cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vereenegt Kinnekräich
D'Vereenegt Kinnekräich vu Groussbritannien an Nordirland (englesch: United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland), op Lëtzebuergesch dacks mat Groussbritannien ofgekierzt, ass e souveräne Staat op den am Nordweste vun Europa geleeëne britteschen Inselen.
D'Vereenegt Kinnekräich war mat senge ronn 67 Milliounen Awunner vun 1973 bis den 31. Januar 2020 Member vun der Europäescher Unioun (EU). Den 23. Juni 2016 hate si sech an engem Referendum fir en Austrëtt aus der EU ausgeschwat (de sougenannte Brexit).
D'Kinnekräich ass e G8-Staat a Grënnungsmember vun der NATO an de Vereenten Natiounen. Als Atommuecht huet et e permanente Sëtz am Sécherheetsrot.
Geographesch Opdeelung
Zum Vereenegt Kinnekräich gehéieren d'Insel Groussbritannien, den nordëstleche Wupp vun der irescher Insel an eng sëllege méi kleng Inselen. Den haitege Staat ass eng politesch Unioun tëscht de véier Deelstaaten England, Wales, Schottland (allen dräi op der Insel Groussbritannien) an Nordirland (Insel Irland). D'Grenz tëscht Nordirland an der Republik Irland ass déi eenzeg Staatsgrenz iwwer Land. Natierlech Grenze maachen den Atlanteschen Ozean, d'Irescht Mier, d'Nordmier an den Äermelkanal (Manche). D'Insel Groussbritannien ass mam Tunnel ënner der Manche mat Frankräich verbonnen.
Politik
D'Vereenegt Kinnekräich ass eng parlamentaresch Demokratie a konstitutionell Monarchie. De Regierungssëtz ass zu London, der Haaptstad vum Land. Staatschef ass de Kinnek Charles III. D'Kroundependancen (crown dependency) Insel Man an d'Kanalinselen Jersey a Guernsey si formell am direkte Besëtz vun der brittescher Kroun, gehéieren awer net zum Staat. D'Vereenegt Kinnekräich huet d'Souveränitéit iwwer 14 Iwwerséigebidder, déi meescht dovu si fréier Krounkolonien déi aus ënnerschiddlechen Ursaachen ni onofhängeg gi sinn. Aner Lännereien an Deeler vum fréiere britteschen Imperium sinn haut onofhängeg Staaten oder goufe wéi fir d'lescht 1997 Hong Kong (zanterhier nees chineesesch), un aner Staaten ofginn. Den historeschen Afloss deen d'brittesch Expansiounspolitik op grouss Deeler vun der Welt hat, huet sech an der Kultur a Sprooch vu Länner wéi Kanada, Australien, Neiséiland, Indien, Pakistan, Südafrika, de Vereenegte Staate vun Amerika an aneren, global manner aflossräichen onofhängege Staaten niddergeschloen.
D'Vereenegt Kinnekräich ass bis haut iwwer d'Monarchie a Personalunioun mat 15 souveräne Staaten. Dës sougenannt Commonwealth Realms ("Kinnekräicher vum Commonwealth") si Länner an deenen de brittesche Monarch Kinnek an offiziell Staatschef bliwwen ass. Do donieft huet d'Kinnekräich mam Commonwealth of Nations eng international Institutioun geschaf fir de politesche Kontakt mat – an der Majoritéit – Nofollgerstaate vu fréieren Territoiren aus imperialer Zäit ze halen.
Numm
Den offizielle Staatsnumm op Englesch ass United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland. D'Britte selwer hunn awer éischter United Kingdom, Britain oder UK am alldeegleche Gebrauch wa se vun hirem Land schwätzen.
De "Great" am Great Britain kënnt vum franséische Grande Bretagne a markéiert den Ënnerscheed zu der franséischer Bretagne. De laténgeschen Numm Britannia geet op d'keltescht Wuert "Brith" fir faarweg oder fleckeg zeréck.
Vegetatioun
Fréier gouf et grouss Bëscher, déi awer staark ofgeholzt goufe well d'Land vill Holz gebraucht huet, fir Schëffer ze bauen.
Bevëlkerung
Nieft den Englänner, Waliser, Schotten an Iren, liewe vill Mënschen aus dem Commonwealth, déi zanter 1950 agewandert sinn, an den Industriegebidder op de britteschen Inselen. Méi wéi en Drëttel vun allen Awunner liewen an de grousse Ballungsraim. Wales a Schottland si relativ dënn besiidelt.
Relioun
D'Majoritéit vun den Awunner bekennt sech zur Kierch vun England, déi d'Staatskierch ass.
Diplomatik
Diplomatik, aus dem griicheschen δίπλωμα diplôma, ass d'Studéiere vu schrëftlechen Dokumenter. Op Däitsch schwätzt ee vun Urkundenlehre.
Si beschäftegt sech mat der Andeelung, dem Wäert, dem Alter an der Authentizitéit vun historesche Schrëftstécker. Wéi z. B. d'Paleographie zielt d'Diplomatik zu den Hëllefswëssenschafte vun der Geschicht.
Den Urspronk vun der Diplomatik geet bis an d'15. Joerhonnert zeréck, wou ëmmer méi dacks un der Authentizitéit vun Dokumenter gezweifelt gouf, an déi dofir méi genee ënnersicht goufen. Als Äntwert op d'Kritik vum Jesuitt Daniel Van Papenbroeck schreift de Benediktiner Jean Mabillon säi Wierk De re diplomatica (1681), wat nach bis haut als Urspronk vun der Diplomatik gëllt. Am Mëttelalter war et quasi normal, Dokumenter ze fälschen, meeschtens aus territoriale Grënn.
Heinrich IV. vu Lëtzebuerg
Den Heinrich IV., genannt de Blannen, war Grof vu Lëtzebuerg vun 1136 bis 1196, Grof vu Namouer vun 1139 bis 1189 (?), Grof vu La Roche vun 1152 bis 1194, a Grof vun Durbuy vun 1161 (?) bis 1194.
Den Heinrich, oder Heng de Blanne gouf ëm 1112 gebuer an ass de 14. August 1196 zu Iechternach gestuerwen.
Nom Doud vu sengem Koseng Konrad II., 1136, krut hien d'Grofschaft Lëtzebuerg vum Keeser Friedrich I. Barbarossa iwwerdroen. De Barbarossa wollt net, datt Lëtzebuerg an d'Hänn vun de franséische Grofe vu Grandpré sollt kommen.
3 Joer méi spéit, 1139, nom Doud vu sengem Papp, ierft en d'Grofschaft Namouer. 1141 hëlleft en dem Albero II., Bëschof vu Léck, fir Bouillon vum Renaud I., Grof vu Bar, zeréck z'erueweren.
Als Grof vu Lëtzebuerg war hien och Vogt vun den Abteien St. Maximin vun Tréier an St. Willibrord vun Iechternach. Doduerch hat hien, grad wéi seng Virgänger, Reiwereie mam Äerzbëschof vun Tréier. 1147 huet hien dunn op d'Abtei St. Maximin verzicht. Nom Doud vum Äerzbëschof Adalberon huet hie seng Uspréch awer erëm gëlle gelooss. Den neien Äerzbëschof Hillin huet, fir dem Heinrich IV. seng Uspréch ze befriddegen, him 1155 d'Stad Gréiwemaacher als Echange ugebueden.
1157 huet den Heinrich sech mat der Laurette vum Elsass († 1175) bestuet, Duechter vum Thierry vum Elsass, Grof vu Flanderen a vun der Sybille vun Anjou. Si sinn 1163 awer erëm ausernee gaangen.
Well den Heinrich bis dohi keng Kanner hat, huet hie säi Schwoer Baudouin IV vum Hainaut, dee mat senger Schwëster Alix bestuet war, als Ierwen agesat. Nom Doud vum Baudouin IV. 1171 krut deem säi Fils, de Baudouin V., d'Ierfschaft iwwerdroen.
Mat deene vum Hainaut huet den Heinrich IV. zwee Kricher (1170 an 1172 géint de Grof Henri vu Limbourg gefouert.
1171 huet hie sech mam Agnes vu Geldern, Duechter vum Henri, Grof vu Geldern a vum Agnes vun Arnstein, bestuet. Mä och dës Kéier koum keen Ierwen op d'Welt an den Heinrich huet och seng 2. Fra 1184 verstouss. Wéi hien awer dunn schwéier krank an definitiv blann ginn ass, huet en se erëmgeholl. 1186 hu se dunn e klengt Meedche kritt, d'Ermesinde.
170 v. Chr.
3. Joerhonnert v. Chr. | 2. Joerhonnert v. Chr. | 1. Joerhonnert v. Chr. 175 v. Chr. | 174 v. Chr. | 173 v. Chr. | 172 v. Chr. | 171 v. Chr. | 170 v. Chr. | 169 v. Chr. | 168 v. Chr. | 167 v. Chr. | 166 v. Chr. | 165 v. Chr.
Heinrich IV. vu Lëtzebuerg
De Baudouin V. huet sech awer op säin Ierwrecht behaapt an huet de Keeser Friedrich Barbarossa ugespaant fir ze tranchéieren. De Keeser huet dunn decidéiert:
Den Henri aus der Champagne huet op d'Verlobung verzicht an d'Ermesinde gouf mam Theobald I., Grof vu Bar, verloobt an 1197 bestuet.
170 v. Chr.
Dës Säit befaasst sech mam Joer 170 v. Chr.
Heinrich IV. vu Lëtzebuerg
Den Heng de Blanne war erëm an de Krich gezunn géint den Henri III. vu Limburg a gouf den 1. August 1194 zu Noville-sur-Mehaigne (bei Namouer) geschloen.
Den Heinrich IV., de Blannen, ass 1196 zu Iechternach gestuerwen a gouf an der Abtei Floreffe bäigesat.
Sigmund Freud
De Sigmund Freud, gebuer als Sigismund Schlomo Freud de 6. Mee 1856 zu Freiberg a Mieren, a gestuerwen den 23. September 1939 zu London, war en éisträicheschen Dokter a Psycholog an de Grënner vun der Psychoanalys.
Freideg
Den Numm vun dësem Dag ass warscheinlech vun der germanescher Gëttin vun der Léift Freya ofgeleet, wat den Äquivalenter am romanesche Sproochraum (fr.: vendredi, it.: venerdi, sp.:: viernes) entsprieche géif, déi vum Laténgeschen Dies Veneris - "Dag vun der Venus" - ofgeleet sinn.
Vereenzelt Quelle féieren den Numm op d'germanesch Gëttin Frigg zeréck.
Anheuser-Busch InBev
Anheuser-Busch InBev ass nom Volume déi gréisst Brauereiskette vun der Welt.
D'Entreprise gouf 2004 duerch d'Fusioun vun der belscher Interbrew an der brasilianescher AmBev gegrënnt. No der Fusioun vun deenen zwéi Béierproduzenten, krut se den Numm InBev.
Den 12. Juni 2008 huet InBev annoncéiert datt se eng Offer vu 46 Milliarden Dollar gemaach huet fir Anheuser-Busch, déi gréisst Brauerei an den USA, opzekafen. Nodeem déi Offer op 52 Milliarden eropgeschrauft gouf, huet de Verwaltungsrot vun Anheuser-Busch se den 13. Juli 2008 ugeholl. Duerno gouf den Numm an Anheuser-Busch InBev geännert.
De Sëtz vun der Firma ass zu Léiwen an der Belsch, an den CEO ass de Carlos Brito.
= Geschicht =
Interbrew
D'Geschicht vun der Brauerei geet an d'Joer 1366 zeréck op d'Brauerei Den Hoorn vu Léiwen. 1717 gouf dës Brauerei an Artois ëmbenannt.
1987 fusionéieren d'Brauerei Artois, zweetgréisste Brasseur an der Belsch, an d'Brasserie Piedboeuf, de gréisste Brasseur an der Belsch, deem ënner anerem d'Brauerei Jupiler gehéiert.
Béid Brauereien haten an der Vergaangenheet schonn e puer auslännesch Brauereien opkaaft. 1991 vergréissert sech d'Interbrew radikal duerch d'Opkafe vun enger ronn 30 Marke weltwäit.
AmBev
D'Companhia de Bebidas das Américas (AmBev) ass duerch d'Fusioun vun de brasilianesche Brauereien Antarctica a Brahma entstanen a war haaptsächlech a Südamerika vertrueden.
InBev
= Marken = E sëllege Béiermarke gehéieren InBev. Se sinn a véier Kategorien agedeelt.
Donatuskapell um Märjendaller Haff
D'Donatuskapell um Märjendaller Haff ass eng kathoulesch Kapell déi zur Par Äischdall-Helpert Saint-Willibrord, zum Dekanat Zentrum an zu der Gemeng Helperknapp gehéiert.
De Patréiner ass den hellegen Donatus, deem säi Fest den 30. Juni gefeiert gëtt.
Déi kleng Privatkapell steet beim Märjendaller Haff, tëscht Keespelt an dem Mariendall säitlech op enger klenger Strooss tëscht den zwou Uertschaften.
Zur fréierer Par Keespelt huet ausser der Kapell um Märjendaller Haff och nach d'Parkierch vu Keespelt gehéiert.
Geschicht
D'Kapell gouf am Joer 1816 vum Nicolas Franck baue gelooss, wéi op enger klenger Plack op der viischter Fassad ze gesinn ass (1816 N.F.). De Nicolas Franck war den 12. Mäerz 1775 um Märjendaller Haff gebuer ginn an ass de 6. Juni 1841 och do gestuerwen. 1817 gouf d'Kapell geweit.
Der Geschicht no hätt de Proprietär vum Haff d'Kapell zu Éiere vum hellegen Donatus baue gelooss, well duerch e schlëmmt Wieder déi ganz Recolte vum Haff zerstéiert gouf an en duerch de Bau weidere Schued vermeide wollt.
Zur Zäit vum Bau hunn d'Schwësteren aus dem Märjendaller Klouschter sech zeréckgezunn, wollten awer eng wäertvoll Statu aus der zweeter Hallschent vum 14. Joerhonnert an der Kapell versuergen. Déi zirka 80 cm grouss Statu, déi eng Muttergottes duergestallt huet déi niert (Mater lactans), stoung ursprénglech an der Mëtt vum Altor. Se stoung 1976 am Inventar an och 2005, wéi d'Kapell vum fréiere Besëtzer, der Famill Jacques Girtgen-Yutzet un den haitege Proprietär, d'Famill Marcel Barthels-Lacour verkaaft gouf, stoung se nach am Inventar, war awer an der Kapell net méi ze fannen. Verschwonne waren och 4 hëlzen Engelsfiguren, déi fréier am Altorraum fixéiert waren.
De 15. Juni 2007 gouf d'Kapell op der Lëscht vun de klasséierte Monumenter als Nationaalt Monument klasséiert. Den 31. Mee 2010 gouf se vum Äerzbëschof Fernand Franck geseent.
Architektur
D'Kapell ass a Sallform mat 3/8 Chouerofschloss. Iwwer der Dier ass e Relief, deen den Hl. Niklos duerstellt.
Restauratioun
D'Kapell gouf tëscht 2005 an 2007 komplett renovéiert. Den Daach an den Daachreider goufen erneiert, d'Mauere kruten en neien Ustrach. Et goufen och eng Beliichtung, eng elektresch Heizung a Lautsprecher installéiert. Déi nei Fënstere goufen 2006 no Entwërf vum Här Barthels vum Atelier Bernard Bauer vu Munneref installéiert.
Well deen ale barocken Altor morsch war, gouf en duerch en Altor ersat, deen aus engem Jaumont-La-Cour-Steeblock sculptéiert gouf. D'Réckwand vum Altor an den Tabernakel goufen nei opgebaut.
Déi véier Kierchebänke goufe vum Här Barthels selwer restauréiert. Aus der Kathedral an aus der Kierch vu Capellen koume weider Bietstill dobäi.
Den Dafsteen gouf nei installéiert.
Den Altor
D'Kapell hat fréier en einfache Barockaltor aus Holz, haut e stengenen Altor mat Holzopbau.
Statuen
Am Altorraum sti fënnef original Statuen aus Steen:
Als Geschenk vun de Karmeliterinne vu Capellen koumen zwou hëlze Statuen dobäi:
Edikt vun Nantes
Mam Edikt vun Nantes, deen den 30. Abrëll 1598 ënnerschriwwe gouf, garantéiert de franséische Kinnek Henri IV. de Protestanten d'Reliounsfräiheet.
Polarstär
De Polarstär ass deen hellste Stär (α) am Stärebild Ursa Minor (och am Volleksmond Klenge Won genannt). Hien ass no beim Nordpol vum Stärenhimmel (Himmelsnordpol).
Edikt vun Nantes
Virgeschicht
Den Edikt vun Nantes ass d'Resultat vun enger laanger Aarbecht déi zwéin Deeg nom Doud vum Henri III. ufänkt, wou d'Deklaratioun vu Saint-Cloud vum 4. August 1589 de protestantesche Kult nëmmen an de Stied a Plazen erlaabt, wou e bis elo zelebréiert gouf. Den neie Kinnek Henri IV. engagéiert sech, keng Chargen u Protestanten an anere Stied a Plazen ze verdeelen ausser an deene vun dëser Lëscht.
Polarstär
Fir dëse Stär si vill Nimm iwwerliwwert, wat seng grouss Bedeitung an de verschiddenste Kulturkreesser erëmspigelt: Stella Polaris oder nëmme Polaris souwéi Nordstär; bei de Griiche vun der Antiquitéit huet hie Phoenice („de Phönizesche“) geheescht, aner Nimm sinn Alruccabah (arabesch al-Rukkabah „de Reider“), Angel Stär, Cynosaura, Cynosura (griichesch Κυνόσουρα „Schwanz vum Hond“), Lodestar, Mismar, Navigatoria, Tramontana, Yilduz (tierkesch yıldız „Stär“) a Poljarnaja. Déi systematesch Bezeechnung an der Astronomie ass α Ursae Minoris oder kuerz α UMi.
De Polarstär ass en Dräifachstäresystem (Stand: 01.2006): Polaris A, Polaris Ab an Polaris B. Polaris A ass en Iwwerris an ongeféier 2.000-mol sou hell wéi eis Sonn. De Polaris A gehéiert zu den Cepheiden an ass gläichzäiteg den nooste vun dëse Stären. De Polaris Ab ass en Zwergstär, deen de Polaris A an engem Ofstand vun zirka 3 Milliarde Kilometer a ronn 30 Joer ëmkreest.
Edikt vun Nantes
Den Edikt vun Nantes
Den Edikt selwer, "solennel et public", huet eng laang Preambel déi seet datt dëst en "acte perpétuel et irrévocable" ass, an datt et dem Staat nëmme gutt geet, wann d'reliéis Differenze gekläert sinn. D'Protestante kréien d'Geeschtesfräiheet a si kënnen all Funktiounen a Beruffer ausüben, déi si wëllen. Ausserdeem kréien d'franséisch Hugenotten eng, wann och limitéiert, Reliounsfräiheet. D'Priedegt an d'Sakramenter kënnen an de Kierche vun engem "fief" zelebréiert ginn, fir déi aner bleift et beim private Kult tëscht den eegene véier Maueren. Bei verschiddene Stied däerf de Kult och an deene Gebaier praktizéiert ginn, wou dat vu 1596 - August 1597 schonn de Fall war (cultes de possession), oder awer d'Protestante musse sech an d'Faubourgen zeréckzéien (cultes de concession).
Polarstär
Date vum Polarstär
De Polarstär ass nëmme ronn 0,7° vum nërdlechen Himmelspol ewech an ass dofir op der nërdlecher Nordhallefkugel vun der Äerd d'ganzt Joer ze gesinn (zirkumpolar), op der Südhallefkugel dogéint kann hien net gesi ginn.
Säi Géigestéck op der Südhallefkugel ass de Stär Polaris australis, am Stärebild Octans als Sigma Octantis notéiert.
Edikt vun Nantes
Den Edikt vun Nantes
Wat d'Justiz ubelaangt, gëtt de Protestanten de Prozess virun enger duebeler Chamber gemaach, déi zur Hallschent aus Katholicken an zur Hallschent aus Protestante besteet. Dës Chambere fanne sech zu Grenoble, Castres, Toulouse a Paräis, allerdéngs gëtt d'Opdeelung tëscht Katholicken a Protestanten zu Paräis ni respektéiert.
Schlussendlech ginn d'Protestantesch Collègen an Akademië finanziell vum Staat ënnerstëtzt.
Nospill
Och wann den Edikt vun Nantes pro-protestantesch erschéngt, sou ass en dach eng Victoire fir d'Katholicken, wat am Artikel 3 däitlech gëtt: "Ordonnons que la Religion catholique, apostolique et romaine sera remise et rétablie en tous lieux et endroits de notre royaume et pays de notre obéissance, où l'exercice d'icelle a été intermis, pour y être paisiblement et librement exercée, sans aucun trouble et empêchement." Och wann d'Protestanten eng Rei Privileegien zougesot kruten, sou hu se missen d'Primautéit vun der kathoulescher Relioun unerkennen.
No der Publikatioun vum Edikt koum et zu heftege Resistenzen, souwuel op kathoulescher wéi och op protestantescher Säit. Den 2. Januar 1599 refuséiert d'Parlament vu Paräis den Edikt z'enregistréieren. No laangwieregen Diskussiounen am Louvre léisst d'Parlament sech schlussendlech iwwerzeegen an enregistréiert de 25. Februar 1599 eng iwwerschafft Versioun vum Edikt. Doropshin zéien déi aner Parlamenter no, nëmme Rouen stäipt sech nach bis 1609 dogéint.
Mä net nëmmen intern kënnt et zu Konflikter. De Poopst Klemens VIII. ass och wéineg begeeschtert vum Edikt vun Nantes.
Dofir setzt den Henri IV. Kommissären an, déi an de verschiddene Bailliage kontrolléiere sollen, datt och alles sou ëmgesat gëtt, wéi den Edikt vun Nantes et virschreift a lues awer sécher berouegt sech d'Situatioun.
Et sief nach um Schluss bemierkt, datt den Edikt vun Nantes leider net "perpétuel et irrévocable" war, wat de Louis XIV. mam Edikt vu Fontainebleau am Joer 1685 ënner Beweis stellt.
Dënschdeg
Den Dënschdeg ass den zweeten Dag vun der Woch, no jiddesch-chrëschtlecher Siicht den drëtten.
Den Numm vun dësem Dag geet op de frisesche Gott Thing zeréck an ass eng Léiniwwersetzung vum laténgeschen Dies Martis - "Dag vum Mars" (kuckt dofir och fr.: mardi). Béid Gëtter ware fir de Rayon Krich zoustänneg.
Kabespäipel
De Kabespäipel ass wäit verbreet a kënnt heefeg vir tëscht Nordafrika a Fennoskandinavien.
D'Imagines erreechen eng Spanwäit vun de Flilleke vu 60 Millimeter. D'Ecke vun de viischte Flilleke si schwaarz.
Tëscht Mee a Juni leet d'Weibche ronn 100 Eeër a Kludderen op der ënneschter Säit vun der Wiertsplanzen. No ronn zwou Woche kommen do gielzeg-gréng a schwaarz gefleckte Raupen eraus. Dës erniere sech virun allem vu Kabes (Brassica) an anere Kräizbléiegewächser (Brassicaceae), dohier den Numm vum Déier. D'Raup gëtt Kabesmued, -raup oder -schësser genannt. Wa se no 3 bis 4 Wochen eng Längt vu bis zu 40 Millimeter erreecht hunn, verpoppe se sech. D'Hierschtgeneratioun iwwerwantert als Popp.
Canton de Fresnes-en-Woëvre
De Canton de Fresnes-en-Woëvre ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Verdun, Meuse an der Regioun Grand Est.
Charly Gaul
De Charly Gaul, gebuer den 8. Dezember 1932 am Pafendall a gestuerwen de 6. Dezember 2005 zu Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Vëlossportler. Hien huet 1958 den Tour de France gewonnen.
De Charly Gaul war e Biergspezialist a gouf dofir um Héichpunkt vu senger Carrière, déi vun 1953 bis 1965 gedauert huet, "Engel vun de Bierger" genannt.
No senger Cyclistëcarrière huet hien e Café zu Bouneweg opgemaach, an ass dono bei en Autosconcessionnaire schaffe gaangen. Zéng Joer laang huet hien dono am Éislek zeréckgezunn an engem Juegdchalet gewunnt, ier e schlussendlech am Sportsministère eng Plaz als Conseiller technique krut, fir en Archiv iwwer de Lëtzebuerger Vëlossport zesummenzestellen.
Servicer zu Lëtzebuerg
Zu Lëtzebuerg ginn zu de Servicer gezielt: Am Kader vun der Reconversioun an Diversificatioun vun der Lëtzebuerger Wirtschaftsstruktur, a spéider am Laf vun der Entwécklung vu Lëtzebuerg als international Finanzplaz, ass den Undeel vun de Servicer un der nationaler Wäertschöpfung weider staark gewuess, vun 69,8 % am Joer 1985 op 81,5 % am Joer 2001. D'Tertiärisatioun vun der Wirtschaft gëtt am Lëtzebuerger Fall besonnesch däitlech.
Um Spaweck
Kuckt no op der Websäit vum STATEC
Charly Gaul
Den 31. Mee 2011 gouf eng Erënnerungsplack fir de Charly Gaul, e Wierk vun der Yvette Gastauer-Claire, am Parc municipal an der Stad Lëtzebuerg ageweit.
Gielercher
De Charly Gaul gouf véiermol zum lëtzebuergesche Sportler vum Joer gewielt, an 1999 zum "Sportler vum Joerhonnert".
No him benannt
Fir un de Charly Gaul z'erënnere sinn no him benannt:
Suomussalmi
Suomussalmi ass eng Gemeng am Nordoste vu Finnland.
Ernierung
D'Ernierung (lat.: nutrire - nieren) ass d'Basis vum Liewe vun all Liewewiesen. Ënner Ernierung versteet een d'Opnam vu Liewensmëttel duerch Iessen an Drénken.
D'Iessen an d'Drénke sinn also d'Haaptbasis fir d'Iwwerliewe vum Mënsch. Awer d'Ernierung huet iwwer dëst Bedierfnes eraus och nach eng sozial a reliéis Bedeitung. An déi richteg Ernierung dréit och zur Gesondheet vum Mënsch bäi.
Zivilisatiounskrankheeten, déi duerch falsch Ernierung kënnen entstoen
Iwwer d'Bedeitung vun der Ernierung beim Entstoe vu verschiddene Krankheeten ass nach villes ongekläert. Datt si awer eng wichteg Roll dobäi spillt, gesäit een un der Tatsaach, datt d'Iwwerernierung eng staark erhéichte Krankheetsheefegkeet mat sech bréngt. Duerch falsch an ongesond Ernierung gëtt de Kierper sou wäit gestéiert, datt d'Konzentratioun vun z. B. dem Fett am Blutt zouhëlt. Dëst kann zu Schied an Oflagerungen an den Odere féieren. Ausserdeem kënnt et bei engem Iwwerschoss un Energie zu enger verstäerkter Ausscheedung vun Insulin. Insulin erhéicht ënner anerem d'Réckresorptioun vun Natrium an der Nier a ka sou zur Blutdrocksteigerung bäidroen. Sou kann ee sech also gutt virstellen, wéi verschidde Krankheete wéi Arthrose, Diabetes, Cholesterol, oder Bluthéichdrock entstoe kënnen. Natierlech spillen d'Genen an d'Verierwung och eng Roll.
Méi einfach nozevollzéien ass d'Roll, déi toxesch Inhaltstoffer vu Liewensmëttel spillen, a wou duerch de Konsum vun dësen de Kierper Schued dovun dréit. E gutt Beispill dofir ass de Konsum vun Alkohol oder Zigaretten.
Um Spaweck
Ravitsemustiede
Bonobo (Film)
D'Musek huet wéi scho bei En compagnie de la poussière den Daniel Balthasar komponéiert.
Wat sot d'Press?
" Bonobo confirme bel et bien le talent de Jacques Molitor pour la mise en scène mais nous laisse sur notre faim à cause d'un scénario sans réel intérêt (...) Rien à redire quant à l'exécution technique, même si les images de Jean-Louis Schuller n'égalent pas celles de Tommaso Fiorilli dans son précédent court-métrage. Pourtant, on ne peut s'empêcher de penser qu'après le captivant En compagnie de la poussière, on s'attendait à autre chose, sans doute à plus d'audace!"
Anne-Laure Letellier, Le Jeudi, 25. Juin 2009
Televisioun
"Bonobo" gouf am Abrell 2010 um franséische Sender France 2 diffuséiert, am Kader vun der Theemennuecht "Rupture, mode d'emploi".
Offiziell Sprooch
Eng offiziell Sprooch (op Däitsch Amtssprache) ass eng Sprooch, déi an engem Staat (oder engem Deel dovun) duerch d'Constitutioun als déi Sprooch definéiert ass, an där d'Gesetzer geschriwwe sinn, an an där de Staat a seng Verwaltunge mat de Bierger kommunizéieren.
Et gëtt Länner mat just enger offizieller Sprooch, mä vill hunn där méi wéi eng, Südafrika z. B. huet der eelef. Dacks hu Sproochen, déi vu Minoritéite geschwat ginn, net de Status vun enger offizieller Sprooch: A Frankräich z. B. heescht et am Artikel 2 vun der Constitutioun: "La langue de la République est le français", och wann et eng sëllege Regionalsproochen do gëtt. An anere Länner wéi z. B. a Spuenie gëtt et eng eenzeg offiziell Sprooch, wat d'Land betrëfft, mä verschidde Regiounen hunn "offiziell Sproochen", déi dat nëmmen do sinn, wéi z. B. Katalounesch a Katalounien. Da gëtt et nach Fäll wéi d'Belsch, déi zwar (als Land) 3 offiziell Sproochen huet; a Flandern awer ass d'Hollännesch déi eenzeg offiziell Sprooch, a Wallounien d'Franséisch, mat Ausnam vun der Däitschsproocheger Communautéit, wou et dat Däitscht an dat Franséischt sinn. An der Haaptstadregioun Bréissel si Franséisch an Hollännesch offiziell Sproochen.
Eng an déi selwecht Sprooch kann offiziell Sprooch a méi wéi engem Land sinn, se kann et awer och an engem Land sinn, an engem aneren net (wéi z. B. d'Baskescht a Frankräich).
D'Europäesch Unioun huet 24 offiziell Sproochen.
Zu Lëtzebuerg gëtt et keng "offiziell" Sprooch: d'Lëtzebuerger Constitutioun verweist op e Gesetz, mä de Legislateur gebraucht am Gesetz iwwer de Sproochegebrauch just d'Termen Nationalsprooch, Gesetzessprooch a Verwaltungssprooch.
Albertkanal
En huet eng Längt vun 130 km a ka vu ganz grousse Schëffer am Rhäingabarit, Klass CEMT VIb wat Schëffer vun enger Längt vun 185 m bis 195 m an enger Maximalbreet vun 22.8 m entsprécht, befuer ginn.
De maximalen Déifgank ass 4,5 m an d'maximal fräi Héicht ënner de Brécken ass 8.8 m.
Den Albertkanal verbënnt den Hafe vu Léck op der Meuse mat dem Hafe vun Antwerpen op der Schelde a mat der Nordséi. Mat dem Bau vum Albertkanal waren dräi Ziler verbonnen:
D'Aarbechten hunn den 31. Mee 1930 offiziell ugefaangen, wéi de Kinnek Albert I. um Schantje vun der Tranchée de Caster den éischte Spuetstéch op engem Dampbagger gemaach huet, an de Kanal ass 1939 fir d'International Waasserausstellung zu Léck ageweit ginn.
Um Kanal gëtt et 6 Schleisen déi am Ufank fir Schëffer mat engem Tonnage vun 2000 Tonne gebaut gi waren. 1997 ass en ausgebaut ginn op en Tonnage vun 9000 Tonnen.
All Joer ginn ongeféeir 40 Milliounen Tonnen drop transportéiert.
Zu Léck am Hafen ass de Waasserstand 60 m iwwer dem Mier. Am leschte Baseng zu Antwerpen, am Becken Lefèbvre ass e 4.25 m iwwer dem Mier.
Déi 6 Schleise sinn:
Um Kanal gëtt et nach ee Koup aner Schleisen, déi Verbindung mat anere Waasserstrosse maachen. Sou fënnt een direkt nom Hafe vu Léck d'Monsin-Schleis, duerno kënnt d'Schleis vu Visé. Just virun der Tranchée de Caster ass Schleis vu Lanaye direkt hanner der Bréck vu Lanaye. Dës Schleis mécht Verbindung mat dem Kanal vu Lanaye op der Meuse deen an de Julianakanal geet.
Eng Verbindung mam Kanal Zuid-Willemsvaart gëtt iwwer de Kanal Briedgen-Neerharen mat der Schleis vu Lanaken gemaach.
Epiphanie
Epiphanie (vu gr. επι - iwwer a φαίνομαι - siichtbar ginn, ausgesinn, erschéngen) bezeechent am Allgemengen d'Manifestatioun vun enger Gottheet an der Natur oder an enger Persoun. Dofir kann een och Theophanie soen.
Albertkanal
D'Schleis vu Viersel mécht Verbindung mam Neterkanal an d'Schleis vu Schoten mécht Verbindung mat der Schotenvaart.
Epiphanie
Am Chrëschtentum nennt een Epiphanie och Dräikinneksdag, de Dag vun der d'Siichtbarkeet vu Gott am Jesuskand.
Glaziologie
D'Glaziologie ass d'Wëssenschaft vu Formen, dem Optrieden an den Eegenschafte vun Äis a Schnéi mat hire Varianten als Gletscher, Permafrascht a Schelfäis an den temporalen Nofolge vun Äis- a Waarmzäiten (Interglazial).
Epiphanie
Kuckt och
Epiphanie Epiphany (disambiguation)
Glaziologie
D'Glaziologie ass eng interdisziplinär Wëssenschaft, déi mat der Geographie, Meteorologie, Hydrologie, Geologie, Biologie an der Ekologie zesummenhänkt.
Pol Greisch
De Pol Greisch, gebuer den 8. Abrëll 1930 zu Walfer, ass e lëtzebuergesche Schauspiller an Auteur.
Zanter 1953 huet de Pol Greisch, dacks zesumme mat senger Fra, der Juliette François, déi 2007 gestuerwen ass, a franséisch-, däitsch- oder lëtzebuergeschsproochegen Theaterstécker gespillt. Nieft de Stécker schreift hie Prosa a Gedichter. Hie gouf fir seng Wierker ë. a. zweemol hannereneen mam Präis vum Nationale Literaturconcours (1979, 1980), zweemol mam Servais-Präis (1993, 2013) a mam Batty-Weber Präis (2002) ausgezeechent.
De Pol Greisch ass Member vum Institut grand-ducal a war Vizepresident vum Lëtzebuerger Schrëftstellerverband.
De Pol Greisch ass de Papp vum Gittarist Cary Greisch.
169 v. Chr.
Dës Säit befaasst sech mam Joer 169 v. Chr.
Grooljen
Grooljen ass eng Uertschaft an der Gemeng Pëtschent.
Canton de Grandvilliers
De Canton de Grandvilliers ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Beauvais, am Departement Oise an der Regioun Hauts-de-France.
Bonobo (Homonymie)
Bonobo ass
Christine Doerner
D'Christine Doerner, gebuer den 18. Juli 1952 zu Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Politikerin (CSV) an ass Notaire zu Beetebuerg.
Si ass Generalkonsul zu Lëtzebuerg fir d'Kinnekräich Norwegen.
Si ass zanter 2000 Member vum Beetebuerger Gemengerot, wou se 2017 als Schäffin vereedegt gouf.
Vun 2004 bis 2013 war Deputéiert an der Chamber.
Si war Nationalpresidentin vun de Chrëschtlech Soziale Fraen a vum Conseil national des femmes du Luxembourg (CNFL).
Pont
Pont ass en Aussdrock aus der franséischer Sprooch (Pont = Bréck) dee sech am Lëtzebuergeschen agebiergert huet a fir follgend Begrëffer gebraucht gëtt:
Lee
De Begrëff Lee gëtt gebraucht fir:
Forth
De Begrëff Forth huet e puer Bedeitungen:
Paleographie
D'Paleographie ass d'Wëssenschaft, där hiert Zil et ass, al Schrëften z'entzifferen an dës al Schrëften z'analyséieren an d'historesch Entwécklung vun der Schrëft ze studéieren.
Intressi vun der Paleographie
D'Paleographie beschäftegt sech mat zwéin Typpe vu geschriwwene Quellen. Op der enger Säit intresséiert si sech fir déi ëffentlech an déi privat Dokumenter, meeschtens juristescher, déi an den Archive versuergt sinn, an op der anerer Säit mat alle geschriwwenen Texter vun engem Auteur déi een an de Bibliothéike fënnt.
Entzifferung
Well al Texter en anere Graphismus (Form vun de Buschtawen) hu wéi eisen, ass d'Entzifferung net ëmmer evident. Villes hänkt och vum Auteur selwer of.
Ausserdeem benotzen d'Auteuren an d'Kopisten dacks Ofkierzungen, engersäits fir Plaz ze spuere well de Pabeier net grad bëlleg ass, an anerersäits och fir datt et méi séier geet.
Vun enger klorer Punktuation kann een am Mëttelalter net schwätzen, wann emol e Punktuatiounszeechen an engem Text war, sou war dat fir een Auteur valabel, mä nach laang net fir se all.
Datéierung
Den Auteur huet net unbedingt ëmmer säin Numm an den Datum iwwer den Text geschriwwen. Fir den Datum erauszefannen, muss ee sech d'Schrëft genee ukucken, déi am Laf vun de Joerhonnerte variéiert huet. Dës Entwécklung vun der Schrëft ass och eng Äntwert op d'sozial Entwécklung.
Mierschent
Mierschent ass eng Uertschaft an der Gemeng Pëtschent am Kanton Veianen.
Algorithmus
Ënner engem Algorithmus versteet een eng prezis Beschreiwung vun enger endlecher Prozedur zur Léisung vun engem Problem.
Am dagdeegleche Liewe loosse sech liicht Beispiller fir Algorithme fannen: Zum Beispill ass e Kachrezept een Algorithmus, wann d'Rezept ausféierlech genuch beschriwwen ass.
Algorithme loosse sech duerch Pseudocode, Flossdiagrammen oder Struktogrammen duerstellen.
De Begrëff Algorithmus geet zeréck op den arabesche Mathematiker Mohammed ibn Musa abu Djafar al Khowarizmi (zirka 783-850) a säi Buch: Kitab al muhtasar fi hisab al gebr we al muqabala.
Determinéiertheet
Algorithme sinn an der Reegel determinéiert, dat heescht mat de selwechte Viraussetzungen (gläicher Eingabe a Startzoustand) gëtt ëmmer dat selwecht Resultat geliwwert. Eng Ausnam si randomiséiert Algorithmen, bei deenen d'Resultat an enger gewësse Mooss op Zoufall berout.
Finitheet
Een Algorithmus muss an engem endlechem Text beschreifbar sinn, also eng endlech Längt hunn.
Terminéierung
Allgemeng si just Algorithmen interessant, déi no enger endlecher Zuel vu Schrëtt ee Resultat liwweren.
Klassifikatioun vun Algorithmen
Algorithme loosse sech no verschiddene Critèrë klassifizéieren. Een übleche Critère ass hir Lafzäit. Sou ënnerscheet en zum Beispill Algorithme mat follgende Lafzäiten (notéiert an der Landau-Notatioun):
Canton de Montfaucon-d'Argonne
De Canton de Montfaucon-d'Argonne ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Verdun, Meuse an der Regioun Grand Est.
Den Haaptuert war Montfaucon d'Argonne.
Jacques Anquetil
De Jacques Anquetil, (Spëtznumm Maître Jacques), gebuer zu Mont-Saint-Aignan den 8. Januar 1934, a gestuerwen den 18. November 1987 war e franséische Vëloscoureur.
De Jaques Anquetil war ee vun de beschte franséische Coureuren a souguer ee vun de beschten iwwerhaapt. De Jacques Anquetil ass Papp vun engem Bouf an engem Meedchen.
Biographie
De Jacques Anquetil kritt seng éischt Lizenz als Vëlossportler den 2. Dezember 1950 als Amateur beim A.C. Sotteville. Hien hat fir Dréier an Ajusteur geléiert wou hien och seng Meeschterprüfunge gemaach hat, huet awer haaptsächlech sengem Papp gehollef, dee Gäertner war an eng Äerdbiersziichterei hat.
Als Amateur hat hie 16 Victoiren op sengem Kont, dovu seng éischt um Prix Maurice Latour den 3. Mee 1951 zu Rouen. Am Joer 1952 gewënnt hien de Prix de France, den Tour de la Manche an d'franséisch Landesmeeschterschaften op der Strooss.
Duerno ass den Anquetil Profi vun 1953 bis 1969 a gewënnt 184 Courssen.
Nodeem de Maître Jacques de Vëlo un den Nol gehaangen hat gouf hie Correspondent vun der Zeitung L'Équipe a Beroder op Europe1. Hie war och nach Directeur de Course bei Paris - Nice an am Tour Méditerranéen, an e war Member vum Comité vun der FFC. En huet och Reportage fir d'Televisioun gemaach mä seng Haaptbeschäftegung war fir op sengem Bauerebetrib, dem « Domaine des Elfes » (200 ha) bei La Neuville-Chant-d'Oise, Gentleman-Farmer ze spillen.
Ekippen
Säin éischten Trainer war den André Boucher, bei deen en och nach spéider ëmmer gutt Rotschléi froe goung, besonnesch fir Coursse géint d'Zäit.
Erënnerungen
Op der Kräizung vun den Departementsstroossen RD36 an RD938, op der Kopp vun der Côte de la Trinité bei Châteaufort, war am Mäerz 1989, nom Doud vum Coureur eng bronze Sculptur déi de Jacques Anquetil um Vëlo duergetallt huet, opgeriicht ginn. Déi gouf awer séier geklaut a gouf spéider duerch eng Sail ersat wou d'Erënnerungsplack déi Rescht blouf drop festgemaach ass.
D'Monument steet um fréiere Parcours vum Grand Prix des Nations, deen de Jacques Anquetil néngmol gewonnen hat.
Um Rond-point Jacques Anquetil zu Épinay-sous-Sénart an der Essonne erënnert eng styliséiert bronze Skulptur vum Alex Garcia un de grousse Coureur.
Zitater
« Il faut être un imbécile ou un faux-jeton pour s'imaginer qu'un cycliste professionnel qui court 235 jours par an peut tenir le coup sans stimulants. » - - L'Équipe, 1967.
Kierch Lëtzebuerg-Gare
D'Kierch vu Lëtzebuerg-Gare ass eng kathoulesch Kierch déi zur Par Lëtzebuerg Notre-Dame, zum Dekanat Lëtzebuerg an zu der Gemeng Lëtzebuerg gehéiert.
D'Kierch ass dem Häerz Jesu (Sacré Coeur) geweit.
D'Kierch steet an der Stad Lëtzebuerg um Plateau Bourbon op der Kräizung vun der rue Dicks an der rue du Fort Elisabeth mat dem boulevard de la Pétrusse, der. Et ass d'Parkierch vum Garer Quartier.
Geschicht
D'Kierch gouf no de Pläng vum Nicolas Petit, Architekt vun der Stad Lëtzebuerg, gebaut. De Léon Lommel, spéidere Bëschof vu Lëtzebuerg, war maassgebend un hirer Konzeptioun bedeelegt. De Grondstee gouf de 6. Juni 1930 vum Bëschof Pierre Nommesch geluecht. D'Bannenariichtung ass haaptsächlech d'Wierk vum däitsche Professer Otto Linnemann. Den 30. Abrëll 1936 gouf se vum Bëschof Joseph Laurent Philippe feierlech ageweit, mä de Mathias Erasmy, Deche vu Lëtzebuerg-Stad, hat se schonn de 24. Dezember 1932 ageseeent. Spéider ass den Dechen Erasmy an der Garer Kierch agezunn. Dofir war d'Kierch bis 1992 gläichzäiteg Dekanatskierch vu Lëtzebuerg Stad.
Fresken
D'Freske si vum däitsche Kënschtler Otto Linnemann. Vun Abrëll 2008 bis 2010 goufe se vum Lëtzebuerger Joseph Heisbourg restauréiert.
D'monumental Fresk vum Haaptchouer weist Jesus Christus als Kinnek (um Troun) an Erléiser (rout Häerz als Zeeche vu senger Léift).
Am lénkse Säiteschëff, op der selwechter Säit wéi de Muttergottesaltor, gesäit een d'Kréinung vu Maria, der Muttergottes.
Am rietse Säiteschëff ass de Stammbam vum Jesus, sou wéi am Matthäusevangelium beschriwwen, mat Biller duergestallt.
Duerch d'ganz Kierch verschéinere Medaillonen d'Wänn. Si stellen d'Torturinstrumenter duer, duerch déi d'Apostelen ëm d'Liewe koumen. Ënner de Medaillonen ass de Credo op laténgesch a Kapitale geschriwwen.
Uergel
D'Uergel gouf vun der lëtzebuergescher Firma Haupt vu Lëntgen gebaut. Déi sinfonesch Uergel ass eng vun deenen am bescht erhalenen Uergele vum Uergelbauer Haupt aus där Zäit. Si gouf 1998 vum Uergelbauer Romanus Seifert vu Kevelaer revidéiert.
Dispositioun
Auxiliar zum I, II, III a Pedall schaltbar mat Super- a Subkoppele vum respektive Manual Super- a Subkoppelen II an III zu allen anere Wierker an zu sech selwer
Nei säit 1998: Setzerkombinatiounen (1024) a Gruppe schaltbar
Fënsteren
D'Fënstere si vum Otto Linnemann entworf a vum Thomas Schock zesummegesat ginn. Si stelle verschidden Zeenen aus den Evangelien duer, awer och d'Entstoe vun der Häerz-Jesu Veréierung:
Klacken
Déi dräi Klacke goufe vun der Firma Mabillon (Saarburg) gegoss an den 3. Abrëll 1933 ageweit.
Déi déck Klack nennt sech Häerz Jesu. Si laut an Do Dièse. Baussen drop ass e Bild vum Häerz Jesu mat der laténgescher Widmung Kommt all zu mir, déi dir traureg sidd a schwéier Laaschten ze droen hutt, ech ginn Iech nei Kraaft, Kommt, a loosst ons de Jesus Christus veréieren, de Kinnek vun de Kinneken. Um Bord banne steet: ''AM Joer 1932 sinn ech gegoss gi mat de Sue vun de Gleewegen an ech gouf geweit zur Éier vum Häerz Jesu. Pätter a Giedel waren den Dr. Joseph Molitor an d'Mme Dupong-Schroeder''. D'Klack weit 2.302 kg an ass 1,52 m grouss.
Déi zweet Klack laut am Mi. Si heescht Maria an ass der Muttergottes, der Tréischterin am Leed, geweit. D'Widmung ronderëm ass: All Dag sangen, éieren a bedanken ech mech bei der Kinnigin vum Himmel. Pätter a Giedel waren den Emile Retter an d'Mme Devas-Kluge. D'Klack weit 1.299 kg an ass 1,28 m grouss.
Déi drëtt Klack ass dem hellege Jousef geweit. D'Widmung ass Hellege Jousef, Peiler vun der Famill, Patréiner vun de Stierwenden, biet fir ons!. Pätter a Giedel waren de Pierre Müller-Pierret an d'Mme Nicolas Margue-Moes. Si weit 972 kg, huet eng Gréisst vun 1,14 m a laut am Fa Dièse.
Kemijärvi
Kemijärvi ass eng Gemeng am Nordoste vu Finnland.
Surbich
D'Surbich (fr:Surbach, de:Sirbach) ass eng Baach am Éislek am Kanton Dikrech, an an der belscher Provënz Lëtzebuerg.
Se entsteet nërdlech vun der Mille vun Honville aus dem Zesummelaf vun de Baache Guémonce a Revâru op enger Héicht vun 375 Meter.
Se leeft vun do un no Süde fir no ronn 250 Meter tëscht de Gossemaarken LB 184 an LB 185 op Lëtzebuerger Territoire ze lafen. An enger Griecht an de Bëscher leeft se dann ee Kilometer weider fir nees eng Kéier tëscht de Gossemaarken LB 181 an LB 182 an d'Belsch zeréckzelafen. Duerno leeft se ronn 3 km no Südosten, fir bei der Maark LB 178 an d'Syrbaach ze lafen.
D'Baach ass 4,6 km laang, dovu 4,4 km op lëtzebuergeschem oder hallefscheetlechem Terrain.
Chaînage
Notten:
Vilhelm Bjerknes
De Vilhelm Friman Koren Bjerknes, gebuer de 14. Mäerz 1862 zu Kristiania an Norwegen, a gestuerwen den 9. Abrëll 1951 zu Oslo, war en norwegesche Geophysiker.
Lëscht vun de medezinesche Fachgebidder
Dës Lëscht vun de medezinesche Fachgebidder ass en Deel vun de Referenztabellen.
Amsterdam
Amsterdam ass d'Haaptstad an och déi gréisst Stad vun Holland. D'Stad selwer huet 905.000 Awunner (1. Abrëll 2022), am Groussraum wunnen awer ëm déi 2,2 Millioune Leit (2004).
Amsterdam läit an der Provënz Nordholland, op der Mëndung vun der Amstel an de fréiere Mieraarm IJ. D'Stad ass iwwer den Noordzeekanaal mam Nordmier verbonn.
Amsterdam ass zwar d'Haaptstad, mä den hollännesche Regierungssëtz ass zu Den Haag.
Hydrologie
D'Hydrologie (v. griich. hydros „Waasser“ a logos „Léier“) ass d'Wëssenschaft vum Waasser, vu senger raimlecher an zäitlecher Verdeelung an der Atmosphär vun der Äerd an op an ënner der Äerduewerfläch, sou wéi deenen domat zesummenhängende biologeschen, cheemeschen a physikaleschen Eegenschaften a Wierkunge vum Waasser.
Si gëtt sech mat den Zusammenhäng a Wiesselwierkunge vun deenen ënnerschiddleche Forme vum Waasser, sengem Kreeslaf, senger Verdeelung op der Landuewerfläch an där hire Verännerungen duerch anthropogen Beaflossung of.
Déi klassesch Andeelung vun der Hydrologie ass d'Ozeanologie (Mier), Limnologie (Waasser um Festland) mat der Potamologie (Waasserleef) an d'Hydrometrie (hydrologescht Mieswiesen).
Änlech Fachgebidder sinn: Hydrographie, Hydrogeographie (raimlech Verdeelung vum Waasser), Hydrogeologie (geocheemesch Wiesselwierkunge vu Gestengs), d'Hydromorphologie, d'Waasserchimie, d'Klimatologie an d'Glaziologie.
Codex Mariendalensis
De Codex Mariendalensis (kuerz M genannt) ass eng spéitmëttelalterlech Handschrëft mat enger Dichtung vu bal 6.000 Versen iwwer d'Liewe vun der Yolanda vu Veianen. D'Handschrëft ass ongeféier vun 1320, d'Dichtung selwer ass knapps zwanzeg Joer méi al. Den Dichter ass héchstwahrscheinlech den Dominikanerbrudder Hermann vu Veldenz, deen d'Heldin vu sengem Epos wuel nach perséinlech kannt huet. Säi Wierk ass souwuel eng Hellegevita wéi och en Heldenepos: den Auteur erzielt doran d'Liewen- a Leidensgeschicht vun der jonker Prinzessin Yolanda, där hire gréisste Wonsch et ass, an d'Klouschter Mariendall antrieden ze däerfen, an sech dofir mat hiren Elteren an d'Hoer kritt, déi se gär 'standesgeméis' bestuet gesinn hätten.
Sproochwëssenschaftlech Bedeitung
Dat Besonnescht un deem Wierk ass, datt et net, wéi et deemools Gewunnecht war fir eng Hellegevita, op Latäin geschriwwe gouf, mä op Muselfränkesch, dem Virleefer vum haitege Lëtzebuergesch. Et ass domat déi eenzeg bekannte muselfränkesch Dichtung aus dem Mëttelalter, wat och seng grouss sproochwëssenschaftlech Bedeitung erkläert.
D'Geschicht vum Codex
De Codex Mariendalensis, deen déi eelst a warscheinlech eenzeg erhalen handgeschriwwen Ofschrëft vum Brudder Hermann senger Dichtung ass, huet laang Zäit als verscholle gegollt. Et gouf ugeholl, datt si am Zweete Weltkrich vun den däitschen Zaldote matgeholl gouf, wéi déi d'Bibliothéik vum Schlass vun Aansebuerg, wou de Codex gelagert war, geplëmmt hunn.
Am November 1999 huet de lëtzebuergesche Sproochewëssenschaftler Guy Berg sech am Kader vum Fuerschungsprojet Language and Culture in Medieval Luxembourg (LaCuMeL) op d'Sich nom Codex gemaach, an huet en och no laangem Beméien an der Bibliothéik vun Aansebuerg erëmfonnt, wou e vertässelt gi war. D'Handschrëft selwer war erstaunlech gutt erhalen, just bei zwou Säite feelt e klengt Stéck vun engem Vers.
Enn 2008 huet de Lëtzebuerger Staat de Codex, zesumme mat 3.000 Bänn aus der Bibliothéik an dem Privatarchiv vum Grof vun Aansebuerg, fir 3,1 Milliounen Euro opkaf. E gouf am Mäerz 2009 bei enger Ausstellung am Nationalarchiv eng éischt Kéier der Ëffentlechkeet gewisen.
Nodeem aus dem Projet vun enger kritescher Texteditioun wéinst Meenungsdifferenzen tëscht den Auteuren näischt gi war, gouf d'Universtiéit Tréier domat chargéiert, d'Wierk auszewäerten. D'Germanistin Claudine Moulin huet eng éischt Kéier den Text originalgetrei, mat de geneeë Schrëftzeechen, editéiert an 2010 (datéiert 2009) an der Publikatiounsserie vum IGD-LEO publizéiert.
Neologismen am Lëtzebuergeschen
De Begrëff Neologismus (gr. néos = nei, logos = Wuert) bezeechent an der Linguistik:
Déi rezentest Neologisme komme virun allem aus dem Engleschen (Anglizismen) an de Beräicher vun den neie Kommunikatiounstechnologie wéi Internet, Telefonie oder Computer.
Nei Wierder am Lëtzebuergeschen
Fir dës Neologismen ass den Ausdrock an d'Bedeitung nei.
Nei Bedeitunge fir bekannt Wierder am Lëtzebuergeschen
Wierder, déi et scho virdru gouf, kréien doriwwer eraus eng nei Bedeitung.
Wiener Gemengebezierker
D'éisträichesch Haaptstad Wien ass politesch an 23 Gemengebezierker ënnerdeelt. Vun de Wiener ginn dës Bezierker an der Reegel net mam Numm mä mat der Nummer genannt ("17. Bezierk" oder och "Der Siebzehnte"). Dës Nummere stinn op all Stroosseschëld virum Numm vun der Strooss (z. B. „17., Pezzlgasse”) a bilden och déi 2. an déi 3. Ziffer vum Postcode („1010” fir den 1. Bezierk bis „1220” fir den 22. Bezierk, am 23. Bezierk gëllen Ausnamen).
Geschicht
Déi ursprénglech Stad Wien huet nëmmen aus der "Inneren Stadt" bestanen. Zanter dem 15. Joerhonnert sinn awer och ëmmer méi Leit baussent der Stadmauer geplënnert. D'Gemengen tëscht der Stadmauer an dem Linnewall deen 1707 gebaut gouf, goufe "Vorstädte" gegannt. Fir d'Verwaltung ze vereinfachen, gouf 1849 decidéiert, dës Uertschaften an d'Gemeng Wien opzehuelen, wat dann 1850 geschitt ass. Si goufen an d'Bezierker 1.-8. ënnerdeelt. Duerch spéider Deelunge sinn doraus 10 Bezierker entstanen.
Baussent dem Linnewall gouf et déi sougenannt "Vororte". Well de Linnewall och eng Steiergrenz war, war d'Liewen do méi bëlleg. Doduerch hu sech d'Verhandlungen, fir déi bei d'Gemeng Wien ze setzen, och zirka 20 Joer higezunn. 1892 koumen dunn d'Faubourgen als Bezierker 11. - 19. bei d'Gemeng Wien derbäi. 1900 gouf den 20. Bezierk vum 2. ofgespléckt. 1904 gouf d'Groussgemeng Floridsdorf, um lénksen Uwänner vun der Donausäit, den 21. Bezierk vu Wien.
Nom Enn vum Zweete Weltkrich gouf beschloss, dat réckgängeg ze maachen, mä et ass um Widderstand vun de sowjetesche Behörden an demKontrollrot gescheitert. Doäai ass d'Situatioun entstane, datt d'Bierger vun deene Bezierker hir Mandater fir den nidderéisträichesche Landtag gewielt hunn. Déi Mandater haten awer do kee Stëmmrecht. Ëmgekéiert goufen d'Randgemenge vun der Wiener Gemeng administréiert, mä haten awer keng Vertrieder am Wiener Gemengerot.