cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Napoleon III. vu Frankräich
Den Napoleon III., dee sech zu Sedan dem Bismarck erginn hat, gouf kuerz an Däitschland gefaange gehalen a konnt duerno an England an den Exil goen. Hien ass dann och do, méi genee zu Chislehurst, den 9. Januar 1873 gestuerwen a begruewe ginn. Wéineg méi spéit huet seng Witfra hien op Farnborough an d'Saint-Michael-Abtei transferéiere gelooss. Hien ass iwwregens deen eenzegen Herrscher vu Frankräich, deen net a Frankräich begruewe läit. Et gëtt awer eng Vereenegung (ë. a. vum Historiker a Politiker Philippe Séguin gegrënnt), déi sech dofir asetzt, datt seng stierflech Iwwerreschter kënnen heembruecht ginn.
Den Napoleon III. bleift trotz senge grousse Verdéngschter zimmlech verkannt, ë a. well hien duerch e Staatsstreech, deemno géint d'Verfassung, seng Muecht dauerhaft konsolidéiert huet a well hien duerch eng oniwwerluecht Krichserklärung 1870 net nëmme säin Troun, mä och Elsass-Loutrenge "verspillt" huet. Leit, wéi de Victor Hugo, hu mat hire Pamphleter (Napoléon le Petit) wierksam dozou bäigedroen, datt dem Napoleon III. säin Numm geschiedegt gouf.
Lino Ventura
De Lino Ventura, gebuer de 14. Juli 1919 zu Parma an Italien als Angiolino Giuseppe Pasquale Borrini, a gestuerwen den 22. Oktober 1987 zu Saint-Cloud a Frankräich, war en italieenesch-franséische Catcher a Schauspiller.
De Jacques Becker huet hien am Joer 1953 fir de Film entdeckt, an huet him eng Roll am Film Touchez pas au grisbi ginn.
Roman (Homonymie)
Roman ass
Canton de Saint-Béat
De Canton de Saint-Béat ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Saint-Gaudens, am Departement Haute-Garonne an der Regioun Occitanie.
Operatioun Scapa Flow
D'Operatioun Scapa Flow bezeechent eng Attack vun engem däitschen Ënnerséiboot, dem U-47, dat ënner dem Kommando vum Kapitänleutnant Günther Prien, am Zweete Weltkrich, de 14. Oktober 1939, an d'Bucht vu Scapa Flow agedrongen ass, an do dat englescht Schluechtschëff, d'HMS Royal Oak versenkt huet.
Geographie
Scapa Flow ass eng Bucht, an natierlechen Hafen, am südlechen Deel vun den Orkney-Inselen op der Küst vu Schottland. Duerch Scapa Flow féiert d'Färverbindung Houton, op der Insel Mainland, a Lyness, op der Insel Hoy, an op d'Insel Flotta.
Geschicht
Well dës Bucht als Naturhafe gutt geschützt läit, ass se schonn am 13. Joerhonnert vun de Schëffer vun de Wikinger opgesicht ginn. Och zu den Zäite vum Napoléon huet se eng Roll gespillt. Déi brittesch Flott huet deemools, a souwuel am Éischten, wéi och am Zweete Weltkrich d'Bucht als Stützpunkt fir hir Schëffer benotzt. An den zwéi Kricher hunn däitsch U-Booter ëmmer erëm versicht an déi Bucht eranzekommen.
Éischte Weltkrich
Am Éischte Weltkrich, den 23. November 1914 konnt d'U 18 ënner dem Kommando vum Kapitänleutnant Heinrich von Hennig, duerch den Hoxa Sound, der Haaptzoufaart am Süden, an d'Bucht erakommen. Et huet awer do keen Zil fonnt, wat sech gelount hätt, unzegräifen, well de Stützpunkt an deem Ablack geraumt war. Beim Versuch, sech ofzesetzen, gouf d'Boot awer entdeckt a gerammt, an et ass ënnergaangen. D'Besatzung koum a Gefaangenschaft.
Den 18. Oktober 1918 huet d ' UB 116 ënner dem Kommando vum Oberleutnant zur See Hans-Joachim Emsmann, mat enger fräiwëlleger Besatzung, erëm versicht a Scapa Flow eranzekommen. D'Bucht, den Hoxa Sound, war awer net fräi vu Minnen, wei ugeholl war, an d'Boot gouf entdeckt. Duerch Fernzündung gouf eng ganz Minneketten zur Explosioun bruecht an d'UB 116 ass zerstéiert ginn.
Nom Waffestëllstand vum 11. November 1918 ware 74 Schëffer vun der däitscher Héichséiflott a Scapa Flow internéiert. Do huet de Konteradmirol Ludwig von Reuter den 21. Juni 1919 den Uerder ginn, déi eege Flott ze versenken.
Zweete Weltkrich
Bekannt ass Scapa Flow awer ganz besonnesch duerch dOperatioun Scapa Flow am Zweete Weltkrich, wéi et dem Ënnerséiboot U 47 ënner dem Kapitänleutnant Günther Prien, de 14. Oktober 1939 gelongen ass, heemlech duerch de Kirk Sound'' an d'Bucht vu Scapa Flow anzedréngen. Hien huet bei där Geleeënheet dat brittescht Schluechtschëff HMS Royal Oak (1400 Mann Besatzung), den Houfert vun der Royal Navy, versenkt an ass onentdeckt entkomm. De Succès vun där Operatioun ass am Drëtte Räich propagandistesch héichgespillt ginn. No deem Verloscht hunn d'Britten, nieft de versenkte Blockschëffer och nach fest Barrièren, d'Churchill Barriers, vun italieenesche Krichsgefaangen opriichte gelooss.
Mur de Huy
De Mur de Huy ass eng Strooss zu Huy an der Belsch.
D'Strooss déi mat hirem richtegen Numm Chemin des chapelles heescht (well 7 Kapellen derlaanscht stinn) krut den Numm Mur de Huy duerch de Vëlossport, well op der Kopp d'Arrivée vun der Flèche wallonne ass, an d'Strooss ganz géi ass.
Den Ufank ass op der Place St. Denis op der Gafel mat der Rue des Remparts an d'Enn ass am Quartier Sarte nieft der Kierch Notre-Dame de la Sarte.
Jup Weber
De Joseph ("Jup(p)") Weber, gebuer de 15. Juni 1950 an der Stad Lëtzebuerg a gestuerwen ëm den 8. Oktober 2021 an der Belsch, war e lëtzebuergesche geléierte Forstingenieur a fréiere Politiker (GAP, GLEI, GLA).
Anna Pawlowna Pawlowa
D'Anna Pawlowna Pawlowa, op Russesch Анна Матвеевна Павлова respektiv Анна Павловна Павлова, gebuer den 31. Januar 1881 zu Sankt Péitersbuerg als Anna Matwejewna Pawlowa, a gestuerwen den 23. Januar 1931 zu Den Haag, war eng russesch Dänzerin.
Jup Weber
De Jup Weber ass zu Stroossen grouss ginn an huet no sengem Secondairesstudium am Kolléisch e Studium fir Forstingenieur op der Universität für Bodenkultur Wien gemaach. Duerno huet hien e Stage an der Forstverwaltung zu Lëtzebuerg gemaach an ass duerno bei eng Lëtzebuerger Bank schaffe gaangen. Fir méi Zäit ze hu fir seng politesch Aktivitéit huet en déi Plaz awer kuerz duerno erëm opginn. 2000 huet hien eng Léier als Schëffbauer gemaach.
Anna Pawlowna Pawlowa
Scho mat 17 Joer ass d'Anna Pawlowa als Solodänzerin am keeserleche "Marginsky-Theater" opgetrueden. Mat 25 Joer krut si den Titel "Prima Ballerina Assoluta". Bei Geleeënheet vun dëser Éierung huet si fir d'éischt Kéier de "Schwan, deen am Gaang ass ze stierwen", no enger Musek vum Camille Saint-Saëns, gedanzt.
Jup Weber
De Jup Weber war 1983 e Matgrënner vun der Gréng Alternativ Partei (GAP), aus där méi spéit Déi gréng entstanen ass. Virdru war en ee vun den Animateure vum Radio Grénge Fluessfénkelchen, engem "Pirateradio" vun Arel (zu där Zäit hat RTL de Monopol fir Radiosprogrammer zu Lëtzebuerg).
Box
Box huet e puer Bedeitungen:
Jup Weber
De Jup Weber huet och de Verband fir Folklor Vun Tuten a Blose matgegrënnt a war ganz aktiv an der Anti-Nuklear-Beweegung.
Anna Pawlowna Pawlowa
1907 huet d'Anna Pawlowa hir traditiounsgebonne Balletstrupp a Russland verlooss. Vun dunn un ass si wéi hire bekannte Partner Wazlaw Nischinski fir d'éischt mat dem Sergej Djagilew senge "Ballets russes" an duerno mat engem eegenen Ensembel duerch Europa, Amerika an Asie gereest. Der Anna Pawlowa hir grouss Stäerkt war hir grouss Disziplin an hir brilliant Danztechnik, ouni hir individuell an expressiv Ausstralung ze vergiessen.
Jup Weber
Wéinst interne Konflikter an der Partei ass hien 1985 mat Aneren aus Déi Gréng ausgetrueden an huet eng eege Lëscht, d'Gréng Lëscht Ekologesch Initiativ (GLEI) gegrënnt. 1989 hunn déi zwou Parteien awer nees zesummefonnt. 1994 gouf de Jup Weber fir Déi Gréng an d'Europäescht Parlament gewielt; 1995 huet en déi Gréng Fraktioun verlooss an ass der Europäescher Radikaler Allianz bäigetrueden.
Canton de Villenave-d'Ornon
De Canton de Villenave-d'Ornon ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Bordeaux, an der Gironde an der Regioun Nei-Aquitaine.
Jup Weber
1999 koum et och zu Lëtzebuerg nees zu enger Ofspléckung: de Jup Weber huet d'Gréng a Liberal Allianz gegrënnt, déi bei de Chamberwale kee Sëtz am Lëtzebuerger Parlament krut.
Canton de Brétigny-sur-Orge
De Canton de Brétigny-sur-Orge ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Palaiseau, am Departement Essonne an der Regioun Île-de-France.
Wiki
E Wiki ass eng dynamesch Websäit wou all Visiteur d'Säite verännere ka wéi et him gefält. Dëst erméiglecht e séieren Informatiounsaustausch an eng séier Informatiounsverbreedung.
Dëst ass e rezent Konzept, och wann et déi technesch Méiglechkeeten dofir schonn zanter e puer Jore gëtt. Seng einfach Handhabung huet et an den 2000er Joren méiglech gemaach, datt eng ganz Partie där Site gegrënnt goufen.
Den Numm Wiki kënnt aus dem hawaianeschen a bedeit souvill wéi séier. De Ward Cunningham, de kreative Kapp hanner dem Wikisystem huet dësen Numm benotzt, fir den éischte Site vun dëser Kategorie ze benennen, de WikiWikiWeb.
De Prinzip ass einfach: et handelt sech ëm e kooperative Modell fir Dokumenter ze schreiwen. Konkreet bedeit dat, datt all Visiteur deen d'Säit liest, se och verännere kann. Dës Ännerunge gi gespäichert an den Historique ass fir all Mënsch zougänglech.
Wann de Wikisystem e Konzept ass, sou gëtt et eng Rei Programmer, déi en effektiv ëmsetzen.
Canton de Saint-Gaudens
De Canton de Saint-Gaudens ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Saint-Gaudens, am Departement Haute-Garonne an der Regioun Occitanie.
Canton d'Arcachon
De Canton d'Arcachon ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Arcachon, an der Gironde an der Regioun Nei-Aquitaine.
Lian Reckinger
D'Lian Reckinger, gebuer 1942 zu Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Sculptrice mat lëtzebuergeschen an italieeneschen Originnen.
Hir Première huet si 1961 an der Europaschoul zu Lëtzebuerg gemaach. Vun 1961 bis 1967 war si an der Staatliche Akademie der Bildenden Künste zu Stuttgart ageschriwwen, wou se beim Uli Günther Keramik, a Skulptur beim Rudolf Hoflehner studéiert huet. Duerno huet si Stagen zu Sesto Fiorentino an op Sizilien gemaach.
1971 krut se hiren Diplom, fir zu Lëtzebuerg Konscht z'enseignéieren.
D'Lian Reckinger gëtt Konschtcoursen an engem Lycée Technique zu Lëtzebuerg a si huet hiren Atelier op der Schläifmillen.
2007 krut si den Optrag vum groussherzoglechen Haff fir eng Bronze-Buste vum Groussherzog, déi geduecht ass fir am Groussherzogleche Palais, am Schlass Bierg an a verschiddene Ministèren opgestallt ze ginn.
Si ass zanter 1968 mam Moler Schorsch Mayer bestuet.
François Mergen
De François Mergen, gebuer 1925 zu Réiden op der Atert als Bouf vum déizäitegen Apdikter, a gestuerwen de 26. Juni 1989 zu Crystal Rivers, Florida, war e lëtzebuergesche Bësch-Spezialist an Expert. Hie war Dekan vun der School of Forestry op der Yale-Universitéit an den USA.
Am Zweete Weltkrich war de François Mergen Resistenzler. Hie gouf a Prisongen a Lagere gestach, konnt awer fortlafen a sech an England duerchschloen, wou e Liaisounsoffizéier am Generol Eisenhower sengem Quartier général gouf. Nom Krich huet hie fir d'War Crimes Commission geschafft.
Canton de Chilly-Mazarin
De Canton de Chilly-Mazarin ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Palaiseau, am Departement Essonne an der Regioun Île-de-France.
François Mergen
Hie krut eng sëllegen Auszeechnungen, dorënner de Barrington Moore Memorial Award vun der Society of American Foresters fir remarkabel Performanzen an der biologescher Fuerschung.
Hien huet vill publizéiert, an och an den 1980er Joren en Avis iwwer d'Auswierkunge vum sougenannte Sauere Reen op déi lëtzebuergesch Bëscher, ofginn.
De François Mergen ass un enger Liewerschwächt gestuerwen, déi op eng Ustiechung vun Hepatitis, an engem Nazi-Konzentratiounslager, zeréckgoung.
Portal:Sport
<DIV ALIGN="CENTER"></DIV>
Uergelmanufakturen
Uergelmanufakturen
Canton de Villefranche-sur-Mer
De Canton de Villefranche-sur-Mer war bis Mäerz 2015 eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Nice, an den Alpes-Maritimes an der Regioun Provence-Alpes-Côte d'Azur. Bei der Kantonalreform vun 2014 gouf de Kanton ofgeschaaft.
Den Haaptuert ass Villefranche-sur-Mer.
Habay-la-Vieille
Habay-la-Vieille, ass eng belsch Uertschaft an der Gemeng Habay, an der Provënz Lëtzebuerg. Bis zur belscher Gemengereform vun 1977 war Habay-la-Vieille eng eegestänneg Gemeng.
Geschicht
Déi éischt Spuere vu Mënsche goufen 1876 um Lieu-dit Trou du sable fonnt. Et ware Reschter vun äerde Kréi, Mënzen a Fibelen aus dem 1. Joerhonnert. Op de Plaze Mormont an Haut des Fratênes goufe Schankereschter fonnt.
Ëm déi selwecht Zäit goufe Waffen a Schankereschter an der Géigend vun der Bréck iwwer d'Rulles fonnt.
Eng drëtt archeologesch Plaz ass tëscht Nantimont an Habay-la-Vielle um Plateau Magerois. Et ass d'Villa romaine de Mageroy.
Tëscht 940 an 1364 huet d'Duerf zu der Grofschaft Chiny gehéiert. Duerno koum et bei den Herzogtum Lëtzebuerg.
Am Drëssegjärege Krich a bei der Pescht vu 1636 hat d'Uertschaft 2/3 vu sengen Awunner verluer.
Am Joer 1804 gouf Habay eng eegestänneg Par. Am 19. Joerhonnert goufen d'Forges de la Trapperie zougemaach, de Kierfecht gouf verluecht, an eng stenge Bréck iwwer d'Rulles gebaut. 1859 gouf d'Gare opgeriicht.
Habay-la-Vieille, dat haaptsächlech vu Bauere bewunnt war, huet vun 1950 vill där Betriber verluer, besonnesch, well vill Nokommen op d'Schmelzen am Minnetsbaséng schaffe goungen.
Geographie
Habay-la-Vieille läit am Dall vun der Rulles, op enger Héicht vun 360 Meter um Südleche Bord vum Habichter Wald.
Et ass un de Verkéier ugeschloss iwwer d'N897 um hallwe Wee tëscht Houdemont an Habay-la-Neuve. D'N87, déi iwwer d ' Rue de la Hourdelle an d'Rue du Vivier z'erreechen ass, huet en Uschloss un d'Bréisseler Autobunn.
Canton de Gif-sur-Yvette
De Canton de Gif-sur-Yvette ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Palaiseau, am Departement Essonne an der Regioun Île-de-France.
Protein
E Protein (Eewäiss) ass e Polymer vun Aminosaieren (tëscht 100 an e puer Dausend) déi mat enger Peptidbindung verbonne sinn, dowéinst kann een och Polypeptide soen. (Bei manner wéi 100 Aminosaiere schwätzt een normalerweis vun engem Peptid).
Primärstruktur
D'Primärstruktur vun engem Protein ass d'Reiefolleg vun den Aminosaieren, sou wéi se vun den RNS virgeschriwwen ass.
Sekundärstruktur
D'Sekundärstruktur entsprécht der Positioun am Raum vun de Aminosaieren, d'Aminosaierekette bleift nämlech net linear mä faalt sech soudatt d'Energie bannent dem Moleküll méiglechst kleng ass. Dobäi si verschidde Strukture besonnesch heefeg unzetreffen: D'Sekundärstrukturen gi stabiliséiert duerch Waasserstoffbrécken tëscht de Waasserstoff- a Sauerstoffatomer vum Proteinskelett (also net de Säitekette vun den Aminosaieren)
Quaternärstruktur
Verschidde Proteinne brauche méi Polypeptidkette fir funktionell ze sinn, z. B. Hämoglobin. D'Quaternärstruktur beschreift wéi déi verschidde Molekülle mussen am Raum organiséiert si fir ze funktionéieren.
Funktiounen
An den Organismen hunn d'Proteinne ganz verschidden a villsäiteg Aufgaben, z. B.
Synthees
Bal all d'Proteinne ginn duerch Ribosomen zesummengesat déi eng RNS liesen. (kuckt Molekularbiologie an Translatioun). E puer (kleng) Proteinne kënnen duerch Enzymer zesummegesat ginn, an deem Fall kënnen och speziell Aminosaieren agebaut ginn, déi net am geneetesche Code virgesi sinn.
Proteinnen als Nierstoff
Proteinnen erfëllen an alle Beräicher vum Kierper wichteg Aufgabe vu verschiddenen Aarten. Si sinn de Grondbaustee vun allem Liewen. Si bilden nieft de Kuelenhydrater an de Lipiden den Haaptbestanddeel vun der mënschlerer Ernierung. De Kierper besteet aus 15 bis 20 % aus Proteinnen, mä e brauch awer dauernd d'Opnam vun hinnen, well e se net selwer produzéiere kann.
Déi Proteinnen déi mam Iessen opgeholl ginn an eng aner Aminosaierkombinatioun hunn, wéi déi Proteinnen déi am mënschleche Kierper sinn, ginn am Daarm duerch Enzymer an hir Bestanddeeler zerluegt. Da gi si dem nei zesummegesat datt si dem Kierper sengen Ufuerderungen entspriechen.
Tour de France 1907
De fënneften Tour de France ass 1907 tëscht dem 8. Juli an dem 4. August iwwer eng Totaldistanz vu 4.488 km a 14 Etappe gefuer ginn.
Canton de Saint-Martory
De Canton de Saint-Martory ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Saint-Gaudens, am Departement Haute-Garonne an der Regioun Occitanie.
Schischoul
Als Schischoul bezeechent een eng Installatioun a Schigebidder, wou ausgebilt Schiinstrukteren den Touriste verschidde Rutschsportaarte bäibréngen.
D'Haaptgebitt ass d'alpint Schifueren. Dofir gëtt et Kollektiv- a Privatcourse fir Kanner, Jugendlecher an Erwuessener. Wéi an der normaler Schoul gëtt et verschidde Klassen. D'Bezeechnunge variéieren jee no Schischoul a Land. Et ginn och verschidde Schistiler ugebueden. Sou gëtt et Carving, Freestyle, Renntraining, Decouverten an nach jee no Schischoul verschidden Zorte vu Coursen.
Canton de Seurre
De Canton de Seurre ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Beaune, am Departement Côte-d'Or an der Bourgogne-Franche-Comté. Mam Dekret vum 18. Februar 2014 am Kader vum Gesetz vum 17. Mee 2013 iwwer d'Reorganisatioun vun de Kantone gouf de Kanton ofgeschaaft.
Schischoul
U Beléiftheet gewuess sinn och d'Snowboardcoursen, wou änlech wéi beim alpine Schicours, verschidde Cousen ugebuede ginn.
Fir Ufänger gëtt et speziell getrennt Schigäert oder Idiotenhiwwelen wou d'Ufänger ouni Rippe vun erfuerene Schifuerer a Rou kennen Schifuere léieren.
Déi meescht Schischoule bidden och Course fir Netschifuerer un, wéi Ausflich mat Schnéiracketten, Nordic Walking an aner Coursen.
Schitouren a gréisser alpin Projete ginn éischter vu Biergféierer, déi eng speziell Zousazausbildung hunn, organiséiert.
Et gëtt staatlech-ëffentlech a privat Schischoulen. All Schistatioun a Schihal huet meeschtens eng Schischoul.
Bierg (Colmer-Bierg)
Bierg ass eng Uertschaft an der Gemeng Colmer-Bierg.
Geschicht
D'Uertschaft Berg gëtt fir déi éischt Kéier ëm 800 ernimmt.
Ëm 1850 huet de Kinnek-Groussherzog Wëllem II. vun Holland d'Schlass Bierg vergréissert, dat hien dem Schmelzhär Alphonse de Pasquiers ofkaaft hat.
Nodeem d'Awunnerzuel vu Bierg am 19. Joerhonnert kontinuéierlech zougeholl huet, huet se nom Éischte Weltkrich duerch d'Schléisse vun der Schmëdd an den Héichuewen erëm ofgeholl.
Bis 1991 war "Bierg" och den Numm vun der Gemeng. Duerch Gesetz vum 25. Mäerz 1991 gouf den Numm vun der Gemeng awer vu "Bierg" (Berg) op "Colmer-Bierg" (Colmar-Berg) geännert.
Michèle Mercier
D'Michèle Mercier, gebuer als Jocelyne Yvonne Renée Mercier den 1. Januar 1939 zu Nice a Frankräich, ass eng franséisch Schauspillerin.
An hirem éischte Film Retour de manivelle huet si am Joer 1957 matgespillt. E groussen Deel vun hire Filmer huet si an Italie gedréint.
Si huet mat mat ville bekannte Regisseure wéi dem François Truffaut (Tirez sur le pianiste), dem Mario Monicelli (Casanova ’70) an dem Dino Risi (I Mostri) Filmer gedréint.
Richteg bekannt gouf si awer duerch d'Serie vun den Angélique-Filmer vum Bernard Borderie, no de Bicher vun der Anne Golon.
Rurtalspär Schwammenauel
D'Rurtalspär Schwammenauel ass an Nordrhein-Westfalen.
De Rurstauséi, deen zum Waasserverband Eifel-Rur gehéiert, ass no der Bleilochtalspär an Thüringen den zweetgréisste Stauséi an Däitschland.
Geographie
D'Rurtalspär Schwammenauel ass an der Nord-Äiffel, tëscht Simmerath an Heimbach. De Rurstauséi ass wann e voll gestaut ass 24 km laang. E läit an dem 2004 gegrënnten Nationalpark Eifel.
Staudamm
De Staudamm, deen 1934 gebaut gouf, ass een opgeschottenen Damm aus Steng a Buedem. An der Mëtt huet en eng Lehmdichtung. E goung 1939 fir d'éischt a Betrib. Am Zweete Weltkrich goufen déi ënnescht Vidangeréier fir den Alliéierten d'Saach méi schwéier ze maachen, den 10. Februar 1945 gesprengt. No enger Vergréisserung 1955 gouf den Damm 1961 nach ëm 20 Meter gehéicht.
5. Joerhonnert v. Chr.
../.. | 7. Joerhonnert v. Chr. | 6. Joerhonnert v. Chr. | 5. Joerhonnert v. Chr. | 4. Joerhonnert v. Chr. | 3. Joerhonnert v. Chr. | ../..
Roman
E Roman ass – poetologesch a vun haut aus definéiert – eng epesch Prosagattung, ofzegrenzen an dëser Definitioun vun der Novell an der Kuerzgeschicht als pointéiert Erzielformen, souwéi vum Epos a Versen, wat déi eeler Gattung a gebonnener Sprooch ass.
Historesch gesinn ass de Roman - nieft den dräi primären netschrëftleche Gattunge Lyrik (gesongen), Drama (gespillt) an Epik (rezitéiert) - déi éischt literaresch Gattung, déi schrëftlech an zu der Lecture virgesinn ass. D'Form vum Roman als eng besonnesch "modern" Form vum Erzielen ass méifach entstanen, wou d'Kultur vum Liese sech aus dem Geléiertestand an nei aristokratesch a biergerlech Schichten ausgebreet huet, a virun allem en neie weibleche Public erreecht huet.
An historescher Perspektiv loosse sech d'poeteologesch Definitiounscritèren déi haut gëllen, net oprecht erhalen: d'Wuert Roman selwer behaapt mat Recht en Ursprong vun der Gattung am Versepos a romanescher Sprooch vum 12. Joerhonnert. D'Gattung huet sech am 17. Joerhonnert op der anerer Säit duerch d'Gebitt vun der Novell an der spéiderer Kuerzgeschicht beweegt. Brisanz huet si am 17. an 18. Joerhonnert um Bichermaart duerch d'Muecht gewonnen, op d'mannst am Kader vun der jeeweileger Fiktioun, déi eege Gattungsgrenzen negéieren ze kënnen. Romaner hunn erfollegräich Autobiographien, Biographien, Reesberichter a mam Bréifroman Bréifsammlungen imitéiert. D'Optioun, Raum an der wierklecher Geschicht ze reklaméieren, huet am 19. an 20. Joerhonnert u Bedeitung verluer, wéi d'Literaturdiskussioun sech op eng Debatt vu fiktionale Wierker verengt huet. Romaner erschéngen haut als Folleg dovu meeschtens mam Wuert "Roman" am Ënnertitel; d'Kennzeechnung "Fiction" um Bicherdeckel ass dat equivalent Signal am Engleschen an um internationale Bichermaart.
Un flic
Un flic ass e franséische Film vum Jean-Pierre Melville aus dem Joer 1972.
Ëm wat geet et am Film?
Zu Saint-Jean-de-Monts gëtt eng Bank vun der Band vum Simon (Richard Crenna), engem Barbesëtzer, iwwerfall. D'Sue sollen dozou déngen, Drogen ze finanzéieren. De Kommissär Coleman (Alain Delon), deen de Simon gutt kennt, soll den Iwwerfall opklären.
De Jean-Pierre Melville leet an dësem Film, deen eng ganz komplizéiert Geschicht huet, wuel sou vill Wäert op d'Form wéi op den Inhalt.
De Film an de Medien
"Director Jean-Pierre Melville's final film is an interesting exercise in minimalism. The sets, while stylish and modern, are immaculate and spare, almost sterile. Melville doesn't let things like dialogue slow his characters down; it is kept to an absolute minimum, made up mostly of short, nearly monosyllabic sentences." (DVD-Verdict)
Tesla
De Begrëff Tesla bezeechent:
Saalekaskad
D'Saalekaskad besteet aus fënnef Talspären a Waasserkraaftwierker um ieweschte Laf vun der Saale. Si sinn haaptsächlech do fir Stroum ze maachen, si déngen awer och fir Héichwaasser opzefänken, an als Erhuelungsgebitt. Déi ganz Kaskade ass 80 km laang an huet een Héichtenënnerscheed vun 170 m.
Si besteet aus véier Pompelspéicherwierker (PSW), an all Talspär ass selwer ee Späicherwierk. Déi ganz Anlag gehéiert der Vattenfall Europe Generation AG (VEAG) an ass no dem Schluchséiwierk deen zweegréissten Zesummeschloss vu Waasserkraaftwierker an Däitschland.
Si besteet aus follgende Staustufen:
Dozou gehéiere nach:
Johannes Steininger
De Johannes (Johann) Steininger, gebuer den 10. Januar 1794 zu St. Wendel, gestuerwen den 11. Oktober 1874 zu Tréier, war en däitsche Professer, Geolog an Historiker, deen zu de Pionéier vun der Lëtzebuerger Geologie zielt.
Säi Liewen
De Steininger huet vun 1809 bis 1813 Philosophie an Theologie am Séminaire zu Tréier studéiert. Duerno ass hien op Paräis gaange fir do Mathematik, Physik an Naturwëssenschaften ze studéieren. Den 20. Oktober 1815 huet hien als Professer Mathematik an Naturwëssenschaften am Tréierer Gymnasium (haut: Friedrich-Wilhelm-Gymnasium) ugefaangen. De Steininger krut den 22. Dezember 1856 offiziell seng Pensioun; hien huet den 1. Abrëll 1857 d'Schoul definitiv verlooss Ee vu senge Schüler war de Karl Marx, deen zu Tréier gebuer an opgewuess ass.
1817 ass de Steininger, deen a senger Fräizäit geologesch Fuerschungsaarbecht gemaach huet, Member vun der „Gesellschaft nützlicher Untersuchungen zu Trier“, ginn. An de Schoulvakanze war hien op geologesch Studiereesen duerch d'Eifel, d'Belsch, Lëtzebuerg a Frankräich ënnerwee. D'Resultater dovun huet hien an enger ganzer Rei vun Artikele publizéiert.
1828 huet de Steininger, dee fléissend Franséisch geschwat huet, mat sengem Wierk Essai d'une description géognostique du Grand-Duché de Luxembourg den éischte Präis an engem Concours gewonnen, deen déi belsch "Académie des Sciences" ausgeschriwwen hat. D'Theema war: d'Geologie vu Lëtzebuerg. An dëser Schrëft kënnt fir d'éischt Kéier de Begrëff "grès de Luxembourg" (Lëtzebuerger Sandsteen) fir d'Sandsteeformatioun vum Hettangien vir.
HMS Royal Oak (08)
D'HMS Royal Oak war e brittescht Schluechtschëff, an dat eeleft Schëff mat deem Numm. Si huet zur Revenge-Klass gehéiert, an ass de 17. November 1914 bei den Devonport-Werften zu Devon vum Stapel gelaf.
Johannes Steininger
Säi Liewen
De Steininger war u ville Saachen intresséiert: nieft der Geologie, huet hie sech mat der Tréierer Geschicht beschäftegt a sech kritesch mat der däitscher Philosophie ausernaner gesat.
HMS Royal Oak (08)
Si war dat éischt Schluechtschëff, dat am Zweete Weltkrich versenkt gouf, an zwar vum däitschen U-Boot, U-47 ënner dem Kapitänleitnant Günther Prien, am Laf vun der Operatioun Scapa Flow.
Éischte Weltkrich
Si huet am Éischte Weltkrich hiren Déngscht haaptsächlech bei der Grand Fleet mat Heemechtshafe Scapa Flow gemaach. Den 31. Mee 1916 huet se ënner dem Kommando vum Kapitän C. MacLachlan un der Skagerrakschluecht deelgeholl, an ass ouni Schued zeréckkomm.
Zweete Weltkrich
An der Nuecht vum 13. op de 14. Oktober 1939 gouf d'Schëff op senger Ankerplaz zu Scapa Flow vum däitschen U-Boot U 47 ënner dem Kommando vum Günther Prien ugegraff. D'U 47 huet am éischten Ulaf zwéin Torpedoen op d ' Royal Oak ofgefeiert, déi awer net explodéiert sinn. Well d'U 47 net entdeckt gouf, konnt et en zweeten Ulaf huelen. Déi zweet Attack hat Erfolleg. Duerch zwéin Torpedotreffer gouf Royal Oak versenkt. 833 Mann vun der Besatzung sinn dobäi ëmkomm.
En drëtten Torpedo huet och getraff. No offizielle brittesche Meldunge war et de Waasserfligerdréier HMS Pegasus dee getraff gouf, an net de Schluechtkräizer HMS Repulse wéi de Prien ugeholl hat.
De Wrack haut
De Wrack läit op der Positioun op 30 m Déift op der Backbordsäit mam Kiel no uewen. Bei guddem Wieder kann een de Wrack gesinn. Aus Pietéit an am Intressi vum Schutz vu militäreschen Iwwerreschter ass an engem Ëmkrees vun 300 m d'Dauche verbueden.
Bierg (Handel)
D'Operatioun selwer gëtt als Biergschaft oder Kautioun bezeechent. Meeschtens gëtt e Bierg vun de Banke bei engem Kreditgeschäft als zousätzlech Ofsécherung vum Kreditrisiko gefuerdert, grad wéi beim Kaf oder Verloune vun Immeubelen, wann d'Garantië vun deem, dee keeft oder lount, net duer ginn.
Bürgschaft Fideiussione Laidavimas Kezesség 保証
Blauherd
Infrastruktur
De Blauherd ass e wichtege Verbindungspunkt tëscht dem Gornergrat-Gebitt an dem Rothorn-Gebitt. Nieft Liftgaren huet de Blauherd e Restaurant an nieft dem Schischoul-Snowpark e speziellen Ufänger Park fir Snowboarder, bei deem zwéi magesch Teppecher d'Ufänger op hir Trainingspist bréngen.
Sunnegga-Blauherd
Schonn 1952 ass e Schilift vu Sunnegga op de Blauherd gaangen. 1961 gouf decidéiert, eng Loftseelbunn vun Sunnegga iwwer de Blauherd op d'Ënnerrothorn ze bauen. Zanter 1967 gëtt et Gondelkabinnen tëscht deenen zwéi Punkten. Den Nationallift ass den 1. Dezember 1965 opgaangen a war bis de 4. Abrëll 1989 a Betrib. Op Kleeserchesdaag 1989 war um selwechten Tracé eng 4er Sesselbunn opgaangen, déi souguer nach méi héich gaangen ass wéi den Nationallift. Zanter 2005 fueren nei Panoramakabinnen op där Streck an tëscht all Kabinn fiert e Sessel. Sou kënnen engersäits Foussgänger transportéiert ginn an anerersäits Schifuerer ouni datt si hir Schi mussen ausdinn.
Vun der ieweschter Gare vun dëser neier Installatioun bréngt e Lift d'Leit direkt op d'Héicht vun der Dallgare vun der Rothornkabinn.
Den 13. Februar 1997 gouf et en Accident op där Bunn. Duerch e feste Wandstouss ass d'Seel a Richtung Dall bei deenen ënneschten dräi Masten aus de Rulle gerass ginn. E puer eidel Kabinne si vum Seel gefall, verschiddener souguer bis op de Buedem. An deenen aneren 22 Kabinnen, déi biergop gefuer sinn, a 7 Kabinnen, déi biergaf gefuer sinn, goufen 55 Persounen onverletzt gerett. Well d'Bedreiwergesellschaft onschëlleg war, krut kee vun de Bedreiwer Problemer, et ass just eng Oplo ginn, deen éischte Mast méi niddreg ze maachen, fir datt en dem Wand net méi sou ausgesat soll sinn. Fir dat ze realiséieren, huet e weidere Mast missen installéiert ginn.
Blauherd-Rothorn Paradise
Den 9. Oktober 1964 ass d'Zermatter Rothorn-Bahn AG gegrënnt ginn. No engem Budget vun 1 Millioun CHF, am Ufank, ass schonn 1966 op 4 Milliounen erhéicht ginn. 1975 huet de Budget missen op 5.47 Milliounen erhéicht ginn.
Bett
E Bett ass e Miwwelstéck, dat geduecht ass, fir sech drop ze leeën, gewéinlech fir ze raschten oder ze schlofen.
Blauherd
Blauherd-Rothorn Paradise
No der Ouverture vun der Kabinn tëscht Sunnegga-Blauherd ass de 16. Juli 1967 d'Kabinn tëscht dem Blauherd an dem Ënnerrothorn opgaangen. Leider waren d'Aarbechten am Hierscht virum Wanterabroch net fäerdeg ginn an dofir sinn d'Käschte vum Bau nach ëm eng hallef Millioun an d'Luucht gaangen. Duerch déi Tatsaach ass d'Bierggare och aus esthetesche Grënn manner héich gebaut ginn, wéi virgesinn. D'Ufahrt an d'Gare war dofir fir d'Passagéier ganz onbequem an haart. Aus dësem Grond hu missen zousätzlech hydraulesch Pufferen agebaut ginn. Zudeem ass en elektresche Kabel, dee vum Blauherd op d'Rothorn gezu ginn ass, gerass. De Kabel ass scho virun der Aweiung vun der Kabinn gerass soudatt en du schonn huet missen erneiert ginn.
Bett
En typescht Bett besteet aus engem véiereckege Kader, deen op niddrege Stempele steet, op deem e Ressort ubruecht ass, op deen eng Matrass leie kënnt. Et kann op der Kapp- an der Foussäit eng Applique hunn
Blauherd
Blauherd-Rothorn Paradise
1996 ass déi al Kabinn demontéiert ginn, an de 4. Dezember 1996 huet déi nei Kabinn fir 150 Leit hire Betrib opgeholl.
Bett
Op der Matrass ass e Lëllduch, weider e Kappkëssen (mat enger Kappzich), e Plommendiwwi (mat enger Housse), oder awer e weidert Lëlldech an eng oder méi Decken. Diwwi an Decke si fir waarm ze halen.
Uewendrop kann nach eng Bettspree kommen, fir d'Bett ofzedecken, wann et net benotzt gëtt.
D'Gréisst vum Bett ass der Längt an der Zuel vun deenen, déi dra leie sollen, ugepasst. Ass et fir eng Persoun, schwätzt ee vun engem "eeschléifrege Bett", ass et fir zwou, vun engem "zweeschléifregen".
Mikrometer
E Mikrometer, ofgekierzt μm, ass de milliounsten Deel vun engem Meter (oder den dausendsten Deel vun engem Millimeter).
Dës Längteneenheet gëtt besonnesch dacks an der Biologie gebraucht. Vill eukaryotesch Zellen hunn eng Gréisst vun zirka 20 μm, déi meescht Bakteerien sinn zirka 1 μm grouss.
תחיליות במערכת היחידות הבינלאומית
Léiwen
Léiwen (nl.: Leuven; fr.: Louvain) ass eng belsch Stad an der Regioun Flandern. Si läit um Floss Dijle an ass den Haaptuert vun der Provënz Flämesche Brabant.
Originn vum Numm
Léiwen soll änlech wéi Venlo d'Wierder Lo (Bësch) a Venn (Morast) matenee verknëppen, soudatt e "Suppbësch" beschriwwe gëtt. D'Ëmdeitung a Leu/Léiw muss där Interpretatioun no eréischt méi spéit geschitt sinn.
Anere Quellen no war den eelsten Numm vun der Stad dat vun engem réimeschen Eegennumm ofgeleetent Luvanium, wat "Freiesch" heescht. Lovenjoel, fréier Lovininon ("kleng Léiwen") ass du spéider draus ginn.
D'Universitéiten
Zu Léiwe goufen der Rei no dräi Universitéite gegrënnt, respektiv dohinner transferéiert:
Kuckeswäertes
D'Alstad vu Léiwen huet mat der gotescher Märei (Stadhuis) an dem Ale Maart (Oude Markt) e puer schéi Beispiller vu flämescher Architektur.
Uranos
Den Uranos (am laténgeschen Uranus) war d'Personifikatioun vum Himmel an ass ee vun deenen eelste griichesche Gëtter. Hien ass vun der Gaia gebuer ginn, mä ass spéider och als hire Mann duergestallt ginn. Zu senge Kanner zielen d'Titanen, d'Kyklopen, d'Hekatoncheires, d'Giganten an anerer.
Well hien op seng Kanner jalous war, an der vill vun hinnen an den Tartaros verbannt hat, huet d'Gaia hire Jong, de Kronos (ee vun den Titanen) dozou ugestiwwelt, säi Papp ze stierzen.
Deutsches Literaturarchiv Marbach
Dat däitscht Literaturarchiv am Friedrich Schiller senger Gebuertstad Marbach am Neckar am Bundesland Baden-Württemberg gouf den 12. Juli 1955 gegrënnt. Et gëtt geréiert vun der Deutsche Schillergesellschaft e. V. mat iwwer 3700 Memberen an der ganzer Welt.
James-Craig-Watson Medail
D'James-Craig-Watson Medail ass eng Auszeechnung vun der amerikanescher National Academy of Sciences fir Leeschtungen um Gebitt vun der Astronomie. Si gouf duerch e Vermiechtnes vum James Craig Watson an d'Liewe geruff.
Canton de Salies-du-Salat
De Canton de Salies-du-Salat ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Saint-Gaudens, am Departement Haute-Garonne an der Regioun Occitanie.
Hekatoncheires
D'Hekatoncheires (gr. déi mat den honnert Hänn) oder Hekatoncheiren, Kanner vun der Gaia, 3 Rise mat 100 Äerm a 50 Käpp. Hir Nimm ware Briareos (enger anerer Versioun no Aigaion), Kottos a Gyges. Vun hirem Papp Uranos si si an den Tartaros verbannt gi, mä vum Zeus erëm befreit gi fir dat si him am Kampf géint d'Giganten an d'Titane sollten hëllefen. Si hu vun do uns um Olymp gelieft.
Literaturarchiv Saar-Lor-Lux-Elsaß
D'Literaturarchiv Saar-Lor-Lux-Elsaß ass en Deel vun der Saarländische Universitäts- und Landesbibliothek zu Saarbrécken.
Den Inventaire
Primär geet et dem Literaturarchiv Saar-Lor-Lux-Elsaß ëm
Canton de Limours
De Canton de Limours ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Palaiseau, am Departement Essonne an der Regioun Île-de-France.
Grindelwald
Grindelwald ass eng Uertschaft am Berner Oberland an der Schwäiz. Si läit um Fouss vum Eiger an ass bekannt wéinst hire Wantersport-Méiglechkeeten.
Geographie
D'Uertschaft lieft besonnesch vum Tourismus. Am Wanter vun de Schifuerer, am Summer vun den Touristen, déi wanderen a spadséiere ginn, an d'Méiglechkeet hunn, fir déi schéi Landschafte mat den dräi Monsterbierger: Eiger, Mönch a Jungfrau ze gesinn. De Friemeverkéier huet eng laang Traditioun. Scho fréi ass versicht ginn, de Gäscht d'Bierger méi no ze bréngen. Am Zesummenhank mam Wetterhorn, ee vun de Symboler vu Grindelwald, sollt drun erënnert ginn, datt do ganz fréi e Lift gebaut gouf. An déi Einheimesch sinn houfreg, fir drun z'erënneren, datt de Wetterhorn-"Lift" déi eelst Seelbunn vun der Welt war.
Bréck vun der N76 zu Genk
D'Bréck vun der N76 zu Genk ass eng Stroossebréck an der belscher Provënz Limburg iwwer den Albertkanal um P.k. 42,92. Si verbënnt Genk mat Diepenbeek.
Et ass eng Boubréck mam Bou iwwer der Fuerbunn a si hänkt a schréie Seeler.
D'Bréck gouf tëscht 1981 an 1985 opgeriicht. Et ass eng stole Bréck an de Bou huet eng Spanwäit vun 176.52 m.
Um Bau bedeelegt waren:
Volkswagen
Volkswagen ass eng däitsch Autosmark, déi hiert Haaptwierk zu Wolfsburg huet. Et ass d'Haaptmark vun der Volkswagen AG, engem vun de véier gréissten Autosfabrikanten op der Welt.
Séi vu Serre-Ponçon
De Séi vu Serre-Ponçon ass ee kënschtleche Séi deen entstanen ass duerch de Bau vun enger Talspär op der Durance ongeféier 2 km nodeem d'Ubaye dra gelaf ass. Mat 1,2 Milliarde m3 Waasser a mat enger Fläch vun 28,2 km², ass et den zweetgréisste Stauséi an Europa.
Geographesch Koordinaten:
Truecht
Eng Truecht (manner dacks och Druecht, vun alhéidt. traht(a), mëttelnidderdt. dracht - "dat, wat gedroe gëtt") ass historescht Gezei oder Deeler dovun, sou wéi et der traditioneller Kleederuerdnung vun enger Regioun, engem Land oder enger Beruffsgrupp entsprécht.
Déi éischt Vollekstruechte sinn Enn vum 15. Joerhonnert an de ländleche Gebidder entstanen a stellen eng regionaltypesch Bekleedungsform duer. D'Zunftstruecht oder Offiziell Truecht, déi d'Zougehéieregkeet zu enger bestëmmter Beruffsgrupp zum Ausdrock bruecht huet, staamt dogéint aus dem handwierklechen a Stater Ëmfeld.
Lëtzebuerger Truecht
Zu Lëtzebuerg huet sech keng Traditioun vun enger nationaler Kleederuerdnung duerchgängeg erhale kënnen. Déi Truecht déi zanter net allzelaanger Zäit als Lëtzebuerger Vollekstruecht gëllt geet dowéinst zeréck op eng Hiertentruecht an op historescht Gezei wéi et bal d'selwecht a groussen Deeler vu Mëtteleuropa ugedoe ginn ass.
Um Spaweck
Boarische Tracht Bayerische Tracht Folk costume Folkdräkt
Canton de Longjumeau
De Canton de Longjumeau ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Palaiseau, am Departement Essonne an der Regioun Île-de-France.
Canton de Bordères-sur-l'Échez
De Canton de Bordères-sur-l'Échez ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Tarbes, am Departement Hautes-Pyrénées an der Regioun Occitanie.
Schweden
Iwwer d'Öresund-Bréck, am Südweste vum Land, ass d'skandinavesch Hallefinsel mat Dänemark verbonnen. D'Haaptstad vu Schweden ass Stockholm.
Geographie
De Klima a Süd- a Mëttelschweden wéinst der Erwäermung duerch de Golfstroum relativ temperéiert. D'Temperaturen an Nordschweden sinn dogéint subarktesch. Nërdlech vum Polarkrees geet d'Sonn am Summer net ënner, dofir ass et an de Wanterméint dann och 24 Stonne laang däischter.
Ëstlech vu Schweden mécht d'Ostmier d'natierlech Grenz an do leien och déi meescht vun deene ongeféier 221.800 schweedeschen Inselen. Déi zwou gréisst si Gotland (zirka 3000 km²) an Öland (zirka 1300 km²). Am Weste gëtt d'Land duerch de Biergmassiv Skanden, vun Norwegen getrennt. Den héchste Bierg, de Kebnekaise, ass mat sengen 2.111 m gläichzäiteg och den héchsten am Land. Schweden huet 28 Nationalparken. Déi flächeméisseg gréissten dovu leien am Nordwesten.
Wéinst besserem Buedem a Klima konzentréiert sech den Akerbau éischter a Südschweden. Wat ee méi nërdlech kënnt, wat d'Bëscher (virun allem Nolholzbëscher) méi dicht a méi grouss ginn.
Bevëlkerung
Schweden, e grousst Land, huet eng verhältnesméisseg kleng Populatioun. Iwwer d'Hallschent vun de Schwede liewen op 3 % vum totale Staatsareal an déi méi urban an dicht bevëlkert Streech konzentréiere sech haaptsächlech am Süden.
Waren et an den 1950er a 60er Joren éischter Immigranten op Sich no enger Aarbecht, sou fannen haut och vill politesch Flüchtlingen eng nei Heemecht a Schweden. Eng 6,7 % vun der Bevëlkerung sinn Auslänner, déi meescht dovu Finnen (zirka 100 000). Aner gréisser Gruppen Auslänner kommen aus Jugoslawien, Polen, dem Irak an och aus Däitschland.
Sami, Roma, Sinti, Judden an déi finnesch Tornedale sinn offiziell unerkannte schweedesch Minoritéiten. D'Geschicht vun der finnescher Minoritéit vun den Tornedalen ass déi vun enger muttwëlleger Siidlungspolitik tëscht Russland a Schweden am 19. Joerhonnert. D'Tornedale liewen haaptsächlech an Nordschweden a schwätzen e ganz speziellen alfinneschen Dialekt dee sech staark vum moderne Finnesch ënnerscheet. Tornedale sinn net mat deene Finnen ze verwiesselen déi eréischt a leschter Zäit immigréiert sinn.
Ronn 17.000 Samie liewen a Schweden. Obwuel gréisstendeels assimiléiert, gi samesch Kultur an Traditiounen hautdesdaags nees erëm méi bewosst gefleegt a gelieft.
Sproochen
Offiziell hat Schwede bis 2009 keng offiziell Sprooch. Schweedesch war de facto déi Sprooch, déi historesch do entstanen a gewuess ass an am Alldag och als dominant Landessprooch fungéiert huet. Säit dem 1. Juli 2009 ass de jure festgeluecht ginn, datt Schweedesch déi offiziell Sprooch vu Schweden ass. Schweedesch gehéiert zu der nordgermanescher Sproochefamill a gläicht deenen anere skandinavesche Sproochen.
Finnesch, Meänkieli, Jiddesch, Romani a Samesch sinn offiziell unerkannte Minoritéitesproochen.
Reliounen
Den 1. Januar 2000 huet Schweden déi offiziell lutheresch-evangeelesch Staatskierch ofgeschaaft. All d'Konfessiounen a Relioune sinn zanterhier vu staatlecher Säit aus gläichgestallt.
Obschonn net méi Staatskierch, bleiwen d'Protestanten an der Majoritéit. Eng 82 % vun de Schwede sinn no lutheresch-evangeeleschem Glawe gedeeft (Stand 2003). Wéi a villen anere westeuropäesche Länner och ass awer d'Zuel vun deenen déi hire Glawe praktizéiere bedeitend méi kleng wéi dat wat um Pabeier steet.
Déi zweetgréisst reliéis Grupp ass dee vun de Moslemen (250.000 - 300.000). Aner gréisser Communautéite sinn d'Kathoulesch Kierch (zirka 150.000), d'Syresch Orthodox Kierch (zirka 29.000) an d'jiddesch Communautéit (zirka 10.000).
Geschicht
Déi eelst Relikter déi um Territoire vum haitege Schwede fonnt goufe, sinn aus der Steenzäit. Schrëftlech ernimmt ginn d'Schweden déi éischt Kéier am 1. Joerhonnert vum réimeschen Historiker Tacitus. D'Suionen, wéi hie se genannt huet, waren e Stamm am ëstleche Schweden deen haaptsächlech an der Géigend vum Séi Mälaren a vun de Stied Stockholm a Sigtuna doheem war (Svealand). Den Numm Schweden geet op dee Stamm zeréck.
Am néngten an zéngte Joerhonnert, der Zäit vun de Wikinger, ënnerhuele schweedesch Wikinger Expeditiounen a Richtung Ost- a Südosteuropa. Et gëtt gehandelt a geraibert, deelweis sech awer och niddergelooss. Sou geet zum Beispill d'Grënnung vu Kiew op Schweedesch Wikinger zeréck. D'Wikinger hannerloossen hir Spueren an de baltesche Länner, Russland an dem Schwaarze Mier. Iwwer déi russesch Flëss packe se et bis op Konstantinopel.
Parallel zur Christianiséierung am 12. Joerhonnert, wiisst och d'Muecht vum Kinnekshaus. D'Kinnekräich gëtt reorganiséiert an d'Land expandéiert no alle Säiten hin. Nei Territoirë wéi d ' Österland, dat haitegt Finnland, tëscht 1362 an 1809 en Deel vu Schweden, ginn entweeder eruewert oder, wéi d'Gotaland am Westen, mat Kontrakter un d'Kroun gebonnen. 1389 ginn déi dräi Länner Norwegen, Dänemark a Schweden ënner dänescher Kroun am Kader vun der Kalmarer Unioun vereent. Am Laf vum 15. Joerhonnert gëtt d'Resistenz géint d'Unioun awer ëmmer méi staark a 1523 gëtt Schweden zu gudder Lescht nees en onofhängegt Kinnekräich. Kinnek gëtt de Gustav Eriksson Vasa, dee sech duerno Gustav I. vu Schweden genannt huet. An der Regierungsperiod vum Gustav I. gëtt Schweden protestantesch an duerch d'Grënnung vum Riksdag, dem schweedesche Parlament, gëtt d'Bourgeoisie méi staark an d'Decisioune vum Staat integréiert.
Ënner der Vasa-Dynastie klëmmt Schweden am 17. Joerhonnert zu enger europäescher Groussmuecht op. De Kinnek Gustav II. Adolf gräift mat Succès tëscht 1612 an 1632 op Säit vun de Protestanten an den Drëssegjärege Krich an. Nom Westfälesche Fridden (1648) ass Schweden, zesumme mat Frankräich, eng vun den zwou Groussmuechten déi als Garant fir de Fridden an Europa antrieden. D'Kinnekräich Schwede beherrscht an dëser Period den Handel am ganzen Ostmiergebitt, Deeler vu Finnland, dem Baltikum an ass duerch de Besëtz vu Vorpommern Räichsstand vum Hellege Réimesche Räich vun Däitscher Natioun. An den nächsten zwee Joerhonnerte sollt Schweden awer ëmmer méi an d'Defensiv geroden. De Schweedesch-russesche Krich (1808-1809), dee mat enger Nidderlag vu Schweden an dem Verloscht vu Finnland op en Enn geet, ass de Schlusspunkt vun de schweedeschen Ambitiounen als Groussmuecht.
Nodeem de Karl XIII. keng Kanner huet, gëtt de franséische Maréchal Jean Baptiste Bernadotte adoptéiert an 1810 als Trounierwen designéiert. Ënner dem Numm Karl XIV. Johann gëtt de Bernadotte 1818 Kinnek vu Schweden an Norwegen (Norwegen war 1814 no engem Krich géint Dänemark u Schweden ofgi ginn). 1866 gëtt d'Land e konstitutionelle Rechtsstat, mä d'Personalunioun tëscht Schweden an Norwegen huet nach bis 1905 bestanen.
Templeruerden
Den Templeruerden war ee vun den éischte chrëschtleche Ritteruerden, déi an der Folleg vun de Kräizzich entstane sinn. Zil vun dëser Brudderschaft war et, d'Ideale vum Adel (also zesoen: de Ritter) an de Pateren ze vereenen. Den Numm vun den Templer kënnt dohier, datt dem Uerde säin éischt Haaptquartéier an engem Fligel vum Kinnek Baudouin II. vu Jerusalem sengem Palais war. Dëse Palais soll der Legend no op de Grondmauere vum Salomoneschen Tempel opgebaut gi sinn. Aarm Ritterschaft Christi vum Salomoneschen Tempel souwéi Militia Christi waren hir éischt Nimm. Spéider goufe se wéinst der Lag vun hirem Haaptquartéier, um Tempelbierg, Tempelritter genannt.
Schweden
Geschicht
Wärend dem Éischten an Zweete Weltkrich bleift Schweden neutral, spillt awer eng wichteg Roll als Asylland fir politesch Flüchtlingen.
Nazikollaboratioun zu Lëtzebuerg
Eng Kollaboratioun mat Nazidäitschland gouf et zu Lëtzebuerg grad sou gutt wéi an deenen anere Länner, déi vum Drëtte Räich an der Zäit vum Zweete Weltkrich besat waren. Si war allerdéngs vun der Zuel hier begrenzt.
Schweden
Geschicht
1973 ginn d'Schwede sech eng nei Constitutioun an 1995 triede se der Europäescher Unioun bäi. Eng Majoritéit vu 56 % stëmmt 2003 an engem Referendum géint d'Aféierung vum Euro.
Nazikollaboratioun zu Lëtzebuerg
Mëtt 1945 souze 5.101 Lëtzebuerger, dorënner 2.857 Männer an 2.244 Fraen, dat waren 1,79 Prozent vun der Bevëlkerung, wéinst hirer politescher Aktivitéit am Prisong. 12 Kollaborateure goufen zum Doud vererteelt an am Kasärenhaff, respektiv um Schéissstand am Reckendall, erschoss, 249 goufen zu Zwangsaarbecht vererteelt, 1366 zu Prisongs- a 645 zu Zuchthausstroofen. Ronn 0,80 Prozent vun der Bevëlkerung goufen also geriichtlech bestrooft.
Schweden
Politik
Schweden ass eng konstitutionell Monarchie. De Karl XVI. Gustav, zanter 1973 Kinnek vu Schweden, huet haaptsächlech eng zeremoniell a representativ Funktioun an ass ouni wierklech politesch Muecht. D'schweedescht Parlament, de Riksdag, besteet aus enger Kummer, huet 349 Deputéierten a gëtt all véier Joer op en Neits gewielt. D'Parlament designéiert de Premierminister deen dann d'Ministere vu senger Regierung ernennt.
Nazikollaboratioun zu Lëtzebuerg
Dobäi war een eenzege fréiere Minister, de Staatsminister Pierre Prüm, deen 1946 zu véier Joer Prisong vererteelt gouf. Op d'mannst ee Buergermeeschter gouf wéinst politeschen Aktivitéiten de 4. Abrëll 1945 duerch Arrêté grand-ducal ofgesat.
Templeruerden
D'Grënnung
Am Joer 1099 gouf d'Stad Jerusalem am Laf vum Éischte Kräizzuch eruewert. Endlech war et de Chrëschte gelongen, d'Helleg Stad ënner hir Kontroll ze bréngen. Dëst huet a ganz Europa eng Phas ausgeléist, wou sämtlech Pilger op Jerusalem goe wollten. Net seele war d'Rees fir d'Pilgerleit duerch deen een oder anere feindleche Feil eriwwer. D'Pilgerweeër goufen an engem Stéck vu moslemesche Feinde belagert. Aus dësem Grond hunn den Hugues de Payens an néng aner fränkesch Ritter zu Jerusalem 1118 d'Militia Christi gegrënnt. Et war uganks net méi wéi eng Brudderschaft. Duerch d'Ënnerstëtzung vum Baudouin II. huet d'Militia Christi séier un Afloss gewonnen. Et huet net laang gedauert, bis datt d'Templer zu enger wichteger Institutioun op de Pilgerweeer gi sinn. Si ware souzesoen d'"Pilgerpolice".
Nazikollaboratioun zu Lëtzebuerg
Ausser fir hir politesch Aktivitéit, hate si sech och fir hir Aktioune géint Judden, de Verrot vu verstoppten Zwangsrekrutéiert a fir d'Bespëtzelung vun der Lëtzebuerger Populatioun ze veräntweren.