cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ария (Лозьва куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Анти-Дюринг
Ф. Энгельстин «Евгений Дюринг иштеп чыккан илимдеги өзгөрүш» деген китебинин кеңири тараган аталышы. Анда марксизмдин негизги бөлүктөрү баяндалат: 1) диалектикалык жана тарыхый материализм; 2) саясий экономия; 3) илимий коммунизмдин теориясы. «Анти-Дюрингде философиялык, табигый жана коомдук илимдердин улуу маселелери чечилген. Бул таң каларлык мазмундуу жана көп окулуучу китеп» (В. И. Ленин т. 2. 11–б.). К. Маркс «Анти-Дюринг» менен таанышып чыгат да, саясий экономиянын тарыхы боюнча глава жазат. (2-бөлүмдүн 10-главасы). 1878-жылы китеп өзүнчө басылып чыккан. Энгельс «Анти- Дюрингдин» биринчи бөлүмүндө диалектикалык жана тарыхый материализмдин негизин баяндайт жана философиянын негизги суроосуна материалистик жооп берет. ж. б. «Анти-Дюрингде» материянын кыймылын формаларына жана илимдин классификациясы маселелерине түшүндүрмө берилет. Энгельс диалектиканын мүнөздөмөсүнө, анын негизги мыйзамдарына, диалектикалык жана формалдык логиканын мамиле маселелерине көп көңүл бурат. «А. Д-де» табият таануу илиминин проблемалары: Дарвиндин теориясы, органикалык клетканын ролу жана жашоонун маңызы, Канттын космогониялык гипотезасы каралат. Энгельс экинчи бөлүмүндө Дюрингдин көз караштарын сындайт, саясий экономиянын предметин жана методун аныктайт, Маркстын товар жана анын баасы жөнүндөгү окуусун дагы баяндайт.
Фордс (Нү-Жерси)
Калкы - 15032 киши. Болжолдуу аянты - 6.7 км². FIPS коду — 34-24030.
Агрардык илимдер
Агрардык илимдер – айыл чарба өндүрүшүн, азык-түлүктөрүн кайра иштетүү тармагын илимий, илимий-инновациялык жактан камсыз кылуучу жана кеңеш берүүчү илимдер комплекси. Агрардык илимдердин илимий изилдөө натыйжаларын өндүрүшкө жайылтуучу колдонмо (практикалык) илимдер тармагына кирет. Агрардык илимдердин теориялык негизин биология, генетика, химия, физика, топурактаануу, метеорология, география ж. б. табигый илимдер түзөт. Агрардык илимдер шарттуу түрдө агрономия, зоотехния, ветеринария, инженердик-техника жана агро-экономика болуп бөлүнөт. Кыргызстанда агрардык илимдер негизинен Мекентаануу институтунун топурак-ботаника жана зоотехния станцияларынын базасында Мал чарба илимий-изилдөө институту (1931) уюшулгандан баштап өнүгө баштаган. Республиканын агро-өнөржай комплексин илимий жактан камсыздоо ишин Айыл, суу чарба жана кайра иштетүү өнөр жай министрлигине караштуу Агрардык илим жана консультациялык кызмат борборунун илимий-изилдөө институттары аткарып, тажрыйба жүргүзүү иштери 11 мамлекеттик асыл тукум мал заводдорунун, 7 алгачкы үрөнчүлүк чарбаларынын базасында жүргүзүлөт.
Мамырова Бөдөш Аманбаевна
Шилтеме
http://www.kenesh.kg/Articles/476-MAMYROVA_Bodosh_Amanbaevna__ArNamys_deputattyk_frakciyasy.aspx Cotegory: Персоналия
Покровка (Салауат району, Башкыртстан)
Покровка — Башкыртстандын Салауат районундагы айыл, Кичи яз айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 68 киши. Почта индекси — 452490, ОКАТО коду — 80247835005.
Сол Таз дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Калао
Калао (лат. Buceros bicornis, L. 1758) кериккуштардын бир түрү.
Тазлар (Зианчурин району, Башкыртстан)
Тазлар — Башкыртстандын Зианчурин районундагы айыл, Тазлар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1170 киши. Почта индекси — 453382, ОКАТО коду — 80226837001.
Жесир
Жесир (арабча асир-колго түшкөн дегенден) - 1) эри же аялы өлгөн адам; 2) этнографияда - көбүнчө күйөөсү өлгөн аял. Күйөөсү өлгөн жесир бетин тытып, чачтарын жазып, кырк күнгө чейин жоолугун ээгине байланбай, эртели-кеч эрин жоктоп кошок кошкон; эринин кара ашынан чоң(жылдык) ашына дейре кара кийип олтурган. Өлгөн адамга чоң ашы берилгенден кийин гана карасы өрттөлүп, башына ак жоолук салынган. Жесир өз башына өзү ээ болгон эмес, макулдугун албай туруп эле аны күйөөсүнүн агасына, инисине же жакын тууганына никелеп коюшкан.
Адамсит
(C6H5)2NH·HCI+As2O3A+3H2O
Аралаш экономика
Аралаш экономика - экономиканын мамлекеттик, кооперативдик жана жеке менчик максатка негизделген чарба жүргүзүү системасы. Дүйнөдө аралаш экономиканын бир нече түрү калыптанган: 1) өнөр жайы өнүккөн АКШ, Улуу Британия, Германия, Япония, Франция сыяктуу мамлекеттер индустриялуу аралаш экономикага өтүүдө; 2) Чыгыш Европа жана башка өлкөлөрү мамлекеттик коомдук түзүлүштөн социалдык аралаш коомго айланууда; 3) Түштүк-Чыгыш Азия өлкөлөрүндө жаңы индустриялык аралаш экономиканын өнүгүү процесси жүрүүдө жана алардагы капитал наркында мамлекеттик контролдун ийкемдүү формалары, өнөр жай жана анын тармактары өсүп-өнүгүүдө; 4) Латын Америка өлкөлөрүндө менчиктештирүүнүн темпине карабастан мамлекеттик экономикага аралашуу, макротурукташтыруунун пайдалуулугун өнүктүрүп, активдүү социалдык саясат жүргүзүү үстөмдүк кылууда. Өнүккөн өлкөлөрдө көп максаттуу аралаш экономика басымдуулук кылат жана анда жеке, мамлекеттик менчик менен катар муниципалдык, кооперативдик жана башка менчик түрлөрү да өнүккөн. Аталган аралаш экономика түрлөрүн ишке ашырууда аймактык, улуттук жана жергиликтүү шарттарды, элдин ар түрдүү социалдык топторунун мүмкүнчүлүктөрүн жана мүдөөлөрүн эске алуу маанилүү. Кыргызстанда капиталы бириккен ишканалар, акционердик коомдор бар. Алар чет элдик жана мамлекеттер аралык менчик түрлөрүндө өнүгүүдө. Аралаш экономиканын максаты - өндүрүш менен байланышта, илимий-техникалык, инвестициялык жана сервистик тармактарда дүйнөлүк коомдоштук курамына кирүү. Алардагы менчик ээлери өзү иштеп жаткан мамлекеттин мыйзамдарына жана нормативдик актыларына ылайык иш жүргүзүшөт.
Сыдыгалиева Качкыналы
Кыргыз тилинде
Аарынын балы жана анын дарылык касиети: – Ф., 1975. – 18 б.
Бурулча: Повесттер жана аңгемелер жыйнагы. – Ф.: Кыргызстан, 1985 – 262 б.
Ой артынан ой келет: Рубаилер жыйнагы. – Ош, 1998. – 185 б.
Кадыр түндөгү сыр жана башка жомоктор. – Б., 2004. – 164 б.
Кереметтүү жомоктор. – 2004. – Б., 150 б.
Харута-Шор
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Султанов Балтакожо
Өмүр баяны
Балтыходжа Султанович Султанов 1884 жылы Ош шаарынын улук аксакалы, миңбашысы молдо Султан Таирбаевдин үй-бүлөсундө Ош шаарында туулган. Б. Султанов революциядан алдын Ош шаарынын чыгыш бөлүгүн башкарган Ош шаарынын улук аксакалы, миңбашысы молдо Султан Таирбаевдин улук уулу жана Ош шаарынын улук аксакалы, миңбашысы молдо Кудрат Таирбаевдин иниси болчу. Б. Султанов революция чейин Ош шаарында 15 январь 1887 жылы Ош шаарында ачылган орус-тузем мектепте мугалим болуп иштеген, андан ары бул мектеп 25 Октябрь болуп атын өзгөртүү. Б. Султанов орус-тузем мектепте китепкана ачты. Бул китепкана Кыргызстандын Түштүгүндө биринчи китепкана болгон.
Ош уезди милициясын уюштуруу жана жетектөө боюнча салымы
Совет бийлигин бекемдөө мезгилинде милиция пролетариат диктатурасы органы гана эмес, революция жеңиштериң коргоодо турду, Кызыл армияны түзүүгө чейин анын функцияларын аткаруу менен, үгүт-массалык жана саясий-тарбиялык иштерди турмушка ашырды. Милиция кызматкерлери айылдык жана болуштук ревкомлору жана мусулман калкы арасында гезиттер таркатды. Жарандык согуш жана ага каршы басмачылык менен күрөшүү жылдары милиция функциясын аткарган өзүн-өзү коргоо отряддары жана доброволецтер отряддары түзүлдү. Басмачылыкка каршы күрөшүүдө Ош шаарынын милициянын башчысы, андан кийин уезд тергөө комиссиянын башчысы Балтыходжа Султанов мыктылык көрсөтүү.
Кыргызстандын түштүгүнүн маданиятын кошкон салымы
Жарандык согуштун убагында Ошко чектеш болгон райондор согуш майданына айланды. Ош шаарынын милициянын башчысы Балтыходжа Султановдун сунушу боюнча театралдык труппа бул фронттун катышуучусу жана большевиктер партиясынын үгүтчүүсү болуп калды. театралдык труппа Ош уездинин айылдарында, базарларда, аянттарда жана эл көп чогулган башка жерлерде спектаклдер жана концерттерди коюп, басмачылардын кара ниеттерин көрсөттү. Көрүнүктүү революция ишмерлери Балтыходжа Султанов жана Фазылбек Касымбековтор театралдык труппанын жаш жамаатына бутга турууга жардам берди.
Агрегатташтыруу
Агрегатташтыруу — 1) геометриялык жана функционалдык өз ара алмаштырыла турган машина, прибор, жабдууларды жайгаштыруучу ыкма. Агрегатташтыруу долбоорлоону жана буюмдарды жасоодогу жумушту жеңилдетет, алардын сапатын жогорулатат, агрегаттык оңдоо жүргүзүүгө, эскирген бөлүктөрдү жаңылатууга мүмкүндүк берет; 2) агрегатты машинеге же айрым бир машинаны агрегатка бириктирүү.
Боз-Бешик
Боз-Бешик Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районундагы кыштак. Оргочор айыл өкмөтүнө караштуу. Оргочор дөңсөөсүнүн батыш этегинде, деңиз деңгээлинен 1686 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Кызыл-Суу кыштагынан 17 км түндүк тарапта. Балыкчы темиржол бекетинен 206 км. Кыштак 1932-ж. негизделген. Калкы 1101 (2005); негизинен мал чарбасында эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, медпункт, маданият үйү бар.
Жумуртка
Канаттуулардын жумурткалары
Бардык канаттуулардын ургаачылары жумуркалашат. Алардын ар биринин жумуркасы бири биринен айырмаланып турат, бул болсо, алардын жашоо өзгөчөлүгүнө, азыктанышына жараша болот. Жерге салынган чуңкурча уяларга жумуркалоочу канаттуулардын жумуркалары көбүнчө тоголок формада болот. Ал эми аска зоолордун боорлоруна уялоочу канаттуулардын жумуркалары мүйрү келишет.
Сүт эмүүчүлөрдүн жумурткалары
Жаныбарлардын ичинен примитивдүү гана өкүлдөрү жумурткалашат.
Де-Факто (гезит)
“Де-Факто” гезити – Кыргызстандагы постсоветтик доордо пайда болгон эркин басылмалардын бири. Ал 2007-жылы негизделген.
Стиң
Музыкасы рок, джаз, регги, классикалык музыка, нү-эйдж жана ворлдбит жанрлардын элементтерин камтыган. Соло музыкант жана The Police тобунун курамынын мүчөсү катары ал жалпысынан 16 "Грэмми" сыйлыгына (1980-жылы – "Reggatta de Blanc" (кырг. "Регатта де Бланк") альбому үчүн "Эң мыкты рок аткаруучу" номинациясы), үч Brit Awards сыйлыгына, анын ичинде 1994-жылкы "Эң мыкты британиялык эркек ырчысы" номинациясы жана 2002-жылы алган "Көрүнүктүү салым" номинациясы, "Алтын глобус", "Эмми" жана Оскар сыйлыгынын төрт "Эң мыкты түп нуска ыры" номинациясына татыган. 2002-жылы Стиң Ыр жазуучулардын атак-даңк музейине кошулуп, 2003-жылы The Police тобунун мүчөсү катары Рок-н-роллдун атак-даңк музейине кошулган. 2000-жылы чыгармачылыгы үчүн ага Голливуд атак-даңк аллеясынан жылдыз берилген. 2003-жылы Стиң музыкага кызмат кылганы үчүн ага Букингем сарайында Елизавета II тарабынан Британия империясынын рыцардык ордени ыйгарылган, 2014-жылы АКШдагы Ак үйдө Кеннеди борборунун сыйлыгына татыктуу болгон. 2017-жылы Уюлдук музыкалык сыйлыгына ээ болгон.
The Police тобу менен кошо Стиң дүйнө жүзү боюнча эң көп сатуулары болгон музыкалык артисти болгон. Жеке жана The Police тобунун курамындагы чыгармачылыгында ал 100 миллиондон ашык үн жазууларды саткан. 2006-жылы Paste Стиңти "100 эң мыкты ыр жазуучу" тизмесинде 62-орунга жайгаштырган. Ал VH1 каналынын "100 эң мыкты рок-артисти" тизмесинде 63-орунду алган, Q журналынын "20-кылымдын "100 эң мыкты музыка жылдызы" тизмесинде 80-орунда жайгашкан. Ал көптөгөн музыканттар менен бирге иштеген, алардын ичинде: Крейг Дэвид ("Rise & Fall" (кырг. "Өйдө жана ылдый")), Брайан Адамс менен Род Стүарт ("All for Love" (кырг. "Баардыгы сүйүү үчүн")), Элисон Краусс ("You Will Be My Ain True Love" (кырг. "Сен менин чыныгы сүйүм болосуң")). Ошондой эле ал Шеб Мами менен бирге ырдаган эл аралык "Desert Rose" (кырг. "Чөл роза гүлү") хити менен батыш угармандарга түндүк Африканын раи музыкалык жанрын тааныткан.
Калиактистер
Калиактистер (лат. Calliactis parasitica) актиниялардын бир уруусу.
Чолпон (Ысык-Ата району)
Калкы
Калкы - 1 314 киши.
Анаксагор
Нерселер пайда боло турган уруктар Анаксагор тарабынан инерттүү кыймылсыз бөлүкчөлөр катарында түшүнүлгөн. Бул уруктарды кыймылга келтирип, аларды бириктирип жана ажыратын турган нерсе акыл (нус) болуп саналат. Философиянын тарыхында Анаксагордун нусун (мисалы Платон) рухтук башталыш катарында түшүндүрүүгө аракеттер жасалган, бирок иш жүзүндө акыл Анаксагордо руханий нерсе катарында да жана материалдык механикалык күч катарында да түшүнүлөт. Акыл дүйнөдөгү тартипти жөнгө салып турат. Анаксагордун нусу дүйнөдөгү тартиптин себеби же негизи катарында чыгат.
Бактыгулов Жумадил Сапалович
Бактыгулов Жумадил Сапалович (1936-2000) – тарых илиминин доктору (1975), профессор (1978).
Өмүр таржымалы
БАКТЫГУЛОВ Жумадил Сапалович (1936, Тажикстан, Жергетал району, Жергетал айылы–2000,Бишкек) – тарых илиминин доктору (1975), профессор (1978).
Сыйлыктары
эл агартуу отличниги (1986).
Биржалык чайкоочулук
Биржалык чайкоочулук – биржадагы баалуу кагаздар же товарлар боюнча келишим түзүлгөн учур менен ал ишке ашкан убактагы баалык айырмадан чайкоочулук, пайда алуу максатында түзүлгөн бүтүмдөр.
Адыргы
Өрмөк согууда колдонуучу жыгач курал. Узундугу 40—45 см, жазылыгы 15—17 см, калыңдыгы — 3—5 см, баш-аягы, эки кыры бирдей жукартылып, тактайдан жасалат. Адыргынын эки учунда көзөнөгү болот. Мындан кудум жүн сабоодой эки таякчанын ичке жагы өткөрүлүп, нукумдай жоон башына такалат. Күзүктүн жардамы менен адыргы аркылуу өрмөктөгү эриштин үстүнө астыңкы жиптерин, үстүңкү жиптерин астына алмак-телмек өткөрүп турат. Мунун ар бир өтүшүндө аркакты эриштердин арасына кысып калтырат. Адыргынын жердиги талдан да, теректен да, карагайдан да, арчадан да жасалат. Ал кыйылып келинери менен чеберлер аны кадимки тактайдан жонуп, көлөкө жайда кургатылып, кем карчы бычак аркылуу тегизделет. Адыргыны аракетке келтирүүчү жүн сабоодой эки таякча ыргайдан да, талдан да, табылгыдан да болот.
Калиптреялар
Калиптреялар (лат. Calyptraeidae) — деңиз үлүлдөрүнүн бир тукуму.
Анаксимандр
Анаксимандр (Х.Т.ч. 610—546-ж. ченде) — байыркы грек философу, Милет мектебинин өкүлү.
Катафатикалык теология
Катафатикалык теология (грек. kataphatikos – оң, ырастоо) – кудайды ал тарабынан жаратылган табиятты окуп үйрөнүү аркылуу таанып билүүгө мүмкүн экендигин ырастайт.
Лиль-Еган
Лиль-Еган — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ай-Еган дарыясынын оң жээгинен 6 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Харь-Яга-Вож
Харь-Яга-Вож — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Харь-Яга дарыясынын сол жээгинен 149 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Кытайлар
Кытайлар (өздөрүн хань деп аташат) — эл, КЭРдин негизги калкы. Сингапур, Түштүк-Чыгыш Азияда (Тайланд, Индонезия, Мьянма, Филиппин, Вьетнам, Камбожа, Бруней) жана Чыгыш Азияда [Сянган, Аомынь (Макао), Япония, Корея], ошондой эле АКШ, Канада, Европа, Россия, Африка, Австралия, Океанияда да жашашат. Жалпы саны 1,3 млрд киши (2000), анын ичинде КЭРде 1137,4 млн; Тайванда 22,5 млн; Сянганда 6,6 млн; Аомында 0,4 млн (2008). Айрым маалыматтар боюнча кытайлар хань-тибет, малайя-полинезия, мопкхмер, тохар жана алтай тилдеринде сүйлөгөн көчмөн уруулардын аралашуусунун негизинде калыптанган. Синологиялык илимий пикир боюнча Кдын түпкү теги Хуанхэ дарыясынын орто жана төмөнкү агымында биздин заманга чейинки 4—3-миң жылдыкта Яншао, Луншан неолит маданиятын түзгөн уруулар болгон. Биздин заманга чейинки 21—8-кылымда Кытайдын азыркы аймактарында түрдүү уруулардан турган көптөгөн мамлекеттер болгон. Батыш Чжау династиясы бийлеген доордо Хуанхэ менен Янцзы дарыясынын төмөнкү агымында жашаган уруулар Хуася этностук коомун түзгөн. Чжанго доорунда Кытайда бири бири менен жоолашкан жети бирдей падышалык өкүм сүргөн, анын ичинде эң күчтүү падышалык Цинь Шихуанди биздин заманга чейинки 221-жылы алты падышалыкты өзүнө багындырып, Кытай тарыхындагы туңгуч мамлекет — Цинь империясын түзгөн. Бирок көп узабай биздин заманга чейинки 206-жылы бийликке Хань династиясы келген. Байыркы кытай эли ошол кезде калыптанган. Кытай элинин этностук аталышы — хань да ошо династиянын аты менен байланышкан. 618—907-жылдары Тан династиясынын мезгилинде Кытайдын маданияты гүлдөгөн. Хань доорунда пайда болгон Улуу Жибек жолунун ролу артып, коңшу жашаган каршылаш элдер менен саясий-маданий байланыштары күчөгөн. 10—13-кылымдарда Сун династиясынын мезгилинде Кытай экиге (түн., түштүк) бөлүнгөн. Түндүктө адегенде моңгол тилиндеги кидандар (андан орустун «китай» деген сөзү пайда болгон), андан кийин тунгус-манжур тилинде сүйлөгөн чжурчжендер үстөмдүк кылган. Кытай династиясы башкарган түштүккө кытайлардын түндүктөн келиши күчөгөн. Кытайдын азыркы аймагындагы мамлекеттерди моңголдор басып алган. Моңголдорду кууп чыккандан кийин Мин династиясы убагында (1368—1644) кытайлардын Хуанхэ жана Янцзы дарыясынын алаптарынан Түштүккө көчүшү уланган. Кытайдын азыркы чек арасы маньчжурдун Цин династиясы мезгилинде (1644—1911) калыптанып, 1949-жылы КЭР болуп түзүлгөн. Цин империясынын атынан кытайлар Chiha, Чин, Кытай деп да аталат. Кытай тилинде сүйлөшөт. Кытайлар конфуцийчилик, даосизм жана буддизмди тутушат. Орто кылымда Кытайдын түндүк-батыш аймактарына ислам дини, кийинчерээк христиан диндери тарай баштаган. Кытайдар негизинен дыйканчылык (күрүч, чай, пахта, таруу ж. б.) менен кесиптенишет. Кытайлардын тамак-ашы — негизинен күрүч, балык, эт азыктары. Аял менен эркектин салттык кийимдери бычылышы жана тигилиши боюнча көп айырмаланбайт. Капталдары тилинген кыска көйнөк, кенен шым жана кездемеден тигилген бут кийимдерди кийишет. Көктөм, Цинмин, Дуакоу, Чжунцю ж. б. улуттук майрамдарды майрамдашат.
Биригүү укугу
Биригүү укугу – эгер сөз партиялар, саясий кыймылдар ж. б. жөнүндө болсо, адамдын жана жарандардын негизги саясий укуктарынын бири. Бирликтердин жана ассоциациялардын эркиндиги деген аталыш менен да белгилүү. Кандай гана болбосун (мыйзам чектеринде) бирлик түзүү укугун берет. Көп учурларда конституцияларда жана башка мыйзамдарда Б. у-н чектөөлөр жашыруун коомдорду, аскерлешкен уюмдарды жана коомго каршы максаттардагы бирикмелерди уюштурууга тыюу салуулар түрүндө кездешет. Адатта, Б. у. ошондой эле коомдук бирикмелердин ишмердигинин эркиндигин жана алардын тең укук принциптерин көздөйт. Б. у. абсолюттук укук эмес жана өзгөчө кырдаалдар же согуштук абал киргизилгенде чектелиши мүмкүн. == Колдонулган адабияттар ==
Мектепке чейинки курак
Дене түзүлүшү
Салмакты да бир калыпта кошпойт, орто эсеп менен жылына 2 кг кошот. Мындан баланын салмагын болжол менен төмөнкү формула боюнча эсептеп алууга болот: баланын бир жашындагы салмагы + (2 кг х n), n — баланын жашы. Эгер баланын бир жаштагы салмагы белгисиз болсо болжол менен 10 кг деп алынат. 6—7 жашында бала бир жаштагы салмагынан эки эсё оор болууга тийиш. Бул мезгилде тери калыңдап, чоюлгучтугу артат, кан тамырлар азаят, теринин тышкы чөйрөнүн таасирине чыдамдуулугу артат.
Мектепке даярдоо
Бул баланын турмушундагы олуттуу мезгил. Мектепке барганга чейин бала өз алдынчалыкка үйрөнүүгө тийиш. Өз алдынчалыкка тарбияланган балдар өзү кийинет, таза жүрөт, мектепке өзү барат, танаписте колун жууп, тамак ичет, мектептен өзү келип, сабагын даярдайт. Эмгекке үйрөтүлгөн балдар мектепте жакшы окуйт. Баланы мектепке чейин эле тырышчаактыкка, ар нерсени билүүгө кызыгууга, шыктуулукка тарбиялоо зарыл. Аны зордоп үйрөтүү жарабайт. Ата-эне эмгекчилдиги менен балага үлгү болуусу тийиш.
Баланы кат таанууга үйрөтүү
Баланы кат таанууга үйрөтүүнү сөздү муунга бөлүп айтуудан баштоо керек. Андан бала сөздөгү тыбыштарды угууга жана айтууга үйрөнөт. Муунду так, созуп айтуу керек. Эгер бала угууга көнсө, тыбышты жакшы ажырата алса, кийин катасыз жазат, сабаттуу, маданияттуу сүйлөйт. Баланы эсепке үйрөтүү үчүн мисалдарды турмуштан алып, ченөө менен тааныштыруу, «сан» деген түшүнүк ченөөдөн келип чыгарын жөнөкөй мисалдар менен анын аң-сезимине жеткирүү зарыл. Ченөө үчүн карандаш, кашык, жип, таяк жана башкалар колдонулат. Мектепке чейинки бала онго чейин саноого, бирден алып, кошууга үйрөнүүгө тийиш. Баланын аң-сезимин өстүрүүдө аны менен аңгемелешүүнүн мааниси чоң. Аңгемелешүүдөн анын сөз байлыгы көбөйөт, сөздү так айтууга көнөт, сүйлөмдү туура түзүүгө үйрөнөт, ой жүгүртүүсү өсөт. Бала менен үзбөй көнүгүү жүргүзүү керек, бирок аны чарчатууга болбойт. Көнүгүү ар түрдүү болсо, ал кызыктуу өтөт. Балага бир нерсени үйрөткөндө ачууланбай, токтоолук, сабырдуулук менен түшүндүрүү зарыл. Баланы жазууга көндүрүүдө сүрөт тартуу көп жардам берет. Баланын колу калем кармоого көнөт, бала тартып жаткан буюмду жакшы билип калат, башкача айтканда көңүл буруусу калыптанат, сулуулукту байкап, аны баалай билүүгө үйрөнөт.
Ахун (Салауат району, Башкыртстан)
Ахун — Башкыртстандын Салауат районундагы айыл, Мечетлин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 750 киши. Почта индекси — 452482, ОКАТО коду — 80247840002.
Ач-Бел
Ач-Бел, Күмсаранын Ач-Бели — топоним. Бээжинге Чоң казат менен бараткан кол басып өткөн жерлердин бири (Сагымбай Орозбаков, 4. 143).
Кычкыл тоо тектер
Кычкыл тоо тектер — курамында кремний кислотасы көп (65—70%) кездешүүчү магма тоо теги. Мында кремний кислотасы кварц минералы түрүндө жолугат. Айрым учурда аморфтуу массаны түзөт. Мындай тектерге гранит, гранодиорит, кварц порфирит, липарит, дацит, обсидиан мисал болот.
Акмат кызы Батый
Акмат кызы Батый Саймачы. 1929-ж. Сокулук районундагы Кара-Шалта айылында төрөлгөн. Жети жылдык мектепти бүткөн. Сайма буюмдарынан туш кийизди көбүрөөк узданат. Буюмдун жердигине баркутту тандайт. Көбүнчө илме (шибеге) сайманы кармайт. Көркөм каражаттарды сарысаптоодо ортолук (борбордук) көчөт үчүн өзөгү жүрөкчөлөнгөн табакчаларды (үй) жаратып, четтик (жээк) көчөтүнө «куш оюмунун» астынан «карга тырмак оюмун» ичкерээк алат. Эки көчөттүн ортолорун ачуу үчүн турналар учуп бараткаңдай, арпа, буудай калканындай, ийрилип агып жаткандай «суу» жүргүзөт. Ал ортолук көчөттү 40-45 см, четтик көчөттү 6-8 см аралыкка саят да, кара жердикке ортолукту кызылдан тандайт. Аңын буюмунун жээгине «ит куйрук көчөтү» мүнөздүү.
Лимбя-Яха
Лимбя-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ване-Парод куймасынын оң жээгинен 17 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 139 км.
Кыя
Кыя — тоонун жантайыңкы боору; ага салынган жол — кыя жол деп аталат. Топонимдерде да кездешет, мисалы, Кызыл-Кыя, Каныш-Кыя, Кыя-Сай ж. б.
Табышалиев, Салмоорбек
Сыйлыктары. Наамдары. Коомдук ишмердиги
Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты (1963–80).
Ленин, Эмгек Кызыл Туу, 2 «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган.
Алексеевская (метро бекети)
Алексеевская ( (1958-1966 — Мир, 1966-1990 — Щербаковская)) — Москва метросунун Калужско-Рижская сызыксындагы станция. 1958-жылы 1-майда ачылган.
Хасоптатывис
Хасоптатывис — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Помолесъшор дарыясынын сол жээгинен 16 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Леонид Якубович
Критика
Учурдагы үй-бүлөсү 2001-жылдын 19-августунда унаа айдап баратып Кыргыз жеринен Орусияга иштөө үчүн барган мигрант Сергей Никитенкону сүзүп кеткен. Жыйынтыгында Сергей ошол жерден каза болуп, жол чыракты карабастан жолдон өткөнү үчүн жөө жүргүнчү өзү күнөөлүү деп табылган. Алып баруучу инфаркт менен жабыркагандыктан, ушул кезге чейин аны интернет колдонуучулар менен айрым массалык маалымат каражаттары бир нече ирет "өлтүрүшкөн". Тактап айтканда, "Леонид Якубович инфаркттан каза болду" деген жалган маалыматтар коомчулукту көп ирет дүрбөлөңгө салган. Бул тууралуу шоумен өзү тамаша иретинде пикир калтырган. "Мен ушу менен 3 жолу өлүп, 3 жолу тирилдим. Бирок инфаркттан каза болду деген маалыматты окуп, жок дегенде диагнозумду туура жазышыптыр деп сүйүнүп калдым. Эгер геморройдон каза тааптыр деп жазса өкүнүчтүү болмок", - деген ал.
Алгачкы кекиректүүлөр
Онихофорлор тиби бир класска (кекиртектүүлөр), 1 түркүмгө ушул эле ат менен бөлүнөт. түркүм 2 тукумга (peripatopsidae, peripatidae) 20дан ашык түрлөрү кездешет. Булар кургакта гана жашоого ыңгайланышып, жогорку нымдуулукту талап кылат.
Симметрия
Симметрия (грек. symmetria – өлчөмдөш) – борбордун же ортоңку чийиндин эки жагына жайгашкан бөлүктөрдүн өлчөмүнүн бири-бирине дал келиши, бирдейлиги. Ошондой эле ар-түрдүү нерселердин жана кубулуштардын, процесстердин алардын составы, түзүлүшү менен байланыштуу болгон өзгөчөлүгү.
Апполондук жана Дионийсийлик
Ф. Ницшенин “Музыканын рухунда трагедиянын келип чыгышы” эмгегине киргизилген философиялык эстетикалык түшүнүктөр. Ницше бул түшүнүктөрдү Апполон менен Дионистин образдарын өзүлөрүнө сиңирген болмуштун эки башталмасын, маданияттын эки тибин мүнөздөө үчүн пайдаланган. Апполондук бул түстүү, жарык, рационалдык, дионийсийлик – караңгы, хаотикалык, иррационалдык башат; Дегинкиси «Апполондук» жана «Дионесийлик» түшүнүктөрү романтизм (Ф. Шлегель, Шеллинг ж. б.) заманда белгиленип, мажестик жана сентименталдуулук, классикалык жана романтикалык сыяктуу типтүү карама-каршы коюлуулар менен катар турган. Өз учурунда Ницше адамдагы өзгөчөлөнгөндүктүн идеалын Апполон менен Донисийдин белгилүү бир тең салмактуулугунан көргөн, мындай жагдай кийинчерээк иррационалисттик философиялык маданиятта байкалган.
Ансельм Кентерберийлик
Ансельм кудай тууралуу
Түшүнүктөрдүн ашкере реализми Ансельм тарабынан Кудайдын бар экендигин далилдөө үчүн колдонулат, бул төмөнкүдөй ой-жүгүртүүдөн көрүнөт: Кудай жөнүндөгү түшүнүк теңирчиликтин өркүндөп турарына жол бергендиктен, демек Кудай жашап бар болуп туруу касиетине ээ болууга тийиш, эгер тескерисинче болгондо анда бул түшүнүк «Кудай» деген түшүнүк катарында кабыл алынбас эле. Кудайдан башка жана андан жогору турган ой-жүгүртүүгө татыктуу эч нерсе жок, демек Кудай бар. Кудай жана анын өркүндөгөндүгү жөнүндөгү түшүнүктөн анын бар экендигине алып келген мындай рационалдуу ой-жүгүртүү ашкере реализм түшүнүктөрүнүн алкагында гана өзүнө негиз таба алмак. Кудайдын бар экендигин мындайча далилдөө онтологиялык далилдөө деп аталат жана ал кийинчерээк Кант тарабынан четке кагылган, ал бар болуу предикат болуп саналбайт, анткени өркүндөгөн нерсе катарында өзүнүн предикаты бар кайсы бир жандуу нерсе жөнүндөгү идея атрибуттарынын бири бар болуу (жашоо) болгон жандуу нерсенин идеясы боло албайт деп көрсөткөн.
Абдыкадыр Орозбеков
Кыскача өмүр таржымакалы
1926-жылы Кыргыз АССР Борбордук Аткаруу Комитетинин Төрагасы болуп депутаттар тарабынан шайланган.
Анын айткан сөздөрүнөн
Февраль революциясынын күндөрүн А. Орозбеков Фергана шаарында өткөргөн. Анда ал наабайчылардын, кол өнөрчүлөрдүн шахтёрлордун ж.б. секцияларын уюштуруу иштери менен алектенчү. Кийин ошол секциялар Чебер жумушчулар жана кызматчылар союзуна биригип, большевиктердин жетекчилиги астында кезектеги саясий күрөштө маанилүү роль ойногон.
Күрөң каллито
Күрөң каллито (лат. Rhinocrypta broweni) — чаңыруучу куштардын бир түрү.
Кең-Булуң
Калкы
Калкы -
Азиддер
Азиддер – суутек нитриди к-таларынын NH3 туундулары. Орг. эмес А. - Х(N3)n. Х - металл, n - анын окистенүү даражасы. Сүрүлүү, урунуу, ысытууда жарылуу менен ажырайт (щелочтуу, щелочтуу жер металлдары А. башкасы). Алар металлдын туздары менен NaN3 аракеттенүүсүнөн алынат. Орг. А-ге алкил жана арил А-и RN3 жана ацилазиддер RC(O)N3, кирет. Көпчүлүк орг. А., айрыкча курамында 25 % көбүрөөк азиддик N бар. А. ысытуудан, урунуудан жарылат. Алкил жана арил А. N2 бөлүп чыгуу менен триазенге жана аминге чейин калыбына келет. Алкилгалогениддердин же диалкилсульфаттардын NaN3 менен аракеттенишинен, олефиндерге НN3 кошулушунан, НNO RNHNН2 таасир этүүдөн алынат. Ацилазиддер N2 оңой эле бөлүп, изоционатка өтөт. К-талардын хлорангидриддеринин NaN3 менен аракеттенишинен алынат. Гетероциклдүү бирикмелер, изоционаттар, аминдер, пептиддер синтездөөдө колдонулат. Кээ бир өкүлдөрү – гербициддер, көпчүлүгү уулуу заттар.
Осмонов Курманбек Эргешович
Өмүр баяны
Осмонов Курманбек Эргешович Кыргыз Республикасынын депутаты. «Ата-Журт» фракциясынын депутаты. Осмонов Курманбек Эргешович 1953-жылдын 1-мартында Ош областынын Кара-Кулжа айылында туулган.
Октябрьская (метро бекети, Калужско-Рижская сызыгы)
Октябрьская — Москва метросунун Калужско-Рижская сызыксындагы станция. 1962-жылы 13-октябрьда ачылган.
Баяман Эркинбаев
2005-жылдагы А.А.Акаевдин үй-бүлөлүк башкаруусуна каршы чыккан Элдик Ынкылабда элди баштоо менен Кыргызстандын түштүк аймактарында талап-тоноочулукту, мамлекеттик мекемелерди талкалоолорду токтотуу менен эл оозунда "Элдик Баатыр" наамын алган. Ошого карабастан жаңы бийлик менен көз карашы дал келбестен мыкачылык менен 2006-жылы саясий буйрутмачылар тарабынан өз үйүнүн алдында атылган. Б.Эркинбаев белгилүү спортчу, ишкер, мыкты депутат жана жүрөгү кыргыз, Кыргыз мамлекети деп соккон мекенчил атуул катары шейит болуп, сөөгү Бишкектеги (шаар) "Ала-Арча" көрүстөнүнө коюлган.
Апологеттер
(грекче ἀπολογία (арol ogetilos) –коргоочу) – тарсачылык жаңы калыптанып келе жаткан мезгилдерде тарса дини менен тарсачылардын ишенимдерин коргоого жана актоого умтулган философтор. Алардын ишмердүүлүгү тарсачылык тарабынан жападан-жалгыз укук ченемдүү философтор катары таанылышкан апологеттердин кылымы деп аталган 2-кылымга туура келет. Апологеттер тарсачылыкты бутпарас диндеринен, иудаизмден жана Рим империясынын мамлекеттик бийлигинин өкүлдөрүнөн коргоого аракет кылышкан. Апологеттер философ болгон эмес, алардын чыгармаларында философиялык идеялар салыштырмалуу аз жана өтө эле тайкы. Алар биринчи кезекте публицист жазуучу (лат. publ icus – коомдук; коомдук турмуштагы өтө актуалдуу проблемаларды курч чагылдарган жазуучу), юрист жана чечендик өнөрүнүн устаты катары даңкталышкан. Апологеттер Евангелийдин негизинде философиялык маселелерди чечүүгө далалаттанышкан. Алар грек философиясын тарсачылыктын кызыкчылыктарына пайдаланууга аракет кылган алгачкы ойчулдар болушкан. Апологеттер грек тилдүү жана латын тилдүү болуп бөлүнүшөт. Грек тилдүү апологеттерге Юстин менен Татианды киргизүүгө болот. Латын тилдүү апологет катары тарсачылыктын коргоочусу гана эмес, оригиналдуу диний ойчул болуп эсептелген атактуу юрист Термуллиан даңкталган.
Азобирикмелер
Азобирикмелер – мол-сында -N = N – тобу ар түрдүү же окшош радикал менен байланышкан орг. бирикмелер. Жалпы формуласы: RN = NR. Эки радикалы тең ароматтык же алифаттык, бири ароматтык, экинчиси алифаттык же гетероцикл кармаган азобирикмелер түрлөрү белгилүү. Эки радикалы тең ароматтык болгон А. кеңири таралган. А-ди алуу ыкмалары: диазоний туздары ароматтык амин- же фенолдор менен реакцияга киришинен:
Ленинский проспект (метро бекети)
Ленинский проспект — Москва метросунун Калужско-Рижская сызыксындагы станция. 1962-жылы 13-октябрьда ачылган.
Какао
Какао, шоколад дарагы (Theobroma cacao) - 1) теоброма уруусундагы дайыма жашыл дарак; 2) ошол дарак жемишинин даны. Жапайы жана эгилме түрлөрү бар. Жапайысынын бийиктиги 5-8 метр, эгилмеси 3-5 метр. Жалбырагы кара-көк; гүлү сары же кызгылтым. Жапайы какао тропик токойлорунда өсөт. Эгилме какао адегенде Мексикада өстүрүлүп, XVI кылымдын I жарымында Европага таралган. Борбордук жана Түштүк Америка, Батыш жана Чыгыш Африка, Малайя архипелагы, Филиппин аралы ж.б. жерлерде негизинен уругунан өстүрүлөт. Какаонун чанагындагы даны сыя көктөн боз же ак түскө чейин, баалуу тамак-аш сырьёсу. Анда 50%ке чейин какао майы, 14,5% азот, 1,3-1,7% теобромин, 12% белок, 7% углевод, 0,71-2,33% кислота, 5-7% өңдөгүч заттар. 7-10% крахмал, 1-2% фруктоза бар. Какаонун данынын даамын жакшыртуу үчүн 2-7 суткага чейин ферментация жүргүзүлөт. Бул учурда биохимиялык реакциянын негизинде күрөң түскө өтүп, жагымдуу жытка жана даамга ээ болот. Какао майынан дары-дармек, күнжарасынан суусундук даярдалат.
Office Open XML
Office Open XML (OOXML, DOCX, XLSX, PPTX, ISO/IEC IS 29500:2008 долбоору) - офистик колдонмолордун электрондук документтер пакетин, атап айтканда, Microsoft Office'тин файлдарынын форматтарынын сериясы. Мүнөздөмөлөрү Microsoft тарабынан Microsoft Open Specification Promise шартында OOXML колдонуучулары үчүн чыгарылган патенттүү экилик форматтарды колдонуп, биттердин иреттүүлүгү алмаштырыла алынган XML түрүндөгү текст, графика жана башка маалыматтарды камытаган zip-архив түрүндө учурайт.
Хажимурат Коркмазов
Наамдары
2011-жылдын 15-сентябрында Сот-укук маселелери боюнча комитеттин мүчөлөрүнүн курамына киргизилген.
Таластык, Чаткалдык, Суусамырлык кыргыздарды Россияга каратуу
Таластык, чаткалдык, суусамырлык кыргыздарды Россияга каратуу. 1865-жылга карата Чүйдөн Таласка көчө качкан кыргыз манаптары жок кылынган соң, таластык кыргыздарды, ал эми саруу менен кушчу урууларын Россиянын букаралыгына алуу процесси негизинен аяктайт. Аталган аймактарды каратууну падыша аскерлери Кокон хандыгынын чеп-коргондорун ээлеп алуу менен бирдикте ишке ашырган. Абалдын оордугун, душмандын артыкчылыктарын жана аны менен жоолашууга дарманы жетпесин түшүнгөн кыргыз манаптары, бийлери акыры падыша аскерине багынып беришкен. Бирок бугулардын манаптары сыяктуу алар орус букаралыгына ант берип өткөн жок. Буга чейин Түндүк Кыргызстандын чыгышындагы Ысык-Көлдө, Кеминде небак өз таасирин бекемдөөгө үлгүргөн падыша өкмөтү аларды ант бердирүүгө анчейин деле муктаж эмес эле. 1864-ж. Чаткал, Суусамыр, Кетментөбө Россиянын курамына киргизилген.
Ашай
Ашай — Манас эпосунун эпизоддук кейипкери, кытай баатыры. Араниктеги согушта азар түмөн кол менен Кеселикке келип кошулганы айтылат (Курама варианты, 1. 116).
Don't Speak (ыр)
"Don't Speak" бир канча хип-хоп аткаруучулардын ырларында коштолгон, алардын ичинде Ракимдин "Атайын ыр" (англ. "Dedicated") жана Ice Cube рэпердин "Согуш жана тынчтык" (англ. "War & Peace").
Ак калпак
Түштүк кыргыздардын чеберлери Алай тукумдагы коюнун, козунун айрыкча күзгү жүнүн керектешет. Эгер ал аз болсо, жазгы жүндү белгилүү өлчөмдө кошот. Мында жүн тазаланат, кылданат, майда тытылат, кайчы аркылуу жүн 5 см. дей кырчылат. Табылгы сабоо менен сабалат. Жүндүн 1, 2, 3 тарамы болот. Эң биринчи тазасы үстүңкү бетине чыгат. Аны уютууда абалы ысык сууну чачып, чийди оройт, анан тоголото баштайт. Уютулганы белгиленгенден кийин ал он, сол болуп басылат. Кийизди кургатып дагы жууйт жана да оң, сол басат. Дагы кургатып, кайра жана басат.
Ажыбай уулу Акы
Ажыбай уулу Акы (туулган, өлгөн жылы белгисиз) Жыгач уста. Азыркы Жумгал районундагы Эмел деген жерде туулган. Он төрт жашында жетим калып, энеси Зулайканын төркүнү Ак Талаанын базыстарына келишет. Андан Акы апасы менен Кашкар бетине оойт. Арадан он беш жылча өтөт. Акы көзгө атар мерген, жыгач уста аталат. Ал Жийде дегенге үйлөнөт. Андан атактуу Калык ырчы төрөлөт. Акы турмуштун айынан жөө-жаландап байтеше, чот, эмеректерин көтөрүп Тогуз-Торо, Кетмен-Төбө, Үч-Теректи артат. Чоюбек, Мырзабек, Түркмөн сыяктуу Жумгалдык бай-манаптардын жүз бащ ак өргөөлөрүн Акы адам суктанарлык кылып кармаганы калың элдин дүңүндө турган. Калык «Атабыз Акы жыгач уста: кыргыздын боз үйүнүн кереге, уугун, түндүгүн, босого таягын жасайт. Мергендиги да хыйла, жалаң кийиктин эти менен бир айылды канааттандырган учуру болот»,- деп эскерет («Калык», Тандалган чыгармалары. - Фр.: «Кыргызстан», 1972-ж., 304-6.). Ал эми ушул эле китептин «Эшмамбет менен беттешүү» деген бөлүмүндө Эшмамбет ырчы бала ырчы Капыкка: «Сенин атаң Акы уста, Асылган көңдөй терекке. Алкак ийип арчадан, Түп кынаган челекке. Ак кайыштай чоюлтуп, Карскан ийген элекке. Келиштирип кайыңдан, Кереге матап үй кылган. Кашык, чөмүч артынып, Сенин атаң Акы уста, Катындарга сый кылган»,- деп ырдаганы бар (348-49-6.).
Ашаң
Ашаң — Манас эпосунун эпизоддук кейипкери, казак балбаны, Кабай байдын уулу. Араниктеги согушта Качалык менен жекеге чыкканда көзүнө найзанын сыныгы кирип, кошунун көздөй кетип баратканда Качалык артынан келип жарадар кылганы айтылат (Курама варианты, 1. 121).
Битир
Битир — орозону жыйынтыктоо учурунда ар бир мусулман пендеси бере турган садага. Куран боюнча битир берүү мусулмандардын ыйык милдеттеринин бири. Орозо кармаганына же кармабагандыгына карабастан, мусулман үй-бүлөсүнүн ар бир мүчөсү үчүн битир орозо айтка чейин төлөнгөн. Анын өлчөмү (4 кадак буудайдын баасы, башкача айтканда 1 кг 610 г) жыл сайын буудайдын баасына жараша жергиликтүү мечит тарабынан белгиленет. Битирдин эсебинен негизинен колунда жок жакыр, жетим-жесир жана багар-көрөрү жок адамдарга жардам берилет.
Арамей тили
Арамей тили - семит тилдеринин тобуна кирген тилдердин бири. Бул тилдеги байыркы жазма эстеликтер биздин заманга чейинки 9-10-кылымдарга таандык. Байыркы мекени - Сирия жана Месопотамиядан Жакынкы Чыгышка таралып, ал жердеги финикия, еврей, моавит, аккад тилдерин сүрүп чыгарган. Арамей тилиндеги адабияттын дээрлик көпчүлүгү диний мазмунда (мисалы, Библия жана Талмуддун айрым бөлүмдөрү) болгон. Арамей тили арабдар басып алгандан кийин колдонулбай калган. Ал азыр батыш (малула), борбордук (турайо) жана чыгыш (ассирия) диалектилерине бөлүнөт.
Молдо Асан Жанкелди уулу
Чоң атасы Текеш да баатыр адам болгон. Молдо Асан кол алдындагы элине күйүмдүү болуп, элдин жыргалчылыгын көздөп, биримдикте болушуна аракеттенген. Кыргыз элинин башка элдер менен достукта болушуна өз салымын кошкон. 1867-ж. кыргыз өкүлү катары ак падыша Александрдын инауграциясына (Санкт-Петербург) катышкан. Кыргыз эли менен орус элинин байланышын күчөтүүгө өз улушун кошкон. 1874-ж. Чаткал өрөөнүндө Момун, Арыстан баштаган чоң көтөрүлүштү басыш үчүн Олуя-Ата уездинен жиберилген элчилердин эки жолку (июнь, август, 1874) тобуна кирип, иш ийгиликтүү чечилген. Көтөрүлүш басылган. Элди чыр-чатаксыз жашоого үндөгөн, уюштургуч адам болгон. Ал каза болгондон кийин жакын тууганы Ташкара (1865, ошол эле жер — 1931) болуш болуп, өз элин башкарган. Элди адилет башкарып, достугун чыңдоо менен элге кадыр-баркы мыкты болгон. 1916-жылкы Үркүндө Талас кыргыздарынын Кытайга качууга катышпай калышына чоң эмгек жумшаган. Молдо кармап, балдарды окуттурган. 1929-ж. кулак катары өз жеринен айдалып, 1931-ж. Оренбург аймагында кайтыш болгон.
Менингококк инфекциясы
Медициналык жардам
Медициналык жардам келгенче көрүнгөн дарыларды ичирип, бет алды дарылоо чоң жаңылыштык. Алар жардам көрсөтүүнүн ордуна дарт белгилерин будамайлап, туура диагноз коюуга жана эрте дарылоого тоскоолдук кылат. Колдон келишинче оорулууну ылдам биринчи сутканын ичинде ооруканага жеткизүү талапка ылайык. Диагнозун тезинен коюп жана туура дарылоо бул дарттын коркунучтуу кабылдоолорунун алдын алат.
Меньер оорусу
Өөрчүшүнүн себептери
Оорунун өөрчүшунө лабиринт суюктугунун (эндолимфа) көбөйүп кетиши же лабиринт ичиндеги басымдын жогорулашы түрткү болот.
Азот
Өнөр жайларда суюк абаны буулантып айдоо менен алынат да, негизинен аммиакты синтездөө үчүн жумшалат. Мол. А. хим. жана металлургиялык процесстерде инерттүү чөйрөнү түзүү үчүн, термометрлер бош аралыгын толтуруу үчүн жана төмөнкү темп-ра алуу үчүн колдонулат.
Бланк кредити
Бланк кредити – баалуу кагаздар же товардык-материалдык баалуулуктар менен камсызданылбаган кредит. Банктар тарабынан өнөр жай, соода, айыл чарба ишканаларына жана жеке адамдарга берилет. Б. к. негизинен банк менен узак мөөнөттүү ишкер мамилеси бар, ага өзүнүн каржы аткарымдарын ишенген жана төлөө мүмкүнчүлүгү жогору кардарлар пайдаланышат.
Апостериори жана априори
Апостериори жана априори (a posteriori – кийинкиден, a priori – мурункудан) – философиялык түшүнүктөр; апостериори-тажрыйбадан алынуучу билимдер, априори – тажрыйбадан мурунку, андан көз каранды болбогон билимдер. Апостериори жана априорини карама-каршы коюу Жаңы мезгилдеги рационалдуулугунда ыраттуу туюнтулган, ал тажрыйбадан жол менен алынган кокустук акыйкаттан олуттуу айырмаланган эң жалпы жана зарыл акыйкаттан келип чыккан. Рационалистерден кийин Кант окуусунун эң жалпы жана зарыл акыйкаттардын болушунун булагын априордуулук экендигин моюнга алган сезимдин формалары-мейкиндик, убакыт да ага жатат. Канттын пикирине ылайык, билимдердин формасы, уюштурулуу жолу гана априордук болуп саналат, мындай априордук форма илимий билимдерге жалпы жана зарыл мүнөздөрдү берүүчү апостериордук мазмун менен толукталат. Неокантианчылыктын, прагматизмдин жана конвенциализмдин негизинде 20- кылымдагы философияда жана илимдин методологиясында априордуктун жоболор-илимдердин баштапкы постулаттары, түпкү жоболору.
Лимп-Питыль-Кы дарыясы (Худосей куймасы)
Лимп-Питыль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Худосей дарыясынын сол жээгинен 146 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 126 км.
Метастаз
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Оонатышуу
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күчкө, ийилчээктикке тарбияланат, тартипти сактоого үйрөтөт.
Юна (Зианчурин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Зур Зур чиркөөсү
Ыйык Мария чиркөөсү же Зур зур чиркөөсү (армянча: ԾորԾորիՍուրբԱստվածածնիմատուռ, англисче: Chapel of Dzordzor), бул чиркөө Батыш азербайжан облусундагы Маку шаарчасында, Кара келиса чиркөөсүнүн 12км түндүк батыш тарабында, Борун кыштагына жакын аймакта, Занги мар дарыясы агып өткөн капчыгайдын жанындагы тоо этегинде  салынган. Чиркөө Ирандын тарыхый курулуштарынын бири болуп саналып, ЮНЕСКОнун бүткүл дүйнөлүк мурастар тизмегинде, андан сырткары Борун ЮНЕСКОнун тизмегинде өзүнчө түрдө да катталган. 1988-жылы Борун дамбасында суунун толгондугуна байланыштуу, чиркөө толук бойдон өзүнүн негизги ордунан 600 метр бийиктигине жылдырылган. = Тарыхы = Зур зур чиркөөсүн куруу тарыхы 1324-1315-жылдарга таандык жана Закария аймагынын уруулары, Ыйык Тадеус чиркөөсүнүн архиепускопу тарабынан салынган. Ал диний, маданий жана адабий билим алуу медресеси катары эсептелип, атган епископ Хаванес Ярзнкатси, армяндардын адабият, дин жана тарбияда жол көрсөтүүчүсү тарабынан башкарылып турган. Ал 1341-жылдары бул чиркөөдө жашаган, ошол себептен чиркөө “Зур зуратси” (Hovanes yerznkatsi - Tsortsoretsi) деп аталып калган. = Чиркөөнүн архитектурасы = Чиркөө крест түрүндө курулуп, сырткы аянты 10/5x20/7 метр жана чиркөөнүн бийиктиги алгачкы курулуш боюнча 58/12 түзөт. Бул чиркөө ошол замандагы башка армян чиркөөлөрүндөй ар кандай көлөмдөгү таштардан курулган. Сырткы көрүнүшү аябай жөнөкөй жана жалгыз тегерегиндеги асылма мамычалар учтуу аркалар менен аякталып кооздолгон. =Чиркөөнүн кайра курулушу = Энергетика министирлиги Маку чөлүнө суу жеткизүү максатында Борун суу сактагыч дамбасынын долбоорун иштеп чыгып, 1987-жылы аны куруу иштери башталган. Чиркөө дамбанын карматуу дубалдарын тургузчу жерде орун алган жана план боюнча суу сактагыч дамба курулуп бүткөн соң, чиркөө суу алдына калмак. Өтмө туннелдерди казуу иштеринде жана курулуш жардыруу иштеринин натыйжасында чиркөөнүн башка бөлүктөрүнө зыян келтирилген. Ошол себептен өлкөнүн маданий мурастар уюму, Энергетика министирлиги менен биргелешкен ишканалар, Аймактык суу, электр уюму жана ошондой эле бүткүл дүйнөлүк мурастар тизмесинин адистери биргеликте иштеген эксперттер тобу Армения архитекторлору менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп 25 күндүн ичинде, илимий негиздерди сактап, ар бир ташын, дубалдардын катмарын санап, негизги калыбындай кылып аймактан 110 метр бийигирээк, 600 метр алыс жерге аймактагы бийик дөңчөнүн үстүнө кайра курушкан. = Ошондой эле = - Армения Апостол чиркөөсү - Ирандагы Армян чиркөөлөрүнүн тизмеги = Булактар =
Тарых жана маданият эстеликтерин коргоо коому
Тарых жана маданият эстеликтерин коргоо коому – коомдук ыктыярдуу уюм. 1966-ж. уюшулган. Кыргызстандын аймагындагы тарых жана маданият эстеликтерин табуу, каттоо, коргоо, калыбына келтирүү, пайдалануу жана калкты алар менен тааныштыруу боюнча мамлекеттик органдарга көмөктөшөт.
Ахтасымполум (дарыя)
Ахтасымполум — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Пелым дарыясынын сол жээгинен 666 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 40 км.
Перс бакчасы Пасаргад
Перс бакчасы Пасаргад, Иран бакчаларынын архитектурасынын уңгусу деп эсептелген толук комплекстин бир бөлүгү. Тарыхый жазууларга таянсак, бул бакчаны курууда Улуу Кир Пасаргад бакчасынын түзүлүшүн, андагы бактардын жайгашуусун жеке өзү буйрук берип көзөмөлгө алып салдырган, башкача айтканда бакчанын архитектору, андагы кооздук Кирдин табити менен жасалып, азыркы атактуу Иран бакчасына айланган. Тарыхый жана археологиялык документтердин жана ландшафтык изилдөөлөрдүн негизинде, пасаргад чөлүндөгү бардык курулуштар үзгүлтүксүз структурасын туюндуруп, баардык элементтерди өзүнө камтыган кенен бакча. «Шах бакчасы» комплекстеги өзүнчө бир кичинекей бөлүк же болбосо Пасаргаддын ичиндеги «бакча ичиндеги бакча» курулушу.
=Булактар=
Python
Python (IPA менен: [ˈpʌɪθ(ə)n]; питон аталышы жайылган) - иштеп чыгуучунун өндүрүмдүүлүгүнө жана коддун окумдуу болушуна багытталган жогорку даражалуу, жалпы милдеттерди аткарууга арналган программалоо тили. Python өзөгүнүн синтаксиси - минималдаштырылган. Ошол эле учурда, стандарттуу китепканасы көптөгөн пайдалуу функцияларды камтыйт.
Мусажан Абышов
Абышов Мусажан Жыгаччы жана таш чеккич. 1933-ж. Тоң районундагы Темир-Канат айылында төрөлгөн. 1963-ж. Караколдогу мугалимдер институтунун физика-математика факультетин, 1974-ж. Бишкек пединститутун бүтүргөн. Райондун «Большевик», «Темир-Канат» орто мектептеринде иштеген. Кыргыз ССРинин эл агартуу отличниги, мугалим-методист, 1990-жылдан Кыргызстан эл чеберлер союзунун мүчөсү. Мусажан жаргылчак, тегирмен, ийик сыяктуу салттуу буюмдарды, балбал, молоташ, айкелдерди кармайт. Чулу оор таштардан чакан бедиздерди чегет. Кескичти кадимки чөп тырмооктон кесип, өзү жасайт. Буюм-тайым жасоодо адегенде эскизин чийип, үлгүсүн пластилинге түшүрөт да, анан чулу таштан буюмдун жалпы түспөлүн сомдоп, чеге баштайт. Тыкыр жерине бычак пайдаланат. Акырында жыпмалайт. Жыгаччы катары жергесинде өскөн тал, кайын өңдүүлөрдү гана пайдаланат. Талды кыйып, үч-төрт жыл жаан тийбеген салкын жерге кургатат. Жыгач талаптагыдай кургаса жарылбайт, жеңил иштетилет. Жыгачтан аяк, табак, чөйчөк, челек, кашык өңдүү кырма идиштерди арбын кармайт жана аяарга элдик оюм-чийимдерди түшүрөт. Акырында өгөө кагаз менен жылмалап, уйдун сары майын сүртөт. Ал эми чыны куту, аяк кутулардын алкагын арчадан тандайт. Анын астыңкы алкак, үстүңкү алкак деп аталган бөлүктөрүн тегерек иет. Алкактардын ортолоруна оюк түшүрүп, табылгы таякчалар аркылуу бириктирет. Идишти жалпы бириктирүүдө көк, кайыш керектелет. Каймак май менен майласа табылгы чоктой кызарат. Андан кийин капкагын жасайт. Сүрөт да тартат. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1987-ж. «Эл чыгармачылыгынын Бүткүл Союздук I фестивалы». Таш буюмдары жана тарткан сүрөттөрү үчүн Ардак грамота. Эл чыгармачылыгынын Бүткүл Союздук I фестивалынын лауреаты; 1988-ж. «Эл чыгармачылыгынын Бүткүл Союздук II фестивалы». Таш, жыгач буюмдары жана тарткан сүрөттөрү үчүн эл чыгармачылыгынын Бүткүл Союздук II фестивалынын лауреаты; 1989-ж. «Фольклордук чыгармалардын эл аралык фестивалы». Салттуу буюмдары үчүн фольклордук чыгармалардын эл аралык фестивалынын лауреаты; 1989-ж. Кыргызстан эл чеберлер союзунун уюштуруу курултайына карата «Элдик чеберлердин республикалык көргөзмөсү». Таш буюмдары үчүн ЭЧЖРКнүн диплому, медалы; 1990-ж. «Кыргызстан эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү».
Мурсалимкино (Салауат району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ташпалык
Ташпалык (лат. Synanceia verrucosa) — сөөлдүү балыктар тукумундагы уулуу балыктардын бир түрү, деңиз түбүндө жашайт.
Бурул Абылгазиева
Абылгазиева Бурул Чырмакчы. 1942-ж. Ак-Талаа районундагы Коңорчок айылында төрөлгөн. Жети жылдык мектепти бүткөн. Уздун чыгармачылыгына (азыр Кара-Кужур кыштоосундагы Лакол айылы) кайын энеси Козубай келини Сыйнаттын таасири зор. Ак өргөө көтөрүүдө анын «канат чийине», «чыгдан чийине», «эшик чийине» көчөт түшүрүүнүн көркөм үлгүлөрүн салттуу нукта түшүрүүдө түрдү ала мончоктотуп, сыртын карап кабыргалатып, төрт бурчтантып берүү ыкмаларын ал мыкты өздөштүргөн. Чий чырмачылыкта сырттыктарга таандык «омуртка көчөтү» буюмдун жалпы танабын өзүнө имере келтирүүгө шартташа түшөт. Ал эшик чийдеги түшкөн көчөттөргө үндөшүп, уз кызыл-көк - эки эле түстөгү түрдүң «аламончогун» дайыма сары-актан алат. Ал өзү соккон терме көчөттөрүнө үндөшөт. Бурулдун нускоосу менен кыздары: Калыйман, Жаркын, Алтын боз үйдү жасалгалоо узчулугун ойдогудай өздөштүргөн.
Ала кийиз
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996]
Ruby
Ruby (англ. ruby - рубин, айтылышы ['ru:bɪ] - руби) - динамикалуу, рефлективдүү, интерпретациялануучу жогорку даражалуу программалоо тили. Операциондук системден көз карандысыз көп агымдуулук ишке ашырууга, катуу динамикалык типтештирүүгө, таштанды чогулткучка жана башка көптөгөн мүмкүнчүлүктөргө ээ. Синтаксиси Perl жана Eiffel тилдерине, объектиге багытталган ык-мамилеси Smalltalk'ка жакын. Ошондой эле, тилинин кээ бир өзгөчөлүктөрү Python, Lisp, Dylan жана Клу-дан алынган.