cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кыргызстан
Рельеф
Кыргызстандын аймагынын 3/4 бөлүгүн тоолор ээлейт. Өлкөүн аймагы эки тоо системаларынын айланасында жайгашкан. Түндүк-чыгыш бөлүгү Ала-Тоого (башка аталышы Теңир-Тоо) кирет, түштүк-батыш тарабы ― Памир-Алай тоолоруна карайт. Республиканын бардык аймагы деңиз деңгээлинен 401 м жогору бийиктикте жайгашкан. Деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 2750 м. Кыргызстандын жарымынан көбүрөөгү 1000 метрден 3000 метрге чейин жана болжол менен үчтөн бири — 3000 метрден 4000 метрге чейинки бийиктикте жайгашкан. Бийиктиги 7439 м түзгөн Жеңиш чокусу Кыргызстандын эң бийик жери, ошондой эле дүйнөнүн эң эле түндүк тарабындагы жети миң метрге жеткен чоку. Чыгышта Теңир-Тоонун негизги тоо кырлары басымдуу тоо кырын түзүп, Меридиандык тоо кырынын районунда жакындашып кетет. Кытай жана Казакстан менен чектешкен жерде Жеңиш чокусу (7439 м) жана Хан-Теңири (7010 м же муз катмарын эсептебегенде 6995 м) көтөрүлүп турат. Кыргызстандын батыш тарабы Батыш Теңир-Тоодо жатат. Анын маанилүү орографиялык элементтери:
Дарыялар
Чоң жана Кичи Нарындын биригүүсү менен республиканын эң ири дарыясы — Нарын жаралат. Сыр-Дарыянын негизги түзүүчүсү, ошондуктан Аралдын бассейнине таандык. Республиканын аймагындагы узундугу 535 км түзөт, бассейндин аянты — 53 700 км². Кыргызстанда эки гидрологиялык чөйрө: агымдын пайда болуш чөйрөсү жана агымдын таралыш чөйрөсү. Агымдын пайда болуш чөйрөсү республиканын 87 % камтыйт, агымдын таралыш чөйрөсү — 13 %. Ири дарыялардын таралыш чөйрөсүнүн чоң бөлүгү Кыргызстандын тышында жайгашкан. Таралыш чөйрөсү тоо жантаймаларына караганда жаан-чачындын бир кыйла аздыгы жана тез буулануу менен мүнөздөлөт. Ошондуктан жердин үстундөгү агымдар пайда болушу чектелген, кээ жерлерде жок. Андан тышкары тоолордо жаралган агымдар бул жерлерден өтүп жерге сиңип кетет жана сугарууга алынат. Тоо астындагы түзөң жерлерде жер астындагы суу чыккан аймагы пайда болот, ошондой суулар көптөгөн дарыяларды кошумча толтуршат. Жер астындагы суулардын чыгышы майда агымдарын негиздешет, аларды тунук суусу үчүн «кара суу» деп аташат.
Көлдөр
Деңиздин деңгээлинен 1609 м жайгашкан Ысык-Көл — дүйнөнүн тереңдиги боюнча жетинчи орунда. Ысык-Көл Күңгөй Ала-Тоо (түндүк жагынан) жана Тескей Ала-Тоонун (түштүк жагынан) аралыгында жайгашкан. Көлдүн түндүк жагында көптөгөн пансионаттар, санаторийлер жана саякаттык базалар бар.
Флора жана фауна
Жаныбар дүйнөсүсүндө омурткалуу жаныбарлардын түрлөрү 500 ашат (анын ичинде канаттуулардын 335 түрү жана балыктардын 49 түрү) жана курт-кумурскалардын 3 миң түрү, көбү сейрек болгондуктан Кызыл китебине киргизилген. Тоо өрөөндөрүндө түлкүлөр, бөрүлөр, жана сары чычкан (суслик) сыяктуу майда сүт эмчүүлөр бар. Тоо дарыялары жилингирге (форель) мол. Негизи бийик тоолу аймактарда жашаган илбирс, мурда өлкөнүн көпчүлүк аймагында болгон, эми популяциясы чектелген. Айгүл гүлү — Кыргызстандын түштүк аймагынын эндемиги.
Президент
2021-жылдын 10-январында акыркы өткөн президенттик шайлоосунда Садыр Жапаров президент болуп шайланган. Мурдагы ― Сооронбай Жээнбеков, 2020-жылы болгон нааразылык толкундар айынан отставкага кеткен.
Калк
2021-жылдын башына карата туруктуу калктын 34,6 % эмгекке жөндөмдүү жашка чейинкилер түзгөн, 57 % ― эмгекке жөндөмдүү жаштагылар, 8,2 % ― эмгекке жөндөмдүү жаштагылардан улуулар. Калктын орточо курагы аз-аздан өсүп жатат, 2020-жылдын башына карата 27,8 жаш түзгөн, эркектер үчүн ― 26,8 жаш, аялдар үчүн ― 28,7 жаш.
Сулайман-Тоо
Сулайман- Тоо ЮНЕСКОнун дүйнөлүк мурастар тизмесине киргизилген.
Сулайман- Тоодо «Чакка тамар» жана «Тепеүңкүр» үңкүрлөрү бар. Сулайман-Тоону түндүгүнөн жана түштүгүнөн эки канал айланып өтөт.
Таш-Рабат
1980-жылы өлкө үчүн өзгөчө тарыхый мааниси бар бул маданий эстеликти реставрациялоо жүргүзүлгөн. Реставрациядан кийин ага ар түрдүү өлкөлөрдөн туристтер тынбай келе баштады.
Сары-Челек
Көлдүн түндүк жээктери койкойгон карагайлар менен пихталардын калың токойуна курчалган. Эгер сиз бул жерге келип калсаңыз, Сибирдин чытырман токойлоруна туш келгендей эле болосуз. Көз мелжиген карагайлар жаркыраган көл суусунда күзгүгө карангандай, чагылышып турат. Бул табигый күзгүдөн көлдү курчаган кызыл аскалар менен жашыл ыраң тоолорду да көрүп, сиз өзүнчө эле бир жомоктор дүйнөсүнө туш келгендей болосуз.
Жеймс Кэмерон
Жеймс Фрэнсис «Жим» Кэмерон (англ. James Francis "Jim" Cameron; 1954-жылы 16-август) – канадалык режиссер, продюсер, сценарист, ойлоп табуучу, инженер, филантроп жана океандын терең сууларынын изилдөөчүсү. Кэмерон “Терминатор” (англ. The Terminator, 1984) тасмасы менен белгилүү болгон. Кийин ал Голивудтун популярдуу режиссеруна айланып, “Бөтөндөр” (англ. Aliens, 1986) тасмасынын сценаристи жана режиссеру болгон, үч жыл кийин, Кэмерон “Ирим” (англ. The Abyss, 1989) тасманы тарткан. “Терминатор 2: Акыр заман” (англ. Terminator 2: Judgment Day, 1991) тасмада атайын эффекттерди колдонгону үчүн режиссер киносынчылар тарабынан жогору бааланган. “Чындыкка жакын жалгандар” (англ. True Lies, 1994) тасмадан кийин, режиссер 1990-жылдары популярдуу болгон “Титаник” (англ. Titanic, 1997) тасмасын тарткан, ушул тасманын артынан режиссер “Оскар” сыйлыгынын “Эң мыкты тасма”, “Эң мыкты режиссер” жана “Эң мыкты кыска метраждуу даректүү тасма” номинацияларына татыган.
Дегтерка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Буркина-Фасо
Табияты
Аймагынын басымдуу бөлүгүн плато ээлейт. Деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги. 200–500 м, эң бийик жери Тена-Куру (749 м) тоосу. Климаты субэкватордук; үч мезгилге бөлүнөт: суук, кургак мезгил ноябрдан майга чейин; ысык, кургак марттан майга чейин; ысык, нымдуу мезгил жылдын калган бөлүгү. Жылдык жаан-чачыны 450 ммден 1100 ммге чейин, ал түштүк-батыштан түндүккө жана Түндүк-чыгышка карай азаят. Марттан майга чейин чөлдөн соккон харматан ысык шамалы кургакчылыкты күчөтөт. Айлык орточо температурасы декабрь–январда 24°–26°С, апрель–майда 30°–35°Сге чейин өзгөрөт. Уагадугу шаарынын марттагы орточо температурасы 41°Сге чейин жетет. Аймагынын басымдуу бөлүгү Вольта дарыясынын алабына кирет. Ири дарыялары: Кара (Мухун), Ак (Накамбе) жана Кызыл (Назинон) Вольта. Кара Вольта дарыясында кеме жүрөт, кышында кургап, жайында жайылып агат. Кен байлыктары: акиташ, мрамор, марганец, жез, никель, фосфорит, боксит, цинк, коргошун, күмүш, алтын. Өлкөнүн аймагынын көп бөлүгүндө бийик тоолуу саванна өсөт. Кээ бир жерлеринде акация жана бадалдардан турган токой кездешет. Токой өлкөнүн 9%ин ээлейт. Жалпы аянты 3,14 млн га (2005) болгон коргоого алынган 13 табигый аймагы бар, анын ичинде Каборе-Тамби жана Дубль-Ве улуттук парктары уюштурулган.
8-июль
8-июль — Григорий календары боюнча жылдын 189-күнү (толук жылда 190), жылдын аягына чейин 176 күн бар.
Ак төштүү карабоор
Чектөөчү факторлор
Изилденген эмес.
Абу Насыр Аль-Фараби ибн Мухаммед
Колдонулган адабият
[http://www.bizdin.kg/elib/kitepter/html/kpa1/6bap/section22.html#title106 Кыргыз поэзиясынын антологиясы. 1 том.]
Мугалимдин компетенттүүлүгү деген эмне?
'''А. окуучулардын ойлоруна маани берип, аларга урмат менен мамиле кылуу.''' Бул эмнени түшүндүрөт: - окуучуларга теориялык, практикалык жактан керек болгон билим, маалымат жана тажрыйбаларды көрсөтөт; - окуучулардын бири-бири менен сый мамиледе болушуна маани берип, тапшырма бергенде алардын жеке өзгөчөлүктөрүнө жана жөндөмдөрүнө да карайт; - окуучулар берген жооптордо камтылган ой-пикирлерге маани берет; - класстык же класстан тышкаркы иштерде балдардын жекече каалоосуна, керектөөсүнө, мүмкүнчүлүгүнө жана жөндөмүнө карайт; - окуучулардын үй-бүлөлүк социалдык-экономикалык абалына карабастан бирдей мамиле кылат.
Кичи Шайтанка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сынак түрлөрү жана аны уюштуруу өзгөчөлүктөрү
Др.Кадиян Бообекова, Кыргыз-Түрк “Манас” университети
Сынак алуу, сынак берүү, сынакка түшүү, сынактан өтүү, сынактан өткөрүү, сыналуу... булардын баары тааныш угулат. «Сыноо» деген сөздөн чыгып, натыйжада окуучуда, студентте, иштеген же ишке алына турган персоналда, коомдун мүчөсүндө же кандайдыр бир нерседе, буюмда болгон өзгөчөлүктөрдү, жетишкендиктерди, жөндөмдү, касиетти, айрыкчалыкты белгилүү бир критерийлерге карата тактоо, аныктоо, баалоо, сыпаттоо болуп саналат. А бирок, сынактар жүргүзүлүү максатына жараша сабактагы ийгиликти өлчөй турган билим сынагы, ишке алуу үчүн кишидеги өзгөчөлүктөрдү белгилөөчү тандоо же жарыш сынагы, деңгээлине жараша бөлүштүрүү сынагы, жөндөмдү белгилей турган, мисалы, спорттук өзгөчөлүгүн белгилөө, музыка, театр, ыр, бий, сүйлөө, түшүндүрүү көндүмү ж.б.өлчөө үчүн сынак түрлөрү бар. Сынактан мурда сурала турган суроолор, алардын татаал же жеңил болушу, канча убакыт бериле турганы, сынактын кайсы түрү белгиленген нерсени (билим, билгичтик, көндүм, шык, сапат, касиет) өлчөй ала турганын тактап алуу зарыл. Бир ишке баштаардан мурда ал иш боюнча пландоо керек. Сынак жүргүзүү үчүн да план түзүлөт. Сынак жасаардан мурда анын кандай максат менен уюштурулганы, кайсы темалар суралаары, канча суроо болоору, суроолордун өзгөчөлүгү кандай, кайсы суроого канча балл берилээри такталат. Бул жерде сынак түрлөрү, аларды колдонуу максаты, кайсыл учурда кандай сынак жүргүзүү зарылдыгы тууралуу маалымат берилет.
Колдонуу өзгөчөлүгүнө жараша сынактар
Сынактын жалпыга маалым түрү болуп, мугалимдин суроолорду даярдап туруп, окуучуларга аны таратышы жана окуучулардын бул суроолорго мурда өтүлгөн темалар, китептерден окугандары боюнча эч бир кошумча материалдан пайдаланбай туруп жооп бериши билинет. Мындан сырткары да кээде кошумча адабияттардан окуп, бир тема боюнча анализ жазуу талап кылынышы мүмкүн. Кээде бир канча күн ичинде бир тема боюнча окуучу же студент өзү изилдеп келип, аны класска түшүндүрүшү талап кылынат. Бул проект даярдоо, семинар түрүндө да болуусу күтүлөт.
Сынактын оордугунун белгилениши.
Суроолор мурдатан белгилениши жана ар бир канча убакыт алаары текшерилиши зарыл. Жазылуу суроолорго жооп берүү көп убакыт талап кылат, аны текшерүү да ошондой. Себеби, ар бир студенттин суроолорго жооптон башка өз көз караштарын, ой-пикирин анализдеп бергенин да баалоо зарыл. Ал эми көптөн тандама тесттеринде жоопторду белгилөө өтө көп убакыт албайт. Жооптор так, же туура же ката болот. Баллы да так белгиленген. Сынакта канча суроо суралаарын тактап алуу да зарыл. Анткени, суроо аз болсо жана аны бала билбей калса, сынактан өтпөй калышы ыктымал. Суроолордун көп болушу аны баалоо үчүн да ыңгайлуу. Бирок суроолор кээ бир гана темаларды камтыса же так, түшүнүктүү болбосо, анын адилет эместиги, так эместигин ойлоого болот. Суроо көп болуп, бериле турган баллдар да аздан болсо, баланын сынактан өтүүсү оңой болот же ар тараптуу баалоо мүмкүнчүлүгү түзүлөт.
Абдурахманов Хасан Икрамович
Абдурахманов Хасан Икрамович (1945, Жалал-Абад облусу, Базар-Коргон району, Базар-Коргон айылы 2002, Бишкек) хирург-уролог, медицина илимдеринин доктору (1993), профессор (1996). КММИни бүтүрүп (1970), анда ассистент (197192), 1993-жылдан КММАда балдар хирургиясы кафедрасынын башчысы, урология, эндокринология боюнча адис болгон. 50дөн ашык илимий эмгектердин автору. Эмгектери: Пузырно-мочеточниковый рефлекс у детей (в соавторстве). Б.,1991; Лечение рефлекснефропатии у детей. Б., 1995.
Чыгыш карабоор
Жашаган аймактары
Уялоочу биотоп болуп деңиз деңгээлинен 1500 м бийиктиктен 2000 м бийиктикке чейинки чополуу, кемпир муштум, төө куйрук жана баялыш өскөн тайпак тоолор, кээбир учурларда бадалсыз жерлер эсептелет. Кыл куйруктан айырмаланып, тоо-этектеринде аз өсүмдүктүү чоң эмес түздүктөрдө уялоону артыксынтат.
Айыл чарбаны өнүктүрүүнүн эларалык фонду (ачөэф
Айыл чарбаны өнүктүрүүнүн эларалык фонду (ачөэф ) – өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн айыл чарбасын өнүктүрүү үчүн айылдын жакыр калкына багытталган долбоорлорду жана программаларды ишке ашыруу жолу менен кошумча каражаттарды тартуучу БУУнун адистештирилген мекемеси. 1977-жылы уюштурулган.
2014 Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары
Оюндардын ырааттамасы
! colspan=3|Дата !!width=09|09.09 ШШ!!width=10|10.09 ШР!!width=11|11.09 БШ!!width=12|12.09 ЖМ!!width=13|13.09 ИШ!!width=14|14.09 ЖШ
Ороңгу
Орою суук капырдыр.
Кон-Сэр-Кикя дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
11-июль
11-июль — Григорий календары боюнча жылдын 192-күнү (толук жылда 193), жылдын аягына чейин 173 күн бар.
Фридрих Хирцебрух
Фридрих Эрнст Петер Хирцебрух (англ. Friedrich Ernst Peter Hirzebruch; 1927-жылы 17-октябрь – 2012-жылы 27-май) – немис математиги, топология, комплекстүү ар түрдүүлүк жана алгебралык геометрия сыяктуу тармактарда иш жүргүзгөн окумуштуу, өз заманынын көрүнүктүү фигурасы. Окумуштуу "согуштан кийинки Германиянын эң көрүнүктүү математиги" деп аталган.
Моногамия (зоологияда)
Моногамия - жаныбарлардын жыныстуулар ортосундагы катышуунун формасы. Бир сезондун ичинде бир эркеги бир эле ургаачы менен жыныстык катнашуу жасайт. Адатта, М-да эркектери тукумуна кам көрүшөт. Сүт эмүүчүлөрдө М. полигамия караганда сейрек кездешет. Жыныстык диморфизм да М-да начар өөрчүгөн. М. канаттууларда кеңири таралган. Аккуулар, кунастар, бүркүттөр, жорулар бир нече жылга жупту түзөт, кээ бирде өмүр бою, каздар - бир эле сезонго. Түр ичинде М-нын полигамияга өтүшү (бобрлар) кездешет. М. курт-кумурскаларда да учурайт (коңуздар - дүмүр жечүлөр).
Конъюнктивит
Оорудун белгилери
Катуу кармама түрүн вирус козгойт. Көп учурда оору капысынан башталып, көз кызарат, ачышат, көзгө кум түшкөндөй өйкөп катуу ооруйт. Жарыкты карай албоо, көздөн жаш агуу менен коштолот, көз чылпактайт. Көз жапкагы шишимик тартат. Айрым учурларда оорулуунун денеси ысып, мурдунан суу куюлат, башы ооруп, уйкусу качат. Оорунун биринчи белгиси билинери менен догдурга кайрылуу керек. Конъюктивид- көз алмасынын алдыңкы бөлүгүн жана көз жапкактарынын ички бетин каптаган былжыр челдин сезгениши.Оору башталганда көз кызарып, чылпактанып ,жаш агат , жарыктан уялып ,көз ысыгандай ачышып , бир нерсе (кум) түшкөндөй өйкөйт. Конъюктивид катуу кармоочу жана өнөкөт болуп бөлүнөт. Катуу кармоочу конъюктивитти  адатта оору козгочу микробдор (кээде дифтерия же гонореянын козгогучтары) жана вирустар пайда кылат ;тез күчөйт ,чылпактанып ,кирпиктер бек жабышып ,эртең менен көздү жуумайынча ачылбайт.Айрым учурда чел кабыкчада  азыраак кан куюлуп кызарат.Адатта эки көз тең жабрыкайт .оору болжол менен эки жумага созулат. Инфекция көзгө кир кол ,сүлгү, бет арчы менен кирет .Ооруган баланы өз учрунда бөлбөсө, катту кармаган конъюктивид мектептеги ,балдар бакчасындагы балдарга тез эле тарайт  .Оорунун алгачкы белгилери байкалар,замат врачка кайрылуу зарыл .Катту кармаган жугуштуу  конъюктивитти бактерияга каршы дары –дармек  менен дарылайт .Бирок аны врачтын көрсөтмөсү жана көзөмөлү астында пайдалануу керек.Көзгө дары тамчылаткандан же май сыйпагандан  тамчылаткычты жана айнек таякчаны ысык сууга кайнатуу ,стерилдөө зарыл.Көздү танууга болбойт ,анткени бул микробдордун жашоосуна  жана  көбөйүшүнө ыңгайлуу шарт түзөт, оору көздүн  тунук челине таралышына түрткү берет. Конъюктивиттин алдына алууда өздүк өздүк гигиенаны сактоонунн мааниси көп. Өнөкөт конъюктивиттин узакка создугуп ,анча  оорутпайт.Дарт  желдетилбеген үйдөгү чаң  жана  түтүндөн ошондой эле, организимдин айрым жалпы ооруларынан, тамактануу режиминин бузулушунан  пайда болот. Өнөкөт конъюктивид врач жазып берген көз айнекти пайдаланбаган ,көзү начар көргөн кишилерде да байкалат. Конъюктивид малда да кездешет.
Либидо
Либидо (лат. libido – умтулуу, кумарлануу, каалоо) З.Фрейд тарабынан иштелип чыккан психоанализдин негизги түшүнүктөрүнүн бири. Анда ал сексуалдуу мүнөздөгү инстинктивдүү каалоону билдирет.
Жер жүзүндөгү адамзат
Жер жүзүндөгү адамзат (орус. Вселенское человечество) – негизги эки мааниси бар философема:
Адыгине суусу
Жылдык орто чыгымы 0,73 м3/сек.
Тушоо кесүү
Баланын тоюн өткөрүү үчүн той башкаруучу дайындалат. Жарышты баштоочу жер жана мара белгиленет. Башкаруучу тойго келген аксакалдарды баш кылып эркектерди, аялдарды маранын айланасына, жердин шартына жараша катар отургузат. Жарышка өңчөй уул балдар же кыздар катышат. Чоң кишилерди жарыштырган учурлар да болот. Тушоосу кесилүүчү баланы таза кийинтип, марадан 10 – 15 метр алыстыкта атасы же апасы, же болбосо айыл аксакалдарынын бири эки бутун ала жип менен тушап кармап турат. Башкаруучунун жардамчылары жарышка катышуучуларды чуркай турган жердин башталышына алып барып тизет да,чуркоого белги берет. Башкаруучу болсо марада турат. Жарышка катышуучулар марага жарышып чуркап келишет.
Шыктануу(Илхом)
Эргүү,шыктануу,илхом келүү чыгармачылык убагында (чыгарманы жазып жатканда, же жазар алдында) жазуучунун ой жортуусу, иштөө шыгы, жөндөмдүүлүгү эң бийик даражага жеткен чекити эргүү шыктануу илхам келүү деп аталат. Турмуштук кеңири байкоолордун негизинде жаралган кандайдыр бир идеяны, образдык курулушту жазуучу эргүү учурунда таамай сезет, даана көрөт, анын көркөм аң-сезими эң эле тунук жана эффективдүү иштейт, чыгармачылык кыйналууну сезбейт, баары тең өзүнөн-өзү куюлушуп келгендей жеңил чыгат. Мындай чыгармачылык абал илимий жаңылык ачкан окумуштууга, жооптуу чечимдерди кабыл алган мамлекеттик ишмерге, сүрөт тарткан сүрөтчүгө, музыка жазган композиторго, айтор дегеле чыгармачыл инсандардын бардыгына дээрлик мүнөздүү.
Айылчарба товарын өндүрүүчү
Айылчарба товарын өндүрүүчү – айылчарба азык-түлүктөрүн чыгаруу менен алектенген жеке же юридикалык жак; өз ишин юридикалык жак түзбөй туруп жүргүзгөн дыйкан чарбалары (фермердик чарбалар) менен юридикалык жактардын өндүргөн товарынын жалпы көлөмү 50 пайыздан ашыгын түзүүгө тийиш болгон жеке же юридикалык жак.
Марри Гелл-Ман
Илимий ишмердиги
Гелл-Ман Жорж Цвейгтен өзүнчө, биринчи жолу адрондордун SU(3) ароматына аныктоо берип адрондордун кварк бөлүкчөлөрүн тажрыйбага жайылткан. Учурда бул аромат жеңил кварктардын негизинде болгон, изотопик спинди бир түрдүүлүктү кошуу үчүн кеңейткен окумуштуунун кванта саны катары түшүндүрүлөт.
Бурунди
Тарыхы
Бурундинин байыркы жана орто кылымдардагы тарыхы аз изилденген. Жазма даректердеги маалыматтарда Бурундинин жергиликтүү эли пигмейлердин тва уруусу экендиги айтылат. Хуту уруулары 14-кылымда келип, твалар менен ассимиляцияланган. 15–16-кылымдарда Бурундинин аймагына түштүгүнөн эфиопиялык уруулар басып кирген. 18-кылымда азыркы Бурундинин аймагында Нтаре I (1720–60) башкарган мамлекет негизделип, айланасындагы урууларды бириктирген. Король Нтаре II (1825–52) башкарган жылдары бул мамлекет күч-кубаттуулукка жетишкен. 19-кылымдын 2-жарымында өлкө ичинде ич ара согуштар күч алып, андан пайдаланууну көздөгөн европалыктар 1899-ж. Усумбура шаарында (Бужумбура) германдык аскердик пост түзүшөт. 1903-жана башка королу Мвези II германдык губернатордун бийлигин таанып, Руанда аймагы менен Германия Чыгыш Африка колониясынын курамына кошулат жана Руанда-Урунди деп аталып калат. 1–дүйнөлүк согушта Руанда-Урундинин аймагын Бельгия каратып алат. 1922-ж. Улуттар Лигасы тарабынан Бельгияга бул жерлерди башкаруу мандаты берилет. 2-дүйнөлүк согуштан кийин, өзгөчө 50-жылдардын аягынан Бурундиде улуттук-боштондук кыймыл күч алган. 1962-ж. 27-июнда БУУнун атайын сессиясында РуандаУрундидеги бельгиялык опеканы жоюу жөнүндө чечим кабыл алынып, Руанда Республикасы жана Бурунди королдугу түзүлгөн. 1966-ж. 28-ноябрда аскердик төңкөрүштүн натыйжасында монархия жоюлуп, Бурунди республика болуп жарыяланган. Анын биринчи президенти жана өкмөт башчысы – М. Мичимберо. Бурундинин өкмөтү бейтарап болуу жана саясий-согуштук блокторго кошулбоо принцибин өлкөнүн тышкы саясатынын негизи деп жарыялаган. 1970–80-ж. жергиликтүү уруулар арасында өз ара кагылыштар күч алып, аскердик төңкөрүштөр болуп турган. 1987–93-ж. бийлик Улуттук сактап калуунун Убактылуу комитетинин колунда болгон. 1992-ж. жаңы конституция кабыл алынган. 1993-ж. өлкөдө көп партиялуу системага негизделген шайлоолор өткөрүлгөн. 1996-ж. аскердик төңкөрүштүн натыйжасында бийликке келген Пьер Буйойя Улуттук жыйналыш менен саясий партиялардын ишмердүүлүгүнө тыюу салган. 2005-ж. өткөн парламенттик шайлоодо Демократияны коргоо улуттук совети жеңишке жетишип, натыйжада ал партиянын лидери П. Нкурунзиза өлкөнүн президенти болуп шайланган.
Абдылдаев Мукаш Юнусалиевич
Абдылдаев Мукаш Юнусалиевич (1932-ж. туулган, Чүй облусу, Кемин району, Жол-Булак айылы) техника илимдеринин доктору (1994), КРнын билим берүүгө эмгек сиңирген кызматкери (2000). КМУну (1952) жана Кабарда-Балкар (Нальчик ш.) мамлекеттик университетинин аспирантурасын бүтүргөн (1958). Улук илимий кызматкер, КММИде доцент, ФПИнин Оштогу филиалында декан, Фрунзе автожол техникумунун директору, ФПИнин доценти жана башка кызматтарда иштеген. 1999-жылдан КМУда профессор. Эмгектери негизинен кысылбас суюктуктардын гидродинамикасын изилдөөгө арналган. 60тан ашуун илимий эмгектери, анын ичинен 3 монографиясы, 10 окуу-усулдук куралдары жарык көргөн. Эмгектери: Плоские задачи теории струй идеальной жидкости. Б., 1999.
Алымжан Сырдыбай уулу
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Айылчарбага арналган жер
Айылчарбага арналган жер – айыл чарбасынын керектөөсү же ошол максатка арналган жерлер. А. а. ж-дин катарына айыл чарба айдоо жерлери, ички чарба жолдору, айылчарба иши үчүн зарыл болгон байланыш, көлмө, курулуш, имарат ж. б. чукул жайгашкан жерлер да кирет. == Колдонулган адабияттар ==
Акмеизм
Адабият
Шериев Ж., Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Жоопкерчилик
3) кандайдыр бир натыйжага жетүүсү, о. эле адамдын аны менен байланышкан укуктуу жана укуксуз жорук-жосундарынын маселеси;
Алыммырза
Алыммырза — Манас эпосунун эпизоддук кейипкери, Кейип шаарынын эл башчыларынын бири. Манаска ылайык кыз издеп эл кыдырып жүргөн Жакып Кейип калаасына келгенде эл башчысы А-дан ылайыктуу кыз барбы деп сурайт. Жакыптан эки жамбы алган А. Санирабиганын дайнын айтып, ал кызды алганга алыңар жетпейт дейт. А. баш болгон он чакты киши эки жамбыны бөлүп алышып, Жакыпты далдага алпарып сейилде жүргөн кыздарды көрсөтүшөт (Сагымбай Орозбаков, 2.351 — 352).
Режеп Тайип Эрдоган
Илими
Режеп Тайип Эрдоган 1954 жылы 26 февралда Стамбулда туулган. 1965 жылы Касымпаша Пиале башталгыч мектебин, 1973 жылы Стамбул Имам Хатип Лицейин бүтүргөн. Сабактардын айырмасын тапшыруу үчүн экзаменден өтүп Эүп Лицейинин дипломун алган. Мармара университетинин Экономика жана соода илимдер факультетинде окуп, бул окуу жайын 1982 жылы бүтүргөн.
Тургор
≠ Плазмолиз
Режеп Тайип Эрдоган
Саясатка келиши
Стамбул областтык жетекчилик кызматында башка партиялар үчүн да үлгү болгон жаңы бир уюмдук түзүлүштү өнүктүргөн Эрдоган, бул мезгилде, айрыкча аялдар жана жаштардын саясатка катышуусун арттырууга багытталган иштерди жасады. Саясаттын негизин кеңейтип, калың элдин сүймөнчүлүгүнө ээ болуу, кадырга жетүү жолунда маанилүү кадамдарды жасады. Бул түзүлүш, Берекет Партиясынын өкүлү болуп 1989 жылы Бейоглу жергиликтүү шайлоодо чоң ийгиликке жетишкенде, жалпы журтка жана партиялык иштер үчүн да үлгү жаратты. 1994 жылы 27 марттагы жергиликтүү шайлоодо Стамбул шаардык бийлигинин төрагасы болуп шайланган Режеп Тайип Эрдоган саясий жөндөмдүүлүгү, командалык ишке маани берүү, адам ресурстары жана каржы тармагын ийгиликтүү башкаруусу менен, дүйнөнүн эң маанилүү метрополдорунун бири болгон, Cтамбулдун маселелерин аныктап туура чечим чыгарды. Суу маселеси, жүздөгөн километрдик жаңы түтүктөрдү төшөө менен, таштанды маселеси болсо заманбап иштеп чыгаруучу ишкананы куруу менен чечилди. Аба булгануу маселеси Эрдоган заманында табигый газды жүргүзүү долбоору менен соңуна чыкты, шаардын жол кыймылы жана транспорттун чарасыз абалына каршы 50дөн ашык көпүрө, өтмөк жана айлана жолдор салынды. Муниципалитеттин булактарын туура колдонуу жана паракорчулукту алдын алууга багытталган чукул чара көргөн Эрдоган, 2 миллиард доллар карызга малынган Стамбул муниципалитетинин карыздарын төлөдү жана 4 миллиард доллар инвестицияны ишке жумшады. Түркиянын муниципалитет ишинин тарыхында жаңы жол ачкан Эрдоган, бир тараптан башка муниципалитеттерге үлгү болду, экинчи тараптан калктын ишенимине ээ болду.
Жолон Мамытов
Үй-бүлөсү
"Жолон экөөбүздүн ата-энелерибиз мурунтан эле тааныш болгон. Мен 4-класста окуп жүргөндө алар биздин мектепке оюн коюп келишти.
Чыгармалары
Тиктейм сени тизмегинен элдердин, Гүлзарынан күндөй кооз жерлердин. Сен ааламга кыйноо үчүн жаралсаң, Мен түбөлүк кыйналууга келгенмин.
Режеп Тайип Эрдоган
Армян тукумкуруту боюнча көз караштар
Эрдоган түрк-армян биргелешкен комиссиясы иликтөө жүргүзгөндөн кийин гана Түркия бир жарым миллион армяндын өлтүрүлүшүн геноцид деп тааный турганын, анын курамына тарыхчылар, археологдор, саясат таануучулар жана башка эксперттер кириши керек деп көп жолу билдирген.
Конституциялык реформа
2017-жылдын 16-апрелинде Түркияда Конституцияны өзгөртүү боюнча референдум өтүп, анда Түркиянын Конституциясына 18 өзгөртүүнү бекитүү маселеси көтөрүлгөн. Түзөтүүлөр президенттик республикага өтүүнү жана ошого жараша президенттик бийликти күчөтүүнү, ошондой эле Жогорку Кеңештин депутаттарынын санын көбөйтүүнү, Соттор менен Прокурорлордун Жогорку Кеңешин реформалоону карайт. Референдумдун жыйынтыгына ылайык, шайлоочулардын 51%дан ашыгы түзөтүүлөрдү колдоп добуш берди.
Орусия
Жогорку деңгээлдеги ырааттуу сапарлардан кийин эки тараптуу кээ бир маанилүү маселелер алдыңкы планга чыкты. Эки өлкө тең негизги максат катары «көп өлчөмдүү кызматташтыкка» жетишүүнү, өзгөчө энергетика, транспорт жана армия тармагында көрүшөт.
Жарма данек оюну
Жарма данек оюну'''.
Герман Бонди
Илимий ишмердиги
1954-жылы Лондондогу королдук колледжинин профессору болуп, 1985-жылы эмгек сиңирген профессор наамына ыйгарылган. 1956-1965-жылдар арасы Королдук астрономиялык коомчулугунун катчысы болгон.
Орто-Чаткал
Буудайык уулу Музбурчак (Сагымбай Орозбаков, 3. 88).
Жыйынтык чыгаруучу билүү
Бул эки пикирдин негизинде ар бир окурман тикеден-тике тажрыйбага кайрылбай эле «бул адамдар – эксплуататорлор», деген туура жыйынтык чыгара алат.
Изолор
Изолор (лат. Isonidae) — деңиз балыктарынын бир тукуму, буларга изо уруусу (лат. Iso) кирет.
Датировка
Датировка, жыл сүрүштүрүү. Кайсыл жылы жазылганы же  ырдалганы белгисиз чыгармалардын айтылган, жазылган мезгилин тактоо.
Ак-Кашат
Калкы
Калкы - 428 киши.
Саша-Ель
Саша-Ёль — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сынь дарыясынын сол жээгинен 192 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Мыкый үкү
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Кыргызстанда көбөйүү убактысы аныкталган эмес. Казакстандын коңшу райондорунда көбөйүү маалындагы үндөр майдын аягында, ал эми июлдун башында уча алган балапандар белгиленген. 2-6 жумуртка тууйт, 30 күн басат, бир айдан кийин балапандар уяны таштайт да, көпкө чейин уялоо аймагында болушат. Азыгы ар түрдүү: майда сүт эмүүчүлөр жана канаттуулар, кээде сойлоп жүрүүчүлөр, жерде-сууда жашоочулар жана коңуздар, бирок негизги бөлүгүн майда кемирүүчүлөр момолойлор жана чычкандар, биздин шартта түркстан келемиши түзөт.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Мыкый үкү Сарычелек жана Падышата коруктарынын территориясында жашайт.
Рысбаев Жолочу
Коңгуроо: Сатиралык ырлар, тамсилдер, пародиялар.  Ф.: Кыргызстан, 1988. - 70 б. Ой, шумдук!: Ырлар, тамсилдер. - Ф.: Адабият, 1992. - 37 б.
Иктидозавр
Иктидозавр — байыркы айбандардын бир түрү.
Каргыш албай алкыш ал же сөздүн күчү
Эмне үчүн инсандардын иши илгерилебейт? Эмне үчүн жашоодо абдан кыйналышат? Балким бир себеби бардыр? Кантип иштээрин билбей жатабы? Же болбосо ишти кантип баштаарын билбей жаткандыр? Балким кантип иштээрин да, баштаарын да, бүтүрөөрүн билсе да такыр иши алга жылбай жаткандыр? Анда эмне, жетпей жаткан акчабы? Же башкалар каалабай жатабы? Элибизде «Жакшы сөз жан эргитет, жаман сөз жан кейитет», «Жакшы сөз жарым ырыс», же «дубада- батада күч бар», «сандарда күч бар», «Жамгыр менен жер көгөрөт, бата менен эр көгөрөт», «Улуулардын батасын ал», «Каргыш албай алкыш ал», «Бир нерсеге чечим чыгаргандан мурда ойлон», «жаштын тилегин берет», «жети өлчөп бир кес», «айтылган сөз атылган ок, кайра алалбайсың», «Бир нерсени тилегенден мурда ойлонуп анан тиле, тилегиң жүзөгө ашса өкүнүп калба», «Ойноп сүйлөсөң да ойлоп сүйлө», «Бир сөз бар иш бүтүрөт, бир сөз бар, баш кестирет», «Бычак жарасы бүтөт, сөз жарасы бүтпөйт», «көңүл калуу», «жүрөгүнүн үшүн алуу», «Оозуна келгенди оттоо», «ойлор чындыкка айланат» ж.б. у.с. сөздөрдү көп эле угуп жүрөбүз. Бирок бул сөздөрдүн күчүнө толук кандуу маанибербей келебиз. Бул сөздөрдүн баары күнүмдүк жашообузда өтө маанилүү экенин баарыбыз эле билбесек керек. Бир ой акырындап сөзгө айланат (мысли материализуются). Сөз сүйлөмгө, сүйлөм болсо дайыма айтып жүргөн төл сөзгө айланат. Ал акырындап адат болуп, мүнөзгө өтөт. Мүнөз болсо биздин тагдырыбызды белгилейт. Башкача айтканда, оюбуз кандай болсо, (оң же тескери, жакшы же жаман) тагдырыбызды да өзүбүз ошондой белгилеп алышыбыз мүмкүн. Ойго батып жыйынтыкка келүүдөн мурда, ал ойду анализдөө зарыл. Бул жерде айткым келген нерсе күнүмдүк турмушта колдонулуп келген сөздөрдүн, анын ичинде алкоо жана каргоо сөздөрүнүн мааниси тууралуу болмокчу.
«Жакшы сөз жарым ырыс» дешет элибизде. Эгер жакшы сөз айтып кишинин көңүлүн көтөрүү, ага дем берүү колубуздан келип турса, ошондой кылганыбыз туура. Анткени кимдир бирөөнү ызалантпаганыбыз, анын маанайын көтөргөнүбүз үчүн өзүбүздүн да көңүлүбүз ток болот. Динибизде да күлүмсүрөө, жылмаю, жакшы сөз да бир садага, сооп деп эсептелет. Биздин элибиз көчмөндүк турмуштан улам толук бойдон динге ишенген эмес. Жашоо шарттарынан улам жарым дин, жарым атеист, жарым феодал, жарым социализм аркылуу тилди колдонууда ар түркүн кырдаалга туш болгон. Турмуштун түрдүү кырдаалында тилдин күчү сөздүн күчү тууралуу түшүнүктөр өнүгүп, бирок убал- сооп, күнөө түшүнүгү бир жагынан кемип отурган. Ошондуктан убалдан коркпой, күнөө экенин толук түшүнбөй каргоо тилибизде биротоло орун алып калгандай. Мурда улгайган энелер, чоң аталар балдарга алар тентектик кылган учурда да «ай тукумуң өскүр, тентек», «өркөнүң өскүр» - деп кайрылуу менен бирге каргыш айтуудан коркушкан. Себеби сөздүн күчүн билишкен. Же башкасына ачууланганда да, сабырдуулук кылып «оң колунун ачуусун сол колу менен басып», «Кудайдан корк!» деп эскертип туруп айткан. Бара- бара мунун ордуна ачууга алдырып, кимдир бирөөдөн же кандайдыр бир күчтөн коркуу азайып, дароо каргоого өтө баштаганы байкалууда. Анын мисалы күнүмдүк колдонгон тилибизде угуу менен бирге адабий чыгармаларда да бир каармандын, айрыкча аял каармандардын башкасын «каргап- шилегени», «жер- жеберине жеткени...» тууралуу мисалдар өтө көп учурайт. Албетте бул салтыбыздын бир белгиси болушу мүмкүн, бирок салтыбызды мынчалык кичирейтип төмөндөтүп жиберүүгө акыбыз жок. Балким ошол убакта кандайдыр бир психологиялык жеңилдөө болушу мүмкүн, бирок ошол каргыш кишиге жеткенде анын турмушунда кыйынчылыктарды пайда кылып жатпайбы.
17-июль
Каза болгондор
1588 – Осмондук падышалары Кануни Султан Сүлейман, 2 - Селим жана 3 -  Мурат мезгилдеринде башкы архитектор катары кызмат кылган, Селимйе жана Сүлейманийе сыяктуу шедеврлар менен бирге  жалпы 375 чыгарманын архитектору Мимар Синан 99  жашында дүйнөдөн кайтты.
Миниатюра театрлары
Миниатюра театрлары - чакан пьесаларды коюучу театрлар. Мисалы, Санкт-Петербургда, өзбек телекөрсөтүүсүндө миниатюра теартлары иштейт.
Нативизм
Аян (нати) таза түрдө сейрек кездешет, теологиялык доктриналарда, чындап келгенде рационализмдин принциптерине окшойт.
Стивен Хокинг
Хокинг Искусствонун королдук коомчулугунун урматтуу мүчөсү, Епископтук илимий академиясынын жашоо узактыгы боюнча мүчөсү жана АКШда эң ардактуу жарандык сыйлыгы болуп эсептелген президенттик "Эркиндик" медалынын сыйээси. 2002-жылы окумуштуу Би-Би-Синин "Эң мыкты 100 британиялык" сурамжылоосу боюнча 25-орунду ээлеген. Хокинг 1979-2009-жылдар арасы Кембридж университетинин математика адистигинин профессору болуп, өзүнүн теорияларын жана космология жөнүндө жалпы талкууларын жүргүзө алган популярдуу илим менен иштеп баштаганда финансылык жактан ийгиликке жеткен, окумуштуунун Замандын кыска тарыхы (англ. A Brief History of Time) аттуу китеби британиялык Sunday Times гезитинде эң көп сатылуучу китептер тизмесинде 237 апта бою жүргөн.
Хокинг аны жылдар бою акырындан шалдандырган сейрек кезигүүчү күчөп бара жаткан амиотрофикалык каптал склерозу менен жашайт. Учурда окумуштуу жалгыз жаак булчуңуна жармашылган сүйлөө апараты аркылуу сүйлөшөт.
Диван
500 түгөйлөрдүн арасында изилдөө 25 60 жашка чейин, бир креслодо менен байланышка талдап-багытталган жана аны колдонуу. Сурамжылоонун жыйынтыгы боюнча, төшөктө 4 үч түгөй абдан ылайыктуу жерде бир топ иш-чараларды, алардын дээрлик жарымы да айткан бардык жуп уйкуга диван колдонот, ушул керебеттен ордуна катары тандалып алынган (48%).
Орчун
Орчун — топоним. Эпосто калмактар турган шаар катары сүрөттөлөт. Манас калмактарды О. шаарынан сүрүп чыгарып бошоткон учурда эскерилет:
Орчун шаар калмагын,
Ойбойлотуп сүрүптүр (Сагымбай Орозбаков, 2. 124).
Ак кaнaттуу тоңкулдaк
Көбөйтүү (колдо багуу)
Маалымат жок.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Санитардык иш-аракеттерди жүргүзүүдө дагы эски бактарды контролсуз кыюууну чектөө, токойдун климакстык стадиядагы бөлүктөрүндө кичи заказниктерди түзүү. Биотехникалык иш-аракеттерди орнитологдор менен макулдашуудан кийин жүргүзүү.
Балчыкчыл балык
Балчыкчыл балык (лат. Amia calva)
Юмореска
Юмореска - юмордук максатта жазылган чакан чыгармалар.
Адабият:
Шериев Ж., Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Экстаз
Экстаз- ырчынын ырдап жаткан учурда төгүп ырдоонун өзгөчө психологиялык точкасына жетиши. Мындай учурда ал өзүн унуткан деңгээлде төгүп ырдай берет. Айрыкча, эпос аткарган жомокчуларда кеңири белгилүү болгон.
Жаңы-Пахта
Жаңы-Пахта — Чүй облусунун Сокулук районундагы кыштак. Жаңы-Пахта айыл округуна караштуу. Деңиз деңгээлинен 585 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Сокулук кыштагынан 35 км түндүк тарапта. Шопоков темир жол бекетинен 33 км. Кыштак 1933-жылы негизделген. Калкы 3 356 (2009); негизинен мал чарбасы менен алектенет. Орто мектеп, оорукана, дарыкана, бала бакча, маданият үйү, китепкана, ашкана, турмуш тиричилик кызматынын бөлүмдөрү бар. Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган.
Калкы - 3 356 киши.
19-июль
19-июль — Григорий календары боюнча жылдын 200-күнү (толук жылда 201). Жылдын аягына чейин 165 күн бар.
«Абдыш-Ата» жабык акционердик коом
«Абдыш-Ата» жабык акционердик коом. Кант шаарындагы М. В. Фрунзе атындагы Кант заводунун базасында негизделген, 1984-ж. чейин кант чыгарган, андан кийин кондитердик фабрикага айланып, печенье, пряник, карамель жана крекер, 2001-жылдан лимонад, минералдык суу, улуттук максым чыгарат.
Айтиев Сыргабай
Айтиев Сыргабай 1940-жылы 8-мартта азыркы Сузак районунун Калмак-Кырчын айылында туулган.
Алдаш Молдо
Алдаш Молдо, Алдаяр Жээнике уулу — кыргыз эл агартуу ишин баштоочулардын бири, жазма акын, «замана» агымынын өкүлү. Ал 1874-жылы Жети-Өгүз аймагындагы Ак-Кочкор айлында туулган. Медресени бүткөндөн кийин айлында көчмө мектеп уюштуруп, балдарды окуткан. «Шайлоо» (1905-ж.) аттуу поэма, «Баракан жөнүндөгү баян» (1912-ж.) деген чыгарма жазган. Анын көрүнүктүү чыгармасы — «Хал заман» (1914-ж.). 1916-жылы «Үркүн» деген поэма жазган, анда кыргыз элинин муң-зары бир кыйла реалдуу сүрөттөлөт. Алдаш Молдонун ырлары эл арасында колдон колго өтүп окулган.
Рыскулов Акбар (Токтомамбетов Акбар)
Кыргыз тилинде
Үч кайнар: Поэмалар жыйнагы. - Ф.: Кыргызстан. - 1986. - 156 б.
Кош: Олендер мен поэмалар. - Алматы: Жазушы, 1996. - 144 б. Астана аспаны: Олендер мен поэмалар. - Астана: Фолиант, 2001. - 148 б.
'''Мазнин И. А.''' Айткылачы булуттар: Балдар үчүн ырлар. - Ф.: - Мектеп, 1987. - 15 б.
Бадал күрпү
Бадал күрпү (лат. Alectura lathami) —  жапайы күрптөрдүн бир түрү.
Токтогүл Абдышева
Абдышева Токтогүл (15.12.1923, Чүй облусу, Панфилов району, 3. 10.2005, Чүй облусу, Ысык-Ата району, Люксембург айылы) тигүүчү, Социалистик Эмгектин Баатыры (1971).
Байгилде (Нуриман району, Башкыртстан)
Байгилде — Башкыртстандын Нуриман районундагы айыл, Байгильдин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 449 киши. Почта индекси — 452443, ОКАТО коду — 80245805001.
Эшмамбет
Айрым шилтемелер
Токтогул менен Эшмамбет
Коршой-Кикя дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кеңешбеков, Канат Аманович
Канат Аманович Кеңешбеков (1959-жылы 1-январда туулган - 2016-жылы 9-июнда каза болгон) - Кыргызстандагы заманбап тарыхчылардын бири, Талас мамлекеттик университетинин доценти, тарых илимдеринин кандидаты, кыргыз-герман алакаларын иликтеген адис.
Акцептөө
Акцептөө – баалуу кагаздарды жайгаштыруу кепилдиги; акцияларды алып-сатууда ортомчу уюмдардын кызмат көрсөтүүлөрүнүн түрү. Өз акциясын чыгарган компания аларды таратуу үчүн белгилүү бир тобокелчиликке даяр бирөөгө берет, ал акциялардын баарын тараталбай калышы мүмкүн.
Лидерчилик (философия)
Лидерчиликтин тиби бардык учурда коомдун, түзүлүштүн табиятынын өзгөчө мүнөзү жана топтун структурасын конкреттүү тарыхый кырдаал менен байланыштыруу проблемасы кылымдар боюу көңүлдү өзүнө тартып келген. Геродот, Плутарх жана башка антикалык тарыхчылар белгилүү атактуу лидерлерди – монархтардын, колбашчылардын аракеттерин жазып келишкен. Макивелли каражаттын аркыл формаларын колдонуп саясий максатка жетишкен лидер-падышанын образын сүрөттөгөн. Лидерчиликти буржуазиялык коомдук түзүлүштөн волюнтаристтик көз карашта кароону Карлейл жана Эмерсон өнүктүргөн. Ницше үчүн Лидерчилик адамдын «чыгармачыл инстинктинин» көрүнүшү; моралды – начарлардын куралы катары карап кабыл, албай коюуга акылуу, Тардар үчүн лидерге ырааттуу окшоштуруу, тууроо-социалдык турмуштун негизки мыйзамы. Фрейд үчүн либидону басмырлоо медерликке умтулууга өтүп кетиши мүмкүн, масса үй-бүлөнүн атасынын авторитетине окшош авторитетке мукташ. Лидерчиликти изилдөөчүлөрдүн көпчүлүгү, М. Вебер иштеп чыккан авторитеттик типологиясына таянат. Азыркы социалдык проблемалар эмприкалык иликтөөлөргө которулат. Лидерчиликтин психологиясын жана социалдык психологиялык аспектисин таап чыгыш үчүн кичи топтордо тажрыйба жүргүзүлөт. Мында социологиялык анализден таптык мамилелер алынып салынат.
Чоң чаар тонкулдак
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Чоң чаар тоңкулдак КМШнын батыш чек араларынан тартып, Камчатка жана Сахалинге чейинки территорияда жашайт. Түндүктөн токой-тундрасына жетет, түштүктөн чек арасы Украина, Поволжңе, Урал аркылуу өтүп, Иртышка да жетип, Тянңшанга келет. КМШдан тышкары Түндүк-Батыш Африкада, Кичи Азияда, Монголиянын, Кытайдын, Жапандын ж.б. бөлүктөрүндө тараган. 18 анча айырмаланбаган расасы белгилүү.
Жашаган аймактары
Кыргызстандын территориясынан эки экземпляр белгилүү: Тескей Алатоодон (Северцев 10.07.1876) жана Кыргыз тоо кыркаларынан (ММУнун зоомузейинин коллекциясы). Биздин коллекцияда чоң чаар тоңкулдактын бир гана коллекциясы бар. ММУ жана РИАнын коллекциясында бул тоңкулдактын 1912-жылдын 22-январынан жана 6-мартынан Текес дарыясынын өрөөнүнөн (Казакстан) 3, ал эми Чыгыш Тянңшандан жана Кытайдан бир нече экземпляры бар. Чыгыш Ысыккөлдүн карагай токойлорунда кездешиши мүмкүн.
Эски тура (Ермекеев району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Рыскулов Рамис
Өмүр баяны
1951-жылы Фрунзе педагогикалык окуу жайын бүтүрүп, Москва шаарындагы ВЛКСМ Борбордук Комитетине караштуу Борбордук Комсомол мектебине жөнөтүлөт. Бул мектептеги 2 жылдык окуудан кийин М. Горький атындагы Бүткүл Союздук адабият институтуна өтөт.
Талас Мамлекеттик Университети
Кыскача тарыхы
Талас Мамлекеттик Университети 2000-жылы июнда негизделген. Андан мурда 1996-жылы Эшеналы Арабаев атындагы Кыргыз Мамлекеттик Университетинин филиалы катары ачылган.
Косметика
Египеттиктер, римдиктер, арабдар бетин, кирпигин, көз жапкактарын боёгон, чачын тармалдатып, атыр ордуна жыттуу майларды колдонгон. Косметика каражаттары азыркыдай эле мал жана өсүмдүк майлары, эфир майы, чайыр, боёк жана башка кошулуп жасалган. Косметика кооздонуу максатын гана көздөбөстөн терини, чачты, тырмактарды гигиеналык багуу, айрым кемтиктерди дарылоону камтыган медициналык өзгөчө багытка айланды. Анын гигиеналык, дарылык, кооздук тармактары пайда болду.
Дарылоочу косметика
Бырыш кирүү (организмдин түрдүү ооруларынын, өтө кайгыруунун, көпкө чарчап-чаалыгуунун, алкоголду ашыкча ичүүнүн натыйжасында) эрте картаюунун белгиси болушу да мүмкүн. Кээде ар кандай адаттар (дайыма чекени тырыштыруу, көздү жүлжүйтүү), кооздук косметика каражаттарын ашыкча пайдалануу жаш кезинде эле бырыш кирүүгө түрткү берет. Ар бир адамдын терисинин жеке касиеттерин эске алып, косметолог гана пайдалуу кеңеш бере алат. Өтө кургак же майлуу терини, чач ооруларын, безетки, себорея, кал, татуировканы жок кылууда мүнөз тамак, түрдүү физикалык ыкмалар, массаж, гимнастикалык комплекстер, хирургиялык жол жана башка колдонулат. 350px|center|thumb|1-сүрөт. Бет, моюн булчуңдары үчүн көнүгүүлөрдүн схемасы.
Маскалар
Белок маскасы картая баштаган, майлуу, тешикчелери чоң териге пайдалуу. Жумуртканын агын чалып, ага камфора спиртин (1 жумурткага 10 тамчы) же лимон маңызын (1 чай кашык) кошуп, аны таза жуулган бетке жабуу керек. Эгер тери кургак болсо, бет май сыйпап, анан маска жабылат. 15-20 мин. өткөндөн кийин жылуу суу менен жууп, кургак териге дагы бет май сыйпоо пайдалуу.
Ачыткы маска бардык тери үчүн пайдалуу, ал теринин зат алмашуу, кан айлануусун күчөтөт, тешикчелерди тазалайт. Ачыткыны (10—15 г) жылуу сүт менен аралаштырат. Эгерде тери майлуу болсо, суутектин өтө кычкылынын 3%түү эритмесин кошот. Тери кургак болсо, өсүмдүк майын кошуп, анан 10—20 мин. кармап, жылуу, артынан муздак суу менен жууп салат.
Гимнастика
3-көнүгүү. Сол кол менен оң жаакты басып (бармакты ооздун ичине келтирип), жылмая мурун менен дем алгыла да, анан колду коё берип, ооздон шашпай дем чыгаргыла. Оң кол менен сол жаакка да ушундай көнүгүү жасагыла (1 сүрөттө —1).
5-көнүгүү. Мурун менен дем алып, эринди чормойтуп, дем чыгаргыла, ошол мезгилде ооз кычыктарын колуңар менен басып тургула. 4 жолу кайталагыла (1 сүрөттө —2).
Сед-Ель (Кожима куймасы)
Сед-Ёль — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кожим дарыясынын сол жээгинен 9 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 35 км.
Энергетика ресурстарынын жоготуусу
Энергетика ресурстарынын жоготуусу – энергетикалык ресурстардын эсептелген жана пайдалуу колдонулган өлчөмдөрүнүн ортосундагы айырма.
Рыскулов, Сардарбек
Рыскулов Сардарбек (1920–1997) - жазуучу.
Кыргыз тилинде
саяпкерлер
Апарысыяп
Апарысыяп, Афрасиаб, Афарисиаб, Афарысыйаб, Апарысыяп — иран жана түрк элдеринин фольклорундагы кеңири белгилүү каарман Афарсиабдын ысымынын кыргыз тилинин фонетикалык өзгөчөлүгүнө ылайык өзгөртүлүп айтылышы. «Манас» эпосунда кездешип түрктөрдүн байыркы бабасы катары айтылат. Афрасиабдын образы алгач иран элдеринин мифологиясында пайда болуп, андан түрк элдеринин фольклоруна өткөн. Бул образ узак убак өсүп-өнүгүүнүн натыйжасында түрктөшүп кеткени жана ошондой кылымдарда өзүнүн уламыштык мифтик сапаттарын жоготуп, Караханийлер мамлекетинин башкаруучуларынын бабасы катары айтылып калганы маалым. «Апарысыяп» ысымынын «Манас» эпосуна кирип калышы, биринчиден, бул ысымдын ошондой кылымдан бери карай түрк элдеринин чыгармачылыгында кеңири белгилүү экендигине байланыштуу болсо, экинчиден, Сагымбай Орозбак уулунун Фирдоусинин «Шах-намэ» жана Хива каны Абулгазынын (1603—64) «Шаджара-и-түрки» аттуу чыгармалары менен тааныштыгы себепчи болгон. Анткени, Афрасиабдын образы бул чыгармаларда кеңири орун алган.
Ляга (Ишим куймасы)
Ляга — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу, Курган облусу, Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ишим дарыясынын оң жээгинен 263 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Жылкычиев, Аскар Исаевич
Аскар Исаевич Жылкычиев (1958-жылы 14-июнда туулган)  - Кыргызстандагы заманбап окумуштуу-педагогдордун бири, Талас мамлекеттик университетинин ректору, техника илимдеринин доктору.
Узун куйруктуу чымынчы
Чектөөчү факторлор
Браконңерлик, түргө жагымдуу территориялардын кыскарылышы.
Уюштурулган коргоо аракеттери
1985-жылы Кыргызстандын Кызыл китебине киргизилген. Тажикстандын Кызыл китебине жазылган. Сарычелек жана Бешарал коруктарынын территориясында коргоого алынган. Республиканын территориясында кармоого тыюу салынган.
Ой-Тал (Түп району)
Ой-Тал (Ой-Тал) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Түп районундагы айыл. Кутургу айыл округу составына кирет.
Саалаев Жедигер Ибраимович (Жедигер Саалай)
Жедигер Саалаев Ат-Башы районундагы Ак-Муз айылында 1961-жылы 27-мартта туулган. КМУнун филология факультетинин журналистика бөлүмүн, аспирантуранын сырттан окуу бөлүмүн жана КМУУнун бажылык жана юридикалык кадрларын даярдоо боюнча факультетин бүтүргөн. «Советтик Кыргызстан» гезитинде кабарчы, Кыргызстандын Театралдык ишмерлер союзунун драматургия бөлүмүнүн башчысы, КМУУнун журналистика кафедрасынын башчысы, Кыргыз телеберүүсүнүн «Атажурт» жана «Манас» чыгармачыл өндүрүштүк би-рикмелеринде продюсер–башкы редактор, Кыргызстан Журналисттер союзунун төрагасынын орунбасары, КМУУнун укук факультетинде окутуучу, “Кыргыз туусу» гезитинин башкы редактору болуп иштеп келген. Кыргыз Мамлекеттик юридика академиясынын доценти. Юридика илимдеринин кандидаты (2007). Публицистикага жана поэзияга мектепте окуп жүргөн мезгилинен эле кызыгып чыгармалары райондук, облустук жана республикалык басылмаларда үзбөй жарыяланып келген. Биринчи ырлар жыйнагы «Жөрөлгө» деген ат менен 1987-жылы жарык көргөн. «Мээр жана Мөөр», «Бешик той» аттуу пьесалары Кыргызстандын профессионалдык театрларынын сахналарында коюлган. 1990-жылдан Кыргызстандын Жазуучулар, 1979-жылдан Журналисттер жана 1987-жылдан Театр ишмерлер союздарынын мүчөсү. 1991-жылы адабият тармагында Кыргызстан Ленин комсомолу сыйлыгына татыктуу болгон.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Жактама
== Жактамалар түрлору бул ар кандай суроолорго жооп берет=
Эркин ыр
Эл да,
Акцептсиз төлөмдөр
Акцептсиз төлөмдөр – төлөм талаптарынын негизинде ишке ашырылуучу төлөөлөр, мында төлөөчүнүн макулдугу талап кылынбайт, ал тууралуу документте «Аксептсиз» деген атайын белги коюлат.
Жумалиева Кымкаш
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Жетиштүү негиз мыйзамы
Жетиштүү негиз мыйзамы ― салттуу логикада ой жүгүртүүнүн төрт мыйзамынын бири; ал боюнча акыбал үчүн жетиштүү негиз болгон учурда гана ал чындык деп таанылат.
Анатолий Арефьев
Арефьев Анатолий Васильевич (1918, Ставрополь шаары —1989, Москва)— театр сүрөтчүсү, СССРдин эл сүрөтчүсү (1967), КПССтин мүчөсү (1945). 1947-ж. Кыргызстанга келип, Опера жана балет театрында башкы сүрөтчү болуп эмгектенип, жетимиштен ашык ар кандай спектаклдерди жасалгалоону жүзөгө ашырган. Алардын ичинен «Манас», «Айчүрөк» опералары өзгөчө орунду ээлейт. А. аталган улуттук опералардын сахналык жасалгаларын ишке ашырууда уникалдуу эпостун өзөгүндөгү ар кандай окуялардын тереңинен кыргыз элинин тарыхый этнографиялык жашоо-шартын, ал мезгилдеги турмуштун мүнөзүн билгичтик менен пайдаланган. Айрыкча, спектаклдин катышуучуларынын кийим-кечелерин, курал-жарак, жабдыктарын, улуттук жасалгалардын бүтүндөй ыргагын ишенимдүү чечип, эпикалык маанай берген. Ленин, Эмгек Кызыл Туу, Кызыл жылдыз ордендери менен сыйланган.
Ак-Бейит ашуусу
Ак-Бейит ашуусу — Ат-Башы кырка тоосунун батыш учу менен Арпанын Ала-Тоосунун аралыгындагы бел баскакта (Кара-Суу, Орток тоолорунун аралыгын¬да) жайгашкан. Деӊиз деӊг. бийикт. 3286 м. Ашуудан Орток жана Кара-Суу тоолорунун кырлары 200—240 м, Ат- Башы тоосунуку 300—1100 .иге көтөрүӊкү жатат.