cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Russesch Grammaire
Verbe vun der Grupp I
D'Endung kënnt un de Stamm vum Verb. Mä deen ass vu Verb zu Verb verschidden. Meeschtens ginn d'Verben op -ать a -ять sou konjugéiert. Bei deene brauch een nëmmen den -ть ewechzehuelen an dann huet een de Stamm.
Bei Verben op -овать and e puer Verben op -евать kritt een de Stamm wann een d'Endung -овать respektiv -евать duerch en -у- oder (seelen) -ю- ersetzt.
рисова́ть (molen); танцева́ть (danzen)
Mä et gëtt och Verben op -ать, déi en onreegelméissege Stamm hunn, wéi zum Beispill е́хать (fueren). Hire Stamm ass ед-.
Bei de Verben op -уть hëlt een d'Endung vum Infinitiv ganz ewech an et setzt een d'Konjugatiounsendungen direkt un d'Verb drun. Wann d'Infinitvendung -уть betount ass, komme vun der zweeter Persoun Eenzuel bis zu der zweeter Persoun Méizuel d'Endungen -ёшь, -ёт, -ём a -ёте dohistoen. Falls d'Betounung net op der Endung steet, benotzt een d'Endungen -ешь, -ет, -ем a -ете.
отдохну́ть (sech ausrouen), поги́бнуть (ëmkommen)
E puer Verben op -ти ginn och no dësem Modell konjugéiert. De Stamm kritt ee, wann een -ти ewechhëlt. Mä vun der zweeter Persoun Eenzuel bis zu der zweeter Persoun Méizuel hëlt ee bei dëse Verben d'Endungen -ёшь, -ёт, -ём a -ёте.
идти́ (goen); трясти́ (rëselen)
Konsonantewiessel bei de Verbe vun der Grupp I
Bei e puer Verben op -ать verwandele sech gewësse Konsonanten an Zischlauter, wa se konjugéiert ginn. Bei enger spezieller Grupp vu Verben déi op -чь enden, geschitt dat och.
Tabell mat de Konsonantewiessel:
Beispill:
пла́кать (kräischen) (к → ч)
Bei de Verben op -чь muss een de Stamm kennen, fir se ze konjugéieren. An den Dictionnairë steet normalerweis, wéi se konjugéiert ginn.
Beispiller:
D'Verb мочь (kënnen, däerfen) huet als Stamm мог-. De г verwandelt sech an e ж, ausser an der éischter Persoun Eenzuel a Méizuel, wéi dat ëmmer de Fall ass bei deene Verben. D'Verb печь (baken) huet als Stamm пек-. De к gëtt en ч. Mä vun der zweeter Persoun Eenzuel bis zu der zweeter Persoun Méizuel hëlt ee bei dësem Verb d'Endungen -ёшь, -ёт, -ём a -ёте. Dat ass zimmlech dacks de Fall bei Verben op -чь.
Verbe vun der Grupp II
D'Grupp II bezeechent all déi Verben, déi no dësem Modell konjugéiert ginn:
D'Endung kënnt un de Stamm vum Verb. Mä deen ass vu Verb zu Verb verschidden. Meeschtens ginn d'Verben op -ить, heiansdo och déi op -еть, sou konjugéiert. Bei deene brauch een nëmmen den -ить respektiv -еть ewechzehuelen an dann huet een de Stamm.
спо́рить (streiden; diskutéieren); горе́ть (brennen)
Bandar Seri Begawan
Bandar Seri Begawan ass d'Haaptstad vu Brunei an huet ongeféier 56.000 Awunner.
Russesch Grammaire
Konsonantewiessel bei de Verbe vun der Grupp II
Beispill:
ви́деть (gesinn) (д → ж)
Verben, déi e Stamm op б, в, м, п an ф hunn, vollzéien nach e spezielle Konsonantewiessel. An der éischter Person Eenzuel kënnt bei deene Verben en -л- tëscht de Stamm an d'Endung.
Tabell:
гото́вить (virbereeden) (в → вл)
Imperfekt a Perfekt
Den Imperfekt a Perfekt ënnerscheede sech och nëmmen duerch de Verbstamm, d'Endunge sinn ëmmer déi selwecht. Ausserdeem sinn dës zwou Zäite méi einfach ze forméiere wéi de Präsens an de Futur. Et hëlt een einfach de Stamm vun de Verben an et setzt een d'Endungen drun. Et muss een awer op d'Geschlecht an d'Zuel vum Sujet oppassen. Dowéinst gëtt et véier Endungen: -л oder guer keng Endung* (männlech), -ла (weiblech), -ло (sächlech) a -ли (Méizuel, fir all Geschlecht).
Beispill:
Participen
An der Russescher Sprooch gëtt et sechs Participen. Zwéi vun hinnen hunn déi selwecht Funktioun wéi de Gerondif am Franséischen a sinn invariabel. Déi aner véier ginn deklinéiert wéi Adjektiver an et kann ee se mat de Participen an der däitscher a franséischer Sprooch vergläichen. Am Groussen a Ganze gi se benotzt, fir d'Verben an de Passiv ze setzen, kënnen awer och als Adjektiver oder Adverbe fungéieren. Ausserdeem hunn all deklinéiert Participen eng Kuerz- a Laangform, wéi d'Adjektiver.
Participe Present Aktiv
De Participe Present Aktiv gëtt vun onofgeschlossene Verben aus ofgeleet. E gëtt vun der drëtter Persoun Méizuel aus forméiert. Vun der Endung -ют, -ут, -ят oder -ат gëtt den -т einfach ewechgeholl an d'Endung -щий drugesat. Dëse Participe gëtt deklinéiert wéi en Adjektiv an en huet eng Laang- a Kuerzform.
Participe Passé Passiv
Am Russeschen hunn all transitiv Verben e Participe Passé Passiv. Normalerweis sinn dat nëmme Verbe vum ofgeschlossenen Aspekt. D'Formatioun vum Participe Passé Passiv hänkt vun der Grupp of, zu deenen Verbe gehéieren. Et gëtt och vill onreegelméisseg Formen an d'Betounung ass vu Verb zu Verb verschidden. Ausserdeem muss ee bei de Verbe vun der Grupp II dacks op de Konsonantewiessel oppassen, wann een dëse Participe forméiere wëll.
Verben op -ать
Bei de Verben, déi op -ать a -ять ophalen, muss een -ть eweghuelen an -нный oder -н drusetzen. Et gëtt eng Laang- an eng Kuerzform. D'Kuerzform gëtt geholl fir de Passiv vun de Verben ze forméieren. D'Laangform dogéint huet déi selwecht Funktioun wéi en Adjektiv mat passivescher Bedeitung. E puer Verben op -ать a -ять, déi nëmmen eng Silb hunn, verléieren nëmmen d'mëllt Zeechen -ь a kréien -ый drugesat.
Verben op -ить
Bei de Verben, déi op -ить ophalen, muss een -ить eweghuelen. Da muss een de Konsonant virum -ить wéi an der Tabell uewen ëmwandelen an -ённый, -енный, -ён oder -ен drusetzen. E puer Verben op -ить, déi nëmmen eng Silb hunn, verléieren nëmmen d'mëllt Zeechen -ь a kréien -ый drugesat.
Verben op -чь
Bei dësem Typ vu Verben muss een de Stamm kennen, fir de Participe Passé Passiv ofzeleeden.
NGC 1499
Den NGC 1499 ass e Gasniwwel am Stärebild Perseus. Den NGC 1499 läit 36' nërdlech vum Xi Persei a gëtt wéinst senger Form och Kalifornienniwwel genannt.
Dialektologie
Dialektologie ass e Beräich vun der Sproochwëssenschaft, déi sech mat der Erfuerschung vu Sproochvariatioune befaasst. Dëst gëtt mat Hëllef vu Sproochkaarten (z. B. Sproochkaarte vun Lëtzebuerg) gemaach.
NGC 1499
Entdeckung
De Kalifornienniwwel gouf ëm d'Joer 1884 vum amerikaneschen Astronom Edward Emerson Barnard entdeckt. Kuerz drop huet de Johan Dreyer den Niwwel a sengem New General Catalogue opgeholl.
Dialektologie
Dialektologen zu Lëtzebuerg
Persounen, déi sech mat der Sproochentwécklung an der Sproochsituatioun zu Lëtzebuerg auserneegesat hunn:
NGC 1499
Astronomesch Bedeitung
Wéinst senger klenger Flächenhellegkeet ass d'Form vum Niwwel nëmmen op laang beliichte Fotoen z'erkennen.
Ars-en-Ré
Ars-en-Ré ass eng franséisch Gemeng op der Île de Ré am Departement Charente-Maritime an der Regioun Nei-Aquitaine.
Et ass eng Uertschaft am Nordweste vun der Insel, mat engem klengen Hafen deen nëmme bei Flut schëffbar ass. Si grenzt am Nordosten an am Osten un de Fier d'Ars, am Norden un d'Gemeng Saint-Clément-des-Baleines, an am Osten u La Couarde-sur-Mer. Am Süden an am Weste stéisst s'un den Atlantik, an ass op der ganzer Längt vun der Küst mat engem Däich protegéiert, dee sech an den Norden erop, bis bei de Phare des Baleines zitt.
Ephemeriden
Eng Ephemerid (vum griicheschen ephemeros „fir een Dag“, ass eng Tabell, déi d'Positioune vun engem astronomeschen Objet oplëscht. Ephemeride ginn an der Raumfaart an an der Himmelsmechanik gebraucht, souwéi bei villen Uwendunge mat engem Bezuch op d'Sonn oder d'Satellitten.
Uwendungen
Ephemeride fir déi visuell Astronomie gebrauche fir hir Positiounsdaten entweeder de Vollkrees vun 360 Grad laanscht d'Ekliptik oder ginn d'Positioun an Equatorialkoordinaten un. D'Berechnung vun den Ephemeride gehéiert zu de Leeschtunge vun der astronomescher Phenomeenologie an ass haut e Bestanddeel vu villen astronomesche Programmer oder interaktiv am Internet nozeschloen.
Bei engem Satellit beschreiwen d'Ephemeriden a mathematescher Form d'visuell Ëmlafbunn. Beim Global Positioning System (GPS) sinn déi Bunndaten e Bestanddeel vu Signaler déi jiddwer Satellit ausstraalt, an déi dann d'Grondlag fir d'Positiounsberechnung vum Empfänger sinn.
Fir d'Ofschätzung vun enger méiglecher Kollisiounswahrscheinlechkeet vun zwéi Kierperen am Sonnesystem ass et erfuerdert, d'Positioune vun de Kierperen an déi zäitlech Entwécklung vun dëse Positioune genee ze kennen. Dofir ginn Ephemeride-Kataloge fir Asteroiden ugeluecht, fir deenen hir zum dackste wéineg bekannt Bunndate méi genee bestëmmen ze kënnen. Besonnesch opgepasst gëtt bei den Äerdbunnkräizer, déi eis Äerd bedreeë kéinten.
Ephemeriderechnung
D'Ephemeriderechnung als Aarbechtsgebitt vun der astronomescher Phenomeenologie geschitt op Basis vun den observéierte Positioune vun den Himmelskierper a vun der Gravitatiounstheorie. Fir künfteg Wäerter ginn dobäi déi z'erwaardend Bunnstéierunge beuecht. Fir d'Stéierungsrechnung ze preziséieren, gi Rechemodeller wéi d'Planéitentheorie opgestallt.
Um Spaweck
Berechnungen: Grondlagen:
Costa Concordia
D'Costa Concordia ass dat fréiert Flaggschëff vun der italieenescher Reederei Costa Crociere. Et ass dat éischt vun dräi Schëffer, déi d'Reederei Costa Crocieri vu Genua, bei der Werft Fincantieri baue gelooss huet. Et war bei senger Ausliwwerung dat weltwäit sechstgréisst Croisièresschëff.
De faarwege Bannendesign orientéiert sech no de Länner vun Europa, no deenen och d'Decker genannt goufen. Den amerikaneschen Designer Joe Farcus huet wéi bei allen neie Costaschëffer, zanter der Costa Atlantica, wéi och bei de meeschte Carnivalschëffer, d'Bannenariichtung entworf.
De 15. Juli 2006 huet dat neit, a mat 112.000 BRT, gréisst Schëff vun der Costa-Flott, déi éischt Croisière gemaach.
D'Costa Concordia ass den 13. Januar 2012 owes géint 22:00 Auer virun der italieenescher Insel Giglio op Grond gelaf. Duerch massive Waasserabroch huet d'Schëff sech op d'Säit geluecht an d'Passagéier hu missen evakuéiert ginn. U Bord waren dee Moment zirka 4230 Mënschen, dovun ongeféier 1000 Membere vun der Besatzung. Et gouf 32 Doudesaffer. Als Ursaach fir d'Accident gi Feeler vum Kapitän ugesinn.
De 16. September 2013 ass d'Wrack nees opgeriicht ginn a gouf am Juli/August 2014 an den Hafe vu Genua gezu fir do verschrott ze ginn.
Arrondissement Huy
D'Arrondissement Huy ass eent vun de véier Arrondissementer an der belscher Provënz Léck. D'Arrondissement huet eng Fläch vu 659,36 km² an et hat um 1. Januar 2006, 103.972 Awunner.
Zum Geriichtsbezierk Huy gehéieren och nach d'Gemenge Braives, Hannut, Lincent, Saint-Georges-sur-Meuse a Wasseiges aus dem Arrondissement Waremme an d'Gemeng Comblain-au-Pont aus dem Arrondissement Léck.
Arrondissement Thionville-Est
Den Arrondissement Thionville-Est ass eng franséisch administrativ Andeelung am Museldepartement an der Regioun Grand Est.
Den Haaptuert ass Diddenuewen.
Erläichendag
Erläichendag, och nach Härläichem(s)dag oder Zerläichemsdag genannt, ass e chrëschtlecht Fest, dat an der Kathoulescher Kierch de 60. Dag no Ouschtere gefeiert gëtt, also den 2. Donneschden no Päischten.
Arrondissement Thionville-Est
Den Arrondissement setzt sech aus sechs Kantonen zesummen:
Erläichendag
Op Däitsch heescht dëst Fest Fronleichnam an op Franséisch Fête-Dieu. Fronleichnam kënnt vum Mëttelhéichdäitsche vrône lîcham "des Herren Leib", eng Iwwersetzung vum kierchelaténgesche Begrëff Corpus Domini, offiziell "Héichfest vum Läif a vum Blutt vu Jesus Christus". D'Wuert Erläichendag bezitt sech op den Dag vum Läif vum Här (Jesus Christus). Seng Presenz an der Eucharistie, an der Hostie, gëtt besonnesch op dësem Dag gefeiert.
Zu Lëtzebuerg ass Erläichendag kee gesetzleche Feierdag, dofir gëtt en den 2. Sonnden no Päischte gefeiert. A ville Pare gëtt an enger Pressessioun dat Allerhellegst, d'Hostie, an enger Monstranz duerch d'Stroosse gedroen.
Erläichendag gouf an der kathoulescher Kierch an Europa ëm 1246 op Initiativ vun der helleger Julienne agefouert, a fir d'éischt am Bistum Léck gefeiert.
Cassandra Wilson
D'Cassandra Wilson, gebuer de 4. Dezember 1955 zu Jackson am Bundesstaat Mississippi, ass eng US-amerikanesch Jazzsängerin.
Wetzstol
E Wetzstol déngt dozou, geschlaffe Messeren nozeschäerfen. Et ass normalerweis e ronne Staf aus gehäertem Stol mat mikroskopesch schmuele Rillen, deen e Grëff huet.
Nogeschäerft gëtt, andeems d'Messer vun der Spëtz un duuss mat der Messerlimech, an engem Wénkel vun ongeféier 20°, laanscht de Stol a Richtung Grëff geriwwe gëtt. Dat ass net ongeféierlech, an de Wetzstol huet meeschtens eng metalle Plack, fir d'Fangeren ze protegéieren. Op déi Manéier gëtt d'Messer net geschlaff, mä just geriicht.
Bamako
Bamako (aus dem Bambara vu Bama fir „Krokodill“ a Ko fir „Réck“) ass d'Haaptstad vum Mali an huet ongeféier 1.342.500 Awunner (2006).
Wëlwerwolz
Wëlwerwolz  ass eng Uertschaft an der Gemeng Kiischpelt. Et war den Haaptuert vun der fréierer Gemeng Wëlwerwolz.
Gábor Talmácsi
De Gábor Talmácsi, gebuer den 28. Mee 1981 zu Budapest an Ungarn, ass en ungaresche Motoscoureur.
Wëlwerwolz
Geschicht
Enger Legend no ass de Willibrord selwer duerch dës Géigend gezunn an huet engem Bauer déi Quell geschenkt, déi haut nach do ass: de Willibrordusbur. 1934 gouf d'Quell nei gefaasst an eng Kapellchen driwwer gebaut.
Gábor Talmácsi
Den Talmácsi, deen „Talma“ genannt gëtt, huet an der Motosweltmeeschterschaftssaison 2007 op Aprilia fir d'Bancaja Aspar-Ekipp de Weltmeeschter-Titel an der 125 cm³-Klass gewonnen.
Wëlwerwolz
Geschicht
D'Gemeng Wëlwerwolz huet den 1. Januar 2006 (Gesetz vum 14. Juli 2005) mat der Gemeng Kautebaach fusionéiert fir déi nei Gemeng Kiischpelt ze bilden.
Republikanesche Kalenner
De Republikanesche Kalenner, och franséische Revolutiounskalenner genannt, gouf zur Zäit vun der franséischer Revolutioun vu 1789 agefouert.
D'Erfindung vum Kalenner ass progressiv iwwer d'Bün gaangen. Schonn den Dag nom Stuerm op d'Bastille de 14. Juli 1789 war et normal, d'Joer 1789 als « l'an I de (l'ère de) la Liberté » ze nennen; D'Méint an Deeg sinn awer d'selwecht bliwwen. Am Joer IV, den 22. September 1792 huet d'Convention nationale dekretéiert: « Tous les actes publics sont désormais datés à partir de l'an I de la République ». Den 20. September 1793 huet de Charles Gilbert Romme virun der Convention säi Projet presentéiert, aus deem de Kalenner sollt ginn. A Kraaft getrueden ass de Kalenner no klengen Ännerungen den Dag nom Dekret vun der Convention nationale vum 14. Vendémiaire Joer II.
D'Nomenklatura vun de Méint an den Deeg huet sech an de follgende Méint weider entwéckelt. En neien Dekret vum 4. Frimaire Joer II huet dem Kalenner seng definitiv Form ginn, an d'« ère vulgaire » fir d'zivil Benotzung ofgeschaaft. Den 22. September 1792 gouf als éischten Dag vun der « ère des Français » festgesat. Fir déi nächst Jore sollt den éischten Dag vum Joer ëmmer dee vun der Equinoxe zu Paräis sinn, wat dem Gregorianesche Kalenner no tëscht dem 22. a 24. September war.
Den 22. Fructidor Joer XIII huet den Napoléon de republikanesche Kalenner nees ofgeschaaft, an zanter dem 1. Januar 1806 gouf nees de gregorianesche Kalenner benotzt.
De republikanesche Kalenner gouf allerdéngs nacheemol kuerz vun der Commune vu Paräis am Joer 1871 (Joer LXXIX), a vum Mussolini 1922 benotzt.
Opbau
Well d'Revolutioun aus Frankräich e laizistesche Staat gemaach hat, wollt sech de republikanesche Kalenner däitlech vum gregorianesche Kalenner distanzéieren, dee mam Chrëschtentum verbonne war.
D'Kalennerjoer war an 12 Méint ënnerdeelt, an all Mount hat 30 Deeg (= 360 Deeg), plus 5 - 6 Deeg (jee no Joer) déi um Enn vum Joer derbäigesat goufen, fir datt d'Joer mam tropesche Joer (~ 365¼ Deeg) iwwerenee gestëmmt huet. All Mount war an 3 Dekade vun 10 Deeg ënnerdeelt. Den Dag gouf nom Dezimalsystem ënnerdeelt: « de minuit et minuit », an hat 10 Stonnen déi an 10 Partien ënnerdeelt waren, déi hirersäits och nees an 10 Partien ënnerdeelt waren a sou weider « jusqu'à la plus petite portion commensurable de la durée ». D'Dezimaldivisioun vum Dag gouf 1795 nees ofgeschaaft.
D'Nimm vun de Méint huet sech de Poet Fabre d'Églantine mat der Hëllef vum André Thouin, Gäertner vum Jardin des Plantes vum Nationalmusée fir Naturgeschicht ausgeduecht. All Mount huet un een Aspekt vum franséische Klima erënnert (Dezember, Nivôse, Neige - Schnéi) oder u wichteg Momenter vum ländleche Liewen (Septemher, Vendémiaire, d'Vendangen). De Kalenner, dee seng Schëpfer als universell wollten duerstellen, war staark u säin Ursprongsland gebonnen, an un d'wirtschaftlecht Gewiicht, déi d'agrar Aktivitéiten haten.
De Kalenner huet sextil Jore produzéiert (déi 6 Deeg méi haten): dëst waren d'Joren III, VII an XI. Dësen Dag, deen um Enn vum Joer derbäigesat gouf, gouf "Jour de la Révolution" genannt, deen d'Enn vun enger Franciade markéiert huet, an dee wéi en Nationalfeierdag gefeiert gouf.
D'Deeg vum Joer
All Dag vum Joer hat en eegenen Numm.
François Konter
De François Konter, besser bekannt als Bizzi oder Bitzi Konter, gebuer den 20. Februar 1935 zu Zowaasch a gestuerwen den 29. August 2018, war e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller a Foussballtrainer.
De Konter war dat sechst vu siwe Kanner an huet vu klengem un zu Zowaasch gewunnt. Zanter 2005 wunnt hien zu Nidderkuer.
Tëscht dem 9. Oktober 1955 am 23. Abrëll 1969 huet hien a 77 Matcher fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp 4 Goler geschoss.
Vun 1951 bis 1961 huet hie fir Chiers Rodange gespillt, duerno gouf hie Profi an huet noenee fir den RSC Anderlecht, R. Crossing Club Molenbeek an A.R.A. La Gantoise gespillt.
1971-1972 war hie Foussballtrainer bei Excelsior Virton, 1972-1974 bei Woluwé St Lambert, 1974-1976 beim F.C. Minière Lasauvage an 1976-1978 bei der Fola Esch.
Wervik
Wervik (fr.: Wervicq) ass eng Stad an der belscher Provënz Westflandern
Wervik huet ronn 17.500 Awunner. Wervik läit op der Leie, déi d'Grenz mat Frankräich mécht. Op der franséischer Säit läit Wervicq-Sud.
Geschicht
Schonn zu der Zäit vun de Réimer gouf hei Gips gefërdert. D'Fëllementer vun der aler Sint-Maartens-Kierch sinn aus Reschter vun engem réimeschen Tempel gebaut.
Landwirtschaft zu Lëtzebuerg
Vu fréien Zäiten un, war Lëtzebuerg wéi vill Länner am Laf vun der Geschicht e rengt Agrarland. Ënner der Herrschaft vun den Habsburger war Lëtzebuerg déi gréisst Provënz vun den éisträicheschen Nidderlanden awer och gläichzäiteg déi äermst an déi mat de mannsten Awunner. 96 Prozent vun der Bevëlkerung hunn um Land a vum Land gelieft. D'Industrie hat och e rurale Charakter. D'Siderurgie wat déi wichtegst war, huet laang vill Verbindungen zur Landwirtschaft gehalen an d'Exploitatioun huet där vun der Landwirtschaft geglach. Et gouf keng Konzentratioun vu grousse Betriber. Déi vill Schmelzen a Schmëtte ware kleng Betriber déi uechter d'Land verspreet waren a grad wéi de Bauer d'Friichte vum Terrain ausgenotzt huet, hu si d'Bounäerz an d'Holz dat s'op der Plaz oder an der noer Ëmgéigeng fonnt hunn, exploitéiert. Och aner Industriebetriber wéi d'Wiewerei an d'Gerwerei hunn no un der Landwirtschaft gelieft, se hunn z. B. Leit aus de Bauerebetrieber niewelaanscht beschäftegt a sinn och vun hinne mat Material beliwwert ginn. Sou kann e soen datt déi Zäit d'Industrie eng Verlängerung vun der Landwirtschaft war.
D'Land oder villméi de Landbesëtz war och fest am Geescht verankert. An den Ae vun de Leit vun deemools war de Grondbesëtz en Haaptsymbol vum Räichtum, wat mat sech bruecht huet datt d'Kapitaler vun deemools éischter an Terraine wéi an der Industrie placéiert goufen.
Déi fréier Landwirtschaft hat e komplexen Exploitatiounssytem, bei deem vill technesch a mënschlech Facteuren eng Roll gespillt hunn, wovun zu de wichtegsten de Kärenubau, d'Servituden an d'kollektiv Rechter gezielt hunn. De System huet den Ënnergank vum Ale Regime iwwerlieft an huet sech zu Lëtzebuerg och no der franséischer Revolutioun bis an déi zweet Hallschent vum 19. Joerhonnert gehalen.
Entwécklung
D'Entwécklung vum Lëtzebuerger Akerbau an der Véizuucht, zesummegefaasst am Begrëff: Landwirtschaft, huet, wéi och an den anere Länner, verschidde Kennzeechen:
Manner Baueren
Am Joer 2010 waren et der 1.981, mat 3.497 Beschäftegten (1% vun der Lëtzebuerger aktiver Populatioun). , 2004 waren et der 2.400, 1990 nach ronn 3.200. Am Verglach: 1907 gouf et nach 15.000 landwirtschaftlech Produktiounsunitéiten. Dat wëll soen, datt deemools, mat de Familljememberen, bal 40 % vun der Landwirtschaft gelieft hunn. Charakteristesch fir de Grad vum Wirtschaftswuesstem ass domat, wéi de Colin Clark, Jean Fourastié a W.W. Rostow ënnerstrach hunn, ënner anerem d'Importenz, déi d'Landwirtschaft nach an engem Land huet. D'Landwirtschaft dréit 2010 nëmme méi zu 0,3 % zur Bildung vum Lëtzebuerger Bruttoinlandsprodukt bäi (no 2 % am Joer 1985).
Méi grouss Unitéiten
Fir konkurrenz- a liewensfäeg ze bleiwen, hunn déi kleng Betriber hir Aktivitéiten agestallt a sinn aneren Aktivitéiten nogaangen. Besonnesch déi Jonk hunn d'Flemm kritt a sinn net méi um Bauerenhaff bliwwen. D'Duerchschnëttsgréisst vun den Agrarbetriber ass also gewuess: Méi wéi 50 % vun de Lëtzebuerger Betriber hunn zanter 2003 méi wéi 50 ha Land.
Méi spezialiséiert Betriber
Am Laf vun der Zäit hunn d'Betriber sech spezialiséiert. De Bauerenhaff, dee sech mat alle Produkter selwer versuergt huet, mat Mëllech, Eeër, Fleesch a Produkter vum Feld ass verschwonnen. Ausser der Mëllechwirtschaft, nach ëmmer déi Haaptaktivitéit vun der Lëtzebuerger Landwirtschaft, hunn eng Partie Betriber sech ausschliisslech op d'Véizuucht, op Feldprodukter, Uebstbau oder d'Eeërproduktioun spezialiséiert.
Investitioune wuessen
Eng konkurrenzfäeg Produktioun war nëmme duerch eng méi intensiv Mécanisatioun méiglech. D'Regierung, de Landwirtschaftsministère a seng Verwaltungen, wéi z. B. d'Administration des Services agricoles oder d'Europäesch Kommissioun hu si dobäi mat Rot a finanzielle Mëttel tatkräfteg ënnerstëtzt, besonnesch beim Opstelle vu sougenannten Entwécklungspläng fir d'Bauerebetriber. Fir eng besser a méi rationell Ausnotzung vun de Kapitalinvestitiounen an der Landwirtschaft sécherzestellen, gouf d'Schafe vu Maschinneréng ënnerstëtzt. Si bezwecken d'gemeinsam Benotze vu Landwirtschaftsmaschinnen.
Ouni Subventioune geet et net
An alle Länner hunn d'Landwirtschaften, ier d'EWG 1958 a Kraaft trout, vun nationale Subventiounen profitéiert, meeschtens vun Direktsubventiounen. Déi ware vun do un net méi erlaabt, wëll d'EWG war op de Prinzip opgebaut, datt all national Moossnamen, déi wettbewerbsverfälschend wierken, verbuede sinn. D'Ënnerstëtzungsaufgabe goufen dofir op d'Communautéit iwwerdroen; entweeder op Grond vun Direktsubventiounen oder op Grond vu Festsetze vu Mindestpräisser, verbonne mam Schafe vun engem Ausgläichsystem beim Export oder Import vun europäeschen Agrarprodukter no oder vun Drëttlänner. A anere Wierder d'Präisser vu villen Agrarprodukter si vun den Präisser um Weltmaart ofgekoppelt ginn. Dest ass vun Drëttlänner wéi d'USA ëmmer erëm kritiséiert ginn. Dësem System gouf a gëtt virgeworf, et géif zu enger Iwwerproduktioun féieren. Bei der Mëllech ass dat och agetratt, an 1984 huet d'Communautéit e Quotesystem fir d'Mëllechproduktioun missen aféieren. A kuerze Wierder: D'Landwirtschaftspolitik ass duerch eng sougenannt Gemeisam Agrarpolitik kommunautariséiert ginn. Hire finanziellen Opwand ass héich a si ass déi eenzeg sougenannt Gemeinsam Politik an der Europäescher Communautéit bliwwen.
2010 goufen zu Lëtzebuerg 34,5 Mio Euro u Betriebsprimen ausbezuelt, 15,6 Mio fir den Ausglach fir benodeelegt Gebidder, 10,9 Mio Euro Primë fir d'Landschaft ze fleegen, 2,6 Mio fir Agrar Ëmweltmesuren, 1,3 Mio fir d'Erhale vun der Biodiverstiéit an 0,6 Mio Euro Direkthëllefe fir Mëllechproduzenten; am Ganzen deemno 65,5 Mio Euro.
Encadrement a Beruffsvertriedung
D'Landwirtschaft profitéiert, wéi iwwerall, vum engem staarken Encadrement:
Léon Letsch
De Léon Letsch, gebuer den 23. Mee 1927 zu Mamer, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.
Tëscht dem 4. Mee 1947 am 11. Mee 1961 huet de Léon Letsch an 53 Matcher fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp 10 Goler geschoss.
Vun 1950 bis 1953 huet hie bei der franséischer Profisekipp vum C.O. Roubaix-Tourcoing gespillt.
1952 war hien an der lëtzebuergescher Selektioun bei den Olympesche Summerspiller zu Helsinki.
Hien ass bestuet mat der Nicole Frantz, Duechter vum Vëlossportler Nicolas Frantz.
Adobe Photoshop Elements
Adobe Photoshop Elements ass e Bildbeaarbechtungsprogramm vun der Firma Adobe Systems Incorporated. déi hire Sëtz zu San Jose a Kalifornien (USA) huet, an 1982 gegrënnt gouf.
Anescht wéi säi "grousse Brudder" den Adobe Photoshop, dee sech u professionell Fotografe riicht an och vum Präis hir gesinn net fir de Konsumente-Maart geduecht ass, bitt den Adobe Photoshop Elements dem Amateur e komplette Pak fir digital Biller ze beaarbechten, ze geréieren a se ze presentéieren.
Déi aktuell Versioun fir Windows ass d'7.0, déi de 26. August 2008 erauskoum. Fir Mac ass et d'Versioun 6.0 déi Enn Mäerz 2008 erauskoum.
Olympesch Wanterspiller 2006/Äisschnelllaf
Bei den XX. Olympesche Wanterspiller 2006 zu Turin goufen 12 Concoursen am Äisschnelllaf ausgedroen. All d'Concourse waren an der Hal Oval Lingotto zu Turin.
2 x 500 m
Datum: 13. Februar 2006 15:30 Auer (1. Laf), 17:55 Auer (2. Laf)
1000 m
Datum: 18. Februar 2006
1500 m
Datum: 21. Februar 2006, 16:00 Auer
5000 m
Datum: 11. Februar 2006, 15:30 Auer
10000 m
Datum: 24. Februar, 15:00 Auer
Team-Verfollgung
Datum: 16. Februar 2006, 18:55 Auer
2 x 500 m
Datum: 14. Februar 2006 16:00 Auer (1. Laf), 18:00 Auer (2. Laf)
1000 m
Datum: 19. Februar 2006, 17:00 Auer
Société des écrivains luxembourgeois de langue française
D'Société des écrivains luxembourgeois de langue française oder SELF ass, wéi hiren Numm et seet, eng lëtzebuergesch Vereenegung vu Schrëftsteller, déi (haaptsächlech) op Franséisch schreiwen.
Geschicht
Se gouf den 8. Juli 1934 am Munnerëffer Hotel Grand-Chef gegrënnt. Dobäi gouf de Marcel Noppeney President, de Mathias Tresch Sekretär an de Jérôme Anders Tresorier. Grënnungsmembere waren d'Charlotte Becker, d'Anne Beffort, de Pierre Frieden, de Willy Gilson, de Joseph Hansen, de Joseph Lacaf, de Paul Palgen, de Nicolas Ries an de Mathias Tresch. 1935 huet d'Association 13 Membres effectifs gezielt.
D'SELF militéiert am Déngscht vun der franséischer Sprooch fir d'politesch Onofhängegkeet zu Lëtzebuerg an d'lëtzebuergesch d'Identitéit ze garantéieren a gesäit am Gebrauch vum Franséischen eng Méiglechkeet fir sech vun aneren ethnesche Gruppen z'ënnerscheeden (Wilhelm 1999).
D'SELF huet 1937 déi éischt lëtzebuergesch franséischsproocheg Anthologie publizéiert. D'sozial Hierkonft vun den 63 Auteuren ass en Hiweis op den elitäre Charakter vun der Gesellschaft: 30 Professeren, 11 Juristen, 4 Journalisten, 3 Dokteren, 3 Employéen, 3 Geeschtlech, 1 Ingenieur, 1 Bibliothecaire, 1 Geschäftsmann.
Den 30. September 1937 gouf op enger Versammlung vun der SELF de Veräi Les amis de la maison de Victor Hugo à Vianden a.s.b.l. gegrënnt. .
1958 hat d'SELF ronn 300 Memberen, dovu waren der 40 aktiv.
1966 sinn 3 Grënnungsmembere gestuerwen: de Marcel Noppeney, d'Anne Beffort an de Paul Palgen. Duerno gouf de Joseph Leydenbach President an ass dat bis 1976 bliwwen, wéi den Alphonse Arend déi Plaz iwwerholl huet, a se bis zu sengem Doud am Joer 1987 hat.
Olympesch Wanterspiller 2006/Äisschnelllaf
1500 m
Datum: 22. Februar 2006
3000 m
Datum: 12. Februar 2006, 16:30 Auer
5000 m
Datum: 25. Februar 2006, 18:30 Auer
Team-Verfollgung
Datum: 16. Februar 2006, 18:38 Auer
Jackson (Mississippi)
Jackson ass d'Haaptstad an déi gréisst Stad vum US-Bundesstaat Mississippi.
Iewescht Schlënner
D'Iewescht Schlënner ass e Lieu-dit, deen deelweis an der Gemeng Parc Housen an deelweis an der Gemeng Buerschent läit.
Bis Enn 2011 war et en Deel vun der fréierer Gemeng Houschent (Kanton Dikrech), déi du mat de Gemenge Konstem an Housen zu der Gemeng Parc Housen fusionéiert huet.
Geographie
D'Iewescht Schlënner läit nordwestlech vun Houschent an ëstlech vum Fridbësch am Dall vun der Schlënner, do wou d'Lëtschbaach an d'Schlënner leeft. Se läit op enger Héicht vun 300 – 320 m., dat sinn zirka 180 m. méi déif wéi Houschent an 140 m. méi déif wéi de Fridbësch.
D'Duerf Uewerschlënner
D'Geschicht vum Duerf Uewerschlënner ass een tragescht Kapitel vum Éislek. D'Liewen am Schlënnerdall war haart. Virun der industrieller Revolutioun hunn och hei d'Éisleker Leit, wéi iwwerall am Land ënnert raue Konditioune versicht hiert Iwwerliewen duerch Landwirtschaft an Handwierk ze sécheren. D'Feudalherrschaft vun den Häre vu Klierf, Schibbreg a Buerschent huet de klénge Leit kaum Spillraum fir e bessert Liewe gelooss. No engem Joerhonnert am Opschwong gouf d'Duerf Affer vun Honger an Aarmut an d'Leit si geflücht. Hir Geschicht ass kengeswees weltbeweegend ma op kenger anerer Plaz am Land gëtt ee sech méi bewosst wéi staark sech dëst Liewe vun deem vun haut ënnerscheet. D'Uewerschlënner ass een Echantillon vu vergaangenen Zäiten dee bal a Vergiessenheet gerode wier.
Dem Nic Bosseler säi Wierk Hoscheid auf der Strass erméiglecht een Abléck an d'Geschicht an an den Alldag an der Uewerschlënner. Generell kann ee soen, datt alles mat enger Millen un der ieweschter Schlënnerbaach ugefaangen huet.
Den ale Kiem, dee vu Konstem Richtung Houschent, duerch d'Schwéngskaul féiert, huet d'Uewerschlënner viru laanger Zäit un d'Zivilisatioun ugeschloss. Aus engem Dokument vun 1330 geet ervir, dass hei déi eelst Mille vum Schlënnerdall stoung. Si dréit sënngeméiss den Numm “Schlënnermillen”. De Kadaster verréit am Joer 1824 de Jean Wilmes als Bedreiwer vun der Millen. D'Häre vun der Schibbreg waren zur där Zäit déi legal Besëtzer vun der Millen, an hunn dës als Seeërei bedreiwe gelooss. Vun 1828 u gouf se als Kären- oder Uelegmille benotzt. An der Mëtt vum 19. Joerhonnert ass d'Gebai verfall. Haut ass bis op e puer schappeg Reschter vum Doléinerhaus niewendrun näischt méi vun der Millen iwwreg.
1412 geet d'Gebitt vum Schlënnerdall an d'Hänn vun den Häre vu Klierf iwwer.
Et gëtt net vill Dokumenter an deene vun der Schlënner rieds geet. Et kann een awer e skizzéierten Entworf dovu maachen, wéi dacks d'Uewer- an d'Ënnerschlënner tëschent de verschidden Hären hin an hier gereecht goufen. D'franséisch Revolutioun am Joer 1789 bréngt de warscheinlech gréissten Ëmschwong. De Lëtzebuerger Territoire gëtt vun de franséischen Truppen ageholl an e puer Joer méi spéit dem Département des Forêts zougeuerdent.
1815, am Joer vum Wiener Kongress, gi bei enger Vollekszielung an der Uewerschlënner eng 25 Leit gezielt. 12 Joer méi spéit sollten et der well 38 sinn. Kadasterpläng aus den 1820er Jore bezeien d'Existenz vun 20 Haiser am Duerf Uewerschlënner. 1847 wunnen hei 13 Familljen an am ganze 67 Awunner. Em d'Uewerschlënner huet sech eng demographesch Dynamik entwéckelt an d'Duerf huet sech ëm d' Hobbes- a Kalmillen zu engem pittoresken Éisleker Dierfche gewandelt.
Am Joer 1858 gëtt den Inneministère d'Permissioun fir eng Kapell am Duerf opzeriichten. Och eng eege kleng Schoul sollt niewent der Kapell – déi haut nach besteet – entstoen. Bal honnert Joer no der franséischer Revolutioun, den 28. Januar 1878 brennt d'Schoul op Grond vun engem Schoulmeeschter deen d'Päif gefëmmt huet of. Dëst war ee weideren Aangelpunkt fir d'zukünftegt Schicksal vum Duerf.
Vun dësem Moment u sollt et mam Duerf just nach d'Baach agoen. D'Leit hunn an der Hoffnung op e bessert Liewen hirem Heemechtsduerf de Réck gedréint an hunn hiert d'Gléck an der „Neier Welt“, an Nord- a Südamerika gesicht. Si hunn alles opginn. Dës Emigratiounswell huet den Doudesstouss fir d'Uewerschlënner bedeit.
Dem Renert seng Buerg Malpaartes
De Michel Rodange huet ëm d'Joer 1870 bei der Visitt vun engem Schantjen duerch Zoufall de Fuussebau entdeckt, deem hie spéider a senger Fabel den Numm „Malpaartes“ ginn huet.
Den Auteur huet zu där Zäit als Kantonalinspekter zu Wolz geschafft an ass an de Schlënnerdall komm fir sech ze vergewëssere wéi d'Aarbechten un der zweeter Schlënnerbréck viru géingen. Nieft senger Aarbecht, déi de Michel Rodange op déi entleeënst Plaze vum Éislek gefouert huet, hat hien ëmmer eng Affinitéit, eng Léift fir déi typesch Landschafte vun der Regioun. A senger Kandheet huet hien dacks bei sengem Monni zu Lëpschent.
Sou gouf dem Renert seng Buerg an der Schlënner erduecht. 1872 publizéiert de Michel Rodange säi Wierk „Renert oder de Fuuss am Frack an a Maansgréisst“. D'Buch ass eng Adaptatioun vum Goethe sengem „Reineke Fuchs“. Op den éischte Bléck liest sech d'Wierk wéi een Hommage un d'Lëtzebuerger Sprooch, un d'Landschaften a Géigenden. Et ass awer wäit méi wei eng romantiséiert Fabel.
Fir den honnertsten Anniversaire vum Auteur goufe queesch duerch d'Land Feieren organiséiert fir dem Auteur a sengem Buch ze gedenken. Den Evy Friedrich huet am Joer 1934 dem Renert seng Buerg nees entdeckt. A sengem Temoignage erzielt hie vun engem Fuussebau deen ofgeleeën tëschent der Ënneschter Schlënner a Schlënnermanescht, tëscht Brimmen an Hecken an engem géien Hang läit. E Bewunner aus der Ënneschter Schlënner hat him de Wee vun de Fiiss bis bei de Bau explizéiert. Am September 1935 war dunn och schlussendlech eng Feier zu Schlënnermanescht, wou dem Michel Rodange sengem Wierk zu Éieren e Pad bis op Malpaartes geschloe gouf an deen dunn ageweit gouf. Mat enger Affiche vum Lëtzebuerger Moler Roger Gerson gouf d'Feier annoncéiert a war e vollen Erfolleg, ,.
Kapell
D'Uewerschlënnerkapell steet ënnert dem Schutz vun der helleger Kunigunde an dem hellegen Méchel. Dacks besteet eng Verwiesslung mat der Méchelskierch vu Buerschent. Den 13. August 1858 gëtt den Inneministère der Gemeng Buerschent d'Permissioun fir en 9 Ar grousst Grondstéck ze kafe fir an der Uewerschlënner de Grondsteen ze leeë fir eng Kapell, eng Schoul an ee Kierfecht ze bauen. Zu dësem Zäitpunkt ass d'Schlënner nach eng Uertschaft am Opschwong. Hei fënnt ee Millen, Gierwereien a landwirtschaftlech Betriber. Dem Nic Bosseler no waren am Joer 1875 fir Päischten déi éischt Feierlechkeeten op där Plaz. De 27. September gëtt d'Kapell eng zweet Kéier ageweit, nodeems d'Gebai op Grond vun enger Privatinitiativ renovéiert gouf. Eng drëtt Renovatioun gouf 1965 vum Buerschter Gemengerot beschloss. No laangem Hin an Hier gëtt d'Renovatioun vun der Kapell schlussendlech 1979 an Ugrëff geholl.
Vun deem Zäitpunkt un huet sech eng kleng Communautéit ronderëm d'Uewerschlënnerkapell Joer vir Joer am Dall getraff an do eng Mass organiséiert. Onkloer ass vu wéini un dës Zeremonie schonn ofgehale gëtt. Enger So no soll viru méi wei 350 Joer schonn eng Kéier eng Kapell op dëser Plaz gestanen hunn. Hei sollen d'Stëmme vun den Awunner, déi duerch d'Pescht gestuerwe waren, ze héiere gewiescht sinn. Et géif sech ëm d'Geeschter vun de verstuerwenen Affer aus den ausgestuerwenen Dierfer Nachthumb a Wambach handelen. Jeeweils eng Fra aus den zwee Dierfer huet iwwerlieft. Allebéid pilgere se all Freideg an d'Uewerschlënnerkapell fir do fir déi Doudeg ze bieden. Hautdesdaags gëtt nach all Joer am Juli eng Mass an der Kapell gehalen.
Jean-Baptiste Biot
De Jean-Baptiste Biot, gebuer den 21. Abrëll 1774 zu Paräis an do gestuerwen den 3. Februar 1862 war e franséische Physiker a Mathematiker.
Hien huet am fréien 19. Joerhonnert den Zesummenhang tëscht elektreschem Stroum a Magnéitismus ënnersicht (Biot-Savart-Gesetz), souwéi d'Dréiung vu polariséiertem Liicht beim Duerchgank duerch optesch aktiv, cheemesch Léisungen (optesch Aktivitéit).
1797 gouf hie Professer fir Mathematik an der École Centrale zu Beauvais an am Joer 1800 zum Professer vun der Physik um Collège de France zu Paräis beruff, souwéi 1809 zum Professer vun der Astronomie bestëmmt. Hie war ee vun deenen éischte Membere vun der Société d'Arcueil an am Laf vun der Zäit Member vun allen dräi Paräisser Akademien. De 24. August 1804 ënnerhëllt hie mam Gay-Lussac eng Faart mat dem Waasserstoffballon an erreecht dobäi eng Héicht vu 4.000 m. Bei dëser Geleegenheet ënnersichen déi zwéi d'Äerdmagnéitfeld a besonnesch d'Inklinatioun.
De Biot huet och an der Geodesie geschafft an erweidert 1807-1808 mam Arago d'Gradmiessung vum Méchain an dem Delambre no Süde bis zu de Balearen. Am Norde verlängert hie si 1817-1818 bis zu de Shetland-Inselen. Mat dem Borda-Pendelapparat féiert hien am Joer 1811 d'Gravimetrie um 45. Breetegrad duerch a bestëmmt fir d'éischt eng Senkelofwäichung um Mont Cenis bei Bordeaux (1820 zesumme mam Francesco Carlini).
Als Physiker entdeckt hien d'Duebelbriechung vu Glimmermineralen, wouduerch d'Mineral Biotit no him genannt gouf. Zu sengen Éiere gouf déi fréier cgs-Eenheet vum elektresche Stroum mat "Biot" (Eenheetenzeechen Bi), souwéi eng dimensiounslos Kennzuel (Biot-Zuel) vun der Thermodynamik genannt. Och e Krater um Äerdmound Biot dréit säin Numm.
Canton de Metzervisse
De Canton de Metzervisse ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Thionville-Est, Museldepartement an der Regioun Grand Est.
Den Haaptuert ass Metzervisse.
Bolometer
E Bolometer [griich. bole „Worf“, „Stral“] ass e Stralungsdetekter, deen déi ofgestraalt Energie- resp. Leeschtungsdicht vu meeschtens schwaache Liicht-, Infrarout-, Ultraviolett-Quellen oder Mikrowellen detektéiere kann, andeems hien déi duerch Absorptioun emstanen Erwiermung registréiert.
Stralungsquelle kënnen z. B. astronomesch Objeten, Infrarout-Spektren oder Plasme sinn. Dat wiesentlecht Kennzeeche géintiwwer anere Stralungsdetektore (z. B. Fotozellen, Fotodioden) ass déi breetbandeg Empfangscharakteristik souwéi d'Méiglechkeet vun der Detektioun anescht nëmme schwéier oder net nowäisbarer Stralung (z. B. Infrarout op wäiter Distanz (FIR) oder Terahertzstralung).
Jee no Wellelängt vun der z'ënnersichender Quell souwéi der Reaktiounszäit an Empfindlechkeet ginn ënnerschiddlech Sensore benotzt:
Déi duerch d'elektromagnéitesch Stralung ervirgeruffe Wäermewierkung (Wäermestralung) verännert den ohmschene Widderstand vum Sensor, deen nees mat enger uleiendender Spannung an engem Stroummiessappatat ugewise gëtt an domat Réckschless op d'Leeschtungsdicht vun der gemoossener Stralung erlaabt.
Flächesch Arrays ginn och als Bildsensor fir dat mëttelst a distanzéiert Infrarout, ë. a. an Thermographiekameraen agesat, kuckt och Mikrobolometerarray.
Lellgen
Lellgen  ass eng Uertschaft an der Gemeng Kiischpelt.
Geographie
Ongeféier annerhallwe Kilometer nërdlech vu Lellgen, no bei Äischer, läit deen eenzege Konfluenzpunkt am Lëtzebuerger Land (50°N - 6°O). Op där Plaz ass de sougenannte Kiischpelter Sonnekrees.
Lellge läit am Dall vun der Klierf. Déi héchst Plaz beim d'Duerf ass mat 504 Meter um Pënzebierg op der Sektiounsgrenz mat Holztem. An der Uertschaft lafen d'Lellgerbaach an d'Pënscherbaach zesumme fir da ronn 100 Meter duerno an d'Klierf ze lafen. Aner Baachen um Territoire oder op der Grenz mat Lellgen sinn d'Hellbich, d'Jopich an d'Laaschterbaach. Dofir gëtt et och am Duerf eng ronn 6 Brécken. Am beschte bekannt ass d'Hencksebréck, oder d'Duerfbréck, déi matzen am Duerf läit an iwwer d'Pënscherbaach geet. D'Hencksebréck ass 1877 gebaut ginn. Da gëtt et och nach d'Burrebréck déi iwwer d'Klierf geet. D'Burrebréck stoung schonn am Joer 1777 do.
Direkt laanscht d'Duerf leeft d'Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Ëlwen. D'Gare Wëlwerwolz, déi knapps 1 km wäit ewech ass, gëtt am Hallefstonnentakt ugefuer.
Direkt beim Duerf läit d'Kontrollstatioun fir Stroossegefierer, déi fir den Norde vum Land zoustänneg ass.
Lellgen huet nach just ee Bauerenhaff deen aktiv ass. Et gëtt nach eng Wiertschaft zu Lellgen, de Café Lellger Stuff.
Ufangs den 80er Jore sollt zu Lellgen matzen am Duerf en Transformater fir d'Elektresch opgestallt ginn. Domat waren d'Lellger Leit awer net averstanen. No verschiddene Petitiounen a Bréiwer un d'Cegedel an de Service des sites et monuments ass op eemol de Projet vun engem village modèle opgedaucht. Nodeem an de follgende Joren d'Lellger Leit eng Rei Renovatiounen un hiren Haiser an Häff gemaach haten, d'Kanalaarbechte fäerdeg waren an d'Forstverwaltung eng 100 nei Beem an ëm déi 3000 verschidden Traisch geplanzt haten, gouf Lellgen 1985 zum Öslinger Modelldorf ernannt.
Geschicht
Virun 2006 huet Lellgen zu der Gemeng Wëlwerwolz gehéiert déi duerch d'Fusioun mat der Gemeng Kautebaach am Joer 2006 an den Numm Kiischpelt ëmgeännert gouf.
Den Ursprong vu Lellgen (Lellingen) geet op d'Zäit vun de Muselfranken zeréck, deenen hir Siidlungen dacks op –ingen geendegt hunn. Am Uertsnumm war den Numm vun enger fränkescher Persoun dran, an dësem Fall engem Lallo, an en huet awer och ausgedréckt "bei de Lellingen", dat huet geheescht bei deene Leit déi zum Lallo gehéieren, also seng ganz Famill resp. seng Aarbechter. Sou huet dann eng Persoun mat senger Sippschaft dacks en neit Duerf gegrënnt, hei eeben Lellingen. Et kann awer och sinn, datt den Uert well virdrun existéiert huet a vum réimesche Laellius ofgeleet ass. Datt et réimesch Siidlungen um Lellger Terrain goufen, beweisen d'Reschter vun enger réimescher Mauer, Aulegeschier, Daach- a Buedemzillen, déi op Bärel, engem Flouer bei Lellgen, fonnt gi sinn. 1832 gouf och um Pënzebierg bei Lellgen d'Réimersiedlung Altenhof entdeckt.
Aner Nimm fir Lellgen, déi an Dokumenter opgedaucht sinn, ware Lalanges (1469), Lellich (1568) a Lelling (1609). Aus alen Dokumenter geet och ervir, datt Lellgen zu de Grond- a Lehensherrschafte Buerschent, Wolz, Ouren (haut an der Belsch) an deelweis Uewerwampech gehéiert huet. D'Duerf ass awer ënner der Probstei Baaschtnech mat hirer Ennerofdeelung, der Meierei Houfelt, bliwwen.
An der Mëtt vu Lellgen steet eng Kapell, op där hirem Portal den Datum 1806 steet. Den Altorraum ass e längelzege Bau an de viischten Deel huet eng aachteckeg Form. D'Kapell ass dem Hl. Péitrus gewidmet. Sou gouf och d'Lellger Kiermes, ëmmer op den Dag vun den Hellege Péiter a Paul gefeiert (29. Juni). Zanter 1882 awer gouf déi Lellger Kiermes mat deenen anere Kiermessen aus den Dierfer vun der Gemeng op den Dag vum Hellegen Donatus zesummegeluecht. An der Kapell gi reegelméisseg Masse gehalen.
Natur
1964 gouf vun de Lellinger Jonggesellen dat éischt Narzissefest organiséiert. D'Lellger Jonggeselle waren d'Männer aus dem Duerf, déi wann eng Koppel bestuet gouf, fir d'Hochzäit geschoss hunn. Well et ëmmer manner Hochzäite gouf, hu si dunn d'Blummefest organiséiert. An den 1970er Jore gouf e richtege Veräi gegrënnt, dee sech Lellger Natur- an Narzissefrënn genannt huet, zanter 1982 heesche se Lellger Naturfrënn. Op Ouschterméindeg organiséiere se nach ëmmer d'Blummefest, och nach Narzissefest genannt.
Jacky Terrasson
Den Jacky Terrasson, gebuer de 27. November 1965 zu Berlin als Jacques-Laurent Terrasson, ass e franséisch-amerikaneschen Jazzpianist.
Lellgen
Natur
Moies an nomëttes gëtt eng Féierung a Begleedung vu Vertrieder vum Naturmusée an der Natur- a Bëschverwaltung ugebueden. Déi Féierung geet iwwer d'Via Botanica, e Léierpad deen duerch den Dall vun der Lellgerbaach geet. D'biologesch Diversitéit ass eenzegaarteg an et kann een am Fréijoer d'Narzissen (Narcissus pseudonarcissus), d'Lorblumm wéi si zu Lellgen genannt gëtt, gesinn an och nach aner botanesch Raritéiten. D'Narzisse wuesse wëll am Bësch op enger Plaz, déi de Lor genannt gëtt. Et handelt sech ëm eng autochton – also ursprénglech, net vum Mënsch agefouert – Populatioun. Si gëtt et just zu Lellgen (an op e puer anere wéinegen Nopeschplazen), wou si an de Louhecke wiisst, an engem waarmen no Südoste geriichten Hang. Zanter 1985 ass et duerch e Reglement verbueden dës Blumm ze plécken. Si steet ënner Naturschutz, wéi och den Däiwelsbaart (Pulsatilla vulgaris), déi et och nëmmen am Kiischpelt, virun allem zu Lellgen an zu Kautebaach, gëtt.
Op der Via Botanica kann ee sech op Still aus Schifer ausrouen an ënnerwee Gedichter liesen, déi an de Stee sculptéiert sinn. D'Haaptthema vun dësem Wee soll et sinn, d'Natur mat de Sënner an dem Verstand z'entdecken, d'Natur ze kucken, ze lauschteren an ze spieren.
An dëser Géigend gëtt et och nach zwou rar Déierenaarten: d'Bëschhong an d'Wëllkaz.
Kultur
Lellgen ass bekannt wéinst sengem Konschtfestival, deen zanter 1991 all Joer op Nationalfeierdag do organiséiert gëtt. Kënschtler vun no a wäit kommen deen Dag an d'Duerf a kënnen op der Plaz e Bild molen a mat dësem bei engem Concours matmaachen. Wärend 2 Weekender ginn aus de Scheiere Billergalerie gemaach, wou Moler an Artisten ausstellen. Iwwer 100 Kënschtler sinn deen Dag selwer zu Lellgen. Stroossenanimatioun a Kannerateliere ginn ugebueden. Dëst Fest gëtt vun der Gemeng Kiischpelt an de Kiischpelter Veräiner organiséiert.