cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kinnekräich Makedonien
Néierlag géint Roum
149/148 v. Chr. koum et zu enger véierter Ausernanersetzung tëscht Roum a Makedonien duerch eng Revolt vum Andriskos. 142 v. Chr. huet e weideren Aventurier, dee sech Philippe genannt huet, versicht eng Revolt wéi déi vum Andriskos unzestëppelen, hat awer kee Succès. Hie gouf vum Lucius Tremellius festgeholl an zum Doud verurteelt.
Makedonien gouf fir d'éischt a véier Distriker ënnerdeelt, an duerno zu enger réimescher Provënz am Joer 148 v. Chr., der Provënz Macedonia.
Shinzō Abe
De Shinzō Abe (japanesch: 安倍 晋三 Abe Shinzō [abe ɕinzoː]), gebuer den 21. September 1954 zu Shinjuku, an der Prefektur Tokio, a gestuerwen den 8. Juli 2022, war e japanesche Politiker.
Den Abe war vum 26. Dezember 2012 bis de 16. September 2020 de 57. Premierminister vu Japan, nodeems en dat schonn eng Kéier vu September 2006 bis September 2007 war. Hie war ausserdeem, an deene selwechte Perioden, President vun der Liberaldemokratescher Partei.
Pont de Lhonneux (1895)
De Pont de Lhonneux war eng Stroossebréck iwwer d'Vesdre zu Chênée an der Provënz Léck an der Belsch. Et war eng Fachwierkbréck vum Typ Pratt. Si huet am Bau der Bréck vu Chinet iwwer den Hoyoux geglach, déi een haut nach ka gesinn.
Si gouf 1979 ewechgerappt fir mat enger méi breeder Bréck aus arméiertem Bëtong ersat ze ginn.
Shinzō Abe
Den 8. Juli 2022 gouf hie bei engem Walkamfoptrëtt erschoss.
Plaffong
E Plaffong ass eng begrenzt horizontal Fläch, déi iwwer dem Observateur läit, an an engem méi wäite Sënn d'Héchstgrenz, déi een erreeche kann. De Begrëff gëtt an e puer Domainer benotzt.
An der Architektur ass de Plaffong e Baudeel, dee meeschtens horizontal ass an e Banneraum no uewen ofschléisst. Gläichzäiteg kënnen Elementer vum Plaffong, Droelementer vum Foussbuedem, vum engem Raum driwwer sinn, obschonn et am richtege Sënn vum Wuert éischter ëmgekéiert ass. Dacks ass en och zesumme mat de Säitewänn en Dekoratiounselement vum Raum an zesumme kënne se mat hiren alen Dekoratiounen eng gutt historesch Quell sinn.
Daach
Den Daach ass déi iewescht Ofdeckung vun engem Gebai. E kann horizontal oder schréi, gespëtzt oder ronn sinn. Säin Zweck ass, dat wat drënner läit (d'Banneraim) virun Nidderschlag, Sonn, Wand an aneren Elementer ze schützen.
Europäesche Wels
Den Europäesche Wels (Silurus glanis), meeschtens einfach Wels genannt, ass e Fësch aus der Famill vun den Echte Welsen (Siluridae). Mat enger Längt vu bis zu 5 Meter ass et dee gréisste Séisswaasserfësch an Europa.
De Wels ass virun allem aktiv an der Nuecht an an der Dämmerung. E frësst lieweg an doudeg Fësch, Wierm, Muschelen, Schleeken a Kriibsen, awer och emol kleng Waasservigel a Mamendéieren.
Reproduktioun
De Wels läicht vu Mee bis Juli an der Vegetatioun am flaache Waasser. De Männche grueft do eng Kaul, an déi d'Weibchen eng 130.000 bis 470.000 Eeër ofleet. De Männche bewaacht d'Eeër, bis déi jonk Fësch no 2 bis 3 Deeg schlüpfen. Geschlechtsräif gëtt de Wels mat 4 bis 5 Joer. E ka bis zu 15 Joer al ginn.
Ekonomesch Wichtegkeet
Seng Eeër gi wéi Kaviar giess.
A Mëttel- a Westeuropa ass de Wels virun allem bei de Sportfëscher beléift, wou en dowéinst an enger Rëtsch Géigenden, z. B. an England, a ganz Frankräich, Tunesien an Algerien, ausgesat gouf, wou e virdrun net gelieft huet.
Historesch Verbreedung
A sengem Gedicht iwwer d'Musel (Mosella) vun 371 huet den D.M. Ausonius 14 Fëschaarte genannt, déi hien aus der Musel kannt huet, a wouvun der 12 mat haut bekannten Aarte kënnen identifizéiert ginn. Eng vun deenen zwou aneren Aarte gouf vun de Latiniste mam Wels identifizéiert. Vun de Biologen gëtt déi Aart awer mam Mierstär (Acipenser sturio) gläichgesat, wat méi plausibel ass, well de Mierstär am 18. an 19. Joerhonnert aus der Musel an der Sauer bekannt war, de Wels awer eréischt no 2000 do nogewise gouf.
Rezent Verbreedung
Virun 1996 gouf de Wels net zu Lëtzebuerg nogewisen an och bei enger systematescher Ënnersichung an de Joren 1996/1997 gouf kee Wels gefaangen.
Bei Ënnersich am Joer 2005 goufen am Ganze véier erwuesse Welsen, déi bis zu 1,25 m laang waren, an der Musel gefaangen, dat ënnerzeg vun de Staustufe Gréiwemaacher-Wellen, Stadbriedemes-Palzem an Schengen-Opech. Brutt oder jonk Welse goufen awer net fonnt, eng Reproduktioun an der Musel konnt also net nogewise ginn.
2005 goufen och Welsen an der Sauer gefaangen: 30 Individuen, déi op zwou Gréissteklasse verdeelt waren, flossofwäerts vum Staudamm zu Rouspert. Doraus ka geschloss ginn, datt flossopwäerts d'Aart sech an der Sauer reproduzéiert. ,
2012 gouf an der Press de Fank vun engem adulte Wels an der Musel zu Wuermer gemellt.
Slawesch Verdeedegung
D'Slawesch Verdeedegung ass eng Erëffnung vum Schachspill. Se zielt zu den Zouene Spiller an ass an den ECO-Coden ënner de Schlësselen D10 bis D19 klassifizéiert.
D'Slawesch Verdeedegung fänkt mat de follgenden Zich un:
Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen
An der Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen ass d'Slawesch Verdeedegung ënner de Schlësselen D10 bis D19 klassifizéiert.
Gale (Marskrater)
De Gale ass en Aschlagkrater um Planéit Mars. Säin Duerchmiesser ass ongeféier 154 km a säin Alter gëtt op 3,5 bis 3,8 Milliarde Joer geschat. Säin Numm krut hie vum australeschen Astronom Walter Frederick Gale.
Lag
De Krater läit südlech vum Flaachland Elysium Planitia, seng Koordinate si 5,4° Süd an 137,8° Ost. Den Aeolis Mons, (och Mount Sharp genannt) de Bierg an der Mëtt vum Krater ass 5,5 km héich.
Fuerschung
Den 22. Juli 2011 gouf bekannt gemaach, datt Gale als Landeplaz fir de Marsrover Curiosity ausgewielt gouf. D'Landung ass no engem Fluch vu ronn néng Méint de 6. August 2012 um 5:31 UTC gelongen. Et erwaart een, am Krater verschidde Sedimenter a Gestengsschichten ënnersichen ze kënnen. Sou soll ënner anerem och no méigleche Spuere vu Liewe gesicht ginn. Och soll de geologeschen Opbau vum Mars a säi Klima méi genee erfuerscht ginn. D'Missioun erwaart sech och nei Erkenntnesser fir d'Virbereedung vu spéidere bemannte Landungen um Mars.
Réimesche Meilesteen am Buchholz
De Miliarium stoung op der Via Agrippa (Variant op der lénkser Muselsäit) déi vu Metz op Tréier gefouert huet. De Beschreiwungen aus den 1930er Joren no, louch de Steen am Stroossegruef nieft der Réimerstrooss, déi do genee ënnert der haiteger Strooss verleeft. Dofir kann een unhuelen, datt d'Plaz wou de Stee fonnt gouf identesch mat der Plaz ass wou e fréier stoung. Um Meilesteen ass dës Opschrëft nach ze liesen: [IMP CAESARI DIVI] T[RAIANI PART FIL] D[IVI NERVAE NEP] TRAIA[NO HADRIANO] AVG [PONTIF MAX] TRIB POTEST [V COS III PP] A COL AV[G TREV] XXV Doraus geet ervir, datt en am Joer 121 ënner dem Keeser Hadrian opgeriicht gouf. E gëtt d'Distanz bis Tréier mat 25 réimesche Meilen un. Sou eng Meil, mille passus, entsprécht ongeféier 1.482 Meter, soudatt et vun där Plaz bis op Tréier eng 37 Kilometer waren.
D'Original koum an de Musée, an op der Plaz, nieft dem CR153, gouf eng Kopie dovun opgeriicht. Op engem Steen dernieft steet dës Inscriptioun: Milliaire romain placé ici sur la route Metz-Trèves sous l'empereur Hadrien en 121. Il marque la distance jusqu'à Trèves 25 milles = 37 km L'original trouvé à cet endroit en 1934 est au Musée de l'État
Imre Kertész
Den Imre Kertész [], gebuer den 9. November 1929 zu Budapest an och do den 31. Mäerz 2016 gestuerwen, war en ongresche Schrëftsteller vu jiddeschen Originnen. Hie krut 2002 den Nobelpräis fir Literatur.
Am Juli 1944 gouf hie mat 14 Joer iwwer Auschwitz an d'Konzentratiounslager Buchenwald verschleeft, wou en Zwangsaarbechter an engem Bausselager war. Den 11. Abrëll 1945 gouf e befreit an ass op Budapest hannescht gaangen. Seng Erliefnesser am KZ hunn hie staark markéiert, an och a senge literaresche Wierker spille s'eng grouss Roll, eng éischt Kéier a sengem autobiographesch inspiréierte Roman eines Schicksallosen, deen en 1960 ugefaangen huet ze schreiwen an deen 1973 erauskoum.
Wärend dem kommunistesche Regimm huet hie vill net-literaresch Texter geschriwwen, an hie gouf och eréischt no 1989 engem méi breede Public am Weste bekannt.
Wierker (Titelen op däitsch)
Bréifer
Ames Research Center
Den Ames Research Center (ARC) ass e Fuerschungszentrum vun der NASA mat ronn 3000 Beschäftegten, dovun d'Hallschent vun der NASA selwer.
E steet zu Moffett Field a Kalifornien op der Grenz mat de Stied Mountain View a Sunnyvale. De Fuerschungszentrum gouf den 20. Dezember 1939 als zweete Laboratoire vum National Advisory Committee for Aeronautics (NACA) gegrënnt. Grënnungsmember vum NASA-Virgänger war den amerikanesche Physiker a spéidere President vun der Johns Hopkins University, Joseph S. Ames. Him zu Éiere krut d'Fuerschungsplaz ufanks d'Bezeechnung Ames Aeronautical Laboratory. Mat der Grënnung vun der US-Raumfaartagentur am Joer 1958 gouf den Ames an d'NASA integréiert an ass haut ee vun de baussenzegen Zentren e sougenannte Field Center.
Zu den Haaptaufgabe vum ARC zielt d'Grondlagefuerschung am Beräich Loftfaarttechnik. Ames hat de gréisste Wandkanal vun der Welt, bis en 2003 ausser Déngscht gestallt gouf. Do steet och de Supercomputer "Pleiades", deen am TOP500 Ranking am Juni 2011 als siwentséierste Computer vun der Welt opgelëscht gouf.
Ausserdeem war den Ames Research Center fir d'Pioneer-Raumsonde vun der NASA zoustänneg.
Den Ames Research Center bedreift mat dem AILS och e Billerarchiv an deem Molereien, Graphiken a Fotoe sinn.
Weider Fuerschungszentre vun der NASA sinn den Dryde Flight Research Center, de Glenn Research Center an de Langley Research Center.
Dier
Eng Dier ass generell e Lach an enger Mauer, dat den Accès an e Gebai oder en Haff oder den Duerchgank vun engem Deel vum Gebai an en aneren erméiglecht. E klassescht Material vun enger Dier ass Holz, mä si kann och aus Aluminium, Plastik, Glas, Stol oder aner Materialie sinn.
Eng Dier kann op- an zougemaach ginn an domat e Raum zougänglech oder onzougänglech gemaachen. Mat Hëllef vun engem Schlass kann eng Dier zougespaart ginn, fir datt nëmmen déi Leit era kënne goen, déi e Schlëssel hunn oder eragelooss ginn. Diere bidden och Schutz viru Kaméidi, Wäermt a Keelt.
Déi geleefegst Form vun Dier ass déi, bäi där eng Plack mat zwou oder méi Jarnéieren un engem Kader, der Zarg festgemaach ass. Et gëtt et awer och Schibedieren, bei deenen d'Plack mat Lafschinnen um Kader befestegt ass a säitlech hin an hier gedréckt ka ginn, a Faldieren. Do ënnerscheet een engersäits tëscht Dieren, déi aus e puer flexibele Sträife bestinn, déi sech beim Opmaachen zesummefalen, an anerersäits Dieren, déi an de Buedem agelooss sinn, a bei där d'Plack beim Zoumaachen an en horizontale Kader fält. D'Dréidier besteet aus zwee bis véier Diereflilleken, déi un enger vertikaler Achs befestegt sinn an an engem ronnen Haische rotéieren. Donieft gëtt et nach aner Zorten Dieren, z. B. Kippdiere wéi d'Garagendieren.
De Prinzip vun der Fënster gläicht deem vun der Dier, mat der Ausnam, datt een duerch d'Fënster am Allgemengen net eran- an erausgeet.
Eng Dier ass awer och all aner beweeglech Struktur, déi engem Accès zu engem zouene Raum bitt, z. B. d'Autosdier, d'Schafendier oder d'Frigosdier.
Grouss Diere gi Paarte genannt.
Rossen Plewneliew
De Rossen Assenow Plewneliew (och alt als Rosen Asenov Plevneliev transkribéiert, bulg.: Росен Асенов Плевнелиев); gebuer de 14. Mee 1964 zu Goze Deltschew a Bulgarien ass e bulgareschen Entreprener a Politiker. Hie war vum 22. Januar 2012 bis den 21. Januar 2017 President vu Bulgarien.
Lucky Luke (Personnage)
De Lucky Luke ass eng Comicsfigur an de Protagonist vun der Comicserie mam selwechten Numm déi 1946 vum belsche Comicszeechner Morris erschaaft gouf.
Rossen Plewneliew
1990 huet hien d'Baufirma Iris International gegrënnt, an 1994 d'LinBulgaria GmbH., 1998 d'Lindner Iris Immobilien OOD als Deel vun der Lindner AG a Bulgarien.
Lucky Luke (Personnage)
Beschreiwung vum Personnage
Déi grouss Géigner vum Lucky Luke sinn déi véier Dalton Bridder, déi net ganz schlau sinn a sech am Fong just duerch hir Gréisst vun eneen ënnerscheeden. Deen dommste vun hinnen as den Averell. Si iwwerfalen ëmmer nees Banken a Postkutschen a maachen de Leit d'Liewen onméiglech. D'Dalton Bridder sinn eng Uspillung op déi historesch Dalton Bridder, déi Banditten am Wëlle Westen waren. Dem Lucky Luke säi Päerd, Jolly Jumper genannt, ass säi treie Frënd. Et ass immens gescheit a bekannt fir seng dacks witzeg Äntwerten. Nieft den Dalton Bridder ass de "Wuecht"hond Rantanplan och eng Haaptfigur aus der Comicsserie. Hie kënnt sengen Aufgaben als Wuecht- a Sichhond nëmme sielen no, well e meeschtens dat falscht mécht: Hie verwiesselt Frënd a Feind, an d'Spueren, deenen en nogoe soll. Dofir denkt hie léiwer u seng Lieblingsbeschäftegung, d'Friessen an d'Schlofen. Um Enn vun engem Album reit de Lucky Luke ëmmer op sengem Päerd der Sonn entgéint, déi ënnergeet, an dobäi séngt hien I'm a poor lonesome cow-boy and a long long way from home ("Ech sinn en aarme Cow-boy a wäit wäit ewech vun doheem").
Rossen Plewneliew
Hie gouf 2009 Minister fir Regional Entwécklung an der Regierung vum Bojko Borissow.
2011 war hien de Spëtzekandidat vu senger Partei GERB fir d'Presidentschaftswalen a gouf den 30. Oktober 2011 am zweeten Tour gewielt.
Cassiope redowskii
D'Cassiope redowskii ass eng Planzenaart aus der Gattung vu Cassiope an der Famill vun den Ericaceae.
D'Aart ass am asiateschen Deel vu Russland endeemesch. D'Verbreedungsgebitt läit a Jakutien an Ostsibirien an am Fären Osten.
Se gouf 1834 vum brittesche Biolog George Don beschriwwen.
Morris (Auteur)
De Maurice de Bévère, bekannt ënner dem Pseudonym Morris, gebuer zu Courtrai den 1. Dezember 1923 a gestuerwen zu Bréissel de 16. Juli 2001, war e belsche Comicsauteur, deen 1946 déi bekannt Serie Lucky Luke kréiert huet. Hien huet déi Serie bis zu sengem Doud, aleng oder an Zesummenaarbecht mat verschiddenen Zeenariste wéi z. B. de René Goscinny gezeechent.
De Morris hat 1965 am Spirou als éischten d'BDen als déi néngt Konscht bezeechent.
Späicher
De Späicher ass de leschte Stack an engem Haus ënner dem Daach. Dacks ass de Späicher ee grousse Raum, deen net ënnerdeelt ass an eng aner Héicht huet, wéi déi aner Raim am Gebai. Wéinst der Konstruktiounsweis vum Gespär kënnen d'Maueren oder de Plaffong vum Späicher ganz oder deelweis schif sinn.
De Späicher ass heiansdo méi schwéier accessibel a kann ënner anerem gebraucht ginn, fir verschidde Saachen an Ekipementer ze lageren.
Dmitri Dmitrijewitsch Maksutow
Den Dmitri Dmitrijewitsch Maksutow (russesch: Дмитрий Дмитриевич Максутов), gebuer den zu Odessa a gestuerwen den 12. August 1964 zu Leningrad, war e russeschen Optiker an Erfinder vun deem no him genannten Maksutov-Teleskop. Hien huet vun 1930 un de Laboratoire fir astronomesch Optik am Staatlechen Opteschen Institut vun der UdSSR organiséiert.
Liewen
De Maksutow gouf als Jong vun enger Séimannsfamll zu Odessa gebuer. Schonn als Kand huet hie sech fir d'Astronomie intresséiert an hat sech mat 12 Joer en 180-mm-Teleskop gebastelt. Spéider huet hie Publikatioune vum bekannte russeschen Optiker Alexander Andrejewitsch Tschikin gelies, dee säi Schoulmeeschter war. De Maksutow hat e Refrakter mat enger Ëffnung vun 210 mm konstruéiert an hat domat ugefaangen, astronomesch Observatiounen ze maachen. Am Alter vu 15 Joer gouf hie schonn als Member an d'Russesch astronomesch Gesellschaft opgeholl. Dräi Joer méi spéit huet hien d'Schoul fir Militäringenieuren zu Petersburg ofgeschloss. Tëscht 1921 an 1930 huet hien um Physikaleschen Institut vun der Universitéit Odessa um Gebitt vun der astronomescher Optik geschafft.
1930 huet hien zu Leningrad de Laboratoire fir astronomesch Optik am Staatlechen Opteschen Institut vun der UdSSR gegrënnt an huet dee bis 1952 geleet. D'Ariichtung war eng vun de féierenden astronomesche Fuerschungsgruppen an der UdSSR. Do huet hien am Joer 1932 Anaberratische reflektierende Flächen und Systeme und ihre neuen Testmethoden publizéiert. An deem Wierk huet hien aplanatesch Zweespigelsystemer analyséiert an huet d'Kompensatiounsmethod virgestallt, déi hie schonn 1924 virgeschloen hat. Déi Method gouf deemools nieft der Schietmethod déi wichtegst Préifmethod fir duerstellend Spigelen.
Säi wichtegste Bäitrag um Gebitt vun der Optik war d'Erfindung vum Maksutow-Teleskop am Joer 1942. Hien hat eng meniskusfërmeg Korrektiounsplack virun d'Ëffnung vum Spigelteleskop gesat. Domat ass et him gelongen, d'sphäresch Aberratioun vum sphäreschen Haaptspigel ze behiewen. Déi Method gouf net nëmme vu sengem Laboratoire a fir déi wichtegst Observatoiren an der Sowjetunioun, mä och international vill benotzt.
1944 gouf hie Professer an 1946 korrespondéierende Member vun der UdSSR-Akademie vun de Wëssenschaften. Vun 1952 huet hien am Observatoire zu Pulkowo geschafft.
De Krater Maksutov op der Äerdmoundrécksäit gouf 1970 no him genannt, an zanter 1983 gëtt et och en Asteroid (2568) Maksutov mat sengem Numm.
Marc Seguin
De Marc Seguin, gebuer den 20. Abrëll 1786 zu Annonay an och do de 24. Februar 1875 gestuerwen, war e franséischen Ingenieur an Erfinder.
Biographie
Hie war de Bouf vum Grënner vun der Firma Seguin et Cie, dem François Seguin an deem senger Fra Thérèse-Augustine de Montgolfier. Vun der Mamm hier war hien e klengen Neveu vun de Bridder Montgolfier.
Seng Kandskanner Louis a Laurent Seguin hunn Motorsfabréck Gnome gegrënnt.
Erfindungen
De Seguin ass den Erfinder vum Rouerkessel mat bannezegen Heizréier, fir Dampmaschinnen. ). Hien huet seng Fuerschungen op deem Gebitt zesumme mam George Stephenson bedriwwen, mat deem hien e grousse Wëssensaustausch hat.
Hien huet och de System vun den Hänkbrécke verbessert andeems e stole Seeler amplaz vu Kette benotzt huet. Déi éischt Bréck déi sou gebaut gouf war eng Foussgängerbréck vun 18 Meter zu Annonay iwwer d'Cance.
1823 huet en zu Genf zesumme mam Guillaume-Henri Dufour a Marc-Auguste Pictet, d'Passerelle de Saint-Antoine, eng vun den éischte groussen Hänkbrécke mat Stolkabele gebaut an 1825 huet en déi éischt Bréck zu Tournon gebaut, déi nodeem et eng Foussgängerbréck gouf, 1965 ewechgerappt gouf.
Déi eelst vu senge Brécken déi nach am Déngscht ass, ass déi vun Andance, déi 1827 gebaut gouf. Anerer méi jonker, déi nach bestinn, sinn d'Passerelle Saint-Symphorien vun 1847 zuTours, an d'Passerelle Marc-Seguin vun 1849 e puer honnert Meter nieft der éischter Bréck vun Tournon. A ganz Frankräich gëtt et der nach ongeféier 180.
De Seguin huet och e puer Erfindungen am Bau vun de Flosspiliere gemaach, haaptsächlech am Géisse vu Bëtong ënner Waasser.
Koeleria karavajevii
D'Koeleria karavajevii ass eng Planzenaart aus der Gattung vun de Koeleria an der Famill vun de Séissgrieser (Poaceae).
D'Aart ass an der russescher Republik Jakutien endeemesch. D'Planz ass ganz rar, an huet just zwéi kleng Subpopulatiounen um lénksen Uwänner vun der Lena am Distrikt Jigansk.
Se gouf 1971 vum russesche Biolog Wassili Goworuchin beschriwwen.
Walter Frederick Gale
De Walter Frederick Gale, gebuer de 27. November 1865 zu Paddington a gestuerwen den 1. Juni 1945 zu Waverly war en australesche Banquier an Astronom.
Dem Gale seng Carrière als Banquier hat am Joer 1888 bei der Savings Bank of New South Wales ugefaangen. 1897 gouf hie Comptabel a vun 1914 u Manager. No senger Pensionéierung am Joer 1925 war hie Manager vun Hoskins Investments Ltd bis 1938.
Dem Gale säin Interessi un der Astronomie gouf vu sengem Papp gefërdert, a gouf am Joer 1882 mat dem grousse Septemberkoméit gestäerkt. 1884 huet hie säin éischten Teleskop mat engem 18 Zentimeter grousse Spigel gebaut. Hie gouf als Fellow an d'Royal Astronomical Society zu London opgeholl an ass an de Chile an an d'USA gereest. No senger Heemrees an Australien huet hien am New South Wales déi lokal British Astronomical Association gegrënnt, an där hie laang Sekretär a President war.
De Gale huet siwe Koméiten entdeckt, dorënner de periodesche 34D/Gale. Nom Gale goufen och nach d'Koméiten 1894 II an 1912 II genannt. Weider huet hien e puer Duebelstären entdeckt. 1892 huet hien am Kader vu senge Marsobservatiounen, Oasen a Marskanäl beschriwwen.
De Gale ass bei enger Nuetsobservatioun un engem Häerzinfarkt am Alter vun 79 Joer gestuerwen.
Nom Gale gouf e Marskrater genannt, an zwar deen, an deem 2012 de Marsrover Curiosity gelant ass.
Rubus gremlii
D'Rubus gremlii ass eng Planzenaart aus der Gattung Rubus an der Famill vun de Rosaceae.
D'Verbreedungsgebitt vun der Aart läit an Däitschland, zu Lëtzebuerg, a Frankräich an an der Schwäiz.
Se gouf 1877 vum däitsche Biolog Wilhelm Olbers Focke beschriwwen.
William Ruto
De William Kipchirchir Samoei Arap Ruto, gebuer den 21. Dezember 1966 zu Kamagut, ass e kenianesche Politiker (UDA). Hien ass zanter dem 13. September 2022 de fënnefte President vun der Republik Kenia a Parteipresident vun der UDA, déi sech 2020 vun der fréierer PDR ëmbenannt hat.
Virdru war hien tëscht 2002 an 2013 Deputéierten an hat verschidde Ministeschfonktiounen, dorënner vun August bis Dezember 2002 déi vum Inneminister, vun 2008 bis 2010 vum Landwirtschaftsminister a vun Abrëll bis Oktober 2010 vum Minister fir Héichschoulbildung. Vun 2013 bis 2022 war hie Vizepresident vum Land.
Seng Wal zum President, den 9. August 2022, war mat 50.49 % vun de gëltege Stëmmen knapps zu senge Gonschten ausgaangen, soudatt säi Konkurrent am Ballotage, de Raila Odinga, den Ausgang kontestéiert huet. D'Iewescht Geriicht vum Land huet dem Ruto d'Walvictoire awer zougesprach.
Sinus Medii
De Sinus Medii – Latäin fir Bucht vun der Mëtt – ass e klengt Moundmier am Zentrum vun der äerdzougedréiter Äerdmoundsäit. Den Numm staamt vum däitschen Astronom Johann Heinrich Mädler a gouf 1935 duerch d'International Astronomesch Unioun offiziell festgeluecht.
Déi donkelgro Basaltfläch vum verstengerte Lavaséi huet eng oval Form mat engem Duerchmiesser vu ronn 330 × 170 Kilometer. Bei déiwem Sonnestand ginn e puer nord-südlech verlafend Terrainslinnen a Rillen un hirem Schiet erkennbar. Den Zentrum vun der Dällt huet d'selenographesch Koordinaten 2,4° Nord an 1,7° Ost.
De südwestlechen Deel ass bal ronn an huet nëmmen zwéi kleng Kratere mat 7 km (Bruce) a 5 km. Um Südrand hat d'Lava de Kraterrampli vum Oppolzer iwwerflut an zu engem Geeschterkrater ëmgeformt.
Den nordëstlechen Deel ass eppes méi Furen an huet mam Triesnecker en 30 km groussen Aschlagkrater. Am Norde verengt sech d'Lavafläch laanscht d'Triesnecker- an d'Hyginusrill, déi zum Mare Vaporum iwwerleet.
Am Weste gëtt de Sinus Medii mat enger Hiwwelkette vum Sinus Aestuum getrennt. Déi markantst Struktur am Süden ass déi 153 Kilometer breet flaach Fläch am Kater Ptolemaeus.
Am Sinus Medii sinn am Joer 1967 d'Moundsonde Surveyor 4 a Surveyor 6 gelant. Déi éischt hat versot, Surveyor 6 dogéint hat e puer Woche laang Dausende Biller an Donneeën iwwerdroen.
Europäesche Bronge Bier
Den Europäesche Bronge Bier (Ursus arctos arctos) ass e Mamendéier aus der Famill vun de Bieren. Hien ass de gréisste Prédateur, deen um europäesche Festland lieft.
A West- a Mëtteleuropa gëtt et vum Bronge Bier nëmmen nach Reliktpopulatiounen.
De Bronge Bier zu Lëtzebuerg a ronderëm
De Bronge Bier huet eis Géigenden um Enn vun der Äiszäit besidelt. Aus der Äifel sinn Ofdréck vun de Patte vum Bronge Bier an engem Äschenhorizont bei Mertloch am Krees Mayen-Koblenz, dee sech viru ronn 13.000 Joer beim Ausbroch vum Laacher-Séi-Vulkan gebilt huet, ze gesinn. Tëscht 5.000 an 3.500 Joer al Biereknache sinn an Holland entdeckt ginn, an tëscht 5.500 a 4.500 al Knachen zu Spiennes an der Belsch. Si ënnersträichen déi virgeschichtlech Presenz vum Bier an dem haitege Benelux-Raum.
Aus der Réimerzäit si keng weider Knache fonnt ginn. Deemools sinn d'Bëscher staark defrichéiert ginn, wat sech negativ op d'Bierepopulatioun ausgewierkt huet. Bekannt ass, datt am Amphitheater zu Tréier bei den Déieren, déi do gekämpft hunn, och Bieren dobäi waren. An de bekannte Mosaik aus der Réimervilla vun Nenneg weist Gladiatoren am Kampf mat engem Bier. Munnech vun deene Biere si wuel importéiert ginn, et waren der awer och bestëmmt dobäi, déi an der Géigend gefaange goufen. Een am 2. Joerhonnert zu Bonn stationéierte Centurio vun der 1. Legioun huet sech gebrätzt, bannent engem hallwe Joer fofzeg Biere gefaangen ze hunn.
Nom Zerfall vum Réimerräich an deem doduerch bedéngte Réckgang vun der Landwirtschaft huet de Bier sech erëm erkrut. An der karolengescher Zäit soll et vill Bieren an de Bëscher bei Oochen gi sinn. Bei archeologesche Fouillen an den 1990er Joren am Beräich vun der Buerg vu Beefort ass nieft aneren Déierereschter och e Fragment vun engem Becke vun engem ausgewuessene Bronge Bier fonnt ginn, deen als Beweis gëllt, datt de Bier deemools nach a Lëtzebuerg gelieft huet.
Wéini de Bronge Bier an der Géigend vum haitege Lëtzebuerger Land ausgestuerwen ass, weess keen. An Holland an a Flandern huet hie bis an d'12. Joerhonnert eran existéiert. An de grousse Bëscher vun den Ardennen huet hien et sécherlech nach méi laang gepackt. An der Äifel soll hien am 16. Joerhonnert nach zimmlech dacks virkomm sinn; de leschten Äifelbier soll am 17. Joerhonnert zur Streck bruecht gi sinn. De leschte Bier an Hessen gouf 1678 bei Vogelsberg geschoss. Ofgesi vum "Bruno", dem italieenesche Bier, deen am Juni 2006 a Bayern erschoss ginn ass, gouf de leschte Bier an Däitschland 1835 bei Ruhpolding (och a Bayern) erluecht.
A Loutrengen soll de leschte Bier 1709 an der Géigend tëscht dem Col de Bussang an der Gemeng Ventron (Département des Vosges) doutgemaach gi sinn. Am Elsass huet de Bier et bis 1786 gepackt.
D'Bieregëttin Artio
D'Kelten hunn d'Bieregëttin Artio veréiert. Ee vun de raren Hiwäiser op dëse Kult liwwert eng Fielswand bei Weilerbaach (Bollendorf) mat der Opschrëft Artioni Biber, déi aus gallo-réimescher Zäit stamen däerft, an déi e Mann, dee Biber geheescht huet, der Artio gewidmet huet. Den Numm Artio ass keltesch a leet sech, grad wéi dee vun der griichescher Gëttin Artemis, vum griicheschen Numm vum Bier, "arktos", of. D'Réimer hunn d'Artemis gläichgesat mat hirer Juegdgëttin Diana, där e gewëssene Quintus Postumius Potens am 2. Joerhonnert net wäit vun der Artioni-Biber-Opschrëft ewech, e Monument opgeriicht huet (Diana-Denkmal bei Weilerbaach/Bollendorf).
De Bier an der Landschaft
Den Numm vum Bier verstoppt sech a villen Uertschafts- a Flouernimm, an zwar ënner der Form ber-, déi ofgeleet ass vun der indo-europäescher Wuerzel *bher 'brong', dem Tabu-Numm vum Bier, deem säi richtegen Numm ee sech net getraut huet, ze gebrauchen. Uertschafte wéi Berdorf/Bäerdref oder Berscheid (bei Veianen) oder de Beerwénkel tëscht Iechternach a Steenem sollen heirop zeréckzeféiere sinn. Dat germanesch Wuert hun 'grouss', soll als Kultbezeechnung fir de Bier d'Erklärung vun Nimm wéi Hunnenring (Otzenhausen) ginn; mat dem Attila sengen Hunnen hätt dat also näischt ze dinn. Loosse sech sou Lëtzebuerger Flouernimm wéi Hunnebur (bei Recken), Hunnekapp (bei Lauterbuer) oder souguer den Honswénkel zu Iechternach (hon=hun?) erklären? Uertschaftsnimm mat brun- oder braun- sollen och op de Bier hindeiten, genee wéi déi mat mel- (keltesch: bronggiel) oder mal- (keltesch: Fürst, grouss, Kultnumm vum Bier). Den "Hof Mellich" bei Wittlech soll sech sou erklären. Gehéiert den Iechternacher Flouernumm Melick (Melickshaff) och heihin?
A Frankräich gëtt et eng Rei vun Uertschafts- a Flouernimm, déi sech vum kelteschen Numm vum Bier, arto-, ofleede loossen, z. B. Arthun (Loire) an Arthenas (Jura). Den Numm vun der Schwäizer Stad Bern, an där hirer Noperschaft am Joer 1832 bei Muri eng schéi Figurine vun der Artio an engem Bier fonnt ginn ass, geet och op de Bier resp. de Bierekult zeréck.
De Bier an der Seechen, der Literatur an an der Heraldik
An der Seechen Le lièvre à trois pattes, déi de Chevalier L'Évêque de la Basse-Moûturie zu Iechternach erzielt kritt hat, geet rieds vun engem béisen Zauberer, dem Kitzelé, deen um Ernzerbierg gehaust huet. Hie konnt sech ënner anerem an e Bier oder e Wollef verwandele fir kleng Kanner ze friessen oder d'Véi z'erbäissen. De Nicolas Gredt huet dës Geschicht a sengem Sagenschatz des Luxemburger Landes resuméiert. E Bier, deen engem alen Zaldot hëlleft, dem Däiwel e jonkt Meedchen z'enträissen, gëtt et an der Seechen Der alte Père Lafy und der Teufel, déi sech zu Habay-la-Vieille ofspillt, nozeliesen am Nikolaus Warker sengem Wintergrün.
De Bier kënnt am Wope vu Gemengen oder Uertschafte vir, déi eng Verbindung mat der Tréierer St. Maximäin-Abtei haten. Der Legend no huet e Bier dem Maximäin, deen ënnerwee op Roum war, säin Iesel gefriess. Den hellege Mann huet dorop dem Bier de Suedel opgeluecht an hie forcéiert, säi Gepäck amplaz vum Iesel ze droen. Dat explizéiert, firwat de Bier am Wope vun der Gemeng Luerenzweiler, zu där Hënsdref, e fréiere Besëtz vun der Maximäin-Abtei, gehéiert, e Suedel dréit. D'Maximäiner waren och Grondhären zu Leideleng; de schwaarze Bier am Wope vun der Gemeng soll dodrun erënneren.
Bertie Peacock
Den John Robert "Bertie" Peacock, gebuer den 29. September 1928 zu Coleraine a gestuerwen den 22. Juli 2004 zu Belfast, war e britteschen (nordiresche) Foussballspiller op der Verdeedeger-Positioun , , an och e Foussballtrainer.
Hie war ee vun de beléiftsten an erfollegräichsten nordiresche Foussballspiller vun der Mëtt vum 20. Joerhonnert. De Peacock gouf ënner dem Spëtznumm The Ant Man oder The Little Ant wäit genannt. Hie gouf a senger Carrière ënner anerem fir Coleraine FC, Glentoran FC, Celtic Glasgow gespillt. Vun 1951 bis 1961 huet de Peacock 31-mol fir déi nordiresch Foussballnationalekipp gespillt, an och am Joer 1955 war hien eemol am Kader vun der "brittescher Foussballnationalekipp". Hien huet a senger Nationalekippecarrière zwéi Goler geschoss,.
Als Foussballtrainer, huet de Bertie Peacock fir de Coleraine FC a fir déi nordiresch Nationalekipp geschafft,.
Abtei Orval
D'Abtei vun Orval (Abbaye Notre-Dame d'Orval) ass eng Zisterzienserabtei zu Villers-devant-Orval, Gemeng Florenville, an der belscher Provënz Lëtzebuerg. Si gouf 1132 gegrënnt an ass haut ë. a. och fir hiren Trappistebéier an hire Kéis bekannt.
Éischt Grënnung
Schonn an der Merowengerzäit war d'Plaz besidelt, wéi Reschter vun enger Kapell aus dem 10. Joerhonnert et weisen. 1070 hu sech, op Invitatioun vum Grof Arnoul I. vu Chiny, Benediktinerpateren aus Kalabrien do niddergelooss an ugefaangen, eng Kierch an e Klouschter ze bauen. E puer Joer drop hu se awer nees d'Plaz, ouni d'Aarbechte fäerdeg ze maachen, verlooss. Si goufen duerch Kanoniker ersat, déi de Schantjen un en Enn bruecht hunn, soudatt d'Kierch den 30. September 1124 konsekréiert konnt ginn.
1132 sinn Zisterzienserpatere vun Trois-Fontaines aus der Champagne do ukomm, an déi zwou Gruppen hu sech zesummegedoen ënner enger Communautéit am Zisterzienseruerden. Éischten Abt war de Constantin.
Ëm 1252 ass d'Abtei verbrannt an et huet bal 100 Joer gedauert ier se nees opgeriicht war. De Wenzel I. vu Lëtzebuerg, Herzog vu Lëtzebuerg, Limburg a Brabant (†1383), gouf do begruewen.
Am 15. a 16. Joerhonnert huet d'Abtei ënner de stännege Kricher tëscht Frankräich op der enger Säit an der Bourgogne, respektiv de Spueneschen Nidderlanden op der aner ze leide gehat. 1637, wärend dem Drëssegjärege Krich, gouf d'Abtei vu franséische Söldner geplëmmt an ofgebrannt.
Am 17. Joerhonnert huet d'Abtei sech der Trappiste-Branche vun den Zisterzienser ugeschloss, ier se 1785 nees zu der Haaptrichtung zeréckgoung.
Canton d'Annonay-2
Mam Dekret vum 13. Februar 2014 am Kader vum Gesetz vum 17. Mee 2013 iwwer d'Reorganisatioun vun de Kantone gouf de Kanton gegrënnt.
Abtei Orval
Éischt Grënnung
1793, an der Franséischer Revolutioun, gouf d'Communautéit opgeléist an d'Abtei zerstéiert.
Zweet Grënnung
1887 huet d'Famill Harenne d'Lännereie mat de Ruinen drop opkaf. 1926 hu si se dem Zisterzienseruerde geschenkt, déi dunn, tëscht 1926 an 1948 ënner dem Trappistepater Marie-Albert van der Cruyssen, eng nei Abtei opgebaut hunn.
D'Ruine vun der aler Abtei stinn haut nach niewendrun a kënne besicht ginn.
Schéieschlach
D'Schéieschlach ass e verwëllefte Passage tëschent der rue Wiltheim an dem Rempart iwwer dem Boulevard Victor-Thorn am historeschen Zentrum vun der Stad Lëtzebuerg.
Den Agank vum Schéieschlach ass op der Nr. 6 an der rue Wiltheim, en Haus dat zu de Gebaier vum Nationalmusée fir Geschicht a Konscht um Fëschmaart gehéiert. D'Haus huet fréier der Famill Kutter gehéiert.
Duerch d'Schéieschlach kënnt een op de Chemin du rempart vun der fréierer Festung.
USS Missouri
USS Missouri ass den Numm vu 4 Schëffer vun der US Navy:
Schéieschlach
Numm
Den Numm vum Schéieschlach geet warscheinlech op de Familljennumm Scheer zeréck.
Archeologesch Gruewungen
2002 an 2003 huet de Fonds de rénovation de la vieille ville archeologesch Gruewungen organiséiert, bei deenen op der Plaz vum Schéieschlach Reschter vun enger Strooss aus dem Mëttelalter - der sougenannter Spudelsgasse - fonnt goufen, déi deemools bis an d'Buerg um Bockfiels gefouert huet.
Ofschlossdäich
Den Ofschlossdäich (Hollännesch: Afsluitdijk) ass e groussen, 32 Kilometer laangen Däich an Holland deen tëscht 1927 an 1933 gebaut gouf. E verbënnt Wieringen an der Provënz Nordholland mat Súdwest-Fryslân an der Provënz Friesland. Et ass dat gréisst Bauwierk vun den Aarbechten an der Zuiderzee, déi ënner dem Waasserbauingenieur Cornelis Lely deen déizäit och Transport- a Waasserbauminister war, realiséiert goufen.
Mam Bau vum Däich gouf d'Zuiderzee, e fréiere Golf am Nordmier, vun dësem ofgetrennt, an huet sech an e Séisswaasserséi verwandelt, deen ewell IJsselmeer heescht.
Verkéier
Iwwer den Däich geet eng Strooss, déi an den 1970er Joren als Autobunn Rijksweg 7 ausgebaut gouf (andeems d'Plaz geholl gouf, déi fir eng Eisebunnslinn reservéiert war, déi awer net gebaut gouf). D'Autobunn geet iwwer véier Dréibrécken, déi de Verkéier ënnerbriechen, wa Schëffer duerch Schleise vum IJselmeer an d'Nordmier (oder ëmgedréint) fueren.
Garage
An engem Appartementshaus ass d'Garage dacks am Sous-sol an an individuell Parkplazen oder -boxen agedeelt.
Gemeng Monnerech
D' ass eng vun den lëtzebuergesche Gemengen. Se läit am Kanton Esch-Uelzecht. De Chef-lieu vun der Gemeng ass d'Uertschaft vun där se och hiren Numm huet.
Geographie
D'Gemeng Monnerech läit am Süde vu Lëtzebuerg op enger Héicht tëscht zirka 275 an 340 m (NG-L).
Nopeschgemenge si Reckeng op der Mess a Leideleng am Norden, Beetebuerg am Osten, Schëffleng an Esch-Uelzecht am Süden a Suessem am Westen.
Duerch d'Gemeng lafen d'Baache Mierbech, Bréckenderbaach, Kiemelbaach, Kazebaach, d'Mess an och d'Uelzecht op engem kuerze Stéck.
Verkéier an Transport
Déi wichtegst Stroosseverbindunge sinn d' an d', op engem kuerze Stéck och nach d'. Ausserdeem lafen nach d'Chemin reprisen 106, 164, 169 an 172 duerch d'Gemeng.
Aktivitéitszonen
D'Aktivitéitszon ZARE läit laanscht d' zu engem klengen Deel um Gebitt vun der Gemeng Monnerech. Zu Féiz ass zu béid Säite vum CR164 eng grouss Geschäfts- an Aktivitéitszon.
Geschicht
D'Entwécklung vun der Siderurgie géint Enn vum 19. Joerhonnert, déi Nopeschuertschafte wéi Esch-Uelzecht, Déifferdeng oder Diddeleng a richteg Stied verwandelt huet, hat kaum Afloss op d'Uertschaften aus der Gemeng Monnerech. Dës Dierfer blouwen duerch den Akerbau gekennzeechent. Eréischt nom Zweete Weltkrich a virun allem an den 1970er an 1980er Jore gouf et eng reegelrecht Bevëlkerungsexplosioun.
Politik
De Gemengerot vu Monnerech gëtt nom Proporzsystem gewielt. E setzt sech aus 13 Conseilleren zesummen.
Zesummesetzung D'Majoritéitskoalitioun am Gemengerot ass fett geschriwwen Quell: Inneministère / RTL.lu / elections.lu
Martin Böttcher
De Martin Hermann Böttcher, gebuer de 17. Juni 1927 zu Berlin, a gestuerwen den 19. Abrëll 2019, war en däitsche Filmmusekkomponist. De Böttcher ass wéinst senger Musek bekannt, déi hie fir d'Karl May Filmer komponéiert huet.
Fabrizio Rizzolo
De Fabrizio Rizzolo, gebuer de 6. Juni 1964 zu Asti an der Regioun Piemont, ass en italieenesche Sänger, an och Schauspiller a Regisseur, deen am Theater, an der Tëlee an am Kino schafft ,.
Als Italo-Disco-Sänger hat de Rizzolo ënner dem Spëtznumm Brian Ice Succès an den 1980er Joren an Europa an a Japan,. Aner Aliasse vum Kënschtler si Kenzo (1980er) an Tex Wilder (2017). De "Brian Ice" gouf mam Lidd Talking to the Night (1985) bekannt.
Ugehollt Dammegambit
D'Ugehollent Dammegambit ass eng Erëffnung vum Schachspill. Se zielt zu den Zouene Spiller an ass an den ECO-Coden ënner de Schlësselen D20 bis D29 klassifizéiert.
Fabrizio Rizzolo
De Fabrizio Rizzolo war Auteur vun der Musek fir den Tony Esposito an d'Gloria Gaynor.
Ugehollt Dammegambit
D'Ugehollent Dammegambit fänkt mat de follgenden Zich un:
Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen
An der Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen ass d'Ugehollent Dammegambit ënner de Schlësselen D20 bis D29 klassifizéiert.
Konferenz vun Teheran
Et goung drëms, sech driwwer eens ze ginn, wéi et sollt 1944 virugoe mam Krich an Europa, an och déi grouss Linnen, wat geschéie soll, wann déi Alliéiert bis iwwer Däitschland de Krich gewonnen hätten. An de Méint virdru gouf et scho Konferenze vun den Ausseministeren zu Moskau a vun den Etat-Majoueren zu Kairo, fir d'Teheraner Konferenz ze preparéieren. De Stalin huet do deenen aneren zougeséchert, datt no enger Victoire iwwer Däitschland hien déi sowjetesch Truppen asätze kéint fir un der Pazifik-Küst géint d'Japaner ze kämpfen, an de Roosevelt an den Churchill hunn hien driwwer informéiert, datt si am Mee 1944 d'Operation Overlord wéilte lancéieren, sou datt Däitschland vun zwou Säiten an d'Zaang geholl kéint ginn.
Ausserdeem goufen déi Dräi sech am Prinzip eens, datt déi sowjetesch Grenze vun 1941 gëlle sollten, deemno sou wéi s'am Sowjetesch-Däitschen Netugrëffspakt festgeluecht gi waren, an domat d'Ausbreedung vun der Sowjetunioun no Westen. D'polnesch-sowjetesch Grenz sollt deem entspriechend laanscht d'Curzon-Linn goen, Białystok nees polnesch ginn, an d'Sowjetunioun kréich dat nërdlecht Ostpreise mat Königsberg. D'Oder sollt déi nei Grenz tëscht Polen an Däitschland ginn. Weider sollt Finnland onofhängeg bleiwen an den Iran, dee vu britteschen a sowjetesche Truppe besat war, nees onofhängeg.
Luigi Magni
De Luigi Magni, gebuer den 21. Mäerz 1928 zu Roum an och do gestuerwen de 27. Oktober 2013, war en italieeneschen Dréibuchauteur a Filmregisseur.
Alberto Lattuada
Den Alberto Lattuada gebuer den 13. November 1914 zu Mailand a gestuerwen den 3. Juli 2005 zu Roum war en italieenesche Filmregisseur, Schauspiller, Dréibuchauteur a Filmproduzent.
Asiatesch Runn mat schwaarzem Thorax
D'Asiatesch Runn mat schwaarzem Thorax (Vespa velutina nigrithorax), déi, wéi hiren Numm et seet, aus Asien staamt, ass e generalistesche Raiber vu mëttelgrousse- bis groussen Insekten an en Aassfrësser vu Wierbeldéieren. D'Aart ass zënter 2004 an Europa invasiv a gouf uganks September 2020 fir d'éischt zu Lëtzebuerg nogewisen.
Beschreiwung
D'Asiatesch Runn mat schwaarzem Thorax ass 17–22 mm laang. D'Gesiicht an den hënneschten Deel vum Hannerleif si giel bis orange gefierft, d'Féiss (Tarsen) gielzeg, déi aner Kierperdeeler si gréisstendeels vun däischterer schwaarz-bronger Faarf. D'Nascht ass 60 x 80 cm grouss an hänkt meeschtens an héije Beem (bis 10 m), mat engem klenge Lach op der Säit als Entrée.
Taxonomie
D'Asiatesch Runn mat schwaarzem Thorax ass eng Ënneraart vun der Aart Vespa velutina Lepeletier, 1836 aus der Gattung Runn (Vespa) an der Famill vun de Falenharespelen (Vespidae) an der Uerdnung Hymenoptera.
Ënnerdeelung
Bannent der Aart Vespa velutina ginn 13 Ënneraarten ënnerscheet, déi duerch hier Faarf differenzéiert ginn. D'Ënneraart V. velutina nigrithorax ass déi eenzeg, déi an Europa virkënnt.
Natierlecht Verbreedungsgebitt
D'Vespa velutina ass eenheemesch am Süde vu China, op Taiwan, an Indien an an Indonesien. D'Aart gouf 2003 a Südkorea agefouert an 2014 a Japan. Si lieft haaptsächlech an de Bierger, awer an Indonesien besidelt s'och tropesch Reebëscher am Déifland. Hir Ënneraart Vespa velutina nigrithorax ass a China an an der Grenzregioun Indien/Myanmar eenheemesch.
Introduktioun
D'Asiatesch Runn mat schwaarzem Thorax kann iwwer follgend Weeër agefouert respektiv transportéiert ginn: Gaardebuedem, -miwwelen a -dëppen, Holz, Geméis, Campingsgeschier, asw.
Weltwäit Verbreedung
D'Vespa velutina huet sech a rezenter Zäit an Asien verbreet (si ass eng invasiv Aart a Südkorea an a Japan). D'Ënneraart V. velutina nigrithorax gouf onabsichtlech an Europa agefouert, wou si 2004 fir d'éischt a Südfrankräich nogewise gouf. Zënterhier gouf si a follgenden europäesche Länner an Insele fonnt: Spuenien (2010), Portugal (2011) , Belsch (2011/2016) , Italien (2012) , Däitschland (2014) , Balearen (2015) Kanalinselen (2016) , Groussbritannien (2016) , Holland (2017) , Schwäiz (2017) , a Lëtzebuerg (2020). Et gëtt erwaart, datt d'Aart sech a weider europäesche Länner wäert ausbreeden.
Status a Verbreedung zu Lëtzebuerg
Eng falsch éischt Meldung vun enger angeeblecher Vespa velutina ass de 14. August 2012 am Tageblatt publizéiert ginn, dat awer mat Fotoe vun der Eurasescher Runn.
D'Asiatesch Runn mat schwaarzem Thorax gouf fir d'éischt zu Lëtzebuerg den 2. September 2020 op Riewen an engem Privatgaart zu Jonglënster observéiert. Den 9. September gouf d'Aart bei Angelduerf opgeholl, den 19. September zu Schëffleng. Den 21. September gouf zu Esch-Uelzecht e Nascht héich an engem Bam an engem Privatgaart an der Rue Général G.S. Patton fonnt. De 27. September gouf d'Aart zu Biekerech nogewisen, den 30. September zu Iechternach, an de 7. Oktober zu Colmer-Bierg.
Well d'Näschter, bis d'Beem am Hierscht hier Blieder verléieren, ganz schwéier ze fanne sinn a well zu deem Zäitpunkt déi jonk Kinniginnen d'Näschter scho verlooss hunn, fir an engem Wanterquartéier z'iwwerwanteren, muss dermat gerechent ginn, datt d'Aart sech an Zukunft weider zu Lëtzebuerg verbreet.
Invasiv gebittsfriem Aart vu Bedeitung fir d'Europäesch Unioun
D'Asiatesch Runn mat schwaarzem Thorax gouf am Joer 2016 op d'Lëscht vun den invasive gebittsfriemen Aarte vu Bedeitung fir d'Europäesch Unioun opgeholl, wat implizéiert, datt d'Memberlänner all néideg Schrëtt ënnerhuele musse fir ze verhënneren, datt d'Aart ongewollt agefouert oder verbreet gëtt.
Risikobewäertung
Eng Risikobewäertung mat dem ISEIA-Protokoll huet erginn, datt déi Aart e relativ schwaachen Impakt op d'Ëmwelt opweist: C1 (3+1+1+1).
Meldung vun der Aart
Jidderee kann déi Aart dem Naturmusée mellen, Experte ginn zäitgläich iwwer E-Mail informéiert.
Ekologeschen Impakt
D'Asiatesch Runn mat schwaarzem Thorax jot a raibert eng Rei vun Insekte wéi Diptera a sozial Hymenoptera wéi Hunnegbeien an aner eenheemesch Bestëbserinsekten.
Wirtschaftlechen Impakt
Si kann en negativen Impakt op d'Hunnegproduktioun hunn.
Management, Kontroll
Ofgesi vun héije Beem baut d'Asiatesch Runn mat schwaarzem Thorax hir Näschter seelen och a Gaardenhaisercher, Gebaier oder am Buedem. D'Näschter gi vu Spezialiste mam néidegen Ekipement ewechgemaach.
Theodor Feldhege
De Franz Theodor Feldhege, gebuer den 30. Januar 1900 zu Herten a gestuerwen am Juli 1961 zu Dülken, war en däitsche Kommunalbeamten, deen am Zweete Weltkrich Éischte Bäigeuerdente vun der Stad Esch war. Den Theodor Feldhege war promovéierten Ekonomist. 1931 gouf hien zum neie Buergermeeschter vum Amt Hervest–Dorsten gewielt, konnt säin Amt awer net untrieden, well d'Regierung d'Plaz – fir Geld ze spueren – net méi mat engem eegene Buergermeeschter besetze wollt. Vum 1. Mee 1939 bis Enn Abrëll 1942 war de Feldhege stellvertriedende Buergermeeschter vun der Gemeng Gressenich (haut en Deel vu Stolberg) am Krees Oochen. Vum 1. Mee 1942 u war hien 1. Bäigeuerdente vun der Stadt Esch. Buergermeeschter war zu deem Zäitpunkt den Otto Komp, vun deem de Feldhege an der Sëtzung vum Escher Stadrot vum 25. September 1942 offiziell virgestallt gouf. Wéi de Buergermeeschter Komp am November 1942 Esch verlooss huet, huet de Feldhege vum 1. Dezember 1942 un den Interim assuréiert, bis de 16. Mäerz 1943, wou deen neien Amtsbuergermeeschter, de Josef Kohns, säin Amt offiziell ugetrueden huet. Am Januar 1943 hat den Dr. Feldhege d'Kriegsverdienstkreuz 2. Klasse ohne Schwerter als Unerkennung fir seng Aktivitéit an der Verwaltung vun der Stad Esch an an der NSDAP-Kreesleedung. Den 1. September 1944 huet sech de Feldhege no Däitschland aus dem Stëbs gemaach, well d'Amerikaner net méi wäit vu Lëtzebuerg ewech waren. Nom Krich war de Feldhege vum Mee 1947 bis zu sengem Doud „Stadtdirektor” zu Dülken.
Falenharespelen
D'Falenharespelen (Vespidae) sinn eng Famill an der Ënneruerdnung Aculeata an an der Uerdnung Hymenoptera. Si regruppéiere weltwäit ronn 4000 Aarten, vun denen där ongeféier 100 och a Mëtteleuropa liewen.
Beschreiwung
Den Numm Falenharespele kënnt dohier, datt d'Flilleke vun dësen Insekten a Roustellung de laange Wee gefaalt sinn. D'Facettenae sinn nierefërmeg. Déi heefeg schwaarzgiel aposematesch Fierwung als Warntruecht weist drop hin, datt déi meescht Aarte sech wiere kënnen.
Systematik
Zu de Falenharespele gehéieren d'Ënnerfamillje vun den Echten Harespelen (Vespinae) an de Feldharespelen (Polistinae), déi zesummen als sozial Falenharespelen bezeechent ginn. Wéinst hirem Naschtmaterial heesche s'och nach Pabeierharespelen. Als staatebildend Harespele gehéiere si zu deene bekanntsten Insekten.
Déi meescht Aarte gehéieren awer zur Ënnerfamill vun de Solitäre Falenharespelen (Eumeninae), déi och Leemharespelen genannt ginn, well si d'Bruttzelle fir hir Larven aus oder am Leem bauen, wéi z. B. d'Gattung vun den Aulebäckerharespelen. An Europa gëtt et iwwer 200 Aarte vu Solitäre Falenharespelen.