cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Georgius Moustaki
De vita
Moustaki tali plausu anno 1968 recitavit cantilenam partim autobiographicam a se compositam Le métèque ("metoecus"; quam mox Ioanna Muschure Graece interpretavit, verbis contra dictatores Graeciae militares directis). Libros quattuor de vita sua divulgavit: anno 2000 cum amico Sigfrido Meir, titulo Fils du brouillard; anno 2002 et 2005 sub forma colloquiorum cum Marco Legras, titulis Un chat d'Alexandrie et Moustaki: chaque instant est toute une vie; anno 2011 titulo La Sagesse du faiseur de chanson.
Cosmopolis
Cosmopolis  vel Portus Ferrarius  (alia nomina: Portus Ferratus, Portus Argous , Ferrarius Portus ) (Italiane: Portoferraio) est oppidum Italiae et municipium, circiter 12 220 incolarum, in Regione Tuscia et in Provincia Liburnensi (Labronica) situm. Incolae Cosmopolitani vel Portoferrarienses appellantur.
Municipium Cosmopolitanum in insula Ilvae Archipelagi Tusci situm. Cosmopolis Ilvae Insulae atque Archipelagi Tusci urbs princeps est.
Insulae
In finibus Municipii Cosmopolitani, Oglasa insula (sive Mons Christus) atque Formicula Montis Cristi parva insula comprehensae sunt.
Urbis administratio
Praesens praefectus urbis est Marius Ferrari.
Fractiones
Bagnaia, Magazzini, San Giovanni, Scaglieri, Viticcio.
Loci
Albereto, Acquabona, Acquaviva, Biodola, Brunello, Buraccio, Campitelle, Campo ai Peri, Carpani, Casa del Duca, Colle Reciso, Enfola, Forno, Le Foci, Norsi, Ottone, Picchiaie, San Martino, Santo Stefano, Schiopparello, Scotto, Seccione, Tre Acque, Valcarene, Valdana, Val di Denari, Valle di Lazzaro, Volterraio.
Morning Musume
Morning Musume (モーニング娘. : latine, puellae matutinae. vel filiae matutinales.) est famosum collegium iaponicarum cantatricum musicae popularis. cognoscitur et in nomine "Momusu" (モー娘. ).
Historia
fundatum est anno millesimo nongentesimo nonagesimo septimo (vendidit discum publice apud musicalem societatem maiorem nonagesimo octavo) in emissione televisuali "ASAYAN". In principio erat concursus cantatricis popularis ductus a collegio "Siaranciu". ubi vicit Mitiio Heice, sed non futurae personae puellarum matuninarum.
compositum est plurium generationum. ducitur hodie a Maria Iagutiensi (矢口真里).
Guinecourt
Guinecourt  est commune Francicum 19 incolarum (anno 2009) praefecturae Freti Calisii in provincia Septentrioni et Freto.
Saint-Christophe-la-Couperie
Saint-Christophe-la-Couperie  est commune Francicum 810 incolarum (anno 2011) praefecturae Cenomannicae et Ligeris in regione Pagis Ligeris.
Montbel (Losara)
Montbel  est commune 133 incolarum (anno 2008) praefecturae Losarae in Franciae australis regione Occitania et Ruscinone.
Hagga
Hagga (-ae, f.) (Arabice حج Ḥaǧǧ), etiam peregrinatio Meccana, est annua peregrinatio Islamica ad Meccam facta, et necessarium officium religiosum omnium Musulmanorum, quae fieri debet saltem semel ab omnibus Musulmanis adultis qui corpore et pecunia iter facere et familia absentes sustinere possunt. Haec peregrinatio est una ex quinque columnis Islamicis, iuxta Sahadam, Salam, Zacam, et Saumum. Conventus per Haggam maximus hominum in orbe terrarum coetus habetur. Status facultatis Haggae faciendiaeistita'ah appellatur, et Musulmanus qui hanc condicionem explet mustati appellatu. Hagga fraternitatem hominum Musulmanorum et eorum deditionem ad deum (Allah) demonstrat. Vocabulum haǧǧ 'iter in mente habere' significat, iter, actum externum, consiliumque, actum internum, connotans.
Peregrinatio a die octavo ad diem duodecimum Dulhigiae fit, ultimi mensis calendarii Islamici. Quia hoc calendarium est lunare et annus Islamicus ergo est circa undecim dies anno Gregoriano brevius, Gregorianum Haggae tempus inter annos mutat. Ihram est nomen ad praecipuum statum spiritualem datum, in quo peregrinatores duo lintea alba sine sutura facta et se a certis rebus abstinent.
Hagga cum vita Mahometi, prophetae Islamici saeculi septimi consociatur, sed Musulmani credunt ritum peregrinationis ad Meccam ad aevum Abrahae abhinc annorum milia extendi. Per hajj, peregrinatores pompis myriadum hominum intersunt, qui itinera ad Meccam per hebdomadem Haggae faciunt, seriemque rituum perfunguntur: quisque circum Cabam septies modo contrahorologico ambulat, inter colles Al-Safa et Al-Marwah currit et recurrit, ex Puteo Zamzam bibit, ad planities Arafat montis proficiscitur ut pervigilium faciat, in planitie Muzdalifa pernoctat, et diabolum symbolice lapidat, tribus lapidibus ad tris columnis iactis. Peregrinatores tum capita radunt, animal sacrificant, et Festum Sacrificii (Eid al-Adha) celebrant. Peregrinatores praeterea Meccam aliis temporibus anni ire possunt ad ritus perfungendos, quod aliquando peregrinatio minor (Umrah) appellatur; si autem Umrah perfungi eligunt, iam obligantur ad Haggam perfungendam, si possunt.
Attala Comitatus
Attala Comitatus (Anglice:  Attala County) est Mississippiae comitatus in Civitatibus Foederatis Americae 19661 incolarum (anno 2000). Comitatus, cuius caput est urbs Kosciusko, anno 1833 creatus est. In hoc comitatu minima pars incolarum (accurate 2.4 %) haud Anglice domu loquitur.
Nanteuil-Notre-Dame
Nanteuil-Notre-Dame est commune Francicum 64 incolarum (anno 2011) praefecturae Axonae in regione boreali Picardia.
Ulupna (insula)
Locus et proprietates
Insula, in Victoria septentrionalissima patens ubi proximum oppidum est Strathmertonia, populo grata est locus destinationis camping, cui sunt permultae species animalium ferorum, inter quae Varani, Macropodes gigantei, et Phascolarcti cinerei intra annum videri possunt.
Saxby Chambliss
Saxby Chambliss (natus in Warrenton, Carolinae Septentrionalis die 10 Novembris 1943), causidicus, est rerum politicarum peritus Americanus factionis Republicanae accurate ab anno 2003 Georgiae senator.
Pelopidas
Pelopidas, natus anno incerto, mortuus 364 a.C.n., fuit ductor exercitus et magistratus Thebanus, cuius praeclarae victoriae ad maiestatem civitatis suae multum contulerunt, quae per decem annos, inter 371 et 362 a.C.n., principatum totius Graeciae (a Graecis hegemoniam appellatam) obtinuit. Tam privatim quam publice amicus Epaminondae fuit atque gloriam sibi bellicam paravit dum Sacrae cohorti praeest.
De iuventute et moribus
Pelopidas, filius Hippocli, nobili et locuplete genere natus, adhuc adulescens magnam domum hereditariam accepit. Dicitur nobilem uxorem duxisse atque liberos genuisse, nihilominus ita studiose rebus publicis operam dedisse et divitias cum amicis communicasse ut nonnulli rei familiaris neglegentiam in eo exprobrarint. Nam popularium factioni studebat, cuius dux tunc Ismenias erat.
De democratia subversa
Anno 382 a.C.n. media aestate, cum dux Lacedaemonius Phoebidas exercitum Olynthum ducens iter per Boeotiam faceret, Leontiades et Archias et alii duces oligarchicae factionis eum adierunt atque ei persuaserunt ut ex itinere Cadmeam occuparet, dum nihil tale Thebani a sociis expectant eo magis quod eo die mulieres Thesmophoria in arce celebrabant. Ipsi viam in arcem ostenderunt atque portas aperuerunt. Per quam proditionem democratiae fautoribus oppressis, Leontiades et eius amici reipublicae domini fiunt, dux autem factionis adversae, polemarchus Ismenias, in custodiam statim raptus, mox morte damnatus, necatur et plerique amici eius in exsilium eiecti, inter quos et Pelopidas fuit, Athenas fugiunt. Etsi Lacedaemonii Phoebidam multa damnaverunt atque ab exercitu removerunt, tamen valido praesidio relicto Cadmeam retinuerunt atque dominationem in urbe virorum Laconibus rebus studentium firmaverunt. Ita Thebani libertatem amiserant.
De democratia restituta
Athenis Pelopidas velut dux exulum Thebanorum erat, quos ad aliquid pro patria audendum hortabatur, eo magis quod Leontiades sicarios occulte mittebat qui eos interficerent. Anno 379 a.C.n. tandem mense decembri duodecim adulescentes exsules, Pelopida duce, apparatu venatico instructi ne quis eos in itinere animadverteret, ex Attica Thebas usque perveniunt ubi triginta sex alii coniurati eos expectabant. Hi 48 viri primum ictum imperio Lacedaemoniorum intulerunt, e quo non ita multo post ruinam daturum erat! De illo facto haec scripsit Cornelius Nepos : duodecim adulescentuli coierunt ... qua paucitate percussa est Lacedaemoniorum potentia. Nam principes oligarchiae qui veluti Thebarum tyranni erant, ex improviso interfecerunt, polemarchos Archiam et Philippum vinolentos in convivio a scriba Phyllida eis apparato, qui occulte unus e coniuratis erat, Leontiaden et Hypatan domi per noctem circumventos et oppressos. Postea populum Thebanum ad arma vocaverunt. Democratia ita restituta, praesidium Lacedaemoniorum in Cadmea obsessum est. Auxiliis Athenis et agro Boeotico confluentibus, praefectus praesidii perterritus quia media hieme de adventu militum e Sparta missorum desperabat, salutem et profectionem suorum pactus arcem Thebanis reddidit.
De rebus bello gestis
Statim, primo concilio populi, tamquam liberator heroicus urbis, Pelopidas boeotarches a populo electus est (qui titulus testatur Boeoticum foedus Pace Antalcidae (387 a.C.n.) ex voluntate Lacedaemoniorum dissolutum simul cum libertate restitutum esse ). Et postea per quindecim annos usque ad mortem (364 a.C.n.) paene sine intermissione similiter quotannis boeotarches eligi solebat (tredecies in totum).
Adversus Lacedaemonios
Tum praeter exercitus quos aestate reges Cleombrotus vel Agesilaus adversus Thebanos quotannis ducebant, nonnullae cohortes Lacedaemoniorum in Boeotia etiam hiemabant. Nam e diuturna inimicitia Thebanis infestae plures civitates, quae iugum potentiorum vicinorum aspernabantur, cum Laconibus faciebant atque praesidia intra moenia sua receperant quarum praecipuae erant Orchomenus, Plataeae, Thespiae.... Itaque frequentissimae minimi momenti pugnae committebantur. Pelopidas opportuna loca et tempora deligens, suos milites parvam victoriam adeptos celeriter retro agebat, ita tamen ut eorum animos confirmaret atque ad maiora praepararet.
Pugna apud Tegyras
Primam magnam victoriam anno 375 a.C.n. apud Tegyras rettulit. Sacram cohortem et paucos equites Orchomenum ducens, quia audierat Lacedaemonium praesidium in Phocidem profectum atque sperabat urbem defensoribus vacuam expugnaturum, ex improviso in hostes iam redeuntes incidit. Nec timuit quamquam Lacedaemonii multo plures erant quam sui, sed agmen suum coartavit atque densavit ut mediam aciem hostium infringeret. Illo modo duas moras fugavit (circiter mille hoplitas) et omnium Thebanorum fiduciam illa victoria miro modo auxit, eo magis quod numquam antea Spartani a minoribus copiis in acie victi erant.
De pugna Leuctrica et somnio Pelopidae
Victoria Leuctrica (371 a.C.n.), e qua hegemonia in Graecia a Lacedaemoniis ad Thebanos transiit, magnum opus Epaminondae fuit qui aciem noviter dispositam excogitavit atque universo exercitui praeerat. Sed sacra cohors a Pelopida ducta robur sinistri cornus fuit, quod aciem hostium inclinavit atque regem Cleombrotum prostravit.
In Vita Plutarchi mirum somnium refertur Pelopidae paulo ante illam pugnam visum. An genuinum hoc somnium fuerit dubitare licet quia imperatores antiqui signa divina vel omina fausta fingere solebant, ut militibus suis persuaderent deos cum ipsis facere. Xenophon quoque narrat illo tempore quo populus Thebanus pavidus interitum civitatis suae timebat, rumores varios de prodigiis et miraculis ad deos pertinentibus per urbem disseminatos esse. Sepulchrum igitur in campo Leuctrico fuisse dicitur, ubi virgines, filiae cuiusdam Scedasi, a militibus Lacedaemoniis olim violatae, sepultae erant ; atque pater postquam sontium poenas Spartae frustra postulavit, super ipso tumulo sese necaverat. Tunc igitur illae virgines Pelopidae in somno visae sunt fatum lamentari, pater vero monere ut rufam virginem pignus victoriae deis immolaret. Postero die cum vates et boeotarchae de illo somnio diverse disputarent equa adhuc pulla cuius iuba in sole flagrabat per castra adcurrens ante eos constitit, victima velut ab ipsis deis missa.
De Laconia direpta et iudicio capitali
Anno 370 a.C.n. et Epaminondas et Pelopidas boeotarchae erant. Ingentem exercitum 70 000 militum ducentes, quorum undecim partes socii, non Thebani erant, Laconiam vastaverunt, quod numquam antea Lacedaemonii perpessi erant, civitates Arcadiae in unam confoederationem consociarunt cuius caput Megalopolim per synoecismum condiderunt, Messeniam a dicione Lacedaemoniorum liberarunt atque civitatem novam esse iusserunt. Ita ordinatis rebus Peloponnesiacis atque Spartam validis et inimicis civitatibus velut obsessam relinquentes, in patriam redierunt ubi a malevolis hominibus crimine capitis accusati sunt, quod per quatuor menses boeotarchiam retinuerant ultra quam lex iubebat. Absoluti a populo sunt et Epaminondas quidem, ut qui philosophiae deditus erat, periculum aeque tulit. Pelopidas vero, iracundioris amico animi atque vehementioris aegre tulit : itaque Menecleidan oratorem, obtrectatorem suum, rursus accusavit atque ut multa damnaretur effecit.
Adversus Thessaliae tyrannum
Anno 369 a.C.n. plures civitates Thessalicae legatos Thebas miserunt auxilium petitum adversus Alexandrum Pherarum tyrannum, a quo varie vexabantur. Pelopidas volens cum exercitu in Thessaliam profectus est atque arcem Larissae expugnavit, unde praesidium Macedonum volentibus Thessalis initio accitum, tunc vero invitis eis arcem retinens, expulit. Pacata Thessalia in Macedoniam transiit ubi rex Alexander II cum regni competitore Ptolomaeo bellum gerebat. Pacis auctor obsides sibi dari iussit, inter quos regis minor frater fuit, Philippus ille qui postea Graeciam bello vicit, quos Thebas misit. Thessali Pelopidae gratias egere dum statuam eius Delphis consecrant, cuius titulus mutilus in excavationibus repertus est.
De captivitate
Anno 368 a.C.n. Alexandro Pheraeo res Thessalicas rursus turbante Pelopidas et Ismenias in Thessaliam legati missi sunt et a tyranno, spreto iure gentium, comprehensi et in vincla coniecti. Anno posteriore demum, 367 a.C.n., ipso Epminonda bellum tyranno minitante atque eum terrente, Ismenias et Pelopidas liberati sunt.
De pugna apud Cynoscephalas et morte.
Anno 364 a.C.n. Thessalis auxilium a Thebanis contra Alexandrum Pheraeum rursus petentibus, Pelopidas, iniuriam captivitatis vindicare cupiens sese sponte obtulit. Paucos Thebanos secum duxit, maior pars exercitus e Thessalis constabat. Apud Cynoscephalas, quamquam Alexander colles editos suis militibus praeoccupaverat, tamen pugnam cum hostibus statim conserere non dubitavit. Iam acies tyranni pedem referebat cum Pelopidas in ipsum Alexandrum impetum faciens nec satis cavens plurimis telis confossus periit. Etsi victores erant, Thessali post pugnam maerebant non laetabantur, tali duce amisso. Qua de causa in Vitis parallelis Plutarchus Pelopidam cum Marcello comparavit qui, cum consul esset atque bellum cum Hannibale gereret, sese inconsiderate periculo obiecit atque minore equestri pugna concidit : uterque enim imperator suos deseruerat morte non necessaria. Thessali Pelopidae mortuo maximos honores decreverunt. Secundo proelio iterum victus Alexander ea quae Thebani imperarent facturum pollicitus est.
De legatione Susana
Boeotarchia ad res diplomaticas quoque pertinebat. Itaque anno 367 a.C.n., cum praecipuae civitates Graeciae (Sparta, Athenae...) regis Artaxerxis sibi conciliandi causa legatos in Persiam misissent (namque e tempore Pacis sive 'Regis' sive 'Antalcidae' dictae (387/6 a.C.n.) rex Persarum velut auctor fuit foederum pacis inter universas civitates Graecas ), Thebani et ipsi Pelopidam e carcere Alexandri Pheraei vix extractum eodem miserunt. Quae colloquia Susis habita ab historicis modernis 'Susanus congressus' appellatur. De quo Xenophon historicus maligne scripsit facile Pelopidae memoratu fuisse Thebanos Persarum socios semper visos esse, etiam tempore Bellorum Medicorum, cum apud Plataeas pugna commissa (479 a.C.n.) soli cum Persis steterant adversus ceteros Graecos ; ne Agesilao quidem panhellenicum exercitum in Asiam tramittenti, quamquam socios, milites praebuisse. Certe Artaxerxes, victorias militares Thebanorum maxime admirans, tum paene omnia postulata Pelopidae rata fecit, dum, indignantibus quam maxime Lacedaemoniis, Messeniam non provinciam Spartae sed liberam civitatem esse scribendo foedere iubet. Ita Thebanorum hegemonia abhinc Magni Regis auctoritate nitebatur.
Sed anno sequenti (366 a.C.n.), sociis suis Thebas convocatis, cum Thebani in verba Magni Regis legatos civitatum adigere voluerunt, Arcades in primis recusarunt. Ita hegemonia Thebana armis parta in iure inscribi non potuit.
Guigny
Guigny  est commune Francicum 161 incolarum (anno 2009) praefecturae Freti Calisii in provincia Septentrioni et Freto.
Montbrun (Losara)
Montbrun  est commune 85 incolarum (anno 2008) praefecturae Losarae in Franciae australis regione Occitania et Ruscinone.
Francia
Francia nonnulla per saecula fuit magna potestas grave habens pondus culturale, oeconomicum, militare, politicum tam in Europa quam in orbe terrarum. Saeculis XVII et XVIII, Francia colonias in magnis Americae Septentrionalis regionibus deducebat; saeculis quidem XIX et XX ineunte imperium magnitudine illorum temporum secundum constituit (Britannico enim maximo), magnis Africae Septentrionalis, Occidentalis, Mediaeque et Asiae Meridio-Orientalis partibus et multis insulis Pacificis comprehensis.
Haec natio summa optabilia expressa in Charta Hominis ac Civis Iurum habet. Res publica Francica indivisibilis, laica, democratica socialisque sua constitutione definitur. Francia est apud nationes evolutissimas in toto orbe terrarum est, quintam maximam oeconomiam secundum productum domesticum generalem (PDG) nominalem, nonam maximam oeconomiam secundum paritatem pecuniae virium et secundam oeconomiam totius Europae possidet. Natio alta qualitate victus non minus quam magno frequentationis scholarum publicarum gradu gaudet, praeter habendam unam maximas apud exspectationes vitae in mundo. Francia putatur natio optimam salutem publicam in toto orbe terrarum praebens ab OMS. Etiam est natio invisissima in toto orbe terrarum, accipiens 82 milliones peregrinorum periegetarum quotannis.
Huic nationi est tertia dispensatio oeconomica militaris in toto orbe terrarum,, tertia maxima vis militaris intra Consociationem ex pacto Atlantico Septentrionali (CFAS) et maximus exercitus intra Unionem Europaeam (UE); praeterea, Francia unum e membris perpetuis quinque Consilii securitatis est et tertium maximum armorum nuclearium numerum possidet. Haec natio membrum Unionis Europaeae conditorium est et maximam aream et secundam maximam huius consociationis oeconomiam possidet. Quoque est membrum conditorium Ordinis Nationum Unitarum, non minus quam Francophoniae, Gregis Octo Civitatum, Gregis Viginti Civitatum, Ordinis oeconomicae cooperationi et evolutioni favendis (OECD), Ordinis mercaturae mundanae (WTO) et Unionis Latinae.
Nomen
Francia hexagonalis easdem fere terras habet quibus nomen apud Graecos antiquos Celtice fuit, apud Romanos Gallia: propter expugnationem Francorum plenius interdum Francogallia (appellatio e nominibus Latinis Franci et Gallia tempore mediaevali adhibitis composita. appellatur, brevius Francia secundum nomen vulgare, sed historiae antiquae causa apud nonnullos hodiernos Gallia. Incolae ipsi Britonice tali modo Bro-C'hall ('Terra Gallorum') appellant, sed Vasconice Frantzia, Occitanice França, et in lingua civitatis (iisdem rationibus aut Francogallica aut Francica sive Gallica nuncupata) France . Civitas publicitus et plenius La république française ('respublica Francica') nuncupatur.
Aetas Praehistorica
thumb|left|[[Carnac|Saxa erecta Carnacensia.]] Antiquissima hominidarum vestigia ubi in praesenti Francia est originem trahunt propemodum a 1,8 millionibus annorum abhinc. Hi homines severo variabilique climate, notato aliquot aetatibus glacialibus, obversari debuerunt. Primae hominidae nomadicam venatorum collectorumque vitam agebant. Francia magnum cavernarum ornatarum numerum a Palaeolithico habet, apud quas, una clarissimarum optimeque servatarum est Spelunca Lascaux (propemodum ab anno 18 000 a.C.n.).
Exeunte tempore glaciali recentissimo (anno 10 000 a.C.n.), clima lene factum est. Circa annum 7 000 a.C.n., haec Europae Occidentalis pars Neolithicum inivit et eius incolae sedentarii facti sunt, ingentem post progressum demographicum agriculturalemque inter IV et III millennium a.C.n.. Metallurgia apparuit exeunte III millenio a.C.n., initio cum operibus aureis, cupreis, aëneis et serius ferreis. Franciae innumeri situs megalithici a Neolithico aevo, apud quos est exceptionaliter spissus situs Saxorum erectorum Carnacensium circa annum 3 300 a.C.n.
Antiquitas
Anno 600 a.C.n., Graeci Iones, e Phocaea oriundi, coloniam Massiliam (Francice Marseille, Occitanice Marselha, Graece Μασσαλία) iuxta Maris Mediterranei litus condiderunt, quod eam antiquissimam urbem in Francia facit. Simul, aliquae tribus Celtae Galli praesentis Franciae territorii partes pervaserunt et haec occupatio reliquam in Franciam inter saecula IV et III a.C.n. se expandit.
Plurimae urbes conditae sunt Gallo-Romanam per periodum, apud quas est Lugdunum (Francice Lyon et Arpitanice Liyon), putatum Gallorum caput. Hae urbes traditionali modo Romano constructae sunt; cum foro, theatro, circo, amphitheatro et balneis thermalibus.
Galli Romanis cum colonis se miscuerunt et Romanas culturam linguamque (linguam latinam, e qua lingua Francica progressa est) denique adoptaverunt. Polytheismus Romanus cum Paganismo Gallico confusus est in eodem syncretismi processu. Ex annis 250 usque ad annos 280, Gallia Romana magnam crisin passa est, eius limites munitionibus instructos incursantibus barbaris pluriens. Nihilominus, status melioravit primo saeculi IV dimidio, ubi fuit periodus revivificationis prosperitatisque Galliae Romanae.
Anno 312, imperator Constantinus ad Christianismum se convertit. Postea, christiani, qui usque ad illud tempus exagitati erant, cito creverunt totum per Imperium Romanum. Sed, ex ineunte saeculo V, invasiones barbaricae denuo rediverunt et tribus barbaricae, sicuti Vandali, Suebi et Alani, flumen Rhenum transiverunt et constiterunt in Gallia, Hispania et in aliis Imperii Romani Occidentalis occidentis partibus.
Medium aevum
Exeunte Antiquitatis periodo, antiqua Gallia in aliquot Germanica reina et reliquum Gallo-Romanum territorium, Regnum Syagrii nuncupatum, divisa erat. Simul, Celtae Britanni, cum ab Anglosaxonicā Britanniae Maioris invasione fugissent, in occidentali Armoricae parte consederunt. Sic, paeninsula Armorica Britannia Minor denuo nominata est, Celtica cultura revivificata est et aliquot parva regna independentia orta sunt hac in regione. Franci pagani, a quibus nomen "Francia" derivatum est, initio in septentrionali Galliae parte consederunt; sed, Chlodovecho rege, pleraque alia regna septentrionalis mediaeque regionis ceperunt. Anno 498, Chlodovechus primus Germanicus expugnator factus est post Occasum Imperii Romani qui ad Christianismum Catholicum se convertit, magis quam ad Arianismum; itaque, Francia titulum "filiae antiquissimae Ecclesiae" (Francice la fille aînée de l'Église) a papatu accepit.
Franci culturam Gallo-Romanam Christianam susceperunt et denique antiqua Gallia rursus nominata est Francia, scilicet "Terra Francorum". Franci Germanici linguas Romanicas adoptaverunt, praeter Galliae septentrionem, ubi Romanae coloniae minus densae erant et ubi ortae sunt linguae Germanicae. Chlodovechus Lutetiam suum caput fecit et dynastiam Merovingicam stabilivit, sed regnum non eius morti superesset. Franci terram simpliciter sicut privatam possessionem tractabant et eam inter heredes dividebant; tunc quattuor regna orta sunt, Chlodovecho mortuo: Lutetia, Aurelianum, Augusta Suessionum et Durocortorum. Ultimi reges Merovingi potestatem suis pro maioribus domis perdiderunt. Quorum unus, Carolus Martellus, invasionem Islamicam Galliae in Proelio Pictaviensi (anno 732) vicit et respectum potestatemque intra Regna Franca adeptus est. Eius filius, Pippinus Iunior, Franciae coronam occupavit, debilitatis Merovingis et dynastiam Carolingicam stabilivit. Pippini filius, Carolus Magnus, qui Saxoniam, Bavariam atque septentrionales partes Italiae subiecit, Regna Franca conglutinavit et vastum imperium in tota Europa occidentali mediaque construxit. Carolus Magnus Imperator a Papa Leone III appellatus est et, sic, antiquam historicam coniunctionem inter gubernium Francicum et Ecclesiam Catholicam denuo stabilivit. Qui Imperium Romanum Occidentale et eius culturalem magnitudinem revivificare conatus est. Caroli Magni filius, Ludovicus I Pius, imperans inter annos 814 et 840, imperium consociatum servavit; nihilominus, Imperium Carolingicum eius morti non superesset. Anno 843, secundum Foedus Virodunense (Francice Traité de Verdun), imperium inter tres Ludovici filios divisum est: Francia Orientalis cum Ludovico Germanico mansit; Francia Media penes Lotharium I evenit, dum Francia Occidentalis penes Carolum II Calvum evenit. Francia Occidentalis fere totam praesentis Franciae aream occupabat et eius praecursoria natio est.
Dynastia Carolingica Franciam usque ad annum 987 regnavit, cum Hugo Capetius, Dux Franciae et Comes Lutetiae, Rex Francorum coronatus est. Cuius posteri —Capetii, Gens Valesia et Gens Burbonia— progressive nationem adunavit per bella et dynasticam hereditatem in Regnum Franciae, quod omnino declaratum est anno 1190 a Philippo II. Francica nobilitas prominens munus obivit plerisque Cruciatis, ut Christianus accessus ad Terram Sanctam restitueretur. Francici milites crucesignati maxima pars continuae auxiliorum copiae per annorum 200 periodon Cruciatarum sic constituebant ut Arabes uniformiter milites crucesignatos فرنج (pronuntiatur franĝ) nuncuparent, quamquam illorum parvum interest si crucesignati venirent e Francia. Francici milites cruciferi linguam Francicam in Levantem etiam importaverunt, quae Civitatum Crucesignatarum lingua franca facta est. Francici equites maximam copiam etiam constituebant in ordinibus Hospitalariorum et Templariorum. Qui ultimi, praesertim, aliquot proprietates tota in Francia possidebant et, saeculo XIII, erant praecipui argentarii Coronae Francicae donec Philippus IV Franciae hunc ordinem anno 1307 abolevit. Expeditio sacra in Albigenses anno 1209 effecta est, ut catharos, haeretici putati, ex austroccidentali praesentis Franciae regione de medio tollerentur. Denique, cathari exterminati sunt et liber Comitatus Tolosanus (Francice Comté de Toulouse et Occitanice Comtat de Tolosa) ad Coronae Francicae terras annexus est. Carolus IV mortuus est sine herede anno 1328. Secundum Legem Salicam, corona Francica feminae transmitti nequiebat nec stirps regia femineam per stirpem transmitti nequiret. Eapropter, corona Philippo VI Valesio, Caroli IV cosino, transmissa est nec femineam per stirpem Caroli IV nepto, Eduardo, qui postea Eduardus III Angliae fieret. Philippo VI rege, monarchia Francica maximum potestatis mediaevalis attigit.
Sed Eduardus III, contra Legem Salicam, sibi iure successionis imperium Franciae esse postulavit, quare Bellum Centum Annorum ortum est inter Angliam et Franciam anno 1337, pridie primae undae Mortis atrae, et duravit usque ad annum 1453. Exacti limites multum per tempora mutaverunt, sed regum Anglorum Francicae proprietates extensae manserunt per decennia. Charismaticis cum principibus, sicuti Ioanna Arcensi et La Hire, potentes redintegrationes pugnae Francicae continentalia Anglorum territoria ceperunt. Ut reliqua Europa, Francia Morte atra valde percussa est; dimidium numeri incolarum Franciae mortuum est hoc in periodo. Gens Valesia (1328–1589), incursionibus Ducatus Burgundiae iuvantibus, Helvetiis feliciter propulsavit. Ea de causa postea crebrae querelae inter Franciam et Hispaniam Habsburgensem ortae sunt.
Aevum modernum
Francicum Renascentia magnificum progressum culturalem et primam linguae Francicae normalizationem praebuit, quae lingua publica Franciae et lingua aristocratiae Europaeae fieret. Etiam exarserunt plurimi conflictus militares, Bella Italica nominati, inter Regnum Franciae et potens Sacrum Romanum Imperium. Francici exploratores, sicuti Iacobus Quarterius aut Samuel Camplenius, Franciae terras in America vindicaverunt, quod futuram Primi imperii colonialis Francici (Francice Premier empire colonial français) expansionem paravit. Protestantium surrectio in Europa Franciam in bellum civile, Bella religionis nuncupatum, induxit, quorum notissimus casus fuit Caedes Sancti Bartholomei (Francice Massacre de la Saint-Barthélemy) anno 1572, ubi milia Hugenotorum necati sunt. Edicto Namnetense Protestantibus videlicet asseclis Ioanni Calvini et Hugenotis tolerantiam promissa est, quare status rerum internarum iterum quietus est.
Ludovico XIII regnante, animosus cardinalis Richeliaeus Civitatis centralizationi favit et regalem potestatem corroboravit, cum domesticam potestatem in decennio 1620 tenentes dearmaret. Hic castella dominorum qui centralem potestatem provocaverant systematice ruit et privatae violentiae usum (duella, armorum portationem et privati exercitus possessionem) declamavit. Exeunte anno 1620, Richeliaeus "regium vis monopolium" velut doctrinam stabilivit. Sic, dum cardinalis Richelaeus (1624–42) et suus successor Mazarinus (1642–1661) rebus moderabantur, potestas regiminis centralis aucta est. Bello tricennale (1618–1648) facto Francogallia iterum supremam dominationem militarem atque culturalem nacta est.
Monarchia suum culmen saeculum XVII attigit. Sic Ludovicus XIV (1661–1715) studio Absolutismi adipiscendi maxime progressit atque successit, cum potentes dominos feudales in Castelli Versaliensis aulicos transformaret. Eo regnante fines Francogalliae incommodo nationum adiacentium fortiter propagatae sunt et fecit Franciam praecipuam Europaeam potentiam; quare Francogalli inimicitias Britanniarum Regni meruerunt; in quod cum confligendo opes regni magis magisque fatigatae sunt; imprimis Belli de successione Hispanica inter annos 1701 et 1713 gesti causa. Sed, natio populosissima in Europa facta est et ingens pondus in continentis civilitate, oeconomia et cultura habuit. Lingua Francica maioris usus lingua facta est diplomatiae, scientiae, litteris et relationibus internationalibus et hoc modo usque ad saeculum XX mansit.
Ludovico XV, Ludovici XIV pronepote, regnante; Francia Novam Franciam et maiorem Indiae Francicae partem amisit post cladem in Bello Septem Annorum, anno 1763 confecto. Nihilominus, Europaeum eius territorium crescere perrexit, insignibus cum adeptionibus, sicuti Lotharingia (1766) et Corsica (1770). Debile impopulareque Ludovici XV gubernium, ob suas pecuniarias, politicas et militares decretiones male excogitatas —non minus quam ob suae domi regiae prodigentiam— monarchiam infamavit, quamobrem indubitabiliter patuerunt Res novae Francicae, quae annos quindecim mortuum post regem acciderent.
Res novae Francicae
Pecuniaria ob problemata, rex Ludovicus XVI Ordines generales (Francice États généraux) convocavit, congregatis tribus regni stamentis Maio anni 1789, ut proponerentur solutiones gubernio. Desperatam per rem, Ordinis tertii (Francice Tiers état) legati Conventum nationalem (Francice Assemblée nationale) constituerunt, quod Rerum novarum Francicarum ortum indicat. Agricolae operariique itaque gradatim ad egestatem redacti sunt, simul cives urbani libertatem rerum suarum libere gerendarum expetiverunt quasi postulaverunt. Incursus in Bastiliam die 14 Iulii 1789 factus tamquam impulsus initiale fuit rerum novarum Francicarum exarsarum interitique monarchiae Francogallicae. Ineunte Augusto 1789, Conventus nationalis constituens nobilitatis privilegia abolivit, sicuti personalem servitutem et exclusiva venationis iura. Per Declarationem iurum hominis (Francice Déclaration des droits de l'homme), die 27 Augusti anni 1789, Francia iura fundamentalia hominibus stabilivit. Declaratio naturalia libertatem, proprietatem, securitatem et impedimentum contra oppressionem inexstinguibiliaque hominis iura aestimat. Libertas exprimendi et imprimendi declarata est et arbitrariae custodiae prohibitae sunt. Etiam aristocraticorum privilegiorum destructionem sollicitavit et libertatem et iurum aequalitatem omnibus hominibus non minus quam accessum ad publica munera secudum ingenium et haud secundum nativitatem nuntiavit. thumb|left|[[Expugnatio Bastiliae|Expugnatio carceris Bastiliae anno 1789, unus praecipuorum eventuum in Rebus novis Francicis.]] Novembre anni 1789, Conventus omnia Ecclesiae Catholicae Romanae bona publicare vendereque decrevit, quae erat maximus proprietarius in natione erat. Iulio anni 1790, Constitutio civilis cleri (Francice Constitution civile du clergé) Ecclesiam Catholicam Francicam denuo ordinavit, tollenda Ecclesiae auctoritate recipendorum tributorum alias inter res. Quae res magnam indignationem in Franciae partibus causaverunt, quod ad bellum civile finem annos postea habiturum induceret. Quamquam rex Ludovicus XVI adhuc satis favoris populi habebat, calamitosa eius fuga in Varennas (Iunio anni 1791) rumores ut is suas politicae salutis spes in peregrinae invasionis ambitu firmaret probare videtur. Quamobrem, eius fides sic labefacta est, ut monarchia dissoluta et instituta res publica sensu stricto crescens possibilitas facta sint.
Die 10 Augusti anni 1792, irata turba regiam regis Ludovici XVI periclitata est, qui ad Conventum legislativum (Francice Assemblée législative) confugit. Borussus exercitus in Franciam Augusto anni 1792 invasit. Ineunte Septembre, Parisienses, propter Virodunum a Borusso exercitu occupatum et propter contrarevolutionarios motus Septentrionali in Francia irati, inter 1000 et 1500 captorum interfecerunt cum impetum facerent Parisienses in carceres. Conventus et concilium urbis Lutetiae inepta continendo huic sanguinis effusioni videbantur. Conventio nationalis (Francice Convention nationale), primis comitiis per suffragium universale masculinum die 20 Septembris anni 1792 electa, Conventui legislativo successit et, die 21 Septembris, monarchiam abolevit, declaranda Prima re publica Francica. Quondam rex, Ludovicus XVI, de perduellione damnatus est et guillotiniana machina Ianuario anni 1793 necatus est. Francia Angliae atque Rei Publicae Batavae Novembre anni 1792 et Hispaniae Martio anni 1793 bellum decrevit; vere anni 1793, Austria, Britanniarum regnum et Res publica Batava in Franciam invaserunt; Francia "rem publicam sororem" in "Re publica Moguntina" (Theodisce Mainzer Republik) creavit.
Napoleo et saeculum XIX
Napoleo die 9 Novembris 1799 omnium rerum in Re publica potitus est, cum Primus consul et deinde Imperator Primi Imperii Francici (inter annos 1804 et 1814/1815) factus esset. Secutis bellis ab Europaeis monarchiis contra Rem publicam gestis, Europaeorum foederum iuncturae bellum Imperio Napoleonico declaraverunt. Francici exercitus, attamen, pleramque Europam continentalem celeribus victoriis subegerunt, sicuti in proeliis Ienensi aut in apud Slaucoviam. Familiae Bonapartis membra aliquibus regnis nuper ortis monarchas nominata sunt. Istae victoriae ut maxima optabilia et res novae revolutionariae —talis mensura metrica, Codex Napoleonicus et Charta hominis ac civis iurum— per totum orbem terrarum expansa essent induxerunt. Post calamitosam Expeditionem Russicam et Europaearum monarchiarum impetum contra Francicum gubernium, Napoleo victus est et monarchia Burbonica restaurata est. Propemodum millio Francicorum per Bella Napoleonica interfecti sunt.
Brevem post domitionem ex exsilio, Napoleo denique victus est die 18 Iunii 1815 in Proelio Waterlooënsi. Quo anno, in Europa in Consilio Vindobonense ordo gentium ac populorum restitutus est. Verum monarchia Francica reimposita est. Ludovicus XVIII Burbonicus rex Franciae creatus est, constitutionalibus cum limitationibus. Eruptis tumultis Rerum novarum mensis Iulii anni 1830, Gens Burbonia demum potestate amota est, quod Monarchiam Iulii peperit, quae duravit usque ad 1848, cum Secunda res Publica Francica proclamata est, in ambitu Rerum novarum anni 1848. Servitudinis et suffragii universalis masculini abolitio, promulgata breviter per Res novas Francicas, denuo promulgata est anno 1848. Anno 1852, praeses Rei publicae Francicae Napoleo III Bonaparte, Napoleonis I adelphideos, Secundi Imperii Francici imperator Napoleo III proclamatus est. Qui interventus peregre multiplicavit, praesertim in Crimaea, in Mexico et in Italia, quod induxit in Ducatum Sabaudiae et Comitatum Nicaeënsem—tunc Regni Sardiniae partem— ad Franciam adiunctos. Napoleo III amotus est post cladem in Bello Germano-Francico anno 1870 et eius regimen substitutum est pro Tertia Re Publica.
Eo fere tempore, in Europa duae factiones contrariae ortae sunt: ad unam partem, Foedus triplex (Theodisce Dreibund, Hungarice Hármas szövetség et Italice Triplice alleanza) —anno 1879 imperium Germanicum atque imperium Austro-Hungaricum se foedere iunxerunt; mense Maio 1882 Italia quoque pars eius facta est)—; ad alteram partem, Confoederatio triplex (Francice Triple-Entente, Anglice Triple Entente et Russice Тройственная Антанта) —quae ex Francogallia, Regnis Unitis atque Imperio Russo constitit—, vigens inter annos 1894 et 1907.
Francia terras subactas coloniales aliis modis habebat ex ineunte saeculo XVII; sed, saeculis XIX et XX, eius imperium coloniale universum transmarinum plurimum patebat et factum est secundum maximum imperium, solum post Imperium Britannicum. Inclusa Francia metropolitana, tota area penes Francogalliae paene tredecim milliones chiliometrorum quadratorum inter decennia 1920 et 1930 sive 8,6% areae totius orbis terrarum attigit. Nuncupata Pulchra Epocha (Francice Belle Époque), saeculi commutatio periodus optimismo, regionali pace, oeconomica prosperitate ettechnologicis, scientificis culturalibusque innovationibus picta fuit. Anno 1905, publicus saecularismus officialiter constitutus est.
Saecula XX et XXI
Francia membrum Confoederationis triplicis (Francice Triple-Entente, Anglice Triple Entente et Russice Тройственная Антанта) —quae ex eadem, Regnis Unitis atque Imperio Russo consistebat— erat cum Primum bellum mundanum (inter 1914 et 1918) exarsit. Parva septentrionalis Franciae pars occupata erat, sed denique Francia et suae civitates foederatae victoriam adeptae sunt contra Imperia centralia, ingente cum humana materialique aerumna. Primum bellum mundanum 1,4 milliones Francicorum militum interfectorum sive 4% omnium incolarum reliquit. Inter 27% et 30% conscriptorum militum e 1912 ad 1915 interfecti sunt. Interbelli anni vehementibus internationalibus discordiis et socialium reformationum —de feriis laboralibus, diebus negotiosis horarum octo, feminis in gubernio, etc...— serie a gubernio Frontis popularis (Francice Front populaire) introducta depicti sunt.
Anno 1940, per Secundum bellum mundanum, Francia a Germania nazistica occupata est, quamquam Linea Maginot inter annos 1930–1940 exstructa erat ad evitandam ipsam occupationem. Exercitus Germanici die 10 Maii 1940 terras ad occidentem Germaniae celeriter occupaverunt. Iam mense Iunio Lutetiam asecuti sunt. Die 22 Iunii 1940, respublica Francica assentiri coacta est. Quamobrem Francia metropolitana divisa est in partes duas: zonam occupationis Germanicae ad aquilonem conversam et Franciam Viciacensem, despoticum regimen nuper creatum in meridie et nazisiticorum civitas neurospastica; dum Francia libera in exsilio recta et a Carolo de Gaulle ducta, creata est Londinii. E 1942 ad 1944, propemodum 160 milia Francicorum civium —inclusis propemodum 75 millionibus Iudaeorum—  in campos exterminatorios et castra carceralia Germaniae et Poloniae occupatae deportati sunt. Die 6 Iunii anni 1944, Foederati seu Alligati in Normanniam invaserunt et, in Augusto, invaserunt in Provinciam. Insequenti anno, Alligati seu Foederati et Repugnatio Francica Potestates axis vicerunt et, Lutetia a Germanis recuperata, et suverenitas Francica restaurata est, constituta Administratione temporanea Rei Publicae Francicae (Francicis siglis GPRF).
Haec administratio fundamenta novo constitutionali ordini statuit qui Quarta Rem Publicam Francicam peperit. Quae mirum florem oeconomicum —Francice les Trente Glorieuses nuncupatum— passa est. Francia una fuit apud civitates Consociationem ex pacto Atlantico Septentrionali anno 1949 condentes. Coloniae Francicae post annum 1945 uno corde libertatem expetiverunt. Francia dominatum Indosinae recuperare conata est, sed a Consociatione pro libertate (Vietnamice Việt Nam Ðộc Lập Ðồng Minh Hội seu breviter Việt Minh) anno 1954 in Proelio Dienbienphuensi victa est. Solum aliquibus post mensibus, Francia alio anticoloniali conflictū obviam fuit in Algerio, tunc amplius millionis colonorum Europaeorum domo, qui nationem divisit et paene eam in subitaneam rerum conversionem et in bellum civile induxit. Anno 1956 Marocum et Tunisia se liberas res publicas esse declaraverunt. Anno 1958, debilis instabilisque Quarta Res Publica Quintam Rem Publicam peperit, quae roboratum Praesidiatum inclusit. Finito bello independentiae (inter annos 1954 et 1962 durante), Algeria se oppressione Francogallica liberavit.
Carolus de Gaulle praeses Quintae Rei Publicae ex anno 1958 usque mensem Aprilem 1969 mansit. De Gaulle eo tempore rei publicae profuit eique prudenter praesidebat: veterem gloriam Francogalliae atque statum eius imperii mundani restituere in animo habuit; quare rem publicam suam bombis atomicis instruxit. Interfuit eius etiam reconciliatio cum Germanis, quo ex motu demum Unio Europaea orta est. Francia una evolutissimas apud oeconomias in toto orbis terrarum mansit, sed aliquot oeconomicis crisibus occurrit, quae magnis inopiae quaestus indicibus et debiti publici incrementum attulerunt. Exeunte saeculo XX et ineunte saeculo XXI, Francogallia supranationalis Unionis Europaeae evolutionem praecurrit cum Foedus Traiecti Mosae ictum, Unionem Europaeam creaturum, anno 1992 obsignavisset et Euronis terram anno 1999 constituisset et Foedus Olisipone ictum anno 2007 obsignavisset. Natio quoque in Consociationem ex pacto Atlantico Septentrionali gradatim redintegrata est et, ex illo tempore, pleraque bella participavit quibus haec consociatio favit.
Ex impetibus contra ferriviam metropolinam Parisiensem anno 1995 factis, Francia a globis tromocraticis islamicis sporadice impugnata est, praesertim praestant impetus factus contra diarium Charlie hebdo Ianuario anni 2015, qui maximas tumultuationes per vias (cum 4,4 millionibus hominum) attulit, et impetus Lutetiae Novembri anni 2015 facti, qui 130 mortes attulerunt. Qui mortiferrimi impetus Francico in territorio e Secundo bello mundano et mortiferrimi in Unione Europaea ex impetibus Matriti die 11 Martii 2004 factis fuerunt.
Geographia physica
Francia hexagonalis (qui autem de geographiā Corsicae, Martinicae, Guadalupiae, Guianae Francicae, Reunionis, regionumque aliarum longinquarum legere velit sub illis lemmatibus quaerat), chiliometra quadrata fere 547 030 magna, est terra plerumque humilis in zona orbis terrarum temperata sita. E planitie latissimā constituitur quae a Baionā sub Pyrenaeis Atlanticis et praeter fines Hispanicos usque ad Argentoratum, a Rheno inferiori irrigatum Germaniamque observans, patet. Haec planities iugis magnis obliquis interrumpitur. Regio geologica ex amplis alveis sedimentariis (Parisiensibus, Aquitaniensibus) atque veteribus montibus valde erosis (massā Armoricanā, Vosego, Massā Mediā) conficitur. Regio omnis lateribus euronotulis confinitur montibus excelsioribus, videlicet Alpibus occidentalibus et Pyrenaeis. Hi super Aquitaniam eminent, illas autem a Massā Mediā Vallis Rhodani dividit. Summatim excellunt montes Alpes, Arduenna, Mons Cebenna, Mons Forensis, Iura, Pyrenaei et Vosegus. Corsica iuxta litus Mediterraneum est.
Tota terrestris Franciae area, cum praefecturis et territoriis transmarinis (exceptā Terrā Adeliae ) chiliometra quadrata 674 843 est, 0,45% totius areae terrestris. Nihilominus Francia secundam maiorem zonam oeconomicam exclusivam in toto orbe terrarum possidet, quae chiliometra quadrata 11,035 milliones, 8% superficiei totius omnium zonarum in toto orbe terrarum, comprehendit et solum superatur a Civitatibus Foederatis (chiliometra quadrata 11 351 000) et zonam Australiae (chiliometra quadrata 8 232 000) superat.
E finibus Franciae boreo-orientalibus, oportet inter fluvios imprimis enumerare Rhenum qui ex Alpibus Helvetiae oriens et ad boream versus regiones Francicas Alsatiam et Lotharingiam a Badeniā-Virtembergiā Germaniae dividit, unde per Germaniam boreo-occidentalem et Nederlandiam in mare Germanicum effunditur. Tributarium habet Mosellam, cuius fons in monte Vosego reperitur. Spinalium pagosque Lotharingiae alluit et mox in fines Germaniae pergens cum Rheno iungitur ad urbem quae de hac re nomen Confluentes habet. Inde ad occidentem versus flumina duo e Franciā orta per Belgiam et Nederlandiam in mare Germanicum seriatim effluunt, videlicet Mosa quae villam Sedensem alluit, Scaldis quae Cameracum Valencenasque, duo insuper litora Flandrica attingentes, Isera apud Castellum Menapiorum orta, Agnio apud fanum S. Audomari. Huius ostium est in litore Flandrico Francico, illius autem in litore Flandrico Belgico.
Fluminum quae litora Francica attingunt et in Oceanum Britannicum effluunt Quantia et Alteia borealissima sunt, sed et modestiora; quibus succedit Samara, Picardiae flumen maximum, ad cuius ripas stant fanum Sancti Quintini in Viromandia, Ambianum (olim Samarobriva, quod nomen Gallice "pons Samarae" significat) et Abbatis Villa. Per Normanniam superiorem defluunt Brisella et Arcae flumen Manicamque attingunt, haec prope urbem Deppas, illa iuxta Ultrisportum. Mox flumen multo longius nomine Sequana (prope Divionem ortum) litora septentrionalia inter Honnefluctum et Franciscopolim attingit, urbibus Bario, Novigento, Lutetiā, Surisnā, Burgivalle, Medantā. Rothomago lotis, tributariis Axonā, Matronā, Esiā vel Isarā, Eburā, Icaunā receptis. Denuo inter flumina minora per Normanniam Inferiorem in Manicam defluentes Olinam nominare oportet, fluvium Sagiorum et Cadomi.
Litora Oceani Atlantici attingunt flumina Britanniae Minoris Alaunus et Blavetum, illa per aestuarium Brestiae, hae iuxta urbem Orientem, et insuper Vicinonia quae urbem Redonum tangit.
Longissima apud flumina viginti in Franciā excellunt Liger, Sequana, Rhodanus, Garunna, Maroni (in Guianā Francicā), Matrona, Mosa, Oltis, Duranius, Arar, Dubis, Mana (in Guianā Francicā), Elaver, Carantonus, Tarnis, Vigenna, Wiapoco (in Guianā Francicā), Carus, Axona et Druentia.
Clima
Franciae metropolitanae clima valde afficitur Anticyclone Accipitrum sed etiam Floridae Flumine, sicuti reliqua Europa Occidentalis, regionalibus sive localibus cum variationibus satis evidentibus. Francia metropolitana aliquot climatica ponderis incommoda passa est: tempestates (tales decembris anni 1999 7% arborum omnibus in silvis Francicis stratae sunt ), dies caniculares (tales anni 2003 in Europā 15 000 mortuorum necaverunt ), incendia et inundationes.