cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zoran Đinđić
De Zoran Đinđić (Зоран Ђинђић), och nach dacks Zoran Djindjic geschriwwen, gouf den 1. August 1952 zu Bosanski Samac am haitege Bosnien gebuer an ass den 12. Mäerz 2003 zu Belgrad bei engem hannerhältegen Attentat verscheet. Hie war serbesche Premierminister a fréiere Laangzäitoppositionellen, dee wéi keen aneren den Demokratiséierungsprozess a Jugoslawien symboliséiert.
Säi Liewen
1989 goung e schliisslech a Jugoslawien zeréck, fir eng Plaz op der Universitéit vun Novi Sad unzehuelen. Do huet e mat anere serbeschen Dissidenten d'Demokratesch Partei gegrënnt. 1990 gouf en an d'serbescht Parlament gewielt. 1996 ass en als Oppositionellen zum Buergermeeschter vu Belgrad gewielt ginn, wat d'Regierung awer eréischt no massive Protester aus der Bevëlkerung unerkannt huet. E Joer drop gouf en an där Funktioun awer schonn nees ofgewielt, dëst wéinst Konflikter mat sengem Koalitiounspartner.
Bei den NATO-Bombardementer 1999 huet den Djindjic sech eng Zäit laang am Montenegro verstoppt, well e gefaart huet vum serbesche Geheimdéngscht am allgemenge Chaos besäitegt ze ginn.
Spéider war en du bei de jugoslawesche Presidenten- a Parlamentswalen am September 2000 de Walkampfleader vun enger Allianz vun 18 Parteien, déi sech Demokratesch Oppositioun vu Serbien (DOS) genannt huet. Nom Stuerz vum Milosevic-Regime huet e fir d'éischt am Dezember 2000 d'Allianz zur Victoire bei de Parlamentswale gefouert, fir da selwer am Januar 2001 zum neie serbesche Premierminister gewielt ze ginn.
Den Djindjic hat eng Visioun vun engem reforméierten, liberalen a westlech orientéierte Jugoslawien, wouduerch en a stännegem Konflikt mat den ale Kommunisten wéi och mat den Nationaliste stoung (mat deenen en awer zesummegeschafft huet). Géigner huet e sech och gemaach duerch säi Kampf géint Korruptioun an d'organiséiert Verbriechen.
Attentat
Den 12. Mäerz 2003, nodeem hien zu Belgrad eng Entrevue mat der schweedescher Ausseministesch Anna Lindh hat (déi spéider och d'Liewe bäi engem Attentat verluer huet, wat heizou awer net a Rapport stoung), gëtt den Zoran Djindjic vun enger Scharfschützekugel an d'Häerz getraff. Obwuel d'Ambulanzen hie séier an d'Urgence bruecht hunn, ass hien nach um Wee gestuerwen a gouf eng Stonn nom Attentat fir dout erkläert.
Direkt duerno ass a Serbien den Ausnamezoustand ausgeruff ginn, fir der Exekutiv méi Méiglechkeeten ze ginn, déi Schëlleg ze fannen, déi am Entourage vum Milosevic an dem sougenannten Zemun-Clan verdächtegt goufen. Am Ganze goufe 7.000 Persoune verhaft, vun deenen der 2.000 fir länger Zäit festgehale goufen.
Als Mäerder gouf de Zvezdan Jovanović ausgemaach a festgeholl, e Member vun enger Spezialunitéit vum Inneministère. Den 2. Mee 2004 huet sech de Kapp vum Attentat gestallt, de Milorad "Legija" Luković, de Chef vun där Spezialunitéit.
Läffelbrems
Eng Läffelbrems ass eng Brems déi haaptsächlech op de sougenannten Héichrieder, am Fachjargon Grand-Bi genannt, gebraucht gouf, an am Ufank vum 20. Joerhonnert och nach op den éischte Vëloen, op deenen déi Zäit awer och dacks Hiewelbremsen ze fanne waren.
D'Brems déi d'Form vun engem Läffel huet, ass um ieweschten Deel vun der Gafel op enger Achs festgemaach. Duerch en Hiewelsystem deen um Guidon installéiert ass, kann de Läffel op d'Laffläch vum Rad gedréckt ginn, an doduerch eng Bremsung bewierken.
Hannonville-Suzémont
Hannonville-Suzémont ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Meurthe-et-Moselle an der Regioun Grand Est.
D'Uertschaft läit am Parc naturel régional de Lorraine.
Narmer
Den Narmer koum aus Ueweregypten an huet dee leschte Widderstand am Nordweste vum Nildelta (Ënneregypten) niddergeworf. Aner Source soen, datt et säin Nofollger Menes war, deen de wierklech allerleschte Widderstand an de Randgebidder vum Nildelta niddergeworf huet a sou Uewer- an Ënneregypte gëeent huet. Op alle Fall huet den Narmer awer schonn seng grouss Victoire op enger Pronkschminkpalette, déi 1898 zu Hierakonpolis fonnt gouf, duerstelle gelooss.
Mam Narmer geet e stënterleche kulturellen Opschwong duerch d'ganzt Land, an et kënnt kloer zu engem Iwwergang vun der prehistorescher zur eigentlecher egyptescher Konscht.
Dem Werner Kaiser no läit dem Narmer säi Graf zu Abydos, eng Duebelanlag am B-Kierfecht, mat der Nummer 17-18.
342 v. Chr.
5. Joerhonnert v. Chr. | 4. Joerhonnert v. Chr. | 3. Joerhonnert v. Chr. 347 v. Chr. | 346 v. Chr. | 345 v. Chr. | 344 v. Chr. | 343 v. Chr. | 342 v. Chr. | 341 v. Chr. | 340 v. Chr. | 339 v. Chr. | 338 v. Chr. | 337 v. Chr.
Narmer
Et ass net ganz eendeiteg festzestellen, wien dem Narmer säi Virgänger war, verschidde Source schwätze vum Hor Ka (oder Hor Sechen?), anerer vum Skorpioun II.. Sécher schéngt awer ze sinn, datt ee Bouf vum Kinnek Narmer tatsächlich Mn, d. h. Menes geheescht huet, an ouni Zweiwel mam Hor Aha identesch ass.
342 v. Chr.
Dës Säit befaasst sech mam Joer 342 v. Chr.
341 v. Chr.
5. Joerhonnert v. Chr. | 4. Joerhonnert v. Chr. | 3. Joerhonnert v. Chr. 346 v. Chr. | 345 v. Chr. | 344 v. Chr. | 343 v. Chr. | 342 v. Chr. | 341 v. Chr. | 340 v. Chr. | 339 v. Chr. | 338 v. Chr. | 337 v. Chr. | 336 v. Chr.
Dës Säit befaasst sech mam Joer 341 v. Chr.
Cassis (Frankräich)
Cassis ass eng Uertschaft am Süde vu Frankräich am Departement Bouches-du-Rhône, a läit knapps 20 km ëstlech vu Marseille.
Dës vun Touristen staark besichten Uertschaft ass bekannt duerch hir Callanquen. Dat si schmuel fielsaarteg Mieresaschnëtter an d'Land déi un d'Fjorden erënneren. Si kënne vu Cassis aus mat Boote besicht ginn.
Kuckeswäertes
Port-miou.jpg|left|thumb|280px|D'Callanque vu Port-Miou]]
Miriam Makeba
D'Miriam Makeba, gebuer de 4. Mäerz 1932 zu Johannesburg a gestuerwen den 10. November 2008 zu Castel Volturno, an Italien, war eng südafrikanesch Sängerin a Biergerrechtlerin. Si war och als Mama Afrika bekannt a war eng vun den éischte Persounen, déi an den 1960er Joren d'afrikanesch Musek weltwäit populär gemaach huet.
Liewen a Carrière
Hir Mamm war eng Swazi an hire Papp, dee gestuerwe war, wéi si 6 Joer hat, e Xhosa. Hire ganzen Numm besteet der Traditioun no aus de Virnimm vun hire männleche Virfahren an enger Beschreiwung vun een, zwee Wierder, vun deenen hirem Charakter: Zensile Makeba Qgwashu Nguvama Yiketheli Nxgowa Bantana Balomzi Xa Ufnu Ubajabulisa Ubaphekeli Mbiza Yotshwala Sithi Xa Saku Qgiba Ukutja Sithathe Izitsha Sizi Khabe Singama Lawu Singama Qgwashu Singama Nqamla Nqgithi.
Si huet schonn als Kand gesongen, an huet hir professionell Carrière an den 1950er Joren an der Band Manhattan Brothers ugefaangen, ier se dann hir eege Grupp, The Skylarks, forméiert huet.
Hir Lidder waren dacks eng Mëschung aus Jazz an traditionelle südafrikanesche Melodien. Zu hire bekanntste Stécker ziele Pata Pata, The Click Song (Qongqothwane op Xhosa) an Malaika. Si huet zesumme mam Harry Belafonte 1966 e Grammy Award fir hir Plack An Evening With Belafonte/Makeba kritt.
D'Miriam Makeba huet sech géint d'Apartheid a Südafrika engagéiert. Dowéinst krut si 1960 hire Pass annuléiert a krut verbueden, an hiert Land hannescht ze reesen. 9 Länner hunn hir dofir e Pass vu sech ausgestallt a si zur Éierebiergerin gemaach.
1968 huet si sech mam Chef vun de Black Panthers, dem Stokely Carmichael bestuet, wat zu Kontroversen an den USA an der Annulatioun vu Plackekontrakter an Tournéeë gefouert huet. D'Koppel ass a Guinea geplënnert, gouf awer 1973 gescheet.
Nom Doud vun hirer eenzeger Duechter, 1985, ass si op Bréissel wunne gaangen. Den Nelson Mandela huet se 1990 iwwerzeegt, nees a Südafrika wunnen ze goen.
Si ass am November 2008 un engem Häerzschlag gestuerwen, nodeem s'an Italie bei engem Concert opgetrueden ass, fir den Auteur Roberto Saviano z'ënnerstëtzen, dee vun der Camorra mam Doud bedreet gëtt.
Hikitsuchi Michio
Den Hikitsuchi Michio Sensei, gebuer de 14. Juli 1923 zu Shingu an der Prefektur Wakayama, a gestuerwen den 2. Februar 2004, war ee Meeschter vum Aikido am 20. Joerhonnert.
Hien huet als Eenzege vun deem senge Schüler 1969 e puer Méint virum Doud vum Morihei Ueshiba vun him perséinlech den 10. Dan kritt. Zugläich krut en d'schrëftlech Erlabnes fir den Ëmgang mam laange Knëppel (Masakatsu Bo-Jutsu) a mam Schwäert (Sho Chiku Bai No Ken) ze léieren.
Den Hikitsuchi Michio huet zu Shingu, enger klenger Stad an der japanescher Prefektur Wakayama, gelieft.
Seng Léier gëtt an Europa ënner anerem vu sengem laangjärege Schüler Gérard Blaize weiderginn.
Sylvia Camarda
D'Sylvia Camarda, gebuer den 21. September 1978 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Dänzerin, Choreographin a Politikerin.
Mat 15 Joer ass si op Cannes an d'École supérieure de danse de Cannes Rosella Hightower gaangen. Weider Etappe waren d ' University of Performing Arts Purchase (State University of New York) zu New York an d ' London Contemporary Dance School wou si 2000 den Ofschloss vun hirer Formatioun gemaach huet.
Si huet haaptsächlech an der Schwäiz geschafft bis si bei Les Ballets C. de la B. ugefaangen huet. Si huet am Projet Just another landscape for some Jukebox money gedanzt a war wärend 2 Joer mat deem Stéck op Tournée. Duerno huet si Missdeluxedanceco! gegrënnt. Hir Carrière als Dänzerin ass 2005 virugaange mam Jan Fabre an Je suis sang, mat deem si zu Avignon am Palais des papes opgetrueden ass, an och 2007 zu New York an Tokyo.
Vu Mëtt 2005 bis 2006 war si am Cirque du Soleil, am Stéck Delirium, op Tournée an Amerika.
Den 28. Mee 2011 krut d'Sylvia Camarda den éischte Lëtzebuerger Danzpräis, um Enn vum Danzfestival an de Carré Rotondes, iwwerreecht.
Zanter dem 31. Mee 2019 ass d'Sylvia Camarda mam Yann Tonnar bestuet.
Politik
Bei de Gemengewalen 2017 gouf d'Sylvia Camarda op der DP-Lëscht an de Gemengerot vun der Stad Lëtzebuerg gewielt. Bei de Chamberwale vum 14. Oktober 2018 war si Kandidatin op der Lëscht vun der DP am Zentrum. Si ass awer net an d'Chamber gewielt ginn.
Bei de Gemengewale vum 11. Juni 2023 gouf si an de Gemengerot vun der Stad Lëtzebuerg erëmgewielt.
Canton de Neuilly-l'Évêque
De Canton de Neuilly-l'Évêque ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Langres, am Departement Haute-Marne an der Regioun Grand Est.
340 v. Chr.
5. Joerhonnert v. Chr. | 4. Joerhonnert v. Chr. | 3. Joerhonnert v. Chr. 345 v. Chr. | 344 v. Chr. | 343 v. Chr. | 342 v. Chr. | 341 v. Chr. | 340 v. Chr. | 339 v. Chr. | 338 v. Chr. | 337 v. Chr. | 336 v. Chr. | 335 v. Chr.
Dës Säit befaasst sech mam Joer 340 v. Chr.
Gondrecourt-Aix
Condrecourt-Aix ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Meurthe-et-Moselle an der Regioun Grand Est.
Läffel
E Läffel ass en Iess-, resp. Kichegeschier. E besteet aus engem Still an enger konkaver Extremitéit, an där ee Flëssegkeeten ophuele kann.
An der Virgeschicht goufe Muschelen als Läffel gebraucht. An der Steenzäit ware Läffelen aus Holz oder Schanken.
Jee no Gréisst a Form schwätzt ee vun enegem Zoppeläffel, Dessertsläffel, Kaffisläffel, Mokkasläffel, Glacëläffel oder Zoosseläffel.
Sambia
Sambia, offiziell Republik Sambia (op Englesch Republic of Zambia), ass e Staat a Südafrika. E grenzt grenzt un d'Demokratesch Republik Kongo am Norden, Tansania am Nordwesten, Malawi am Osten, Mosambik, Simbabwe, Botswana an Namibien am Süden an un Angola am Westen.
Bis zur Onofhängegkeet vu Groussbritannien 1964 gouf den Territoire Nordrhodesien genannt. Den aktuellen Numm kënnt vum Floss Sambesi, deen duerch d'Land fléisst.
Canton de Bélâbre
De Canton de Bélâbre ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Le Blanc, am Departement Indre an der Regioun Centre.
Jean Leyder
De Jean Leyder, gebuer de 6. Dezember 1943 zu Dikrech, ass e lëtzebuergesche Moler a Konschterzéier.
1967 gouf hie mam Prix Grand-Duc Adolphe an 1997 mam Prix de Raville ausgezeechent.
Canton de Beaumont-sur-Oise
De Canton de Beaumont-sur-Oise ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Pontoise, am Departement Val-d'Oise an der Regioun Île-de-France.
Hypertext Transfer Protocol
Den Hypertext Transfer Protocol (kuerz HTTP) ass en Netzwierkprotokoll, deen zur Iwwerdroung vun Daten, besonnesch zum Luede vu Websäiten aus dem World Wide Web, benotzt gëtt. An anere Wierder reegelt dëse Protokoll d'Kommunikatioun tëscht dem WWW-Client an dem WWW-Server.
De Protokoll gouf ufanks den 1990er Jore vum Tim Berners-Lee am Kärfuerschungsinstitut CERN zesumme mat der URL an HTML entwéckelt, woumat de World Wide Web gebuer war.
Den HTTP-Protokoll, mat deem de Benotzer selwer net a Kontakt kënnt, baut am TCP/IP-Referenzmodell um zouverlässegem Transmission Control Protocol op a läit sou op der véierter Schicht vun dësem Modell. HTTP ass en einfachen, séieren awer zoustandslose Protokoll, deen nom Request/Response Prinzip operéiert.
Funktiounsweis
En HTTP-Client, wéi typescherweis de Webbrowser, lancéiert ëmmer d'Kommunikatioun. Wann op enger Websäit de Link zu der URL  http://lb.wikipedia.org/beispill.html  aktivéiert gëtt, da gëtt un dee Computer mam Numm  lb.wikipedia.org  eng Ufro (Request) geschéckt an opgefuerdert d'Datei  beispill.html  zeréckzeschécken. Dobäi muss fir d'éischt den Numm  lb.wikipedia.org  iwwer DNS-Protokoll an eng IP-Adress ëmgesat ginn. Ass dat geschitt, gëtt eng TCP-Connectioun zum Standard-Port 80 tëscht dem Browser an dem Server établéiert an d'Ufro a Form vun enger HTTP-Ufro un de Server gestalt. De Server sengersäits lauschtert iwwer säi Port 80, datt ee Client him eng Ufro zouschéckt.
Beispill-Ufro:
Zousätzlech Informatiounen, wéi zum Beispill iwwer de Browser oder zur gewënschter Sprooch, kënnen iwwer Request-Headeren iwwerdroe ginn. Soubal de Client seng Ufro lancéiert huet, schéckt de Webserver sengersäits eng HTTP-Äntwert (Response) zeréck. Dës start mat der Versiounsnummer vum Protokoll a besteet aus den Header-Informatioune vum Server, enger eideler Zeil an dem Contenu vun der ugefuerderter Datei, respektiv mat enger Feelermeldung, wann d'Datei net um Server fonnt ka ginn oder wann de Benotzer net autoriséiert ass drop zouzegräifen.
Beispill-Äntwert:
An der Praxis ass dacks nach ee Proxy-Server tëscht geschalt, wat déi ganz Kommunikatioun méi komplizéiert mécht. Ee Proxy-Server ass en Tëschespäicher (Cache), fir den Original-Server z'entlaaschten a spillt vis-à-vis vum Client de Server, vis-à-vis vum Server awer de Client.
Cookies
Beim zoustandslosem HTTP-Protokoll ass d'Verbindung tëscht den zwee Kommunikatiounpartneren no enger erfollegräicher Dateniwwerdroung ofgeschloss. An anere Wierder ass all Interaktioun onofhängeg vun der vireger Aktioun a kann déi nächst Interaktiounen net beaflossen. Dës Virgoensweis stellt awer zum Beispill beim E-Commerce Problemer duer. Wéi soll de Server sech mierken, wat ee Benotzer alles a sengem Weenchen huet?
Mat Cookies soll dëse Problem aus der Welt geschaf ginn. Cookies ginn dem zoustandslosem HTTP-Protokoll d'Méiglechkeet, Informatiounen, déi de Client vum Server geliwwert kritt, a Form vu klengen Dateien op der Clientsäit ze späicheren an dës Informatiounen an enger spéiderer Ufro un de Server nees z'iwwerginn. Sou kann eng logesch zesummenhängend Sëtzung iwwer verschidde physikalesch Verbindungen opgebaut ginn.
Roger Kieffer
1969 huet hien, zesumme mam Joseph Grosbusch a Paul Reichling, de Prix Grand-Duc Adolphe kritt.
Canton d'Écury-sur-Coole
De Canton d'Écury-sur-Coole ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Châlons-en-Champagne, an der Marne an der Regioun Grand Est.
Den Haaptuert ass Écury-sur-Coole.
Lëtzebuerger Almanach
De Lëtzebuerger Almanach ass e Joerbuch, dat de Verlag Guy Binsfeld vun Enn 1984 (Almanach 1985) bis Enn 1988 (Almanach 1989) erausginn huet. D'Joerbuch ass duerno nach eng Kéier opgelieft am Joer 1999 mat dem Lëtzebuerger Almanach vum Joerhonnert, 1900–1999.
Den Almanach, dee vun Ufank un eng trei Clientèle vu ronn 5.000 Leit fonnt hat, huet sech ervirgedoen duerch säin usprochsvolle Layout an d'Qualitéit vu sengen Artikelen. D'Redaktioun louch am Ufank an den Hänn vum Rolph Ketter an dem Georges Hausemer (1985), duerno dem G. Hausemer eleng (1986), dann dem G. Hausemer an der Antoinette Lorang (1987, 1988), duerno vun der Antoinette Lorang eleng (1989), a schliisslech vum Rob Kieffer a vum Romain Kohn (1999) ; ëm de Layout huet sech virun allem den Heng Ketter gekëmmert.
Auteure vun Artikele waren ë. a.: Simone Baldauff-Beck, Roland Baumann, Lucien Blau, Josy Braun, Paul Cerf, Jules Christophory, René Clesse, Mars di Bartolomeo, Jacques Drescher, Jos Durlet, Ben Fayot, Robert Garcia, Germaine Goetzinger, André Heiderscheid, Romain Hilgert, Mario Hirsch, Josiane Kartheiser, Yolande Kieffer, Henri Koch-Kent, Romain Kohn, Rosch Krieps, Paul Lesch, René Link, Ed Maroldt, Jos. A. Massard, Armand Mergen, Jean Milmeister, Marie-Paule Molitor-Peffer, Camille Montaigu, Théo Peffer, Adrien Ries, Rob Roemen, Gaston Schaber, Jos Scheuer, Félix Steinberg a Loll Weber.
Literaresch Kontributiounen hunn ë. a. geliwwert: José Ensch, Nico Graf, Georges Hausemer, Nico Helminger, Jhemp Hoscheit, Alex Jacoby, Pierre Joris, Rosemarie Kieffer, Roger Manderscheid, Jean Portante, Guy Rewenig, Lambert Schlechter, Jemp Schuster, Margret Steckel a Jacques Wirion.
Giraumont (Meurthe-et-Moselle)
Giraumont ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Meurthe-et-Moselle an der Regioun Grand Est.
Canton de Cergy-Nord
De Canton de Cergy-Nord ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Pontoise, am Departement Val-d'Oise an der Regioun Île-de-France.
Elektromagnetismus
Den Elektromagnetismus bréngt zwee verschidde Gebidder vun der Physik zesummen. Wéi den Numm et seet, behandelt den Elektromagnetismus d'Elektrizitéit an de Magnetismus. Den allerwichtegste Fuerscher an deem Gebitt war den James Clerk Maxwell. Hien huet och de Formelen, déi den Elektromagnetismus regéieren, säin Numm hannerlooss. Déi Formele weisen, wéi déi zwee Felder, dat elektrescht an dat magnéitescht, zesummenhänken, wat dee Moment och erkläert, wéisou ee vun Elektromagnetismus als Ganzt, an net eenzel vun Elektrizitéit op der enger, a Magnetismus op der anerer Säit schwätzt.
D'Theorie
E a B sinn d'elektrescht respektiv d'magnéitescht Feld.
Donatuskapell zu Rued
D'Donatuskapell zu Rued bei Simmer ass eng kathoulesch Kapell déi zur Par Äischdall-Helpert Saint-Willibrord, zum Dekanat Zentrum an zu der Gemeng Habscht gehéiert.
De Patréiner ass den hellegen Donatus, deem säi Fest den 30. Juni gefeiert gëtt.
D'Kapell steet op der Kräizung vum Kierchewee mat dem Kareschbierg. Op där Plaz, wou déi haiteg Kapell gebaut gouf, war fréier e Gemengegaart.
Zur fréierer Par Nouspelt hunn ausser der Kapell vu Rued och nach d'Parkierch vun Nouspelt an d'Kapell vun Dondel gehéiert.
Geschicht
Wéini d'Rieder Kapell gebaut gouf, léisst sech net genee feststellen.
De geneeën Datum vun der kierchlecher Aweiung (Benediktioun) huet de Simmer Lokalhistoriker Lucien Arendt (†2012) viru Joren duerch Zoufall entdeckt. Beim Duerchbliedere vum Dafregëster vun der Par Nouspelt fir d'Period no 1840 gouf e komesche "Virnumm" um lénkse Säiterand fonnt, do wou viru jiddwer Dafakt normalerweis de Virnumm an och dacks de Gebuertsuert festgehale goufen. Zwëscht dem Dafakt N°3 vum 21. Januar an N°4 vum 6. Februar 1846, betreffend Nicolas Jugener a Maria Catharina Zimmer steet follgenden interessanten Text: "Benedictio Capellae in Roodt".
Am laténgeschen Text ass den Datum vun dëser spezieller Daf ze liesen, nämlech den 29. Januar 1846. An dësem Akt steet geschriwwen: "Im Jahre 1846, am 29. Januar, habe ich, Unterzeichneter, Dechant des Dekanates Koerich im Auftrag des hochwürdigsten und illustren Herren (Titular)Bischofs von Chersonne und Apostolischen Vikars in Luxemburg, die neue Kapelle in Roodt, Pfarrei Nospelt, unter der Anrufung des heiligen Märtyrers Donatus eingesegnet zu Gunsten des hochwürdigen Herrn Ross, Pfarrer und der Einwohner der Ortschaft, nach den Riten der heiligen katholischen Kirche im Jahre und am Datum wie oben genannt. (In fidem = parole donnée, in Wahrheit): J. Gaspar, Pfarrdechant in Koerich. Dies bezeugend: Th. Ross, Rektor in Nospelt."
Bibel
D'Bibel (gr. τα βιβλια - Bicher) ass d'Helleg Schrëft vun de Chrëschten. Et handelt sech ëm eng Sammlung vu Bicher a Bréiwer, déi tëscht 1000 v. Chr. an 100 n. Chr. am Mëttelmierraum geschriwwe goufen. Den Inhalt vun dëse Bicher ass ganz verschidden, sou fënnt een z. B. Heldenepen, Gesetzsammlungen, Spréchwierder, Berichter, Erzielungen, Gedichter, Gebieder, Bréiwer. Meeschtens ass den Inhalt mat dem jiddesch-chrëschtleche Gott a Relatioun.
Déi chrëschtlech Bibel besteet aus zwéi groussen Deeler, dem sougenannten Alen Testament an dem Neien Testament. Dat Aalt Testament ass gréisstendeels op Hebräesch geschriwwen an entsprécht der jiddescher helleger Schrëft. D'Neit Testament, dat op Griichesch geschriwwen ass, gëtt just vum Chrëschtentum unerkannt an handelt haaptsächlech vum Jesus. Fir den Islam ass d'Bibel och e wichtegt Buch, awer laang net sou wichteg wéi de Koran, dee fir d'Muselmanen dat onverfälscht Wuert vu Gott verkierpert.
Am 4. Joerhonnert gouf d'Bibel integral op Latäin iwwersat (Vulgata). Am 16. Joerhonnert huet de Martin Luther d'Originaltexter op Däitsch iwwersat. Am Protestantismus hat d'Helleg Schrëft zanterhier en héije Stellewäert. An der kathoulescher Kierch gouf déi wichteg Roll vun der Bibel beim Zweete Vatikanesche Konzil ënnerstrach: D'Bibel soll net nëmmen als Zitatereservoir gëlle fir Léieren ze justifiéieren, mä als sollech an als Ganzt eescht geholl ginn.
D'Wëssenschaft, déi sech mat der Ausleeung vun der Bibel befaasst, gëtt Exeges genannt. Hei gëtt et verschidde Richtungen. Am bekanntsten ass déi historesch-kritesch Exeges, déi den historeschen Entstéiungshannergrond vun den Texter studéiert, sou wéi d'Entstoen an d'Wuesse vun den eenzelen Texter, déi a ville Fäll e puermol modifizéiert an ergänzt gi sinn.
Am Optrag vun der Kathoulescher Kierch
Fir den Ufank vum neie Kierchejoer 2009/2010, dem 1. Adventssonndeg (29. November 2009), huet den Äerzbistum Lëtzebuerg an Zesummenaarbecht mat den Éditions Saint-Paul en Evangeliar op Lëtzebuergesch erausginn. An deem Evangeliar, deen eigentlech en Evangelistar ass, fënnt een d'Evangelientexter vun de Sonndeger a vun de grousse Festdeeg aus der kathoulescher Liturgie. En ass mat 12 Biller vum Jean-Marie Biwer illustréiert. An der Aarbechtsgrupp "Iwwersetzung vun der Bibel op Lëtzebuergesch", déi un dësem Evangeliar geschafft hunn, waren: Claude Bache, Fränz Biver-Pettinger, Jeannot Gillen a Carine Hensgen.
Op der Websäit vun der Kathoulescher Kierch ginn no an no all déi Texter zesumme mat engem "Schlëssel", "Weeweiser" a Kommentaren, déi den Zougank zum Bibeltext erliichtere wëllen, op de Spaweck gesat.
Am Joer 2018 sinn d ' Evangelium nom Matthäus, d ' Evangelium nom Johannes an d ' Evangelium nom Markus op Lëtzebuergesch verëffentlecht ginn. 2019 ass déi lëtzebuergesch Iwwersetzung vum véierten Evangelium, d'Evangelium nom Lukas, publizéiert ginn.
Aner Usätz
Et gëtt och nach aner Versich, d'Bibel oder Deeler vun der Bibel op Lëtzebuergesch z'iwwersetzen:
D'Bicher aus der Bibel
Lëscht vun de Bicher aus der Bibel (no der Reiefolleg vun der TOB (traduction oecuménique de la Bible)):
Pentateuch
Genesis - Exodus - Levitikus - Numeri - Deuteronomium
Éischt Prophéiten
Josua - Riichter - Samuel 1 - Samuel 2 - Kinneken 1 - Kinneken 2
Deuterokanonesch Bicher
Dës Bicher sinn op Griichesch geschriwwen an zielen dofir net fir de jiddesche Kanon a sinn an der Bibel vum Martin Luther dohier separéiert.
Neit Testament
D'Nimm sinn an de jeweilegen Iwwersetzunge verschidden, well et konnt ee sech leider nach net op eenheetlech Nimm verstännegen.
Abraham Hulk Sr.
Den Abraham Hulk Sr., gebuer zu London 1813, an och do gestuerwen 1897, war de bekanntste Moler aus der Hulk-Famill, zu där säi Brudder, den John Fredrick Hulk, a säi Bouf den Abraham Hulk Jr. gehéiert hunn.
339 v. Chr.
5. Joerhonnert v. Chr. | 4. Joerhonnert v. Chr. | 3. Joerhonnert v. Chr. 344 v. Chr. | 343 v. Chr. | 342 v. Chr. | 341 v. Chr. | 340 v. Chr. | 339 v. Chr. | 338 v. Chr. | 337 v. Chr. | 336 v. Chr. | 335 v. Chr. | 334 v. Chr.
Dës Säit befaasst sech mam Joer 339 v. Chr.
Abraham Hulk Sr.
Den Hulk huet op der Akademie vun Amsterdam beim Portraitsmoler Jean-Augustin Daiwaille geléiert, huet tëscht 1833 an 1834 Reesen an Nordamerika gemaach, an huet sech duerno an Holland etabléiert, wou en zu Amsterdam, Nijkerk, Enkhuizen, Haarlem, an Oosterbeek gelieft huet. 1870 ass den Abraham Hulk erëm zeréck op London gaangen, wou en och gestuerwen ass.
Seng Biller gläichen deene vun de Moler aus der hollännescher romantescher Schoul vum 17. Joerhonnert, déi vill Biller vum alldeegleche Liewen, an Naturbiller, mat enger Virléift fir Detailer, a mat vill Gefill fir d'Natur gemoolt hunn.
Déi Biller waren an där Zäit besonnesch bei Membere vun der Bourgeoisie beléift, déi zu de sougenannte Mëttelklasssammler gezielt ginn.
Ausstellungen
Biller vum Abraham sinn hautdesdaags ze gesinn am:
Friesebréck
D'Friesebréck ass eng Eisebunnsbréck iwwer d'Ems tëscht der ostfriesescher Stad Weener an der Gemeng Westoverledingen.
D'Bréck gouf vun 1924 bis 1926 gebaut an ass 335 Meter laang. Ee Feld vun der Bréck ass eng Rullklappbréck, déi aner si fest an aus Fachwierkträger gebaut. Dës Bréck huet eng al Dréibréck vun 1876 ersat. Am Zweete Weltkrich gouf d'Bréck zerstéiert an 1950-51 erëm opgebaut.
Friauville
Friauville ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Meurthe-et-Moselle an der Regioun Grand Est.
Canton de Cergy-Sud
De Canton de Cergy-Sud ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Pontoise, am Departement Val-d'Oise an der Regioun Île-de-France.
Robert Wilhelm Bunsen
De Robert Wilhelm Eberhard Bunsen, gebuer den 30. Mäerz 1811 zu Göttingen, a gestuerwen de 16. August 1899 zu Heidelberg, war en däitsche Chimist.
Hien huet zesumme mam Gustav Robert Kirchhoff d'Spektralanalys entwéckelt, mat där déi cheemesch Elementer héichspezifesch kënnen nogewise ginn. Hien huet och deen no him genannte Bunsenbrenner perfektionéiert an d'Bunsenelement an de Bunsen-Photometer erfonnt.
Ee vum Bunsen senge Studente war de Léon Namur vun Iechternach.
Samoa
Samoa, op Samoanesch Malo Tuto'atasi o Samoa-i-Sisifo, ass e Staat an Ozeanien. D'Haaptstad vun Samoa ass Apia.
Marie-Thérèse Kolbach
D'Marie-Thérèse Kolbach (oder Juchem-Kolbach), gebuer den 23. Abrëll 1918 zu Esch-Uelzecht a gestuerwen de 7. Februar 2009 zu Ettelbréck, war eng lëtzebuergesch Molerin an Zeechnerin, déi virun allem bekannt war fir hir Uelegbiller, Fresken a Wandmolereie respektiv Wanddekoratiounen.
Paul Reichling
De Paul Reichling, gebuer den 3. Oktober 1914 zu Hollerech a gestuerwen de 6. Januar 1977 zu Ettelbréck, war e lëtzebuergesche Moler.
Exklav
Eng Exklav ass en Deel vun engem politesche Gebitt, dee vum Haaptterritoire afgetrennt ass an nëmmen iwwer den Terriroire vun engem anere politesche Gebitt erreecht ka ginn.
Kugelstärekoup
E Kugelstärekoup ass eng kugelfërmeg Usammlung vu Stären, déi de galakteschen Zentrum als Satellit ëmkreest. D'Stären am Koup si gravitativ staark gebonnen, wat seng Kugelform an eng relativ héich Stärendicht a sengem Zentrum mat sech bréngt. Kugelstärekéip, déi een am Halo vun enger Galaxis fënnt, enthale méi Stären, a si méi al wéi déi oppe Stärekéip, an der Galaxiëscheif.
Marie-Thérèse Kolbach
D'Marie-Thèrèse Kolbach huet vun 1938 bis 1939 op der Académie des Beaux-Arts vu Léck studéiert, spéider zu Tréier (1944), da vun 1946 bis 1947 a vun 1954 bis 1956 op der Académie royale des beaux-arts vu Bréissel.
1956 war si Laureatin vum Prix Potter, an 1964 krut si, zesumme mam Roger Koemptgen, de Prix Grand-Duc Adolphe.
Kugelstärekoup
Kugelstärekéip sinn zimmlech heefeg. Et goufe schonn iwwer 150 Kugelstärekéip an der Mëllechstrooss fonnt, an et gëtt geschat, datt der nach 10 bis 20 net enteckt goufen.
Exklav
Am ëmgedréinte Sënn kann een och vun Enklav schwätzen.
Paul Reichling
Haaptberufflech war de Paul Reichling Eisebunner. Entspriechend hunn en ettlech vu senge Biller als Motiv Garen, Lokomotiven, Gleisanlagen.
Marie-Thérèse Kolbach
Si hat individuell Austellungen ë. a. zu Esch-Uelzecht (Galerie municipale: 1959, 1960, Theater: 1999), an der Stad Lëtzebuerg (Galerie Bradtké: 1959, Galerie Scatola: 1976, 1977, Galerie Clairefontaine: 1995), zu Rued-Sir (al Kierch: 2001), zu Iechternach (Abtei: 2001). Si huet u kollektiven Austellungen am Stater Cercle, zu Munneref, Wolz, Dikrech, Buerglënster, Prüm, Bréissel, Monte-Carlo, Tokyo, Arel, Heidelberg, etc. deelgeholl.
Kugelstärekoup
Grouss Galaxië kënnen der méi hunn. Sou huet beispillsweis d'Andromedagalaxis der ronn 500. An e puer gigantesch elliptesche Galaxien, wéi de Messier 87, kënnen der 10.000 sinn. Déi Kugelstärekéip ëmkreesen d'Galaxis op enger Distanz vu 40 kiloparsec, ronn 131.000 Liichtjoer, oder méi.
Marie-Thérèse Kolbach
Am Juli 2008 konnt een zu Beefort am Kader vun Art in Beaufort eng Retrospektiv vun hire Wierker gesinn.
Kugelstärekoup
An all Galaxis vun der Lokaler Grupp, déi genuch Mass huet, si Kugelstärekéip. An all gréisser Galaxis, déi bis elo gesi gouf, gëtt et e System vu Kugelstärekéip
Canton de Châlons-en-Champagne-1
De Canton de Châlons-en-Champagne-1 ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Châlons-en-Champagne, an der Marne an der Regioun Grand Est.
Kugelstärekoup
D'Stäre vu sou Kéip, déi sougenannt extreem Populatioun-II-Stären, sinn all ongeféier gläich al a weise keng Spektrallinne vu schwéieren Elementer. Aus Miessunge vum Spektrum gëtt hiren Alter ofgeleet, well sech déi schwéier Elementer eréischt am Alter vu Joermilliarden entwéckelen.
Thomas Rowlandson
Den Thomas Rowlandson gebuer am Juli 1756 a gestuerwen den 22. Abrëll 1827, war en englesche Moler a Karikaturist.
Kugelstärekoup
Obwuel d'Stären an de Kugelstärekéip zu den éischte gehéieren, déi an de Galaxien entstinn, sinn hir Urspréng an hir Roll an der galaktescher Evolutioun nach ëmmer onkloer. An der Tëschenzäit gëtt ugeholl, datt sech Kugelstärekéip signifikant vun ellipteschen Zwerggalaxien ënnerscheeden a sech éischter als Deel vun enger Galaxis gebilt hunn, amplaz als eenzel separat Galaxis.
A verschiddenen elliptesche Galaxië kënnen och ganz jonk Kugelstärekéip gesi ginn. Vun deene Galaxië gëtt ugeholl, datt si aus der Verschmëlzung vun zwou oder méi Urspronksgalaxien entstane sinn. Kollisioune léisen eng Well vu Stäregebuerten aus, bei deene sech no neisten Erkenntnesser och erëm Kugelstärekéip bilde kënnen, soudatt verschidde Generatioune vu Kugelstärekéip an enger Galaxis ze fanne sinn.
Thomas Rowlandson
Hie war Student op der Kinneklecher Konschtakademie, a mat 16 Joer huet en eng Zäit zu Paräis gewunnt, wou en och studéiert huet.
Hie war dacks um Kontinent an huet säi Portfolio mat ville Skizze gefëllt, op deenen d'Liewen a Charakteren duergestallt goufen.
Canton de Châlons-en-Champagne-1
Den Haaptuert ass Châlons-en-Champagne.
Marie-Thérèse Kolbach
Si war d'Duechter vum Dr. Gustav Kolbach a si war mam Victor Juchem (2.9.1925 - 22.4.2006) bestuet. De Mann war aus der Fiels, mä d'Koppel huet zu Esch-Uelzecht gewunnt, wou de Victor Juchem eng Filial vun der Spuerkeess geleet huet. No senger Pensionéierung am Joer 1980 si si op Beefort geplënnert.
Approche
Approche ass déi vereelzte Bezeechnung fir e Lafgruef bei der militärescher Belagerung vu Festungen. D'Wuert ass eng Andäitschung vum franséische Verb approcher - "méi no bei eppes goen".
Et handelt sech heibäi ëm eng Anlag, déi den Ugräifer vun enger Festung huet missen unleeën, ier d'Festung erstiermt konnt ginn. Mat Hëllef vun enger Buedemwalz (Sappe) konnt sech den Ugräifer un d'Festungsmaueren eruschaffen, fir se dann duerch en Ënnerminen zum Astuerz ze bréngen. Mat Hëllef vun den Approchë konnt den Ugräifer de Virterrain gedeckt passéieren.
D'Uleeë vun Approchë gouf vun de Verdeedeger duerch déi laangjäreg Uplanzung vu Planze mat déiwe Wuerzelen op dem Glacis vun der Festung erschwéiert.
Regulus (Stär)
De Regulus (α Leonis) ass deen hellste Stär am Stärebild Leo (Léiw). De laténgeschen Numm bedeit Klenge Kinnek oder Prënz.
De Regulus ass 77,5 Liichtjoer vun der Sonn ewech an huet eng visuell Magnitude vun 1,36m bei enger absolutter Hellegkeet vun -0,2m. Hie gehéiert zu der Spektralklass B7.
De Regulus kann als ekliptiknoe Stär vum Äerdmound a (ganz seelen!) vu Planéite bedeckt ginn. Déi lescht Bedeckung vum Regulus duerch e Planéit war den 9. Juli 1959 duerch d'Venus, déi nächst ass den 1. Oktober 2044, nees duerch d'Venus. Aner Nimm fir de Regulus sinn: Al Kalb al Asad, Cor Leonis ("Häerz vum Léiw"), Kabeleced, Kalb, Kelb, Rex.
Koordinaten
Doudesstrof
D'Doudesstrof ass d'Ëmbrenge vun engem Mënsch op enger gesetzlecher Basis, als Strof fir e Verbriechen, fir dat hie schëlleg gesprach gouf. An der Reegel geschitt dat opgrond vun engem Urteel, dat duerch d'Hiriichtung vum Schëllege vollstreckt gëtt.
Geschicht
Zanter Joerdausende gi besonnesch schwéier Verbriechen duerch d'Hiriichte vun de Schëllege bestrooft. Eréischt zanter dem Zäitalter vun der Opklärung an Europa hunn d'Humanisten d'Recht vun den Autoritéiten, fir Mënschen hinzeriichten, ëmmer méi a Fro gestallt. Ee vun de bekanntsten humanisteschen a politesche Plaidoyeren ass sécherlech de Roman "Le dernier jour d'un condamné" vum Victor Hugo.
Zanter dem 18. Joerhonnert hu verschidde Staaten op d'Doudesstrof verzicht. Opgrond vun den Experienzen an de Weltkricher, besonnesch awer zanter de Joren 1970 bis 1990, hunn ëmmer méi Staaten d'Doudesstrof ofgeschaaft oder net méi ausgeféiert.
Haut ass d'Doudesstrof am Strofrecht international ëmstridden. Si wërft vill eethesch, rechtlech a praktesch Froen op, virun allem déi vun hirer Kompatibilitéit mat de Mënschenrechter. Vill ONGen triede fir eng weltwäit Ofschafung, oder Net-Uwennung vun der Doudesstrof an. Als Schrëtt an déi Richtung fuerdert d'Vollversammlung vun de Vereenten Natiounen e weltwäite Moratorium fir Hiriichtungen.
D'Doudesstrof zu Lëtzebuerg
Zu Lëtzebuerg gouf d'Doudesstrof fir d'lescht de 24. Februar 1949 ausgeféiert. 1979 ass se per Gesetz ofgeschaaft ginn, an 1999 gouf an der Verfassung festgehalen, datt se net méi agefouert ka ginn.
Bibliographie
Theorie
Geschicht
Statistik
Literatur
Aktualitéit
.aq
.aq ass den Nationalen Top-Level-Domän vun der Antarktis.
Oppene Stärekoup
Jonk oppe Stärekéip kënnen ëmmer nach an der Moleküllwollek sinn, aus där si entstane sinn. Dës ginn doduerch opgehellt an et entsteet en H-II-Gebitt. Dogéint féiert de Stralendrock vun de Stären dozou, datt d'Moleküllwollek zerstreet gëtt. Fir gewéinlech ginn 10 % vun der Gaswollekemass fir d'Stäregebuerte benotzt, nach ir de Stralungsdrock de Rescht zerstreet.
Fir d'Ënnersiche vun der Stäregebuert sinn oppe Stärekéip ganz wichteg Objeten. De Grond heifir läit doran, datt d'Stären all ongeféier de selwechten Alter an déi selwecht cheemesch Zesummesetzung hunn. Sou fale kleng Ënnerscheeder vun den Eegenschafte méi séier op, wéi wann een nëmmen isoléiert Stäre kuckt.
Observatiounsgeschicht
Et gouf festgestallt, datt d'Stären an engem oppene Stärekoup änlech Eegenschaften hunn. De Geeschtleche John Michel hat 1767 d'Warscheinlechkeet, datt eng Stäregrupp wéi d'Plejaden nëmmen eng zoufälleg Glidderung um Stärenhimmel wier, mat 1 zu 496.000 berechent. Wéi d'Astrometrie méi genee ginn ass, gouf erausfonnt, datt sech all d'Stären am Koup mat der selwechter Eegebeweegung duerch den Nuetshimmel beweegen. Duerch spektroskopesch Observatioune gouf och déi selwecht Radialvitess ermëttelt. Doraus gouf geschloss, datt d'Stären zur selwechter Zäit entstane sinn an als Grupp matenee verbonne sinn.
Genesis
All Stären entstinn aus Méifachstäresystemer, well nëmme Gaswolleke mat enger villfacher Sonnemass si schwéier genuch, fir ënner hirer eegener Schwéierkraaft ze kollabréieren, dogéint kann awer sou eng schwéier Wollek net zu engem eenzele Stär kollabréieren.
D'Genesis vun engem oppene Stärekoup fänkt mam Kollaps vun engem Deel vun enger Risemoleküllewollek, enger Gaswollek mat dem Gewiicht vun e puer dausend Sonnemassen un. Vill Faktore kënnen den Ausléiser dofir sinn. Soubal d'Risemoleküllewollek ufänkt ze kollabréieren, fänkt d'Stäregebuert duerch d'Bildung vun ëmmer méi klenge Fragmenter un an aus deenen um Enn vläicht en ettlech dausend Stären entstinn. An eiser Galaxis bilde sech oppe Stärekéip all puer dausend Joer.
Soubal déi éischt Stären entstane sinn, stoussen déi gréisst a gliddegst Stären eng enorm Mass ultraviolett Stralung aus. Dës Stralung ioniséiert de Gas ëm Risemoleküllewollek, wouduerch sech en H-II-Gebitt bilt. De Stärewand vun de schwéiere Stären an de Stralungsdrock verdrängen dee Gass. No e puer Millioune Joer kënnt et zu der éischter Supernova vun engem Stär, wouduerch weider Gas aus dem System erausgeschleidert gëtt. No en ettlechen Zéngmillioune Joer ass nëmmen nach sou vill Gas iwwereg, datt et net méi zu enger Stäregebuert komme kann. Meeschtens gi vum ufängleche Gas nëmmen 10 % fir d'Stärebildung benotzt. De Rescht gëtt ewechgeblosen.
An der Reegel bilde sech aus enger Moleküllewollek zwéin oder méi oppe Stärekéip. An der grousser Magellanescher Wollek si souwuel Hodge 301 wéi och R136 aus Gase vum Tarantelniwwel ervirgaangen. E Beispill aus eiser Galaxis sinn d'Hyaden an de Praesepe. Duerch Zeréckverfollgung vun hirer Beweegung gëtt ugeholl, datt si sech aus der selwechter Wollek viru 600 Millioune Joer gebilt hunn.
Gestalt a Klassifikatioun
D'Zuel vun de Stären an engem oppene Stärekoup variéiert tëscht e puermol zéng Stäre bis hin zu groussen Usammlunge vun e puer dausend Stären. Si hu meeschtens en dichte Kär, ëm deen eng Korona aus weidere Stären ass. De Kär huet meeschtens en Duerchmiesser vun 3 bis 4 Liichtjoer, wärend d'Korona op enger Distanz vu ronn 20 Liichtjoer vum Zentrum ass. Am Kär si ronn 1,5 Stäre pro Kubikliichtjoer (d'Stärendicht am Gebitt ëm eis Sonn ass zirka 0,0035 Stäre pro Kubikliichtjoer)
Oppe Stärekéip gi meeschtens no engem vum Robert Trumpler entwéckelte Schema vun 1930 klassifizéiert. Dofir sinn dräi Donnéeën néideg. Déi Réimesch Zuele vun I-IV ginn d'Konzentratioun a Lassléisung vum ëmleiende Stärefeld un (vu staark bis schwaach Konzentréiert). Déi Arabesch Ziffere vun 1 bis 3 ginn un, wéi staark sech déi eenzel Stären an hiren Hellegkeeten ënnerscheeden (vu wéineg bis staark). D'Buschtawe p, m, oder r ginn un ob de Kluster wéineg (poor), duerchschnëttlech (medium) oder vill (rich) Stären huet. En 'n' bedeit, datt de Kluster an engem Niwwel läit. No dësem Schema sinn d'Plejade beispillsweis als I3rn klassifizéiert (staark konzentréiert mat räicher Populatioun an engem Niwwel), d'Hyaden si klassifizéiert als II3m (méi zerstreet a manner Stären)
Zuel a Verdeelung
Et sinn iwwer 1.000 oppe Stärekéip an eiser Galaxis bekannt, awer déi real Zuel dierft bis zu zéngmol méi héich sinn. An de Spiralgalaxien sinn si bal nëmmen an de Spiraläerm ze fannen. Grond ass et, datt hei wéinst der héijer Gasdicht déi meescht Stäre entstinn an d'Stärekéip nees verginn, ier se déi Säit vun de Spiraläerm kënne geroden. Si sinn an eiser Galaxis um galaktesche Plang konzentréiert mat enger Héichtegréisst vu ronn 180 Liichtjoer (verglach mam Radius vun der Mëllechstrooss vu ronn 100.000 Liichtjoer)
An eiser Galaxis hänkt d'Verdeelung vum Alter of. Eeler Stärekéip gi meeschtens op gréissere Distanze vum galakteschen Zentrum fonnt. D'Gezäitekraaften sinn an der Géigend vun eisem Galaxiszentrum méi staark, soudatt d'Stärekéip vill méi liicht zerstéiert ginn. Weiderhin sinn d'Risemolekülwolleken, déi och d'oppe Stärekéip zerstéiere kënnen, éischter an de bannenzege Regioune vun der Galaxis konzentréiert. Also verginn déi meescht Stärekéip vill méi fréi an de bannenzege Regioune vun der Galaxis wéi déi an de baussenzege Regiounen.
Zesummesetzung vun de Stären
Well sech oppe Stärekéip zerstreeën, ier déi meescht vun hire Stäre stierwen, kënnt dat meeschte Liicht vu jonke, gliddeg bloe Stären. Dës Stäre sinn déi schwéierst an hunn déi kierzest Liewenserwaardung vun e puer zéng Millioune Joer. Eeler oppe Stärekéip hunn dogéint méi giel Stäre.
An en ettlechen oppene Stärekéip si gliddeg blo Stären, déi méi jonk schéngen, wéi hir iwwereg Stäre. Dës blo Nozigler ginn och an de Kugelstärekéip observéiert. Et gëtt ugeholl, datt si entstinn, wa Stäre kollidéieren a verschmëlzen, an dobäi e wiesentlech gliddegen a méi schwéiere Stär bilden. Op jidde Fall ass d'Stärendicht vill méi kleng wéi an de Kugelstärekéip, soudatt Stärekollisiounen net d'Zuel un Noziegler erkläre kann. Et gëtt éischter ugeholl, datt déi meescht hiren Urspronk an engem Duebelstäresystem hunn. Wiesselwierkunge vum Duebelstäresystem mat anere Stäre féieren dann zu der Verschmëlzung vu béide Stäre zu engem Stär.
Soubal e Stär säi Waasserstoffreservoir opgebraucht huet an domat d'Kärfusioun net méi geschéie kann, stéisst hie seng baussenzeg Schichten of a bilt e Planetareschen Niwwel mat engem wäissen Zwerg am Kär. Déi meescht oppe Stärekéip ginn awer zerstreet, ier vill vun hire Stäre de Stadium vun engem wäissen Zwerg erreechen. Dobäi ass d'Zuel vun de wäissen Zwergen an oppene Stärekéip nach eng Kéier vill méi kleng wéi erwaart. Eng méiglech Erklärung ass déi follgend: Wann e Roude Ris seng baussenzeg Schichten ofstéisst an e planetaresche Niwwel bilt, reecht eng kleng Asymmetrie vum ofgestoussenem Material aus, fir dem iwwereg gebliwwene Stär e Stouss vun e puer Kilometer pro Sekonn ze ginn. Dësen ass staark genuch, fir hien aus dem Koup entkommen ze loossen.
D'Enn vun den oppene Stärekéip
D'Zäitspan, wou e Stärekoup lieft, hänkt haaptsächlech vu senger Ufangsmass of. Vill oppe Stärekéip sinn zanter hirer Genesis instabil. Hir ganz Mass ass sou kleng, datt d'Fluchtvitess aus dësem System méi kleng ass wéi déi duerchschnëttlech Vitess vun hire Stären. Déi Stärekéip léise sech an der Zäit vun e puer Millioune Joer op. Well de Gas ronderëm vum Stralendrock vun de jonke gliddege Stären ewechgeblose gëtt, reduzéiert sech d'Mass, soudatt eng séier Zerstreeung méiglech ass.
Stärekéip mat enger ausreechend grousser Mass, fir d'Stäre duerch d'Gravitatioun stänneg ze bannen, kënnen ettlech zéng Millioune Joer existéieren, awer och hei féieren intern an extern Prozesser dozou, datt si lues a lues zerstreet ginn. Kommen sech Stäre ze no, féiert dat dacks dozou, datt d'Vitess vun engem Stär méi grouss gëtt, d'Fluchtvitess vum Stärekoup iwwerschridde gëtt an hien doduerch fortkomme kann. Dat féiert zu enger lueser Opléisung vum Stärekoup. Jee no der Ufanksdicht, dauert d'Zäitspan bis zum Verloscht vun der Hallschent vun de Stäre vun 150 bis 800 Millioune Joer.
Am Schnëtt gëtt all hallef Millioun Joer en oppene Stärekoup duerch e baussenzege Faktor, wéi zum Beispill den Zesummestouss mat enger Moleküllwollek, zerstéiert. Déi duerch d'Gravitatioun ervirgaange Gezäitekraaften féieren dann zu der Zerstéierung vun der Koupstruktur. Da gëtt aus dem Stärekoup e Band aus Stären, déi zwar net enk genuch zesumme leien, fir als Koup bezeechent ze ginn, awer all matenee verbonne sinn a sech an déi selwecht Richtung beweegen.
Nodeems d'Gravitatioun sou schwaach ginn ass, datt se net méi ausreecht, fir d'Stären ze bannen, beweege sech déi meescht vun de Stäre ëmmer nach an déi selwecht Richtung. Sou eng Stärenassociatioun gëtt dann och Beweegungskoup oder Beweegungsstärekoup genannt. Vill vun den hellste Stäre am 'Plou' vum Stärebild Ursa Major ware fréier en oppene Stärekoup, déi elo eng labber Verbindung, d'Ursa-Major-Grupp duerstellen.
Ënnersich vun der Stäregenesis
Wann een d'Stäre vun engem oppene Stärekoup am Hertzsprung-Russell-Diagramm andréit, da leien si meeschtens op der Haaptrei. Déi schwéierst Stäre leien eppes nieft der Haaptrei a ginn Rout Risen. D'Positioun vun dëse Stäre ka benotzt ginn, fir den Alter vum Stärekoup ze bestëmmen.
Well all Stäre an engem oppene Stärekoup ongeféier déi selwecht Distanz zu der Äerd hunn an ongeféier zur selwechter Zäit aus dem selwechte Réimaterial entstane sinn, hänken d'Hellegkeetsdifferenzen nëmme vun den ënnerschiddleche Stäremassen of. Doduerch sinn oppe Stärekéip ganz nëtzlech, wann een d'Stärentwécklung ënnersiche wëll. Wann een zwéin Stäre vun engem Stärekoup vergläiche wëll, falen déi meescht Parameter aus.
D'Ënnersich vun Lithium- an Berylliumexistenzen an oppene Stärekéip si wichteg Unhaltspunkte fir d'Evolutioun vun de Stären a vun hire bannenzege Strukturen. Wärend Waasserstoffkäre ënner enger Temperatur vun 10 Millioune K net zu Helium fusionéiere kënnen, ginn Lithium a Beryllium schonn bei enger Temperatur vun 2,5 Millioune K an 3,5 Millioune K zerstéiert. Dat bedeit, datt hir Existenz staark dovun ofhänkt, wat am Stärekär geschitt. Aus den Donnéeën kann een op den Alter an déi cheemesch Zesummesetzung schléissen.
Distanzmiessung
Fir en astronomeschen Objet ze verstoen, muss ee seng Distanz kennen. Déi no Stärekéip kënne mat zwou verschiddenen direkten Methode gemooss ginn. Zum enge kann een d'Parallax bestëmmen, also déi visuell Verrécklung vum Objet géigeniwwer ganz wäit geleeënen Objeten, déi eigentlech aus der Beweegung vun der Äerd ëm d'Sonn resultéiert. Déi zweet Method ass déi sougenannt Beweegungsstärekoupmethod (Stärestroumparallax, kuckt Parallax). Hei läit d'Tatsaach zu Gronn, datt sech d'Stäre an engem Stärekoup zesummen op ee kollektive Fluchtpunkt (Vertex) zoubeweegen. Et bestëmmt een elo aus de Stärespektren mat Hëllef vun Dopplereffetmiessunge d'Radialvitess. Soubal een d'Radialvtessen, d'Eegebeweegung an den observéierte Wénkel vum Stärekoup zum Fluchtpunkt kennt, kann ee mat einfacher Trigonometrie d'Distanz berechnen. D'Hyaden sinn dat bekanntst Beispill, bei deem déi Method applizéiert gouf. D'Distanz ass 46,3 Parsec.
Soubal d'Distanz vun noe Stärekéip bekannt ass, kënne fir méi grouss Distanzen Technike benotzt ginn, déi op déi erhalen Donnéeë bei noe Stärekéip opbauen. Vun de noe Stärekéip weess een, datt sech hir Stäre bei enger bekannter Distanz an der Haaptrei vum Hertzsprung-Russell-Diagramm aglidderen, a sou kann e liicht d'Distanz vu Stärekéip bestëmmen, déi sech vill méi wäit vun eiser Äerd ewech befannen.
Dee notsten oppene Stärekoup bei eiser Äerd sinn d'Hyaden. Si sinn awer éischter e Beweegungsstärekoup wéi en oppene Stärekoup. Deen am wäitsten oppene Stärekoup an der Mëllechstrooss ass de Berkeley 29 mat enger Distanz vu ronn 15,000 Parsec. Oppe Stärekéip fënnt een a ville Galaxien vun der Lokaler Grupp.