cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Соловьёв, Владимир Сергеевич
Жеке турмушу
Соловьёвдун сырткы түрү анын жашоо-турмушу башаламан болгонунан кабарлап турган. Ал иште болобу же дем алууда болобу белгилүү бир ырааттуу тартипти карманган эмес. Тамак-ашты ыраатсыз, туш келген жерде жей берген, көп кыдырып жүргөндүктөн туш келди жерде, мейманканаларда, досторунукунда же тааныштарыныкында жашаган. Ал үйлөнбөй өтөт, жеке турмуштан ага бак айткан эмес экен. Он жети жашында ал өзүнүн бөлөсү Екатерина Романовага ашык болуп калат. Бир нече жыл үйлөнүү жөнүндө убадалашып жүргөндөн кийин, Романова ага турмушка чыгуудан баш тартат. 1875-жылы Т.Л.Сухотинанын альбомуна ашык болдуң беле, эгер болсоң канча жолу ашык болдуң деген суроого жооп кылып, «Бир жолу чыныгы ашык болдум, жалпысынан 27 жолу» деп жазган экен.
Рационализм жана акыйкат
Абстрактуу рационализм акыйкатты таанып-билүүгө жөндөмсүз, анткени ал биздин ойломубузду бар болуп жашап турган обьективдүү дүйнө менен байланыштыра албайт. Догматикалык рационализм болсо тийиштүү мазмундан ажырап калган. Ошондуктан, эмпиризм да, рационализм да бизди акыйкатка алып келүүгө жөндөмсүз, анткени эмпиризимдин тышкы обьектилер менен гана иши болот, ал эми рационализмдин таза ойлом менен гана иши болот. Тажрыйба да, ойлом да акыйкатты ачып бере албайт, анткени акыйкат дегенибиз — бул бытие (сущее). «Акыйкаттын толук аныктамасы үч предмет аркылуу: бытие, бирбүтүндүк, баардыгы деген предметтер аркылуу көрүнөт» [Чыгарм. жыйн. 2-том, 296-6.].
Анекдот
Анекдот (anecdote — кызыктуу окуя жөнүндө кыска баян; дан — жарыяланбаган, сөзм. «басып чыгарылбаган» ) — адатта ооздон оозго өтүүчү фольклордук жанр, кыскача күлкүнүчтүү окуя. Тамашалуу жана сатиралык мүнөздөгү курч маанилүү, кыскача оозеки баян.
Кыргыз тилинде башка түрк элдериндеги сыяктуу Молдо Насреддин, Кожо Насреддин, Маширап дубана жана Апендинин ысымдарына байланыштуу анекдоттор көп айтылат. Ошондой эле Куйручук, Жоошбай, Шаршен сыяктуулардын кыял жоруктарына байланыштуу айтылган анекдоттор да көп кездешет.
Асанбай Каримов
Каримов Асанбай (1892, Сузак району - 1973, ошол эле жер) - кыргыздын туңгуч чоорчуларынын бири. Залкар чоорчу Нарбайдын шакирти. 1907-ж. Фрунзеге келип, Кыргыз улуттук телерадиокорпорациясынын алтын фондуна 25тен ашык, композиторлор союзунун фольклордук кабинетине 17 күү жаздырган. Элдик «Сарбос күү», «Узак күү», «Карагул менен Сарыгул ботом», «Арман күү», «Жетим бала», «Чыйбылдын кызынын кошогу», «Койчулардын коңур күү» ж. б. күүлөрдү өтө жогорку чеберчиликте тарткан. Өзү да «Кызыл конуш», «Келин көчүрүү», «Ат келди», «Дарбаз күү» ж. б. күүлөрдү да чыгарган. Каримовдун радио телеберүүлөрүнөн концерт бериши чоор өнөрүнүн жанданышына, өнүгүшүнө өзгөчө салым кошкон. Каримов аткаруучулук чеберчилигин Нарбайдай залкар чоорчу, атактуу акын Барпы жогору баалашкан. Медалдар менен сыйланган.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Цыган тили
Цыган тили - цыгандардын тили. Инди-европа тилдеринин жаңы инди-арий тобуна кирет. Жакынкы тектеш инди-арий тилдеринен обочо өнүгүү шартында калыптанса да, лексикасында байыркы инди-арий тилдерине тиешелүү жалпы белгилер сакталган. Цыгандардын миграциялануу сапарына жараша пайда болгон бир нече диалектиси бар.
Семетей менен Үмөтөйдүн чатагы
Аштары бирге жоролош,
Айткан сөзгө көнөлү.
Какофония
Какофония (грек. kakos - жалгыз жана phone - добуш) - добуштардын уккулуксуз, башаламан жана иретсиз айкалышы. Какофония добуштардын айкалышынан (мис., аспапты толгоодо) атайын жазган чыгармаларда пайда болот. Анын элементтерин, накта үлгүлөрүн азыркы батыш музыкалык өнөрүнүн айрым жанрларынан, түрлөрүнөн, музыканттарынын чыгармаларынан жолуктурабыз.
Жеке ишкер
Жеке ишкер – юридикалык жакты түзбөстөн, белгиленген тартипте каттоодон өткөн жана жеке ишкердикти жүзөгө ашырган жеке адам (кара:Жарандардын жеке ишкердиги ).
Хетт тили
Хетт тили - хеттердин тили. Хетт-лувий тилдерине кирет. Инди-европа тил уясындагы тилдерден. Хетт тилинде жазма даректердин көбү Богазкёй архивинен, айрымдары Угарит, Эль-Амарна ж. б. жерлерден табылган. Хетт тили хетт-лувий тилдеринин ичинен бир кыйла түзүк изилденген. Аны изилдөөгө чех илимпозу Б. Грозный негиз салган.
Бекмурзаев Кадыр
Сыйлыгы
Ленин ордени жана медалдар менен сыйланган.
Норс Роялтон (Огайо)
Калкы - 30 444 киши. Болжолдуу аянты - 55.1 км². FIPS коду — 39-57008.
Тили аялуу балдар мектеби
Тили аялуу балдар мектеби – угуусу жана интеллекти нормалдуу, бирок сүйлөй алуу жөндөмүндөгү кемчилдиктен жапа чеккен балдар үчүн ачылган атайын окуу-тарбия мекемеси (атайын мектептер, жатак мектептер, узартылган күндүү мектептер).
Канкор
Канкор — Манастын кайратмандыгын, эр жүрөктүүлүгүн, казаттарда жеңилбестигин туюндурган баатырдык эпитет. Бул терминдин мааниси абдан кенен.
Канкор моңгол тилинде "хонгор" деп айтылып, сүйкүмдүү, аздек, ажарлуу, даңктуу деген маанилерди билдирет. Калмак тилиндеги "кангор" кыргызча — баатыр. Б. Юнусалиев манасчылар тарабынан канкор бурмаланып, "кан ичкич" маанисинде да айтылып калгандыгын белгилеген (Б. Юнусалиев, Тандалган эмгектер, 1985, 441). Моңгол фольклорун изилдөөчү Г. О. Санжеев "Манас" эпосундагы К-ду моңголдун “хонгор” деген сөзүнөн алынгандыгын белгилейт. Академик В. В. Бартольд иран тилинде да “хункор” деген сөз "төрө" же "башчы" деген мааниде колдонулгандыгын көрсөткөн. Канкор "кан ичер" деген мүнөздөмө түпкүлүгүндө каймана, ошондой эле түз маанисинде болгон деген көз караш бар. Бул көз караш боюнча адам көп кудайга сыйынган доордо канкор кудай деген түшүнүк болушу мүмкүн. Байыркы адам кудай кан менен оокат кылат деп ишенген, кудайга арнап курмандыкка адам, кийинчерээк мал чалган. Эпостун азыркы күндөгү айтымдарында да "кан ичмеси кармады" деген сыпаттама көп учурайт. Кара жини кармаганда эч кимге ээ-жаа бербей, кишини тааныбай калат, кан төкмөйүнчө эсине келбейт. Мунун баары бир кездеги "кан ичер" кудайдын образынын белгилеринин калдыктары. Манас манихей дининин кудайларынын пантеонуна кирген деген көз караш да бар.
Сомони
Сомони — Тажикстандын акча бирдиги.
Кебез-Тоо
Эр сырттаны Эр Төштүк (Саякбай Каралаев, 2. 81),— деп сүрөттөлөт. Кытайдын башкы каны Эсенкан бала Манастын дайынын, жердеген айылын билүү максатында атайын аттандырган тыңчы-соодагерлеринин чалгын чалуу багытында эпикалык К. Т-нун аты эскерилет (Сагымбай Орозбаков, 1. 157). Жарен дарыясынын чөлкөмүндө, Таш-Коргондон нары түштүктө жайгашкан тоо. Топоним азыркы карталарда кезикбейт.
Хетт-лувий тилдери
Хетт-лувий тилдери, анахолия тилдери - индиевропа тилдеринин өлүү тил тобу. Анда б. з. ч. 2 жана 1миң жылдыкта Кичи Азияны жана ага чектеш райондорду мекендеген калктар сүйлөгөн. Хетт-лувий тилдеринин инди-европа тилдеринен алган орду тактала элек. Бирок батыш ареалга тийиштүү тилдер экени айкын. Хетт-лувий тилдери лувий жана хетт тилдери деп эки топчого ажырайт. Лувий топчосуна шынаа жазмалуу (б. з. ч. 14-12-к.), иероглифтүү лувий (дагы бир аты - иероглифтүү хетт; б. з. ч. 16-8-к.), шарттуу аталган А жана Б ликий (б. з. ч. 7-4-к.), писидий (2-кылым) тилдери да кирет. Палай тили (б. з. ч. 14-12-к.) арабөк абалда болушу мүмкүн. Сидет тили (б. з. ч. 5-3-к.) да кайсы топчодон экени белгисиз. Хетт тилинин өзү б. з. ч. 18-12-кылымдарга тиешелүү тексттерден белгилүү. Кийинки тилдерден ага лидий (б. з. ч. 7-4-кылымдар) жана карий (б. з. ч. 8-4-к.) тилдери жакын. Хетт-лувий тилдеринии маалыматтары салыштырма-тарыхый тил илими үчүн маанилүү.
Кырк чилтен
Кырк чилтен - Борбордук Азиядагы, анын ичинде Кыргызстандагы уламыштык кейипкерлер, кишилерге эч көрүнбөгөн аруу, таза, ыйык рухтар.
Тест
Инсандын өзгөчөлүктөрүн каражаттын жардамы менен ченөө проблемалары XIX кылымдын аягында психологдордун кызыгууларын пайда кылган.
Тесттин өзгөчөлүктөрү
Тест өзгөчөлөнгөн касиетке ээ:
1) тест өзгөчө процедураларды камтыйт, тестти уюштуруу алдын-ала ил. түрдө аныкталган этаптардын негизинде жүргүзүлөт;
7) тестирлөө процесси - массалуулуктун шартындагы жекече контроль жүргүзүүнүн артыкчылыгын далилдей алат.
Балтагулов Төрөгелди
Сыйлыктары
Ленин ордени, 3 «Ардак Белгиси» ордени менен сыйланган.
Валюта котировкасы
Валюта котировкасы — чет өлкөлүк валюталардын курсун колдонуудагы мыйзам нормаларына жана калыптанган ыкмаларга ылайык белгилөө. Валюта котировкасын мамлекеттик (улуттук) же ири коммерциялык банктар ишке ашырат. Валюта котировкасынын эки негизги түрү бар: тике жана кыйыр. Көбүнчө тике түрү тараган, мында чет өлкөлүк валюта улуттук валюта бирдиктеринин белгилүү санында көрсөтүлөт. Кыйыр валюта котировкасында улуттук валютанын бирдиги чет өлкөлүк валютанын белгилүү бир санына теңештирилет. Мындай ыкма Англияда колдонулат, мында бирдик катары фунт стерлинг алынат жана чет өлкөлүк валютанын айрым сандарында көрсөтүлөт. Расмий валюта котировкасы тууралуу маалыматтар атайын бюллетендерде, ишкер басма сөздөрдө, мезгилдүү басылмаларда жарыяланат. Рынок котировкалары өзгөрүлмөлүү болгондуктан, курс бирдиктеринин олуттуу жиктелишине алып келет.
Көк-Дөбө тоосу
Көк-Дөбө тоосу – Тескей Ала-Тоонун түндүк тармагы. Түргөнаксуу жана Бозучук сууларынын аралыгында түштүктөн түндүктү карай 21–23 кмге созулуп жатат. Туурасы 5–6 км. Кыры аска-зоокалуу, мөңгүлөр аз кездешет; капталдары тик, майда коктуколоттуу. Орточо бийиктиги 3300–3800 м,  эң бийик жери 4036 м. Палеозойдун башталышында пайда болгон гранит, гранитдиорит, диорит интрузия тектеринен турат.
Абстракция
Балада алгачкы абстракция анын күндөлүк аракетинде калыптанат. Мисалы, эки жашка чейинки бала өңү бир түстөгү ар түрдүү оюнчуктардын ар башка экенин ажырата албайт же тескерисинче, ар башка түстө боёлгон оюнчуктардын бирдей экенин түшүнбөйт. Бирок чоңдордун жардамы менен тиешелүү предметтик аракеттерди өздөштүрүп, бала оюнчуктардын түстөрүнө байланышкан анын касиеттеринен тез эле абстракцияга өтөт, кандай түстө боёлгондугуна карабастан күрөкчө менен кум салып ойнойт.
Үн түйүндөрү
Үн түйүндөрү - ар кандай тыбыштардын жасалышына негиз болуп саналуучу үндү пайда кылууда эң башкы ролду ойнойт. Алар бири-бирине туташып, жанаша орношкон жана ортосунда үн жылчыкчасы бар эластикалуу (серпилме) эки кичинекей булчуңдан турат. Бул эки булчуңдун арасы бирде биригип, бирде ачылып, үн жылчыкчасынын абалын өзгөртүп турушу тыбыштардын жаралышына өбөлгө түзгөн бирден-бир негизги физиологиялык кубулуш болуп саналат. Адам сүйлөй баштаганда, үн түйүндөрү керилген абалда болуп, анын жогоруда аталган булчуңдары үн жылчыкчасын жаап калат. Өпкөдөн кекиртек аркылуу өтүп келе жаткан абанын агымы жабык абалда турган үн жылчыкчасы аркылуу кысылып өтөт да, үн түйүндөрүн серпилтип, дирилдеген абалга келтирет. Бул үндү пайда кылуучу негизги шарт болуп эсептелет, анткени үн түйүндөрүнүн дирилдеши менен аба термелет. Мындай термелүүдөн үн пайда болуп, ал дагы башка сүйлөө органдарынын кызматы аркылуу ар кандай тыбыштарга айланат.
Каватина
Каватина (итал. cavatina - алуу) - лирикалык баяндама түрүндөгү чакан ария; обону жөнөкөй, ыргактуу, кыялкеч маанайда ырдалат. Мис., Римский-Корсаковдун «Аяз кызындагы» Берендейдин Каватинасы. Ал эми Глинканын «Руелан менен-Людмила» операсындагы. Людмиланын Каватинасы формасы жагынан татаалыраак, Кээде обондуу аспаптык чакан пьеса да Каватина деп аталат.
Турмуштук көндүмдөр
Турмуштук көндүмдөр – адамдын коомдо толук кандуу мүчө катары жашап кетүүсү үчүн зарыл болгон бардык көндүмдөр жыйындысы. Алардын ичинен айрыкча «Гигиенанын жана сергек жашоонун көндүмдөрү», «Тиричилик көндүмдөрүн жана айлана – чөйрө менен өз-ара аракеттенишүүсү», «Социалдык көндүмдөрдү» бөлүп көрсөтүүгө болот. Алсак, сергек жашоо мүнөзү өздүк гигиенадан башталат. Өздүк гигиена баарыдан мурда өзүнүн денеси жана чачтары үчүн камкордук көрүү, кийим-кечесине көз салуу эрежелеринен түзүлөт. Ар бир адам өздүк гигиенанын төмөнкү нормаларын билүүгө тийиш: жуунуу, тишти тазалоо, чачты тароо, кийимдин тазалыгы, күндүк режимди сактоо, эртең мененки гимнастика жана башка Сергек жашоо мүнөзү тамеки чегүү, алкоголдук ичимдиктерди ичүү, токсикомания, наркомания сыяктуу зыяндуу адаттарды четке кагат. Өздүк гигиенанын эрежелерин сактоо инфекциялык ооруларды жуктуруп алууну алдын-алат.
Актурпак үңкүрү
Ак-Турпак үңкүрү - Баткен облусундагы Кадамжай районун аймагында. Актурпак кыш-на жакын жерде.
Асан Кайгы
Асан Кайгы — XIII-XIV кылымдарда Алтын Ордого караштуу бир катар элдерде (кыргыз, казак, каракалпак, ногой) орток ойчул, акылман, сынчы, гуманист-философ акын Өмүр бою элдин муңун муңдап,зарын зардап жүргөндүктөн, Асан кайгы аталган.
Абонемент
Абонемент (фр. аbonnement  ) – бир нерсени белгилүү мөөнөткө чейин пайдалануу укугу (м.: театр орунун, телефон номурун), ошондой эле, ага укук берүүчү документ.
Жеке күзөт ишмердиги
VI категориядагы айып салууга же эки жылга чейинки мөөнөткө белгилүү бир кызмат ордун ээлөө, же болбосо белгилүү бир иш менен алектенүү укугунан ажыратуу менен II категориядагы эркиндигинен ажыратууга жазаланат.
Кейүү
Кейүү — топоним. Жети кандын Манаска каршы кутум-кеңеши «Кейүүнүн бою, Сары-Колдун оюнда өтөт» (Сагымбай Орозбаков, 4. 9). Географиялык реалияда Сары-Колдогу суунун аты.
Мочевина синтези
/    m
Шабанга
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Мултимедиа
Интерактивдүү мултимедиа
Колдонуучудан баскычтоп тактасы же чычкан сыяктуу түзүлүшү аркылуу киргизилген сигналды кабыл алып, ага жооп катары кандайдыр бир аракет аткарган мултимедиа колдонмолору интерактивдүү мултимедиа болуп эсептелет.
Мултимедиа колдонмолору
Интерактивдүүлүгү жогору болгон мултимедиа колдонмолору, кандайдыр бир маселени аяктоо үчүн материалдар арасында темпке жараша ылдамдыкты камсыз кылат жана ал иш кантип аткарылып жаткандыгы тууралуу кабарлап турат. Мултимедиа колдонмолорунун көпчүлүгүнүн негизги түзүүчүсү болуп текст эсептелет. Мултимедиа колдонмолору негизги маалыматты көрсөтүү үчүн кадимки текстти эле колдонбостон маалыматты белгилөө жана түшүндүрүү максатында бир катар тексттик аспаптарды пайдаланат. Мисалы, айрым сөздөр же фразалардын асты сызылышы, ариптердин өлчөмү же тибинин өзгөртүлүшү, экрандагы тексттердин түрдүү блокторунда түрдүү түстөр пайдаланышы мүмкүн. Мултимедиа колдонуштарында тексттин түсүн эффективдүү пайдалануу менен көрсөтүү уюштурулат. Мултимедиа колдонуштары тексттик менюга негизделген баскычтар менен кандайдыр бир предметтеги маалыматтарды тез көрсөтүүдө дагы пайдаланылат.
Тамга
Тамгалар аткарган кызматына жараша үчкө бөлүнөт: жөнөкөй, татаал жана тыбышсыз болуп.
Мочевина-формальдегид чайыры
Мочевина-формальдегид чайыры - Мочевина менен формальдегидди поликонденсациялоодон алынган полимер. Бул полимердин пайда болуу реакциясы ар бири өзүнчө белгилүү шартты талап кылуучу бир нече баскычта өтөт. Мочевина-формальдегид чайырын алууда конденсациялоону кычкыл чөйрөдө жүргүзгөндө полимерди пайда кылууга жөндөмсүз метиленмочевина пайда болот. Бул кээ бир касиеттерине (мех., оптикалык) терс таасирин тийгизет. Ошондуктан өндүрүштө аны синтездөө щелочтуу чөйрөдө өткөрүлөт. Мочевина-формальдегид чайыры суудагы эритме түрүндө, ошондой эле модификацияланганы спирттеги эритме түрүндө алынат. Ал түссүз, жарыкка туруктуу, узакка сактаганда бузулбайт, жакшы боёлот. Алардын негизинде желим, лак, пресстөө үчүн порошоктор, куйма массалар алынат, сынбоочу көп катмарлуу айнектерди өндүрүүдө, эритмелери жыгачтарды чаптоодо, боёкторду коюулантуу үчүн колдонулат.
Дары
Дарыларды чыгаруу процесси
Химиялык лабораториялардан жаңы заттар синтезделип, изилдөө үчүн фармакологиялык лабораторияга жиберилет. Фармаколог адистер дары заттарынын таасирин түрдүү жаныбарларга эксперимент коюп, алардын органдары менен ткандарына кандай таасир берерин, ошондой эле дарынын сиңирилишин, организмде жайгашуусун, андан чыгуу жолдорун толук изилдейт.
Дарынын түрлөрү
Ткандардагы патологиялык процесстерге таасир этүүчү дарыларга сезгенүүгө каршы дарылар, гистаминге каршы дарылар кирет.
Нью Филадельфия (Огайо)
Нью Филадельфия (Огайо) (New Philadelphia) — Огайо штатынын Tuscarawas округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 17056 киши. Болжолдуу аянты - 20.6 км². FIPS коду — 39-55216.
Бүкалича Жоробаева
Жоробаева, Бүкалича – театр жана кино артисти.
Токтоналы Сейталиев
1972-жылдан М. Күрөңкеев атындагы музыкалык окуу жайында окутуучу.
Эринчилдер
Эринчилдер: [о], [оо], [ө], [өө], [у], [уу], [ү], [үү]. Бул тыбыштар эки эриндин түтүк формасында болуп, алга карай жүткүнүшү аркылуу жасалат.
Шадеж
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Янковский Владимир Викторович
Музыка изилдөөчү катары Б. Алагушов менен биргелешип «Кыргыз искусствосунун тарыхы», «СССР элдеринин музыкасынын тарыхы» аттуу томдордун 3,4, 5-томдоруна Кыргыз Республикасынын музыкасы боюнча макалаларды, жергиликтүү газета-журналдарга макалаларды жазган.
Ялла
Адатта баш жагын биртоп аткаруучу, ал эми орто жана эң бийик жерлерин жеке аткаруучу ырдаган.
Автоматизм
Окууга, билим алууга керектүү аракеттерди үйрөнүүдө автоматизмдин мааниси зор, үйрөнүү процессинин башталышында адам керектүү эрежелерди системалуу түрдө аткарат. Ошондуктан ал өзүнүн көңүлүн толугу менен жумуштун сапатына бурууга мүмкүндүк алат. Мисалы, окуучу жазуунун техникасын үйрөнүп алгандан кийин ал калемсаптын жардамы менен керектүү тамгаларды кандайча чийип жазуу керек экендиги жөнүндө ойлонуп олтурбайт, мунун өзү ага жазылуучу тексттин мазмунуна гана көңүл топтоого мүмкүндүк берет, жаттагандан кийин жадыбал ар бир адам үчүн автоматизмге айланат да, натыйжада турмуштук маселелерди чыгарууда адам ал жөнүндө ойлонуп отурбастан эле өзүнүн бүт көңүлүн маселенин мазмунуна жана анын чыгарылыш жолуна гана топтойт.
Концептуализм
Колдонулган адабияттар
Үй тапшырмасы
Үй тапшырмасы – окутуу жараянын ажырагыс бир бөлүгү, логикалык жыйынтыгы. Ал класстык иш менен байланыштуу. Класста өтүлгөн нуктаны окуучу үйдө кайталап окуйт, эске түшүрөт, оозеки жана жазуу жүзүндө тапшырмаларын аткарат, маселе чыгарат, байкоо жүргүзөт, тажрыйба өткөрөт. Өтүлгөн нуктаны өз алдынча толуктайт, билим, билгичтик, көндүмдөрдү бекемдөөгө шарт түзүлөт.
Үй тапшырмасында чыгармачыл мүнөздөгү тажрыйбалар өзгөчө мааниге ээ. Мында окуу материалдарын өркүндөтүп, өзгөртүп түзүүгө, жаңыча комбинациялоого (сочинение жазуу, модель жасоо, таблица, диаграмма түзүү жана башка), ошондой эле теориялык билимди практикада, өнөрканаларда, мектеп аянтчасында колдонууга машыгат.
"Семетей" эпосу — "Манас" трилогиясынын экинчи бөлүгү"
Эпостун образдары жана стилдик курулмалары деген бөлүктө "Семетей" эпосунун составдык бөлүктөрүнүн негизгилери — идеялык багыты, образ системасы, көркөм стили талдоого алынып, мүнөздүү өзгөчөлүктөрү, касиеттери белгиленет. Китеп акыркы сөз бөлүгү менен жыйынтыкталат.
Жеке турмуш колтийбестигин бузуу
Жеке турмуш колтийбестигин бузуу – анын макулдугусуз кишинин жеке жашоо-турмушу анын жеке же үйбүлөлүк сырлары) тууралуу маалымат жыйноо жана таратуу, анын ичинде ал жосундар кыңыр максат же башка кызыкчылыктардан улам иштелген жана жарандардын укуктарына жана мыйзамдуу кызыкчылыктарына зыян келтирген эл алдында чыгып сүйлөөлөр, көпчүлүккө көрсөтүлгөн чыгармалар же жалпыга маалымдоо каражаттарындагы таркатуулар.
Дөдө-Мөл, Тоо
Адабияттар
Categoru:Кыргызстан Categoru:Илим Categoru:География Categoru:Тоо Categoru:Жаратылыш Categoru:Түндүк Кыргызстан Categoru:Тумар-2011
Эшмамбетов Асылбек
Медалдар менен сыйланган.
Финн-угор тилдери
Финн-угор тилдеринде агглютинативтик өзгөчөлүктөр бар.
Шалаевка
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Артакуль (Карайыдель району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кыргыздардын жана алтайлыктардын этномаданий байланыштары
Каңгайдан келген качкын деп,
Эпосто Манастын туулган жери тууралуу:
Анда туулган неме дейт
Бул Алтайдын түзүнө
Чоң кемеге оюлсун,
Калбай баары тоюнсун» - деген саптар айтылат.
Эстрада
Эстрада 19-кылымдын ортосунда Францияда профессионал өнөр катары калыптанган. Россияда Эстрада 19-кылымдын 2-жарымында тараган. Ал совет доорунда айрыкча өнүккөн. Советтик Sı-ra тематикасы курч, сатиралык багыттагы сөзмөрлүк, конферанс жанры (Ю. Т. Тимошенко менен Е. И. Березин, Л. Б. Миров менен M. В. Новицкий ж. б), эстрадалык ырлар (К.И. Шульженко, Р. Сикора, Р. Бейбутов ж. б.) мүнөздүү болгон. Бий жана цирк оюну да эстрадада кеңири пайдаланылат. Кыргызстанда туңгуч эстрада коллективи 1967-ж. уюшулган.
Популизм
Популизм (латынча populus – эл) – кризис учурунда коомдо пайда болуучу саясий-идеялык кыймылдар. Коомдо социалдык маселелер курчуп, тирешүү күчөп турган шартта калктын айрым катмарларынын (ири фермерлер, майда дыйкан чарба ээлери, мугалимдер, интеллигенция, калктын жумушсуз жакыр чөйрөсү ж. б.) көйгөйүн чагылдырат. Популисттерге көбүнчө саясий же идеялык багыты жок, жеке кызыкчылыктары үчүн өкмөттөн өз кызыкчылыктарына ылайык чечимдерди чыгартуу мүмкүнчүлүгүн (жетүүнүн жолун) издеген адамдар кирет. Буга көбүнчө харизмалуу лидерлер тартылат. Алар көбүнчө калк ичиндеги күнүмдүк майда көйгөйлөрдү көтөрүү аркылуу жетишкен «элдик добушка» таянат. Биринчи популисттик партия АКШда 1891-жылы айрым фермердик союздар менен жумушчу уюмдардын бирикмеси катары түзүлгөн. Алардын негизги программалык талаптары: корпорациялардан ашык жерлерди алуу, телефон жана телеграфты мамлекеттик менчикке өткөрүү, салыкты азайтып, салыктын прогрессивдүү түрлөрүн киргизүү ж. б. болгон. Популисттердин көтөргөн идеясы «бардык адамдар бирдей төрөлөт, бирдей укукка ээ», ошондуктан «бирдей мүмкүнчүлүк» принциптерин кайра жаңыртуу зарыл деп эсептейт. Популизмге негизинен саясий аракеттерди (нааразылык акцияларын, митингдерди), бийликтин ички жана тышкы саясатына каршы жүрүштөрдү өткөрүү мүнөздүү. Азыркы учурда популизм саясаты СССРдин кулашы менен эгемендүүлүккө жеткен өлкөлөрдө кеңири жайылган.
Финн тили
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Билим
2) Билим – улам жаңы информацияны кабылдап, аны өздөштүрүү үчүн адам тарабынан пайдаланылуучу каражат, курал.
Эркинбаева Офелия Шергазиевна
К. Эшмамбетовдун «Эгизбала», Т. Абдумомуновдун «Малика»,Гоголдун «Женитьба», У. Шекспирдин «Король Лир», К. Чапектин«Эне» ж. б. спектаклдерди, «Бактылуу балалык», «Дарика Жалгасынова» аттуу телефильмдерди койгон. Бир эле мезгилде Б. Бейшеналиева атындагы искусство институтунда, кыргыз, орус ака-демиялык театрлардын алдындагы студияларда актердук устаттык боюнча сабак берет. Өзү да пьеса жазат.
Натрий иодиди
Натрий иодиди, NaI – түссүз кристалл, тыгызд. 3,665 г/см3, эрүү t 662оС. Жарыкта сактаганда абадагы кычкылтек таасиринен иод бөлүп чыгаруу менен окистенип, саргарат. Ным тарткыч, сууда жакшы эрийт, 20оС 100 г сууда эригичтиги 179,3 г. Н. и. Fe3I8 менен Na2CO3 ортосундагы орун алмашуу реакциясынан алынат. Медицинада дары-дармек катары колдонулат.
Өтүкчү (Кадамжай району)
Калкы
Калкы - 614 киши.
Хэ-Яха дарыясы (Хадыта куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кенжут
Шооруктун эли бир далай (Сагымбай Орозбаков, 2. 203).
Президенттик республика
Президенттик республика мамлекетти башкаруу органынын системасында президенттин ролунун басымдуулугу, мамлекет башчысы жана өкмөт башчысынын (аткаруу бийлиги) укуктары анын колуна бириктирилиши. Көбүнчө бийликтин республикалык формасында кезигет. Эки бийликтин так бөлүнүшүнө (аткаруу бийлиги бириктирилип, президентке берилиши жана пармаленттин закон чыгаруу үстүндө иштеши) байланыштуу кээ бир учурда Президенттик республика дуалдык республика деп да атала берет.
Финикия жазуусу
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Элтаев Серек
Элтаев Серек (1862, Талас району -1946, ошол эле жер) - комузчу.
Серек
Ал өнөрү болбосо
Сетер көтөрүү
Кечилдин жайы мына бул
Китепкана
Китепкана, кызылүй (грек. βιβλιοθήκη / bibliothēkē, βιβλίον / biblíon «китеп» жана θήκη / thēkē «сактоо жайы») — басмадан чыккан китеп, журнал, газеталарды топтоо, сорттоо, окурмандарга берүү, пропагандалоо боюнча иш алып баруучу, ошондой эле библиографиялык иштерди жүргүзүүчү мекеме. Милдетине, китеп фондуна жана иштөө методуна жараша китепканалар массалык, илим жана атайын деп бөлүнөт.
Китепкана аралык абонемент (КАА) – калкты китеп менен тейлөө формасы.
Китепкана каталогу – китепканадагы басмадан чыккан китептердин тизмеси. Китепкана каталогу китепканалардын фондунда кандай китептер барын билүүгө, аларды талдап окуганга көмөк берет. Каталогдор системалык, сабактык, алиппелик, номерлүү деп бөлүнөт. Системалык каталогдо карточкалар илимдин тармактары боюнча бөлүнүп, анын ичи алиппе тартибинде жайгашат. Алиппелик каталогдо карточкалар автордун аты-жөнү боюнча алиппе тартибинде берилет. Номерлүү каталогдо карточкалар китепке берилген номерлер боюнча орун алат.
Нэлсонвилл (Огайо)
Калкы - 5230 киши. Болжолдуу аянты - 12.9 км². FIPS коду — 39-53886.
Филиппин тилдери
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Кызыл-Коргон (Кадамжай району)
Калкы
Калкы - 427 киши.
Райт, Бред
Брэд Райт (Brad Wright, 1961-жылы Торонтодо төрөлгөн) - Канадалык продюсер, сценарийчи жана актёр. Ал көбүн эсе Жылдыздар дарбазасы: ЖД-1 (Джонатан Гласснер менен биргеликте), Жылдыздар дарбазасы: Атлантида (Роберт Купер менен биргеликте), жана Жылдыздар дарбазасы: Аалам (Купер менен биргеликте) телесериалдардын жаратуучулардын бири катары белгилүү.
Жылдыздар дарбазасы франшизасын жаратууга чейин ал Мүмкүндүн четинде телесериалында соаткаруучу продюсер жана сценарийчи болуп иштеген. Ал жана дагы катардагы башка сериалдардын сценарийлерин жазган, en:Neon Rider,Кара Айгырдын укмуштуу окуялары, Одиссея, Горец жана Полтергейст: Мурас.
Кең-Кол
Кең-Кол — топоним. Манастын ордосу турган жер катары эпосто кеңири кездешет. Эпосто:
Керилип уктап жатуучу
Реалдуулук
Реалдуулук (лат. realis–анык, материалдык) – учурдагы чыныгы абал, кырдаал, кандайдыр бир күчтөрдүн өз ара салмагын баамдап чечим кабыл алуу үчүн саясат же күнүмдүк турмушта колдонулгон линия, саясий-социалдык процесс, жана башка көрүнүштөргө карата мамиле. Реалдуулук тигил же бул саясий багытты аныктоодо позитивизм жана прагматизмге таянып, объективдүү, субъективдүү шарттарды эске алуу менен негизги массанын суроо-талабын биринчи орунга коёт.
Орозалиев, Керимкул
Эне-Сай Кыргыз каганатынын тарыхын жериген илимпоз болгон. Аны академик Түгөлбай Сыдыкбеков тарыхка бир беткей мамилеси үчүн олуттуу сынга алган.
Кең-Көлчүк
Кең-Көлчүк — топоним. Каныкейдин кыз кезинде көңүл ачып, сейил курган жери. Таластан Букарга качып бара жатканда көлчүктүн соолуп калганын көргөн Каныкей Чыйырдыга: «Бу Каныкейдин Кең-Көлчүк, Бадыша гана турган дечү эле. Энеке, балачак оюн салган жер, Балаңыз гана келип күйөөлөп, Береги байкуш жанды Алган жерде тойго тогуз жүз бээ союп, Тогуз кан элин чакырып Токсон күн балбан күрөшүп, Жеңкетайга тогуз төөнүн алтынын бөлгөн жер» (Саякбай Каралаев, «Семетей», 1. 61 — 62) экендигин айтат.
Аднагүл (Туймазин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ачык билим берүү ресурстары
АББР жайылтуудагы демилгелер
2) Ачык билим берүү ресурстарын ЖОЖдордо жайылтуу
Эл чыгармачылыгы
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Пиктографиялык (сүрөттүк) жазуу
Пиктографиялык (сүрөттүк) жазуу (Латын сөзү «Pictүs»  - «сүрөт»). Бул -жазуунун эң байыркы түрү. Анда кандайдыр бир кабарды, ойду билдирүү үчүн аны чагылдырган сүрөттөр тартылган. Берилген ой ошол сүрөттөрдү чечмелөө аркылуу түшүнүктүү болгон. Сүрөттүк жазуулар - пиктограммалар аска-зоонун, таштын, сөөктүн, тал-теректин боорунан, беттеринен табылган. Алсак, таш бака – кургакчылыкты, жаа жебеси - согушту билдирген. Бирок мындай жазуу тилдин түзүлүшүн толук чагылдыра алган эмес.
Кара-Тумшук
Кара-Тумшук — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Ак-Турпак айыл аймагына кирет.
Жер казынасы
Жер казынасы – жер үстүндө же топурак катмарынын төмөнкү чегинде, көлмөлөрдүн жана агын суулардын түбүндө геологиялык иликтөө жана өнөржайлык өздөштүрүү үчүн жеткиликтүү болгон тереңдиктерге чейин жайгашкан (пайдалуу кендерди кошо камтыган) жер катмарынын бөлүгү. Ж. к. табигый объекттер гана –туташ кен тектери, суюк жана газ абалындагы кен тектери, жана кен тектеринин араларындагы табигый боштуктар кирет. КР аймагынын чектеринде Ж. к. мамлекеттик, муниципалдык, өздүк жана башка менчиктин түрлөрүндө турушу мүмкүн. Менчиктин муниципалдык, жеке жана башка түрүндө менчик ээлеринин жер участокторунун үстүнө чыккан, жалпы таралган пайдалуу кендер алынуучу майда жерлер гана болушу мүмкүн. Ж. к.: геологиялык иликтөө; тоо-кен байлыктарын, анын ичинде техногендик кен чыккан жерлерди иштетүү; пайдалуу тоо-кен байлыктарын казып алууга байланышпаган жер алдындагы курулуштарды куруу жана пайдалануу (мунайзатты, газ жана башка заттарды жана материалдарды сактоо, зыяндуу заттарды көмүү, жер жылуулугун пайдалануу жана башка керектөөлөр); илимий, маданий, эстетикалык, санитардык саламаттыкты сактоо жана башка мааниси бар өзгөчө коргоодогу объектилерди (илимий жана окуу машмайдандарды, геологиялык коруктарды, үңкүрлөрдү жана башка жер алдындагы көңдөйлөрдү) түзүүгө берилет.
Кеперет
К. азабын тартуу, кыйноосун көрүү деген маанини да билдирет.
Элдик театр
Элдик театр - элдик үрп-адат, оюн-зоок элементтери театрлаштырылып көрсөтүлгөн оозеки чыгармачылыктын бир түрү. Тарыхый өнүгүш процессинде элдик театрдагы драмалык кыймыл-аракетте чыгармачылык мамиле күч алып, турмуштук көрүнүштөрдү туурап.. ойноо (мис., орустун «Пахомушка» комедия оюну ж. б.) бара бара сахналык мүнөз алган. Дүйнөлүк элдик театр актёрлор театры жана куурчак театры деп экиге бөлүнөт. Элдик театр кеңири мааниде алганда профессионал эмес, бирок бардык элде өз адистери болгон: Байыркы Римде мим, Батыш Европада шпильман, жонглёр, орустарда скоморохтор ж. б. Элдик театрдын мүнөздүү өзгөчөлүгү - кийим-кече, кыймыл-аракет шарттуу, оюндун жүрүшүндө актёрлор көрөрмандар менен түздөн түз маектешкен, кээде эл кошулуп ырдаган. Адатта, элдик театрда сахна да, жасалга да болгон эмес. Элдик театр өнөрпоздорунун көркөмдүк жана аткаруучулук өзгөчө ыгы профессионал театр ишмерлерин кызыктырып, алар тарабынан пайдаланылган (мис., У. Шекспир, Ж.Мольер, К. Гольдони, A. Н. Остро-вский ж. б.).
Идеографиялык жазуу
Булак: http://kyrgyzinfo.ru
Анаров Хайитбай
Анаров Айтбай (1904-жылы азыркы Араван району, Ачы кыштагы - 1989) — колхоз өндүрүшүн уюштуруучу, Социялистик Эмгектин Баатыры (1957). 1940-жылдан КПСС мүчөсү. 1930-жылы колхозго мүчө болуп кирген. 1936-жылыга чейин «Ачы», «Комсомол» колхоздорунун председателинин орун басары, 1936-жылдан Араван районундагы «Коммунизм» колхозунун председатели. Ал жетектеген колхоз алдыңкы чарбага айланып, айыл чарба өсүмдүктөрүнүн түшүмдүүлүгү артып, малдын саны көбөйүп, кунардуулугу жогорулаган.
Натрий фосфаттары
Натрий фосфаттары – а фосфор кислотасынын натрий туздары. Ортофосфор к-сы бир, эки жана үч натрий кармаган NaH2PO4, Na2HPO4, Na3PO4 туздарын берет. Натрий дигидрофосфатын ысыта баштаганда сууну бөлүп чыгаруу менен натрий пирофосфатына айланып, ал эми жогорку температурада полиморфтук натрий метафосфатына өтөт. Натрий гидрофосфатын ысытканда сууну бөлүп чыгаруу менен натрий пирофосфатына айланат. Фосфаттар сууда эришет. Өнөр жайда натрий ортофосфаттары сода Na2СО3 же натрий гидроксиди менен фосфор кислотасын нейтралдаштыруудан алынат. Суусуз фосфаттар алууда алынган ортофосфатты бууландырып кургатып алышат. Н. ф. негизинен жуучу зат катары колдонулат. Суунун шорлуулугун пайда кылган кальций, магний, барий иондору менен эригичтиги алда канча жогору болгон комплекстик бирикмелер пайда кылат. Н. ф. полифосфат синтездик кир кетирүүчү заттар негизги органикалык эмес курамын түзөт. Аталган заттар өндүрүлүшү жылдан-жылга көбөйүүдө. Мындан тышкары, кендери байытууда, кездеме жана булгары өндүрүүдө, тамак аш өнөр жайында, электролиттик процесстерде колдонулат.
Ирландия
Искусствосу
Ирландия искусствосунун башаты кельттердин көркөм маданиятынан башталат. 5–11-кылымда Ирландияда мунаралуу чиркөөлөр курулуп, китеп миниатюралары түзүлгөн. 12–16-кылымда имараттар готика жана роман стилинде салынган. Кийин Англия үстөмдүгү Ирландиянын искусствосуна да күчтүү таасирин тийгизген. Ирландия искусствосу 18-кылымдын аягынан (живописчилер У. Осборн, Н. Хоун Кенже ж. б.) тартып жандана баштап, 20-кылымда улуттук реалисттик мектеп (живописчилери Жон Б. Йейтс, Ч. Лэмб ж. б.) калыптанган. Кельттердин көп үндүү хору тууралуу ирланд сагаларында эскерилет. Жига, рил, хорнпайт, сетданс бийлеринин ирландча түрлөрү бар. 16–17-кылымдарда ак сөөктүк музыкалык чөйрөдөн профессионал композиторлор Рор Долл О’Катайн, Ж. жана Х. Скоттор, Т. жана У. Конелландар чыккан. Романтикалуу Ирландия балладасы жана эски арфа музыкасы 18–19-кылымда Европада кыйла бааланган. Белгилүү музыканттары: арфачы, композитор Д. Мёрфи, ырчы, композитор М. Келли (18-кылым), опералардын автору, ырчы М. Бальф (19-к.), ноктюрн жанрын негиздөөчү Ж. Филд (19-кылым) ж. б. Биринчи ирланд операсы 1909-ж. жазылган. Улуттук симфониялык (1948), Ирландия камералык (1963) оркестрлери, Ирландия королдук музыка академиясы (1848) иштейт. Ар кыл эл аралык музыкалык фестивалдар өткөрүлөт.
Театр
19-кылымдын акырынан У. Б. Йейтс жана А. Грегоринин демилгеси менен Ирландия адабий театры түзүлгөн. 1901-ж. ал ышкыбоздор менен биригип, Ирландия улуттук драма коомуна, кийин аббаттык театрга айланган. 1922-ж. драма союзу түзүлгөн. 1929-ж. Э. Хилтон жана Мак-Лиаммор театр уюштурган. 1939-жылдан аббаттык театр гель тилинде оюн көрсөтөт.
Мусакун Ахматбеков
Кыскача өмүр таржымакалы
Ахматбеков Мусакун – 1947 жылы Нарын облусунун, Нарын районунун Калинин айылында (азыр Орток) туулган. Улуту кыргыз.
Куляб аймагы
17-кылымдын 20-жылдарынын аягында аталган аймактагы кыргыздарга Аштарханийлердин Балхтагы башкаруучусу Надир-Мухаммед Абдрахман аталык жооп кылып, кыргыздарга кол салган. Анын жортуулу Алайдагы кыргыздарга чейин жеткен. Тарыхый булактар боюнча түндүк кыргыз урууларынын басымдуу бөлүгү калмактардын кысымынан улам 17-кылымдын аягы, 19-кылымдын 1-чейрегинде Куляб аймагына чейин көчүп барышкан. Бул тууралуу калк арасында «Казак кайың саап, кыргыз Ысар Көлөпкө кирди» деген сөз сакталып калган.
Ырчыуул
Ырчыуул, өз аты Каратай,- «Манас» эпосунун варианттарынын бардыгында кырк чоронун катарында «Ырамандын Ырчыуул» деген ылакап аты менен аталат да өз ысымы эскерилбейт. Сагымбай Орозбаков вариантында Манастын Орго кан менен болгон согушунда Оргонун аялы Санамкүл өзүнүн эки баласын жана увазир Ырамандын баласы Каратайды алып, Манаска көп тартуу менен келип жан соога сурайт. Каратайдын ишке жөндөмдүү, өзү сөзмөр, шок, ар нерсеге ыктуулугун байкаган Манас аны Санамкүлдөн жигиттикке сурап алат. Кийин Каратай аты калып Ырчыуул деген ылакап аты менен белгилүү болот. Айтканынын баар таап, Талабына жеткен кул, Ырамандын Ырчыуул, Ычкыры бапик, кырк муун, Тебетейи чоктуу кул Айтаарга сөзү шоктуу кул, Кылабына толгондо Кырк чоронун бири бул. Сагымбай Орозбаков вариантында Ырчыуул «Насили казак улуу жүз» деп эскерилсе, кийин ал өзүн тейитмин дейт. Саякбай Каралаев вариантында Ырчыуул атайылап Манасты издеп чыгып, ага жолугуп чоро болот. Манаска адил кызмат өтөө менен бирге, ал өлгөндө анын уулу Семетейге башка чоролордой чыккынчылык кылбайт, ага колдон келген көмөгүн көрсөтөт. Ырчыуул чоң ырчы катары эл көп чогулган жыйындарда, тойлордо жарчылык милдет аткарат Манас баатыр каза болгондо анын каармандык иштерин, эрдиктерин ырчы чоросу Ырчыуул кошок кошкон экен.
Кегети шаркыратмасы
Кегети шаркыратмасы - Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк капталындагы Кегети суусунун сол куймасынын капчыгайы негизги өрөөнгө кошулган жердеги акиташтуу тик кашаттан кулап түшөт. Бийиктиги 18–20 м. Өрөөн аркылуу өткөн кара жолго жакын болгондуктан туристтердин эс алуусуна ыңгайлуу.
Калача (Кадамжай району, Ак-Турпак айыл аймагы)
Калача — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Ак-Турпак айыл аймагына кирет.
Катар
Мамлекеттик түзүлүшү
Катар – унитардык мамлекет. Конституциясы 2003-жылдын 29-апрелиндеги референдумда кабыл алынган. Башкаруу формасы – абсолюттук монархия. Мамлекет башчысы – эмир. Мыйзам чыгаруучу орган (мажлис аль-шура) 45 мүчөдөн турат (30ун Катар жарандары шайлайт. 15ин эмир дайындайт. Мажлистин бийлик мөөнөтү 4 жыл. Ал мыйзам долбоорлорун кабыл алат, бюджетти бекитет, ошондой эле өкмөт иштерин көзөмөлдөйт. Мажлис кабыл алган макулдугу менен күчүнө кирет. Аткаруу бийлиги эмирге жана өкмөткө таандык. Премьер-министр жетектеген өкмөт (Министрлер Кеңеши) эмир тарабынан дайындалат. Негизги укугу – шариат. Саясий партиялардын ишмердигине тыюу салынган.
Калкы
Өлкөнүн калкынын 65,1%ин Катар арабдары түзөт; анын ичинде катарлыктар 31,1%, палестиналыктар 11,7%, ливандыктар 9,1%, сириялыктар 8,1%, египеттиктер 1,8, судандыктар 1,6%. ошондой эле фарсылар (16,8%), белуждар (1,8%), Түштүк жана түштүк-чыгыш азиялыктар жана башка улуттар да жашайт. Калктын жылдык өсүүсү 2,4%. Төрөлүүнүн саны 1000 адамга 15,6 бала, өлүм-житим 4,8 адам. Калкынын Орточо курагы 31,9 жыл. Курактык структурасында эмгекке жарамдуулардын (15–64 жаштагылардын) үлүшү зор, 72,9%; өспүрүмдөрдүкү (15 жашка чейинкилер) 23,1%, 65 жаштан ашкандар 4%; 100 аялга 185тен ашык эркек туура келет (негизинен чет элдик жумушчулардын эсебинен, миграциялык сальдосу 1000 13,1, 2007). Күтүлгөн орточо жашы 74,1 жыл (эркектердики 71,6, аялдардыкы 76,8 жыл). Калкынын Орточо жыштыгы 1 км2 жерге 80,6 адам (2008). Шаар калкы 92%; анын 2/3 си өлкөнүн чыгышындагы 2 шаарда – Доха (калкы 339 миң; 2008) менен Эр-Райянда (258 миң) жашайт.
Делувий
Делувий, Делювий (лат. deluo жууйм) — делювий чөкмөлөрү – жаан-чачын суулары менен агып же оордук күчүнүн таасиринен каптал ылдый кулап, тоо этегине жыйналган борпоң тоотек шилендиси. Делувийдин курамында чопо, кум, кырдуу кесек таштар аралаш жатат. Таштардын өлчөмү ар кандай, петрограммалык курамы делувийдин үстүнкү кабатында жаткан кабаттуу чулу тоотектерге байланыштуу. Делувийде көбүнчө алтын, калай, вольфрам жана башка металлдардын чачынды кендери болот. Делувий чополору кыш даярдоодо кеңири пайдаланылат.
Чадый-Кы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Сиябуш
Сиябуш, Сыяпуш — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Сагымбай Орозбаковдун варианты боюнча кытай-калмак баатыры. С. чыгыш теги жагынан иран элдеринин мифологиясына таандык. Бул каарман иран элдеринин өтө байыркы эстелиги болгон "Авестада" Сияваршн деген ат менен белгилүү. Фирдоусинин "Шах-Намэсинде" Сиявуш деп аталып өтө сүймөнчүлүк менен сүрөттөлөт. Чыгыш элдеринде, өзгөчө иран-түрк элдеринин фольклорунда С-тун атына байланышкан толгон түрдүү уламыш, мифтер бар. Образдын кеңири тарашына Фирдоусинин "Шах-Намэси" белгилүү роль ойногон. С-тун образы түрк элдеринин фольклоруна узак убакыт мурда киргендиги Кашкарлык Махмуддун "Түрк тилдеринин сөздүгүндө" анын атынын түрдүү уламыштар менен байланышта эскерилиши аркылуу далилденет. Сагымбай Орозбак уулу Фирдоусинин "Шах-Намэси" менен таанышкандан кийин эпоско киргизилген болуу керек.
Натрон акиташы
Натрон акиташы (натр акиташы) – натрий гидроксиди менен кальций гидроксидинин аралашмасы. Ак түстөгү көзөнөктүү масса. Көмүр кычкыл газын жана сууну сиңирүү үчүн колдонулат.
Эмпедокл
Концепцияларынын схемасы
Ошентип, Эмпедоклдун концепциясы төмөнкү схемага келип такалат: Дүйнөдө көптүк жана жекелик жашап турат, бирок алар Гераклиттегидей бир эле убакта эмес, биринен кийин бири ырааты менен жашайт. Жаратылышта циклдик процесс өтүп турат, адегенде — «бардык нерселердин тамырын» — бардык элементтерди бириктирип турган Сүйүү үстөмдүк кылат, андан кийин бул элементтерди ажыратып бөлгөн Кастык үстөмдүк кылат. Сүйүү үстөмдүк кылып турганда дүйнөдө биримдик орнойт, айрым элементтердин сапаттык ар түрдүүлүгү жоголот. Ал эми Кастык үстөмдүк кылып турганда материалдык элементтердин ар түрдүүлүгү, көптүк пайда болот. Сүйүү үстөмдүгү жана Кастыктын үстөмдүгү өткөөл мезгилдер менен бөлүнүп турат. Дүйнөлүк процесс ушул кайталануучу циклдерден турат. Болуп жаткан бардык өзгөрүү процессинде элементтердин өзү жаралбайт да, жок болбойт, алар түбөлүктүү.
Окутуу ыкмалары
Билим берүүнүн мазмунунун элементтери. Кудайбергенов Марлис изилдеп чыкан.Бул терминди
Бирок билимди алганы менен аны пайдалана билбөө мүмкүн, эмгектенүүнүн буга чейин белгилүү болгон ыкмасын үйрөнүү үчүн ал ыкманы бир нече ирет кайталап аткаруу керек. Ошондо гана ишмердүүлүктүн коомго буга чейин белгилүү болгон жана окуучуга да белгилүү болуп жаткан ыкмалары окуучунун көндүмүнө, анын өздүк ыкмасына айланат. Мугалим окуучуларга эмгектүүнүн белгилүү ыкмасын түшүндүрөт, зарыл болгон учурда аны кандайча аткаруу керек экендигин иштеп көрсөтөт, андан кийин ал ыкманы окуучу практика жүзүндө кайталап аткарышын камсыз кылат. Ошентип, билим берүүнүн экинчи элементи – эмгектенүүнүн (ишмердүүлүктүн) ыкмаларын ишке ашыруунун тажрыйбасы аны бир нече ирет кайталап иштөө менен өздөштүрүлөт, башкача айтканда, окуучуларда биринчи иретте өздөштүрүлгөн билимдерди иш жүзүндө пайдалана билүүнүн көндүмдөрүн жана ыкмаларын калыптандыруу үчүн мугалим окуучулардын репродукциялоочу иш-аракеттерин (көнүгүүлөрдү аткаруу, окулган текстти кайталап айтып берүү, материалды баяндап айтуу, практикалык иштерди аткаруу ж. у. с.) уюштуруп өткөрөт. Натыйжада окуучулар ишмердүүлүктүн ыкмаларын мугалимдин көрсөткөн үлгүсү боюнча гана өздөштүрүшөт. Даяр түрдө кабыл алынып өздөштүрүлгөн маалыматтар да, мугалимдин көрсөткөн үлгүсү боюнча калыптанган көндүмдөр жана практикалык ыкмалар да чыгармачылык эмгектенүүнүн тажрыйбасын үйрөнүп өздөштүрүүнү камсыз кыла албайт. Анткени чыгармачылык эмгектенүүгө мүнөздүү болгон ар бир белгини (жаңы көйгөйдү көрө) билүү, белгилүү эле объектинин жаңыча колдонулушун – жаңы функциясын көрө билүү, ар бир проблеманы чечүүнүн альтернативдерин көрө билүү ж. б.) мугалим кандай гана жол менен дааналап түшүндүрбөсүн, баары бир окуучу дал ошол белгилер менен мүнөздөлүүчү психикалык сапаттарга ээ боло албайт. Мындай сапаттарга ээ болуу үчүн окуучу өзүнө жеткиликтүү бир катар тапшырмаларды аткаруу процессинде чыгармачылык ыкмаларды көрсөтүү зарыл түрдө талап кылынуучу ситуацияга дуушар болуусу керек. Чыг-лык эмгектенүүнүн сапаттарын калыптандыруу процесси ар бир жолу улам жаңы шарттарда, кырдаалдарда эмгектенип иштөөнү талап кылат, б. а. чыгармачылык менен эмгектенүүдө алдын ала түзүлүп коюлгудай белгилүү тартипте аткарылуучу аракеттердин системасы болбойт.
в) Билимдерди жаңы ситуацияда (тааныш эмес жагдайда) колдонуу.
Экинчи элементи, башкача айтканда ишмердүүлүктүн буга чейин белгилүү болгон ыкмаларын ишке ашыруунун тажрыйбасы ( билгичтер жана көндүмдөр) төмөнкү эки деңгээлде өздөштүрүлөт: а)Ишмердүүлүктүн ыкмаларын окутуучунун көрсөткөн үлгүсү боюнча ишке ашыруу; б)Ишмердүүлүктүн ыкмаларын тааныш эмес жаңы жагдайда колдонуу; Үчүнчү элементи, башкача айтканда чыгармачылык менен эмгектенүүчүлүктүн тажрыйбасы жалгыз бир гана деңгээлде – чыгармачылык менен изденип эмгектенүүнүн деңгээлинде өздөштүрүлөт. Бул схемадан биринчи элементтин үчүнчү деңгээлде (в)Же экинчи элементтин экинчи деңгээлинде (б)Өздөштүрүлүшү үчүнчү элементтин өздөштүрүлүшү боло турганын байкоого болот. Ошондой эле биринчи элементтин экинчи деңгээлде
в) проблемалык баяндоо методу – илимий фактыларды далилдүү кылып негиздеп баяндоонун, проблемаларды чечүүнүн үлгүсүн окуучуларга көрсөтүүдө колдонулат;
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Василенко Роман Викторович
Интернет катышуусу
В 2010-жылдары Роман Василенко жигердүү интернет колдонуучу катары белгиледи. Интернет аркылуу берилген ЖК Бест Вейдин төрагасы болуп саналат. “Одноклассники” тармагында өз баракчасын жүргүзөт.
Баалоо ишмердүүлүгү
Баалоо ишмердүүлүгү – баалоо ишмердүүлүгүнүн субъекттери тарабынан жүргүзүлүп, эгер КР мыйзамдарында андан башкача каралбаса, каралып жаткан объекттерди базар баасы же дагы башка нарк менен баасын бычууга багытталган иш, ошондой эле инвестициялык долбоорлордун баасын аныктоо багытындагы иштер.
"Манас" эпосу боюнча союздук симпозиум
Симпозиум (1990)
("Манас" эпосун комплекстүү изилдөө маселелери боюнча бүткүл союздук симпозиум) — "Манас" эпосун ар тараптан изилдөөгө арналып өткөрүлгөн илимий жыйын. 1990-жылдын 13—14-сентябрында Фрунзе шаарында өткөн.
"Кыз Сайкал" эпосу
Манас менен Сайкалдын акыреттик жар болушу «Манас» эпосундагы салттуу, көөнө мотивдердин бири (к. Сайкал, Акыреттик жар).
Үйрөнүү
Үйрөнүү негизинен үч курамбөлүктөн турат:
Окуу иш-аракеттери аңдалып-түшүнүлгөн максатка ылайык ишке ашырылат. Аларды тышкы (байкалуучу) жана ички (байкалбоочу) деп эки түргө бөлүүгө болот. Тышкы иш-аракеттерге жазуу, сүрөт тартуу, тажрыйба жүргүзүү, угуу, байкоо, сүйлөө ж. б. кирет. Ал эми ички иш-аракеттер болуп материалдарды эске сактоо, аны иретке келтирүү, ой жүгүртүү ж. б.
Жаңы-Жер (Кадамжай району)
Жаңы-Жер — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Ак-Турпак айыл аймагына кирет.
Түндүк хальмахера тилдери
Түндүк хальмахера тилдери - тектеш тилдердин тобу (Юго жакын тил: тернатан, тидоре, тобело, исам, галела ж. б.). Молукка аралдарына (Хальмахера аралдарынын түндүк бөлүгүнө жана ага жакынкы Моротай, Тернате, Тидоре аралдарына) тараган. Фонологиялык системасы жөнөкөй, ачык муундуу. Түндүк хальмера тилдеринде - агглютинациялама грамматикалык түзүлүштүү тилдерден.
Ахматова Анна Андреевна
Ахматова Анна Андреевна (өз фамилиясы Горенко), (11(23). 6.1889, Одессага жакын, Большой Фонтан —5. 3.1966, Домодедово, сөөгү Ленинград облусу, Комарово айылына коюлган) — орус акыны. Балалык чагы Царское кыштагында өткөн. Киевде гимназияда (1907), ошол эле жерден Аялдардын жогорку курсунун юридикалык бөлүмүндө (1908-10) окуган. Бала чагында эле ыр жазган. Ахматованын алгачкы чыгармачылыгы акмеизм менен байланыштуу. Улуу Ата Мекендпк согуш учурунда патриоттук ырларын («Ант», «Баатырдык» жана башка) жазган. «Тынчтыкка даңк» ырлар цикли (1950), «Каармансыз поэма» (1940—62) жарыяланган. «Мезгил агымы» жыйнагы (1965) үчүн Италиянын Энта-Таормин адабий сыйлыгы берилген. Ахматованын ырлары англис, немец, француз, итальян, япон, поляк, чех жана башка тилдерге которулган. Анын поэзиясына күчтүү психологизм, тарыхка көбүрөөк көңүл буруу, классикалык поэзиянын үлгүсүндө жазуу мүнөздүү. «Мезгил агымы» аттуу автобиографиялык жыйнагына (1909—65) анын акындык талантын көрсөткөн негизги ырлары топтолгон.
Ыргактык бөлүнүүлөр
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Алфавит
Тарыхы
Орус графикасынын негизинде түзүлгөн азыркы кыргыз алфавити 1940-жылы декабрда Кыргыз ССР Жогорку Советинин кезексиз чакырылган сессиясында жактырылып, колдонула баштаган. Орус графикасы славян азбукасынын негизинде келип чыккан. Аны IX кылымда болгар элинин уулдары, эки бир тууган Кирилл менен Мефодий түзгөн. Орустардын «Азбукасы» славян алфавитиндеги биринчи тамга а (аз), экинчи тамга б (буки) тамгаларынын аталышынан алынган. Азыркы славян эли (орустар, украиндер, белорустар, болгарлар, сербдер ж.б.) ушул алфавиттен пайдаланышат. Орустун биринчи «Азбукасын» 1574-ж. Иван Фёдоров түзгөн.
Жаңы кыргыз алфавити
Булардын ичинен 22 тамга үнсүз тыбыштарды, 8 тамга үндүү тыбыштарды билдирет. 4 тамга (я, е, ё, ю) кыргыз тилинде йоттошкон тыбыштарды билдирсе, 2 тамга (ь,ъ) эч кандай тыбышты билдирбейт. Алфавиттеги ар бир тамга баш жана кичине (ь, ъ тамгаларынан башкасы), басма жана жазма түрлөргө ээ. Кыргыз графикасынын өзгөчөлүктөрү: