cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бөгөттөө, техникада
Бөгөттөө, техникада - машина же электр түзмөктөрүнүн жумушчу элементтерин (органдарын) бекитүүнү камсыз кылуучу каражаттар жана ыкмалар жыйындысы. Өнөр жай мекемелеринин, электр станцияларынын жана подстанциясынын, энергия системасынын, ошондой эле өндүрүштүн түрдүү түзүлмөлөрүнүн, тиричилик прибору жана аппараттарынын, транспорт жабдыктарынын ишенимдүү иштешин жана аларды тейлөөнүн коопсуздугун арттырат. Анда механикалык, оптикалык, магниттик же электрдик байланыштар менен ишке ашырылат жана машина же аппараттын алгачкы абалга кайтып келишине же жаңы жумушчу абалга өтүшүнө таасир этүү токтотулат. Ал жарым автоматтык, автоматтык же кол менен иштетилип, транспорт, энергия системасында, эсептөө техникасынын түзүлмөлөрүндө, тиричилик жана өнөр жай аппараттарында, приборлордо колдонулат.
Түлөбердиев Океш
1928—32-ж. Каракол шаарындагы ишканаларда жумушчу. 1932-жылдан КПСС мүчөсү.
Чыныгы достук
Кыйын кезеңде досумдун турмуш сыноосуна сынып калышын каалаган эмесмин. Кааалабайм дагы! Сейил бакта жолуккан карыя менин атам эле. Атам аябай оорулуу болчу. Атамды анын жанына жөнөтүп, ал каза болгондо анын үлүшүн бергенге шылтоо таптым. Байкасам, досум өзүнө көңүл бурбай калды. Эшигинин алдына тилемчи болуп келген менин энем болчу. Досума баш-көз болсун деп апамды жанына жөнөттүм. Жана акыркы айтар сөзүм, бүгүн менин эң бактылуу күнүм. Анткени жанымдан артык көрүп жаткан досумдун үйлөнүп жаткан кызы менин бир тууган карындашым. Мына биз ушундай доспуз!
Эсет
Эсеттердин бөкөсү,
Ишутин ийрими
«Жер жана эркиндик» коому жоюлгандан кийин Ишутин ийрими Москвадагы бытыранды жашырын ийримдерди бириктирген.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Варадеро
Варадеро –Кубанын негизги туристтик борбору. Ал өлкөнүн түндүк жагындагы Хикатос жарым аралындагы Матансас провинциясында, Гаваннадан 134 км аралыкта жайгашкан. Атлантиканын жээгине курулган бул курорттук шаарчада күнү-түнү жашоо ыргагы бузулбайт. Шаар жомоктогудай кооз жаратылышы,көпкөк дениз менен андагы жаныбарлары, дуйнөгө аты чыккан Амбросио үнкүрү жана аскада тартылган байыркы сүрөттөрү муниципалдык музейи менен таң калтырат.
Эсенкан
Эсенкан — "Манас" эпосундагы каарман, эпосто душмандардын башкы каны. Э. кол баштабаса да эпикалык душмандарды, алардын жоокер — баатыр уруу башчыларын башкарып турган каны (кандардын каны). "Эзен" ("ээ") таптык коомго чейин колдоочу рух маанисинде колдонулган (Мисалы, суунун ээси, тоонун ээси жана башкалар). Таптык коом пайда болгондон кийин социалдык мааниде ("башкаруучу", "бийлөөчү") колдонулуп, феодалдык башкаруучулардын титулу катарында айтылган ("элдин ээси", "мамлекеттин ээси", башкача айтканда "элдин же мамлекеттин бийлөөчүсү, башкаруучусу" деген мааниде колдонулган). Кийинчерек "Эсенкан" титулу моңгол тилинин айтылыш формасы (эсен-каан) боюнча "монарх", "император" деген мааниде да колдонулган. "Эзен" титулдук наамы мыйзам ченемдүүлүк боюнча моңгол элдеринин эпикалык чыгармаларынын (айрыкча баатырдык эпосторунун) башкы каармандарына титулдук эпитет катарында колдонула баштаган. Мисалы, Эзен Жангар, Эзен-богдо Жангар, Эзен-батырноён Жангар жана башкалар Бирок моңголдор "эзен", "богдо" деген титулдук наамдарды эпикалык каармандарга титулдук эпитет катарында колдонушканы менен алар "Эзен-кан" же "Богдокан" деп негизинен Кытай императорлорун айтышкандыгы тарыхый маалыматтардан белгилүү.Ч. ВалихановОрто Азия элдери (кыргыз, казак жана башкалар). Кытай императорун "Эсен кан" ("Эжен-кан", "Ижен-кан") деп аташкандыгын жана бул терминди моңголдун "богдо-эзен" деген сөзүнөн өздөштүрүп алгандыгын белгилейт. Тувалыктар да Кытай императорун "Эзен-кан" дешкен.
Гален фигурасы
Мисалы: бардык жылдыздар өз жарыгы менен жарыктанат; Өз жарыгы менен жарыктанган бардык асман телолору планета эмес;
Экономиканын ааламдашуусу
Экономиканын ааламдашуусу заманынын башталган белгилеринин бири өндүрүштү, соода, банк ишмердигин трансулутташтыруу болуп эсептелет. Улуттар аралык корпорациялар (УАК) экономикалык ааламдашуу жүрүшүнүн башкы кыймылдаткыч күчүнө айланышкан, ал эми анын улуттук мамлекеттер катары субъекттери көп жагынан четке сүрүлүп калган. УАК басып алуусунун башкы куралы катары чет элдик түз инвестициялар кызмат кылат. УАК өсүшү акыркы мезгилдерде көптөгөн себептер менен түшүндүрүлөт, алардын ичинде биринчи орунда өндүрүштүн көлөмүн көбөйтүү жана жаңы технологияларды киргизүү, жаңы базарларды, арзан жумушчу күчтөрүн издөө ж.б. менен чыгымдарды төмөндөтүүгө мажбур кылган атаандаштык турат.
Повзас дарыясы
Повзас (Поуксас) — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Мрас-Су дарыясынын сол жээгинен 240 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Целлюлоза
Целлюлоза (латын тилинен Cellula — клетка), клетчатка — өсүмдүк клеткасынын кабыгынын негизги бөлүгүн түзгөн ири мол. массалуу табигый полиуглевод. Ал өсүм-дүк тканына мех. бекем жана ийилгич касиет берет. Айрыкча булалуу өсүмдүктөр-дө көп, мисалы, пахта буласында 97-98%, кендир, зыгыр буласында 80-90%, жыгачка 40-50% жана башка Ц. макромолекуласы (С6Н10О5) элементардык звенолорунан түзүлүп, жалпы формуласы (С6Н3О8)n болот. Полимерленүү даражасы ар түрдүү буланыкы түрдүүчө болот, мисалы, вискоза буласынын Ц. 300-500, пахта буласыныкы 10-14 миңге жетет. Ц. жаратылышта таза түрдө кездешпейт. Аны табигый материалдан бөлүп алуу ыкмалары алынуучу материалга жараша болот. Химиялык ыкма менен Ц. иштетүү андан алынган буюмдар касиетине күчтүү таасирин тийгизет. Ц. актүстөгү, булалуу материал, тыгызд. 1,52-1,54 г/см3 (20oС). Ал жез гидроксиди аммиактагы эритмесинде, фосфор жана азот к-тасынын конц. эритмесинде жана башка эрийт. Сууда, щелочтун суюлтулган эритмесинде эрибейт. Ц. молекуласында гидроксил тобу болгондуктан ал этерификация жана алкилдөө реакциясына оңой кирет. Бул реакциялар ө. ж-нда Ц. жөнөкөй жана татаал эфирлерин алууда кеңири колдонулат. Ц. щелочтуу металлдар гидроксиди конц., эритмеси менен иштеткенде, алкоголяттар пайда болот. Ц. макромол-сынын звенолор ортосундагы гликозид байланышы кислоталар таасиринен оңой гидролизденет да, глюкоза пайда болот. Бул реакциянын негизинде ө. ж-нда этил спирти алынат. Жыгач Ц. кагаз, картон даярдоодо колдонулат. Ц. эфирлеринен жасалма була, плёнка, лак, пластмасса жана башка алынат. Табигый жана жасалма булалар текстиль ө. ж-нда кеңири пайдаланылат.
Набережный (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Малгун
Малгун — «Манас» эпосунун антропоморфтук типтеги жомоктук-фантастикалык кейипкери, жалгыз көздүү дөө. манасчылардын түшүнүгүндө жалгыз көздүү дөө чоң киши, жапайы киши, дөө адам дегенге жакын. Бул эпосто берилген аттардан да байкалат
М. тибиндеги сыйкырдуу күчкө ээ кейипкерлерди кайра тирилбесин үчүн башын кесип алуу же сөөгүн өрттөп, күлүн чачып жиберүү кыргыздардан башка элдердин эпосторунда да кеңири жолугат. Алтайлыктардын «Алтай - Буучай» эпосунда башкы баатырдын эки аты эки бүркүт болуп кубулуп, Алтай-Буучай менен Эркемелдин сөөгүн душмандар өрттөп кетпес үчүн эч ким таба албай турган токойго алып барышат. Камчы-Жээрен аты дары издеп кетет, калган эки ат, эки шумкар, эки тайганы сөөктөрдү кайтарып калышат. Ал эми якуттардын олонхосунда айыылар абаасыны өлтүрүлгөндөн кийин денесин өрттөп жиберип, башын жыгачка сайып адилеттиктин жеңишинин символу катарында илип койгондугу жөнүндө айтылат.
Экономиканы мамлекеттик жөнгө салуу
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Экономикалык кош стандарт
Жыйынтыгы катары - үчүнчү дүйнөнүн өлкөлөрүнүн экономикасындагы дисбаланс келип чыгат: бир тармактар заманбап үлгүдө өнүгүп, башка мамлекеттерге ачык болуп, өнүгүү деңгээли барган сайын жогорулап, конкуренттүүлүгү өсөт, ошол эле учурда башка тармактар болсо өнүкпөстөн, артта калып же ошол эле деңгээлде кала берет.
Анестезия
Анестезия (греч. ἀναισθησία — сезимсиз) — сезүү нервдеринин жабыркашынан сезгичтиктин толук же жарым-жартылай жоголушу. Ал тери, булчуң, сезүү жана ички органдардын сезгич нервдеринин бузулуусунан же ал нервдерге импульстарды өткөрүүгө тоскоол кылуучу заттарды таасир этүүдөн болот. Ошондой эле айрым нерв ооруларында (психоздордо, истерияда) болушу мүмкүн.
Көк жеке
Кыргыз элдик бут кийимдеринин ичинен эң баалуу жана аземдүүсү.
Эки дос
Убакыттын өтүшү менен ак көңүл достун иштери жүрүшпөй, ою ордунан чыкпай бир топ кыйынчылыктарга кабылат. Оюна эң биринчи эле досум деп жүргөн баягы досу келет. Кантсе да досум, мени ара жолдо калтырбас деген ойдо ага барат. Ал эми досу болсо жумуш таап бермек турсун, эч кандай жардам бере албай турганын айтып жүзүн тескери бурат.
Ич көпмө
Дарылоо: карынга жел чыгаруучу зонд киргизилип, ич көптүрбөөчү дарылар (ихтиол, формалин ж. б.) куюлат. Айрым оор учурда троакар менен карынды тешип, жел чыгарылат.
Анестезиология
Анестезиология (греч. ἀν- терс аффикс (приставка), αἴσθησις — сезгичтик и λόγος — үйрөнүү) — клиникалык медицинанын бөлүмү; хирургиялык операция убагында (Ошондой эле ага чейин жана андан кийин) ооруну басаңдатуучу жана организмдин турмуштук маанилүү функцияларын (дем алуу, кан айлануу, зат алмашуу жана башка) башкаруу маселелерин изилдейт. Ооруну басаңдатуучу каражаттар — наркоз жана жергиликтүү анестезия 19-кылымда ачылып, ал андан ары тез өркүндөдү.
Анестезиологиянын негиздери орус окумуштуулары Н. И. Пирогов, С. П. Фёдоров, А. В. Вишневский жана башкалардын эмгегинде жазылган. Азыр оорутпоонун жаңы методдору пайда болду; наркоз аппараттары жана приборлор түзүлдү; жаңы дарылар синтезделди. Булардын натыйжасында операция коркунучу кескин төмөндөп, жүрөк, өпкө жана башка тиричиликке маанилүү органдарга узакка созулган операциялар ишке ашырылууда.
Няру-Яха
Няру-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Байдарата губасы орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
«Ыйык күндөр»
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Чыптама
Чыптама сайма көчөттөрү үчүн «бадам», «ит куйрук» өңдүү оюм-көчөт берилип, анын тегерегине «суу» жүргүзүлөт. Жалаң түрдөн-түр чыгара бири-бирине чиркешкендей «бармак боочу», «сынар мүйүз» оюмдары өңдөнгөн, же тим эле улаштыра бутактанып кеткен көркөм көчөттөр «суусуз», «ала мончоксуз» эле коюлата сайылат. Жалпы алганда чыптамага да чепкенге, кемселге түшкөн көчөт оюмдардын өзү жана эни сакталат.
Бөкейханов Алихан Нурмухамед уулу
Бөкейханов Алихан Нурмухамед уулу (25. 3. 1866, мурдагы Семей облусу, Каркыралы уезди, Токыраун болуштугу – 27. 9. 1937, Москва) – Казакстандын коомдук жана мамлекеттик ишмери; улуттук-боштондук жана Алаш кыймылынын жетекчиси, Алаш-Ордо автономиялык өкмөтүнүн төрагасы, публицист, илимпоз, котормочу. Каркыралы шаарындагы мектепти (1886), Омскидеги техникалык окуу жайын (1890), Санкт-Петербургдагы токой чарба институтунун экономика факультетин (1894) бүтүргөн. Санкт-Петербургда окуп жүргөн мезгилде студенттик кыймылга активдүү катышкан. Институтту аяктаган соң Омск токой чарба окуу жайында мугалим болуп иштеген. 1896–1903-жылдары Россия империясынын казак жергесине жүргүзгөн экспедициясына катышкан. Экспедиция учурунда ал падышалык Россиянын жүргүзгөн колониялык саясатын иш жүзүндө терең баамдап жана ага каршы күрөш жүргүзүү үчүн бүткүл казак элин бириктирүүнү, бул күрөштө расмий бийликке каршы турган саясий күчтөргө таянууну көздөгөн. Бөкейханов 1905-ж. «Эл боштондугу» (конституциялык-демократиялык) партиясына мүчө болуп кирген. Ал Семей облусунан I Мамлекеттик Думага депутат болуп шайланган, бирок ошол мезгилде талаа генерал-губернаторунун указы менен Павлодар түрмөсүндө 3 ай негизсиз камалгандыктан, Думага катыша алган эмес. 1906-ж. Омскиде чыккан «Голос степи», «Иртыш», 1908-ж. Петербургда «Товарищ», «Речь», «Слово» гезиттеринде редакторлук кызмат аткарган, ошондой эле «Казак» гезитинин жарык көрүшүнө жана анын улуттук деңгээлге көтөрүлүшүнө зор эмгек сиңирген. 1912–17-жылдары кадеттер партиясынын уюштуруу комитетинин мүчөсү болгон. 1917-ж. Убактылуу өкмөттүн Торгой областтык комиссары жана Түркстан комитетинин мүчөлүгүнө дайындалган. Анын демилгеси менен 1917-ж. 1-Бүткүл казак съезди өткөрүлгөн жана «Алаш» партиясы түзүлгөн, ошондой эле жылы Б. менен Байтурсынов баштаган биртоп казак лидерлери 1917-ж. кийинки съездде «Алаш-Ордо» өкмөтүн түзүшкөн. Кийин бул өкмөт Совет бийлигине каршы күрөшүп, ак казактар менен падышалык генералдар тарабында болгон (1919–20-жылдары Совет өкмөтү Алаш кыймылына катышкандарга кечирим жарыялаган). 1920-ж. Казак АССРинин Дыйканчылык Эл комиссариатынын коллегиясынын мүчөсү, 1922-ж. Москвадагы Улуттук иштер комиссариатынын басмасында илимий кызматкер, 1926–27-жылдары Россия Илимдер академиясында илимий кызматкер болуп иштеген. 1937-ж. Казак ССРинин Жогорку сотунун өкүмү менен атуу жазасы берилген. Акыркы тергөөдө ал «Алаш» партиясынын Совет бийлигине каршы аракеттерине байланыштуу бардык жоопкерчиликти өз мойнуна алган. 1989-ж. акталган.
«Ыйык жерлер»
«Ыйык жерлер» - динге ишенгендердин табына турган жерлери.
MIDI
Колдонулган адабияттар
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы /Башкы редактор Ү. Асанов; Ред. кеңеш У.Н.Бримкулов ж.б. – Б.: Мамлекеттик тил ж-а энциклопедия борбору, – 2004. 380 б. ISBN 9967-14-014-3
Чоң Ворга-Шор
Чоң Ворга-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Воркута дарыясынын сол жээгинен 163 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Күң-Элек
Калкы
Калкы — 1235 киши (2009-жылы).
Кушчу (уруу)
Уруктар
Мең Дуулат: Таш, Кара кушчу, Көк, Сакалды, Чалике, Чейне, Кагасты, Чилжубут, Күнчей, [[Шара Ноот, урук|Шара [[Кушчу, урук Олжоной
Бөкөнбаева Сырга Жоомартовна
Бөкөнбаева Сырга Жоомартовна (24. 9. 1941 ж. т., Фрунзе) – педиатр, медицина илимдеринин доктору (1994), профессор (1995). КММИни бүтүргөн (1964). КММИде ассистент, доцент. КММАда кафедра башчысы. 100дөн ашык илимий эмгекги бар. Алар негизинен неонатология, балдар гематологиясына, балдардын экопатологиялык ооруларына арналган. Эмгектери: Актуальные вопросы педиатрии. Б., 2002.
Ыйман келтирүү
Бул Исламдын 5 парзынын биринчиси. Ыйман келтирүүнүн кыргызча котормосу төмөнкүдөй: «бир Кудайдан башка кудай жок деп күбө өтөмүн. Мухаммед ошол Кудайдын эл ичине жиберген өкүлү деп күбө өтөмүн. Бир Кудайдын бар экенине ишендим жана анын периштелеринин бар экенине жана анын китептери бар экенине жана бул дүйнөнүн бүтөрүнө ишендим жана жакшылык да, жамандык да ошол жогорку турган Кудайдын колунда экендигине ишендим».
Ич алма дарылар
Туздууларына глаубер тузу, магний сульфаты, өсүмдүк майына кастор майы, ичти алуучу өсүмдүктөргө ышкын, крушина, александр жалбырагы, сабур кирет. Ич алма дарылар көбүнчө жоон ичегинин иши начарлаганда, ошондой эле ичегиден уу заттарды жана керексиз продуктуларды чыгаруу үчүн колдонулат.
Токтогул Сатылганов
Чыгармачылыгы
Совет доорунун башталышы менен Токтогул "Жашасын совет өкмөт!", "Кандай аял тууду экен Лениндей уулду" сыяктуу салтанаттуу мактоо ырларын жаңы заманга арнап ырдаган.
Ицерия
Денесинин узундугу. 5-7 мм, жумуру, өңү күрөң. Австралиядан башка өлкөлөргө тараган. Абхазияда, Ажарияда жана Краснодар крайында кездешет. Цитрус өсүмдүгүнө, алтыгана, анжир, анар, кипарис ж. б-ларга зыян келтирет. Ицерия өсүмдүктүн бүчүр, бутак, сабак, жалбырак жана мөмөсүнө жармашып, ширесин сорот. Өсүмдүк өспөй, түшүмү азаят.
Рыгач дарыясы
Рыгач — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Томь дарыясынын сол жээгинен 609 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Күмөндөр Абылов
Наамдары жана сыйлыктары
"Супер куудул" наамы (1992).
Бли-Инжуль дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Кушбек Үсөнбаев
Кушбек Үсөнбаев (1928, Чүй облусу, Москва району, Чоң-Арык айылы – 1999, Бишкек) – тарых илиминин доктору (1968), профессор (1982).
Илимий мурасы
Анын изилдөөлөрү Кыргызстандын Россияга бириктирилиши жана анын натыйжалары, 19–20-кылымдардын башындагы саясий түзүлүш жана коомдун социалдык-экономикалык өнүгүшү, улуттук-боштондук кыймылы сыяктуу орчундуу маселелерди кучагына алат.
Куугунтукталган учурун эскерүүсү
Ал эми бул падышанын өз баласы катары болуп калган. Ошондуктан падышанын "каратып алуучулук" саясатын толук жүргүзгөн киши. Ушу кишини "баскынчы" деп койгонсуң деп күнөөлөдү.
Этноним
Этнонимдердин келип чыгышын жана өнүгүүсүн ономастиканын бир бөлүгү болгонэтнонимика изилдейт.
Ири этникалык жалпылыктарды түзгөн -"макроэтнонимдер" жана чакан этникалык биримдиктерди билдирген - "микроэтнонимдер" болуп айырмаланат.
Коломбо (Шри-Ланка)
Коломбо, Коламба — Шри-Ланка арал мамлекетиндеги шаар, Батыш провинциянын административдик борбору. 1983-ж. өлкөнүн борбору Шри-Джаяварденепура-Котте шаарына расмий көчүрүлгөн. Шри-Ланка аралынын түштүк-батыш жээгинде, Келани дарыясынын чатында жайгашкан. Инди океанындагы маанилүү деңиз жолдорунун кесилишиндеги порт (дүйнөдөгү эң чоң жасалма гавань, аянты 2,25 млн м2). Өкмөт жана президент жайы. Калкы 678 миң (2008, шаар айланасы менен Чоң Коломбо шаар агломерациясын түзөт; калкы 2,5 млн). Шаарды көптөгөн каналдар түйүнү кесип өтүп, Коломбону Бейра көлү (шаардын борборунда жайгашкан) менен туташтырат. Маанилүү жолдор тоому. Эл аралык аэропорту бар. Коломбонун түндүк жана түндүк-чыгыш административдик чек арасы Келани д. аркылуу өтөт.
Колондор (термин)
Колондор (термин) (латынча coloni) — 1) байыркы Римдеги майда ижарачылар; 2) алгачкы орто кылымда Батыш Европада феодалдарга көз каранды дыйкандар тобу.
Туляремия
Себеби
Табигый очоктуу ооруларга кирет. Туляремияны козгогуч бактериялар чөйрөнүн таасирине туруктуу келет. Аны менен негизинен кемирүүчүлөр (чычкандар, келемиш, ондатра, жапайы коён) жана үй жаныбарлары оорушат. Кишиге ооруган жаныбардын терисин сыйрыганда, чычкандардын заңы менен булганган сууну ичкенде, тамак-ашты жегенде же чаң аркылуу (мисалы, кырмандагы эгинди сапырганда, эски самандын, чөптүн үймөгүн бузганда) жугат. Кийинки жылдары бул оорунун трансмиссивдик жол менен, айрыкча кенелер аркылуу таралуусу белгилүү болду. Козгогучтар ооз, мурун, көз, тери аркылуу организмге кирип, лимфа жолдору менен колтук, чурай бездерине барып көбөйүшөт. Сезгенген бездер чоңоёт, андагы топтолгон бактериялар лимфа менен канга кошулуп бүт организмге таралат. Инкубация мезгили 3—7 күнгө созулат. Оору капысынан башталат. Дененин температурасы тез эле 38—З90 ка чейин көтөрүлөт.
Ин жана Ян
Ин жана Ян – байыркы Кытай натура философиясы негизги түшүнүгү. Конфуцийдин «Өзгөрүүлөр» китебинде «ян» жана «ин» аркылуу жаратылыштагы жарык менен караңгыны, катуу менен жумшакты, пассивдүү менен активдүүнү, муздак менен ысыкты, аял менен эркекти жана башка ушул сыяктуу бирине-бири каршы жана бирине-бири өтүп туруучу күчтөрдү белгилешкен. Ин жана Ян бирдиктүү башталыш болгон – Ци түшүнүгүнөн эки чети катары түшүндүрүлөт жана анын өнүккөн этабы «беш стихияга» туура келет (дарак, от – ян; жер – нейтралдуу; темир, суу — ин). Неоконфуций окуусунда Ин жана Ян — жаратылыштагы токтоп туруунун жана кыймылдын көрүнүштөрү катары берилген. Ин жана Ян жөнүндөгү түшүнүктөр Кытай медицинасы, химия, музыка жана башка илим тармактарынын теориялык негиздерин иштеп чыгууда кеңири колдонууга ээ болгон.
Кепилдик шертпул
Кепилдик шертпул – ар жолку биржа келишимин түзүүдө кардардын каржы милдеттенмелеринин кепилдиги түрүндө эсептик палатага биржа мүчөлөрү тарабынан төгүлүүчү биржадагы акча өлчөмү. Ал баштапкы ( депозит ) жана өзгөрүлмө (маржа) К. ш-у болуп өзара бөлүнөт.
Кайракты (Тобыл куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шумпетер Йозеф Алоис
Методологиялык индивидуализм концепциясы рыноктук механизм чөйрөсүндө тиешеси жок социалдык кубулуштарды анализдөөгө негиз болгон. Методологиялык индивидуализм көз карашынан саясий процесстин аракет кылуусун жана адамдардын жүрүм-турумун түшүнүү үчүн индивиддин керектөөлөрүнөн, максатынан, баалуулугунан, иш-аракетинен чыгуу зарыл. Бул жаңылык менен демократиянын экономикалык теориясы тыгыз байланышкан. Анын ою боюнча демократиялык тартип - саясий чечимдерди кабыл алуу үчүн институтташтырган түзүлүш. Анда индивидуумдар элдин шайлоо демократиянын экономикалык теориясы менен тыгыз байланышкан. Анын ою боюнча демократтык тартип - саясий чечимдерди кабыл алуу үчүн институтташтырылган түзүлүш. Анда индивидуумдар элдин шайлоо добуштары үчүн атаандаш күрөш аркылуу саясат жасоо укугуна ээ болушат. Шумпетер демократияны элдин эмес, саясатчылардын башкаруусу деп аныктаган. Брокерлер биржада «акция менен соода кылышса», саясатчылар «добуш менен соода кылышат».
Документалдык адабият
Документалдык адабият, документалдык чыгармалар - Тарыхый жана учурдагы окуяларды документтик фактылардын негизинде анализдеп, синтездеп жазып чыккан чыгармалар. Тарыхый жанр,очерк, мемуарлар, ошондой эле автобиографиялык, биографиялык чыгармалар документалдык адабиятка кирет.
Адвокатовка (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Адвокатовка — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Эски бабичев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 4 киши. Почта индекси — 453001, ОКАТО коду — 80235865003.
Чоң Инта
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Доңуз сымал кашкулак
Доңузсымал кашкулак (лат. Arctonyx collaris) – ...
Оче-Ты-Вис
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Бөлүштүрүлбөгөн пайда
Бөлүштүрүлбөгөн пайда – акционерлерге дивиденд төлөнгөндөн арткан, кайра бизнеске салынуучу таза пайда. Бул «чогултулган пайда» деп да аталат. Б. п. компаниянын эң маанилүү негизи болуп саналат.
Бел (тоолордун жону)
Бел (тоолордун жону) – кырка тоолордун кайкыраак жону. Башка тилдерде түрдүү маанилерди берет, мисалы., жал, жайпагыраак түздүк (азербайжан), тоо капталы (тува), тоо, кыркатоо, каптал (алтай), тоо боорунун дан өсүмдүктөрү жыш өсүүчү, кайрак дыйканчылыгы өнүккөн орто чени (түркмөнчө), капчыгай, шаңшаар (түрк), тоо этеги (монгол) ж. б. Биздин ашуу, дабан, өтмөк, арт деген синонимдери да бар. Бул түшүнүккө байланыштуу Кыргызстанда Алабел, Карабел, Түзбел, Көкбел, Музбел, Белкыштак, Белмазар, Белкарасуу ж. б. топонимдер учурайт.
Чоң Саланга дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Керек-жарак кооперациясы
Керек-жарак кооперациясы – кээбир өлкөлөрдө, мисалы, РФде уставдарынын негизинде, өздөрүнүн товарларга жана кызмат көрсөтүүлөргө болгон керектөөлөрүн акчалай жана материалдык мүчөлүк акылардын эсебинен канааттандыруу максатында аракеттенүүчү пайчылардын ыктыярдуу коомдорунун, алардын бирикмелеринин жыйындысы. 16 жашка толгон жарандар жана юридикалык жактар керек-жарак коомдорунун (бирликтеринин, кооперативдеринин) пайчылары (мүчөлөрү) боло алышат. К.-ж. к. пайчыларынын мүдөөлөрүндө даярдоо, соода, өндүрүштүк, ортомчулук багытындагы, ошондой эле мыйзамда тыюу салынбаган башка ишмердиктерди жүзөгө ашырат, социалдык-тиричиликтик инфратүзүмдү өнүктүрүүгө артараптан көмөк көрсөтөт, кайрымдуулук иштерин жүргүзөт, эларалык кооперативдик кыймылга катышат. К.-ж. к-на туракжай курулуш, дача-курулуш, гараж, багбанчылык д. у. с. кооперативдер кирет. К.-ж. к. коммерциялык эмес уюм болуп саналат. К.-ж. к. тарабынан мыйзамга жана уставга ылайык жүзөгө ашырылган ишкердиктен алынган кирешелер анын мүчөлөрүнүн ортосунда бөлүштүрүлөт.
Колониялуу организмдер
Колониялуу организмдер — жыныссыз көбөйүүдө пайда болгон (бүчүрлөнгөн) муундар эне организминен бөлүнбөй, чогуу бир татаал түзүлүштүү — колония түзүп жашоочу организмдер. Колониялуу организмдер негизинен бир клеткалуу балырда, былпылдактарда жана башкалар кездешет. Айрымдары субстратка жабышып (радиолярия, сифонофора жана башкалар), кыймылсыз жашайт. Булардын аздыр-көптүр скелети болот. Колониялуу радиолярия, сифонофора жана башкалар суу тереңинде жашап, скелети жок, тунук болот. Колониялуу организмдердин көбү — деңиз жаныбарлары. Аларга жөнөкөйлөрдөн айрым шапалактуулар, радиоляриялар, көпчүлүк былпылдактар, ичеги көңдөйлүүлөр, бардык гидралар, шуру полиптери жана башкалар кирет. Алар колония түзүшү боюнча зооспоралуу жана автоспоралуу болуп бөлүнөт. Колониялуу организмдердин көбүнө метагенез, башкача айтканда колониялуу, вегетация жолу (жыныссыз) менен көбөйгөн муун, жыныс жолу менен көбөйгөн жалгыз муун менен кезектешүү мүнөздүү. Кээде дайыма же убактылуу чогулуп жашаган организмдер (кумурска, аары, термит, бактериялар, куштар, айрым сүт эмүүчүлөр) колония түзүп жашайт.
Цинк
Ошондой эле Ц. сульфаты суудагы эритмесин электролиздөөдө алынат. Ц. - күмүштөй жалтырак ак металл. Балкып эрүү температурасы 419,50С; кайноо температурасы 906оС. Моос шкаласы боюнча 2,5–2,9 катуулукка ээ. Ц. гексагоналдык тыгыз кристаллдык торчого ээ. Бөлмө темп-расында морт, 100-150оС чейин ысытканда ийилгич касиетке ээ болуп, жакшы чоюлат. Ал эми 200оС жогору ысытканда кайрадан морт абалга келет. Ат. радиусу 1,37, тыгызд. 7,133 г/см3 (20оС). Таза металлдык Ц. жеңил иштетилгендиктен, андан пластиналар жана фольгалар оңой эле жасоого болот. Ачык абада оксиддик кабыкча менен капталып андан ары окистенбейт. Суу менен аракеттенбейт, себеби беттик катмарында сууда эрибеген оксид пайда болот. Ц. суюлтулган туз, күкүрт жана башка кислоталарда жеңил эрип, туздарды пайда кылат:
Zn + 2HCl ® ZnCl2 + H2­
Белгилерди оптикалык таануу
Белгилерди оптикалык таануу - (Optical Mark Recognition OMR) социологиялык изилдөөлөрдөгү суроо баракчаларын же сынак ведомостторун иштетүүдө көп колдонулуучу түзүлмөлөр. Коюлган суроолорго жооптор калыпка орнотулган белгилер менен көрсөтүлөт, аларды компьютер программасынын жардамы менен окуп, алдынала киргизилген жооптордун ачкычтары менен салыштырып иштетилет.
Белгисиз солдаттын (матростун) мүрзөсү
Белгисиз солдаттын (матростун) мүрзөсү — салгылашта курман болгон жоокерлердин урматына орнотулган эстелик-символ. Биринчи жолу Парижде (Франция) курулган (1921). Москвада (Россия) Александр багында Кремль дубалынын жанында 1967-ж. 8-майда ачылган (арх. Д. И. Бурдин, В. А. Климов, Ю. Р. Рабаев, скульптор Н. В. Томский). 1997-ж. Москвадагы Б. с. (м.). м-нүн жанында №1 пост коюлган. Киев, Севастополь, Керчь ж. б. бир катар шаарларда да Белгисиз солдаттын (м.) мүрзөсүнө эстеликтер орнотулган.
Шад
Шад — Борбордук Азиядагы көчмөн элдерде кенен таралган мамлекетти башкаруу титулу. Шаддар көбүнчө мураскер ханзаадалардан дайындалып, мамлекеттеги эң жогорку административдик жана аскердик жооптуу функцияларды аткарышкан.
Цинк хлориди
Цинк хлориди, ZnCl2 – цинк менен хлор бирикмеси, башка галогенид сыяктуу эле түссүз кристалл зат, сууда жакшы эрийт, гигроскопиялык касиетке ээ. Ц. х. тыгызд. 2,9 г/см3, балкып эрүү t 318 0С, пайда болуу жылуулугу DН0298 = - 415,50 кДж/моль. ZnCl2 суусуз түрдө алуу өтө кыйын, курамында эң жок дегенде 5 % жакын суу жана цинк гидроксо хлориди болот. Ц. х. алуунун бир катар ыкмалары белгилүү. Ал цинк күйгүзгөн концентратын кайнатма туз менен ысытканда бөлүнгөн. Ц.х. цинк оксидин же металл түрүндөгү цинкти туз к-тасында эритип, анан бууландыруудан алууга болот. ZnCl2 практикалык мааниси чоң. Ал жыгачтар сөңгөктөрүн чиритпөөгө, металлды каңдоодо, химиялык синтезде суусуздандыргыч зат катары колдонулат. Цинк-аммоний хлориди ZnCl2 · NH4 Cl – ак кристалл зат, тыгызд. 1,85 г/см3, сууда жакшы эрийт. Каңдоодо жана ширетүүдө флюс ролун аткарат жана гальваностегияда колдонулат.
Чоң Яга дарыясы
Чоң Яга (Прямая Яга) — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сереж дарыясынын оң жээгинен 162 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Белгород
Белгород - РФтеги шаар. Белгород облусунун админстративдик борбору. Северский Донец дарыясынын боюнда. Калкы 384,425 миң (2015). Темир жол тоому. Курулуш материалдарын (цемент заводу, асбест-цемент, бор-акиташ комбинаттары ж. б.) чыгарат. Машина куруу (анын ичинде энергетикалык машина жана прибор куруу, электр-техника, радиоэлектроника, металл конструкциялары, заводдору ж. б.), металл иштетүү, химия, тамак-аш ж. б. өнөр жайлары, 4 ЖОЖ, 2 театр, крайтаануу, көркөм музейи бар. «Курск салгылашуусу» музей-диорамасы иштейт. 1237-жылдан (археологиялык маалыматтар б-ча 10-к-дан) белгилүү. 17-к-да крым татарларынан коргонуунун борбору болгон.
Энесай Кыргыз кагандыгы
Тарыхы
V к. башында аны жужаңдар басып алган.
Кийинки абалы
11–12-к-да Кыргыз кагандыгынын ээлиги Саян-Алтай аймагы м-н гана чектелген. 1207-ж. кыргыз бийлери (инал) Чыңгыз хандын уулу Жучуга согушсуз багынып берүүгө макул болушкан. 1259-ж. Мунке хан өлгөндөн кийин анын ордун Хубилай (1215–1294) ээлеп, кыргыздар анын карамагында калган. 1275–76-ж. кыргыздар бир нече жолу көтөрүлүшкө чыгып, ал басылгандан кийин көп кыргыз Манжурияга көчүрүлгөн. 1289-ж. кыргыз жоокерлери Хайдуга каршы Хэлинден аттанып чыкканы ж-дө кабар кезигет. 1291-ж. кыпчактардын башчысы Тутуха енисейлик кыргыздарды басып алып, аларга жардамга жиберилген Хайдунун колун кошо талкалаган. Бул жактагы кыргыздар ж-дө акыркы кабар 1295-ж. кезигет. Анда кыргыздардын бир тобу Алтайдан Шаньдун аймагына көчүрүлгөнү тууралуу маалыматтар айтылат.
Он-Арча
Эң көп чыгымы теке-кулжа айларында, азы бештин-бирдин айындарында байкалат. Чын куран айыныда кирип аяк оона айынында тартыла баштайт. Алабында аянты 10,6 чарчы чакырым келген мөңгү бар. Ири куймалары Оттук (км), Эчки-Башы 21 чакырым. Сугатка пайдаланылат. Он-Арча ГЭСи Миң-Булак айылында жайгашкан.
Он-Арча суусунун боюнан байыркы таш доорунда Ички Теңир-Тоодо жашаган кишилердин эмгек куралдары табылган.
Колорадо платосу
Колорадо платосу — Түндүк Америка Кордильерасынын ички тилкесиндеги плато, АКШнын түштүк-батышында. Түндүк-батышынан Чоң Бассейн, чыгыш жана түндүк-чыгышынан Аскалуу тоолор, түштүгүнөн Мексика тайпак тоосунун ички аймактары менен чектешет. Аянты Э0о миң км2. Басымдуу бийиктиги 1800-2500 м, эң бийик жери — Хамфрис-Пик тоосу (3861 м). Колорадо кембрийге чейинки кристаллдык тектерден түзүлүп, үстүн палеозойдон палеогенге чейинки калың чөкмө тектер каптап жатат. Дарыя каньондору (шаңшаарлар) менен тилмеленген (Колорадо дарыясындагы Чоң Каньон жана башкалар). Кайнозойдогу көтөрүлүүдөн вулканизм процесси жүрүп, дарыялар тоолорду жемире баштаган (Колорадо дарыясындагы Чоң Каньондун пайда болушу). Колорадонун айрым жерлери супа сымал түзүлүштө, капталдары тик. Климаты субтропиктик, континенттик, кургак; жылдык жаан-чачыны 200-500 мм. Талаа жана чөл өсүмдүктөрү (суккуленттер кошо) басымдуу. Колорадонун түштүгүндө «түрдүү түстөгү» чөлдүү аймак жайгашкан; андагы үбөлөнүүдөн пайда болгон өтө ачык түстөгү (ак, кызыл, сары, кызгыл сары) тоо тектер жана эол процесстери рельефтин өзгөчө (көпүрө, үңкүр, дарбаза сымал) формаларын пайда кылат. Уран-ванадий кендүү ири аймак; ошондой эле полиметалл кенташтары жана алтын кендери бар.
Ангина
Колдонулган адабият
Ангина
Каменная (Яндырка куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Чоң Едик дарыясы
Тышкы шилтемелер
]
Бөтөн сөз
Бөтөн сөз- бул сөздүн өзгөртүлүп айтылышы, бирок биринчи жактан эмес, үчүнчү жактан. Бөтөн сөздө сүйлөмдүн лексикалык мааниси толук бойдон сакталып,берилет.
Чөкүшов Бейманалы
Өмүр баяны
Чөкүшов Бейманалы (1928, Чүй облусу, Кемин району, Бейшеке айылы – 1996, Бишкек) – тарых илиминин доктору (1971), профессор (1973).
Батикларийлер
Батикларийлер (лат. Bathyclarias) — кларий тукумундагы балыктардын бир уруусу.
Осмон империясы
Мамлекет алты кылым бою Чыгыш жана Батыш дүйнөсүнүн ортосунда көпүрө сымал болгон. Мезгил-мезгил менен бир канча көтөрүлүштөр болуп турса да, жалпысынан дин, тил жана раса айырмаларына кийлигишпегендиги үчүн кылымдар бою бир топ мамлекеттерди жана улуттарды өз бийлиги астында кармай алган. Осмон империясы эски түрк салттары жана адаттары менен ислам маданиятынын милдеттенмелерине ылайык келген башкаруу формасын жүргүзүшкөн.
Гүлдөгөн мезгил (1453 - 1579)
II. Мехмет, 1453-жылдын 29-майында өзү баштап курчап турган Ыстамбул шаарын акыры каратып, борбор калаа кылыган.
Диван-и Хумаюн
Осмон мамлекети негизделген кездеги дивандын (жогорку кеңештин) негизги башкы мүчөлөрү төмөнкүлөр болгон; Падыша,Садразам,Улуу-вазир (Везир-и Азам), Румелия жана Анатолия Казаскерлери, Дефтердар, Шейхулислам,Адмирал, Нышанчы
Бел Александер Грейам
Бел Александер Грейам (03.03.1847, Шотландия, Эдинбург 02.08.1922, Канада, Баддек) телефонду ойлоп табуучу (1876). Адам үнүн зым аркылуу аралыкка алгачкы болуп берген. Эдинбург жана Лондон университеттерин бүтүргөн. 1871-жылдан АКШда жашаган. Ал дүлөйлөр менен иштеп, абанын термелиши кантип үнгө айланарын изилдеген. 1873-жылдан Бостон университетинде (АКШ) проф. 1876-77-жылдарда Бел микрофон жана үн угузгучту (наушник) бир тулкуга орнотуп, телефон аппаратын конструкциялап, 1876-ж. алгачкы телефонго патент алган. Телефон менен биринчи жолу Нью-Йорктон Чикагого чалып сүйлөшкөн.
Токоферолдор
Токоферолдор (Е витамини) — 7 витаминден турган топ. Ал булчуңдардын иштешин жана жыныс бездеринин функцияларын күчөтөт, майда эрүүчү витаминдин, айрыкча ретинолдун ички органдарда топтолушуна түрткү берет. Соо кишинин күнүмдүк керектөөсү чоңдордо 10—20 мг, балдарда 1 кг салмагына 0,5 мг. Өсүмдүк майларында, жер жаңгак, буурчак, жүгөрү, соя уруктарында жана жашылчалардан — салат, шпинатта болот. Жаныбар тектүү продуктулардан боордо, жумуртканын сарысында, сүттө бар. Токоферол өтө туруктуу, 170°ка чейин ысытканда жана ултракызгылт көк нурдун таасиринде да бузулбайт. Такоферол препараттары ар кандай ооруларды дарылоодо врачтын көзөмөлүндө гана колдонулат. Майда эрүүчү витамин.
Чыгыштагы демократиялаштыруу өзгөчөлүктөрү
Өзгөрүү жүрүшүндөгү каада-салт Борбордук Азия өлкөлөрүнүн коомдук турмушундагы өзгөчө жөнгө салгычтардан болуп кала бермекчи. Улам барган сайын мусулман каада-салтынын мааниси, саясий турмуштагы исламдын мааниси жогорулоодо. Дин маданиятка жана адамдардын менталитетин калыптандыруу менен алардын жүрүш-турушуна катуу таасир этүүдө.
Колпаковский мөңгүсү
Колпаковский мөңгүсү — Тескей Ала-Тоонун түштүк капталындагы татаал өрөөн тибиндеги эң ири мөңгү. Сары-Жаз суусунун оң куймасы Үч-Көлдүн алабында жайгашкан. узундугу 10 км, туурасы 1-1,1 км, аянты 30,7 км2, калыңдыгы 90-120 м, абляциясынын аянты 9,2 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4750 м, этеги 3660 м бийикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 4300-4350 м. «Тилинин» калыңдыгы 50 м. Мөңгү 1869-жылдан бери 1300 мге тартылган. Мөңгүдөн башталган суу Үч-Көл суусунун жогорку агымы Сары-Чатка сол тараптан куят. Орус генералы Г. А. Колпаковскийдин ысмынан аталган.
Шаакерим Кудайберди уулу
Қысқача өмүр баяны
Акын Абай Кунанбаев анын атасынын иниси болгон.
Ортоңку Кийзак дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Файлдык системалар
Жалпысынан алганда, компьютер сактагычтар маалыматтын каалаган байтына кайрылыш үчүн диск секторун жана жолчо секторун колдонушат. Сектор байттардын тобу (негизи 512 байт), физикалык сактоонун минималдык даректелген бирдиги болуп саналат. Мисалы, катуу дисктеги 1040 байттагы файл 3 сектор болуп каралат жана акыркы секторунда 16 эле байт ээлегенин көрөбүз ([сектор] + [сектор] + [16 байт]). Бул схема маалыматка бат кайрылуу үчүн колдонулат.
Колумбит
Колумбит — кычкылдар классына кирүүчү минерал. Колумбит-танталит тобуна кирет. Бул топтун минералдары FeNB2O6 (таза колумбит) жана FeTa2O6—MnTa2O6(таза танталит) сыяктуу изоморф катмарын түзөт. Курамында кошумча стронций, вольфрам, титан, цинк, сейрек жер элементтери жана чачыранды элементтер кездешет. Ромб системасында кристаллданат. Өңү-түсү кара, кара-күрөң кээде кызгылтым-күрөң. Металлдай жалтырайт. Көбү күңүрт келет. Катуулугу моостун шкаласы боюнча 6,0. С. Салмагы 5,2-7,9. Кварцтуу сиенитте, аляскитте, биотиттүү гранитте, пегматитте кездешет. Ниобий кенташы болуп саналат.
Колтук (түшүнүк)
Колтук (түшүнүк) — 1) колдун ийин менен туташкан астынкы бети, капталдын үстүнкү бөлүгү; 2) тоо арасында ыктоо жайгашкан жер, кысык, бурч, түп; 3) көл, деңиздердин кургактыкка терең кирип турган ичке булуңу. Адатта, ага дарыя куят.
Чыпкалоо
Чыпкалоо — чыпкалоочу тосмонун (чыпканын) жардамы менен газды же суюктукту өткезүп, катуу бөлүкчөлөрдү кармап калуу менен суспензия же аэрозолду бөлүү. Ч. атайын жасалган аппаратта — чыпкада жүргүзүлөт. Суспензияны Ч. андан бөлүнгөн катуу бөлүкчөлөр көпчүлүк убактарда чыпкалоочу тосмонун бетине нымдуу чөкмөнү пайда кылат. Бул бөлүкчөлөр суу жана башка суюктуктар менен жуулат же абанын күчтүү басымы менен кургатуу максатында үйлөтүлөт. Өтө илээшкек жана майда бөлүкчөлөр чыпканын көзөнөктөрүнө тыгылып калат. Аларды тазалоо үчүн жардамчы заттар (диатомит, перлит, асбест, целлюлоза жана башкалар) колдонулат. Алар чыпканын бетине сүйкөлөт же тазалануу-чу суюктукка кошулат. Тазалануучу суюктук нымдуу чөкмө катмарынан жана чыпкадан өткөндө гидравликалык каршылыкка учурап, каршылыкты женүүдө насос колдонулат. Суюктукту чыпкадан тосмого берүү үчүн поршень же борбордон четтөөчү насос колдонулат. Суюктук жылыган сайын анын илээшкектиги, Ч. ылдамдыгы өсөт. Чөкмөнү кысканда, кысууну жок кылуу үчүн суспензияга коагулянттар менен флокулянттар кошулуп, алар чөкмөдөгү майда тешиктерди көбөйтөт жана бөлүкчөлөр бөлүнүшүнө жардам берет. Ч. бир тектүү эмес суюктарды бөлүүдөгү эффективдүү метод болгондуктан, лабораторияда жана ө. ж. шартында (хим., тамак-аш, нефть жана газ) жана башка кеңири колдонулат.
Манастын жолу
Манастын жолу — Кара-Кулжа району аркылуу өтүүчү Улуу Жибек жолунун Кашгар-Өзгөн-Анжыян-Кокон-Хожент-Жизак багытындагы Манас баштаган кыргыз элинин Алтайдан Ала-Тоого көчкөндө баскан жолдун аты. Ушул жолдо "Манас" эпосу боюнча жана Махмуд Кашгары 1072—73-ж. жазып калтырган "Өзгөн, Кавак-Арт, Арык-Турук, Кап-Учту, Урунма-Кыя" д. ушундай сыяктуу тарыхый топонимдер азыркы мезгилде да аталып келет. Ошондой эле 466-ж. (доордун 1061—62-ж.) жазылган асканын бетиндеги жазуулар учурайт. ("Кыргызстан Маданияты", 19.06.1990).
Кара-Кулжа сайына (Сагымбай Орозбаков, 2.163)
Искусстводогу академизм
Искусстводогу академизм - 16-19-кылымда ак сөөктөрдүн көркөм академияларында түзүлгөн догмалык багыт. Ал классикалык искусствонун салтттарын, үлгүлөрүн, мазмунун жана формасын айныбай тууроого негиз- делген. Академизм профессионал көркөм билимди системалаштырууга жана искусстводо классикалык салттарды бекемдөөгө түрткү берген. Бирок искусстводо чагылышка азыркы учур арзыбайт деп эсептеп, көбүнчө доордун жана жеке улуттун көркөм нормалары менен байланышпаган, реалдуу турмушка коошпогон мифтик жана библиялык сюжеттер жана идеалдаштырылган образдарга кайрылган. Ошол себептүү бул багыт улуттук реалисттик искусствонун өнүгүшүнө кедерги болгон. Искусстводогу академизм 16-кылымдын аягында Италияда пайда болуп, 17-18-кылымда башка өлкөлөргө тараган. Реалисттик сүрөт өнөрү үчүн чечкиндүү күрөш көп мамлекеттерде, о. эле Россияда да Искусстводогу академизм багытынын жок болушуна алып келген. Искусстводогу академизмдин саркындысы 19-кылымдын аягы 20-кылымдын башында кээ бир өлкөдө гана неоклассицизмдин жаңыланган формасында сакталып калган.
Кесиптик оорулар
Кесиптик оорулар – ыңгайсыз эмгек шартынан улам келип чыгуучу оорулар тобу.
Туташтырма ткань
Бөлүнүшү
Туташтырма ткань накта туташтырма, кемирчек жана сөөк ткандарына бөлүнөт. Ал органдардын негизин түзөт, зат алмашуу иштерине катышат жана коргоо милдетин аткарат. Накта туташтырма ткань көпшөк жана ныкталган чың ткандан турат. Көпшөк ткандын ар багытты карай кеткен талчалары торчолорду түзөт. Ал торчолордун арасында клеткалар чачылып жайгашат. Мисалы, сөөктүн кемик торчолорунун ичинде кызыл кан денечелери, көк боор жана лимфа түйүндөрүнүн торчолорунда алардын клеткалары жатат. Чың ткандардын клеткалары бири-бирине тыгыз жайгашып, аларга чоюлуу жана жыйрылуу касиетин берет. Буларга тарамыш жана каргыштар кирет. Кемирчек жана сөөк ткандарында абдан катуу жана бышык клетка аралык зат бар.
Колумбия дарыясы
Колумбия дарыясы — Канада менен АКШдагы дарыя. узундугу 2000 км, алабынын аянты 669 миң км2. Аскалуу тоолордогу Колумбия көлүнөн башталып, Тынч океанга куят. Бул жерде узундугу 75 км, аянты 412 км2 болгон эстуарий пайда болгон. Ири куймасы — Снейк (сол). Колумбия платосунан кууш өрөөн аркылуу агып, Каскад тоолорун кесип өтөт. Суусу жаз, жай мезгилдеринде тоодогу кар, мөңгүлөрдүн эришинен ташкындап, кышында тартылат. орточо чыгымы төмөнкү агымында (Те-Далс ш. тушта) 5200 м3/сек, жылдык агымынын көлөмү 164 км3. Колумбия гидроэнергетикалык ресурстарга бай; анда суу сактагычтар жана ири ГЭСтер курулган; АКШда гидроэнергетиканын 50%и Колумбия дарыясындагы ГЭСтерден өндүрүлөт. Ири ГЭСтери: Чиф-Жозеф, Гранд-Кули, Те-Далс, Мак-Нэри жана башкалар 749 км аралыкка чейин кеме каттайт; деңиз кемелери Портленд, биржалар Ричленд шаарына чейин жетет. Боюнан Уэнатчи, Ричленд, Ванкувер, Астория ш. (АКШ) орун алган. Колумбия жана анын жээктери аңчылыкта, балык уулоодо, суу спорту менен машыгууда кеңири пайдаланылат.
Сумрас дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Паета-Яха (Юн-Яха куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Камышла (Сока куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сок дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Туттугуу
Себептери
Ага эркектин ички жыныс безинин шишик оорусу (простата безинин аденомасы же рак), табарсыкта же заара каналында таштын пайда болушу, заара каналынын ичкериши, табарсык моюнчасынын катууланып (склероз) калышы түрткү болот. Борбордук нерв системасынын, айрыкча жүлүн ооруларында (шишик же жүлүн кырсыкка учурап, басылып калса) оорулуу заара ушата албай калат. Зааранын токтоп чыкпай калышы операциядан кийин да көп жолугат, бул нерв-рефлекстик түрдө болот, эки-үч күндөн кийин таркап кетет. Туттугуу эркектерде көп кездешет.
Шлам
4) суюктуктарды тундурууда, чыпкалоодо бөлүнгөн, майда бөлүкчөлөрдөн турган чөкмө.
Кесипчилик салыгы
Кесипчилик салыгы – биркатар өлкөлөрдөгү ишкердүүлүктүн баардык түрүнөн жергиликтүү бийлик органдары тарабынан жыл сайын алына турган тикелей салыктын бир түрү.
Салыштыруу
Салыштыруу — кептин ар кандай түрүндө колдонула берүүчү троптун жөнөкөй түрү. Кандайдыр бир нерсени, көрүнүштү, толук жана дана көрсөтүп берүү үчүн биз аны башка нерсе, көрүнүш менен окшоштурабыз, алардын жалпы белгилерин, окшош жактарын көрө билип, салыштырабыз. Мындай көркөм сөз каражаты салыштыруу деп аталат, көркөм чыгармада ал эстетикалык таасирдүү касиетке ээ болот. Мисалы, Жаагыңдан чыккан саамайың, Калтардын тал-тал жүнүндөй. Салкындап бассаң иреңиң, Саардагы чолпон жылдыздай. Кубуласың, сүйлөйсүң, Куйруктуу сары жылдыздай. Сунган менен кол жетпейт, Суу түбүндө кундуздай. (Коргол Досу уулу) Салыштыруу негизги төрт элементтин катышынан куралат.
"Манас" эпосундагы салыштыруу
Салыштыруу — стилистика жана поэтиканын категориясы. С-да сүрөттөлүп жаткан нерсе кандайдыр бир жалпы белгиси, касиети окшош башка нерсеге салыштырылат. Кыргыздар байыртан эле уйкаштыкка, маанилүү сөздөргө, кыябы менен сүйлөгөн чечендикке айрыкча маани берген. Ушул себептүү метафора, эпитет жана башкалар элдик оозеки чыгармаларда, айрыкча эпостордо көбүрөөк кездешет. Эпикалык чыгармаларда элдин маданиятынын салттык өзгөчөлүгүнө ылайык турмуштагы көрүнүш, кубулуштарга же жан-жаныбарларга окшоштуруп салыштырат. С-да образдын өзү сакталат да, ар дайым мүнөздүк көрүнүшү, келбети жана сапаты сыпатталат. Мисалы, «Майлаган буудай жүздөнгөн Күүгүм туман көздөнгөн» (Манас ); «Туурасы жоон, бою пас Тулку бою кара таш» (Чубак) — деп, Манастын, Чубактын кулк-мүнөзү сүрөттөлөт. С-да абстракттуу кубулуш конкреттүү, так предметтер аркылуу берилет жана анын элестөөчүлүк таасири күчтүү чыгат.
«Манас» монументи
Каныкей менен Бакайдын фигуралары да зор сүймөнчүк менен иштелген. Алардын сөлөкөттөрү таасын, композициялары ачык-айкын, пропорциялары жеткире иштелген. Сүйкүмдүүлүккө, аялдын назиктигине, поэтикалуулукка ширелген Каныкейдин образы ансамблдин ичинен эң жагымдуусу. Көлөмдөрдүн өз ара шайкештиги, турган абалынын жана кыймылдагы көрүнүшүнүн табигыйлыгы Каныкейдин турпатындагы токтоолукту, назиктикти, тазалыкты, кең пейилдикти чагылдырган. Бул өзү типтүү образ. Скульптор кыргыз аялынын жалпылаштырган эң сонун портретин түзүү менен аны жаңы белгилер менен байыткан. Акылмандыкты жана элдик жетилгендикти көрсөткөн Бакайдын тулкусу типажды туура тандап алгандыгы жана пластикалык жактан аны так интерпретациялоо аркылуу образдын турмуштук ынанымдуулугуна жетишип, көрүүчүлөрдү өзүнө бурат. Скульптор негизги көңүлдү каармандардын мүнөзүн ачып берүүгө бурган, ошол эле учурда кенен жалпылаштырууга да жетишкен.
Камышла (дарыя)
Камышла — Орусиядагы дарыя. Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАС/Волга/1429/296 орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Заговор
Заговор саясий – белгилүү бир саясий максатты көздөгөн, саясий күчтөргө кирген бир нече адамдардын бирөөгө же саясий институтка каршы макулдашып уюшулушу. Тарыхта ишке ашкан Заговорлордун көбү индивидуалдуу мүнөзгө ээ болуп, көбүнчө инсандарга каршы багытталган. Заговор ошондой эле саясатта таасир, бийлик үчүн күрөштүн традициялуу, эффективдүү каражатынын бири болуп саналат. Адегенде, Заговор – бул жок кылуу эле, кийин анын методдору жумшарган. Заговордун ролу саясаттын куралы катары тоталитардык, авторитардык системаларда маанилүү, анткени, бийлик көбүнчө саясий элитанын колунда, көп маселелер жекече пикир аркылуу да чечиле берет. Демократтык, укуктук социалдык-саясий турмушта Заговордун мааниси төмөндөй баштайт да, бийлик үчүн күрөш ачык эле мүнөзгө өтөт. Бийликти концепциялоону азайтуу, бийликти бөлүштүрүү, өкүлдүк структуранын пайда болушу, бийликтин тез алмашып турушу Заговордун эффективдүүлүгүнөн төмөндөшүнө алып келет. Заговор саясаттын куралы катары массаны өзүнө тарта албайт. Заговордун мүмкүнчүлүгүн азайтуу коомдо айкындуулукту өстүрүүдө жатат.
Актюба (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Актюба — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Эски мусин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 113 киши. Почта индекси — 453005, ОКАТО коду — 80235870003.
Гемоглобиноз
Гемоглобиндин бузулушуна байланыштуу тукум куума оорулардын өзгөчө тобун түзөт. Мында гемоглобиндин өтө көп кемчилиги байкалат. Гемоглобиноз айрым географиялык райондордун (Африка, Жер Ортолук деңиз жээги, Түштүк-Чыгыш Азия, Тынч океандын аралдары) элдеринде кезигет. Мында балдардын эритроциттери тез бузулат. Чоң жана кичине талассемия болуп айырмаланат. Чоң талассемиянын белгилери даана байкалат. Мындай оорулууда аз кандуулук күчөп, боор жана көк боор абдан чоңоёт, тери саргарып, сөөктүн түзүлүшү бузулат, бала өтө начар өсөт.
Жакыпова, Чынара Шаршеевна
Сыйлыктары. Наамдары
Кыргыз Республиасынын "Данакер" ордени (2005-жылдын 9-августу).
Паймо-Яга
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :