnert nees op en Neits benotzt gouf.
Code-Switching
Ob a wéi dacks dat geschitt, hänkt vum Erliefnesberäich, vun der Situatioun a vum Partner of mat deem geschwat gëtt.
Mesopotamien
Achämeniden (539 - 330 v. Chr.)
D'Achämeniden, déi aus dem Zentrum vum Iran komm sinn, hunn den Noen Osten a Klengasien eruewert a Mesopotamien gouf en Deel vum Perserräich.
Code-Switching
Code-Switching geschitt meeschtens onbewosst, ouni Verzögerung a stellt och guer keng Schwieregkeet fir de Spriecher duer. Normalerweis kënnt et och nëmmen da fir wann déi zwou Sproochen, ënner deenen hin an hier gespronge gëtt, vu béide Gespréichspartner verstane ginn. Code-Switching ka follgend Dimensiounen unhuelen:
L'envol
L'envol ass den Numm vun zwou Skulpturen zu Lëtzebuerg: L'envol ass den Numm vun engem Film:
Code-Switching
Fréier gouf ugeholl, datt Code-Switching e Problem wier. Et ass een dovun aus gaangen, datt Spriecher, déi wärend enger Konversatioun an eng aner Sprooch wiesselen, net capabel wieren, déi zwou Sproochen auserneenzehalen.
Aus soziolinguistischer Perspektiv gëtt et verschidde Funktioune vum Code-Switching:
Wann tëscht enger Varietéit vun engem Sproochsystem, z. B. twëschent engem Dialekt an enger Héichsprooch, hin an hier gewiesselt gëtt, ass dat och Code-Switching.
D'Jennifer an de Mich hunn drai Huesen. Een ass fortgelaf, well d'Dier vum Käfeg op stoung. De Mich leeft bei seng Mamm a seet ganz opgereegt: Vite, Vite le Hase est weg!
No e puer Sekonne verbessert de Mich sech selwer: Le Lapin est parti!
Benalmádena
Benalmádena ass eng Stadgemeng an der spuenescher Regioun Andalusien. Se ass eng vun den 100 selbststännnege Gemengen an der Provënz Málaga.
Mesopotamien
Parther
Mesopotamie war d'Bün fir d'Kricher tëscht Roum an de Parther. D'Parther hu 139 v. Chr. d'Seleukideräich eruewert. Südmesopotamien huet vun engem Fernhandel mat China profitéiert.
Benalmádena
D'Stad Benalmádena huet 52.217 Awunner (Stand: 2007) op enger Fläch vu 26,58 km². Dat entsprécht 1.964,5 Awunner pro km². Déi an dräi Deeler opgegliddert Gemeng ass sou markéiert vun enger héijer Populatiounsdicht. D'offiziell Sprooch ass Spuenesch (Kastilesch).
Mesopotamien
Mëttelalter an Neizäit
Um Enn vun der Spéitantiquitéit koum Mesopotamien als Folleg vun der islamescher Expansioun ënner arabesch Herrschaft. Am fréie Mëttelalter waren d'Stied Bagdad a Samarra Sëtz vum abbasidesche Kalifat. Spéider gouf d'Regioun an d'Osmanescht Räich opgeholl, bis si nom Éischte Weltkrich am Staat Irak opgaangen ass.
Ekonomie a Vollekswirtschaft
Am 3. Joerdausend (Sumerer) hunn d'Paschtouerfürste geherrscht, déi d'politesch an d'reliéis Muecht an hiren Hänn gehalen hunn. Si hunn och d'Kanaliséierung vum Land an den Akerbau organiséiert. Den Haushalt vum Staat war gläichbedeitend mat deem vum Herrscher, dëse Wirtschaftssystem gëtt Oikos-Wirtschaft genannt. D'Organisatioun huet dofir e grousse Verwaltungsapparat gebraucht. D'Mënschen, déi fir d'Paschtouerfürste geschafft hunn, goufen an Naturalië bezuelt.
Privateegentum gouf eréischt an der Zäit vu Babylon etabléiert. D'Aufgabe vum Staat goufen am Laf vun der Zäit deelweis "privatiséiert", d. h. e Piechter huet d'Aarbechten iwwerholl an huet dofir eng Leeschtung (z. B. Sëlwer) missen erbréngen.