cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кремация
Кремация (лат. crematio – өрттөө) – сөөктү көмүү каадасынын бир түрү. Байыркы мезгилден бери ар кайсы калктарга мүнөздүү болгон салт. Бүгүнкү күндө буддизм, индуизм динин туткан калктарда сакталып калган. Учурда маркумдун сөөгүн өрттөп көмүү үчүн атайын курулган крематорийлер (латынча crematorium – өрттөйм) айрым мамлекеттерде колдонулат. Биринчи крематорий 1876-жылы Миланда курулган. Россияда 1921-жылдан тартып колдонулат. Орто кылымдардагы кыргыздар жана аларга тектеш түрк калктары адам каза болгондо сөөгүн өрттөп көмүшкөн. Жазма булактардагы маалыматтар боюнча түрктөрдүн төбөлдөрү 634–639-жылга чейин ушул салтты кармашып, кийин маркумду жылкы менен чогуу өрттөп көмүүгө өтүшкөн. Орто кылымдагы кыргыздардын сөөк көмүү салты 12-кылымга таандык Тахир Марвазинин эмгегинде да баяндалат: «Кыргыздар маркумду өрттөө жөрөлгөсүн тутушат. От аларды (маркумдарды) тазартат деп далилдешет. Алардын мындай жөрөлгөсү байыртадан эле болгон, качан алар мусулмандарга коңшулаш жашагандан тартып, маркумду (өрттөбөй) көмө башташты».
Алтын-Казык
Алтын-Казык ― Алай тоо кыркасынын (Кичи Алай) түндүк тармагы. Ноокат р-нун аймагында. Тоо кеңдик багытында Косчан, Кырккечүү сууларынын аралыгында 30–32 кмге созулуп жатат. Туурасы 4–5 км. Орточо бийиктиги 2800–3300 м, эң бийик жери 4064  м. Кыры аска-зоокалуу, мөңгү жокко эсе. Тоо капталдары кокту-колоттуу келип, суу өрөөндөрүнө тик түшөт.
Байланыш кабели
Байланыш кабели - сигналдарды электр же оптикалык түрдө өткөрүүчү зым. Ал аркылуу телеграмма ж-а фототелеграмма, телефон аркьшуу сүйлөшүүлөр, телекабар, статистикалык маалымат, телемеханикалык системанын сигналдары берилет. Байланыш кабели симметриялуу жана коаксиалдуу конструкцияда; берилүүчү жыштык спектри боюнча төмөнкү (10 кГцтен кичине) ж-а жогорку (10 кГцтен чоң) жыштыктагы; колдонуу тармагына жараша алыскы (шаар аралык) ж-а жергиликтүү кабель болуп, асма, жер жана суу астына орнотулат. Линиянын ток өткөрүүчү бөлүгүнүн диаметри 0,3-1,6 мм жез зымдан жасалып, изоляцияланган зымдары экиден (бир тизмек) ж-а төрттөн (эки тизмек) чыйратылат. Симметриялуу байланыш кабелиндеги түгөйлөш зымдын саны 1-3600гө (тажрыйбалык керме 4800гө), коаксиалдуу Байланыш кабелинде 2-20га жетип, түгөйлөш ар бир керме боюнча ЗбООгө жакын телефондук сүйлөшүүлөр жүргүзүлөт.
Кожогор эстелиги
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Бишкек, 2003 ''Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев ат. Кыргыз Мамлекеттик Педагогикалык Университети'' ''Башкы ред. Ү.А. Асанов, Жооптуу ред. А. А. Асанканов'' ''Ред. кеңеш: Ө.Ж. Осмонов (төрага), Т.Н. Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Ж. Жуманалиев, ж.б. '' тте кездешет.
Кейп-Йорк
Кейп-Йорк – Австралиянын түндүк-чыгышындагы жарым арал. Коралл (Шуру) деңизи менен Карпентария булуңунун аралыгында. Аянты 300 миң км2. Түндүктөн түштүктү карай 600 кмге созулат, жазылыгы 200 кмге чейин. Түндүгүндө Австралиянын эң Түндүк чекити – Йорк тумшугу жайгашкан. Жеринин бети негизинен түздүктүү; чыгыш бөлүгүндө Мак-Илрейт кырка тоосу жайгашкан (эң бийик жери 685 м, Картер чокусу). Негизги дарыялары – Уэнлак, Арчер. Боксит кени казылып алынат (Уэйпада). Эвкалипт токою, чыгышында дайыма жашыл нымдуу жана тропик токою басымдуу. Жардин-Ривер, Арчер-Бенд улуттук парктары бар. Жээгинде Порт-Стьюарт порту жайгашкан.
Диалектикалык материализм
Диалектикалык материализм - «Марксизмдин философиялык окуусу жана коммунисттик партиялардын дүйнөгө көз карашы» (советтик философиялык аныктамадан). Диалектикалык материализм жана анын негизги принциптери 19-кылымдын 40-жылдарында К. Маркс менен Ф. Энгельс тарабынан түзүлүп, В. И. Ленин аны андан ары өнүктүргөн. Диалектикалык материализм бирден-бир жеткилең иштелип чыккан философиялык система деп эсептелинген. В. И. Лениндин сөзү менен айтканда, марксизмдин философиясы Диалектикалык материализм немис классикалык философиясына, айрыкча, Л. Фейербахтын материализмине, филос. теориянын туу чокусуна жеткен Гегелдин улуу диалектикасына таянган. Табият таануу илимдери жаатындагы улуу ачылыштар (энергиянын сакталуу закону, клетканын ачылышы, Дарвиндин эволюциялык теориясы), коомдук өнүгүүнүн индустриялык баскычка өсүп жетилиши, тарыхый жана социалдык изилдөөлөрдүн деңгээли турмуш алдыга койгон орчундуу, түпкү болмуштук маселелерге жооп бере ала турган жаңы, чыныгы илимий теорияны иштеп чыгуу милдети дүйнөлүк коомдук ой-пикирдин алдына курч коюлган тарыхый чакырык Диалектикалык материализмди турмушка алып чыкты,делет марксизм тарыхынын баянында. Диалектикалык материализм теориясынын ырастоосуна ылайык, материя дүйнөнүн жападан-жалгыз негизи, чордону. Ал эми аң-сезим болсо, анын касиети. Дүйнөнүн кыймылы жана өнүгүшү, Диалектикалык материализм окуусу көрсөткөндөй, анын ички карама-каршылыктарынын натыйжасында, башкача айтканда карамакаршы жактардын биримдиги менен күрөшү, сандык өзгөрүүлөрдөн сапаттык түргө өтүү, танууну тануу (үч баскычтуу өнүгүү: тезис антитезис-синтез) сыяктуу бүт баарына жалпы таандык мыйзамдардын негизинде жүрүп турат. Диалектикалык материализмдин предмети жалпылык жана жекелик, маңыз жана көрүнүш, мазмун жана форма, бүтүн жана бөлүк, себеп жана натыйжа, мүмкүндүк жана чындык, зарылдык жана кокустук сыяктуу категорияларында ачылат. Диалектикалык материализмдин эң маанилүү принциби тааным теориясы: жаратылыштын өнүгүү, өсүү мыйзам ченемдүүлүктөрүнө ойлоонун (ой жүгүртүүнүн) өсүп-өнүгүү тенденцпяларынын дал келишин, болмуш менен ойломдун мыйзамдарынын бипбирдейлигин көрсөтөт.
Бусалаиха
Бусалаиха — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Промышленная дарыясынын сол жээгинен 70 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Хельсинки
Хельсинки -  Европадагы шаар, Финляндиянын башкалаасы жана ири экономикалык, маданий борбору.
Telenor Arena
«Теленор Арена» (Telenor Arena) — Норвегиянын борбору Ослонун четиндеги Форнебу шаарында жайгашкан көп багыттуу жабык стадион. "Стабек" футбол клубунун үй стадиону. Стадион демөөрчү - Норвегиянын ири телекоммуникациялык компаниясы Telenor атынан аталган. Стадион футболдук беттештер учурунда 15600, ал эми концерт учурунда 23000 көрүүчүнү батыра алат.
Айыртамой жазуулары
Адабият
“Башкы ред. Ү.А. Асанов, жооптуу ред. А. А Асанканов”
Нерда (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы Есет дарыясынын куюлушунан Тура дарыясы, Тавда дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Устукан, жилик
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Анри Бергсон
Илимий тааным
Бергсон аң-сезимди «иш-аракеттин жөнөкөй гана жардамчысы, иш-аракеттен келип чыга турган жарык, реалдуу иш-аракет менен мүмкүн болуучу иш-аракеттин сүрүлүүсүнөн келип жарк этип чыга турган учкун деп атаса болор эле» деп эсептейт [Бергсон А. Чыгармачылык эволюция // Ошонун өзүндө. 161-6].
Интуиция
Ошол эле убакта Бергсон интеллектти интуициядан алып келип чыгарбай турганын эскертет. Интеллект жана интуиция — бул билимдин эки түрү, алар параллель түрдө өнүгүшөт. Интуициянын булагы — инстинкт. Бергсон үчүн интеллект жана интуиция — бул «бир эле проблеманы эки түрдүү, бирок бирдей эң сонун чечүү» дегендик [Чыгармачылык эволюция. 128-6.].
Мына ошентип, интуиция дегенибиз — нерселердин маңызын түздөн-түз аңдап-билүү. Ал турмушту окуялардын жөн гана механикалык түрдө алмашылып жана кайталанып турган нерсе катарында гана түшүнбөстөн, аны бүткүл ички маңызы менен бирге толук аңдап-билип, түшүнө алат. Интуицияны Бергсон туюм-сезим же интеллектуалдуулук катарында эмес, кандайдыр бир практикалык кызыкчылыктан эркин болгон жайбаракат байкоо катарында түшүнөт.
Өнүгүү жана эволюция
Бергсон «Жандуу күч» — адегенде эле примитивдүү жандуу системаларды бир нече багыттарга бөлүп, стабилдүүлүктү, инстинктти жана интеллектти билдирген өсүмдүктөрдү, курт-кумурскаларды, жаныбарларды жаратты деп эсептейт. «Аристотелден тартып табийгат философиясынын көп бөлүгүн бузган эң башкы жаңылыштык мында турат: мурдагы көз караш боюнча өсүмдүктөрдүн турмушунда, инстинкттик турмушта жана аң-сезимдүү турмушта бир эле өнүгүп жаткан тенденциянын үч ырааттуу даражасы бар деп каралат, ал эми чындыгында бул өзүнүн өсүп-өнүгүш процессинде бир эле ишмердиктин бөлүнүп кеткен үч багыты гана болуп саналат. Алардын ортосундагы айырма интенсивдүүлүүгүндө да эмес, даражасында да эмес, алардын жаратылыш боюнча айырмачылыгында» [Чыгармачылык эволюция. 121-6.].
Психогигиена
Адамдардын бир-бири менен карым-катышы
Адамдардын бир-бири менен карым-катышындагы оор психикалык реакциялар психогигиенанын олуттуу маселелеринен болуп саналат. Тескери эмоциялар үйдө да, иште да пайда болушу ыктымал. Айланадагы адамдын жүрүм-туруму, маанайы да психикага чоң таасир этет (жайдары адам маанайды көтөрөт; түнт, каардуу адам — көңүлдү чөктүрөт). Бир гана жаман сөз, акыйкатсыздык терс эмоцияны туудурат. Үй-бүлөдөгү чыр-чатактар да психиканы бузат. Бири-бирин сыйлабоо, түшүнбөөчүлүк, аракечтик ынтымакты кетирип, мындан айрыкча балдар жапа чегишет. Мындай үй-бүлөдөн психикалык оорулуу балдар көп төрөлөт.
Лэми (Нү-Мексико)
Калкы - 137 киши. Болжолдуу аянты - 2.8 км². FIPS коду — 35-38890.
Шаршеналы Абдылдаев
Айылдагы орто мектепти бүтүргөндөн кийин Фрунзе шаарындагы айыл чарба машинелерин куруу заводунда бир жыл жумушчу болуп иштеген. 1956-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетинин журналистика бөлүмүнө өтүп, аны 1961-жылы ийгиликтүү аяктагандан кийин Кыргыз Республикасынын радиоуктуруу жана телекөрсөтүү комитетинде редактор болуп 1969-жылга чейин иштеген.
Котормолору
Лорка Г. Менин сыйкырдуу сапатеритам: Пьеса. – Ош облустук кыр-гыз драма театры, 1984. – 65 б.
Акыл-эси жайында эместик
Акыл-эси жайында эместик - адамдын коомдук коркунучтуу жосун жасаган убакта акыл-эси жайында эмес болгон, башкача айтканда психикалык өнөкөт оорунун, психикасынын убактылуу бузулушунун, кем акылдыгынын же болбосо психикасынын башка оорулуу абалынын кесепетинен өзүнүн аракеттерине (аракетсиздигине) жооп бере албаган же аларды башкара албаган абалы. Акыл-эси соо эмес деп таанылган адамга сот тарабынан медициналык мүнөздөгү мажбурлоо чаралары колдонулушу мүмкүн, ошондой эле ал адам кылмыш-жаза жоопкерчилигине тартылбайт.
Иран кинематоргафиясы
Революциядан кийинки кинематография
“Адам бүгүнкү күндөгү Иран киносунун кадрына киргенде алардын баардыгынын адамга болгон көз карашы таптакыр башкача. Мен үчүн өткөн күндөр абдан таттуу. Абдан жакшыжана бат да өттү”. Хасан Разиянинин 1978-жылдагы революциясынан кийинки кино жөнүдө өзүнүн айткан  тажрыйбасы. Революциядан кийин 1978-1983-жылдарда кинематография тармагында  жазылып, даярдалган кинотасмалар жок болгондуктан Иран киносунун абалы абдан төмөндөп кеткен. Ал эми 1983-жылдан кийин Революциядан кийинки мамлектте орногон калыптануудан кийин эзүүчүлүк, зордук зомбулук сыяктуу көрүнүштөрдү иран киносунан таптакыр алып ташташкан. Экинчи тараптан көптөгөн жеке кинотеатрларды жана киностудияларды мамлекетке конфискация болгондугуна байланыштуу, кино тартуу, андан пайда алуу жана башка сыяктуу иш аракеттерге кыйыр болсо да таасирин бербей койгон эмес жана иран кинематорграфиясынын иш аракети ынтасызыраак болгон. Бирок, 50-он жылдыкта Аббас Киярустами, Бахрам Бизайии, Масуд Кимийяйи, Дариуш Мехржуи сыяктуу мыкты өз  ишин жакшы билген режиссерлорду чыгаруу менен бирге иран киносунун өнүгүшүнө  оң таасир берип чектөөлөрдүн негизинде сапаттуу кинотасмаларды тартып, дүйнөлүк сынчыларды багынта алган. Бул доордо Мохсен Махмальбаф, Ибрахим Хатемикия, Жаафар Панахи, Мажид Мажиди, Абульфазалб Халили сыяктуу иран кинорежиссерлор ар кандай тенденциялар менен кино тармагына аралашып, өзүлөрүнүн талыкпас эмгеги, билими жана кино тартуу искусствосундагы абдан бийик чеберчилиги жана таланттары менен кино тармагында абдан маанилүү орунга ээ болушкан. Андан тышкары мамлекеттеги жыл сайын өтүүчү “Фажр” аттуу эл аралык кино фестивалы да жаштардын киного болгон сүйүүнүсүн күчөтүп, кино тармагынын өнүгүүсүндө зор маанини ээлейт. Иран кинемаографиясындаг эң чоң проект деп Мухаммад РасулАллах кинотасмасын айтса болот.
Иран кинематографиясына болгон көз караштар
2002-жылы “Башу – кичинекей бейтааныш” жана “Бугу” аттуу кинотасмалар 55 мыкты кинорежиссер тарабынан сынга алынып, экөө тең бирдей деңгээлде Иран кинемаографиясынын тарыхындагы эң мыкты кинотасмалар катары таанылган. Так ушул сыноодо Иран тарыхындагы эң мыкты кинорежиссер деп тартиби менен төмөнкүлөр табылган.
Талип Ибраимов
Кара-Балта шаарында жумушчу жаштардын мектебинде мугалим болуп иштеп баштаган.
Бүткүл союздук II фестивалда сыйлыкка татыктуу болгон), «Деревенская мозаика» (реж. Д.Садырбаев, 1981-ж.),
Байланыш статистикасы
Байланыш статистикасы - статистиканын бир тармагы. Байланыш статистиканын жалпы теориясына таянат. Статистиканын башка тармактарындай эле ал чарбаны башкаруунун бардык талабын канааттандырат. Анын көрсөткүчтөрү ушул максатка ылайыкталып түзүлүп, алар статистикалык отчёттор, күндөлүк техникалык жана бухгалтериялык эсептин маалыматтары аркылуу жыйынтыкталат.
Адамзат
Сүт эмүүчүлөрдүн көпчүлүгүнөн айырмаланып
Ноmо sapiensти үйүрлөшүп да, жеке, өз бетинче жашаган жаныбар деп да атоого болбойт. Адам ар кандай көз карашка ылайык кээде социум, кээде этнос деп аталган жамааттын ичинде жашайт. Туурараак айтканда, ар бир адам бир эле убакта коомдун мүчөсү да, белгилүү бир элдин өкүлү да болуп саналат. Бирок бул эки түшүнүк салыштырууга болбой турган түшүнүктөр, алар узундук жана салмак, ысыктыктын даражасы жана электр заряды өңдүү бири-биринен айырмаланып турат.
Доктур Ватсон
Өмүр баяны
1883 жана 1887 жылдары бир нече убак АКШда жашайт. Сан-Францискодо өткөн жеке доктурдук тажрыйбасы бар.
Шерлокиана дүйнөсүндө Холмстун биографы катары чыгат. Сыщиктин компаньону жана жакын досу, бир нече аңгемелер жана повесттерде анын буйругу менен иш аткарып, аягында баарына отчёт берет. Байкоочулук жактан Холмско анча деле жете бербейт. Бирок Холмско көптөгөн кызматтарды: өмүрүн сактап калып, медицнага байланыштуу суроолорду чечип берип кызмат көрсөткөн.
Аты
Конан Дойльдун чыгармаларында Ватсон өз аты менен үч жолу аталат. «Кочкул кызыл түстөгү этюд» повестинде «Аскердик-медицина кызматынын мурунку офицери, медицина доктуру, Жон Х. Втсондун эскерүүлөрүнөн» деген аталышта кошумча сөз башы бар (Being a reprint from the Reminiscences of John H. Watson, M.D., Late of the Army Medical Department). «Торск көпүрөсүнүн табышмагы» аңгемесиндеги курьер сумкасынын башында Ватсондун жазуулары жаткан жерде: «Жон Х. Ватсон, медицина доктуру, Индия армиясынын мурунку аскер кызматкери» деген жазуу бар. «Эрди жарадар адам» аңгемеде аны аялы Жеймс аты менен чакырат.
Бооз мал
Бооз мал тубар малдын уруктангандан төлдөгөнгө чейинки физиологиялык абалы. Бооз малдын түрүнө жараша бооздук мөөнөтү ар кандай болот. Мисалы, уйдун бооз абалы орто эсеп менен 270 300 күнгө созулуп, жетилген музоонун туулушу менен аяктайт. Кой козусун 150 күн, бооз бээ кулунун 11 айга чейин (же ашырып) көтөрүп тууйт. Мегежиндин бооз абалы 110-120 күнгө созулат жана торопойдун туулушу менен бүтөт. Коён бөжөгүн 30 күн көтөрөт. Бооз мал толук баалуу, сапаттуу, микро жана макроэлементтер, витаминдер менен нормалдаштырылган рацион боюнча тоюттандырылат. Бооз абалдын мөөнөтүнө жараша тоюттун түрү (сенаж, силос жана чөп) жана алардын рациондогу катнашы өзгөрүшү мүмкүн. Туутка жакын калганда (1 жумадан 10 күнгө) бооз мал өзүнчө туут бөлмөсүндө багылат.
Айым Айтбаева
1936-жылы «Кыргызстан пионери» гезитине А.Айтбаеванын «Кара балапан», «Биринчи мектеп» аттуу балдарга арналган аңгемелери, 1940-жылдан «Кызыл Кыргызстан», «Ленинчил жаш» гезиттеринин беттерине А.Айтбаеванын очерк, фельетондору, 1958-жылы «Турмуш чакырат» аттуу повести «Ала-Тоо» журналына чыгат. Айрым чыгармалары орус жана СССР элдеринин тилдерине которулган. 1971-жылы «Атанын жагоосу» аттуу жыйнагы эстон тилинде чыккан.
Орус тилинде
Таинственный колокольчик: Повесть и рассказы. - Ф.: Мектеп, 1966. - 70 с.
Кыргызстандагы Убактылуу өкмөт
Курамы
Өзгөчө кырдаалдар министринин милдетин убактылуу аткаруучу – Чотонов, Дүйшөнкул Тезекбаевич.
Экономика министринин милдетин убактылуу аткаруучу – Үмөталиев, Эмил Сатарович.
Кубат бий, Калча уулу
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Гремучий Ключ (Илишев району, Башкыртстан)
Гремучий Ключ — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Кужбахтин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 102 киши. Почта индекси — 452271, ОКАТО коду — 80230808004.
Чат бот
Чат бот (англ: chatbot, talkbot, chatterbot, Bot, Chatterbox, IM бот, интерактивдүү агент же жасалма баарлашуучу тарап) -- аудио же тексттик ыкмалар аркылуу маектешкен компүтердик программа. Мындай программалар адамдар баарлашуучу өнөктөш катары кандай жүрүм-турумга ээ болоорун ынандыра турганчалык тууроо үчүн жасалат. Анын натыйжасында ал Түриң сынагынан өтөт. Чат боттор адатта кардарларды тейлөө же маалымат алуу кызматтары сыяктуу диалог системдеринде ар кандай практикалык максаттарда пайдаланылат. Кээ бир чат боттор системдерди кабыл алган татаал табигый тилди колдонот, бирок көптөгөн жөнөкөйүрөөк системдер киргизүү ичинде эле ачкыч сөздөрдү скандап, андан соң эң көп туура келген ачкыч сөздөр менен, же болбосо эң окшош сөз белгилер аркылуу маалымат базасынан жоопту сууруп чыгат.
Бакай-Ата району
Чыгышынан Талас, батышынан Карабуура, түштүгүнөн Токтогул, Чаткал (Жалалабат облусу), түндүгүнөн Манас райондору менен чектешет. Аянты 2,3 миң км2. Калкы 41,3 миң (2004). Райондо 9 айыл өкмөтү, 19 кыштак бар. Борбору Бакайата (мурдагы Ленинполь) кыштагы. Район Талас өрөөнүнүн борбор бөлүгүнөн орун алган. Түштүгүндө Талас Ала тоосу (эң бийик жери Күмүштак чокусу 4251 м), түндүгүндө Эч килитпоосу (2500 м) жатат. Кен байлыктары: күмүш, мрамор, акиташ теги ж. б. Климаты континенттик, июлдун орточо температурасы 20°С, январдыкы -болсо10°С. Жылдык жаан-чачыны 300 мм. Ири суулары: Үрмарал, Талас, Кумуштпак. Өрөөнү боз, тоо бөлүгү күрөң топурактуу. Too бөлүктөрүнө ландшафттын бийиктик алкактуулугу мүнөздүү. Кургак талаа, талаа жана шалбаа өсүмдүктөрү басымдуу. Райондо облустун калкынын 19,6% (2004) жашайт. 2003-ж. калктын төрөлүү деңгээли 31,1%о (облуста 27,5%о), өлүм-житим 6,7%о (6,7%О), табигый өсүш 25,0%они (20,6%о) түзгөн. Райондун калкынын 43,7% эмгек жашына чейинкилер, 48,1% эмгек жашындагылар жана 8,2% эмгек курагынан өткөндөр. 2003-ж. райондогу эмгек курагындагы калктын 80,0% ке жакыны эмгектенип, анын 76,3% айыл чарбасында, 7,7% билим берүүдө, 3,0% саламаттык сактоодо, калгандары соода, транспорт, байланыш ж. б. тармакта эмгектенген.Калкынын көбү кыргыз (98,4%), ошондой эле орус (0,6%) ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Орточо жыштыгы 1 км2те жерге 18 киши.Райондо мал чарбасы жана дыйканчылык (буудай, төөбуурчак, канткызылча) өнүккөн.Айыл чарбага жарактуу жери 131,6 миң га, айыл ичинде 23,5 миң га сугат жер, айдоо 23,0 миң га (айыл ичинде сугарылып айдалуучу жер 22,9 миң га), көп жылдык дарактар 520 га (айыл ичинде сугатка жарактуу 510 га), чабынды 85 га, жайыт 108,0 миң га ( сугарылма жайыт 143 га; 2004). Дан жана төөбуурчак (2003-ж. 44,7 миң г), картөшкө (37,0 миң г), жашылча (10,8 миң г), канткызылча (29,0 миң г) жана тоют өсүмдүктөрү өстүрүлөт.2003-ж. 9,5 миң уй, 89,6 миң кой, эчки, 4,8 миң жылкы, 25,9 миң үйкушу болгон. 2003-ж. тирүүлөй салмакта 5,2 миң т эт (облустун 20,9%), 17,1 млн т сүт (22,7%), 2,7 млн даана жумуртка (17,3%), 306 т жүн (26,2%) алынган. Кыш заводу, бир нече тегирмен, май чыгаруучу чакан цехтер, айыл чарба шаймандарын жасоочу жана оңдоочу чакан устаканалар иштейт. 2003-ж. райондо 1,5 млн сомдук (облустун 0,5%) өнөржай продукциясы өндүрүлгөн. Аймагынан Талас Тараз (Казакстан) Бишкек, Тараз (Казакстан) Талас Өтмөк Суусамыр Бишкек автомобиль жолдору өтөт. Автомобиль транспорту менен 112,8 миң т жүк (облустун 13,1%) ташылган; жүргүнчүлөрдүн жүгүртүлүшү 20,1% млн км жүргүнчү.
Гартман, Николай Фон
Гартман Николай Фон (1882–1950) – немец философу.
Пункция
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Марино (Илишев району, Башкыртстан)
Марино — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Андреев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 158 киши. Почта индекси — 452271, ОКАТО коду — 80230808005.
Южный (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Южный — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Октябрь айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 319 киши. Почта индекси — 453147, ОКАТО коду — 80249860008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Коомдук медианы казуу
Коомдук медианы казууда бир катар компүтер илимдери, маалымат казып алуу, машина окутуу жана статистика багытындагы негизги түшүнүктөр колдонулат. Коомдук медиа казуучулар ири көлөмдөгү коомдук медиа маалыматтарын иликтөөгө ылайыкташкан алгоритмдерди иштеп чыгышат. Коомдук медиа казуу коомдук желе талдоо, тармактык илим, социология, этнография, оптимизациялоо, математика багытындагы теорияларга жана методологияларга негизделет. Ал чоң өлчөмдөгү коомдук медиа маалыматтарынын маанилүү белгилерин расмий түрдө тааныштырган, ченеген, жасаган жана казып алган аспаптарды камтыйт. 2010-жылдарда чоң корпорациялар жана ошондой эле өкмөттөр, коммерциялык эмес уюмдар негизги калктын кызыгуусу тууралуу көбүрөөк билиш үчүн коомдук медиа казуу менен алектенишкен. Уюмдар жүргүзгөн "казып алуу" иштери керектөөчүлөрдөн, кардарлардан же жарандардан көз каранды болушу мүмкүн.
Уранхайлар
Уранхайлар – моңгол тилдүү элдерде тувалар (тубалар), саха-якуттар жана Түндүк-Батыш Моңголиянын түрк тилдүү калктары. Уранхайлар аталган Түндүк-Батыш Моңголиянын түрк-моңгол тилдүү этностук топторунун курамдарында «хара хыргыс», «шера хыргыс», «мөдөн хыргыс» жана башка урук аттары бар.
Бора
Бора — деңиз жээгиндеги айрым жерлерге мүнөздүү катуу соккон (40-60 м/сек) жергиликтүү муздак шамал. Көбүнчө жылуу деңиздердин жапыз кыркатоолор менен чектеш жээктеринде болот. Мисалы, Адрия деңизинин жээгинде, Кара деңиздин Новороссийск шаарында туштагы жээгинде байкалат. Адатта кышында пайда болот. Термин грекче түндүк, түндүктөн соккон шамал деген маанини билдирет.
Аксакал, башкаруучу
Адабият
Ред. кеңеш: Ө.Ж Осмонов (төрага), Т.Н Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Жуманалиев ж.б. — Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети, 2003
Кобылья (Кипшенга куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тоталитаризм
Тоталитаризм (лат. totalis – бүт, бүтүн, толук жана мамлекет) –1. мамлекеттин үстөмдүк кылуучу бир формасы (тоталитардык мамл.); коомдун бардык жашоо тармагынын үстүнөн бүтүндөй (тоталдуу) көзөмөл жүргүзүшү менен мүнөздөлөт. 2. этатизм менен авторитаризмди актоочу буржуазиялык саясий ойлордун багыты. 20-кылымдын 20-жылдарынан Германиядагы жана Италиядагы фашизмдин расмий идеологиясына айланган. Буржуазиялык либерализм идеологдору Тоталитаризм түшүнүгүн фашисттик диктатурага баа берүүдө колдонушкан. «Кансыз согуш» мезгилинде антикоммунисттик пропаганда социалисттик мамлекеттерди тоталитардык режим менен окшоштуруп, «демократиялуу», «эркин» коомдук түзүлүштөргө каршы коюшкан. Чындыгында эле, СССРдин 70 жылдык жашоо практикасында тоталитардык режим үстөмдүк кылуучу форма болуп келгенин тарых өзү далилдеди.
Балдардын төрөттө жабыркашы
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Баймырза Хайит
Илимий чыгармачылыгы
«Түркстандын экономикалык маселелери», «Түркстан Россия менен Кытай аралыгында» ж. б. эмгектеринде Россиянын Түркстандагы оторчул саясатына талдоо жүргүзүп, «Алашордо» өкмөтүнүн ички-тышкы саясаты, өкмөт мүчөлөрүнүн иш-аракеттери тууралуу далилдүү маалыматтар берилген.
Анын эмгектери немис, англис, түрк, орус ж. б. тилдерге которулган.
1974-ж. Баймырза «Түркстан сүйүүчүлөр» клубун уюштурган.
Орозобек Айтымбетов
Т. Касымбековдун “Жылкычынын уулу” аттуу аңгемесин орус тилине, Е. Колесниковдун беш повесттин кыргыз тилине которуп, өзүнчө китеп кылып чыгарган. И. Бунин, А. Куприн, Н. Телешов, С. Алексеев, М. Горький сыяктуу орустун белгилүү жазуучуларынын мыкты делген бирден аңгемелерин кыргызчалап, “Мектеп” басмасынан тандамал жыйнак кылып бастырган.
Кыргыз тилинде
Бир мүшөк кар: Аңгемелер. - Ф.: Мектеп, 1987.
Балдардын шал оорусу
Балдардын шал оорусу, полиомиелит (гр. polios - боз жана myelos - мээ), Гейне-Медин оорусу - көбүнчө нерв системасын жабыркатуучу катуу кармама жугуштуу оору. Немис врачы Я. Гейне (1840) 1-жолу ачып, швед врачы О. Медин (1890) оорунун эпидемиялык мүнөзүн жана таралышың аныктаган. Көбүнчө 2-4 жаштагы балдар ооруйт. Ооруну вирустар козгойт. Мээнин ткандарына оору козгоочу вирус - кан лимфа дем алуу, тамак сиңирүү жолдору аркылуу тарайт. Оорунун козгогучу эң оболу мээни, айрыкча жулунду жабыркаткандык-тан, балдардын оозу-мурду кыйшайып, колу-буту шал болот, Дарылоодо витамин, глюкоза, гаммаглобуяин, ооруну басаңдатуучу дарылар менен бирдикте физиотерапия колдонулат. Балдардын шал оорусунун алдын алуу үчүн балдарга эки айлыгынан баштап вакцина менен эмдөө жүргүзүлөт. .
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Никитинка (Лозьва куймасы)
Никитинка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лозьва дарыясынын оң жээгинен 331 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Акималиев, Алик
Кыргыз тилинде
Көрүнбөс калканыч менен арноолор. 2-том: Тандалмалар. – Б.: Айат, 2008. – 400 б.
Радиоизотоп диагностикасы
Негизги максаты
Радиоизотоп диагностикасы организмге киргизилген радиоактивдүү изотоптордун бир жерден экинчисине жылып жүрүшүн, айрым ткандарда топтолушун, организмден бөлүнүп чыгышын изилдейт.
Гүлчехра Валиулина
Өмүр баяны
Гүлчехра Валиулина 1923-жылы 23-августта Орусиянын Челябинск облусунда Юлдуз кыштагында жарык дүйнөгө келген Гүлчехра Валиулина Кыргызстанга 1940-жылы 17 жашында ата-энеси менен Орусиядан көчүп келген. Ошол эле 1940-жылы Токтогул Сатылганов атындагы мамлекеттик филармонияга ишке кирген. Гүлчехра айым Петр Федорович Шубиндин сунушуна ылайык 1944-жылдан тартып солист катары филармонияда ырдай баштаган. Кыргызстандын дээрлик бардык аймактарын түрө кыдырып концерт берген. Токтогул Сатылганов атындагы мамлекеттик филармонияда 1978-жылга чейин иштеп, ардагерликке чыккан. Валиулина 2014-жылы 11-январда 91 жашында Бишкек шаарында дүйнө салды.
Төркүлөө
Төркүлөө – салттуу үйлөнүү үлпөтүнүн корутунду баскычы. Күйөөгө чыккан кыз бир же эки жылдан кийин ата-энесиникине барган. 1-баруусу төркүлөө деп аталган, ага күн мурунтадан кам көрүшкөн. Күйөөгө чыккан кызды төркүнүнө кайын энеси, күйөөсү же алардын жакын туугандары алып барган. Кыз төркүнүндө бир нече күндөн бир нече айга, кээде бир жылга чейин туруп калган. Кызга ата-энеси кадырлуу конок катары сый көрсөтүп, аны үй-оокат жана чарбалык иштерге катыштырган эмес. Кетеринде кызга мал, оокаттан энчи беришкен.
Экономика
Байыркы доордон физиократтар аркылуу
18чи-кылым француз ойчулдарынын жана жазуучуларынын тобу болгон физиократтар, экономика идеясын кирешелердин жана өндүрүштүн айланма агымы катары иштеп чыгышкан. Физиократтар айыл чарба өндүрүшү гана өздүк нарктан ашыкча пайда алып келген, ошондуктан айыл чарба бардык байлыктын негизи болгон деп эсептешкен. Ошентип, алар айыл чарбасынын эсебинен өндүрүштү жана сооданы, анын ичинде импорттук тарифтерди өнүктүрүүнүн меркантилисттик саясатына каршы чыгышты. Физиократтар административдик чыгымы көп салык жыйымдарын жер ээлеринин кирешелеринен алынуучу бирдиктүү салыкка алмаштырууну жакташты. Көпчүлүк меркантилисттик соода эрежелерине каршы реакцияда физиократтар өкмөттүн экономикага минималдуу кийлигишүүсүн талап кылган Лайсез-Фэй саясатын жакташты.
Глазго метросу
Глазго метросу – Глазго шаарынын метросу. Метросу 14-декабрь 1896-жылы ачылат.
Жогорку Маганакова
Жогорку Маганакова — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Жогорку Терсь дарыясынын оң жээгинен 11 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 43 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Бегеняш (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Балкаш
Балкаш -Казакстандын чыгыш бөлүгүндөгү Балкаш - Ала-Көл өрөөнүнөн орун алган көл. Деңиз деңг. 340 м бийиктикте. Аянты 17-22 миң км\ уз. 605 км, туурасы чыгышында 9- 19 км, батышында 74 км. Суусунун көлөмү 112 км. Эң терең жери 26 м. Алабынын аянты 501 миң км2тв жакын. Батышынан Иле дарыясы, чыгышынан Кара-Тал, Ак-Суу, Лепсы ж. б. майда суулар куят. Көл жээгинде булуңдар жана бухталар көп. Эң ири аралдары: Баш-Арал жана Таш-Арал. Көл аймагынын климаты чөлдүү. Июлдун орточо температурасы 28°С, январдыкы - 8°С. Жылдык жаан-чачын 120 мм, орточо жылдык буулануусу 950-1200 мм.
Кайрат Иманалиев
Билими
1994-жылы Каракол шаарындагы Ысык-Көл облустук Т.Сатылганов атындагы лицей-мектебин алтын медаль менен,
Сценарийлери
- Кыргыз телекөрсөтүүсүнүн 50 жылдыгына карата «Улуттун жүзү» (2008)
- Шанхай Кызматташтык Уюмунун Бишкек саммитинин Гала-концерти (2019)
2012-жылы "Билим берүүнүн мыктысы" төш белгиси
2018-жылы Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Ардак грамотасы
Аксыкет шаар чалдыбары
Адабият
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети”
Далбаев, Сатыбалды
Театр өнөрүнө салымдары
С.Далбаевдин ысымы Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрынын Бакен Кыдыкеева, Муратбек Рыскулов, Даркүл Күйүкова, Сыдыкбек Жаманов, Насыр Кытаев ж.б. у. сыяктуу, алгачкы карылгачтарынан кийинки муундан чыккан атактуу артисттери Советбек Жумадылов, Асанбек Кыдырназаров, Асанбек Өмүралиев, Гүлшара Дулатова, Зоя  Молдобаева, Жамал Сейдакматова, Болот Шалтаевдердин катарында турат.
Турдали Иматов
2002-жылдан бүгүнкү күнгө чейин Кыргыз Республикасынын суу чарба жана ирригация боюнча мамлекеттик комитетинин маркетинг
1995-жылы «Кыргыз Республикасынын эл агартуусунун отличниги» деген ардактуу наамга ээ болгон.
Далы ачуу
Капырдын каны чоң Жолой  ,
Лебиялар
Лебиялар (лат. Lebia) — дуулдак коңуздардын бир уруусу.
Мадрид (Нү-Мексико)
Мадрид (Нү-Мексико) (Madrid) — Нү-Мексико штатынын Santa Fe округуна караган АКШ шаары.
Талкуш чокусу
Талкуш чокусу — Коллектор кырка тоосунун эң бийик жери. Бийиктиги 5259 м. Коллектор жана Алай кырка тоолорунун тутумдашкан бөлүгүндө жайгашкан. Анын батыш жана чыгыш капталдары мөңгүлүү.Түндүк жана түшүк бөлүктөрү жылаңач, тик аскалуу келип, мөңгүлөр да кездешет. Чоку жайгашкан тоо карбон мезгилиндеги метаморфизмделген сланец, конгломерат, акиташ теги, кумдук тектеринен турат.
Константино-Александровка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Балтика дөңсөөсү
Балтика дөңсөөсү - Балтика деңизин бойлой жаткан мореналык адыр-күдүрлүү тилке. Даниядан, Германия, Польша аркылуу Батыш Двинага чейин созулуп жатат - Уз. 1500 км ге жакын, туурасы 80-90 км, бийиктиги 200-300 м. Көлдөр өтө көп (ирилери: Мюриц, Снярдвы, Мам-ры). Аралаш жана жазы жалбырактуу токой каптап жатат. Суу өрөөндөрү Балтика дөңсөөсүн Мекленбург, Поморск, Мазурск дөңсөөлөрүнө бөлөт. Рельефинин көпчүлүк формалары соңку плейстоцен муз доорунда пайда болгон.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Кембрий мезгили
Кембрий мезгили (системасы) – палеозой заманынын башталышындагы мезгил. 1835-жылы англиялык геолог А. Сэжвик өзүнчө мезгилге бөлгөн. Улуу Британиядагы Уэльс аймагынын латынча эски аты (Камбрия) менен атаган. Мезгил мындан 570 млн жыл мурда, венд комплексинен кийин башталып, ордовик мезгилине чейин созулган (70 млн жыл). Тоо тек катмары астынкы, ортоңку, үстүнкү болуп, 3 бөлүмдөн турат.
Кичи тазе (Илишев району, Башкыртстан)
Кичи тазе — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Базитамак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 41 киши. Почта индекси — 452272, ОКАТО коду — 80230812004.
Алмазбеков, Какен
К.Алмазбековдун ырларына А.Малдыбаев, М.Абдыраев, А.Фере, Б.Эгинчиев, Ж.Шералиев ж.б. обон жазышкан. Кыргызстан Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Мар Алиев
«СССР Саламаттык сактоосунун отличниги», Кыргыз ССРинин Саламаттык сактоосунун эмгек сиңирген кызматкери (1982), СССРдин басмасынын отличниги.
Кыргыз тилинде
Ак куюн: Ырлар, сатиралар, поэмалар. - Ф.: Кыргызстан, 1970. - 59 б.
Айыл аталарды күтөт: Аңгемелер, мыскыл жана тамсилдер. - Ф.: Мектеп, 1986. - 140 б.
Балгарт баатыр баяны: Ырлар болмуштар, поэма: Өспүрүмдөр үчүн. - Б.: Адабият, 1991. - 128 б.
Ат-Ойнок тоо кыркасы
Ортоңку девондун, карбондун 1700 мге чейинки калыңдыктагы кумдук, алевролит, сланец, акиташ, конгломерат тектеринен турат; алар кеңдик багыттагы  тектоникалык жаракалар менен бөлүнгөн. Тоодон Кара-Кулжа, Узун-Акмат, Кара-Суу (оң), Нарын дарыясынын көптөгөн куймалары башталат. Түндүк капталында аянты 4–5 км2 келген көл бар. Ландшафты бийиктик алкактуулук боюнча өзгөрөт: жарым чөл жана талаа (2200 м бийиктикке чейин), шалбаалуу талаа (2400 мге чейин), жаңгак-жемиш токой аралашкан  бийик чөптүү шалбаа (2800 мге чейин), карагай, ак карагайлуу шалбаа (3000 мге чейин), субальп, альп шалбаасы (3600 мге чейин), андан жогору нивалдык-гляциалдык  ландшафт алкактары мүнөздүү. Жайыт; жаңгак жана ар кандай мөмө-жемиштер жыйналат. Кооз табиятын рекреацияда кеңири пайдаланууга болот.
Талас району
Талас району түштүк-батыш Кыргызстандын Талас облусундагы район. Борбору Көк-Ой айылы.
Социология
Антропология
7.Акылдуулукпу же илимий даанышмандыкпы?
Мумкун силердин көпчүлүгүңөр социологиянын киришуу курсу «айкын» түшүнүкторду далилдейт деп ойлогондурсунар. Ал эми социологдун ой жугуртуу логикасы боюнча алсак силер жон эле «акылга сыярлыктай» корунгон түшүнүкторго илимий колдоно аласынар. Элдик даанышмандыктын туу чокусу болуп саналган макалдарды карап королу. Кийинки жылдары коомдук илим жаатындагы адистер жалпыга маалым болгон бул макалдарда ар канда даражада чындык бар экенин далилдешти. Томондо айрым макалдар келтирилди.
Конфликттер перспективасы кофликтти бардык эле коомдун милдеттуу аспектиси жана социалдык озгоруулуордун негизги булагы катары эсептейт. Бул перспектива коомдун элементтери бутундой нерсе катары жакшы аракеттенишпестен бири-бири менен кофликттешип туруучу болукчо деген болжолдоолорго негизделген. Ал эми бул, уюшкан ынтымактуу шайкеш коомдо болбойт дегендик эмес. Конфликттер теориясы жатындагы окумуштуулар (изилдөөчүлөр) дүйнөдо тартип устомдук кылаарын танышпайт, ал эми чындыгында тартип коомдогу элементтердин ортосунда ар дайым болуп туруучу кофликттердин натыйжасы болуп саналат жана бардык чурларда эле табигый көрүнүш болуп саналбайт. Конфликттер теориясын жактоочулар өз көз караштарын Маркс менен Симмелдин эмгектерине таянып негиздешет. Алар коомдук динамикалык жана ар дайым озгоруп туручу мунозун ботончо баса белгилешет. Алар коом ар дайым морт тен салмактуулукта дешет. Көпчүлүк учурларда социалдык тартип (көбүнчө өтө убактылуу) элементтердин табигый өз таасирлеринин натыйжасында эмес, коомдогу бир элементтин башкалардын устунон устомдук кылышынын натыйжасында тузулот. Тартип-бул күчтүн жана чек коюулардын таасиринин натыйжасы, башкача айтканда, күчтүүлордун алсыздардын жана байлардын кедейлердин устунон устомдук кылышы.
Теориялык эки перспективанын бир жалпылыгы бар: биринчиден, аларды коомдун макроденгээли, ийри социалдык структуралар жана алардын бири-бири менен байланышы кызыктырат. Бул перспективаларды пайдалануучу изилдөөчүлөр же айрым учурларда макросоциологдор деп аталгандар, адатта уюмдар, мекемелер, общиналар жана эл, коомдук процесстер, урбанизация, социалдык мобильдуулук жана көз караштардын системалары, капитализм жана социализм сыяктуу коомдогу негизги элементтерге конул бурулат.
Кыртабылгы гранит кени
Кыртабылгы гранит кени Чүй облусунун Кемин районунда, Кичи Кемин кыштагынан 3  км түштүктө, Токмок шаарынан 60 км чыгышта, деңиз деңгээлинен 1400–1530 м бийиктикте. 1971-ж. Түндүк Кыргыз геологиялык экспедициясы чалгындаган. Кен аймагын пермь мезгилинде пайда болгон Кичи Кемин гранит инарузия комплекси түзөт. Гранит лейкократтуу, орто жана кесек кристаллдуу, өңү кызгылт-боз, кызгылт жана күрөң-кызыл. Арасында майда кристаллдуу граниттердин шток сымал тулкулары, диабаз жана сиенит-диорит порфирлеринин дайкалары кездешет. Физикалык-механикалык касиеттери: орточо тыгыздыгы 2,60–2,62 г/см3, көзөнөктүүлүгү – 1,5–2,8%, суу сиңирүүсү – 0,3–,4%, үстүнөн басылгандагы бектигинин чеги кургак абалда 110–120 МПа, сууга каныккан абалда 105–115 МПа, суукка тоңдурунун 35 циклинен кийин 100–110 МПа, жешилүүсү – 0,57–0,5 г/см2. Гранит имараттардын ички жана тышкы дубалдарын каптоого жарамдуу, оңой сайкалданат. Жылмаланган бети күзгүдөй жаркырап, ага оюу-чийүү түшүрүүгө болот. Блоктордун чыгышы 32,2%, калыңдыгы 70 мм болгон такталардын чыгышы – 8,1 м2/м3, лабораториялык шартта кескенде калыңдыгы 10 мм болгон такталардын чыгышы 31,3 м2/м3, калыңдыгы 20 мм болгондо – 24 м2/м3. Граниттин запасы В категориясы боюнча 1689 миң м3, С1 - 3057 миң м3, В+С1 – 4746 миң м3.
Адыл баатыр
Атасы Субан Ныязбек бийдин уулу, атактуу «Ныязбектин сегиз бегинин» бири болгон. А.б. Ормон ханда аскер башчысы катары кызмат кылып, баатыр атка конгон. 1847-ж. Кенесары Касымовдун аскерлерине каршы согушта көрсөткөн эрдиктери м-н белгилүү болгон. 1855–59-ж. бугу менен сарыбагыштын чабышына катышкан. Орус бийлигине моюн сунууну каалабагандыгы үчүн, 1860-жылдын жазында Ысык-Көлгө  келген капитан Венюковдун жазалоочу кошууну 5 тарабынан Ысык-Көлдүн күнгөйүндө  туткундалып, Верный чебине камалган, ошол жерде  өлгөн. Сөөгү Атбашыдагы Каракоюн деген жерге коюлуп, күмбөз тургузулган.
Кеме куруу
Кеме куруу – оор өнөр жайдын бардык типтеги кемелерди куруучу жана оңдоочу тармагы. Кеме куруу. алгач байыркы египеттиктерге таандык. Анда кеменин сыртын, башкача айтканда жээгин тактай менен жыгач тыгын аркылуу кынап бекитишкен. Мындай конструкциясын болжол менен 6-кылымга чейин колдонулуп келген. 10-кылымда кеме куруу алгач тулкусун (каркасын) тургузуу менен ага тактайды кынап бекитип, сырткы бетин жасоо ыкмасы тараган. Бул ыкма бара-бара чоң кемелерди курууга алып келген. 16-кылымда атайын кеме куруу архитектурасы пайда болгон. Темир тулкуга өтүү жана буу машинасынын ойлоп табылышы кеме курууда олуттуу өзгөрүүлөргө алып келди. Чоң кемелердин пайда болушу менен кеме куруунун конструкциясы татаалданып, электр менен ширетүү анын жумушун өтө тездетти. 19-кылымдын аягынан тарта кеме куруу өнөр жайында бир катар жаңы техникалар колдонулуп, технологиялык жаңы ыкмаларды киргизүү менен негизги иштер механикалаштырылган жана автоматташтырылган.
Федченко чокусу
Федченко чокусу - Алай кырка тоосунда. Кичи Алай (Акбууранын сол куймасы) жана Кашка-Суу (Кызыл-Суунун оң куймасы) сууларынын башынан орун алган. Бийиктиги 5069 м. Ортонку карбондун кумдук, алевролит, акиташтуу конгломерат, сланец тектеринен туруп, тик зоокалуу. Чокуну айланта мөңгү каптап жатат. Орто Азияны изилдөөчу А. П. Федченконун ысымынан аталган.
Турдубек Усупбеков
Усупбеков, Турдубек (1906, Ысык-Көл облусу, Түп району, Талдысуу айылы–1943) – Совет бийлигин бекемдөөгө жигердүү катышкандардан; Кыргыз атчандар армиясынын алгачкы командирлеринин бири. 1926–37-жылдары жаңыдан уюшулган Кыргыз атчандар кошуунунда (кийинчерээк армиянын) дивизиондун чалгынчысы, кошуундун командири, взвод командири, дивизиондун саясий жетекчиси жана башка жетекчилик кызматтарда иштеген.
Алыбаев, Биримкул
Кыргыз тилинде
Лирика. – Б.: Концерн «Учкун». – 140 б.
Балык иштетүүчү машиналар
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Верхяя Тыхта
Жогорку Тыхта — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ускат дарыясынын сол жээгинен 40 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 35 км.
Ольхуш (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Жон Локк
Тил тууралуу
Локк — чиркөөнү мамлекеттен бөлүүнүн тарапкери болгон, ошондой эле билимдин теңирлик аянга баш ийүүсүнө да каршы, ал «табийгый динди» жактаган. Локк башынан өткөргөн саясый дүрбөлөңдөр аны ошол учурда жаңы идеяны — башка диндерге жол коюу идеясын көтөрүп чыгууга түрткөн. Бул идея граждандык жана диний чөйрөлөрдү бөлүүнүн зарылдыгын талап кылат: граждандык бийлик диний чөйрөдө өз мыйзамдарын орнотууга тийиш эмес. Ал эми дин жөнүндө келсек, дин граждандык мамлекет менен элдин ортосундагы коомдук келишимдин негизинде ишке ашырылып жаткан граждандык бийликтин иш-аракеттерине кийлигишпөөгө тийиш.
Кемине
Кемине (жашыруун аты; өз аты Мамедвели, болжолу 1770–1840-жылдар чен) – түркмөн акыны, сатирик. Адегенде айылдык молдодон, кийин Бухарадан окуган. Кемининин ырларынын жана анекдотторунун кыркка жакыны гана оозеки сакталып калган. Ал «Кедей», «Жакырдык» жана башка чыгармаларында элдин оор турмушун сүрөттөсө, «Казыма» деген сатиралык чыгармасында эл эмгегин соргон акимдерди, дин алдамчыларын ашкерелеп, элди эркиндикке, биримдикке жана достукка үндөгөн.
Валенсия метросу
Валенсия метросу — топоними.
Кыргыз Мамлекеттик Курулуш, Транспорт жана Архитектура университети
Насирдин Исанов атындагы Кыргыз Мамлекеттик Курулуш, Транспорт жана Архитектура университети (КМКТАУ) - архитектура, курулуш, экономика, транспорт, экология, компьютердик жаңылануу технологиялары, жана чоң илимий борбор областынын жогорку жана профессионалдык системасындагы базалык жогорку окуу жайы болуп эсептелинет.
КМКТАУ 7 институтту, 5 факультетти,3 колледж жана 1 училищени өзүнө камтыйт. Университтте 14 000 ашык студенттер бакалавриат жана магистратура программалары менен окушат.
Чыйырчык (айыл)
Чыйырчык ― Кыргызстандын Талас облусунун Талас районундагы айыл. Жергетал айыл аймагына кирет.
Даң-Дуң-Баш
Далай журтун которду... (Сагымбай Орозбаков, 1. 117)
Бир-бир көзгө аттырып (Сагымбай Орозбаков, 3. 208).
Даңкара
Даңкара — калмак балбаны Атан алптын минген аты. Манастын Орго кан менен болгон жекеме-жеке согушунда Көйүш Атанды өлтүрө сайып, Д-ны олжого алат (Сагымбай Орозбаков, 2. 81, 83).
Мидин Алыбаев
1930-жылдардын башында Фрунзедеги борбордук педтехникумга окууга кирет. 1936–1938-жж. «Ленинчил жаш» гезитинде иштейт. 1938 - 1940-жж. Советтик Армиянын катарында болуп, ак финдерге каршы согушка катышкан. Согуштан кийин республикалык гезит-журналдардын редакцияларында иштеген.
Шишик (медицина)
Эркектер менен аялдардын шишиктери
Эркектерде кызыл өңгөчтүн, өпкөнүн, көтөн чучуктун, ал эми аялдарда эмчектин жана жатындын залалдуу шишиктери көбүрөөк болот. Шишиктер менен көбүнчө улгайган адамдар, адатта 40 жаштан ашкан кишилер оорушат. Кээде балдарда да кездешет. Рактын таралышы ар кайсы өлкөлөрдө түрдүүчө. Мисалы, теринин рагы түндүктөгүлөргө караганда түштүк райондордо көбүрөөк кездешет. Бул байкоолор күнгө ашыкча какталууга, башкача айтканда күндүн ультракызыл-көк нурларына байланыштуу экендиги изилдөөлөрдө далилденген. Ооз көңдөйдүн, тилдин жана бүйлөнүн рагы Индияда, Пакистанда жана аларга чектеш кээ бир өлкөлөрдө көбүрөөк таралган. Ал жерлерде бетель жалбырагын чайноо зыяндуу адат катары таркалгандыгына байланыштырышат.
Кольвож
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жусупбеков Асанбай
2001-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун Жалал-Абад облустук бөлүмүнүн төрагасы,
1995-жылы «Манас-1000» юбилейлик медалын, 1995-жылы Кыргыз Республикасынын
Жефф Безос
Жеффри Престон Безос (англ. Jeffrey Preston Bezos; туулгандагы аты Jorgensen; 1964-жылы 12-январда туулган) - Америкалык технология жана чекене соода ишкери, инвестор, компүтер илимпозу, филантроп. Ал дүйнөдөгү эң ири чекене соода сайты Amazon.com'дун негиздөөчүсү, төрагасы жана аткаруучу директору катары таанымал. Компания китептерди интернет аркылуу сатуу менен иш баштап, продукциялар менен кызматтардын кеңири тармагына чейин кеңейген. Соңку кызматтарга видео агым жана аудио агым кызматтары кирет. Amazon.com учурда дүйнөлүк желедеги эң чоң интернет соода компаниясы болуп саналат. Ошондой эле, ал өзүнүн Amazon Web Services бутагы аркылуу булут инфраструктуралык кызматтарды көрсөткөн дүйнөдөгү эң ири камсыздоочу.
Глобус
Тарыхы
Алгачкы глобустардын бири XV кылымда немец географы Бехайм тарабынан түзүлгөн. Санкт-Петербургда XVIII кылымда академиялык жасалган эң чоң глобус бар. Анын диаметри үч метрден ашык. Глобустун ичине он эки киши батат. Глобустарды негизинен үч масштабда жасашат. Эң кичинекей глобустун масштабы: 1:83 000 000, орточо глобустун масштабы 1:50 000 000, чоң глобустун масштабы 1:30 000 000. Демек чоң глобуста жер шарынын бардык объекти 30 миллион эсе, орточо глобуста 50 млн. эсе, кичине глобуста 83 млн эсе кичирейтилип түшүрүлгөн. XVII–XVIII кылымдарда глобус деңизде сүзүүдө колдонулган, деңиз карталары менен лоциялар чыккандан тартып, глобус мектептерде окуу куралы катары пайдаланылып калды.
Тыныбек Жапы уулу
Тыныбек Жапы уулу, Тыныбек Жапый уулу - кыргыздын улуу даңазалуу манасчысы.
Бекбай Алыкулов
1970-жылдан Кыргыз Республикасынын Журналисттер жана 2006-жылдан Жазуучулар союзунун мүчөсү.
1974-жылы Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ардак грамотасы менен сыйланган. 1999-жылы «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер» деген ардактуу наам алган.
Глухая (Куро-Искитима куймасы)
Глухая — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Куро-Искитим дарыясынын оң жээгинен 13 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Бильбао метросу
Бильбао метросу – Бильбао шаарынын метросу. Метросу 11-ноябрь 1995-жылы ачылат.
Дарган
Дарган — топоним. Кыргыздар эзелтен жашап келе жаткан жерлердин бири катары "Манас" эпосунда көп эскерилет. Алтайдан көчүп келаткан жолдо кыргыздардын калмак кандыктарынан Ала-Тоону бошоткондо: "Баарын алар түк койбой Башы Бабыл, Дарганды, Аягы Намут, Ара-Көл дайраны" (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 576-инв., 606-б.), — деп Манас ата-бабасынан калган мекени катары башка жерлер менен катар Д-ды да бошоторун айтат. Географиялык реалияда Д. (Дарган-Ата) — Түркмөнстандын Чаржоу областына караштуу аймак (Аму-Дарыянын боюнда).
Кызыл-Туу (Талас району)
Кызыл-Туу ― Кыргызстандын Талас облусунун Талас районундагы айыл. Жергетал айыл аймагына кирет.
Айыл чарба өсүмдүктөрүнүн зыянкечтери
Айыл чарба өсүмдүктөрүнүн зыянкечтери — эгилме өсүмдүктөргө зыян келтирүүчү жандыктар. Өсүмдүк зыянкечтери өтө көп. Аларга көбүнчө курт-кумурскалар, кенелер, моллюскалар, жумуру курттар же нематодалар, кемирүүчүлөр, канаттуулар ж. б. кирет.
Дардак
Дардак — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, калмак балбаны. Текес кан өлгөндөн кийин Д-ты кан көтөрүүгө ой кылышат. Ал "Күчүм бар да, эбим жок, Айтууга жакшы кебим жок" (Сагымбай Орозбаков, 2. 46),— деп макул болбойт.
Коль-Вож
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.