cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ужур дарыясы
Ужур — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Белое көлү орун алган. Дарыянын узундугу - 60 км.
Соко
Соко – дыйканчылыктагы эмгек шайманы. Чыканак сымал ийрейип өскөн катуу жыгач тандалып, анын кыска ачасына коло, чоюн же темир тиш бекитилген. Узун ачасынан илмекче чыгарылып, ага унаага чиркөөчү ок жыгач бириктирилген.
Тилегенова Бүбүталип
Көркөмдүк дүйнөсүндө (комуз чертүүгө) кичине кезинен кызыккандыктан композитор Акмат Аманбаевдин сунушу боюнча Бишкектеги Күрөңкеев атындагы окуу жайына кирип, хор-дирижёрлук бөлүмүн бүтүргөн. Кыргыз мамлекеттик академиялык А. Малдыбаев атындагы опера жана балет театрында гримдөөчү болуп эмгектенет. Театрда «Ажал ордуна», «Айчүрөк», «Опричник», «Пиковая дама», «Ак мөөр», «Курманбек» өңдүү опералык чыгармаларга жардамчы-режиссёр, режиссёрдук кылуу менен аларда ойноочу персонаждарга орус-кыргыз кийим-кечектерин тигет. Анын колунан жаралып, көркөм көчөттөрү ойдогудай түшүрүлгөн баш кийимдер: топу, шөкүлө, тебетей, элечек ар бир сахнада ойногон персонаждардын мүнөздөрүнө, аткарган партияларына шайкеш келет. Алардын жердигин баркуттан, шурудан, жиптен, кылдан, үкү канатынан, аң терилеринен тандайт. «Ак мөөрдөгү», «Курманбекгеги», «Айчүрөктөгү» негизги образ-кейипкерлердин кийип чыккан асем кийимдеринен сырткары 40 чоронун жоого аттануучу зоотторунун, 22 кыздын шөкүлөсүнүн ж. б. үлгүлөрдүн автору.
Буткана
Бутпарас динин туткандардын табынган жайы. Бул тууралуу «Зийа ал-кулуб» аттуу суфийлер жөнүндөгү кол жазмада маалыматтар келтирилген: кыргыздар өзүлөрүнүн оорулуу жол башчысы Серйуктун маңдайына олтурушуп,  тамак  алдыга  келгенде  ар  кимиси  эттен  бир  тилимден  кесип  алышып,  идишке салышкан. Эт салынган идишти дарактын түбүнө коюшуп, анын алдына ийилип турушкан. Даракта күмүш бут (идол) илинип турган, анын айланасында жыгачтан ж-а таштан чегилип жасалган эки миңге жакын буттар коюлган. Бул жер кыргыздардын Бутканасы болгон. Кол жазмада буттун аты «талбийа – йижакар» деп аталган.
(Сагымбай Орозбаков, 3. 239).
Баканга чыгуу
Шарты
Оюнчулардын саны 2—5 киши.
Оюндун эрежеси
Бир бирине тоскоолдук кылууга, бакандын астында турууга, оюндун кезегин бузууга болбойт.
Кхотео (Оклахома)
Кхотео (Оклахома) (Chouteau) — Оклахома штатынын Mayes округуна караган АКШ шаары.
Бүркөнчөк, бүркөн
Бүркөнчөк, бүркөн – үйлөнүү тоюндагы кыздын кийминин бир бөлүгү. Келин күйөөсүнүн айылына 1– жолу бара жатканда жүзүн баш киймине төйнөлгөн жапырак ак чүпүрөк менен жаап алган, аны бүркөнчөк деп аташкан. Бүркөнчзк келин боз үйгө кирээрде бала же өспүрүм тарабынан алынган. Бүркөнчөктүн ак түстөгү кездемеден болушу, анын ниетинин актыгын, пейлинин тазалыгын билдирген.
Жумагулов, Мааметайып
1970-ж. Пржевальск мамлекеттик педагогикалык институттун физика-математика факультетин бүткөн, 1970—73-ж. ошол эле институттун философия жана илимий коммунизм кафедрасында окутуучу.
Төлөйкөн (Кара-Суу району)
Булактар
<!-- {{ОЖ Ош облусу, Кара-Суу району, Төлөйкөн айыл өкмөтү
1.	Почталык индекси	723509
2.	Дареги	Дыйкан-Кыштак айылы, Мамырова көчөсү 77
11.	Жакынкы аэропоттон алыстыгы	15 км
15	Айылдык өкмөтүнө караган айылдардын саны
4)	Кыргызстан    30км
5)	Дыйкан-Кыштак 27км 16.	Калктын улуттук курамы		кыргыздар       15 973	орустар   	20	өзбектер	9 245
- суулуу айдоо                         	829
Симбир (Кугарчин району, Башкыртстан)
Симбир — Башкыртстандын Кугарчин районундагы кыштак, Максют айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 21 киши. Почта индекси — 453346, ОКАТО коду — 80238845009.
Төлөйкөн (Кара-Суу району)
Булактар
-кайрак	               85
1-Бурла
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чоң Тополь көлү бассейндери жана Бурла дарыяларынын. Дарыянын айрыгы болмайды, дарыя бассейни — Обь жана Иртыш дарыяларынын аралыктарындагы агынсыз аймак.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Күрп
Күрп — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Аксы районундагы айыл. Ак-Жол айыл аймагынын курамына кирет.
Боортоктоп жылуу
Оюнга даярдануу
Оюнчулар бир катар болуп ичтеринде жатышып оюндун шарты, оюн өткөрүлүүчү аралык жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун баяны
Оюнчулар, оюнчулардын бирөөсүнүн буйругу боюнча белгиленген аралыктан бат боортоктоп жылып өтүүгө аракеттенишет. Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Марага биринчи келген оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч, ийилчээктикке, чыдамкайлыкка тарбияланат, боортоктоп тез жүгүрүүгө үйрөтөт.
Интим лирикасы
Көл түстүү көйнөк кийип бүгүн түнү,
Көздөрүң толуп кетип кусалыкка,
Ал – үмүт бийиктикте жанып турган,
Сезимге бир муңайым жашынышкан
(А. Узакова)
Уйгурлар
Уйгурлар (лат. кыр. Uýǵurlar) — Кытай Эл Республикасынын Синьцзян-Уйгур автономиялүү районунун жергиликтүү калкы. Туткан дини боюнча мусулман-сунниттер. Байыркы түрк тилдүү калктардын бири,саны 10 миллиондон ашат. Үчүнчү Уйгур каганаттыгынын учурунда "уйгурлар" деген жалпы аталыш кабыл алынган. Абулгази (1603-1663) "Түрктөрдүн санжырасы" аттуу жылнамасында "уйгур" этноними "бириктирүү, баш коштуруу" түрк сөзүнөн келип чыккан дейт. Махмуд Кашгари, "уйгур" аталышы Александр Македонскийге каршы чыккан атчандар "худхуранд" ("шумкар сымал, аң улоодо эч бир айбан качырбаган") cөзүнөн "худхур" деп кыскартылып "уйгур" сөзүнө айланган.
Севр тынчтык келишими (1920)
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Северин Сергей Евгеньевич
Северин Сергей Евгеньевич (8(21). 12. 1901-ж. т., Москва – 15 август, 1993) - советтик биохимик, СССР ИАнын (1968), СССР МИАнын акад. (1948), Социалисттик Эмгек Баатыры (1971). «Учебник физической и коллоидной химии» (1941, П. П. Митрофанов менен бирге), «Практикум по биохимии животных» (1950, Н. П. Мешкова менен бирге) деген колдонмолордун автору. Үч Ленин ордени, Октябрь революциясы жана Эмгек Кызыл Туу ордендери менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Урюп дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Назаркино (Кугарчин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Усайка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лапко-Се
Лапко-Сё — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Колва дарыясынын сол жээгинен 472 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 38 км.
Дубалдан ашып түшүү
Оюнга даярдануу
Оюнчулар дубалга жакын жерде, бир катар болуп турушуп, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Курья дарыясы (Карасука куймасы)
Курья — Орусиядагы дарыя. Новосибирск облусу, Алтай крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Карасук дарыясынын оң жээгинен 115 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 72 км.
Газневилер мамлекети
Өлкөнү башкаруу үчүн чыңдалган мамлекет аппарат түзүлүп, башкаруучулар өз мүдөөлөрүн аткаруу үчүн илим менен маданиятты өнүктүрүүгө умтулушкан.
Айгай-Мурсаляй (Кугарчин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Свинухов, Иван Степанович
ӨМҮР БАЯНЫ
Свинухов Иван Степанович Түркстандагы революциячыл кыймылдын катышуучусу,1891-ж Воронеж темир жолунда иштеп жүрүп, жумушчу кыймылына тартылган.<BR>
Тезекбаева Мунар
Тезекбаева Мунар Шырдакчы. Ат-Башы районундагы Ак-Муз айылында төрөлгөн. Колхоздоштуруу учурунда атасы кулакка тартылып, куугунтукталгандыктан, сабатсыздыгын жоюуга мүмкүнчүлүгү болбогон. Баатыр эне. Азыр Нарын шаарында жашайт. Апасы Кенженин узчулук нускасын алган. Узчулукту сайма сайып, ала кийиз уютуудан баштаган. Кийин «салбай оюмду» пайдаланып бир түрдөгү шырдакты, андан түр шырдакты кармоого өткөн. Андай шырдактарына үч көздүү «табак оюмду» түшүрөт. Шырдак жээгине «бычак учун» коюп, «жээк оюмунун» башынан «кочкор мүйүз оюмун» алып, анын башынан «карга тырмак оюмун» алганда арадан «ачкыч оюму» (ача оюм) журөкчө болуп көрүнөт. Кайрадан «бычак учунан» аламыч түшүп, «ортолук түр оюм» үчүн эки «кочкор мүйүз оюму» эки «карга тырмак оюму» менен беттешет да, ал табакчалардын ар бири адаттагыдай «аламычтанат». Ошондо алардын жарымы «колтук оюм» болуп калат. Шырдак ичи кара кийизден ичтелет. Көркөм оюмга эки жолдон шырык түшөт. Шырык жиби үчүн кара койдун чууда жүнүнө кыркынчы жипти аралаштыра ийирип алат. Мунардын кызы Салянова Калыйча - ишенимдүү шакирти, ал мектепте көркөм кол өнөрчүлүктөн сабак берет. Сүрөттө Тезекбаева М. шакирти менен.
Гардизи, Абу Саид Абдулхайй
Гардизи Абу Саид Абдал - Хайй (перс. ابوسعید عبدالحی بن ضحاک بن محمود گردیزی‎), (1008/1009–өлгөн жылы белгисиз) – иран тарыхчысы, окумуштуу. Газневилик султан Абдырашиттин (1049–59-жылдар) тушунда Гардизи өзүнүн «Зайн-ал-ахбар» («Кабарларды кооздоп сүрөттөө») деген тарыхый эмгегин жазган. Бул эмгегинде Иран халифаты жана Хорасандын тарыхын изилдеген.
Кыргызстан, Кара-Суу району
Калкы
Калкы - 2 794 киши.
Бурмакара
Бурмакара (Corydalis) – апийимдер тукумундагы өсүмдүк уруусу; бир-эки же көп жылдык чөп. Жер астында түймөкчөсү же узун өзөк тамырлуу, тамыр сабагы жоон, көп баштуу. Сабагы бутактуу же бутаксыз, тик өсөт, Бийиктиги. 10–60 смге жетет. Жалбырагы сапсыз же ичке саптуу, бир же эки, кээде үч ача жалбырактан турат. Сабакта кезектешип жайгашат. Гүлү туура эмес, чөйчөкчө жалбыракчалары майда, гүлүнүн түсү мала-кызыл же көгүш-кызгылт, ак, саргыл, чачы топ гүлдүү. Мөмөсү жазы, сөлпү же эллипстей кутуча. Уругу жалтырак, кара. Бурмакаранын 320 түрү бар. Кыргызстанда 12 түрү белгилүү. Алар тоо этектериндеги шалбааларда, токойлордо, альп жана субальп алкактарындагы нымдуу жерлерде, шагыл-таштардын арасында, мөңгүгө жакын жерлерде, таш коңулдарында, жаракаларында өсөт. Тамырында алкалоид бар. Дары өсүмдүк. Айрымдары кооздук үчүн өстүрүлөт.
Ташматов Кадыр
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Пьер Абеляр
Чыгармалары
Абелярдын негизги чыгармалары: «Бар жана жок», «Өзүңдү өзүң аңдап бил», «Философтун, иудейдин жана христиандын ортосуңдагы субхат», «Христиан теологиясы» ж.б. Ал Платондун, Аристотелдин, Цицерондун чыгармалары, антик маданиятынын башка да эстеликтери менен тааныштыгы бар кеңири билимдүү адам болгон.
«Философтун, иудейдин жана христиандын ортосундагы субхат»
Абеляр Христостун күнөөдөн арылтуучу миссиясы жөнүндөгү ырастоодон күмөн санаган, ал миссия анын адамзат тукумунун мойнунан Адам менен Еванын күнөөсүн алып таштагандыгында эмес, бүткүл адамзат жолдоого тийиш болгон бийик моралдын үлгүсү болгонунда эле. Абеляр адамзат Адам менен Евадан күнөө жасоого жөндөмдүүлүктү эмес, ошол күнөөнү моюнга алуу жөндөмдүүлүгүн мураска алган деп эсептеген. Абелярдын пикири боюнча Кудайдын ырайымы адамга жакшылык иштерди ишке ашыруу үчүн эмес, алардын ишке ашырылгандыгы үчүн берилген сыйлык катарында керек. Мына ушулардын баары ошол кезде жайылган диний догматтарга карама-каршы келген жана Санск собору (1140) тарабынан ересь катарында айыпталган.
Икназар (Кугарчин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ян Кум
– АКШ менен Советтер Союзунун билим берүүдөгү айырмачылыктары асман менен жердей болгондуктан Кум өзү теңдүү балдар менен көп сүйлөшкөн эмес. Бул аралыкта ал жаңы чыккан техникалар тууралуу китептерди окуп жүрүп 18 жашында жаңы программаларды ишке киргизгенди үйрөнөт. Көп өтпөй W00w00 деп аталган эң мыкты хакерлер тобунун катарына кирет.
Мохнатый Сайы дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чоң Тополь көлү бассейндери жана Бурла дарыяларынын. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Обь жана Иртыш дарыяларынын аралыктарындагы агынсыз аймак.
Төрөгелди баатыр
Төрөгелди Абайылда уулу (1798/1799-1868/1870-ж) - сарыбагыш уруусундагы черикчи уругунун манабы, Ормон хандын колбашчысы.
Атасы Абайылда 18-кылымдын акыры, 19-кылымдын башында Кочкор өрөөнүн мекендеген чоң манаптардан болгон.<BR> Төрөгелди баатыр агасы Нарбото менен казактардан жылкы чаап келүү үчүн жортуулга чыгып турган. Нарбото ушундай жортуулдардын биринде өлгөн. Казак султаны Кененсары Касым уулунун колун талкалоого катышкан. 19-кылымдын 40-жылдарынын акырында казактарга туткунга тушүп, андан Жантай хандын жардамы менен бошоп чыккан.<BR> Бугу менен сарыбагыш урууларынын чабышы башталган учурда Төрөгелди баатыр Пишпек чебинде камоодо жаткан.<BR> 1854-ж күзүндө бошонуп келип кол курап, бугулар өлтүргөн "Ормондун куну" учурдагы сарыбагыш феодалдарынын талоончул саясатын уланткан. Эл оозундагы уламыштар боюнча Ормон Хан ага "Ысык-Көлдү үч айлан, бугу элин чап",- деп керээзин калтырган имиш.
Үймөк чөпкө чыгуу
Оюндун башка түрлөрү
Үймөк пахтага чыгуу, үймөк топуракка чыгуу.
Фетхуллах Гүлен
Өмүр баяны
1941Туулган жылы М. Фетхуллах Гүлен, 1941-жылы 27-апрельде, Эрзурум облусунун Хасанкале районуна караштуу Коружук айылында төрөлгөн.
12.09.1980       Аскер Өкмөттү Кулатты 12- Сентябрь 1980 аскердик кыймылдан артынан ишини кылууга мүмкүнчүлүк тапкан жок.
11.02.1995  Полат Ренeсанc мейманканасында Журналисттер жана Жазуучулар Фондунун иптарына катышты
02.08.1995  Туркия мамлекетинин парламент башчысы Хүсаметтин Жиндорукту зыярат кылды Фетхуллах Гүлен, парламент башчысы Хүсаметтин Жиндорукту парламенттеги бөлмөсүндө зыярат кылды.
29.08.2007  Фетхуллах Гүлен Туркияда 11-Президент болуп шайланган Абдуллах Гүлгө куттуктоо жиберди.
Айтым
Күкүгү болом деп жүрүп, Көптөн алдап жеп жүрүп, Күнөөгө башың кирбейби”.
Жолдуу мырзалар
Жолдуу мырзалар («Джентльмены удачи») — 1971-жылы СССР тарабынан тартылган кинокомедия.
Кингфишер (Оклахома)
Калкы - 4380 киши. Болжолдуу аянты - 10.7 км². FIPS коду — 40-39850.
Кунарсыздануу
Кунарсыздануу – казып алуу жүрүмүнөн улам пайдалуу кендердин сапатынын төмөндөшү.
Тапаева Гүлай
Тапаева Гүлай Өрмөкчү. 1933-ж. Нарын районундагы ЭкиНарын айылында төрөлгөн. Нарын педагогия окуу жайын бүтүрүп, мугалимдик кесипте эмгектенген. Гүлайдын узчулугунда терме таар согуусу башкалардан айырмаланат. Түгөйлүү жиптерден тегиричтей эндүүлүктө эришти күзүктөйт да, өрмөктүн аркагын кылчык жүндөн ийирип, өзүнчө түр чыгарууга машыккан. Негизги жиптери эки өңдөн - кара-актан, кызыл-көктөн турат да, курулган өрмөктүн бир эришине үч катар терме көчөттөрүн чыгарат. Анда көчөттөр анын фонунан бери чыгып, өрмөкчүлөрдөн бөтөнчөлөнүп, эндей таарга «омуртка көчөтүнүн» туундусун кол менен тарткандай элестетет. Кара жипке ар түр түшүп, араларына эриш жиптер эки түстө сызыкча болуп көрүнөт. Ал «суу» (чычкан изи) жүргүзүлгөндөй сезилет. Гүлай мындай терме таардан ат жабуу, шалча, куржун өңдүүлөрдү жасап, анын «милтесин» кызыл, кара жиптен тандайт.
Бурма-Суу
Каракол жана Ырдык сууларынын аралыгында, Тескей Ала-Тоонун этегиндеги түздүктө, деңиз деңгээлинен 1775 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Каракол шаарынан 17 км. Балыкчы темир жол станциясынан 220 км. Калкы негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу, клуб бар.
Калкы
Калкы ― 1939 киши (2009-жылы), 2005-жылы ― 1598 киши.
Ури-Яха
Ури-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Надуй-Яха дарыясынын оң жээгинен 12 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 68 км.
Сол Лагорта
Сол Лагорта — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лагорта дарыясынын сол жээгинен 15 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Хмелевка (Чоң Суруша куймасы)
Хмелевка — Орусиядагы дарыя. Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Суруш дарыясынын оң жээгинен 19 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дерес-Сай
Дерес-Сай (Дерес-Сай) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Аксы районундагы айыл. Авлетим айыл округу составына кирет.
Утка-Ты-Вис
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Башы менен турмай
Оюнга даярдануу
Катышуучулар катарга тизилип туруп алышып, оюндун шарты жана кезеги жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Аль-Кинди
VII кылымдын башталышынан бери тарта арабдардын жеңип алууларынын натыйжасында Түркстандан Испанияга чейинки зор аймакта көп улуттуу теократиялык мамлекет — Араб халифаты түзүлөт. Бул мамлекетте жалпысынан байыркы гректик философиялык ойду өздөштүрүүнүн негизинде философиянын өнүгүшү чоң ийгиликке жетишет. Анда V—XII кылымдарда схоластика менен бир катарда араб философиясы да өнүгөт, бирок ал батыш европалык схоластиканын өнүгүшүнө салыштырганда таптакыр башкача өнүгөт. Аль-Кинди ушул араб философиясынын эң көрүнүктүү өкүлү.
Аль-Кинди мусулман философ, ал «улуу жана эң кубаттуу бир Алланы» негиздөө жана түшүндүрүү үчүн жана «Алла бардык нерсенин аракеттеги жана максаттуу себеби» [Ошонун өзүндө. 55-6.] дегенди чечмелөө үчүн аристотелизмге таянат. Ал Алла философия жетише албай турган теңирлик билимге ээ деп ырастайт. Куран Аль- Кинди үчүн — теңирлик аяндардын туу чокусу.
Шалаболка дарыясы
Тышкы шилтемелер
]
Бурулма-калакчалуу турбина (бара)
Бурулма-калакчалуу турбина (бара), Каплан барасы (турбинасы) – канат сымал калакчасы жумушчу дөңгөлөктүн втулкасына (бойшакегине) бекитилген жана атайын кыймылга келтиргичтин жардамы менен өз огунда автоматтык бурулуучу реактивдүү суу турбинасы (барасы). Анын кубаттуулугу 200 МВтка жетет. Жумушчу дөңгөлөгүнүн эң чоң диаметри 10 мге жакын. Ал бир мезгилде багыттоочу аппараттын калакчасын жана жумушчу дөңгөлөгүн буруучу кубаттуулук менен жөнгө салынуучу кош жөндөгүчкө ээ. Суунун кысымы 15–60 мге чейин колдонулат. Аны 1920-ж. австралиялык инженер В. Каплан ойлоп тапкан.
Жоош, Кара-Суу району
Жоош (Жоош) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Мады айыл округу составына кирет.
КОНМЕБОЛ
КОНМЕБОЛ турнирлери
Уюм үч негизги турнирди өткөрөт. Экөөсү клубдук командалар үчүн: Либертадорес кубогу — УЕФА Чемпиондор лигасынын аналогу, Түштүк-Америка кубогу — Европа лигасынын аналогу жана дагы бири улуттук курамалар үчүн — Америка кубогу же Түштүк Америка Чемпиондугу.
Агглютинация (реакция)
Агглютинация (реакция) - антителолордун клеткалар жана башка зор корпускулярдык бөлүкчөлөр менен (мисалы, эритроциттер, бактериялар жана башка) өз ара аракеттениши. Бул реакция корпускулярдык бөлүкчөлөрдүн үстүнө преципитациянын (тунуунун) өтүшүн көрсөтөт. А-нын реакциясы бактерия түрлөрүнүн жана эритроциттердин типтерин аныктоого пайдаланат. Андан тышкары, лейкоциттердин, тромбоциттердин , сперматозоиддердин жана башка бөлүкчөлөрдүн агглютинациясы белгиленген. Агглютинация реакциясы өтө сезгичтиги менен айырмаланат, сыворотканын (кандын сары суусунун) бир мл 0.01 антигендин микрограммын аныктаса болот.
Жердеги шакекти тиштеп алмай
Шарты
Оюнчулардын саны 3—5 киши.
Оюнга даярдануу
Жердеги таза кагазга же тактайга шакек коюлгандан кийин катышуучулар оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Аяккы уйкаш
Жомоктогу Аккуланын тукуму,
Жел жетпеген анык тулпар ушубу? Учуп барат, сызып барат чабандес Жашка толуп көздөрүнүн кычыгы.
Чуман дарыясы (Бурла куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чоң Тополь көлү бассейндери жана Бурла дарыяларынын. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Обь жана Иртыш дарыяларынын аралыктарындагы агынсыз аймак.
Сол Фома-Ю
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чабутак (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Орск шаарынан Сакмара дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Мыскал Өмүрканова
Балалыгы
Мыскал Өмүрканова 1915-жылы жай айында Нарын облусунун Жумгал районундагы Баш-Кууганды айылында туулган. Атасы Дүйшө Карымшаков орто чарбалуу адам болгон. Ал күнүмдүк жашоонун айынан байдын малын багып, энеси болсо суусун алып, отун жагып, кулун чыгарып, бечаралыктын күнүн өткөрүптүр. Мыскал алгачкы кадамын таштай баштаганда, ата-энеси үрккөндөр менен Кытайга барып, ал экиге чыкканда эл-журтуна кайтып келишет. Мыскалдын атасы Дүйшө комузда ойногонду жакшы көрчү. Мыскал ырдаганды жакшы көрчү. Кичинекей Мыскал "Ак-Толкун" деген элдик ырын келтире ырдаган. Ал эс тарткандан апасынан, чоң энесинен уккан ырларын, кошокторун, уламаларын, жомокторун үйрөнгөн Мыскал 13 жашка чыкканда анын апасы көз жумган. Үй тиричилик, кичинекей балдарды кароо Мыскалга өтүп, мектепке барбай коёт.
Олжобай Каратаев
Илимий чыгармачылыгы
Бир катар илимий монографиялардын жана 100дөн ашуун илимий жана илимий-жамаагаттык макалалардын автору.
Назира (окшош нерсе)
Назира жанрынын келип чыгышы жана өзгөчөлүгү
Мындай чыгармалык көрүнүш кыргыз адабиятында да учурайт (мисалы, акындар поэзиясындагы акыр заман, аккан суу темалары, К. Мамбетакуновдун 12-кылымдагы кытай повестинин негизинде жазган “Гүлпери” дастаны ж. б.) .
Халетоко-Се
Халетоко-Сё — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сохонто-Се дарыясынын сол жээгинен 16 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 57 км.
"Сорос-Кыргызстан" Фонду
Дүйнөлүк алкактагы финансист жана дүйнөгө белгилүү филантроп Джордж Сорос жетектеген «Ачык коом» Институту (Open Society Institute) Фонддун негиздөөчүсү болуп эсептелет. Фонд дүйнөнүн 31 өлкөлөрүндөгү улуттук Сорос фонддору кирген эл аралык тармактын жана иш аракеттерине кошумча 27 өлкөнү камтыган аймактык фонддун бир бөлүгү болуп саналат.
Кыргыз Республикасында аткарылган программаларга төмөнкү темадагы долбоорлор иштетилет: 1) Массалык маалымат каражаттарын колдоо 2) Маалымат программасы (Жаңы технологияларды өнүгүү үчүн колдонуу) 3) Укуктук программа 4) Билим берүү тармагындагы реформалар 5) Коомдук саламаттыкты сактоо 6) Бюджеттик ачыктык жана жоопкерчилик 7) Коомдук башкаруу 8) Жаштар программасы
Бир нече мамлекет аралык тармактык программаларга төмөнкү темадагы долбоорлор иштетилет: 1) «Чыгыш – Чыгыш: чек арасыз өнөктөштүк» 2) Тармактык стипендиалык программалар 3) ВИЧ/СПИД боюнча Орто Азия аймактык программасы 4) Маалыматтык – ресурстук борбор "Сорос-Кыргызстан" Фондунун Интернеттеги баракчасы
Токтобаев, Болот
Колдонулган адабият
“Нур Эл” гезити, №7  2010.11.03
Куралдуу күчтөр
Куралдуу күчтөр – эларалык укук жагынан алып караганда, мамлекеттердин такай аракеттеги (жөө аскер, аскер-деңиз, аскер-аба ж. б.) убактылуу (кошуундар, партизандар, көтөрүлүшчүлөр) аскердик курамдары. Жалдануучулар К.к. түшүнүгүнө жатпайт. Эларалык укуктарга ылайык, ага карата куралдуу колсалуу болгон учурда гана мамлекет өзүнүн К. к-үн жеке жана жармакташ коргонуу иретинде колдоно алат. БУУнун Уставынын жоболорун эске алуу менен, эларалык жетекчиликтин же башкаруунун астында аракеттенген улуттук аскер бирикмелери эларалык К. к-гө кирет. БУУнун Уставынын 51-статьясына ылайык түзүлгөн БУУ К. к-ү, коопсуздук боюнча аймактык уюмдарынын К. к-ү жана бириккен К. к-ү да ошондой күчтөрдөн болуп саналат.
Лаглан, Кара-Суу району
Лаглан (Лаглан) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Кара-Суу районундагы айыл. Мады айыл округу составына кирет.
Кожобеков, Мурат
Кыскача өмүр таржымакалы
Мурат Кожобеков 1976-жылы Кум-Арык айылындагы орто мектепти аяктаган. Ошол эле жылы Бишкектеги Кыргыз улуттук университетинин тарых факультетине тапшырган. Советтик аскерлердин катарында Сахалинде кызмат өтөгөн. Аскерден келип, окуусун уланткан.
Чебакла (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кампора-Сан-Жованни
Тарыхый имраттар
XIV кылымдын узун мунарасы — жалгыз талкаланбаган имараты болып табылган. Мунаранын жогарку бөлүгү тепкич түрүндө кооздолгон. Бұл мунара жергиликтүү диалектте U Turriune деп аталат. Жакында порт (2002) жана Паоладан Франциск аянты курулган (1-сентябрь жана 3 сентябрь болгондо жергиликтүү турундар майрамдашат).
Отурукташкан жайлар
Кампора-Сан-Жованнинин аймагында жайгашкан айылдарга төмөнкүлөр кирет:
Муктар Ауэзов
Романдын 1-2-китеби (1942-47) СССР мамлекеттик сыйлыктын (1949), 3-4-китептери (1950-56) Лениндик сыйлыгына (1959) арзыган. Бул роман-эпопеяда улуу акын Абай Кунанбаевдин татаал өмүр жолу казак элинин Октябрь революциясына чейинки коомдук турмушунун социалдык-саясий жана нравалык конфликттери менен элдин аң-сезиминде болгон өзгөрүү процесстери менен тыгыз байланышта сүрөттөлөт. Бул романды жаратууда Ауэзов көп изденет. Анын достору, бала-бакырасы, небере-чөбөрөлөрү менен аңгемелешүүгө туура келет. Абайдын байбичеси Дилде өтө карып калгандыгына карабастан, ошондой эле сүйгөн жары Айгерим көп маалымат беришкен. Өз чоң атасы - Ауэздин досу Абай тууралуу айтып бергендери, Абайдын «Абай жолу» тарыхый роман-эпопеясы Ч. Айтматовдун сөзү менен айтканда биздин көркөм жана социалдык энциклопедиябыз, жалпы «мандатыбыз». Ал 250 томдук «Дүйнөлүк адабият китепканасында» орун алган. Чыгарма идеялык-эстетикалык күчү жагынан улуу классиктерге мүнөздүү чеберчилик менен жазылган. Романда классикалык образдардын бүтүндөй бир галереясы түзүлгөн. 30дан ашуун дүйнө тилдерине которулган. Ауэзов өмүрүнүн акыркы жылдарында адабияттын башка жанрларында да жемиштүү эмгектенди. «Алтын шакек», «Асыл насилдер», «Майдан», «Акын элинде», «Түштүк очерктери», «Индия очерктери», «Америка таасирлери» жана башкаочерк, аңгемелерин жараткан. «Ак кайың» (А. Тажибаев менен бирге), «Бекет» (1939), «Сыноо сааты» (1942), «Каракыпчак Кабыланды» (1942-44) пьесаларын жазган. Ауэзовдун адамдардын эмгегин, күрөшүн, жаңы рухий дүйнөсүн, улуттар арасындагы достук мамилелерди кеңири көрсөтүүнү максат кылган жаңы эпопеясынын 1-китеби - «Өскөн өркөн» романы өзү дүйнөдөн кайткандан кийин (1962) жарыкка чыккан.
Курамдык чыгарма
Курамдык чыгарма – автордук укукта түзүүчүлүктүн натыйжасында жаралган чыгарма (м.: энциклопедия, илимий эмгектердин жыйнагы); авторлордун өз алдынча чыгармаларын чыгармачылык менен бириктирет. Алардын баары, эгер автордук келишимде бөлөкчө каралбаса, өз чыгармаларын К. ч-дан көзкарандысыз түрдө пайдаланууга укуктуу. Түзүүчүнүн автордук укугу башка адамдардын, ошол эле материалдарды өздөрүнүн К. ч-сын түзүү өзалдынча тандоону жана жайгаштырууну жүзөгө ашыруусуна тоскоолдук кыла албайт.
Васильев (Кугарчин району, Башкыртстан)
Васильев — Башкыртстандын Кугарчин районундагы кыштак, Мрак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 14 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Активдүү борбор (биология)
Активдүү борбор (биология) - энзимологияда субстраттын байланышында жана айлануусунда жооптуу ферменттин өзгөчө бөлүгү. Мейкиндикте спецификалык жайгашкан амин к-талардан турат. Ферменттин үчүнчүлүк түзүлүшү пайда болгондо, полипептиддик тизмектин бөлүктөрү жакындаганда биригип А. б-ду түзөт. А. белоктор хим. түзүлүшү субстраттын түзүлүшүнө дал келет, ошондуктан ферменттин таасири спецификалык болот. А. б. негизги цистеин, серин, гистидин, глутамин жана аспарагин к-талары, лизин, фенилаланин жана башка амин к-талары түзөт. Кээде А. б-дун түзүлүшүндө коферменттер жана металлдардын атомдору катышат. Иммунологияда А. белоктор - бактериялардын, вирустардын же башка антигендерди байланыштыруучу антителолордун өзгөчө бөлүгү.
Молдокасымов, Кыяс Сатар уулу
Кыскача өмүр таржымакалы
2005-2007-жылдары Кыргыз Улуттук телерадио корпорациясын (УТРК) жетектеди.
Илимий – педагогикалык, коомдук иш тажрыйбасы
1997 – КМУУнун Тарых факультетинде доцент
2000 – Орто мектептин 5 класстары үчүн “Атамекен тарыхы боюнча кыскача аңгемелер” окуу китебинин авторлорунун бири
Алешиха дарыясы (Кулунда куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мады, Кара-Суу району
Калкы
Калкы - 2 273 киши.
Энзимология
Энзимология (гр. en - ичинде, zŷmе - ачыткыч жана логия) - биохимиянын ферменттерди жана алар катализдеген реакцияларын изилдеген бөлүгү.
Лев-Вож-Кось-Ю
Лев-Вож-Кось-Ю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Косью дарыясынын сол жээгинен 221 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сырдыбаева Гүлбайрам
Сырдыбаева Гүлбайрам Саймачы жана шырдакчы. 1920-ж. Жумгал районундагы Көк-Ой айылында төрөлгөн. Мектептин 9-классын бүтүргөн. Көпчүлүгү үй кызматында болгон. Узчулугуна чоң энеси Сыпайынын жасаган буюмдары шык берген. Гүлбайрам узчулугунда көбүнчө түр шырдак жасоого назар таштаган. Шырдактарынын окшош кызыл-көк түстөн турган төрт табакчанын ар биринин сырты ак-кызыл «бычак учу» аркылуу «аламычтанын», ар биринин төрт мүйүз оюмунун ичинен төрт «кочкор мүйүз оюму» же адаттагыдай эле төрт мүйүз оюмунун үстүнөн төрт «карга тырмак оюму», төрт «кочкор мүйүз оюму» чыгат. Уз колтук оюму үчүн «куш оюмунун» үстүнөн «карга тырмак оюмун» берет. Ал эми «жээк оюмунун» да өзөгүнөн «кочкор мүйүз оюму» чыга турган «жарым кыял оюмдарын» төп берип, эки оюмдун ортолорун чырмакчылыктай «аламончоктойт».
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Маданий Революция
Маданий революция – совет мезгилинде коммунисттердин жетекчилиги аркылуу ишке ашкан социалдык саясий, экономикалык маданий өзгөрүүлөр. Большевиктер партиясынын максаты маданий революция аркылуу эмгекчилерди тарыхый маданий процесстин активдүү катышуучуларына айландыруу, жаңы адамды тарбиялоо болгон. Маданий революцияны социалдык коомду куруунун негизги шарты деп эсептешкен. Коммунисттердин окуусуна ылайык, маданий революцияны эзүүчү таптын коомдук турмуштагы руханий жана маданий үстөмдүгүн жоюп, адамзат жараткан тарыхый маданий жетишкендиктерди эмгекчилердин энчисине ыйгармак, ошондой эле буржуазиялык маданият жаңы социалдык маданият менен алмаштырылат, эл агартуунун жаңы системасы түзүлөт, анын негизинде илим билим жана искусство өнүгүп, социалдык интеллигенция калыптанат, эл массасынын саясий аң-сезими өсөт дешкен. Бирок, эски маданияттан баш тартуу аны таңгандыкка жатпай турганын, тескерисинче, сын көз менен карап, анын жакшы жактарын тандап алуу керектигин айтып чыгышкан. Маданий революция кыска мөөнөттүн ичинде бүтүндөй совет элинин коомдук саясий турмушун, маданий өнүгүүсүн түп тамырынан өзгөрткөн.
Чека (дарыя)
Чека — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Караганка дарыясынын оң жээгинен 16 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Азиз Несин
Кыскача өмү таржымалы
А. Н. «Бошонгон жиндилер», «Иш адамы» аңгемелерин жазган.
Лек-Воркута
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Челна (дарыя)
Челна — Орусиядагы дарыя. Татарстан Республикасы, Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шешма дарыясынын сол жээгинен 13 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Шешма дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кузьминовка (Кугарчин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Лек-Елец
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кыргыз малекетинин герби тууралуу
Көзү кара, көк шал бут. Көргөндөн кайра тартпаган, Көнөктөй жемди артпаган. Боору кара, сырты көк, Көсөө куйрук, үнү ачуу. Куш сыпаты мына бу. Кукулуктап үн чыкса Куштан ачуу үнү бар Каманды серпип кан кылчу, Кайратына келгенде, Качыра түшүп күркүрөп, Кара чаар жолборсту Капталдан серпип жай кылчу.5
Иран элдеринин эњ байыркы диндик китеби «Ригведе» жору түспөл Хомай деген ыйык куш образы жолугат. Иран элдеринин түшүнүгүндө Хомайдын көлөкөсү түшкөн адам падыша болору айтылат. Семетейде да Акшумкар бийлик кушу катары башына конот. Ошондой эле «Авесте» да Симург ит да, куш да болгон аргын жаныбар. Иран элдеринин таасири катары аны кыргыз эли алганы же кыргыз элинен иран элдери алганы изилдөөнү талап кылат. Балким бул таасир Кумайыка өткөн болуш керек. Андан соњ ал экиге бөлүнүп, куштун образы Акшумкарга, иттин образы Кумайыка өткөн болуш керек. Байыркы түрк элдеринде адамдын жаны куш түрүндө элестеткени элдик оозеки чыгармачылыктын үлгүлөрүндө көп кезигет. Мисалы кыргыз элинин «Кет бука» деген күүнүн текстинде да Кетбука ырчы Айханга «Алтын боолуу Ак шумкар, Алтын боосун тытыптыр, Айды карай сызыптыр» деп деп табышмактантып айтса, хан дароо баласынын өлгөнүн түшүнөт. Ошондой эле Семетей кайып болгондо да Акшумкар өзүнөн-өзү учуп кетет. Акшумкардын адамдын жаны (куту) катары сүрөттөлүшү анын Айчүрөктүн ала качып кетишинен да көрөбүз. Бизди кызыктыруучу дагы бир жагдай жагалмай деген сөзгө байланыштуу талаш-тартыштар. Жагалмай байыркы мезгилден бери көптөгөн түрк элдерине анын ичинде кыргыздарга дагы белгилүү болгон да уруулук менчик белгини- тамга катары белгилүү болгон. Мисалы башкырларда- ягалбай, өзбектерде- ягалбай, каракалпактарда- жагалбай, казактарда – жагалбайлы, түркмөндөрдө-ягалтай, кыргыздарда болсо – жагалмай.6
Жогоруда көрүнгөндөй «жагалмай» бул куш, бүркүт, шумкар, крест. Ал эми байыркы түрк элдеринде жагалмай сөзүнүндө куштун образынын мааниси өтө терењ болуп эсептелет. Бурят элинде загалмай – кушка айланып кеткен сыйкырдуу ат. Монгол, бурят тилинде татаал мифологиялык канаттуу ат. Ал эми монгол элинде Чынгыз хандын эки күлүк аты жөнүндө ыр.10
Рахманкул хан
Пакистанга көчүү
1978-жылы Ооганстанда төңкөрүш болуп, артынан жарандык согуш башталгандыктан, учурдан пайдаланып совет аскерлеринин кол салуусу да күчөгөндүктөн, Рахманкул хан өз элин Пакистандын аймагына көчүрүүгө аргасыз болгон. Ооганстанда Саур ыңкылабы (Апрель революциясы) деп аталган жана Кремл тарабынан козутулган бул төңкөрүштөн соң Кабулдагы борбордук таянычынан ажыраган Рахманкул хан ошол жылдын июль айында Кичи Памирдеги кыргыздардын жоон тобун Пакистанга көчүрүп кеткен.
Air Bishkek
Тарыхы
Авиакомпаниянын каттамдары жана ташуулары күн санап өсүүдө.
Диалектилик лексиканын пайда болуу жолдору жана булактары
Диалектилик лексиканын пайда болушунда ички жана сырткы эки тилдик булагы бар экенин белгилеп төрт түрдүү жолдор менен өнүгүшүн Б.М.Юнусалиев төмөнкүчө баяндаган.
Булардын ар бирин илимий негизде изилдеп кароо  алигиче  иштеле электигин, аны ырастаган факты материалдары да жетишсиз экендигин эскеткен. Колдонулган адабият
Субанкулова Күлжамийла
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Черемшанка (Сока куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сок дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Го
1. байыркы кытай жазма булактарында мамлекеттик бирикменин аталышы. Го байыркы мезгилде жана орто кылымдарда чет элдик жерлер жөнүндө сөз болгондо колдонулган. Мисалы, биздин заманга чейинки 201-жылы байыркы кыргыздар (гянгундар) мекендеген жер Го деп аталган.
Матрицалуу РНК (мрнк) же информациялык РНК (ирнк)
Матрицалуу РНК (мрнк) же информациялык РНК (ирнк) - белок синтезинде матрицанын ролун ойногон бир тизмектүү нуклеин к-тасы. Анын курамында пурин (аденин, гуанин) менен пиримидин (урацил, цитозин) азоттук негиздери, рибоза, фосфор к-тасынын калдыктары бар. Түзүлүшү боюнча мРНК ДНКнын бир тизмегине комплементардуу болот. мРНКнын 5' - учунда метилгуанозин жайгашкан, нуклеаза ферментинин таасиринен сактайт, трансляция башталышын белгилейт. Кээ бир мРНКнын 3' - учунда уз. 50-200 аденин калдыктарынан турган тизмек жайгашкан, функциясы белгисиз. мРНКга ДНКдагы белок же белок тизмеги ж-дө информация которулгандыктан, информациялык РНК деп да аталат. иРНК ядродон чыгып, рибосома менен байланышып, белок синтезинде рибосомада иРНК матрица катарында колдонулат. Функциясын аткаргандан кийин мРНК бат эле ажырайт, ошондуктан, цитоплазмада РНКнын 3-5 % эле түзөт.
Абдурашид хан
Маалымат булагы
[http://bizdin.kg/%D0%9A%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B0/%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%85/%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7-%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%8B-%D0%B1%D0%BE%D1%8E%D0%BD%D1%87%D0%B0-%D0%BA%D1%8B%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%87%D0%B0%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F.html Э. Асанов. Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия]
Бурятия
Бурятия, Бурят Республикасы (Бурятия) – Орусия Федерациясынын курамында. Чыгыш Сибирдин түштүгүндө (Сибирь Федерация округу), Байкал көлүнүн чыгышында жайгашкан.
Жайыл кыргыны
Тарыхы
1779-1780 согушу (к. Абылай хандын кыргыздарга жортуулдары), сарыбагыштан Эсенкул баатыр, саяктан Качыке баатыр, солтодон Кебек бийлер кеңешип, Түлөбердини элчи кылып, казактар менен тынч турууга макулдашкан. Бирок, мындай макулдашууга карабастан, солтодон Момокон, Жайыл баатыр, саяктан Садыр баатыр казактарды бир нече жолу чаап, Чолок-Коргон, Сузакка чейин жетишип, ошондой жортуулдардын биринде Абылай хандын жакын адамы (Улуу жүздүн Ботбай уруусундагы Кудайкул тукуму) өлтүрүлгөн. Натыйжада Улуу жүз казактары Абылай хандан жардам сурашканда, ал 12 миң кол менен Түгүшкөн, Олуя-Ата тараптан кыргыздарга катуу чабуул жасаган. Бул чабуулда казактардын колу үчкө бөлүнүп – бир бөлүгү Таластын Капкасына, экинчиси Олуя-Атага аттанып, үчүнчүсү Корготу суусу тарапты чаап, бейкам жатышкан кыргыздар, өзгөчө солто, саруу, кушчу уруулары катуу жабыр тарткан. Садыр баатыр уулу Доскулу менен Капкада колго түшөт. Солто уруусу Корготу суусунун жээгиндеги урушта курчоодо калып, Жамансарт уулу Бөрүбай баштаган азыраак гана бөлүгү кутулуп чыккан. Момокон, Жайыл, анын уулдары Үсөн, Теке, Итике жана Эсиркемиштин уулу Мурат сыяктуу белгилүү баатырлар колго түшүп, Момокон менен Итикеден башкалары өлүм жазасына тартылган. Солто, саруу (көбү колпочтор), кушчу урууларынан көп адамдар кырылган. Бул жөнүндө «эрдигинен солто, эси жогунан колпоч кырылды» деген ылакап сөз калган. Туткунга түшкөндөрдү казактар көчүрүп кетип, алардын урпактары «бай кыргыз» деген ат менен азыркыга чейин Казакстан Республикасында турушат. Жайыл кыргынына байланыштуу Жайыл баатырдын кызы Бегайым кошок кошкон. Бул окуялар белгилүү окумуштуу Ч. Валихановдун да эмгегинде эскерилген. 1846 жылдагы чапкын эрте жазда кыргыз манаптарына (Жантай, Жаңгарач) кат жолдоп, орустарга каршы бир колго биригүүгө чакырган. Кыргыз манаптары кеңешип, «жашы улуу, хандыкты Ормонго бер, калган ишти өзүң бил» деп жооп берген. Бирок казак элчилери кайтып бара жатып, жолдон жылкы уурдаган. Артынан кууган кыргыздар элчилерди кармап, Ормон ханга жеткиришкен. Ормон «булар элчи эмес, уруулар турбайбы» деп, кыргыздар кабыл алган мыйзамга ылайык кулактарын кесип, коё берген. Аны шылтоологон Кенесары хан ошондой эле жылдын март-апрель айларында Агыбай менен Букарбай башында турган 3 миң жоокерин кыргыздарга каршы аттандырат.
Лек-Харута
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жаңы покров (Кугарчин району, Башкыртстан)
Жаңы покров — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Мрак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 144 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Коргон-Дөбө
Коргон-Дөбө (Коргон-Дөбө) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Аксы районундагы айыл. Ак-Суу айыл округу составына кирет.
Бутакана
Бутакана, тир (французча tir – кере тартуу, жаа тартуу) – кол менен атылчу куралдардан ок атып көнүгүү жана машыгуу үчүн жасалган жабык же жарым-жартылай ачык жай. Бутакананын узундугу эки түрдүү (400 м жана 100 м) болот. Бутакана куралдарды сынап көрүү полигондорунда, ок атуучу куралдарды чыгаруучу ишканаларда курулат. Ал ок тешип чыгып кетпегидей, аткычтардын коопсуздугуна зыян келбегендей кылып жасалат. Бутакана ок тийүүчү тилке менен буталар механикалаштырылат жана электрлештирилет, көмөкчү жана сабак өткөрүлүүчү жайлары, ок-дары коюлуучу, эс алуучу бөлмөлөрү болот.
Дор, Реми
Кыскача өмүр таржымакалы
1971-73-жылдары Кабул университетинин профессору болгон.
Сыйлыктары. Наамдары
1995-жылы ноябрда Кыргызстан Тарыхчылар Жамаатынын (азыркы Кыргыз Тарых Коомунун) ардактуу мүчөсү болуп шайланган.
Пайва дарыясы (Чуман куймасы)
Пайва — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чуман дарыясынын оң жээгинен 10 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 54 км.
Грек-Бактрия падышалыгы
Грек-Бактрия падышалыгы – Орто Азияда биздин заманга чейинки 3–2-кылымда өкүм сүргөн кул ээлөөчүлүк мамлекет. Адегенде анын курамына Бактрия, Согд, Маргиана жана Фергананын кээ бир бөлүктөрү кирген. Биздин заманга чейинки 250-жылы Селевкилер мамлекетинен Орто Азия аймагы бөлүнө баштаган.
Гречко Прокопий Данилович
1914–18-жылдары биринчи дүйнөлүк согушка катышкан. 1918-жылдары июлда Пржевальскиде большевиктик уюмдун төрагалыгына дайындалган. Кийин Пржевальск уезддик советинин жана Эл Комиссарлар Советинин Нарын революциячыл комитетинин төрагасы болгон.
Аболь дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кимаррон сити (Оклахома)
Кимаррон сити (Оклахома) (Cimarron City) — Оклахома штатынын Logan округуна караган АКШ шаары.
Хальмер-Шор (Кара куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Kыргыз мамлекеттик медициналык академиясы
Билим берүү кыргыз, орус жана англис тилдеринде жүргүзүлөт. Академия жакынкы жана алыскы чет өлкөлөр үчүн дагы дарыгерлерди даярдайт.
2005-жылга карата КММА 30 миңден ашуун жогорку квалификациялуу медициналык адистерди, илимдин 49 докторун, 882 талапкерин даярдаган.
Чулаксай (дарыя)
Чулаксай — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Курган облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сынтасты дарыясынын оң жээгинен 135 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Массачусетс технологиялык институту
Кыскача тарыхы
2010-2011-окуу жылында бул окуу жайда 4299 бакалавр студенти жана 6267 магистр студенти окуду.
1966–жылдан кийинки тарыхы
1960-жылдардын акыры – 1970-жылдардын башында Массачусетс технологиялык институтунун студенттери АКШнын Вьетнамдагы согуш аракеттерин айыптап жыйындар өткөрүп турушту.
Тээ 1934-жылы Америкалык университеттер жамаатына мүчө болуп шайлангандан бери Массачусетс технологиялык институту илимий иликтөө университети макамын сактап келет. Анын иликтөөлөрүнө сүрөөнчүлүк кылгандардын бири – АКШ федерациялык өкмөтү.
Шамшиев, Бекташ
Бекташ Шамшиев (1956-жылы 9-июлда төрөлгөн) – Кыргызстандагы кыргыз жана орус тилдеринде жазган адабият сынчысы, окумуштуу, публицист жана журналист, филология илимдеринин кандидаты.
Кийинки эмгек жолу
Ара-чолодо илимий иликтөөсүн улантат.
Ачуу (процесс)
Жаратылышта заттардын алмашуусунда ачуу зор роль ойнойт (өзгөчө, целлюлозанын). Микрооорганизмдердин таасири астында болуучу А.: спирттик – вино, пиво бышырууда, отун пайда кылышында, сүт к-талык – айран уютууда, быштак бышырууда, тоют даярдаганда, жана башка өтө манилүү.
Ишенбай Кадырбеков
1971 жылы Фрунзе политехникалык институтунун бүткөн. 1996 жылы кандитттык диссертациянын коргогон.
Кубик Рубик
Кубик Рубик тууралуу
Рекорддук мониторинге көз чаптырсак, классикалык кубикти (3х3х3) чогултуу боюнча 2018-жылдын 24-декабрында өткөн Кытай мелдеште Yusheng Du 3,47 секундда чогултуп рекорд койгон. Мындай рекорддор дүйнө жүзү боюнча миңдеп саналса дагы Бүткүл дүйнөлүк кубик ассоциациясынын көзөмөлүндө өтпөгөн мелдештер расмий түрдө катталбайт.
Шамшиев, Төлөн
Ырда достор: Ырлар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1949. – 65 б.
Город Ала-Тоо: Стихи. – М: Гослитиздат, 1939.– 68 с.
Счастье моего города: Стихи и песни. – Ф.: Киргизгосиздат, 1950. – 196 с.
Жаңы николаев (Кугарчин району, Башкыртстан)
Жаңы николаев — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Мрак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 322 киши. Почта индекси — 453331, ОКАТО коду — 80238850009.
Рэй Курцвейл
Рэймонд Курцвейл (Raymond Kurzweil; 1948-жыл, 12-феврал, АКШнын Нью-Йорк шаары) — белгилүү америкалык ойлоп табуучу жана футуролог. Ал доошту жана сүйлөө аракеттерин аныктап, компүтерде каттоо жаатында көп сандаган системаларды ойлоп тапкан. Болочок таануу (футурология) жаатында да эмгектер жарыялаган. Маселен, анын бир катар илимий-технологиялык прогноздору таамай чыккан (азыр да жасалма интеллект, киши өмүрүн кескин узартуу аргалары тууралуу орчун жоромолдорун айтып келет). Анын жоромолуна караганда, жасалма интеллектти өөрчүтүү аркылуу адамзат өлбөстүктүн деңгээлине жете алат жана адамзат үчүн соолгус заттык молчулук камсыз кылынат. Анын илимий жоромолуна караганда, технологиялык сингулярдык (бирдиктүү тектик) доору жакындоодо, бул илимий-техникалык жетишкендик доору кишинин интеллектинен алда-канча жогору турган кубаттуу жасалма интеллектти иштеп чыгуу жана кишини акырындап киборгго айландыруу жүрүмү менен мүнөздөлөт.