cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marcus Tullius Cicero
Marcus Tullius Cicero (natus 3 Ianuarii 106 a.C.n.; mortuus 7 Decembris 43) fuit orator, philosophus, poeta, rhetor, vir rei publicae peritissimus, qui idem excellentissimus scriptor, peritus illius clari sermonis, aestimari solet.
Vita
Cicero Arpini in municipio Latio natus est anno centesimo sexto ante Christum natum. Formiae autem necatus scelere iussu M. Antoni patrato est anno quadragesimo tertio ante Christum natum. Cicero puer Romae informatus ad omne disciplinae genus est, una cum fratre suo. Gens Tullia antiqua nobilitate equestri nota possidebat haud parvam rem familiarem fortunasque satis amplas, ut quae ingeniosissimo puero liberalem institutionem suppeditare possent. Cicero, qui nihil in re publica immutari volebat, aegre quidem ferebat se cum Mario, qui tunc celebrior esset longeque paratior ad res novandas, comparari.
De iuventute
Cicero Romae educatus, ubi (sint modo vera quae apud Plutarchum, modo respuendus, modo locuples auctor, legimus) egregio ingenio praeditus, ceteris condiscipulis suis praestabat, et liberalibus studiis imbutus magistros, sicut Mucium Scaevolam, habuit partim ibidem, partim doctissimos in Graecia viros.
Satis constat Ciceroni, id quod ille saepius commemoravit, ab initio eam philosophorum sectam placuisse, cuius praecepta cum ad ingenium tum ad negotia oratoris optime referri posse viderentur. Academicos enim recentiores, qui nihil pro certo haberent, recusavit tamquam disiunctos a vita vera usuque rerum, quem philosophiae ille tam prope vinciendum aestimavit ut mores cuique et sententias, ac praesertim acta moderatio philosophiae regeret. Philosophiam enim Cicero in primis usui destinari censuit, utpote quae mentem animumque erudiat, cogitantem hominem ad mortem beatam praeparet metuque levaret: philosophia, velum detrahens vitae terrestribus rebus artissime constrictae, dolorem vitae imminuens, pura aeternaque adpetens, docere secundum Ciceronem debuit morti obviam ire quasi e corporis vinculis tandem liberaremur, qua laxatione solum referret quo propius iustitiam moderationemque a nobis agnitas vixissemus, quamque constanter vitae tulissemus dolores. Cicero quidem Philonem secutus est, qui non solum artem oratoriam simul atque philosophiam doceret, verum hanc etiam ab illa secerni posse negaret. A sophistis enim profectus, si sapientia cum eloquentia coniungeretur, eam demum humanitatem esse dixit. Neque etiam fieri potuit, quin Cicero ad doctrinam Philonis ipsam libenter traheretur. Qui affirmavit semper in utramque partem esse disputandum nec, quid verum esset, quaerendum, sed, quod cuique veri simile esse videretur, id esse tenendum. Nec mirum; nam Ciceronis ipsius omnis ars in eo nitebatur, quod audientibus persuaderi posset.
Cicero etiam conatus est versificare, in quibus numerantur conversiones Homeri et Phaenomenorum Arati, ad quas Vergilius postea in Georgicon libris praecepta quaedam rettulit colonorum.
Singulari fuit atque eximia eloquentiae facultate, cuius ope imprimis actionibus Verrinis, quamquam homo novus erat, per omnes honorum gradus suo anno ad consulatum adscendit.
Antea intrans cursum honorum, Cicero erat miles cum Pompeiano Strabone in Bello Sociali, tum in cursum honorum adulescens intrat: fuit quaestor anno 76 a.C.n., dein proquaestor provinciae Siciliae; aedilis anno 69;  praetor anno 66. Omnes magistratus in suo anno egit.
De consulatu
In consulatu (63 a.C.n.), Catilinae coniurationem detexit, et rem publicam ab exitio servavit, quam ob rem est a populo conclamatus Pater Patriae, sed cum quosdam patricios Catilinae socios, indicta causa, ex senatus consultu in carcere necandos curavisset, Publio Clodio legem ferente in exsilium pulsus est. Decimo sexto autem mense decreto senatus revocatus est. post Cicero erat consul, Cicero factus est proconsul Ciliciae anno 51 a.C.n.
Cicero, qui mirum in modum sui laudandi cupidus erat, primum consul epistulam de rebus a se gestis magnam ad Pompeium misit, quae periit non secus atque cetera eius opera de ea re confecta. Tum spes in Archia poeta Graeco posuit, qui morem ab Ennio institutum secutus eoque tempore multa admiratione affectus in viris illustribus populi Romani celebrandis desudabat. Ab eo, qui carmen heroicum unum ad Catulum de bello cum Cimbris gesto, alterum de victoria a Lucullo de Mithridate reportata scripserat, Cicero impetrare voluit, ut consulatus etiam sui laudes caneret. Ideo pro Archia accusato, quod fraude civitatem sibi Romanam comparavisset, anno 62, causam dixit oratione, quae exstat. Anno vero proximo mense Maio, ad Atticum amicum scripsit Archiam a Lucullo ad Metellos studium videri contulisse suum (Att. 1.16.14 sq.), quam ob rem ipse denique laudes suas inchoavit.
De senectute et morte
Cicero, Caesare in Gallia bellum gerente, multas orationes civiles Romae habuit; multas litteras conscripsit. Nihil paene de sexto decennio novimus, nisi ille orationibus tempora descripsisset. Multos defendit accusavitque, ideoque permulta nomina nobis tradita sunt, quorum semina non habemus.
Cicero in bello civili Pompeium Caesari reconciliare temptavit, quia Gaium Iulium Caesarem pontificem maximum cognovit; Pompeium autem consularem appellavit. Cum religionem Caesaris auctoritatemque Pompei imperatoris fundamenta rei publicae habenda esse postularet, pluris tamen iuris auctoritatem quam religionis aestimavit.
Opera
Plurima composuit, quorum maior pars exstat: multos libros de eloquentia philosophiaque, elegantissimas epistulas, multas et peritissimas orationes, necnon fragmenta carminum. Opera Ciceronis documenta uberrima illius temporis habenda sunt quo respublica est in imperium conversa, quo motu cursus gentium Italiae Europaeque vehementer inflexus in perpetuum est, atque post Europam, vita orbis reliqui totius terrarum. Cicero inter patres linguae Latinae vocari potest, ac nisi ille facultates verba philosophiae Graecae in linguam Latinam vertendi adhibuisset, multa verba huius disciplinae ignota vel obscura essent.
Fortuna
Erant quoque qui Ciceronem suo tempore reprehenderent propter illam verborum copiam, id est supervacuorum verborum flumen, qui ab Seneca quasi deficentia quaedam significationis et studii videbatur. In his recognosces et Atticistarum contentionem in Ciceronem, et Asianorum studium in Ciceronianam concinnitatem, sobriam verborum coniunctorum dispositionem. Ad hoc eius detrectatores maligne ad memoriam revocant versus principem in De Consulatu Suo, illum infelicem "O fortunatam natam me consule Romam," qui argumentum Ciceronis superbiae ac vaniloquentiae semper ostendebatur. Ciceronem illis famosis verbis se ipsum alterum Romulum esse affirmantem auctor invectivae cuiusdam illudit appellans eum "Romule Arpinas". Sed his duobus milibus annorum qui nos ab illo discernunt, nulla acta est aetas quin Ciceronis facundia culmen linguae Latinae haberetur, quin verbis compositionique et eloquentiae eius maximo ardore studeretur, quin qui Latinas litteras discebant iis magistri proponerent Ciceronis orationes ante alias omnes subito imitandas.
Fontanigordia
Fontanigordia (Italiane: Fontanigorda) est oppidum Italiae et municipium, circiter 272 incolarum, in Regione Liguria et in Urbe metropolitana Genuensi situm. Incolae Fontanigordienses appellantur.
Fractiones
Barcaggio, Borzine, Canale, Casone di Canale, Casoni, Cerreta, Due Ponti, Mezzoni, Reisoni, Vallescura, Villanova, Volpaie.
Municipia finitima
Fascia, Montebruno, Rezzoaglio, Rovegno.
Rians (Carus)
Rians est commune Francicum 1'027 incolarum (anno 2011) praefecturae Cari in regione Media.
Andreas Babiš
Andreas, vulgo Andrej Babiš (Bratislaviae natus die 2 Septembris 1954) est mercator et politicus Cechiae.
Partim in urbe nativa (hodie ad Slovaciam, eo aevo ad Cechoslovaciam pertinente), partim Lutetiae et Genavae educatus est. Collegium commerciale Bratislavense frequentavit. Factionis communisticae sodalis fuit ab anno 1980 usque in 1989. Factionem Ano 2011 ipse condidit hodieque ducit. Legatus est camerae deputatorum a die 26 Octobris 2013. Minister a commercio meruit a die 29 Ianuarii 2014 ad 24 Maii 2017, primo ministro Bohuslao Sobotka. Factio sua in comitiis mensis Octobris 2017 vicit.
Luché-Pringé
Luché-Pringé est commune 1647 incolarum (anno 2008) praefecturae Sarthae in Franciae occidentalis regione Pagis Ligeris.
Espagnac-Sainte-Eulalie
Espagnac-Sainte-Eulalie est commune Francicum 92 incolarum (anno 2012) praefecturae Oltis in regione australi Meridiano et Pyrenaeo (a die 1 Ianuarii 2016 Occitania Ruscinone Meridiano et Pyrenaeis).
Caelestinus III
Caelestinus III  (natus Romae anno circiter 1106; mortuus die 8 Ianuarii 1198) fuit papa i.e. episcopus Romanus. Nomen nativum gessit "Hyacinthus Bobo", ex eadem nobili familia ortus quae postea "de Ursinis" nuncupatus est.
Papa die 30 Martii 1191 electus est, quamquam nondum presbyter ordinatus. Postridie episcopus factus est; die 15 Aprilis 1191 Henricum regem uxoremque Constantiam imperatores coronavit. Eo anno octogesimum quintum annum agebat, sed circiter septem annos praefuit.
Michael Waltari
Michael Waltari (Finnice: Mika Toimi Waltari, natus 19 Septembris 1908 Helsingiae, mortuus 26 Augusti 1979 Helsingiae) fuit scriptor Finnicus. Liber eius clarissimus, nomine Finnico Sinuhe egyptiläinen ('Sinuhe Aegyptius') anno 1945 editus, carissimus liber Finnicus anno 2008 electus est. Waltari fuit auctor maxime uberrimus, qui mythistorias, poemata, diegemata, fabulas conscripsit. Etiam in multis civitatibus laudem ei paraverunt mythistoriae, quae de temporibus historicis narrant, sicut de Aegypto antiqua (Sinuhe egyptiläinen), de Europa saeculi XVI (Mikael Karvajalka), de Oriente Medio saeculi XVI (Mikael Hakim), de Imperio Byzantino (Johannes Angelos), de regno Etruscorum (Turms, kuolematon), de Imperio Romano saeculi primi (Valtakunnan salaisuus, Ihmiskunnan viholliset). Sinuhe egyptiläinen etiam in quadraginta linguas conversus est. Sepulcrum eius in sepulcreto Hietaniemi Helsingiae sito iacet.
De vita
Toimi Waltari, pater Michaelis, cum filius quinque annorum esset, vita defunctus est, quo fit ut inde mater sola altor esset. Septendecim annos natus iam primus liber Michaelis Jumalaa paossa ('A Deo fugiens') est editus a Societate missionaria maritima, quae etiam scriptiones religiosas patris et patrui sui ediderat. Theologiae studere coepit in Universitate Helsingiensi, sed ad facultatem philosophicam transiit. Eo tempore Waltari se ipsum ante omnia poeta habebat; liber tamen quo illustris factus est anno 1928, mythistoria fuit nomine Suuri illusioni ('Illusio grandis').
Anno 1931 Waltari in matrimonium duxit Mariam (vulgo Marjatta) Luukkonen, quae anno proximo illi filiam Satu peperit. Michael annis 1930 munere diurnarii in quadam ampla ephemeride Finnica functus est, eodem tempore scribens complures mythistorias, diegemata, fabulas et alia. Per secundum bellum mundanum instituto informationis civitatis operatus est, et quaedam opera propagandatoria conscripsit. Post bellum nonnullas mythistorias composuit de temporibus historicis narrantes, quod efficit ut apud Finnicos maiore auctoritate valeret, quoniam antea interdum scriptor delectabilis habebatur. Post annum 1964 non multa scribebat, sed usque una cum editoribus designavit novas editiones operum suorum edidendas prooemiaque in his conscripsit. Waltari maximam vitae partem in regione Töölö urbis Helsingiae egit. Filia eius Satu Waltari quoque scriptrix est.
Ablainzevelle
Ablainzevelle est commune Francicum 200 incolarum (anno 2009) praefecturae Freti Calisii in provincia Septentrioni et Freto.
Hermione
Hermione est:
Cucumis
Cucumis est genus familiae Cucurbitacearum, complexum, cum duobus subgeneribus, Cucumis et Melo. Comprehendit triginta species, quarum duae praecipue coluntur et multum intersunt oeconomice.
In terris calidis, coluntur duae aliae:
Aliquando inveniuntur :
Ioannes Pozzi
Ioannes Pozzi (natus Locarni die 20 Iunii 1923 - die 20 Iulii 2002 Lugani obiit) fuit philologus Helveticus et ab anno 1967 professor Universitatis Friburgensis.
Linda Christian
Linda Christian (nata Blanca Rosa Welter die 13 Novembris 1923 in Tampico, Tamaulipas, Mexicum, mortua die 22 Iulii 2011) fuit actrix Mexicana. Anno 1949 noto histrione Tyrone Power nupsit, quacum anno 1956 divortium fecit, postea anno 1962 iterum nupsit Edmundo Purdom.
Filia eius Romina Power cantrix est.
Acheville
Acheville est commune Francicum 614 incolarum (anno 2009) praefecturae Freti Calisii in provincia Septentrioni et Freto.
Innocentius III
Innocentius III (nomine primo Lotharius Signinus seu de comitibus Signiae; natus anno circiter 1160 Gavignani; Perusiae die 16 Iulii 1216 mortuus), theologus et iuris consultus, fuit Papa, id est, episcopus Romanus a die 8 Ianuarii 1198. Fuit inter celeberrimos pontifices Medii Aevi et praeclarus iuris canonici doctor.
Lotharius Signinus, Romae a principio educatus, philosophiae et theologiae apud Parisienses studuit. Ibi contubernium habebat Ioannem de Tociaco; eisdem annis Robertus de Cursone et Conradus de Querfurt alumni fuerunt, Stephanus Langton aut alumnus aut iam magister. Lotharium in rebus theologicis docuit Petrus de Corbolio; audivisse censetur David de Dinant. Eo tempore apud Parisienses de theologia Petri Lombardi disputabatur. Innocentius vitam et studia Parisiensia in scriptis suis interdum refert. Ob annos iuventutis ibi transactos Franciam laudavit "regnum benedictum a Deo". Regi Philippo II sic adloquitur: "Tibi et regno tuo specialiter nos fatemur teneri, in quo nos recolimus in studiis litterarum aetatem transegisse minorem, ac divino munere quantaecunque scientiae donum adeptos, beneficiorum impensam multiplicem suscepisse," sic autem episcopis Francicis: "Reducentes ad mentem et infra nos ipsos saepius recolentes beneficia nobis olim in ipso regno scholasticis insistentibus disciplinis impensa, nos tam regi quam regno specialiter teneri fatemus."
Annis studiorum paene absolutis iter Cantuariam fecit. Aut cum cardinale Octaviano profectus est, aut eum in itinere occurrit: ambo enim, ab Anglia rediti, ad abbatiam Grandismontis venerunt medio anno 1187; ambo Romae fuerunt inter menses Octobrem et Decembrem sub pontificatu Gregorii VIII, qui Lotharium subdiaconum creavit.
Deinde ab autumno anni 1187 iuri Bononiae studuit. Anno 1190 Cardinalis creatus est.
Pontificatus
Quarta expeditio sacra tempore Innocentii annis 1203 et 1204 saevivit; ille quintam proclamavit (epistula "Quia maior nunc" anno 1213 missa) sed non vidit; illius iussu (per epistulas "Rem crudelem", "Ut contra crudelissimos" et "Benedicti vos") expeditio sacra in Albigenses anno 1209 incepta est; ille etiam expeditionem Hispanicam praeparavit (bulla "Recepimus litteras") anni 1212. Innocentius III regulam fratrum Franciscanorum confirmavit et initia Ordinis Dominicani fovebat.
Ad expeditionem in Albigenses suadendam die 1 Martii 1209 legatos misit duos, scilicet Milonem qui iam notarius apud eum meruit et Thedisium canonicum Genuensem.
Mors
Episcopus Iacobus de Vitry enarrat: ''Post hoc veni in civitatem quandam que Perusium nuncupatur, in qua papam Innocentium inveni mortuum, sed nundum sepultum, quem de nocte quidam furtive vestimentis preciosis, cum quibus sci erat, spoliaverunt; corpus autem eius fere nudum et fetidum in ecclesia reliquerunt. Ego autem ecclesiam intravi et ocul<a>ta fide cognovi quam brevis sit et vana huius seculi fallax gloria''.
Mathesis universalis
Mathesis universalis (Graece μάθησις 'scientia, eruditio') est coniecturalis scientia universa mathematice formata atque a Cartesio, Leibnitio multisque aliis philosophis et mathematicis saeculorum sexti decimi et septimi decimi ficta. Ioannes Wallis nomen invocat pro enchiridii artis geometriae Cartesianae. Leibnitio haec scientia ratiocinatore calculi sustenta erit.
Cartesii clarissima mathesis universalis descriptio in regula quarta (Regularum ad directionem ingenii) fit, ante 1628 scripta. Desiderium linguae qualibet lingua naturali perfectioris ante Leibnitium ab Ioanne Wilkins in libro An Essay towards a Real Character and a Philosophical Language anno 1668 prolato expressum est. Leibnitius coniunctiones quae fieri possunt inter algebram, calculum infinitesimalem, et proprietates universales in Mathesi universali, commentatione imperfecta anno 1695 scripto, solvere conatus est.
Logica praedicata videri potest systema hodiernum, cui sunt nonnullae harum proprietatum universalium dictarum, saltem usque ad mathematicam et scientiam computatralem. Generatim autem, mathesis universalis, fortasse cum Francisci Viète algebra, unum ex primis conatibus ad construendum systema formale est.
Sorelle Materassi (pellicula)
Sorelle Materassi  (fere Latine  Sorores Materassi) est pellicula a Ferdinando Maria Poggioli secundum mythistoriam ab Aldo Palazzeschi anno 1934 scriptam (vide Sorelle Materassi ) creata et ducta et anno 1944 edita. Hac in pellicula agunt inter alios:
Brunhilda (discretiva)
Brunhilda seu Brunichilda est:
Unio Interparlamentaria
Unionis sedes Genevae in urbe Helvetica patet, et sius linguae publicae sunt linguae Anglica et Francogallica. Hodie 162 civitates et organizationes, inter quas Parlamentum Europaeum et Conventus Parlamenti Consilii Europae, hanc participant, et status subsocius Consociationis Nationum. Unio etiam iura humana et progressum sustinendum suadet.
Lucé-sous-Ballon
Lucé-sous-Ballon  est commune 106 incolarum (anno 2008) praefecturae Sarthae in Franciae occidentalis regione Pagis Ligeris.
Gengenbacum
Gengenbacum, vulgo Gengenbach, est urbs et commune Badense-Virtembergense 10'606 incolarum (anno 2012).
Duodecim
12 vel duodecim est numerus, cuius factorizatio est 22 × 3.
Propter suas proprietates mathematicas, numerus 12 perutile est ad designandas quantitates divisibiles (per 2, 3, 4). Usus est ad dividendum horas diei, menses anni, sectores zodiaci, etc.
Duodecim est numerus symbolicus in variis traditionibus humanis. Adhibitus est in Sacris Scripturis (duodecim tribus Israel, duodecim apostoli), scriptis Pythagoricis, mythologia Graeco-Romana (duodecim labores Herculis), necnon in variis litterarum formis: Lex XII Tabularum, duodecim libris Aeneidos, Caesar Augustus Diocletianus imperium Romanum in duodecim dioeceses divisit, etc.
Propter haec varias traditiones ususque duodecim numeri, duodecim est numerus stellarum in Europaeae stemmati. Casu revera usque ab anno 1986, quo stemma adoptum est, usque ad annum 1995, quo alii populi unioni iuncti sunt, numerus populorum Unionis Europaeae fuit duodecim.
Signia
Signia (Italiane: Segni) est oppidum ac municipium Italiae, circiter 9 192 incolarum (anno 2019), in regione Latio et in urbe metropolitana Romae capitis situm. Incolae Signini appellantur.
Sententia municipalis est: Signia Civitas Prima Romanorum Colonia.
Ecclesia Catholica Romana
Signia, cum Velitris, sedes episcopalis suburbicaria; nomen Sedes Suburbicaria Veliterna-Signina est.
Acinicurtis
Acinicurtis (alia nomina : Harcicortis) est commune Francicum 7727 incolarum (anno 2009) praefecturae Freti Calisii in provincia Septentrioni et Freto.
Albinus Dobsevage
Albinus Philippus Dobsevage (Anglice: Alvin Philip Dobsevage), natus die 30 Novembris 1922 Novi Eboraci et vita functus die 26 Februarii 2005 in nosocomio Danburiensi Connecticutensium, erat latinista americanus.
Natus est in familia erudita, eiusque avus erat bibliothecarius Paparum.
Edidit Hermetem Americanum.
Aquaviva Collis Crucis
Aquaviva Collis Crucis (alia nomina: Aquaviva ac Collis Crucis) (Italiane: Acquaviva Collecroce; Croatice: Kruč / Živavoda Kruč) est oppidum Italiae et municipium, circiter 700 incolarum, in Regione Molisina ac in Provincia Campobassensi situm. Incolae Aquavivenses appellantur.
Duo
Duo, vel 2, est numerus primus, et par numerus.
Declinatio
In litteris antiquis, numeri unus et duo et tres declinantur soli, duo hoc modo:
Fanum Mariae Virginis (Arnstadium)
Fanum Virginis Mariae (Theodisce Liebfrauenkirche) est templum Protestanticum Arnstadii situm.
Historia
Praeter Naumburgi (Saxonia-Anhaltium) ecclesiam cathedralem fanum Arstadiense testimonium gravissimum pro transitu inter genus architectonicum Romanicum et artem Gothicam est. Anno 1956 aedes liberata est omnibus elementis neogothicis, quae restauratio duce Humberto Stier annis inter 1880 et 1888 effecta barbare iniecerat. Actiones istae vel staticae aequilibrium conquassaverunt, cum turris campanarum super navium compito imposita esset.
Fanum elementa Romanici generis exeuntis (e.g. turres octangulares et aula longa trium navium) et generis Gothici miscet. Gothica sunt, e.g. ornamenta externa et chorus apsidum trium.
Res aspectabiliores
In parte exteriore sunt portae duae septentrionales et crucifixum inter imperatorem Ottonem et episcopum Gulielmum in tympano erectum. Intus triptychum anno 1498 confectum, ubi monstrantur Beatae Mariae Virginis coronationis mysterium et sancti Laurentius Bonifatiusque. Cum sic dicta Bella Madonna (statua anni 1415), picturae vitrales mediaevalis fenestrae Passionis et sepulchra alta gravionibus Gunthero XV et Elisabeth uxori post annum 1368 facta excellunt. Monumentum funebre hoc excogitavit artifex summus ergasterii Pragensis cuiusdam a domino Parler dicti. Post Reformationis adventum altare et ambo ab Oratorio Franciscanorum in Fanum BMSV translata sunt. Frates minores ab incolis ob pauperum curam valde dilecti crudeliter expulsi sunt, quippe qui novam religionem accipere nollent.
Munus novum monasticum
Cum moniales OSB Monasterii Sanctae Walpurgis in urbis centrum venissent, fanum nostrum monasticum factum est. Mutationes fani ad usum monialium aptandi anno 1330 finitae sunt. Quia usus magis magisve rarus fuit fanum anno 1813 clausum est. Exercitus Francogallicus ecclesia utebantur ad res varias ibi deponendas, quod ecclesiae nocebat. In domu detexerunt praeceptum tomaculorum antiquissimum anni 1404. In Museo tomaculorum Germanico Holtzhusae in vico laudes eorum cantantur.
Restauratio
Vocatio publica pecuniae dandae, ut ecclesiam salvaretur, facta est anno 1842. Historia revenit: anno 1991 restaurationes recoeptae sunt, quando delubrum ruinosum denuo clausum est. Anno 2008 feliciter labores finiti sunt.
Saint-Aubin-du-Pavail
Saint-Aubin-du-Pavail (Britonice Sant-Albin-ar-Pavez) est commune 757 incolarum (anno 2008) praefecturae Illae et Vicinoniae in Franciae occidentalis regione Britannia Minore.
Benedictus Erofeev
Benedicus Basilii filius Erofeev (Russice Венедикт Васильевич Ерофеев, tr. Venedikt Vasil'evič Erofeev; natus die 24 Octobris 1938 in oppido Niva-3 prope Kandalaxiam, mortuus die 11 Maii 1990 Moscuae) fuit scriptor Russicus Sovieticus, cuius magnum opus est poema pedestre A Moscua ad Galliculos.
Le Bouyssou
Le Bouyssou est commune Francicum 128 incolarum (anno 2012) praefecturae Oltis in regione australi Meridiano et Pyrenaeo (a die 1 Ianuarii 2016 Occitania Ruscinone Meridiano et Pyrenaeis).
106 Dione
106 , olim designatione A902 TA agnitus, est asteroides systematis solaris nostri, asteroidibus Cinguli Principalis attributus. Astronomis terrestribus magnitudinem absolutam monstrat. Die  ab Iacobo Craig Watson in Observatorio Detroiti versato repertus est. In mythologia Graeca Dione, e qua asteroides appellatus est, fuit apud Dodonaeos Iovis coniunx et in Iliade Aphroditae mater.
8329 Speckman
8329 , olim designationibus 1982 FP3, 1977 LO1, et 1982 HW2 agnitus, est asteroides systematis solaris nostri, asteroidibus Cinguli Principalis attributus. Astronomis terrestribus magnitudinem absolutam monstrat. Die  ab Henrico Debehogne, astronomo apud Observatorium Europaeum Australi versato, repertus est.
106 Dione
Rerum orbitalium ratio epochae constitit. Qua epocha 106 per dies  circa solem movebatur. Axem orbitalem habebat unitatum astronomicarum et eccentricitatem, distans igitur a sole quam minime unitatibus , quam maxime unitatibus. Inclinatio orbitalis ° reperiebatur, anomalia media °.
Caesar Nosiglia
Caesar Nosiglia (natus in Rossilione iuxta Genuam die 5 Octobris 1944) archiepiscopus Ecclesiae Catholicae ac Taurini (Archidioecesis Taurinensis) archiepiscopus est.
Pyrosis
Pyrosis (a Graece πύρωσις ardor) est ardoris et doloris sensus post sternum, cuius causa acidi refluxus e stomacho in oesophagum est. Pyrosis aliquando morbi indicium esse potest.
Kalinga (provincia)
Kalinga est Philippinarum provincia mediterranea 212,680 incolarum (anno 2015) in regione Cordillera Administrativa et insulae Luconiae septemtrionale sita. Caput civitas Tabuk est. Plerumque incolarum stirpe Kalinga ac monticolae sunt.
Urbes et municipia
Provincia Kalinga est politice divisa in septem municipia et unam urbem.
Le Luart
Le Luart  est commune 1311 incolarum (anno 2008) praefecturae Sarthae in Franciae occidentalis regione Pagis Ligeris.
Luceau
Luceau  est commune 1254 incolarum (anno 2009) praefecturae Sarthae in Franciae occidentalis regione Pagis Ligeris.
Fanum Sancti Albini (a corma)
Fanum Sancti Albini (Francogallice Saint-Aubin-du-Cormier, Gallonice Grand'St Aubin, Britonice Sant-Albin-an-Hiliber) est commune 3608 incolarum (anno 2007) praefecturae Illae et Vicinoniae in Franciae occidentalis regione Britannia Minore.
De nomine
Francogallice propter discretionem inter oppidula Saint-Aubin frequenta istud du Cormier dicitur. Pro legenda saeculo tertio decimo castellum conditum est in situ capellae quaedam saeculi quinti Sancti Albani dedicatae quam adumbraret sorbus quaedam, e verbo Gallico Latine vulgo corma reddito (Francogallice 'cormier'), perrarus ea regione.
Vraignes-lès-Hornoy
Vraignes-lès-Hornoy est commune Francicum 88 incolarum (anno 2009) praefecturae Samara in provincia Picardia.
Saint-Benoît-des-Ondes
Saint-Aubin-du-Pavail (Britonice Lanwezoù) est commune 1105 incolarum (anno 2007) praefecturae Illae et Vicinoniae in Franciae occidentalis regione Britannia Minore.
Amatus Casinensis
Amatus Casinensis (saeculi XI p.C.n) fuit monachus (Mons Casinus), rerum gestarum scriptor Italicus, et Latine scribens, natus circa annum 1020/1030, et mortuus post annum 1100 in Italia.
Elias Cairel
Elias Cairel seu Cayrel, qui Sarlati natus est et saeculo XIII ineunte floruit, fuit particeps quartae expeditionis sacrae et trobator apud aulas Bonifacii regis Thessalonicensis et Alphonsi IX regis Legionis.
Lorsica
Municipia finitima
Cicagna, Favale di Malvaro, Moconesi, Montebruno, Neirone, Orero, Rezzoaglio, Torriglia.
Tanga
Verbum primus omnium ut videtur Alfredus Russel Wallace ad scripturam commisit, qui annis 1849-1852 vallem fluminis Amazonum transivit atque anno 1853 librum divulgavit Narrative of Travels on the Amazon and Rio Negro. Ibi descripsit cincticulum a viris feminisque gestum, the tanga or small apron of beads ... it is only about six inches square ....
Veleda (discretiva)
Veleda seu Velleda est:
Non teneas aurum totum quod splendet ut aurum
"Non teneas aurum totum quod splendet ut aurum" est proverbium Latinum quá Alanus ab Insulis in opere suo Parabolae lectorem monet ne aspectu rerum nimis confidat:
Tout n'est pas or qu'on voit luire
Haec sententia ex ore populari in Latinitatem suam hexametricam fortasse convertit: paulo tardius enim Francogallice anno circiter 1300 eadem fere sicut proverbium repetitur:
All that glisters is not gold
alibi autem compendiosius, Hyt is not al golde that glareth. E tali proverbio vetustiore derivavit recensio quam Gulielmus Shakesperius in fabula sua The Merchant of Venice ad initium carminis cuiusdam inseruit:
Quamquam verbum glister hodie rarissimum sit, hic versus etiam hodie Anglice recognoscitur et citatur.
Castrum Montis Sancti Pauli
Castrum Montis Sancti Pauli (alia nomina: Mons Sancti Pauli, Fanum Sancti Pauli) (Italiane: San Paolo di Jesi) est oppidum Italiae et municipium, in Regione Marchia Anconitana et in Provincia Anconitana situm.
Decem
10 est numerus triangularis quartus, numerus tetrahedralis tertius. Factorizatio 10 est 2 × 5.
Gazophylacium
Gazophylacium (Hispanice: Gazpacho) est iuscellum proprium Hispaniae, praecipuum regionis Vandalitiae. Gazophylacium factum est ex aqua, oleo, sale, lycopersicis, capsicis, cepis, allio et cucuminibus. Iuscellum est saepe rubrum.
MB
MB:
Theodorus Plevako
Theodorus Nicephori filius Plevako (Russice Фёдор Никифорович Плевако, tr. Fëdor Nikiforovič Plevako; natus 25 Aprilis 1842 in Troick tunc gubernii Orenburgensis, nunc regionis Celiabinscensis Russiae, mortuus 5 Ianuarii 1909 Moscuae) erat clarus causidicus Russicus.
Brittonorium
Brittonorium  seu Brittinorum   (alia nomina: Bretenorum, Brettinorm , Brittinori Castrum; olim: Cesubeum Castrum, Forum Truentinorum , Forum Britonorum , Petra Honorii ) (Italiane: Bertinoro) est oppidum Italiae et municipium, circiter 11 200 incolarum, in Regione Aemilia-Romania ac in Provincia Foroliviensi-Caesenati situm. Incolae Brittinorienses appellantur.
Guillelmus Apuliensis
Guillelmus Apulus vel Apuliensis fuit rerum gestarum scriptor Italus saeculi XI et XII, qui de regni Neapolitani historia Latine scripsit.
Brittonorium
Ecclesia Catholica Romana
Brittonorium, cum Foro Livii, est sedes episcopalis cui nomen est Dioecesis Foroliviensis-Brittinoriensis.
Fractiones, vici et loci in municipio
Bracciano, Capocolle, Collinello, Fratta Terme, Ospedaletto, Panighina, Polenta, San Pietro in Guardiano, Santa Croce, Santa Maria Nuova Spallicci.
Liber Deuteronomii
Liber Deuteronomii (Graece Δευτερονόμιον 'secunda lex'; Hebraice דְּבָרִים Dəḇārîm, 'verba'‬, secundum libri verbum), brevius Deuteronomium, est quintus Bibliorum Hebraicorum et Veteris Testamenti liber. Secundum Biblia, Deus putatur Moysi primam legem supra monte Sinai dedisse; Moysen hoc libro leges sive praescripta renovasse ac novis rebus accommodasse. Quaestio, quis librum Deuteronomii conscripsisset, multas variasque disputationes incitavit (vide Thoram).
Argumentum
Liber Deuteronomii ultimum Moysis diem amplectitur. Moyses diem orationibus habendis agit, quibus populum Israël in conspectu eius congregatum ad Iordanem transeundum ac Terram Promissam occupandam praeparet. Licet Moyses Terram Promissam non intret, tamen verba eius populum comitabuntur eumque quasi repraesentabunt. Orationes argumenta iterant, quae in pentateucho iam in libro Exodi (imprimis in capitulis 20–23: "Liber foederis") et in Levitico (imprimis in capitulis 17–26: "Lex Sanctitatis") inveniuntur. In libri fine Moyses moritur.
Liber Deuteronomii praescripta sive leges cum precibus admonitionibusque coniungit (forma orationis in Scientia Biblica "paraenesis" dicta). Haec paraenesis in initio (prologus) et in fine libri (epilogus) posita res legisticas, quae nucleum Deuteronomii efficiunt (cap. 12-26), circumdat.
Aliter ac textus pentateuchi antiquiores Deuteronomium Israëlitis imperat, ut unum solum sanctuarium, ubi Deum (JHWH) venerentur, habeant aliis sanctuariis aboletis. Quamvis sanctuarium numquam nominetur, tamen Iudaeis persuasum erat (et est) id templum Hierosolymitanum esse. Aliter Samaritani, qui in Monte Garizim sacra faciunt. Decalogus "Libro foederis" et legibus Deuteronomii antepositus quasi admonitio esse videtur, ut textus antiquior libri foederis sensu Deuteronomii legatur.
Professio fidei
Deuteronomium etiam praeclaram professionem fidei Hebraica Shema Yisrael (aut Sh'ma Yisroel aut simpliciter Shema, Hebraice: שמע ישראל; "Audi, Israel") comprehendit (Deut 6,4): 4 Audi, Israel: Dominus Deus noster Dominus unus est. 5 Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota fortitudine tua. 6 Eruntque verba haec, quae ego praecipio tibi hodie, in corde tuo, 7 et inculcabis ea filiis tuis et loqueris ea sedens in domo tua et ambulans in itinere, decumbens atque consurgens; 8 et ligabis ea quasi signum in manu tua, eruntque quasi appensum quid inter oculos tuos, 9 scribesque ea in postibus domus tuae et in portis tuis.
Ergo (Deut 6,13): "Dominum Deum tuum timebis et ipsi servies ac per nomen illius iurabis".
Lingua Maoriana
Lingua Maoriana (vulgo Te Reo 'Vox, Lingua') est membrum familiae Austronesiensis et subphyli Polynesiensis, et disertius rami Polynesiensis Orientalis, a maioribus posteris traditum in civitate Aotearoa, et ibi post annum 1987 lingua Maoriana poterat potirier capitis celsi linguae publicae, cum Anglica et Novae Zelandiae Lingua Significationum (NZSL).
Grammatica et Syntaxis
Linguae Maorianae sunt tres numeri grammatici pronominorum personalium, ut lingua Graeca antiqua: singularis, pluralis, et dualis. Exemplum gratia: ia (unus 'is'/ una 'ea'), rāua (duo 'ei'), rātou (tres vel plures 'ei').
Terrae motus Antiochenus
Terrae motus Antiochenus anni 526 fuit unus e maximis terrae motibus notis, cum plus quam 250 000 hominum ibi mortui essent.
Terrae motus a diversis historicis traditur. Die 20 Maii 526 fuit. Ioannes Malalas commentarium amplissimum habet, iuxta quem fere omnes domus Antiochenae ruerunt. Solum nonnullae domus in montibus circum urbem sitis, servatae esse dicuntur. Post terrae motum incendium fuit, quod caeteras domus et imprimis a Constantino magno aedificatam ecclesiam principalem urbis ruit. Ioannes Malalas 250.000 homines mortuos esse refert, Procopius vero 300.000. Etiam Seleucia Pieria, portus urbis, rutus esse dicitur.
Vrély
Vrély est commune Francicum 452 incolarum (anno 2009) praefecturae Samara in provincia Picardia.
Louzes
Louzes  est commune 104 incolarum (anno 2008) praefecturae Sarthae in Franciae occidentalis regione Pagis Ligeris.
Dominicus Baudis
Dominicus Baudis (Lutetiae die 14 Aprilis 1947 natus; ibidem cancro die 10 Aprilis 2014 mortuus), diurnarius et politici Petri Baudis filius, vestigiis ingressus patris fuit ipse politicus Francicus, Tolosae praefectus urbis (1983-2001) et bis legatus ad Parlamentum Europaeum (1984-1989 et 2009 - 2011). Etiam fuit diamesolabeta Franciae (2011-2014). Alumnus fuit Instituti Scientiarum Politicarum Parisiensis.
Besotium
Besotium vel Besutium   (alia nomina: Besuntium, Besozolum ) (Italiane: Besozzo) est oppidum Italiae et municipium, circiter 9 190 incolarum, in Regione Langobardia et in Provincia Varisiensi situm. Incolae Besotienses appellantur.
Saddamus Husseinus
Saddamus Husseinus (Arabice plenius صدام حسين عبد المجيد التكريتي Saddām Ḥusayn ʿAbd al-Maǧīd al-Tikrītī) fuit quintus Iraci praeses, a 16 Iulii 1979 ad 9 Aprilis 2003.
Saddamus die 5 Novembris 2006 ob scelera contra humanitatem commissa damnatus est ut suspendio perficiendus esset ; unde Castris Iustitia, prope Bagdatum, hora 6:07 ante meridiem 30 Decembris 2006, morte suspensus est.
Inter factionis Baath Arabici socialistici regentes, etiam postquam factio scissa est potens esse pergit et Iraciensem regionalem eius partem agit. Bathisticae ideologiae studiosus, quae nationalistarum et socialistarum sociationi favebat, die 17 Iulii 1968 subitanea rerum conversione maximi momenti partem egit.
1682 Karel
1682 , olim designationibus 1949 PH, 1929 SD, 1939 RK, 1946 WC, 1949 QQ, 1949 QX1, 1949 SL, 1959 PH, et 1988 CR3 agnitus, est asteroides systematis solaris nostri, asteroidibus Cinguli Principalis attributus. Astronomis terrestribus magnitudinem absolutam monstrat. Die  a Carolo Gulielmo Reinmuth in Observatorio Civitatis Heidelbergae-Konigstulae versato repertus est.
NA
NA:
1682 Karel
Rerum orbitalium ratio epochae constitit. Qua epocha 1682 per dies  circa solem movebatur. Axem orbitalem habebat unitatum astronomicarum et eccentricitatem, distans igitur a sole quam minime unitatibus , quam maxime unitatibus. Inclinatio orbitalis ° reperiebatur, anomalia media °.
Bluebeard's Eighth Wife
Bluebeard's Eighth Wife (fere Latine Octava Barbae Caeruleae uxor) est pellicula et comoedia a Ernesto Lubitsch creata et ducta et anno 1938 edita. Hac in pellicula agunt inter alios:
Hemina
Hemina est mensura antiqua capacitatis primo Graeca ac postea etiam Romana, ubi senos cyathos (id est dimidium sextarium, circiter 0,27 L.) capiebat. Apud Romanos eadem mensura etiam cotyle (vel cotyla vel cotula) dicebatur. Nomen ipsum e Graeco ἡμι- derivatum est, quod 'dimidium' significabat.
Postea in Hispania et in Francia meridiana, medio aevo et temporibus hodiernis, fuit mensura capacitatis 18,11 litra capiens necnon etiam mensura areae ab agricolis usurpata, id est area agri quae seminis hemina conseri potest.
Bouziès
Bouziès est commune Francicum 77 incolarum (anno 2012) praefecturae Oltis in regione australi Meridiano et Pyrenaeo (a die 1 Ianuarii 2016 Occitania Ruscinone Meridiano et Pyrenaeis).
Sanctus Briacus
Sanctus Briacus (Francogallice Saint-Briac-sur-Mer, Gallonice Saent-Beriac, Britonice Sant-Briag) est commune 1949 incolarum (anno 2007) praefecturae Illae et Vicinoniae in Franciae occidentalis regione Britannia Minore.
Raymond (Carus)
Raymond est commune Francicum 221 incolarum (anno 2011) praefecturae Cari in regione Media.
Statio radiophonica
Statio radiophonica est et locus programmatis radiophonici emittendi et collegium operariorum aut diurnariorum ibi laborantium. Stationes suum quaeque habent locum in undis, ex quo programmata emittantur.
Vron
Vron est commune Francicum 854 incolarum (anno 2009) praefecturae Samara in provincia Picardia.
Louvigny (Sartha)
Louvigny  est commune 177 incolarum (anno 2008) praefecturae Sarthae in Franciae occidentalis regione Pagis Ligeris.
Lingua scripta
Lingua scripta est repraesentatio varietatis linguae per systema scribendi, inventum pueris docendum, qui linguam dictam linguam oralem vel gesticulatoriam) per expositionem indocti discent. Lingua scripta solum ut complementum certae linguae dictae exstat, et nulla lingua naturalis solum scribitur. Linguae autem exstinctae reapse solum scribi possunt, cum solum earum scripta supersunt.
Comparatio inter linguas scriptam et dictam
Linguae scriptae mutantur tardius quam linguae dictae. Cum unum aut plura registra linguae a lingua dicta magnopere deflectantur, effectus diglossia appellatur; talis autem diglossia saepe una lingua habetur, inter linguam litterariam et alia registra inventa, praecipue si systema scribendi eius pronuntiatum eius refert.
Nati linguae Anglicae scriptores et lectores saepe non sciunt, Anglicam scriptam ob multiplicem naturam suae orthographiae eius fructum aliquantum artificiosum esse. Usitata Anglicae orthographia, saltem in vocabulis hereditate exceptis, recentiorem Anglicae Mediae phonologiam conservat, quae nunc dialectus orationis nullius est. Ergo, ob artificiosam huius recentioris formae linguae per scripturam conservationem, multum quod nos Anglice scribunt, fortasse intellegi posset Galfrido Chaucer (1343–1400), etiamsi nostram linguam dictam bene intellegere non posset.
BC
BC haec dissimilia significet:
Alexander II (imperator Russiae)
Alexander II Nicolai filius (Russice Александр II Николаевич, tr. Aleksandr II Nikolaevič; natus 17 Aprilis secundum calendarium Iulianum - die 29 Aprilis secundum Gregorianum 1818 Moscuae; necatus est die 1 Martii secundum calendarium Iulianum - die 13 Martii secundum Gregorianum Petropoli) fuit Imperator Russorum (annis 1855-1881) et Dux Magni Ducatus Finlandiae (1855–1881) e domu regnatrice Romanov-Holstein-Gottorp.
Duodeviginti
Duodeviginti, rarius octodecim (numeris Arabicis 18, Romanis XVIII, Graecis ΙΗʹ), est numerus naturalis et par inter 17 et 19, qui in factores primos 2 × 32 resolvitur. Forma binaria est 10010.
Alexander II (imperator Russiae)
Tempore regiminis eius, servitium in Russia abolitum est (anno 1861), idcirco Alexander II cognominatus est "Liberator" (Russice Освободитель, tr. Osvoboditel’). Praeterea, reformationes aliae inceptae sunt.
Duodeviginti
18 est summa duarum numerorum quadratorum: 32 + 32. Etiam est numerus minimus qui duobus modis summa trium numerorum primorum distinctorum repraesentari potest: 18 = 2 + 3 + 13 = 2 + 5 + 11.
Alexander II (imperator Russiae)
Alexander II mortuus est, a sociis Libertatis populi rerum novarum cupidis Petropoli in ripa canalis Griboedov gravi vulnere affectus; Ecclesia cathedralis Resurrectionis ad sanguinem hoc loco aedificata est.
Samuel L. Jackson
Samuel Leroy Jackson (natus die 21 Decembris 1948 Vasingtoniae (D.C.) Civitatibus Foederatis Americae) est actor et productor pellicularis Americanus, notissimus pelliculis ut Pulp Fiction, Unbreakable necnon tribus pelliculis Star Wars.
Rondanina
Rondanina (seu Hirundinina ) (Italiane: Rondanina) est oppidum Italiae et municipium, circiter 70 incolarum, in Regione Liguria et in Urbe metropolitana Genuensi situm. Incolae Rondaninenses appellantur.
Municipia finitima
Fascia, Montebruno, Propata, Torriglia.
Nemesis (discretiva)
Nemesis est:
Kalinga (India)
Kalinga fuit vetus res publica inter medium et orientem Indiae. Andhra Pradesh hodiernus congruit aquilone, et maxime in Orissa parte Chhattisgarh. Quarto saeculo fuit victa a Mahapadma, conditor domi Nanda. Rursum victa est a Asoka fors 261 et labis fuit.
Unguis
Unguis est lamina ceratina supra partem extremam digitorum manuum ac pedum hominum atque plurimorum aliorum primatum, quae extrema digita tegit et auxilium ad res prehendendas dat.
Quincy (Carus)
Quincy est commune Francicum 898 incolarum (anno 2011) praefecturae Cari in regione Media.
Walterus Ewing Crum
Walterus Ewing Crum (natus Glasguae 22 Iulii 1865; 20 Aprilis 1944 Bathoniae defunctus) fuit Coptologus, id est vir de lingua litterisque Copticis doctus, Scoticus. Maximam famam nunc habet pro magno opere suo A Coptic Dictionary, lexico volubili verborum Copticorum, quod anno 1939 confecit.
Vita et opera
Natus est filius primus Alexandri Crum Thornliebankensis circum Glasguam. Collegium Etonense studii causa adiit, et anno 1888 gradum adeptus est a Collegio Balliolensi Oxoniae. Post hoc cum Adolfo Erman, Aegyptologo (et amico diutino), Lutetiae et Berolini in studiis perstabat.
Crum magnam partem curriculi vitae sumpsit indicem corporis materiei Copticae concinnando, inter quod erant manuscripta in Bibliotheca Rylandsiana, Museu Britannico contenta, quo nixus denique A Coptic Dictionary, lexicon ingens verborum Copticorum (omissis vocibus origine Graecis), operose citatorum, et Anglice definitorum (sed inclusis glossis antiquis Graecis, Latinis, et Arabicis) conscribebat, atque anno 1939 confecit. Hoc lexicon inter opera Crum, qui multos libros multasque commentationes scripsit, maxime praestat.
Alma Universitas Humboldtiana Berolinensis eum gradu doctorali, Universitas Oxoniensis Doctoratu Litterarum honoris causa decoraverunt. Socius erat Academiae Britannicae, et pariter Societas Philosophica Americana eum socium peregrinum elegerunt. Charisterion titulo Coptic Studies in Honor of Walter Ewing Crum anno 1950 in libello periodici Bulletin of the Byzantine Institute of America editum est.
Angkor Wat
Angkor Wat (scriptura Khmer អង្គរវត្ត; scilicet 'urbs quae est templum'), in silvis Cambosianis reconditum, est templum maximum Hinduicum aediumque religiosarum totius orbis terrarum maxima. Aedificatum est saeculo duodecimo a rege Suryavarmano II in regione metropolitana ruinosa quae simplicissime Angkor, scilicet 'urbs' nuncupatur. Maioribus Śivo venerantibus, rex Suryavarmanus deo Visnu novum templum suum sacravit.
Ruinae metropolis Yasodharapurae a Siem Reap oppido hodierno ad boream chiliometris fere 7 distant in regione fere plana, agris et lacubus sparsis, qua arbores altissimi silvestres umbram praebent. Templum Angkor Wat, extra murum metropolitanum ad meridiem versus iacens, a Siem Reap chiliometra 5,5 distans, fossa aquaria latissima circumdatum et porticibus duobus longissimis, super tres suggestús surgit usque ad fastigia quinque quae sicut montes eminent. Alia illius metropolis templa hodie ruinosa sunt, sed Angkor Wat, regno ab inimicis destructo, religione Hinduica huius regionis desueta, a monachis Buddhistis usurpata est et inermis maiori parte supervixit. Angkor Wat, gemma provinciarum Indosinae Francicarum, est monumentum civitatis Cambosiae hodiernae praecipuum. Urbs ruinosa Angkor sive Yasodharapura (cuius Angkor Wat pars est) hodie in indicem hereditatis mundialis ab UNESCO enumeratum recipitur.
Nomen
Nomen in lingua Khmer hodierna e duobus verbis Sanscritico et Palico deducitur. E Sanscritico नगर nagara 'urbs' verbum mediaevale នគរ nokor mutuatum est, unde hodiernum អង្គរ angkor. E Palico वास vāsa 'habitatio [monachorum]' verbum វត wat provenit. Sed hoc nomen magna urbe iam fere deserta ortum est; tunc enim, neque antea, 'urbs quae est templum' nuncupare convenit sine designatione propria. Ipsa urbs nomine Yasodharapura olim sacrata est, sed, inscriptionibus carentibus, nomen quo rex Suryavarmanus II templum suum appellaverit incertum est.
Origo
Rex Jayavarmanus I, qui saeculo nono ineunte libertatem regni Cambosiensis vindicavit religionemque Hinduicam observavit, caput huius regni ad Hariharalayam constituit, cuius ruinae neque ab oppido Roluos neque a lacu Tonle Sap longe distant. Ibi successores templum montanum aedificare curaverunt. Id templum, hodie nomine Bakong cognitum, anno 881 a rege Indravarmano I sacratum est. Successione inter filios disputata, victor nomine Yasovarmanus a praedecessoribus et a veteri regni capite se avertens, novam metropolim condidit, nomine Yasodharapura, ad occidentem versus. Ibi reges Cambodienses palatia et templa necnon lacus facticios sibi construxerunt.
Ita medio saeculo undecimo rex Udayadityavarmanus II, qui in serie principum post Jayavarmanum I locum quattuordecimum tenuit, templum regium (nomine hodierno Baphuon) construi intra metropolim iussit, suburbio proprio circumiacente, deo Sivo sacratum. Post eum Suryavarmanus II, qui in eadem serie locum undevicensimum tenuit annoque 1113 ad regnum accedit, templum et ille aedificari iussit, suburbio circumiacente, ad imperium suum repraesentandum et ad monumentum perenne sibi praeparandum, sed extra metropolim Yasodharapura positum et deo Visnu sacratum. Quod templum, nobis nomine Angkor Wat cognitum, anno 1150 (quo anno rex mortem obiit) iam fere confectum est.
Templa montana, ad fastigium surgentia, quae a saeculo nono a regibus Cambosianis aedificata sunt, montem Meru effingunt, habitationem deorum Hinduicorum: hic mons medio orbe terrarum stare censetur. Stylus novus saeculis undecimo et duodecimo in templis Baphuon et Angkor Wat videtur, in quibus porticús quadrangulares, protypis mythologicis et historicis illustratos, unosquosque suggestús cingunt. Solum omnium Angkor Wat ad solem occidentem vertitur fossaque aquaria (vel potius lacu facticio) omnium aliarum maxima circumdatur, 200 metris lata, cuius ripa quadrangularis exterior ad 5,5 chiliometra extenditur. Templum ita orbem terrarum repraesentat, oceano cinctum, mortalibus immortalibusque habitatum, fastigiis quinque montanis munita quorum medium et altissimum, montem Meru figurans, 213 metris a solo eminet.
Descriptio
Cui ab oppido Siem Reap ad boream versus progredienti quinque chiliometra iam demetitus erit, Angkor Wat ad dextrum viae latus apparet. Ibi via strata rectissima, 250 metris longa et 12 metris lata, lapidibus mirabili sollertia coniunctis, mole lato et solido fossam aquariam transiens ad pulvinum cruciformem occidentalem, lapide arenita confectum, adscendit itaque insulam illam facticiam attingit ubi stat templum Angkor Wat. Ultra quem pulvinum via strata 150 metris longa, paullo super terras cicumiacentes elevata, ad murum templi et portam occidentalem pergit. Hic murus exterior, e lapide laterita exstructus, forma rectangulari, lateribus occidentali et orientali ad 375 metra, boreali et australi ad 475 metra extenditur.