cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dithmarsia
De rebus gestis populi Dithmarsici
Dithmarsi ergo, dum pace atque otio fruebantur, agris colendis ita florebant, ut advenae eos non agricolarum, verum dominorum similes esse mirarentur. Bellum autem sibi illatum ter tam feliciter gesserunt, ut annis 1319 et 1404 et 1500 exercitus hostium funderent atque fugarent. Neque tamen avertere potuerunt, quominus anno 1559. bello, quod ultimum iam tum appellare coeperunt, ab exercitu Danorum Holsatorumque Iohanne Ranzovio patre Hinrici duce superati sub dicionem regis ducumque redacti sint. Itaque libertate prisca numquam vindicata nostro tempore Dithmarsia pagus est Slesvici et Holsatiae provinciae Germaniae foederalis.
De pugna ad Hemmingstadium facta
Anno 1500 die 17 Februarii ad vicum Hemmingstadium copiae Dithmarsorum cum exercitu Iohannis primi eius nominis regis Daniae tam feliciter conflixerunt, ut non solum hostes ad internecionem paene delerint, verum etiam Danebrogum ipsum vexillum antiquissimum sanctissimumque Danorum ceperint.
Bulla enim feodali a Friderico III eius nominis imperatore Romano regibus Danorum de Dithmarsia primum missa, tum propter intercessionem papae retractata anno 1499. Iohannes rex Suecis pacatis Dithmarsos etiam sibi sese fratrique suo Friderico subdere iussit. Id cum Dithmarsi negassent, Iohannes Fridericusque exercitu duodecem milium conscripto, cuius exercitus magna guardia quae dicebatur quasi pro triariis erat, in eorum fines invasere. Rex autem, cum eadem guardia quatuor milium militum stipendiariorum fretus Suecos facile superasset, Dithmarsos nullo sibi obstaculo futuros ratus lingua Saxonica "Wor di, bur," exclamavit, "de gor, de kümmt!" quasi 'Cave, colone, adest iam guardia!'
Initio autem belli Dani Holsatique primum vico Vintbergo, tum oppido Meldorpa expugnato omnibus incolis occisis Dithmarsorum animos contra se vehementer accenderunt. Ideo Lupus Isebrand dux Dithmarsorum, vir armis belloque spectatus, suos facile commovit, ut quam obstinatissime hostibus resisterent.
Rolum
Rolum  seu Rolae  (etiam Ariolae, Arolis, Arrolis, olim Areola ) (Italiane: Rolo) est oppidum Italiae et municipium, circiter 4 070 incolarum, in Regione Aemilia-Romania et in Provincia Regiensi situm. Incolae Rolenses appellantur.
Dithmarsia
De pugna ad Hemmingstadium facta
Ideo die 17 Februarii paludibus vento calido resolutis, cum hostes imbre grandineque perfusi per tramitem unicum Meldorpa Heidam iter facerent, Dithmarsi non procul ab Hemmingstadio vallum trans viam Heidanam struxerunt et, quod unum habuerunt tormentum, insuper collocaverunt. Vi autem pluviarum immissis per catarrhactas undis marinis aucta hostes ante vallum alius post alium consistere neque ad latera evadere posse, cum ex adverso Dithmarsi obiectu valli defensi ingentem telorum imbrem effundunt. Mox autem hostes in fugam coniectos insequuntur, caedunt, proculcant, in fossas praecipitant hoc clamore sublato: "Wor di, gor, de bur, de kümmt!"
1473
1473 = MCDLXXIII
Dithmarsia
De pugna ad Hemmingstadium facta
Rex Danicus suis paene omnibus interfectis ipse vix evasit. Corpora autem hostium occisorum Dithmarsi avibus diripienda in campo reliquerunt. Praedam verum suavissimam rati Danebrogum in ecclesia oppidi Vordenii Veteris suspenderunt.
Rosetum Aprutinum
Rosetum vel Rosetum Aprutinum (alia nomina: Rosburgum) (Italiane: Roseto degli Abruzzi) est oppidum Italiae et municipium, in Regione Aprutio et in Provincia Interamnana situm.
Fractiones
Bonaduce, Campo a Mare, Casal Thaulero, Cologna Paese, Cologna Spiaggia, Montepagano, San Giovanni, Santa Lucia, Voltarrosto.
Ernestviller
Ernestviller  est commune 509 incolarum (anno 1999) praefecturae Mosellae in Franciae orientalis regione Lotharingia.
Iulius Winkler
Iulius (Dacoromanice Iuliu) Winkler (natus die 14 Martii 1964 Hunnopolis) machinator et vir publicus Dacoromanicus e gente Hungarica est.
Munus
Winkler apud universitates Petroșaniensem oeconomiae et Polytevhnicam Timisvariensem electrotechnicae studebat et machinator factus est. Ad annum 1999 machinator in variis societatibus commercialibus operam dedit.
Cursus honorum
Winkler, sodalis factionis Hungarorum (UDMR) anno 2000 legatus ad Cameram Legatorum Romaniae electus est et ad annum 2004 mansit. A die 29 Decembris 2004 ad usque 5 Aprilis 2007 in consilio ministrorum Călin Popescu-Tăriceanu minister delegatus commercii fuit et deinde brevi tempore secretarius statalis in ministerio parvarum et mediarum firmarum. Die 30 Iulii 2007 minister communicationis et societatis informaticae Romaniae in eodem consilio ministrorum fuit. Die 25 Novembris eiusdem anni legatus ad Parlamentum Europaeum electus est et annis 2009 et 2014 iterum creatus est.
Familia
Uxorem duxit atque filium habet.
Hommes
Hommes  est commune Francicum 836 incolarum (anno 2008) praefecturae Andrae et Ligeris in provincia media.
Iconium
Iconium (Graece Ἰκόνιον, Turcice Konya) est urbs circiter 1 067 055 incolarum (anno 2008) in hodierna Turcia. Quae urbs est sita in provincia Licaonia, cuius caput aetate Romana erat.
Hic saeculo duodecimo vixit mystes Romanus, cuius nomen est in toto mundo islamico notum.
Enzo Moavero Milanesi
Enzo Moavero Milanesi (Romae natus die 17 Augusti 1954) est politicus Italiae et Unionis Europaeae.
Alumnus est Studii urbis nativae, ubi recentius professor meruit, atque Collegii Europaei Brugis in Belgica. Minister a rebus Europaeis fuit a die 16 Novembris 2011 usque ad 22 Februarii 2014, primis ministris Mario Monti et Henrico Letti. Die 1 Iunii 2018 minister a rebus externis factus est, primo ministro Iosepho Conte. Eodem die officium praesidis Ordinis securitati cooperationique in Europa favendis suscepit.
1472
1472 = MCDLXXII
Platonismus
Platonismus (P maiusculo) est philosophia Platonis vel nomen cuiuslibet alius formulae philosophicae ex ea arte deductae; et (p minusculo) philosophia quae adfirmat exsistentiam res abstractae, quae habentur exsistere in "regno tertio," a mundo exteriore sensuali mundoque interno conscientiae distinctam, et est nominalismo (n minusculo) opposita.
Sensu strictiore, nomen significare potest doctrinam realismum Platonicum. Fundamentalis Platonismi sententia est distinctio realitatis quae percipi sed non intellegi et realitatis quae intellegi sed non percipi potest; haec distinctio est necessaria ad intellegendam doctrinam idearum. Formae usitate in dialogis sicut Phaedo, Symposium, et Respublica praestantes describuntur, archetypi perfecti, quorum res in mundo quotidiano tentae exemplaria vitiosa sunt. In Republica, forma altissima agnoscitur forma boni, fons omnium formarum aliarum, qui per rationem agnosci potest. In Sophista, opere posteriore, formae entitatis, similitudinis, et differentiae inter "genera magna" primordialia perscribuntur. Arcesilas autem saeculo insequente scepticismum ascivit, qui primum scholae dogma usque ad 90 a.C.n. factus est, cum Antiochus elementa Stoica adderet, scepticismum reicens tempusque Medii Platonismi incipiens. Saeculo tertio p.C.n., Plotinus elementa mystica addidit, Neoplatonismum instituens, in quo summa vita fuit Unus vel Bonum, fons rerum omnium, atque anima in virtute et meditatione se potuit elevare ut se cum Uno coniungeret. Altos effectus in cogitatione Occidentali habuit Platonismus, Platonicaeque notiones multae ab ecclesia Christiana sumptae sunt, quae formas Platonicas pro cogitationibus Dei habuit, cum Neoplatonismus apud mysticismum Christianum multum in Occidente per Augustinum, Doctorem Ecclesiae, valeret, cuius scripta Christiana ab Enneadibus Plotini magnopere mota sunt, et vicissim fundamenta fuerunt omnis cogitationis Christianitatis Occidentalis.
Philosophia
Prima notio est doctrina idearum, in qua solum ens verum in formis conditur, in typis aeternis, immutabilibus, perfectis, quorum res separate a sensibus perceptae exemplaria vitiosa sunt.
915 Cosette
Rerum orbitalium ratio epochae constitit. Qua epocha 915 per dies  circa solem movebatur. Axem orbitalem habebat unitatum astronomicarum et eccentricitatem, distans igitur a sole quam minime unitatibus , quam maxime unitatibus. Inclinatio orbitalis ° reperiebatur, anomalia media °.
Helena Varzi
Helena Varzi (Romae die 27 Februarii 1920 nata; Sperlungae mortua die 1 Septembris 2014) fuit actrix Italiana.
Metallum nigrum melodicum
Melodic Black Metal sub genus Black Metal est. Suave Black Metal est stilum musicum, quod in se diversi stili musici concludit. Stilum notae Black Metal maxime repetit, ut vox growl atque cantus violentus obscurusque, blast beate atque gravis sonus retortus citharae. Stilum musicum quodam facie, tamen, ab stilo Black Metal differt. Melodic Black Metal saepe lentior quam Black Metal est atque canti, etiamsi fere choros non habent, structuram certam habent.
Iurdinianum
Iurdinianum  (alia nomina: Iurdinianum, Iordinianum) (Italiane: Giurdignano) est oppidum Italiae et municipia, circiter 1 970 incolarum, in regione Apulia, in Provincia Lupiensi et in Sallento historica ac geographica terra situm. Incolae Iurdinianenses appellantur.
Metallum nigrum melodicum
Tabula Melodic Black Metal gregium
Black Metal Блэк-метал
9407 Kimuranaoto
9407 , olim designationibus 1994 WS3, 1981 WX8, et 1996 FP18 agnitus, est asteroides systematis solaris nostri, asteroidibus Cinguli Principalis attributus. Astronomis terrestribus magnitudinem absolutam monstrat. Die  a Satoru Otomo, astronomo apud Observatorium Uramashu versato, repertus est.
Rerum orbitalium ratio epochae constitit. Qua epocha 9407 per dies  circa solem movebatur. Axem orbitalem habebat unitatum astronomicarum et eccentricitatem, distans igitur a sole quam minime unitatibus , quam maxime unitatibus. Inclinatio orbitalis ° reperiebatur, anomalia media °.
Vas sanguineum
Vas sanguineum est ductus, in quo sanguis per corpus humanum fertur. Omnia vasa sanguinea formant apparatum circulatorium. Vasa sanguinea dividuntur in arterias, quae sanguinem e corde auferunt, deinde in venas, quae sanguinem ad cor referunt, tandem in vasa capillaria. Rami arteriarum minimi sunt arteriolae. Similiter minimi rami, qui sanguinem colligunt ex variis partibus et organis, sunt venulae, quae confluentes formant venas. Vasa capillaria sunt minima vasa cum parietibus tenuibus, quae arteriolas et venulas connectunt, alimenta dispensant relictaque cum immunditiis colligunt.
Historia
Gulielmus Harvey circulationem sanguinis anno 1628 recte in libro "Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus" primum descripsit.
Saint-Pé-d'Ardet
Saint-Pé-d'Ardet (Gasconice Sent-Pèir-d'Ardet) est commune Francicum 124 incolarum (anno 2012) praefecturae Garunnae Superioris in regione australi Meridiano et Pyrenaeis (a die 1 Ianuarii 2016 Occitania Ruscinone Meridiano et Pyrenaeis).
Vas sanguineum
Divisio
Vasa sanguinea secundum fluxum sanguinis dividuntur in:
Constructio anatomica
Paries magni vasis sanguinei a tribus coriis constituta est:
Vasorum sanguineorum morbi (angiopathiae)
Insalubres structurae mutationes functionumque atque perturbationum prope vasa angiopathiae sive vasculopathiae nominantur. Inter angiopathias atherosclerosis momentum maius quoad salutem habet. Quidam morbi ut diabetes mellitus, hypertensio arterialis, hyperlipidaemia post multos annos structuram vasorum detrimento afficiunt ac tandem perfusioni tantopere obsunt, ut angustiae (stenoses) in periculosos vitam minantem statūs adducant, inibi ischaemias ut in apoplexia cerebri ischaemica sive infarctu cordis producentes.
Erstroff
Erstroff  est commune 177 incolarum (anno 1999) praefecturae Mosellae in Franciae orientalis regione Lotharingia.
Theodoricus Ruinartius
Theodoricus Ruinartius (Durocortori Remorum anno 1657 natus, Monasterio Scti.Petri Altivillarensi anno 1709 mortuus) Ioannis Mabillonii discipulus Scti. Germani a Pratis Lutetiae monachus fuit. Actis Martyrum sincera a fictis discernens summa opera studiebat.
Monticellum (Provincia Bergomas)
Monticellum  (alia nomnina: Monticellus, Montellum) (Italiane: Montello) est oppidum Italiae et municipium, circiter 3 250 incolarum, in Regione Langobardia et in Provincia Bergomati situm. Incolae Monticellenses appellantur.
Pope Comitatus (Minnesota)
Pope Comitatus (Anglice:  Pope County) est Minnesotae comitatus in Civitatibus Foederatis Americae 11236 incolarum (anno 2000). Comitatus, cuius caput est urbs Glenwood, die 20 Februarii 1862 creatus est. In hoc comitatu minima pars incolarum (accurate 3.6 %) haud Anglice domu loquitur.
Christianitas esoterica
Christianitas esoterica vel arcana est summa fluminum spiritualium quae Christianitatem habent religionem mysteriorum, et exsistentiam et possessionem certarum doctrinarum vel usuum esotericarum profitentur, cuius vulgus est inscium sed a paucis hominibus intelleguntur. Haec flumina spiritualia nonnullas res una agnoscunt, inter quas:
1471
1471 = MCDLXXI
Les Hermites
Les Hermites  est commune Francicum 548 incolarum (anno 2008) praefecturae Andrae et Ligeris in provincia media.
Mord mit Aussicht
Mord mit Aussicht (latine caedes cum praevista) series televisionis Germanica coetu Pro confecta est. Die 7 Ianuarii 2008 primum distributa ludens pelliculas criminum classicas imitat. Fabulae summam personam Caroline Peters scaenica agit.
Actio
Sophie Haas biocolyta Colonia Agrippina oppido exspectans fieri rector commissionis caedium Coloniae Agrippinae movitur in Eiflae locum Hengasch (Germanice onomatopoeticus pro puga pendens). Ibi cognoscit biocolytas Dietmarum Schäfferem atque Bärbelam Schmiedem, qui sub Hanso Zielonka decessore Sophias Haasis solum lente laborare debuerant. Bärbel Schmied solet exclamare Nee, ne? (latine Non verum, an?), Dietmar Schäffer saepe dicit desperationis verba Mann, Mann, Mann (latine vir, vir, vir). Heike uxor huius perpetuo turbat studia officiala et cognoscere res secretas vult. Sophia oblatum ad Coloniam Agrippinam redire hoc recusat quia in Hengasche pater Sophias mox domum emerat et post infarctum cordis eius Sophie eum ibi non solum destituere vult.
Causae mirae
Multae causae occupant vitae vigilorum Hengaschis. Iuxta causas caedis hae erant: Causae primae Sophias Haasis sunt verberatio recens et furtus humi et personae deicerentes boves et deesse sexennius comarchi. In narratiuncula tertia musico clavilis digitus minimus amputatur. In narratiuncula quinta Sophie Haas atque Bärbel Schmied denuntiantur capiunturque in silva alta. Posterius aliquis in nunnullis domis abstrudit machinas cinematographicas, ut demonstrare possit maritum suum concumbere in lectis alienis. In parte secunda exempli gratia pumiliones artificiosae attonant aut sucus frugum inficitur. Mox etiam vir interficitur, cum cui Sophie Haas noctem ultimam degerat. In narratiuncula proxima Sophie Haas et Dietmar Schäffer in campo tentorio latenter percontrantur mercatorem drogarum non legitimarum.
Scaenici et partes
Hic scaenici prodeunt in ha serie:
Censura
Nunnulla diaria Germana recensunt seriem ut sequitur:
Castrum Olerianum
Castrum Olerianum seu Castrum Arianum ac Castrum Alarianum (alia nomina: Olerianum, Arianum , Alarianum , Castellaranum ) (Italiane: Castellarano) est oppidum Italiae et municipium, circiter 15 250 incolarum, in Regione Aemilia-Romania et in Provincia Regiensi situm. Incolae Castrumolerianenses appellantur.
Ioannes Maria Malvetius
Ioannes Maria Malvetius, vulgo Johann Maria vel Giovanni Maria Malvezzi legatus fuit Sancti Romani Imperii apud sultanum Ottomanicum Suleimanum Magnificum. Ad Orientem profectus est anni 1546 cum Gerardo Veltvycko, cui a secretis meruit; quo in Vindobonam anno insequenti reverso, Malvetius Constantinopoli remansit. Annis 1552-1553 iussu sultani incarceratus aegrotavit. In Hungariam ad recedit, ubi mox anno fere 1554/1555 mortuus est. Successor in legatione fuit Augerius Gislenius Busbequius, qui iussu regis Ferdinandi Malvetium Commaronii visitavit dum iter Constantinopolitanum facit.
Ramsey Comitatus (Minnesota)
Ramsey Comitatus (Anglice:  Ramsey County) est Minnesotae comitatus in Civitatibus Foederatis Americae 511035 incolarum (anno 2000). Comitatus, cuius caput est urbs Sanctus Paulus , die 27 Octobris 1849 creatus est. In hoc comitatu sexta pars incolarum (accurate 15.8 %) haud Anglice domu loquitur.
Bursa
Bursa vel chrematisterium seu excambium est basilica ubi mercatores syngraphas, sortes pecuniarias, et alia scripta fiscalia emunt, vendunt, mutant, et ubi collybus est. Qui ibi agunt ex.gr. chrematistae appellantur. Arte chrematistica opus est ut ibi agas vel quaestum facias.
Saint-Paul-sur-Save
Saint-Paul-sur-Save est commune Francicum 1'397 incolarum (anno 2012) praefecturae Garunnae Superioris in regione australi Meridiano et Pyrenaeis (a die 1 Ianuarii 2016 Occitania Ruscinone Meridiano et Pyrenaeis).
1469
1469 = MCDLXIX
Queiyanga
Queiyanga, vulgo Guìyáng seu litteris Sinicis 贵阳 est urbs Sericae et caput provinciae Queicheae.
Escherange
Escherange  est commune 562 incolarum (anno 2007) praefecturae Mosellae in Franciae orientalis regione Lotharingia.
Columbia
Columbia (Hispanice Colombia et rite República de Colombia) est res publica in boreoccidentali Americae Australis regione sita. Superficiem 2 070 408 km², e quibus 1 141 748 km² continentali territorio et reliqua 928 660 maritimae extensioni correspondunt, habet. Finitimae civitates sunt boreoccident Panama, oriente Venetiola et Brasilia, meridie Aequatoria et Peruvia; septentrione quoque Columbia mari Caribbaeo et occidenti oceano Pacifico madefit. Columbia de maritimis finibus cum Venetiola et Nicaragua controversatur. Ad Columbiam diversae insulae ut archipelagus Sancti Andreae, Providentiae et Sanctae Catherinae pertinent. Inter civitates Americae Australis Columbia locum quartum habet, quo ad superficiem, tertium quo ad incolarum numerum pertinet. Caput est Bogota.
Territorium, quod hodie Columbia appellatur a principio populi Amerindi e Media America insulisque Caribicis migrantes incolebant. Praecipuae tribus Muisca, Quimbaya, Tayrona, et Zenuvia (Hispanice Muisca, Quimbaya, Tairona, et Zenú) ad linguisticas familias Aravacanam, Chibchanam, et Caribicam pertinentes fuerunt. Meridiei pars ab Incis inculta est. Saeculo quinto decimo conquisitatores Hispani territorium occupantes colonizaverunt, quod ad Viceregni Novae Granatae creationem tulit. Anno 1819 cum Simonis Bolívar expeditionibus Columbia libertatem ab Hispania obtinuit, sed iam anno 1830 Magna Columbia in intestinis bellis cito collapsa est, quae praesentium Venetiolae et Aequatoriae secessionem provocaverunt. Illae, quae nunc Columbia et Panama sunt, velut Res Publica Novae Granatae emerserunt, vicissim cum Confoederatione Granatina anno 1858 coniunctae sunt, ut postea Civitates Foederatae Columbiae anno 1863 formarentur usque ad praesentis unitariae rei publicae anni 1886 consolidationem. Anno 1903, post Bellum Mille Dierum, departimenti sive praefecturae Panamae secessio accidit. Columbia in bello cum Peruvia anno 1932 propter vastum territorium Trapezium Amazonicum nominatum involuta est, resoluto per Societatis Civitatum arbitrium. Anno 1948 initum est bellum civile (Violentia), quod usque ad ineuntes annos 1960 durabat et chartella medicamentorum contra leges genuit. Quod praesentem certamen armatum in Columbia inter gubernationem, communisticum exercitum clandestinum, paramilitares et medicamentorum cryptopolas provocavit, qui milia interfectorum, vulneratorum, raptorum, discessorum, et abitorum hominum velut consequentiam reliquerunt quod Columbiam in mundo maxime violentium civitatum unam et medicamentorum maxime exportatarum unam descripsit. Nihilominus Columbia instituta aliquantulum stabiliora habuit, aliis Americae Australis civitatibus collata, excepta brevi interclusione inter annos 1953 et 1957, cum subitaneam conversionem rerum experita esset.
Columbia saeculo XXI ineunte mediae magnitudinis potentia fuit, cum quarto PDG maximo inter civitates Americae Australis, ubi coffei productio et florum, carbonis petroleique exportatio res magni momenti essent. Magnam culturarum diversitatem et amplissimarum planetae et biodiversitatum unam ostendit.
Columbia est unitaria respublica praesidentialis: congressus, a camera (102 sodalium) et a Senatu (166) compositus, potestatem legisferam exsequitur.
Etymologia
Nomen Columbiae 'terram Christophori Columbi' significans, a Francisco de Miranda conceptum est, ut Novus Mundus, America, nominaretur.
Die 15 Februarii 1819 in congressu Angusturae proclamata est civitas, quae nomen Reipublicae Columbianae sumpsit (nunc nomine Magna Columbia nota, ne cum hodierna Columbia confundatur) cum imperio in finibus tunc Viceregni Novae Granatae et Capitaneatus Venetiolae.
Anno 1830, cum praefecturae (Hispanice departamentos) Quiti et Venetiolae se a Magna Columbia iam separarent, cetera praefectura Novae Granatae in rempublicam eiusdem nominis erecta est. Respublica Novae Granatae postea conversa est in civitatem foederatam titulo Confoederationis Granatinae, constitutione anni 1858 approbata. Haec nomen Civitates Foederatas Columbiae anno 1863 sumpsit; quae anno 1886 tandem constituta est usque ad hodie in Rempublicam Columbiae.
Significatio nominis mentionem habet in carminis publici verso: "lavatur in sanguine heroum terra Columbi" (Hispanice: se baña en sangre de héroes la tierra de Colón).
Aetas Prae-Columbiana
Secundum archaeologicas reliquas velut Abram (El Abra), praesentis Columbiae terra incoli coepit inter annos 11 000 et 20 000 a.C.n. Incultionis viae variae fuerunt, velut diversae linguisticae familiae et culturalis diversitas (Palaeoindica, Archaica, Formativa) testantur. Propter suum geographicum praesentem locum Columbia ambulacrum inter populos Mesoamericae, Caribici, Andium, Amazoni constituit. Inter montes vestigia habitationis hominum ossaque animalium venationis annis inter 18 000 a.C.n. et 10 000 a.C.n. deponebantur; ibi ad montem  picturae murales annis circiter 10 500 a.C.n. factae repertae sunt.
Caribica Columbiae in regione, praesertim in Canalis Aggeris (Canal del Dique) regione, ineunte prima Formativa phase circa 4000 a.C.n. sedes aliquae iam erant, in diversarum familiarum circulos subdivisae, quae magnas domus malocas nominatas habitabant et suam traditam venatus et conlectionis victum cum prima agriculturae forma, minoris dimensionis, conectebant. Videtur, ut simul semipermanentes sedes iuxta litus essent, ut acciperentur aliqui hominum circuli piscantes et mollusca conligentes.
In Portu Formicae (Puerto Hormiga) Bolivariae periodus Archaicae vestigia inventa sunt, quae antiquissimorum figulinorum reliquorum aliquae nunquam in America inventa circa 3000 a.C.n. includunt, ubi coepta est maizae cultura parva dimensione in Oropedio Cundiboyacensi, quod hoc alimentum principale pagi incolarum diaetae componens factum esse demonstrat. Prima mandiocae cultura in Caribica regione accidisse videtur.
In terra Columbiana inventa sunt vestigia culturarum, quae per formativum tempus, circa 1500 a.C.n. vixerunt. Sancti Augustini et Terrae Interioris (San Agustín et Tierradentro proprie) culturae distinguuntur. Haec periodos e circa 1400 a.C.n. usque ad Conquisitatorum Hispanorum adventum saeculo sexto decimo durat. Formativa aetas dividitur in phases tres: Aetas Praeclassica circa 900 a.C.n. incipiens, statim proxima Holocaeni initio, ubi humanorum circulorum sedis processus cum horticulturae inventione, quae venatum et nomadismum in pleraque tribu substituit, initium capit; Aetas Classica, a technologia evolutiore in agricultura notata cum cucumis, patatae, phaseoli, et cacaonis cultione; Aetas Postclassica 900 anno incipiens, ubi cultionum irrigatio et textilem industriam satis progressa, ut incolarum vestitus necessitates explerentur, evoluta est. Aliae Prae-Columbianae culturae in Formativa periodo Tumacensis, Calimensis, Narinniensis, Tolitensis et Quimbayensis et Urabensis (Tumaco, Calima, Nariño, Tolima, Quimbaya, Urabá proprie) sunt. Saeculo sexto decimo tres magnae familiae linguisticae praecipuae in territorio hodiernae Columbiae Aravacanae, Caribica et Chibchana erant.
Colonizatio Hispanica
Hispanus Alonsus de Ojeda exploratores imperavit, qui in Paeninsulam Guaxirae (Península de la Guajira) venerunt anno 1499, quod primus contactus inter Europaeos cum praesenti Columbia fuit. Undecim annos postea auctoritates Hispanicae Sanctam Mariam Antiquam Darienensem, in continente Americano primam coloniam, (anno 1525) condiderunt, et postea, post huius praecipui loci solidationem in litoralibus zonis condendis Sancta Martha (anno 1525, Santa Marta) et Carthagine Neogranatensi (anno 1533 Cartagena de Indias), intestinorum explorationi initium cepit, ubi Popayanum (anno 1536 Popayán) et Bogota (anno 1513 Bogotá) condita sunt. Leges Burgorum anni 1513 abusus populis Indigenis, qui servi facti et ad Christianam conversionem compulsi sunt, inflictos impedire frustra conatae sunt. Status hic multas Indigenarum seditiones genuit quae territorii pacationem usque ad annum 1560 impediverunt. Instituta populos Indigenas ad tributorum solutionem et ad labores coactos cogebant. Simul, Africorum servorum commercium e Carthaginis Neogranatensis portu introductum est.
Colonialia instituta statuta sunt anno 1550, ubi Regalis Audientia Sanctae Fidei Bogotae (Real Audiencia de Santa Fe de Bogotá) erecta est, quae provinciarum Sanctae Marthae, Fluminis Sancti Ioannis, Popayani, et Carthaginis Neogranatensis (Santa Marta, Río San Juan, Popayán, Cartagena de Indias proprie) territorium comprehendebat. Saeculo XVIII Nova Granata velut Viceregnum oritur, cuius caput erat urbs Sanctae Fidei.
Per totum tempus colonia piratarum Coronae Britannicae servientium impetuum destinatum fuit, quae anno 1741 profligata est. Anno 1781 communitatis seditio, prima Creolae identitatis significatio, fuit cum seditiosis iter per caput facientibus novis tributis questum et suarum nationalium opium portionem vindicatum.
Emancipatio
Post Gallicam Hispaniae irruptionem anno 1808 habitam amici libertatis initium ceperunt motus in Hispanicis Americarum coloniis. In Nova Granata in principiis ab Antonio Nariño contra Hispanicam auctoritatem, ducebantur, qui fortem oppositionem contra Viceregnum induxit.
Post initium Carthaginis Neogranatensis libertatis, die 11 Novembris 1811, duae gubernationes fuerunt, quae finiverunt in bello civili; haec periodos Patria Stulta (Patria Boba) appellata est. Anno 1812 Provinciae Foederatae Novae Granatae (Hispanice: Provincias Unidas de Nueva Granada) proclamatae sunt, a Camillo Torres Tenorio ductae. Anno 1813 Antiochiae libertas proclamata est, eodem anno, quo Simon Bolívar expeditionem in Venetiolam emisit, ubi nihilominus victus et sequente anno in Novam Granatam fugire coactus est.
Quamvis rebellion succedit, duorum dissimilium ideologicorum (Centralistici et Foederalistici) modorum ortus in intestinam conlisionem tulit, qua Hispani usi sunt, quorum copiae anno 1815 rebellionem supprimere et instituta et Viceregnum restituere consecutae sunt. Viceregno restituto rebelles a vicerege Ioanne de Sámano acriter puniti sunt, solidando terroris regimine. Quod postea libertatis desiderium intra populum fortius fecit, iuxta cum mala oeconomica re et militari statu Hispaniae, quae in proelio Boyacensi (Batalla de Boyacá) anno 1819 victa erat. Iam Simon Bolívar Novae Granatae ab Imperio Hispanico libertatem Bogotae proclamavit.
Congressus Cucutensis (Congreso de Cúcuta) anni 1821 constitutionem abrogavit, cuius propositum Rem Publicam Columbiae (tunc notam velut Magnam Columbiam) creare erat. Sed nova res publica enorme territorium comprehendebat ad praesentia Columbiae, Venetiolae, Aequatoriae, Panamaeque territoria correspondens, et unio se valde volatilem et instabilem ostendens finivit cum separatione Venetiolae anno 1829, quam Aequatoria anno 1830 secuta est, eodem anno, quo Simon Bolívar mortuus est.
Primum saeculum rei publicae
Ex anno 1839 in 1884 civitas valde instabilis erat et funestorum bellorum civilium series subiit, quae adhuc hodiernam Columbiae historiam signat, et quorum aliquae mutationes constitutionales, regiminis aut nominis civitatis faverunt. Anno 1839 accidit primum bellum civile Columbianum, nominatum Bellum Conventuum (Guerra de los Conventos). Haec rebellio ab Iosepho Maria Obando temperata est. Anno 1854 Iosephus Maria Melo subitaneam conversionem rerum duxit, tum politicam tum militarem. Postea vires armatae valde deminutae sunt, ut operaret foederalismus, qui usque ad annum 1859 statutus est, cum accidit quartum bellum civile in civitate Cauca initum, quod gubernationem inter annos 1860 et 1863 eversit. Ex hac periodo usque ad annum 1876 per Constitutionis Melanopotamicae (Constitución de Ríonegro) annos, quae Civitatum autonomiam et potentium regionalium exercituum creationem, collata politica et mediae gubernationis debilitate, fovit, acciderunt circa 40 bella civilia regionalia et insuper unum amplum. Eodem anno Achilles Parra potestaem cepit. Anno 1884 pugnaces liberales praesidem Raphaelem Núñez amovere frustra conati sunt.
Per omnia haec bella civilia respublica continuo nomen mutavit. Quae ex anno 1831 in 1858 civitas Res Publica Novae Granatae (República de la Nueva Granada); ex anno 1858 in 1861 Confoederatio Granatina (Confederación Granadina); ex anno 1861 in 1886 Civitates Foederatae Columbiae (Estados Unidos de Colombia); et denique ex anno 1886 denuo Res Publica Columbiae nominata est.
Saeculum vicensimum in medio Bello Mille Dierum initium cepit. Quod iuxta cum separatione Panamae gubernationem Raphaelem Reyes se abdicare anno 1909 coegit. Anno 1910 unus factionis respublicanae praesidum, Carolus Eugenius Restrepo, potestatem cepit. Eodem anno constitutionalis emendationis probatio viribus militaribus interpositionem in politia vetuit. Anno 1930 conservativorum hegemonia destitit.
Mutatio rei publicae liberalis in Frontem Nationalem
Anno 1932 Bellum Columbo-Peruvianum advenit, primum Columbianum bellum internationale, velut res publica sui iuris.
Inter annos 1930 et 1946 Factio Liberalis potestatem habebat. Propter intestinas divisiones in liberalibus conservativi potestatem praesidentialem cum Mariano Ospina Pérez recuperaverunt sed non maiorem congressus partem. Quod politicae violentiae gradum auxit, praesertim post Georgii Eliécer Gaitán caedem die 9 Aprilis anni 1948 in Ictu Bogotae (Hispanice: Bogotazo), qui initium periodo nominatae Violentia (La Violencia) dedit, cum regiones traditionaliter alteri aut alteri factioni fideles locales aliarum politicarum factionum sodales occidisent et cum Factionis Liberalis absentia in comitiis praesidentialibus anni 1950, in quibus Laureanus Gómez electus est, violentiam inter ambas factiones favisset. Per hanc periodon Columbiana gubernatio certum militum numerum in Bellum Coreanum misit. Agricolarum defensionis motus in Tolima et in Planitiebus (Los Llanos) fuerunt, quae regiones belli clandestini cellulas composuerunt. Clandestini bellatores planitiei a Guadalupe Salcedo et aliis localibus ducibus ducti Vaecae Perditae (Vega Perdida) primam constitutionem Vaecae Perditae promulgaverunt. Haec libertatis impetus amissus est, quia Factio Communistica Columbiae se in opera iam a bellatoribus clandestinis evoluta conlocare temptavit, ut suum proprium pondus determinaretur. Dux bellatorum clandestinorum, qui praecipue liberales erant, constitutionem relinquere elegit.
Cum pacandae reipublicae promisso ordo politicus subitaneam conversionem rerum fovit et anno 1953 summum praefectum Gustavum Rojas Pinilla in potestatem collocavit. Plerique bellatores clandestini, gubernantionis pacis condicionibus attracti, arma tradiderunt. In multis casibus horum circulorum duces aut aliqui sodales occisi sunt mensibus aut immo annis postea. Foedus inter Liberales et Conservativos ad finem dictaturam Gustavi Rojas Pinilla perduxit, et post temporarium coetum militarem, qui Frontem Nationalem velut regressum ad comitialem democratiam in alternata praesidentiae distributione inter duas magnas factiones fundatam instituit. Dum Frons Nationalis ad finem inter ambas factiones violentiam perduxit, aliis optionibus portam clausit, et aliqui armatae luctationis viam capere decreverunt. Bellatores clandestini liberales anni 1950 a Factione Communistica et ab aliquibus intellectualistis sustenti Exercitum Liberationis Nationalis et Vires Armatas Revolutionarias Columbiae (Ejército de Liberación Nacional, ELN et Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia, FARC, proprie) creaverunt.
Recens historia
Etiam postquam Frons Nationalis anno 1974 finem cepisset, potestas inter Liberales et Conservativos distributa mansit, quamquam constitutione anno 1968 reformata aliarum politicarum factionum participatio (initio in locali regionalique planis] concessa erat. Hic status commercio medicaminum stupefactivorum aditum dedit; quod unam ex causis armati conflictus status in Columbia constituit, nationem actionibus velut Palatii Iustititae captione anno 1985 peracta in permanentis criseos statu mantinens. Ex eo circuli armati illegitimi (bellatores clandestini et paramilitares commercio stupefactivorum iuncti) cocaini heroinique cultionem, transformationem, et distributionem moderati sunt.
Anno 1990 ineunte nova constitutio probata est et oeconomia aperiri coepit, Caesare Gaviria praeside. In medio politico chao in medio decennio 200 Virum Armatarum Revolutionariarum Columbiae et Exercitus Liberationis Nationalis bellatores clandestini se firmaverunt, relativam institutionalem stabilitatem minati, et ut gubernatio de processu pacis inter annos 1998 et 2002 ageret cogens.
Anno 2002 Alvarus Uribe Vélez praeses factus est violentiam per firmatas institutiones ad finem perducere promittens. Alvarus Uribe Vélez primus praeses nec Liberalis nec Conservativi factionis fuit post plus quam 150 annos. Per suum primum mandatum negotiationem consecutus est, quae paramilitarum circulorum dimissionis processus annueret. Gubernationis coalitio in constitutione reformanda bene successit. Alvarus Uribe Vélez anno 2006 denuo electus est. Exercitus nationalis illas copias armatas illegitimas dure impugnabat, quae arma sua non deposuerant, Quae actiones diplomaticum discrimen cum Aequatoria et Venetiola anno 2008 concitaverunt.
Geographia
Columbia vicessima sexta natio in mundo maxima et Americae Australis quarta est, 1 141 748 chiliometrorum quadratorum lata. In boreoccidentali Austramericani territorii extremo sita, oriente Venetiolae et Brasiliae, meridie Aequatoriae, et Peruviae, septentrione mari Caribico (Oceano Atlantico), boreoccidentale Panamae et occidente Oceano Pacifico finitima est. In mari territoriali suo Columbia civitatum Caribici Iamaicae, Haitiae, Reique Publicae Dominicanae, et Mediae Americae civitatum Honduriae, Nicaraguae, Orae Opulentae maria territorialia finitima est.
Extremi geographici loci septentrione Cardo Gallinarum (Hispanice: Punta Gallinas) in Paeninsula Guaxirae (Península de la Guajira), cuius latitudo 12°26'46" septentrionalis; meridie Ostia convallis Sancti Antonii (Bocas de la quebrada San Antonio) in Trapezio Amazonico, cuius latitudo 4°12'30" australis; oriente in insula Sancti Iosephi Fluminis Nigri [Isla de San José del Río Negro]), cuius longitudo 6°50'54" occidentalis; et Promontorium Mangroviarum (Cabo Manglares) occidente in Narinnia (Nariño), cuius longitudo 79°2'33" occidentalis est. Columbia classificatur in has geographicas regiones: Amazoniam, Andes, Caribicam, Insularis, Orinocicam, et Pacificam.
Columbia in geologia est anuli ignei Pacifici pars, qui regionem terrae motibus, megacymatibus et vulcanicis eruptionibus obnoxiam facit, quia apud laminarum Nazcensis, Caribici, et Austro-Americani convergentiam locatur. Haec lamina in Columbia duas magnas territoriales areas formant; alteram in Oceano Pacifico] et mari Caribico circa 828 660 km² latam submersam et alteram monte Antisensi et orientali planitie cum Venetiola divisa circa 1 143 748 km² latam formatam.
Morphologia
Columbianum territorium in montuosam regionem occidente et oriente aequam divisum est. Eodem modo iugo Antisensi, in tria distincta iuga montium secundum eorum relativum geographicum locum nominata, iuga occidentale, medium, et orientale (Hispanice Cordillera Occidental, Cordillera Central et Cordillera Oriental proprie) ramificato, transitur. Columbiani territorii superficies prominentias in sic nominato Nodo Pastuum et in Monte Columbiano (Nudo de los Pastos et Macizo Colombiano proprie) ostendit in Columbiana Antisensi regione, unde originem tria iuga Septemtrione trahunt. Occidente a Pacifici litore litoralis planities est, solum iugo Baudoensi (Serranía del Baudó) interrupta, quod est minimorum et angustorum iugorum Columbianorum unum prope Panamenses fines et fluminis Atrati (Atrato) cursui finitimum, quae Cioci biogeographici (Chocó biogeográfico) denominatae zonae pars faciunt et cum uno pluviosissimorum climatum in mundo.
Iugum Occidentale relative altum et longitudine brevissimum inter tria iuga est, cuius maxima altitudo 4764 metrorum ad libram maris, vulcanus Cumbal est. Caucae fluminis valles inter iuga occidentale et medium invenitur, Pacifici litori parallela, et unum inter aptissima agri culturae indicatur, sed alluviebus per pluviarum tempora obnoxium est.
Iugum Medium numerosa culmina et vulcanos ostendit, inter quos sunt Purace (Hispanice Puracé), Niveus Huilae (Nevado del Huila), qui 5700 metrorum ad libram maris altus culmen editissimum Columbianorum Iugorum Antisensium est, Niveus Ruizensis (Nevado del Ruiz) 5321 metrorum altus, Niveus Tolimae (Nevado del Tolima) 5200 metrorum altus, Niveus Sanctae Isabellae 5150 metrorum altus, Niveus Cygni (Nevado del Cisne), Niveus Quindiensis (Nevado del Quindío) et Iugum Sancti Lucae (Serranía San Lucas); inter hos montes Valles Aburrensis (Valle de Aburrá) inveniuntur.
Iuga Media et Orientale valle fluminis Magdalenae separantur, quod e meridie in septentrionem currens et in mare Caribicum influens, magni ponderis in natione consideratur. Iugi Orientalis culmina moderate edita sunt, sed numerosos sinus hydrographicos aquam partim in flumen Magdalenam, partim in flumen Amazonum, partim in flumen Orinocum ferentes ostendunt. Iugum Orientale inter tria iuga montuosa longissimum est et usque ad Venetiolam progreditur, ubi in Nodo Sancti Urbani (Nudo de Santurbán) dividitur. Medio in iugo Oropedium Cundiboyacense invenitur, et in septemtrione culminum altissimum est: Iugum Niveum Cocuyense (Sierra Nevada del Cocuy).
Locus altissimus in republica Culmen Christophori Columbi (Hispanice: Pico Cristóbal Colón), 5775 metrorum ad aequor maris editum, in Iugo Niveo Sanctae Marthae (Sierra Nevada de Santa Marta) est. Iugum Niveum Iugo Antisensi Iugi Macuirensis (Serranía de Macuira) dividitur, quod in paeninsula Guaxirae (Península de la Guajira) invenitur.
Orienti sunt Planities Orientales (Hispanice Los Llanos Orientales), in quibus planus aut semi-undulatus ager solum occidente Monte Guainae interruptus excellit. Typicam tenuem Amazonicae silvae vegetationem meridie et septemtrione savannam ostendit; quae fere 60 % totius Columbianae superficiei tegit et aqua abundat cum fluminibus velut Putumayo, Caqueta, Meta, et Guaviare (Hispanice Putumayo, Caquetá, Meta, et Guaviare), quae in Orinocum et Amazonum flumina influunt. Montuosa quaedam formatio prominens Iugum Macrenae (Serranía de la Macarena) est.
Hydrographia
Columbia nationum una cum maximis hydricis opibus est, et super territorium eius quinque magni sinus suas aquas proprie in mare Caribicum, Orinocum, Amazonam flumen, oceanum Pacificum et Catatumbum (Hispanice Catatumbo), hoc ultimum fluminibus versus Lacum Maracaibensem descendentibus formatum, vertentes inveniuntur. Principalia Columbiae flumina Caqueta, Magdalena, Cauca, et Atratum (Caquetá, Magdalena, Cauca, et Atrato proprie), sunt, quorum tria ultima peculiaritatem e meridie in septemtrionem currendi habent.
Clima
Columbianum clima ex extremis Antisensium glaciatarum molium frigoris condicionibus ad climata calidiora ad libram maris cum duobus temporibus anni siccis et duobus pluviosis variat, quae ventis Aliseis et zona Convergentiae Intertropicalis, etiam effectibus El Niño et La Niña nominatis afficiuntur. Temperatura relative uniformis per maximam anni partem est et variis factoribus velut imbre, solarium radiationum intensitate, ventis, altitudine, continentalitate et athmospherica umiditate determinatur, qui climatum microclimatumque musio vitam dant, inter quae: clima savannae, altero sicco et altero pluvioso tempore characterizatum et regionis Orinocicae proprium; clima silvae tropicae perumidum, cum abundantibus praecipitationibus et parva temperaturae variatione regionis Pacificae, Amazonae fluminis et sinuum hydrographicorum Magdalenae et Catatumbi typicum; clima umidum et pluviosum cum calidissimis temperaturis in Caqueta, Vaupesia, Antiochiae parte, et Corduba (Hispanice Caquetá, Vaupés, Antioquia, et Córdoba proprie); et clima aridum in desertis Tatacoae et Candelariae.
In regione Caribica Columbiana inundationes, turbines, vertices, et fortes venti sunt, praesertim prope departimentum Atlanticum. Regiones Guaxirae et archipelagus Sancti Andreae et Providentiae nonnumquam ab Atlanticis typhonibus abiciuntur.
Oeconomia
Columbiana oeconomia secundum dimensionem Americae Australis quarta est (post illas Brasiliae, Mexici, Argentinae). A Ministerio Fiscali et Crediti Publici et Argentaria Rei Publicae Columbiae, h.e. Argentaria Publica (Hispanice: Ministerio de Hacienda y Crédito Público et Crédito Público e dal Banco de la República de Colombia), proprie ordinatur cum Ministeriorum Commercii, Industriae et Periegeos fulcro. Argentaria Rei Publicae sui iuris organismus est, qui pecuniae circulantis quantitatem in oeconomia et nummularium collybum moderatur, ut recessionis et inopiae operariae, res magna inflatione monetali allata, vitentur praeter interargentarii crediti inspectionem. Ministerium Fiscale et Crediti Publici civitatis politicam oeconomicam definit, adumbrat et facit, praeter generalia incepta, programmata et proposita correlata. Inter cuius competentias quoque est legum, decretorum, et regularum paratio de fiscali, telonaria impositione, de publico credito, de dispensatione oeconomica, de aerario, de cooperatione, de pecuniae suppeditatione, de externa moneta et de credito exceptis competentiis Argentariae Rei Publicae datis.
Anno 2020 Columbiana oeconomia laborali vi 17.4 millionum hominum nitebatur, et productum domesticum Generalem fere 295 610 millionum dollariorum cum annui decrementi ratione 11.2 % (pandemiae COVID-19 causa) genuit. Medium Columbianorum reditum 5391 dollaria fuit, sed iniqua divitiarum distributione inter Americae Latinae maximas characterizatum cum 42.5 centesimis Columbianorum sub limine paupertatis viventium. In Columbia anno 2019 exportationes ad 40 500 millionum dollariorumm congeruntur, e quibus pleraeque in Civitates Foederatas, Sinas, Venetiolam et Aequatoriam, praecipuas oeconomicas socias, et modo minore, versus Europam destinatae sunt. Importationes Columbianae ad 51 100 millionum dollariorum congeruntur, praesertim e Civitatibus Foederatis, Sinis, Mexico, Brasilia, Germania, Francia, Iaponia.
Demographia
Institutum Administrativum Nationale Statisticae (Hispanice Departamento Administrativo Nacional de Estadísticas, DANE) Columbiae demographiae studet. Nationi fere 48 milliones incolarum secundum ultimum nationalem censum anni 2018 sunt, quod eam quartam nationem habitatissimam in Americis, post Civitates Foederatas, Brasiliam, et Mexicum facit. Fere 48.8 centesimae viri et 51.2 centesimae feminae sunt. Plerique incolae nationis Medio Occidente prope Atlanticum et Pacificum litora (in regione Antisensi) densantur, dum Australi Orienti pauce incolae sunt. Planitiarum Orientalium decem departimenta (fere 54% totius superficiei) minus quam 3% incolarum et spissitudinem minorem quam unum hominem pro chiliometro quadrato habent.
Incolarum motus de rure in urbes, et migratio versus alias civitates conspicua sunt. Urbium incolae e 28 centesimis incolarum anno 1938 in 76 centesimas anno 2005 transivit, sed absolutis in terminis ruris incolae e sex in decem milliones eadem in periodo auxerunt. De eo, quod ad emigrationem attinet, Institutum Administrativum Nationale Statisticae circa 3 331 107 Columbianorum extra suam nationem, praesertim in Civitatibus Foederatis, Aequatoria, Hispania, et Venetiola vivere aestimat. Emigratui propensissimi incolae e civitatis intestinis et aliquibus urbanis sedibus proveniunt, inter quos phaenomenon "fuga cerebrorum" appellatum, id est, intellectualistarum et ingenii hominum emigratio, in promptu ponitur. Praecipuae huius phaenomeni causae oeconomicis difficultatibus et civium concordiae ligantur, quae Columbiam Americae Latinae civitatum unam cum magno migratorio fluxu versus exteriores nationes, sic velut cum una principalium dismotionum intestinorum in mundo cum fere tribus millionibus hominum implicatorum secundum Curatorem Supremum Consociationis Nationum pro Exsulibus relationem facere contribuerunt.
Secundum indicem evolutionis humanae Columbia anno 2019 positione septuagesima nona ad libram mundanam cum indice evolutionis humanae 0.761 punctorum ordinata est. Nihilominus non omnes Columbiae regiones idem evolutionis planum ostendunt. Praecipua evolutionis area regioni Antisensi circum urbes Bogotam, Medellium, et Caliam, quae nominatum "triangulum aureum" constituunt, correspondet. Columbia inter nationes cum maximo indice homicidiorum pro capite in mundo est, partim armatorum conflictuum causa, confirmatis 61 homicidiis pro 100 000 incolarum anno 2000. Anno 2005 index ad planum minimum ex anno 1987 decrevit, nihilominus cum 38 homicidiis pro 100 000 incolarum.
Ethnographia
Ultimo incolarum in censu, ethnici circuli civitatis classificati erant secuti: 86 centesimae Mixticiorum et Caucasiorum, 9.3 centesimae Nigritarum, 4.4 centesimae Amerindorum, et 0.0001 centesimae Hamaxobiorum. Anno 2018 9.3 centesimae incolarum Afro-Columbianorum agnitorum tertium maximum incolarum Nigritarum numerum Americarum, post Brasiliam et Civitates Foederatas repraesentabat. Variorum ethnicorum indegenarum ciculorum proportio variabat secundum regionem.
In regione Caribica Columbiae hi ethnici circuli inveniuntur:
In regione Pacifica Columbiae ethnici circuli erant:
In regione Antisensi Columbiae comprehenduntur:
Interea in regione Orinocica Columbiae aderant:
Lingua
Lingua Hispanica est Columbiae sollemnis lingua, qua excepta aliqua Indigena tribu omnes Columbiani loquuntur. Circa 75 linguarum Indigenicarum adhuc servantur, inter quas Guaxira, Paex, Guambiana et Embera (Hispanice: wayúu, paez, guambiano, embera, proprie) excellunt. Quamquam Anglicae linguae doctrina in scholis in programmatibus includitur, solum in archipelago Sancti Andreae (San Andrés) homines huius linguae dialecto utuntur.
Magna linguae Hispanicae dialectorum varietas est, quae lexicis (semanticis), morphologicis, syntacticis, et intonationalibus dissimilitudinibus distinguuntur. In Septemtrionali Columbiae parte dialectos aliarum Caribicarum nationum ei similis est. Australis Antisensis dialectos similitudinis particeps cum illa Aequatoriani Peruvianique oropediorum est. In variis montibus, vallibus et planitiebus magna dialectorum varietas est, quae voseismi et tuteismi (Hispanice voseo et tuteo) phaenomena comprehendunt. Oropedii Cundiboyacensis lingua Hispanica conservativissimarum dialectorum una inter ambo Atlantica litora consideratur.