cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Геохимиялык процесстер
Геохимиялык процесстер – тоо тектер менен минералдардын, ошондой эле аларды пайда кылган эринди менен эритмелердин химиялык курамынын өзгөрүү абалы. Геохимиялык процесстердин натыйжасында элементтер алмашат, бирөөлөрү азайып, экинчиси көбөйүп, алар жер кыртышында дайыма жылып турат (миграция). Тоо тек же минерал пайда кылуучу материал адегенде белгилүү бир химиялык курамда болот. Тоо тек пайда болгондо материал башка шартка өтөт да, курамы өзгөрөт. Кийин геологиялык түрдүү шарттарга туш келип, туруксуз элементтер физикалык жана химиялык жактан өзгөрөт, тоо тек же минерал алгачкы курамынан дагы айырмаланат. Мындай процесс тынымсыз, узак убакыт бою акырындык менен жүрө берет. Геохимиялык процесстер геологияга чейинки же планеталык, эндогендик, экзогендик жана метаморфогендик процесстерге бөлүнөт. Геологияга чейинки Геохимиялык процесстер Жердин асман телосу катары пайда болушуна байланыштуу процесстерди камтыйт. Мында космостук чаң менен метеориттердин эсебинен Жердин химиялык курамы өзгөрөт. Эндогендик Геохимиялык процесстер үстүнкү мантияда магманын эришинен башталат. Магма температура жана басымдын өзгөрүшү (төмөндөшү) менен ар түрдүү татаал дифференциацияга (ликвация, кристаллдануу ж. б.) туш болуп, андан химиялык курамы, структурасы жана бир эле минералдан өлчөмү ар түрдүү тоо тектер жана кендер (кен-таштар) пайда болот. Адегенде (600-800°С) ультра негиздүү жана негиздүү тоо тектер (дунит, перидодит, пироксенит, габбро ж. б.) пайда болуп, аларда Fe, Cr, Ti, Pt ж. б. кен-таштар топтолот. Бул элементтердин бөлүнүп кетишинен кийин магма кычкылданып, диориттерди бөлөт. Андан кийин магма Si, Al, Na, F, H, В ж. б. менен байып, кристаллданган (700°С) граниттер жана пегматиттер келип чыгат. Газ элементтер (Н, С1 ж. б.) мурда каткан тоо тектерге таасир тийгизип, автометаморфизм сыяктуу метасоматоздук процесстерге дуушар кылат. Ошону менен катар сейрек металлдардын топтолушу жүрөт. Акырында магмадан бөлүнүп чыгып, сууп калган буу, газ жана ысык суулар (50°550°C), скарн, грейзен жана пневматолит гидротерм. кендерин (Cu, РЬ, Au, Ag, Zn, Sn, W, U ж. б.) пайда кылат. Экзогендик Геохимиялык процесстерге же жер бетиндеги тоо тектердин организм, суу ж. б. таасири менен (окистенүү, карбонаттануу ж. б.) үбөлөнүп бузулушунан алардын химиялык курамынын бир түрдөн экинчи түргө өтүү процесстери кирет. Үбөлөнгөн тоо тектердин күкүмдөрү жана эриндилери суу менен деңиз-океандарга агып келет да, химиялык дифференциацияга дуушарланат. Адегенде жээкте бокситтер, андан ары темир, марганец кен-таштары, фосфориттер, алардан кийин акиташтеги жана доломиттер чөгөт. Бул чөкмөлөрдүн химиялык курамынын андан аркы өзгөрүшү диагенез, эпигенез, биогенез ж. б. процесстердин натыйжасында болот. Метаморфогендик Геохимиялык процесстердин натыйжасында тоо тектердин химиялык курамы өзгөрүп, алар метаморфизмделген башка түрдөгү тоо тектерге айланат.
Блэк Рок (Нү-Мексико)
Блэк Рок (Нү-Мексико) (Black Rock) — Нү-Мексико штатынын McKinley округуна караган АКШ шаары.
Чек (каржы)
Чек төлөп берүүгө мыйзамда аныкталган мөөнөттүн ичинде көрсөтүлүүсү тийиш.
Болжоң
Болжоң — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, кытай баатыры. Эсенкан Манасты издөөгө соодагер кылып жиберип, ың-жыңсыз жоголгон адамдарынын дайнын билүүгө жөнөткөн тогуз жүз кишиден турган Нуукер баштаган кытай аскери салбырында жүргөн Манастарга жолугат. Жекеде Кымкар деген баатырын өлтүрүп салган Көкчөгө каршы Б. чыгат. Манас Б-ду Көкчөгө жеткирбей атып салат (Сагымбай Орозбаков, 1. 273 — 274).
Печай-Кикя дарыясы
Печай-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Вели-Сурун-Еган дарыясынын сол жээгинен 18 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Остеохондроз
Омурткалардын остеохондрозу
Омурткалардын остеохондрозу көп жолугат. Анда омуртка дисктеринин дистрофияга учурашы жана жукарышынан омуртка сөөктөр өсөт, муун арасында артроз, көп учурда диск чуркусу өөрчүп, жүлүндү, жүлүн нервдеринин дүмүрчөктөрүн кысат. Андыктан омуртка тутумунун ийилгичтиги жана кыймылы төмөндөйт. Оорунун жүрүшү ар кандай факторлорго (зат алмашуу жана эндокриндик бузулуулар, травма жана башкалар) байланыштуу. Омурткалар бири бирине салмагын тийгизип баскандыктан, омуртка дискинин бийиктиги төмөндөп, омурткалардын ортосунда фиброздук шакекче чыгып, жүлүндүн элементтерине таасир этиши мүмкүн.
Мажарстан
Музыкасы
Мажарстанда профессионал музыкалык маданият 13-кылымда өнүгө баштаган. 15-кылымда Буда шаарында король сарайынын капелласы уюштурулат. Мажарстан музыкасынын өнүгүшүнө 18-кылымдын аягындагы вербункош деп аталуучу аспаптык музыка өзгөчө таасир тийгизген. Вербункошко жаңы музыкалык элементтерди кошуп жана аны өөрчүтүп, композитор И. Ружичка «Беланын качышы» (1822) туңгуч Мажар операсын жазган. Вербункош Батыш Европа музыкасына чоң таасир тийгизген, композиторлор Гайдн, Моцарт, Бетховен, Вебер, кийинчерээк Г. Берлиоз, Й. Брамс, Ф. Лист аны чыгармачылыгына колдонушкан. Ф. Эркель улуттук-романтикалык Мажар операсына негиз салуучу катары баатырдык-патриоттук сюжеттеги («Банк бан», «Дьердь Дожа» ж. б.) операларды жазган. 1837-ж. Пешт шаарында опера театры, 1840-ж. улуттук консерватория, 1853-ж. Филармония коому ачылган. 19-кылымдагы Мажар улуттук музыка маданиятынын өнүгүшүнө көрүнүктүү композитор жана пианист Ф. Лист зор таасир тийгизген. 20-кылымда Мажарстан музыкасынын өнүгүш жолу композитор З. Кодай менен Б. Бартоктун композиторлук жана этнографиялык эмгектерине байланыштуу. Өлкөдөгү музыкалык маданияттын борбору Будапешт. Бул жерде Ф. Лист атындагы Улуттук музыкалык академия, Б. Барток атындагы консерватория, Мажар опера театры, Борбордук опера театры, Будапешттеги симфониялык оркестр, Мажарстан мамлекеттик симфониялык оркестри, Мажарстан филармониясынын оркестри ж. б. бар. Мамлекеттик эл-бий ансамбли, «Будапешт» бий ансамбли ж. б. көркөм чыгармачылык коллективдер белгилүү. Көрүнүктүү Мажар аткаруучулары дирижёр Я. Ференчик, пианистка А. Фишер, скрипачтар Д. Ковач жана В. Татраи ж. б., опера ырчылары А. Фараго, Р. Илошфальви, Д. Мелиш, Й. Рети, Э. Хази, М. Ласло, Ю. Орос, О. Сени; музыка изилдөөчүлөр жана музыка сынчылар Б. Сабольчи, А. Мольнар, И. Уйфалушши ж. б.
Камалов, Абдимитал
Кыргыз тилинде
Дилазык: Ырлар, аңгемелер. – Б.: Бийиктик, 2006.
Кыргызстан биримдик партиясы
Кыргызстан биримдик партиясы (КБП) - Кыргыз Республикасындагы саясий партиялардын бири. Уюштуруу конференциясы 1994-ж. 9-апрелде болуп, мамлекеттик официалдуу каттооодон ошол эле жылы 8-июнда өткөн. Партиянын максаты инсандын, граждандын укугун, саясий жана экономикалык эркиндигин көздөгөн олуттуу демократтык коомду, жаңы укуктук мамлекетти курууга аракеттеүү. КБПнын социалдык базасын ортоңку социалдык катмар түзөт: интеллигенттер, ишкерлер, фермерлер, илимий кызматчылар ж. б. Бардык областтарда бул партиянын регионалдык, укук жагынан өз алдынчалыкка ээ болгон уюмдары бар. Башка саясий партиялардан айырмасы КБПнын өзү түзүлгөндө эле демилгечилер тобу тарабынан иштелип чыккан, уюштуруу конференциясы талкуулап бекиткен, өлкөнү кризистен чыгаруу боюнча Программасы бар. Ал Программа коомдук өнүгүүнүн бардык тармактарын өзүнө камтып, конкреттүү сунуштарды жана ишке ашыруу механизмдерин көрсөтөт. КБП өзүн центристтик багыттагы партия деп эсептейт. Парламенттик жол менен бийликке келүүнү жана өз Программасын ишке ашырууну көздөйт. 1994-ж. 6-октябрда КБПнын демилгеси жана каржылоосу менен Кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн 70-жылдыгына карата республикалык илимий-теориялык конференция уюштурган. КБП «Кут билим» гезити, Кыргыз радиосу («Демократия сабактары» берүүсү), «Азаттык» радиосу, «Слово Кыргызстана» гезити ж. б. менен өз ара тыгыз байланышта. Адам укугу жана демократия маселелери боюнча КБП ПРООН менен бирдикте иш алып барат. Биримдик партиясы 1994-ж. декабрында «Шайлоолордон кантип жеңүү керек» китепчени жарыкка чыгарган. Депутаттыкка талапкерлерге китепче чоң жардам көрсөткөн. 1995-ж. 5-февралда Жогорку Кеңештин депутаттарын шайлоодо КБП көрсөткөн талапкерлердин арасынан алтоо эл депутаттары болуп калышты: Мыйзам чыгаруучу жыйынга - А. Артыков, К. Байболов, М. Жангарачева; Эл өкүлдөрү жыйынына - Е. Исмаилов, И. Токоев, Б. Фаттахов. 1995-ж. 16-мартта болуп өткөн КБПнын II съезди кийин шайлоолорду мажоритардык-пропорционалдык же таза пропорционалдык өкүлчүлүк системасында жүргүзүү боюнча «Жогорку Кеңештин депутаттарын шайлоо мыйзамына өзгөртүүлөрдү кийирүү жөнүндө» сунуштарды иштеп чыккан. Бул сунуштар башка саясий партиялардын жана көптөгөн депутаттардын колдоосуна ээ болууда, КБПнын Саясий Кеңешинин координатору А. М. Муралиев.
Уркуя Салиева
Өмүр баяны
Совет бийлигин чыңдоого катышкан кыргыз кыз-келиндеринин алгачкысы. Ошол мезгилдеги совет бийлигинин идеологиясына ылайык эзүүчү таптарга каршы жана аялдарды азаттыкка чыгаруу үчүн күрөшүп, 1928-жылы. октябрда 1-Май айыл кеңешинин төрайымы болуп шайланган. 1932-жылы аймакта алгачкы «Кызыл-Аскер» колхозун уюштурган. Кыргыз АССР БАКтын мүчөсү (1934), 1-Май (Меркит- Мүркүт) айыл кеңешинин (1932-33), «Кызыл- Аскер» колхозунун раиси (1934). Каршылаштары тарабынан мыкаачылык менен өлтурүлгөн. Ал жөнүндө Н. Байтемиров «Тарых эстелиги» аттуу тарыхый-документалдуу романы жазып (1966), анын негизинде «Уркуя» аттуу көркөм фильм (1972) тартылган (режиссёру Т. Океев). Бишкек шаарындагы бир көчөгө ысмы ыйгарылган. Туулуп өскөн айлында эстелик тургузулган.
Шилтемелер
[https://www.azattyk.org/a/kyrgyzstan_culture_history_urkuya_salieva/24371871.html Аманбек Жапаров. Уркуя Салиеванын көргөзмөсү ачылды. azattyk.org, 26-Октябрь, 2011]
21 февраль
21-Февраль - Григорий календары боюнча 52-күнү, жылдын аягына чейин 313 (толук жылда 365) күн бар.
Камбарова, Нурания
Ташкент шаарынын журналдарында жана гезиттеринде аңгемелери, очерктери, кыскача макалалары, чакан чыгармалары жарыяланып турган.
Башка элдердин тилдеринде
Карлыгаш. – «Каракалпакстан», 1968. – өзбек.
Копланка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тура дарыясы Тагил дарыясынын куюлушунан Тагил дарыясы, Ница дарыясы жана Пышма дарыясы дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Акция (финансы)
Акция наркы
Акция наркы – акциялардын сатуу баасы, ал эркин базар шарттарында туруктуу чоңдук боло албайт; фондулук биржада аныкталат. Акция аны банкка жайгаштырууда үлүш пайдадан кем эмес киреше алып келүүчү суммага сатылат. Акциянын наркы акциялардын ушул түрүнө суроо-талапка жана сунушка жараша болот. Акционердик коом ал боюнча үлүшпайдага төлөп берүүчү документ купондук баракча деп аталат.
Германий
Германий ― металл сымал жалтырак, катуу зат; тыгызд. 5,35 г/см3; балкып эрүү температурасы 58,5°; кайноо температурасы 2850°. Химиялык бирикмелеринде II жана IV валенттүү. Кадимки шартта туруктуу, концентрацияланган күкүрт кислотасында жана падыша арагында жай эрийт. Абада 700 °С жогорку температурада Г.(II) оксидин GeO жана кош (IV) оксидин GeO2 пайда кылат. Ысытканда германий галогендер менен аракеттенип, тиешелүү тетрагалогенидди берет. 1000 °С күкүрт менен аракеттенип сульфиддер: GeS, GeS2, суутек менен германий суутектүү бирикмесин жана металлдар менен германиддер пайда кылат. Германий түстүү металлургия өнөр жайларда GeO оксидин 7000 °С чейин ысытып калыбына келтирүүдөн алынат:
Какшаал гроссуляр кени
Какшаал гроссуляр кени Нарын облусунун Ат-Башы районунда, Ат-Башы кыштагынан 140 км аралыкта, деңиз деңгээлинен 3500 м бийиктикте 1967-ж. табылган. Узундугу 15–300 м, калыңдыгы 0,3–3 мден 10–15 мге чейинки скарн тулкуларынын тобу Таш-Көмүр мезгилинде пайда болгон мраморлошкон акиташтын Какшаал массиви менен болгон контактысына туура келет. Инфильтрациалык скарндар бир нече участкада гроссуляр катарына кирген жашыл гранаттын кристаллдары менен түзүлгөн. Гранат ачык-жашыл, кою-жашыл, тунук, эч кандай кошулмасы жок, кээ бир кристаллдарынын өлчөмү 1–1,5 см. Пироксендүү, гранат-пироксендүү жана волостаниттүү скарндарда чоңдугу 1 см болгон тунук кызыл гранаттын идиоморфдуу кристаллдары кездешет. Гранат зергердик буюмдарга жарамдуу.
Гыркуль
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бримхолл Низхони (Нү-Мексико)
Бримхолл Низхони (Нү-Мексико) (Brimhall Nizhoni) — Нү-Мексико штатынын McKinley округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 373 киши. Болжолдуу аянты - 42.3 км². FIPS коду — 35-09035.
Наср сүрөсү
Кыргызча мааниси
Наср1 сүрөсү
Асуан
Асуан - Египеттин түштүк-чыгышындагы шаар. Асуан мухафазасынын (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору. Калкы 241,3 миң (2005). Нил дарыясынын оң жээгинде жайгашкан. Жолдор тоому. Эл аралык аэропорту бар. Дарыя порту. Туристтик борбор. Климаттык курорт.
Корайзы (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Вернер Гейзенберг
Вернер Карл Гейзенберг (нем. Werner Karl Heisenberg; 1901-жыл 5-декабрь Вюрцбург — 1976-жыл 1-февраль Мюнхен) — немис физик-теоретиги жана кванттык механиканын негиз салуучуларынын бири. Ал өзүнүн эмгегин 1925-жылдагы күтүүсүз ачылыш менен жарыкка чыгарган. Ошол эле жылдын ичинде Макс Борн жана Паскуал Йордан менен жазган кийинки макалалар сериясында кванттык механиканын матрицалык формуласы олуттуу түрдө иштелип чыккан. Ал өзүнүн 1927-жылы басылып чыккан Гейзенберг дайынсыздык принциби менен таанымал болгон. Гейзенберг "Кванттык механиканы жаратканы үчүн" 1932-жылы физика боюнча Нобел сыйлыгына ээ болгон.
Отит
Бөлүнүшү
Ал сырткы, ортоңку жана ички кулактын отити болуп бөлүнөт. Ички кулактын отити лабиринтит деп аталат.
Коомдук мамилелер
Мисалы: алардын мамлекет менен болгон белгилүү бир мамилелерди түзүүнү максат кылып алышат. Ушундай модель боюнча базистен көз каранды болгон надстройкалык, идеологиялык, экинчилик коомдук мамилелерден түзүлөт. Бирок, реалдуу жагдайларда алдын ала аныктоочу жана аныкталуучу коомдук мамилелер себеп менен натыйжа ордун алмашкан алакаларга чейин өсүп кетиши мүмкүн (мисалы: саясат экономикадан көз каранды, бирок, өз кезегинде саясат экономикалык процесстерге чечкиндүү таасир тийгизиши мүмкүн).
Коомдук мамилелер ишмердүүлүккө социалдык мүнөз берет жана ал үчүн конкреттүү социалдык мейкиндикти түзөт. Коомдук мамилелер ар бир социалдык топтун коомдук мамилелер системасындагы ордун аныктаган кызыкчылыктардын түрүндө көрүнөт. Адамдардын кызыкчылыктары бири-бирине шайкеш же карама-каршы келиши мүмкүн. Ошого ылайык коомдук мамилелер кызматташуу, тилектештик же бири-бирине такыр дал келбеген пикир келишпестик, конфликттик мамилелерден куралышы мүмкүн. Тарых бири-бирине карама-каршы турган коомдук топтордогу, таптардагы (кул жана кул ээлөөчү, феодал жана дыйкан, капиталист жана жалданма жумушчу) коомдук мамилелер дайыма тирешүүлөрдү, антагонизмдерди пайда кылгандыгын күбөлөйт. Мындай карама-каршылыктарды четке кагуу же чечүү коомдук мамилелерди өзгөртүүгө алып барат. Адам тарыхынын ар кандай замандарында, коомдук формациялар бири биринен коомдук мамилелердин тиби боюнча айырмаланышат.
Жаңы коомдук мамилелер пайда болуп жаткан өтмө замандарында эски коомдук мамилелерлер талкаланат, коомдук турмуш өзгөрөт, коомдо терең структуралык кайра өзгөртүп түзүүлөр жүрөт. Айрым учурда коомдук мамилелер өтө кеңири мааниде чечмеленет. Мындай маанайда коомдук мамилелер деп адам коомундагы гана эмес, жаныбарлар дүйнөсүндөгү (үйүрдөгү, топтогу ж. б.) мамилелер да мүнөздөлөт (этология, социобиология ж. б.). Албетте, жаныбарлардын ортосунда белгилүү бир мамилелер бар, бирок, аларды социалдык мамилелер деп айтуу опурталдуу. Анткени, үйүрдөгү мамилелер азык издөө, коркунучтардан коргонуу, көбөйүү сыяктуу биологиялык негизде түзүлөт.
Власовка (дарыя)
Власовка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Томск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАР/ОБЬ/2677/218/10 орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Печаль-Кы дарыясы (Таз куймасы)
Печаль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таз дарыясынын оң жээгинен 693 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 181 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Боркара
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Базар-Коргон району
Калкы
Райондун калкы көп улуттуу; көбү кыргыздар, андан сырткары орус, өзбек, уйгур, тажик, украин, корей, башкырт, татар жана башка улут өкүлдөрү жашайт. Калкынын орточо жыштыгы республиканынын жалпы жыштыгынан жогору, 1 км 2 жерге 64 киши.
Франкизм
Франкизм - 1975-жылы дүйнөдөн кайтыш болгон генерал Франко 1937-жылкы граждандык согуштан бери Испания мамлекет башчысы жана ошол эле мезгилде аскер башчысы болчу. Өзүнө гана тиешелүү (жетекчи деген маанини билдирген El Caudillo деген түшунүккө ээ) Франконун өлкөдө жана ички саясатта колдонгон авторитардык режимин дүйнө саясатында франкизм деп атайбыз.
Караев, Өмүрбек
Кыргыз тилинде
Насирдин дастан: Эссе. – Б.: Учкун, 1997.
Биотүрдүүлүк конвенциясы
Биотүрдүүлүк конвенциясы - глобалдык деңгээлде каралган эл аралык экологиялык макулдашуулардын бири. 1992-ж. 5-июнда Рио-де-Жанейро шаарында (Бразилия) кабыл алынып, күчүнө 1993-ж. 29-декабрда кирген. Конвенциянын негизги максаты планетадагы биотүрдүүлүктү, башкача айтканда экосистеманын ар түрдүүлүгүн жана компоненттерин сактоо, ресурстардан алган пайданы калыс жана тең укукта бөлүштүрүү, технологияны туура колдонуу, каржылоо. Конвенция биотүрдүүлүк компонентеринин бардыгына («Юрисдикция сферасы» статьясы боюнча) улуттук юрисдикция чегинде (конвенцияга катышкан өлкөлөргө) таралат. Биотүрдүүлүк конвенциясы боюнча катышуучу тарап биотүрдүүлүктү туруктуу колдонуу жана сактоо боюнча өзүнүн улуттук стратегиясын, планын жана программаларын сектордук, сектор аралык деңгээлде иштеп чыгышы зарыл. Конвенциянын кээ бир жоболорунда табигый жана жасалма шарттарда биотүрдүүлүктү сактоо чаралары, ошондой эле конвенция чегинде мамлекет аралык кызматташуулар каралган. Ар бир тарап конвенциянын максатына жетиш үчүн жүргүзүлгөн иш-чараларга кеткен каражатты улуттук деңгээлде мойнуна алышы талап кылынат. Бирок, өнүгүп келе жаткан мамлекеттерге конвенция боюнча жоопкерчиликти аткарыш үчүн жаңы жана кошумча каражат булактары (өнүккөн мамлекеттер жана башка аркылуу) каралган.
Кыямат-кайым
Кыямат-кайым (араб. «какайып тик туруу») ислам окуусунда: Кыямат-кайым болгондо бүткүл тиричилик кыйрайт да, кыйла жылдар өткөндөн кийин Алла таала бардыгын тирилтип, суракка алып, жаңы дүйнөнү жасайт. Ошондо өлүп калган Исраил периште тирилип, Сур деген сурнайын тартканда арбактардын бардыгы тирилип туруп, Махшар көктөм майданына барат экен. Майданда чоң сурак башталып, адамдардын жүрүм-туруму, кылган кылмыштары, иштери жазылган дептер таразага салынат. Адамдардан өкүл болуп тараза жанында ХII к. жашаган кожо Ахмед калыс болуп турат экен. Махшар майданында күнөө-сооп текшерилгенден кийин периштелер пенделерди айдап, кыл көпүрөдөн (Сырт көпүрөдөн) өткөрөт. Ал көпүрөнүн ары жагында бейиш (жаннат), асты жагында тозок (жаханнам) бар. Ошондон соң чын дүйнө - түбөлүк дүйнө башталат. Мындай мүшкүл адам баласына гана таандык. Кыямат-кайым маселеси ХIХ к. экинчи жарымынан баштап бир топ акындардын ырларында, өзгөчө заманачылардын чыгармаларында көп кездешет. Кыямат-кайым акыр заман, тар заман ж. б. маселелер менен бир катарда турат.
Кызыл төш
Кызыл төш (лат. Calidris testacea, syn. Calidris ferruginea) — чулдуктардын бир түрү.
Абу-Даби (эмирлик)
Географиясы
Абу-Даби өлкөнү, болжол менен 70 % ИДП менен касыздап турат.
Коомдук пикир
2) рухий тажрыйбалык мамиле (эмоциялуу-эрктик дүүлүгүүлөр, умтулуулар, ниеттер ж. б. аркылуу);
Жер канталасы
Жер канталасы — канталалардын бир түрү.
Биоценоз
Жаратылышта жандуу организмдер белгилүү комплекстерди – жаратылыш коомдорду түзүшөт.
Максат жана каражаттар
Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Марк Цукерберг
Бала чагы
Цукерберг кичине кезинен эле компьютер колдонгон жана программаларды жазып баштаган. Анын атасы 1990-чу жылдары Atari BASIC Programming программасын үйрөткөн, кийин программист Дэвид Нюманды Маркты үйрөтүүгө жалдаган. Цукерберг компьютер программаларын жазганга кызыкчу жана оюн программаларын да жазып жүрдү. Жазуучу Хосе Антонио белгилегендей: «Кээ бир балдар компьютер оюндарын ойношсо, Марк аларды түзөт».
Рассвет (Иглин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Юрактау (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Юрактау — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Алатанин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 227 киши. Почта индекси — 453154, ОКАТО коду — 80249812006.
Громотуха (Том куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кар токтотуу
Кар токтотуу – талаага кар топтоо жана анын агротехникалык ыкмасы. Күздүк эгин, жер-жемиш жана көп жылдык өсүмдүктөрдү кышкы же жазгы суукта үшүктөн сактоого, талаанын нымдуулугун арттырууга мүмкүндүк берет. Кар калың болсо, жер көп тоңбойт, жазында эрте эрип, суусу жерге жакшы сиңет, топурак кышкы шамал эрозиясына учурабайт. Кар токтотуунун натыйжасында эгиндин түшүмдүүлүгү ар гектарынан 2–4 цге көбөйөт. Кар токтотуунун кеңири таралган жолу – кар жалчаларын топтоо. Кар жалчалары карды трактор менен айдоо аркылуу шамалга карата туурасынан же кыйгачынан кайчылаш, бири экинчисинен 5–10 м алыстыкта топтолот. Карды жылуу күндөрү, кардын жумшак, нымдуу кезинде топтогон жакшы. Карды шамал айдап кетпес үчүн ар кандай тосмолор – кесилген дарак бутактары, үйүлгөн кык, саман жана башка пайдаланылат.
Бороончу
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Борис Немцов
Борис Ефимович Немцов (Boris Nemtsov; 1959-жылдын 9-октябры, Сочи – 2015-жылдын 27-февралы, Москва) – Орусиянын заманбап саясатчысы, мамлекеттик жана коомдук ишмери. Орусия Өкмөтүнүн төрагасынын биринчи орун басары (1997-98). Орусиянын Мамлекеттик думасынын депутаты (1999-2003). Ярослав облустук Думасынын 6-чакырыктагы курамынын депутаты (2013). “Орусиянын Республикалык партиясы – Элдик эркиндик партиясы” («Республиканская партия России — Партия народной свободы, РПР-ПАРНАС») аттуу партиянын теңтөрагасы, физик-окумуштуу, физика илимдеринин кандидаты. Киши колдуу өлгөн.
Кыскача өмүр таржымакалы
Борис Ефимович Немцов 1959-жылдын 9-октябрында (тогуздун айынын 9унда) Орусиянын Сочи шаарында туулган. Атасы – Ефим Давыдович Немцов (1928-1988) курулуш тармагын жетектеген. Энеси Дина Яковлевна Эйдман (1928-жылы туулган) – Орусиянын эмгек сиңирген дарыгери.
Борис Немцов мурдагы Горький (азыркы Нижний Новгород) шаарында орто мектепти 1976-жылы алтын медаль менен аяктаган.
Ар кыл илимий мекемелерде иштеген. Плазма, акустика жана гидродинамика физикасы боюнча 60тан ашуун эмгек жазган.
1985-жылы диссертациясын коргоп, физика-математика илимдеринин кандидаты даражасына ээ болгон. (Темасы: “Кыймылдагы булактардын нурлануу менен өз ара карым-катнашынын когеренттүү натыйжалары” - «Когерентные эффекты взаимодействия движущихся источников с излучением»).
1991-жылы президенттикке талапкер Борис Ельциндин Нижегород облусу боюнча ишенимдүү өкүлү болгон.
Орусия Өкмөтүндөгү ишмердиги
1997-жылдын май-ноябрь айларында жана 1998-жылдын май айынан тартып Б.Немцов бир эле учурда “ГазПром” Орусиялык акционердик коомундагы мамлекеттин өкүлдөрүнүн коллегиясынын төрагасы кызматын аркалаган.
1998-жылдын 17-августундагы дефолттон кийин Сергей Кириенконун өкмөтү бийликтен кетирилгенде, Б.Немцов убактылуу Өкмөт башчысынын орун басарынын милдетин аткарып калган.
1998—2007-жылдардагы саясий ишмердиги
2003-жылы анын партиясы Орусиянын Мамлекеттик думасына шайлоого катышып, бирок 5 пайыздык өткөөлдү жеңе албай, Мамдумадан орун ала албай калган. Шайлоодо жеңилген соң Б.Немцов “Оңчул күчтөр биримдиги” партиясынын Федерациялык саясий кеңешинин төрагасы кызматынан чегинген.
Крым жаңжалына жана Украинадагы соңку окуяларга мамилеси
2014-жылы сентябрда Б.Немцов расмий Кремлден Орусиянын аскерин Украинанын аймагынан чыгарып кетүүнү жана бул өлкөнүн чыгышындагы Донецк Элдик Республикасы жана Луганск Элдик Республикасы деп өздөрүн бир тараптуу жарыялап алган жикчилдерге колдоо көрсөтпөөнү талап кылган кайрылууга кол койду.
Күтүүсүз өлүмү жана ага карата мамилелер
Орус бийликтери кылмышкерлерди табуу үчүн чукул коопсуздук жаа тергөө чаралары жүрүп жатканын маалымдашты.
Маркум Б.Немцовдун сөөгү 2015-жылдын 3-мартында Москва шаарында жерге берилмекчи.
Үй-бүлөсү, жакындары
Жубайы – Раиса Ахметовна. Аны менен расмий ажырашкан эмес, бирок чогуу жашабай калышкан. Алардын кызы Жанна 2005-жылы жаштардын дибералдык кыймылына катышкан.
Ирина Королёва айымдан Немцовдун Софья (2004) деген кызы бардыгы айтылат.
Сыйлыктары. Наамдары
Украинанын Князь Ярослав Мудрый ордени менен сыйлынган.
Галбай Максытов
Сыйлыктары
Райондук “Мыкты мугалим” конкурсуна катышып 3-орунду алган. Г.Максытовдун райондук газетада “Жакшы болууаста-аста”, областык “Ленин жолу” газетасында “Бир райондо эки түрдүү көрүнүш”,  “Ленинчи жаш”  газетасында  “Сымбатын сынап караса”,  “Мугалимдер газетасында”  “Өгөйлүк өөнчүлбү “ сыяктуу  макалалары окурмандардын чоң кызыгуусун пайда кылган.
Луи де Бройл
Луи Виктор Пьер Раймон, Бройлдун 7-герцогу (фран. Louis-Victor-Pierre-Raymond, 7ème duc de Broglie, Louis de Broglie; 1892-жыл 15-август - 1987-жыл 19-март) — кванттык теорияга инновациялык салым кошкон франциялык физик болгон. Өзүнүн 1924-жылдагы доктордук тезисинде ал электрондордун толкун табиятын айтып чыккан жана бардык материя толкун касиетке ээ деп эсептеген. Бул түшүнүк Бройл гипотезасы катары таанымал. Ал толкун-бөлүкчө дуализминин үлгүсү жана кванттык механика теориясынын борбордук бөлүгүн түзөт.
Оюлуу
Оюлуу — тери, тери алдындагы клетчатканын көпкө басылуудан кан айлануусу бузулуп, жансызданышы. Көбүнчө алсыз, узак убакыт төшөктө жаткан оорулуунун сөөккө жакын жайгашкан териси оюлат. Чалкасынан жатса куйругу менен чычаңы, омурткалары, далы жана согончок тушу жабыркайт. Көмкөрөсүнөн жатса тизеси, жамбаш сөөгү, төшүнүн тушу; ал эми кырынан жатса жамбаш менен кашка жилик муунунун тушу оюлат. Оюлуу гипс таңуунун астында (согончокто, чыканакта жана башкалар), ошондой эле ооздун былжыр челинде (тиш протези туура эмес салынганда) болушу мүмкүн.
Билим берүү реформасы
– орто мектепте 12 жылдык билим берүү мөөнөтүнө өтүү менен билим берүүнүн мазмунун, стандарттарын кайра карап чыгуу;
Ботокан
Ботокан — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, Бозуулдун атасы экендиги гана айтылат (Саякбай Каралаев, «Семетей», 1. 173).
Камышановка баткак кени
Камышановка баткак кени Чүй облусунун Сокулук районунда, Камышановка кыштагынын жанында, Чүй суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 600 м бийиктикте. 1964-ж. табылып, 1965–66-ж. кендин батыш бөлүгүндө геол. чалгындоо жүргүзүлгөн. Кен аймагы чымкөңдүн тектирчеленген бир нече катмарынан түзүлгөн. Эң үстүндө калыңдыгы 0,4–0,7 м чымкөң, анын астында кара түстөгү, илээшкек ылай менен аралашкан өтө чириген (99%) чымкөң катмары жатат. Ылай чымкөң баткагы дарылык касиетке ээ. Анын калыңдыгы 1,5–2 м. Баткак аз минералдашкан (2,6 г/л), күкүрт суутектүү (Н2SО, 237%ке жетет). Баткактын нымдуулугу 36 – 75%, кум менен булганышы 0,02 – 0,2%. Кендин жалпы аянты 40 га. Кендин чыгыш бөлүгүндөгү запасы 670 миң т. Баткак Бишкектеги дарылоо мекемелеринде жана Ысык-Ата курортунда кеңири пайдаланылат.
Тажикстан
Архитектурасы жана сүрөт искусствосу
Тажикстан аймагында байыркы Орто Азиянын жергиликтүү жана көчмөн урууларынын маданий эстеликтери сакталган. Байыркы жана орто кылымдагы искусствонун өнүгүшүнө Тажикстандын Батыш жана Чыгыш соода жолдорунда жайгашып, Иран, Индия, Чыгыш Түркстан, Кытай ж. б. өлкөлөр менен маданий-экономикалык карым-катнашта болушу чоң таасир тийгизген. Тажикстанда биздин заманга чейинки 15–10-миң жылдыктагы аска беттериндеги жазуулар (Мургаб кыштагынан 40 км түштүк-батышта, Чыгыш Памир), коло доорундагы (биздин заманга чейинки 1-миң жылдык) турак жай калдыктары, геометриялык оймо-чиймелүү одуракай карапа, жөнөкөй формадагы асем буюмдар, түштүгүндө, Вахш, Бешкент өрөөндөрүндө көчмөн уруулардын мүрзөлөрүнөн түрдүү карапалар (мискей, цилиндр формасындагы идиштер), коло бычак, шамшар, күзгү, төөнөгүчтөр табылган. Биздин замандын 5–8-кылымында Тажикстанда негизин мунаралуу дубалдар түзгөн турак жайлуу (Пенжикент) шаарлар, арабдар басып алгандан кийин Тажикстан архитектурасында мечит, мунара (минарет), медресе, күмбөз ж. б. мусулман салтына ылайык курулуштар пайда болгон. Мисалы, Исфаранын жанындагы Калай-Боло коргону, Хулбук сарайы (10–12-кылым), жогорку Заравшандагы Айни, Рарз, Фатмев минареттери, Регардын жанындагы Хожа-Нахшран (11–12-кылым), Хожа-Машад күмбөздөрү ж. б. 14-кылымдын аягы – 15-кылымдын башындагы тажик монументтүү зодчествосунун ири жетишкендиктерине; Мухаммед Башшар күмбөзү, Самаркан, Шахрисабз ж. б. шаарлардагы дүйнөгө белгилүү темурилер архитектуралары, Кулябдагы Мир-Сеид-Хамадинин күмбөзү, Наугилемдеги Абдулла-хандын мечити, Ленинабаддагы шейх Муслехеддиндин мечит-күмбөзү, Көк-Күмбөз мечити, Баба-Тага жана Ажинахан күмбөздөрү кирет. Тажикстанда Совет өкмөтү орногондон кийин шаарлар боюнча курула баштаган. 30-40-жылдары коомдук жайларды курууда орто кылымдагы Орто Азия сүрөт өнөрүнүн элементтери камтылган классикалык формалар колдонулган. 30-жылдардан эски материалдардын – кирпич, чопо, жыгач ордуна бышкан кирпич, бетон жана темир-бетон колдонула баштаган. Сүрөт искусствосу заманга жараша өнүгүүдө. Белгилүү сүрөтчүлөрү: A. М. Орлов, С. А. Хошмухамедов, А. Ашуров, С. Е. Захаров, В. И. Серебрянский, A. Т. Аминжанов, О. А. Ахунов, К. Жумагазин ж. б.
Киносу
Тажикстанда 1929-жылдан фильмдер кыска метраждуу документ жана хроника фильмдери тартылып, «Советтик Тажикстан» мезгилдүү киножурналы чыга баштаган. 1930-жылы «Тажиккино» трести уюшулган. Алгачкы тажик көркөм фильмдери «Эмирлер көр оозунда» (1932), «Эмигрант» (1934, режиссёр К. Я. Ярматов). Биринчи үндүү көркөм фильми «Бак» (режиссёр Н. В. Досталь) жана «Достор кайрадан жолугушат» (режиссёр Ярматов; экөө тең – 1939). Улуу Ата Мекендик согуш жылдары Дүйшөмбүдө Москванын «Союздетфильм» студиясы иштеген. Дүйшөмбү бириккен киностудиясы көркөм жана документ тасмаларын чыгарып турган. 1950–60-жылдары жаңы темадагы фильмдер тартылып, улуттук кинодраматургия жана режиссура жаралган, башкача айтканда Кимягаров «Дохунда» (1956, С. Айнинин романы боюнча) фильмин тарткан. Кийин «Менин досум Наврузов» (1957), «Жогорку кызмат» (1958) ж. б. фильмдер тартылган. 1960–70-жылдары улуттук жаш кинорежиссура калыптанып, М. С. Ариповдун («Ниссо», 1966), М. К. Касымовдун («Жура-Саркор», 1970), С. М. Хамидовдун («Эски мечиттеги кезигүү», 1969) ж. б. фильмдери коюлган. Документ кинолору да бир кыйла ийгиликке жетишкен («Саламатсыңбы, Тажикстан», 1960; «Тажикстан жөнүндө төрт ыр», 1964 ж. б.). «Тоо ыры» (1969), «Ак көңүл Насым» (1970) сыяктуу мультипликациялык фильмдер тартылган. Тажик кинематографистер союзу 1962-жылы уюшулган.
Таң-Шаң
Таң-Шаң — «Манас» эпосундагы топоним. Таң-Шаң түрүндө Сагымбай Орозбаковдун вариантында (2. 170) гана кезигет.
Гидролиз
ал эми күчтүү к-та менен начар негиз туздары эритмелеринде к-талык ре-акция жүрөт. К-та менен негиз бирдей санда диссоциацияланса, анда эритмедеги реакция нейтралдуу болот. Күчтүү к-та менен күчтүү негиз тузу иш жүзүндө Г.. Г. теңдештикти мүнөздөөчү негизги чоңдуктар болуп гидролиз константасы К жана гидролиз даражасы a эсептелет. Темп-раны жогорулатуу жана эритмелер кон-центрациясын азайтуу Г. даражасын жогорулатат. Г. физиологиялык чоң маа-ниге ээ. Организмдеги полисахарид, белок ж. б. заттар дайыма Г. жүрүп турат. Жер кыртышынын бир катар геологиялык өзгөрүштөрү жана минералдар пайда болушу, хим. өнөр жайларда глюкоза, этил спирти, фурфурол, самын, глицерин ж. б. алуу Г. процессине негизделген.
Кар чеги
Кар чеги – жыл бою эрибеген кардын шарттуу төмөнкү чеги. Андан жогору жааган кар эригенге жана бууланганга караганда көбүрөөк топтолот. Кар чеги Антарктидада деңиз деңгээлине чейин ылдыйлап, Тибет тайпак тоосунда 7 миң мге чейин көтөрүлөт. Кыргызстандын тоолорунда кар ченегичтин бийиктиги 3000–3500 мден өтөт.
Кара-Үңкүр жана Оттук капчыгайы
Кара-Үңкүр жана Оттук капчыгай ички Теңир-Тоодо. Нарын районунун аймагында. Соң-Көл жана Байдулу тоолорунун ортосунда, Кара-Үңкүр жана Оттук суусу  аккан багытта түндүктөн түштүккө карай 35 кмге созулат. Таманынын эң жазы жери (Оттук кышнын түндүгүндө) 2–3 км, кууш жери 400–600 м. Таманынын эң  жапыз  жери 2450 м, бийик жери 3000 м бийиктикте. Капчыгай карбондун сланец, акиташ теги,кон- гломерат тектерин суу жеп, үбөлөнүүсүнөн пайда болгон. Негизинен V сымал капчыгай. Капчыгай аркылуу Бишкек—Торугарт авто жолу өтөт.
Букара (айыл)
Букара (Букара) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Панфилов районундагы айыл. Орто айыл округу составына кирет.
Чаткал району
Тарыхы
1924-жылдын 14-декабрында Кара-Кыргыз автономиялуу облусу уюшулган. 1924-жылдын 1-февралында Кыргыз АССР болуп уюшулат да ал 1936-жылдын 5-декабрында Кыргыз ССРи болуп түзүлөт. Ал эми 1926-жылдын 6-декабрында РСФСР Жогорку Борбордук Аткаруу комитетинин токтому менен Жалал-Абад округу, Жалал-Абад кантону болуп уюшулат. Райондор болуштуктар болуп түзүлүп, чыңдалат. Жалал-Абад кантону 8 болуштуктан турган. Алар: Жалал-Абад – борбору Сузак айылы, 6 айылдык кеңештен, Көгарт – борбору Сафаровка айылы, 23 айылдык кеңештен, Базар-Коргон – борбору Массы айылы, 10 айдыдык кеңештен, Ноокен – борбору Сакалды айылы, 10 айылдык кеңештен, Кетмен-Төбө – борбору Алексеевка айылы, 15 айылдык кеңештен, Кызыл-Жар – борбору Афлатун, 10 айылдык кеңештен, Чанач – борбору Ак-Таш айылы, 10 айылдык кеңештен, Чаткал – борбору Шекафтар айылы 8 айылдык кеңештен турган.
Асылма мөңгү
Асылма мөңгү - бийик тоонун тик капталдарында пайда болгон муз тулкусу, мөңгү. «Тили» тоонун этегине жетпей «асылып» же «салаңдап» тургандай көрүнгөндүктөн асылма мөңгү деп аталып калган. Мындай мөңгүлөрдү кыргыздар касаба мөңгүлөр деп да аташат.
Мария Кюри
Мария Саломеа Склодовская-Кюри, Maria Salomea Skłodowska-Curie - (07.11.1867-ж-04.07.1934-ж.) - радиоактивдүүлүк боюнча алгачкы илимий изилдөө жүргүзгөн поляк улутундагы белгилүү француз физиги жана химиги. Нобель сыйлыгын алган биринчи аял, эки жолу алган биринчи киши жана биринчи аял, эки башка илим боюнча алган жалгыз киши жана беш Нобель сыйлыгын алган үй-бүлөнүн мүчөсү.
Теңир-Тоо
Түндүк Теңир-Тоо
Соңку палеозой кысылуу дооруна туура келип, жер үстүндө жанартоолордун ургалдуу атылышы жана жегичтүү катардагы көп фазалуу интрузиялардын пайда болушу менен мүнөздөлөт.
Энрико Карузо
Энрико Карузо [25. 2. 1873, Неаполь – 2. 8. 1921, ошол эле жер] – италиялык ырчы (тенор). Алгач «Нуово» театрында опера ырчысы катары өнөрүн көрсөтүп, 1895–98-жылы Италиянын көптөгөн шаарларында, 1900–01-жылдары Миландын «Ла-Скала» театрында ырдаган. 1903–20 -жылы Нью-Йорктун «Метрополитен-опера» театрынын солисти. 1898жылдан дүйнөнүн көп өлкөлөрүндө (Россияда – 1898, 1900) гастролдо болгон, Италияга жыл сайын барып турган. Карузо дүйнөдөгү даңазалуу опералык ырчылардын бири катары мыкты партияларды [Герцог, Манрико, Радамес (Ж. Верди «Риголетто», «Трубадур», «Аида»), Фауст (А. Бойто «Мефистофель»), Рудольф, Каварадосси, де Грие (Ж. Пуччини «Богема», «Тоска», «Манон Леско»), Хозе (Ж. Бизе «Кармен») жана башка] аткарган. Неаполитан ырларын да өзгөчө берилүү менен ырдаган. Карузо фортепьянодо, гитарада, флейтада, трубада ойногон, таланттуу карикатурист да болгон.
Жаңы федоров (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кан акиташ кени
Кан акиташ кени Баткен облусунун Кадамжай районунда, Катраң тоосунун түндүк этегинде. 1973–75-ж. геол. чалгындоо жүргүзүлгөн. Кен аймагын мезозойдун чөкмө тектери түзөт. Үлүлдүү акиташ теги бор мезгилинде пайда болуп, ичке тилке түрүндө кендик багытында 2–3 кмге чейин созулуп жатат. Калыңдыгы 10–20 ''м. ''Жакшы сайкалданат. Блоктуулугу жакшы. Жылмалап сайкалданган бети кочкул сары түстө болуп, кооз. Запасы 1 млн м3. Имараттардын дубалын кооздоп каптоого пайдаланса болот.
Ноу-хау
Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Пиль-Кы дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Уламыш жана анын классификацияланышы
Уламыш, улама, аңыз – оозеки адабиятта кеңири тараган жанр. Бир топ белгилери тарабынан легендага өтө жакын турат, бирок айырмалануучу бөтөнчөлүгү бар, ал – тарыхый инсандар, тарыхый окуялар, көрүнүштөр тууралуу, жер-суу аттарынын келип чыгышы жөнүндө тарыхый баяндоого, чындыкка жакыныраак чечмелөөгө аракет кылынгандыгы жагынан легендага караганда фантазиядан бир топ четтейт.
Үмөт уулу Жайсаң
«Манас» эпосун алгач ирет айтып чыккан ырчы болушу мүмкүн, бирок бул пикирди негиз катары кароого болбойт” деп, белгилүү эпос изилдөөчү Муктар Ауэзов айтат. Ал эми академик Б.Юнусалиев: «Сагымбайдын вариантында эске алынган Жайсаң ырчы дегенди, Манастын чоролорунун бири Ырамандын Ырчы уулу деп аталышын эске албай коюуга болбойт» деп, белгилейт. Элдик оозеки тарыхта (санжырада) кыргыздардын байыркы мезгилдеги кол башчысы Кыргызхан Таласка жеңиш менен келишинде чоң той берип, тойдо Жайсаң ырчы бытырап кеткен көп уруунун башын кошуп, эл кылгандыгы үчүн Кыргызханды мактап ырдаган. Жайсаң ырчынын эл оозунда:
Карачев, Сыдык
Кыскача өмүр таржымакалы
С.Карач уулу Кыргызстандын азыркы Ысык-Көл облусуна караштуу Түп районунун Жылуу-Булак айылында 1900-жылы туулган. 1918-жылы Мамбет Сүйүнбаевдин жетекчилиги астында кызыл гвардиянын отрядына кирип, Ак-Суу, Лепси, Черкесск жерлеринде ак гвардиячылар менен күрөшүүгө, 1920-жылы Кызыл Армиянын курамында Бухара эмиратын кулатууга активдүү катышкан.
Чыгармачыл ишмердиги
1919-жылдан «Көмөк», «Тилши», Жети-Суу ревкомунун басма органдарында, Түркстан КП органдарында – «Ак жол» гезитинде, «Чолпон», «Жас кайрат» журналдарында чыгармалары үзгүлтүксүз жарыяланып, көптөгөн ырлары «Эркин-Тоо» гезитинин беттеринде жарыяланып турган.
С. Карачев "Шаңдан жүрөк", "Аялдар салтанаты", "Айылдагы курбума", "Досума", "Эл сагынуу", "Күзгү түн", "Эркин-Тоого", "Май", "Жаңы турмуш - жарык күн", "Эл менен бүгүн биргебиз", "Эмгек таңында", "Күрөш учкундары", "Неге алдадың?", "Өткөн өмүр - бир өлүм" деген лирикалык жана махабат ырларын жазган. Акын аталган туундуларында тап душмандарынын айыгышкан күрөшүн сүрөттөөгө, жаңы замандын артыкчылыгы менен жеңиштерин, эркиндик алган элдин көңүл күүсүн, эркин эмгегин даңазалоого аракеттенет.
С.Карачев жөнүндө изилдөөлөрдөн айрым ойлор
Адабиятчы З. Мамытбеков Сыдык Карачевдин биринчи ыры 1918-жылы татар тилиндеги "Шуро" гезитинде жарык көргөнүн, адегенде жалаң татар жана казак тилинде жазганын, 1919-жылы "Көмөк" газетасында "Сүйгөнүнө кошула албады", "Үйлөнүүдөн качты", ал эми 20-жылдардын башында ар түрдүү темалардагы "Армандуу эки жаш", "Алданган нур кызы", "Күкүк менен Зейнеп", "Ысык-Көл боюнда" деген аңгемелери басылганын жазат.
Искитим (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Кемерово шаарынын аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Каршылык мыйзамы (логика)
Каршылык мыйзамы ― формалдуу логиканын негизги мыйзамдарынын бири. Ал боюнча бир эле мезгилде бири бирин тануучу (жокко чыгаруучу) эки ой-пикир тең чындык боло албайт. Каршылык мыйзамын биринчи Аристотель ачкан. Мыйзамды сүйлөм бир эле мезгилде чын жана калп боло албайт деп ырастоого болот. Ой жүгүртүүдө жана илимий теорияларда формалдуу карама-каршылыкты колдонуу зыяндуу. Каршылык мыйзамы объектинин сапатынын ойдо чагылышы болуп эсептелет. Анткени объект бир эле мезгилде бири бирин танган касиеттерге (мисалы, үй бир эле мезгилде бийик да, жапыз да боло албайт) ээ эмес.
Веденовка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Мажит Каримов
Кыргыз тилинде
Баарыбыз бала болгонбуз: Повесть. – Ф.: Мектеп, 1973. – 119 б.
Ноокен району
Ноокен району — Кыргызстандын Жалал-Абад облусундагы район. Административдик борбору — Массы айылы.
Тарыхы
1935-жылы негизделген. 1992-жылга чейин Ленин району деп аталган.
The Neighbourhood
The Neighbourhood (кээде «THE NBHD» аббревиатурасы колдонулат) — альтернавтивдик рок жанрында ойногон америкалык музыкалык топ. 2011-жылы Таузанд-Окс шаарында негизделген. Топтун курамы вокалист Джесси Разерфорддон, гитаристтер Джереми Фридмэн жана Зак Эбелстан, басист Майк Марготадан жана барабанчы Брэндон Фридден турат.
Грануляция
Грануляция – Күн фотосферасынын телескоптон көрүнгөн бүртүктүү структурасы.
Бугу айы
Бугу (орус. Май, лат. mensis Majus) — Григориан жылнаамасы боюнча бешинчи ай. Байыркы римдиктер боюнча - үчүнчү, анткени Цезардын реформасынан улам жыл башы жалган курандан башталчу. Бугу айы 31 күндөн турат.
Оюнчук
Оюнчук — балдардын өз алдынча аракеттенүүсүнүн жана балдар оюнунун буюмдары.
Бирдиктүү энергетикалык система
Бирдиктүү энергетикалык система - жогорку чыңалуудагы электр берүү зым кермелери (линиялары) менен бириккен жана кеңири аймактагы бир, кээде бир нече өлкөнү энергия менен камсыз кылуучу бир нече электр энергетикалык системалар жыйындысы. Ал электр энергиясын иштеп чыгарат, аны бөлүштүрөт жана өзгөртөт. Керектөөчүлөрдү энергия менен үзгүлтүксүз камсыз кылат, керек кубаттуулуктун резервин түзөт, электр, жылуулук жана башка энергияны чыгарууга мүмкүндүк берет. Анда энергетикалык системалар негизинен жогорку чыңалуудагы (220, 500, 750 кВ, 1150 кВ) зым кермелер менен кошулат. Аны башкаруу үчүн электр станцияларын, электр тармактарын, энергетикалык системаларды жана алардын бирикмелерин комплекстүү автоматташтыруу зарыл. Ири энергетикалык биригүүсүнө бардык мурдагы СССРге караштуу мамлекеттердин бирдиктүү энергетикалык системалары кирген. Бирдиктүү энергетикалык система менен Болгария, Венгрия, Чехия жана Словакиянын энергетикалык системалары синхрондуу иштөөсүн улантышууда. Азыркы учурда Россиянын бирдиктүү энергетикалык системасы 65 энергетикалык системаны Борбордук, Орто Волга, Урал, Чыгыш-Батыш Россия, Түндүк Кавказ, Сибирь энергетикалык системаларын камтыйт (1999). Көз карандысыз мамлекеттердин экономикасында жана социалдык өнүгүүсүндө электр энергетикасынын өзгөчө ролун эске алуу менен жана Азербайжан, Армения, Беларусь, Казакстан, Кыргызстан, Молдова, Россия Федерациясы, Тажикстан, Түркмөнстан, Өзбекстан, Украинанын өкмөттөрү КМШнын Электр-энергетикалык Кеңешин түзүшкөн (1992). Бирдиктүү энергетикалык системге кирген электр станциялары КМШ өлкөлөрүндө өндүрүлүүчү электр энергиясынын 90 %ин иштеп чыгат.
Кренатулалар
Кренатулалар (лат. Crenatula) — моллюскалардын бир уруусу.
Наргозуев, Бегалы Молдогозуевич
Бегалы Молдогозуевич Наргозуев(1961-жылы туулган) – Кыргызстандагы заманбап саясат таануучу, журналист, кино таануучу, жеке ишкер.'''
Кыскача өмүр жолу
Бегалы Молдогозуевич Наргозуев 1961-жылы 5-февралда Аксы районуна караштуу Кош-Дөбө айылында туулган.
2010-жылдан азыркы учурга чейин “Аман Эйр” авиаагенттигинин Президетинин кеңешчиси.
Сыйлыктары жана башка коомдук наамдары
"Манас" америкалык авиабазасы тарабынан “Достук жана биримдик үчүн” аттуу күбөлүгүнө ээ болгон. 15.02.2008-жыл.
КР ЖК Кыргыз-Малазия, Индонезия жана Филиппин достук группасынын жетекчиси 2008-жылдын февраль айынан тартып.
Курманбек Бакиев
Өмүр баяны
Курманбек Сали уулу Бакиев — Кыргыз Республикасынын экинчи президенти. Ал 2005-2010-жылдары президент болгон.
Умай эне
Умай эне жөнүндө уламыш
Жылдар өтө берет, Датканын кыздары бой тартып чоңоюшат. Турмуш деген турмуш эмеспи кыздар да биринин артынан бири турмуш сапарына аттанышып орун алып кетишине Датка бир жагынан кубанса, экинчи жагынан өкүнөт, капаланат. Үйү бөлөктүн түйшүгү бөлөк дегендей, кыздары да анда-санда көрүнүп, аларды ойлогон Датка түнү бою күңгүрөнүп чыгат.
Мирзахалим Каримов
Кыргыз тилинде
Жер жылдызы – Жерге-Тал: Аймактын 60 жылдыгына арналган. – Б.: 1991 – 128 б.
Орловка (Иглин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Камышка (Том куймасы)
Камышка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Томск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Томь дарыясынын оң жээгинен 27 км алыстыкта (Кижиров куймасы) орун алган. Дарыянын узундугу - 41 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Кемерово шаарынын аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Осмон Дөөлөтү
Осмон Дөөлөтү (ески түркчөсүндө: دولت عالیه عثمانیه (Devlet-i Âliye-yi Osmâniyye) жаңысында:Osmanlı Devleti, Osmanlı İmparatorluğu) (1299-1922) - көп улутту жана көп диндүү түрк мамлекети. Өзүнүн чарыктуу шыңында (16-17 кылымдар) ал үч куралыкта (континентте) жайылып, Түштүк Чыгыш Европада, Орто Чыгыш жана Батыш Түштүк Африканын бөлүмдөр кирген, батыштагы Гибралтар кысыгы (ал 1553-жылы Гибралтардын ар жагында Морокконун Атлант мухитине чейин) чыгыштагы Каспий деңизи менен Парсы чыканыгына чейин, Түштүк Чыгыштагы Австрия менен Словакиянын чегаралары менен Украинанын айрым аймактары, Түндүк Чыгыш Судан, Эритрея, Сомали менен Йеменге чейинки аймакты камтып жаткан. Бул дөөлөт алты кылым бойу Чыгыш жана Батыш дүйнөлөрүнүн карым-катнаш жашасынын бел ортасында болуп келди. Кудурэтин чарыктуу шыңында Осмон дөөлөтү 29 аймактан туруп, ага баш ийишкен Молдавия, Трансильвания жана Валахия княздиктери алым-салык төлөшчү. Бүгүн Стамбул деген ат менен белгилүү Константинополис борордук калаасы болуп калган Осмон дөөлөтүнүн көп жагынан жероотродеңиздик, атап айтканда Рим жана Византия дөөлөттөрүнүн исламдык мурагери деп аталчы.
Мари-Софи Джермен
Өмүр баяны
Зергер атасынын китепканасында окуган. Өз алдынча кичинекейинен эле математик Монтуклдун өмүр жолуна кызыккан. Ата-энеси "кызга ылайыктуу кесип эмес" деп кашы чыгышканына карабай, изилдөөсүн улантып, көрүнүктүү окумуштуулар: Аламбер, Фурье, Гаусс менен кат аркылуу байланышып турган. Кээ бир учурларда эркектин ысымы менен чыгууга мажбур болгон. Өмүрүн илимге арнап турмушка да чыккан эмес.
Бириккен сөздөр
Бириккен сөздөр - компоненттери тыбыштык жактан өзгөрүүгө учурап, өз ара ширелишип биригип, бир бүтүн сөзгө айланган, бир маани берип, бир басым менен айтылуучу татаал сөздөр. Бириккен сөздөрдө тутумундагы эки сөздүн ичиндеги бир тыбыш башка бир тыбышка өтүп кетет же бир же бир нече тыбыш, кээде муун да сыйлыгышып түшүп калат: быйыл (бу+жыл), кайнене (кайын+эне), аржак (ары+жак), ушер (ушул+жер). Кээ бир бириккен сөздөрдүн бир компоненти азыркы учурда маанисин жоготкон же мааниси күңүрттөнүп калган: карагат, кызылгат (алтай тилинде: кат жемиш), алпкараку
Карыбаев, Аскер
Акындын эң алгачкы ыры «Эртеңки таң» деген ат менен 1957-ж. «Жаш Ленинчи» журналына басылып чыккан.
Кыргыз тилинде
Сезим кайрыктары. – Б.: Бийиктик, 2003. – 198 б.
Сузак району
Сузак району — Кыргызстандын Жалал-Абад облусундагы район. Административдик борбору — Сузак айылы.
Казаяк (Иглин району, Башкыртстан)
Казаяк — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Красновосход айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 800 киши. Почта индекси — 452409, ОКАТО коду — 80228830011.