cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кызыл-Бирдик
Кызыл-Бирдик (Кызыл-Бирдик) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Аламүдүн районундагы айыл. Таш-Мойнок айыл округу составына кирет.
Ай-Эмтор-Еган дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Павадейшор
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Гуанако
Гуанако (лат. Lama guanicoe) — Түштүк Америка жапайы ламасы.
Жорго
Жылкы жүрүшүнүн бир түрү. Жылкы бир жак буттарын (оң жаккы алдыңкы жана арткы буту) бир убакта көтөрүп, алга таштайт. Анын арымы таскакка караганда кыска, тез кайталанат. Жорго - жол жорго, кой жорго, чапма жорго болуп айырмаланат. Жол жорго менен кой жорго жай, чапма жорго катуу жорголойт. Чапма жорго таскакка окшош болгондуктан анын жорго жүрүш экени жылкыны арт жагынан караганда даана байкалат. Жорго саатына 10–15 км жол жүрөт.
Колдонулган адабияттар
[http://bizdin.kg/books/item/24-short_hist_enscl Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003]
Сабирова Барнахан
Сабирова Барнахан (Азат Кызы Барно) – жазуучу. Кара-Суу районунун Жаңы-Арык айылында 1962-жылы 13-февралда туулган.
1984-жылы Баткен районундагы Г.К.Орджоникидзе атындагы орто мектепте кыргыз тили жана адабияты мугалими болуп эмгек жолун баштаган.
Чыгарманы жарыялоо
Чыгарманы жарыялоо – автор тарабынан же анын макулдугу менен чыгарманы басып чыгаруу, жарыя аткаруу, жарыя көрсөтүү же дагы да башка жарыкка чыгаруу жолдор аркылуу калктын кеңири чөйрөсүнө алгачкы ирет жол ачуусу.
А-Кика дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Сабыр уулу Буудайбек
1953-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун, 1996-жылдан Кыргызстан Журналисттер союзунун мүчөсү.
Подгорное (Аламүдүн району)
Калкы
Калкы - 959 киши.
Хосейин Бехзад
Хосейин Бехзад (1894, Тегеран, Персия — 13-октябрь 1968, Тегеран, Персия) — Ирандык таланттуу сүрөтчүсү. Ал бир канча жыл археологиялык ишкананын жалпы технологиялык бөлүмүндө жана Тегеран шаарындагы көркөм өнөр искусствосу академиясында миниатюра боюнча устат болгон. Андан тышкары Тегеран шаарындагы Хосейин Бехзад жашаган көчөнүн аты Хосейин Бехзад атындагы көчө деп аталган, бирок Ислам революциясынан кийин ал көчөнүн аты Шахи Нуфулах атындагы көчө деп өзгөртүлгөн. Ал эми ал жашаган үй анын насааты менен Сүрөтчүлөр окуу борборуна айланган.
Сабыров Мамат
Кыргыз тилинде
Балалыктын теректери: Повесть, аңгемелер. - Б.: Бийиктик, 2010. - 157 б.
Сары трихантемис
Чектөөчү факторлор
Жайыттарда малды көп жаюудан тебеленүүсү. Туристтер жана калктын өсүмдүктүн гүлдөрүн массалык түрдө чогултуп, урук байлоочу өсүмдүктөрдүн санын азайтуусу.
Бүткүл дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму
БДСУнун милдеттери
БДСУнун милдеттерине дары каражаттарынын эл аралык стандартын белгилөө, дары заттардын сапатын, кошумча таасирлерин контролдоо жана наркотиктерге эл аралык көзөмөлдүн медициналык аспектилери; оорулардын эл аралык классификациясын кайрадан карап чыгуу; медициналык илимдердин негизги проблемалары боюнча (токсикология, фармакология, айлана-чөйрө гигиенасы жана башка) изилдөөлөрдү жана саламаттык сактоонун маанилүү маселелерин координациялоо жана башка кирет. Андан тышкары эл аралык карантин иш чараларын жүргүзөт: чечек, кара тумоо,тырышма холера, сары лихорадка оорулары чыкканда токтоосуз эл аралык информация берет, эл аралык санитариялык эрежелерди иштеп чыгып, ал эрежелердин сакталышын көзөмөлдөйт. Журнал, бюллетень жана башка чыгарып турат.
Лаги (Ельцовка куймасы)
Лаги — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Краснояр крайы, Ханты-Мансий АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ельцовка дарыясынын оң жээгинен 6 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Сагымбаев Токтогул
“Өр тарткан көч”, “Биздин Төлөбек” публицистикалары “Советтик Кыргызстан” гезитинде, көркөм чыгармалары мезгилдүү басылмаларда жарыяланган.
1995-жылы «Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиңирген ишмер» наамы ыйгарылган.
Котормолору
Армян жомоктору. – Ф.: Мектеп, 1983. – 70 б.
Ак маңдайдай пиретрум
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Тарбагатай, Жунгар Алатоосу, Тянңшанң, Памир-Алай. Кыргызстанда – Күңгөй, Тескей Алатоо, Фергана, Кыргыз тоо кыркалары, Сарыжаз жана Кайыңды сууларынын бассейниндеги тоолор.
Өсүү шарттары
Суулардын өзөнүндөгү майда шагыл-таштар, мореналар, таштуу бийик тоо алкактарындагы беттер.
Акпорый-Кы дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тыналиев Карыбек
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Кыргыз тарыхы боюнча көөнө жазма булактар
Кыргыз элинин көп кылымдык тарыхы Орто Азиянын жана коншу өлкөлөрдүн башчыларынын сарай тарыхчыларынын тарыхый чыгармаларынан орун алган.
Анда сактар (скиф уруу лары) бапггарына чуштугуй, калын баш кийим кийишкен, жаа жана канжар, айбалта менен куралданышкан. Сактардын атчандары эр журектуулугу менен айырмаланышкан.
«Табигый тарых» энциклопедиясында Гай Плиний Секунд (23-79-жж.) Орто Азия элдеринин жана урууларынын көпчүлүгүнүн аттарын атайт. Клавдий Птолемейдин (90-160-жж.) «Географиялык жетекчилигинде» да Орто Азияга тиешелүү этнонимдер жана топонимдер кездешет.
Байыркы Кытай этностук жалпылыгы б. з. ч. VII-VI кк. Орто Кытай ойдунунда калыптанган.
«Улуу Тань династиясынын Батыш неги жвнундв жазуу- ларында» - (646-ж.) Суяб, Невакет, Талас шаарлары жана Тундук Кыргызстандын калкынын чарбасы жана жашоо-турмушу сыпатталат.
Бул таш жазууларда VII к. аягы менен VHI к. башындагы окуя- лар айтылган. Ал кезде 630-ж. кытайлар багынтып алган мамлекетти кайра кураштыруу учун байыркы турктер жан аябай куреш жургузуп жаткан. Борбордук Азияны бийлее учун турктер кыргыздар менен салгылашьннкан. Мына ушунда Култегиндин арбагына багыштал- ган таш жазууда кыргыз каганынын аты аталат. Барсбек эле. Каган атка кондурган биз элек. Зайыптыгына менин карындашым Баянды бердим эле. Бирок ал биздин тилди албай, безрри болду. Ошон учун каганды елтурдук, элин кул менен кун кылдык».
Кийин «Алтын-Келдун таш жазууларына» жана Эне-Сайдан табылган башка таш жазууларга орустун окумуштуулары академик В. В. Радлов, профессор С. Е. Малов жана Туркия окумуштуусу X. Н. Орхун кызыгып кенул бурган. Алтын-Келдун жазуулары басмага чыккан жана башка тилдерге которулган. Ленинграддык белгилуу турколог С. Г. Кляшторный 1977-ж. Мин-взенге барып, эки жазууну тен туп нускасында окуйт. Керсе, эки таш жазуу тен эпитафия экен. Кыргыздарга тузден-туз тиешеси бар жазуулар айрыкча кыргыз тарыхынын эн кейгейлуу учуруна тиешелуу болуп чыкты.
Сары чай чөп
Сары чай чөп — көп жылдык чөп өсүмдүк. СССРдин Европа бөлүгүндө, Кавказда, Батыш Сибирде, Орто Азияда көп таралган. Шалбааларда, адырларда, суу жээктеринде, токой четинде өсөт. Медицинада дары катарында анын чөбү колдонулат. Чөбүн гүлдөп жаткан мезгилде чогултуп алуу керек. Бул чөптүн маңызын ич өткөктө антисептик(микроб жок кылуу), кан токтотуучу, нерв системасын тынчтандыруучу, сергитүүчү дары катары, ошондой эле стоматит жана башка ооруларда колдонулат. Чөптөрүнөн алынган дарылар түрдүү тышкы жарааттарды, өзгөчө күйүктү, ошондой эле өт, заара айдама зат катары жана сезгенүү ооруларын дарылоодо пайдаланылат.
Тынаев Мамбет
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Искуш (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Искуш — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Маядыков айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 205 киши. Почта индекси — 452304, ОКАТО коду — 80224816002.
Байзак баатыр, Тооке уулу
Эстелик
* Жумгал районундагы Кайырма кыштагы Байзак баатырдын ысмын алып жүрөт. * 2003-жылы 22-июлда Чаек кыштагында "Тарыхый инсан" областтык иш чарасы өткөрүлгөн.
Гуйра
Гуйра (лат. Guira guira) — күкүктөрдүн бир түрү.
Пайшор
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Тыл
1) согуш аракети жүрүп жаткан майдан талаасынан (фронт) тышкаркы мамлекеттин аймагы. Ага анын калкы жана экон. ресурстары кирет;
Еврокөрүнүү ыр сынагы 1958
Еврокөрүнүү ыр сынагы 1958 (англисче: Eurovision Song Contest 1958, французча: Concours Eurovision de la chanson 1958) - «Еврокөрүнүү ыр сынагынын» үчүнчү сынагы.
Осака Университети
Дүйнөлүк ЖОЖдордун арасында 2016-жылы жогорку окуу жайларынын бул университет Японияда 4-мыкты орунду (Дүйнө жүзү боюнча 96-орунду) ээлейт.
Эл аралык аракети
Университет Сан-Франциско (АКШ), Гронинген (Нидерланддар) жана Бангкок(Тайланд) шаарларында өз филиалдарын ачкан.
Зыйнат датка
Колдонулган адабияттар
[http://bizdin.kg/books/item/24-short_hist_enscl Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003]
Чаргын
Чаргын (Осмонаалы) Ормон уулу - Ормон хандын экинчи уулу. Ормон хандын ордосунун жана жеке коопсуздугун камсыздаган. Ормон хан жыйдырган мылтыктарды аткан мергендердин тобун даярдаган жана башкарган. Бул топ 1847-ж. кыргыз-казак согушунда Чаргын башында турган кыргыздын көзгө атаарлар тобу казак колун чоң зыянга учуратып, жеңиштин кыргыз тарабына оошуна зор салым кошкон. 1863-жылы жайында Нарын аймагында подпоручик Зубаревдин баштаган орус аскерилеринин тобуна кол салууга катышкан. Чаргын агасы Үмөтаалы менен дайым бирге жүрүп, аны менен кошо орус аскерлеринен Кашкарга чегинген, 1868-ж. орус бийлигине багынып берген.
Аддисон оорусу
Аддисон оорусу (коло оорусу) — бөйрөк үстүндөгү без кыртышынын иштеши начарлоодон пайда болгон эндокрин оорусу. Мында, көбүнчө эки бөйрөктүн тең бездери жабыркап, тамак сиңирүү жана жүрөк-кан тамыр системасынын ишин, туз, суу алмашууну ж. б. жөнгө салууда өтө маанилүү болгон кортизон жана альдостерон гормондорун бөлүп чыгаруу азаят же токтойт. Биринчи жолу 1849-ж. англиялык врач Аддисон сыпаттап жазган. Бул оору менен көбүнчө 20—40 жаштагылар ооруйт. Демейде бөйрөк үстүндөгү бездин туберкулёзу себеп болот. Андан тышкары бул ооруну бөйрөк үстүндөгү безге кан куюлуу, ириңдүү сезгенүүлөр, шишиктер ж. б. пайда кылат. Аддисон оорунун мүнөздүү белгиси — меланин пигментинин жыйылышынан териде пайда болгон коло түс жана былжыр челдеги кочкул тактар. Пигментация дененин ачык жерлеринде жана кийим өйкөгөн жерлерде күчөйт. Оорулуу тез чарчайт, баш ооруйт, алы кетет, ачуусу тез келип, уйкусу качат, тамакка табити тартпайт, жүрөк айланып, кусат, ич өтөт же катат, арыктайт. Аддисон оорусу — демейде өнөкөт оору, бирок кээде катуу кармап, өтө тез дарылоо чараларын жүргүзүү талап кылынат. Ооруну күчөтпөө үчүн врачтын көрсөтмөлөрүн так аткаруу, жугуштуу оорулардан, уулануудан, травмадан сак болуу керек. Оорулууларга нервдик-психикалык жана күч эмгеги жарабайт. Тамакаш ар түрдүү болуп, кайнатма туз жана витаминдерге (өзгөчө С витаминине) бай болууга тийиш. Дарылоону врач жүргүзөт; ал бөйрөк үстүндөгү бездин кыртышынын функциясын жакшыртууга багытталат.
Пал-Рузь-Шор
Пал-Рузь-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Уса дарыясынын оң жээгинен53 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Байгелди
Байгелди (Байгелди) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Аламүдүн районундагы айыл. Байтик айыл округу составына кирет.
Жүрөк-кан тамыр системасы
Стенокардия
Стенокардиянын пристубу кармар замат жүрөккө күч келтирүүнү азайтып, нитроглицерин ичүү керек.
Таш-Елга (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Мамбетакунов, Эсенбек
Кыргыз улуттук илимдер академиясы
2000-жылы Кыргыз улуттук илимдер академиясынын мүчө корреспондента болуп шайланган. Гуманитардык илимдерди өнүктүрүү жаатында сиңирген эмгеги үчүн Жусуп Баласагын атындагы сыйлык ыйгарылган. 2004-жылы Кыргыз Республикасынын илим жана техника боюнча Мамлекеттик сыйлыгы орто жана жогорку окуу жайларына арналып жазылган физика жана табият таануу боюнча окуу китептери үчүн берилген. 2008-жылы Кыргыз Республикасынын "Ардак грамотасы", андан мурда Кыргыз ССРинин жана СССРдин эл агартуусунун отличниги теш белгилери менен сыйланган. Э.Мамбетакунов Билим берүүнү гумандаштыруунун Эл аралык академиясынын (Германия, 1995) жана Россиянын Эл аралык педагогикалык жана социалдык илимдер академиясынын (Москва, 1998) академиги болуп шайланган. Американын автобиографиялык институту Э.Мамбетакуновду "2002-жылдын Адамы" деп таанып, атайын диплом менен сыйлаган.
2-Кулега (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тикен куйрук ийнелик
Тикен куйрук ийнелик (Sonjagaster coronatus), (Morton, 1916) - Түрчөнүн бардык популяциялары чачыранды, анча чоң эмес, күчсүз. Зоогеография жана регионалдык генофондду окуп үйрөнүү жана сактоо үчүн маанилүү. S. coronatus мурда Cordulegaster insignis (Schneider, 1852) түрчөсү катары эсептелип, 1984-жылы СССРдин Кызыл китебине III категория менен киргизилген. Көргөндө таасирлүү, жаратылышты кооздоп турган түр, энтомофаг. Республиканын фаунасындагы ушул тукумдун жалгыз өкүлү.
Саны
Саны кыскарууга багыт алган табигый сейрек кездешүүчү түр. Күрпсай өзөнүнүн капчыгайында, суу жээктеген токой биоценозунда имагонун популяциясынын тыгыздыгы гектарына 3,5 даанага жеткен. Эркеги популяцияда ургаачыларына караганда эки эсе көп.
Арстанбап
Арстанбап — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Базар-Коргон районундагы айыл. Арстанбап айыл аймагына кирет.
Тикен куйрук ийнелик
Көбөйтүү (колдо багуу)
Колдо асыроо жүргүзүлгөн эмес.
Арстанбап
Төрт бурчунда кооздолгон тирөөчтөр бар, эшигинин үстү үч бурчтуу, арка түрүндө жасалган.
Жалал-Абад ш. менен автомобиль жолу аркылуу катташат. Арстанбап топоними адабияттарда, карталарда көбүнчө Арсланбоб, кээде Арысланбоб, Асланбоб түрүндө кезигет.
Литке Фёдор Петрович
Литке Фёдор Петрович (17(28). 9. 1797, Санкт-Петербург – 8(20). 8. 1882, ошол эле жер) – орус деңиз саякатчысы, географ, Арктиканы изилдөөчү, адмирал (1829), граф (1866-жылдан), Петербург ИАнын корреспондент мүчөсү (1829), ардактуу мүчөсү (1855) жана президенти (1864). 1813-жылдан флотто болгон. 1817–19-ж. В. М. Головнин жетектеген «Камчатка» кемесинде гидрографиялык экспедицияга катышып, дүйнөнү айланып сүзүп чыккан. 1821–24-ж. Жаңы Жер архипелагынын жээгин, Ак жана Баренц деңиздерин изилдеген экспедицияны башкарган. 1826–29-ж. «Сенявин» кемеси менен дүйнөнү айланган экспедицияны жетектеген; ал Беринг деңизинин жээгин, Камчаткадан Авача колтугуна чейин, Каролина архипелагын (андан 12 аралды ачкан) мүнөздөгөн. Ал экспедициядан кайткандан кийин 1-рангадагы капитан чинин, 1832–48-ж. флигель-адъютанттыкты алган. Орус география коомун уюштуруучулардын бири. 1845–50-ж. анын биринчи вице-жетекчиси, 1857–72-ж. жетекчиси болгон. 1873-ж. Орус география коомунун императору тарабынан Литке атындагы Чоң алтын медаль уюштурулган. 4-даражадагы Ыйык Георгий (1830), Ыйык Владимир (1832), Ыйык Александр Невский (1852; алмаз белги кошо, 1858), Ыйык Андрей Первозванный (1870; алмаз белги кошо) жана башка ордендер менен сыйланган. Анын урматына Жаңы Жер архипелагындагы булуң, тумшук, жарым арал, тоо, Франц-Иосиф Жери жана Норденшельд архипелагдарындагы, Байдаата колтугундагы аралдар, Камчатка ж. а. менен Карагине а-нын ортосундагы кысык аталган. Эмгектери: Плавания вокруг света и по Северному Ледовитому океану. М., 2008.
Шайлоо алдындагы үгүттөө
Шайлоо алдындагы үгүттөө – жарандардын жана коомдук бирикмелердин шайлоочуларды шайлоого катышууга үндөгөн максаттагы маалыматтарды даярдоо жана таратуу боюнча, ошондой эле тигил же бул талапкерлер (талапкерлердин тизмеси) үчүн же аларга каршы добуш берүүгө үндөгөн ишмердиктери.
Янагуш (Мишкин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Рахвзй (Нү-Жерси)
Рахвзй (Нү-Жерси) (Rahway) — Нү-Жерси штатынын Юнион округуна караган АКШ шаары.
Тыбыш жазуусу
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Алапокотыль-Кы
Алапокотыль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАР/ТАЗ/555/220 орун алган. Дарыянын узундугу - 69 км.
Түшүнүк (философия)
2)логикада - белгилүү бир жалпы жана тиешелүү спцификалык белгилердин жыйындысы боюнча айрым класстагы предметтер жалпыланып жана бөлүнүп көрсөтүлүүчү ой-пикир.
Күч күйөө
Күч күйөө — жубайынын (аялынын) ата-энеси менен бирге жашаган күйөө.
Дезинсекция
Дезинсекция — оору козгогучтарды таратуучу, азык-түлүк жана өсүмдүктөргө зыян келтирүүчү курт-кумурскаларды, кенелерди жок кылуу. Д. турмуш-тиричиликте чымын, таракан, кантала, бүргө, биттерди жок кылуу, ошондой эле чиркей, кене, желимчилердин чагуусунан сактануу үчүн жүргүзүлөт. Д-лык чаралар шарттуу түрдө алдын алуучу жана жок кылуучу болуп бөлүнөт.
Ой-Бала чокусу
Ой-Бала чокусу - Терек Тоодо жайгашкан. Бийиктиги 4786. Чоку Көк-Суунун сол куймасы Ой-Баланын төрүндө жатат. Чоку жаткан тоо кырдуу келип, жолдонуп түштүкө созулуп жатат да, дайыма жылаңач капталдары тик аскалуу. Палезойдун башталышында жана ортосунда пайда болгон чөкмө тектеринен түзүлгөн.
Чура (Мишкин району, Башкыртстан)
Чура — Башкыртстандын Мишкин районундагы айыл, Чураев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 973 киши. Почта индекси — 452350, ОКАТО коду — 80243880001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Сакыева Нуржан (Насыйкат)
1990-жылдан тартып чыгармалары райондук, республикалык басма сөздөрдө жарыялана баштаган. 1999-жылы Жолон Мамытов атындагы адабий сыйлыктын лауреаты болгон.
Достук (Нарын району)
Достук — Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районундагы айыл. Өзүнөн гана турган Достук айыл аймагына кирет.
Самыйкожо уулу Мирлан
2003–2004-жж. “Бийиктик” басмаканасында “Маданий иштерди жайылтуу”, “Менеджер” болуп иштеген. 2004-жылы “Айтыш” коомдук фондунун “Калемгер” адабий клубунун жетекчиси, 2007–2008-жж. Кыргыз Улуттук Жазуучулар союзунун “Жаштар секциясынын” башчысы, 2008-жылдын май айынан Кыргыз улуттук телерадиокорпорациясынын радио бөлүмүндө эмгектенип келет.
Насирдин Исанов
Өмүр таржымалы
1974–83-ж. Кыргызстан ЛКЖСМ Ош обкомунун 1-катчысы, курулуш жана шаардык чарба бөлүмүнүн башчысы.
Шайлоо кассациясы
Шайлоо кассациясы – шайлоо өнөктүгүнүн жүрүшүндө добуш берүү жана жыйынтыгын аныктоо тартибинин бузулгандыгына байланыштуу өткөн шайлоону жараксыз деп таануу.
Жолболду уулу, Садыр Аке
Садыр Аке Жолболду уулу 1821-жылы туулуп 1905-жылы дүйнөдөн кайткан.Өзү саяк уруусунан болгон. Анын балалык чагы башкача айтканда өмүрү азыркы Ысык-Көлдүн [Кичи-Ак-Суу Чон Ак-Суу) деген жеринде өткөн. Анын сөөгү Ысык-Көлдүн Кожояр айылына коюлган. Ошондой эле ал Верный, Пишпек шаарларында 1870-жылы өткөн  Россия-Кытай чек ара сүйлөшүүлөрүнө катышкан. Садыр Акенин акылмандыгы, жол тапкычтыгы, адилеттүүлүгү кыргыз журтуна аңыз болгон. Урпактары Ысык-Көл районунда турушат.
Айман чегиртке
Түрдүн жетилген стадиясынын сырткы түзүлүшү
Денесинин узундугу 53–80 мм жумуртка салгычын эсепке албаганда. Кыргызстанда кездешкен түз канаттуулардын эң чоңу. Денеси өтө созулган ичке. Жашыл же саргыч түстө, алдынкы далысынын ички кыры жана бардык курсак сегменттеринин капталдары боюнча эки агыш тилке өтөт. Маңдайы өтө энкейиш, жантык. Алдынкы жана ортонку сандары көптөгөн майда күчтүү тикенекчелер менен капталган, арткы саны узун, ичке, секиргич эмес. Жумуртка салгычы алдынкы далысынан үч эсе узун. Бул жандыктардын канаттары жок, кээбир учуларда алардын анча чоң эмес башталышы сакталып калгандыгы байкалат.
Уюштурулган коргоо аракеттери
Айман чегирткеси 1985-жылы республиканын Кызыл китебине киргизилген, бирок бул түрдү реалдуу коргоо боюнча эч кандай чаралар ишке ашырылган эмес.
Red Bull BC One
Red Bull Breakdance Championship One дүйнөлүк тандалган, эң мыкты 16  Би бойлор арасында жыл сайын өтүүчү  брейк бийи боюнча  дүйнөлүк чемпионат  болуп саналат. Мелдеш энергетикалык күч кубат берүүчү суусундук чыгарган Red Bull компаниясы тарабынан  уюштурулгандыктан компаниянын аты менен аталган. Ал эми BC сөзү Breakdance Championship же кыргызча брейк бийи чемпионаты деп которулат, а  One болсо биздин тилде биздин заманга чейинки дегенди түшүндүрөт. Ошондо жалпы Red Bull BC One сөзү Ред булл биздин заманга чейин деген маанини туюнтуп калат. Ал эми чемпионаттын жүрүшүнө токтолсок чемпионат «1 ге 1» (жекеме жеке беттеш) системасында жүрөт. Аренага кез келген 2 бийчи 3 жолу чыгууга укугу бар. Алар 3 жолку чыгууда бийлеп чеберчиликтерин, даярдыктарын көргөзүшөт. Эгер ушул 3 өөндө 2 би бойду тең чыкты деп калыстар чечсе анда кийинки 2 раундка уруксат берилген. 16 бийчинин эң мыктысын 5 адамдан турган калыстар аныктайт. Албетте калыстык милдетти аткарган адам да дүйнөлүк деңгээлдеги атактуу  брейк бийчиси болот. Бул мелдешти евент деп да атап жүрүшөт. Red Bull BC One брейк бийи боюнча уюштурулган дүйнөдөгү көптөгөн мелдештердин,чемпионаттардын арасынан  эң таасирдүү жана атактуусу болуп саналат.
Мелдештин женуучу чемпиондору
{| class="wikitable" ! Убактысы!!Өлкөсү !! Чемпиондун ысымы
Аскалы чокусу
Аскалы чокусу - Түркстан кырка тоосундагы Талаа тоосунун эң бийик жери. Калаймахмуд ж-а Матчасуу (Сохтун сол куймалары) сууларынын башынан орун алган. Бийиктиги 5621 м. Чоку Пермь мезгилинде жиреп чыккан жегичтүү интрузия жана нефелиндүү сиенит тектеринен туруп, тик аскалуу.
Шайлоо күрөөсү
Шайлоо күрөөсү – КР мыйзамдары боюнча КР Президенттин кызматына, КР ЖКнын же жергиликтүү кеңештин депутаттыкка талапкер өз талапкерлигин каттатууда мамлекет эсебине төгүүгө милдеткер болуп, шайлоо округу боюнча КР мыйзамдарында белгиленген өлчөмдөгү добушту топтой албай калган учурда кайра берилбей турган акча каражаты.
Түшүмдүүлүк
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Каган
Кыскача таржымакалы
К. наамы хунндар, хазар, булгар, аварларда да белгилүү болгон. Бул наамды 6-к-да уйгур, кыргыз, карлук башкаруучулары кабыл алышкан, император, шахиншахка маанилеш сөз болгон. 8-к-дын акыры– 9-к-дын башынан 13-к-га чейин киевдик княздар да Каган титулун пайдаланышып, саясий жактан  өздөрүн  Хазар  кагандарына  тең  экендигин  көрсөтүүгө  аракеттенишкен. Моңгол мамл. негиздеген Темучин (Чыңгыз хан) да ушул наамды кабыл алган. К. термини мусулман булактарында «хан», «хакан» түрүндө кездешет. Изилдөөчүлөр бул  термин  кытай  тилинен  кирип,  «улуу  башкаруучу»  дегенди аныктарын белгилешет. Титул жазуу эстеликтеринде антропонимдердин  компоненттери катары кездешет: Бумын каган, Ай каган, Боз каган, Билге каган, Барсбек, Барс-бег ж. б.
Ибраев, Эсенгул
Кыргыз тилинде
Эңсөө: Ырлар жана сатиралар. – Ф.: Кыргызстан, 1981. – 100 б. Белес: Ырлар жана сатиралар. – Ф.: Кыргызстан, 1984. – 240 б.
Башка тилдерде
Ветер Иссык-Куля. – Алма-Ата: Жазушы, 1986. – 107 с. – каз.
Котормолору
Евгений Винокуров. Досторум: Ырлар. Ф. Кыргызстан, 1976. – 77 б.
Шоро (айыл)
Шоро — Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районундагы айыл. Ак-Кудук айыл аймагына кирет.
Еврокөрүнүү ыр сынагы 1969
«Еврокөрүнүү ыр сынагы 1969» (испанча: Festival de la Canción de Eurovisión 1969, англисче: Eurovision Song Contest 1969, французча: Concours Eurovision de la chanson 1969) - «Еврокөрүнүүнүн» 14-сынагы болгон, ал Лондондо өткөн «Еврокөрүнүү 1968» сынагынын жеңүүчү өлкөсүндө, 1969-жылдын 29-мартта Мадридде (Испания) өткөн. Испанияга жеңишти «La, la, la» деген ыры менен Massiel деген ырчы алып келген, добуштардын жыйынтыгынан соң 29 упай менен 1-орунду ээлеген.
Пальник-Йоль (Чоң Роговая куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Алине-Нярый-Тиби-Кикя дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Галатея күлүгү
Галатея күлүгү (Cephalota galatea), (Thieme, 1881) - Биотоптордун бузулушунун натыйжасында ареалы жана саны кыскарып, айрым бир жерлерге таандык анча чоң эмес бириндеген чачыранды популяциялардан турат. Түр зоогеографиялык жана генофондду сактап калуу аспектилери боюнча илимий мааниге ээ, энтомофаг, эстетикалык мааниси бар, түркүмдүн Республикадагы жападан жалгыз өкүлү. Өзбекстандын Кызыл китебине киргизилген (категория VU r D 2).
Ала
Колдонулган адабияттар
]Категория: таажы 2012
Дермографизм
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Шайлоо чени (шайлоо метри, шайлоонун жеке чени, шайлоонун орточо чени)
Шайлоо чени (шайлоо метри, шайлоонун жеке чени, шайлоонун орточо чени) – бир депутатты шайлоо үчүн зарыл болгон эң аз добуш саны. Ш. ч. арбир шайлоо округу үчүн да, жалпы өлкө үчүн да белгилеши мүмкүн.
Сариев Абдымамбет
1975–1977-жж. Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн. 1977–1979-жж. Токтогул райондук турмуш-тиричилик комбинатындагы курулуш бригадасында кыш кыноочу, бетондоочу, 1980-жылы Фрунзедеги Кыргызстан Компартиясынын Борбордук комитетинин № 1 типографиясында гезит басуучу-жумушчу болуп иштеген. 1981–1986-жж. Фрунзедеги СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин журналистика бөлүмүндө окуган. 1986–1998-жж. Базар-Коргон райондук “Эмгек жалыны”, Жалал-Абад облустук “Акыйкат жарчысы”, мугалимдердин облустук “Дил” гезиттеринде кабарчы, бөлүм башчы, өз кабарчы кызматтарында эмгектенген.
1999–2001-жж. Кыргызстан Жазуучулар союзунун төрагасынын орунбасарынын милдетин аткаруучу, жооптуу катчы болуп эмгектенип, 2000-жылы жаш акын-жазуучулардын республикалык “Нурборбор” чыгармачылык бирикмесин уюштурган. 2007-жылдан Кыргыз улуттук телерадиокорпорациясындагы радионун адабий-драмалык “Казына” башкы редакциясында өз кабарчы-редактор, 2009-жылдын 22-майынан Кыргыз Республикасынын Улуттук жазуучулар союзунун секретары болуп иштеп келет.
Кыргыз таануу, адам таануу, саясат таануу, мамлекеттик түзүлүш, жашоо эрежелери жөнүндөгү 200дөн ашык макалалары республикалык басма сөздөрдө жарык көргөн.
Ак-Кудук (Нарын району)
Калкы
Калкы ― 631 киши.
Дефекация
Дефекация (заңдоо) — ичегиден заңды чыгаруучу татаал физиологиялык процесс. Д. процесси рефлекс жолу менен жүрөт. Көтөн чучуктун сфинктери жазылат да, шакекче булчуңдары жыйрылып, заң чыгат. Ага дем алууну кармоо, ич, боор эт жана жамбаштын булчуңдарынын чыңалуусу түрткү болот. Терс эмоциялар Д-га таасир этип, ич катат. ошондуктан күндө бир убакта заңдоо зарыл. Кээ бир терс эмоциялар (мисалы, абдан коркуу) эрксиз Д-га алып келиши да мүмкүн. Ич өткөндө Д. күчөйт.
Көк асаба (роман)
Көк асаба романын тарыхый роман деп атоо анча так болмок эмес. Анткени,тарыхый чыгарма болуш үчүн бир катар шарт ишке ашуу керек экендигин эстейли. Ошол себептен бул чыгарманы тарыхыйчылыкка талапкер чыгарма катары мүнөздөө чындыкка бир аз жакыныраак болчудай. Орто кылымдардын башындагы (6–8 к.). Эл турмушун, сырткы баскынчылардын кол салуусуна каршы туруп, элдин биримдигин жана өз алдынчалыгын сактап калуу үчүн жүргүзгөн күрөшүн эпикалык ыкмада көркөм чагылдырган чыгарма. 1971-ж. жазылып бүткөн, бирок көп жылдар боюу жарык көрбөй, 1989-ж. маалымдуулук учурунда гана басылып чыккан. Кыргыз элинин орто кылымдардагы тарыхы боюнча маалыматтар өтө аз экендиги жана илимпоз тарыхчылар арасында ал мезгил боюнча карама-каршы пикирлер бар экендиги белгилүү. Ошол себептен Т. Сыдыкбеков чыгарманы жаратууга илим булактардан сырткары элдик оозеки чыгармаларга жана санжырачыларга кайрылган.
Жаян
Жаян (Silurus glanis) - жаян сымалду түркүмүнө, жаяндар уруусуна, кадимки жаян тукумундагы балык. Жаян Орто Азияда жашаган балыктардын эң чоңу. Мындан көп жыл мурун Каспий, Арал деңиздеринде, Сыр Дарыяда, Кара Дарыяда, Нарын жана Чүй дарыяларында кенен таралган. Көбүнчө жай аккан, ылай эмес өзөндөр, сайларда жашаган. Ж-дын денеси жылаңач, кабырчыксыз, башы жалпак, көздөрү кичине. Өңү жашаган жеринин шартына жараша өзгөрүп турат. Жону кара тактуу. Каспий деңизинде жашагандарынын эң чоңунун дене уз. 5 мге жеткен, салмагы 5 цге чейин болгон. Деңиз деңгээлинен жогорулап, бийиктеген сайын, ал ж-дын өлчөмү кичирейген, ошондуктан Кыргызстанда жашагандарынын салмагы Каспий, Арал ж-дарынын кичине болгон. Жаяндар жырткыч, алар майда балыктар, бакалар, сууда жашаган канаттуулар, ири омурткалуулар менен азыктанат. Ж. 1 млнго жакын уругун таштайт. Кыргызстандын аймагында бул түр начар изилденген, көп жылдар мурун Кыргызстанда ж. таптакыр жок болуп кеткен.
Фергана бүркөкчү
Чектөөчү факторлору
Түрдүн ареалы жаңгак токой массивдерин кеңейтип өстүрүүнүн жана пестициддерди пайдалануунун натыйжасында кыскарууда. Күчөтүлгөн мал жайыттарында, көпчүлүк токой материалдары даярдалган жана санитардык кыркуулар жүргүзүлгөн жерлерде түр кездешпейт. Обочолонгон айрым бир жерге таандык популяциялардын бири экинчисинин таасири менен суюлушу – имбридингдин натыйжасында тукумдун бузулушуна коркунуч туудурат. Коңуздар жана алардын личинкалары курт-кумурскалар менен тамактанган омурткалуу жаныбарлардын күнүмдүк азыгы.
Тухсылар
Тухсылар – 10–12-кылымдарда Караханийлер доорундагы Теңир-Тоо аймагын мекендеген уруулар тобу; феодалдык доордун алгачкы мезгилинде түргөш элинен жиктелип чыккан. 11-кылымда тухсы-чигил деп да аталган. Тухсылар кийин кыргыз, казак, уйгур, өзбек элдерине аралашып кеткен.
Базар-Коргон
Карүңкүр суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 735 м бийиктикте, Бишкек Ош автомобиль жолунун жээгинде жайгашкан.
Автор
Автор (лат. auctor – жазуучу же жаратуучу) – көркөм же публицистикалык чыгармаларды жазган, илимий ачууларды жасаган, долбоорлорду түзгөн, ойлоп чыгарган жана башка жаңылык киргизген адам.
Жер
Табият
Жердин геосфераларында заттар тынымсыз кыймыл-аракетте жана өзгөрүүдө болот. Жер тереңдигинде жана анын үстүнкү бетинде болуучу процесстер ички (эндогендик), сырткы (экзогендик) процесстерге бөлүнөт. Эндогендик процесстер жер кыртышынын айрым бөлүктөрүн арыбери же өйдө-төмөн жылдырат, деформациялайт. Тектоникалык кыймылдардын таасиринен магма процесси жүрөт, башкача айтканда магма жогору көздөй көтөрүлүп, жер кыртышын түртөт же андагы жаракалар аркылуу жер үстүнө атылат. Тектоникалык деформация менен магманын көтөрүлүшү (басым менен температуранын жогорулашы) жер кыртышындагы тектердин метаморфизмделишине шарт түзөт. Ошондой эле жер бети жана жер кыртышынын үстүнкү кабаты экзогендик процесстердин таасиринде болот. Алар экиге бөлүнөт: талкалоочу жана жаратуучу (талкаланган тектердин ойдуңдарга топтолушу жана чөкмө тектин келип чыгышы). Ички жана сырткы күчтөрдүн таасиринен жер бетинин түзүлүшү тынымсыз өзгөрүп турат. Материктер менен океандар формасын бир нече жолу өзгөрткөн. Жер кыртышынын айрым бөлүктөрү көтөрүлүп, тоолор пайда болгон же басырылып ойдуңга айланган. Тектоникалык кыймылдардын таасиринен Жер бетинин рельефи, климаты, жаныбарлары менен өсүмдүктөрү өзгөрүүлөргө дуушарланган. Демек, органикалык дүйнөнүн өсүп-өнүгүүсү жер бетинин өнүгүү тарыхынын негизги этаптары менен тыгыз байланышта жүргөн. Жер өндүрүш каражаты катары эмгек процессинин материалдык базасы, каражат өндүрүүдөгү факторлордун бири. Жер эл чарбасынын, өзгөчө токой жана айыл чарбасынын эң негизги табигый өндүрүш каражаты.
Абенберг
Эскертмелер
<References/>
Кара алп бүркөкчү
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Түрдүн ареалы толугу менен Кыргызстандын чегинде. Фергана тоо кыркаларынын ортоңку алкагынын эки жагын, ошондой эле анын түндүк-чыгыш тармагы болгон Көкиримди жана Батыш Акшыйрак тоо кыркаларын (Чаарташ тоо кыркалары менен) камтыйт.
Бедная дарыясы (Няколь-Ту куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Ибраимов Осмонакун
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Көз караш: Сын китеби. – Ф.: Кыргызстан, 1985. – 128 б.
Муслимова Зайнап
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Муса уулу Дүйшөкө
Муса уулу Дүйшөкө Жыгаччы. 1926-ж, Нарын районундагы Учкун айылында төрөлгөн. Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. Колхоздо темир уста болуп иштеген. Ээр чабууда жергиликтүү теректи кеч күздө же эрте жазда кыйып, анын он чактысын бир учурда сомдоп алып, көз өлчөм менен четинен чаба баштайт. Уй терини (мурда төө терини) чылгыйлап каптайт. Дүйшөкө комуз да чабат. Анын жердигине тоо арчасын кыйып, кыраңга өскөн карагайдын бутаксыз, сызыктары жыш кеткен жерин тандап кашсактайт. Уста тегирмен да чуркатат. Ташты жаткан жайынан тандап чегет. Ал көбүнчө жердикти Нарын дарыясынын жээгинен алат. Чебердин кызы Жумабүбү (1950-ж. т.) оймочу.
Чоң Тайтым (дарыя)
Чоң Тайтым — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Туй дарыясынын оң жээгинен 231 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дезинфекция
Дезинфекциялык каражаттарды чачуу жана тийбей дарылоо ыкмалары
Эч бир жагдайда адамдарга дезинфекциялык каражаттарды чачпаш керек (мисалы, дезинфекциялык өтмөктөрдө, чатырларда же камераларда). Тазалоонун мындай ыкмасы кишинин денесине же психологиясына зыян тийгиӊиши мүмкүн. Ал ооруган адамдын вирус бөлүп чыгаруу, андан ары аба-тамчы же байланыш-тирилик жолу менен жайылтуусуна таасир этпейт. Адамдарга хлорлуу каражаттарды же дагы башка уулуу химикаттарды чачуу көз менен терини дүүлүктүрүшү, ингаляциялык жол менен келип түшкөндө – бронхторду карыштырышы, ошондой эле ашказан-ичеги трактынын кызматын бузушу, мисалы, көңүлдү айнытып, кустурушу мүмкүн.
Эки буттуулар
Эки буттуулар (лат. Bipes) — эки аяктуу айбандардын бир уруусу, булардын өкүлү үч манжалуу эки бут (лат. B. tridactylus).
Каржообай уулу Жөжө
Жөжө Каржообай уулу (Чөжө Каржообай уулу; казакча Шөже Қаржаубайұлы), (1808–1895) – казак жана кыргыз акыны. Курч тилдүү, өткүр ырчы. Казак калкы ага “булбул” деген ардактуу наамды ыйгарган. Чыгармачылык багыты боюнча айтыш акыны. Он жети акын менен айтышып жеңген.
Елена Боннэр
Кыскача өмүр жолу
Уруштан соң Ленинград медициналык институтун аяктаган. “Дарыгерлердин иши” тууралуу өз сын пикирин ачык айтканы үчүн аны бул окуу жайдан чыгарып да салышкан, бирок Иосиф Сталин өлгөн соң окуу жайга кайра кабыл алышкан.
Биринчи күйөөсү Иван Васильевич Семёновдон эки бала (бир кыз, бир уул) төрөгөн. Татьяна 1950-жылы, Алексей 1056-жылы туулган. Алардын атасы Иван Семёнов менен 1965-жылы ажырашкан.
1965-жылы Елена Боннэр КПССке мүчөлүккө кабыл алынат (муну ал өз тагдырындагы эң олуттуу катачылыктардын бири деп санаган).
Елена Боннэр соңку жылдары АКШнын Бостон шаарында байырлады.
Боннэр жана кыргызстандыктар
Турсунбек Акун Боннэрди күйөөсү Андрей Сахаровдун ишин ырааттуу уланткан инсан катары да баалай турганын айтты.
1990-жылдардын башынан бери Кыргызстандагы укук коргоо кыймылынын демилгечиси жана жетекчиси болгон Турсунбек Акун буларды эскерди:
Түштүк Теңир-тоо көмүрлүү аймагы
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Шариат
Шариат (араб. шариа – түз, туура жол; милдеттүү озуйпалар; укук; мыйзам) – мусулманчылык укуктардын жана теологиялык ченемдердин, баарынан мурда Куранда жана сүннөттөрдө белгиленген жана исламда кудай белгилеген «түбөлүк жана өзгөрүлбөс» деп жарыяланган беренелердин жыйнагы. Ар тараптуу ченемдик тутум катары түшүнүлгөн Ш. көбүнесе мусулмандардын диний мыйзамы деп да аталып жүрөт. Ушул мааниден алганда Ш-ты көп учурларда мусулман укугу менен тең катарда карап жүрүшөт. Иран, Судан, Пакистан жана Азиянын биркатар башка өлкөлөрүндө түздөнтүз колдонуудагы укук болуп саналат.
Мукаш Абдраев
Өмүр таржымалы
Кыргыз Республикасынын искусствого эмгек сиңирген ишмери, кыргыз профессионал музыкалык өнөрүнө негиз салгандардан. 1933-ж. Абдраев Кыргыз музыкалык драма театрындагы скрипка классында, 1935-40-ж. Москвадагы Ипполитов-Иванов атындагы музыкалык окуу жайында окуган. 1940-ж- А. И. Чайковский атындагы консерваториянын улуттук студиясына кирген. 1950-ж. профессор С. Н. Василенконун классында Москва консерваториясынын теориялык композитордук бөлүмүн бүтүргөн. Абдраев 1960-жылдан Кыргызстан композиторлор союзунун башкармасынын мүчөсү, 1963-67-ж. ал союздун төрагасынын орун басары, 1967-78-ж. төрагасы болуп иштеген. Абдраевдин чыгармачылык иши 1940-ж. башталган. Абдраев өзүнүн талантын бардык музыкалык жанрларда көрсөтө алган. Кыргыз композиторлорунун ичинен опера жанрында өз алдынча иштеген 1-композитор.
Личинка
Личинка – көпчүлүк омурткасыз жана айрым омурткалуу жаныбарлардын (балык, жерде-сууда жашоочулар) жеке өөрчүү стадиясы. Алардын жумурткасында морфогенездин аягына чейин жетүүгө азык заттар жетишсиз болот. Личинка өз алдынча тиричилик өткөрүп, активдүү азыктанат, мезгили менен өсүп, өөрчүшүнө тоскоол болуучу катуу кутикула кабынан бошонуп (түлөп) турат. Личинкада жетилген организмде болбогон атайын органдары болот. Көпчүлүк жаныбарларда личинка стадиясы жана жетилген организми ар кандай шартта жашайт. Жерде-сууда жашоочулардын личинкасы – көнөк баш – сууда, чоңдору кургактыкта жашоого ыңгайланган. Деңизде өтө жай жылуучу же жылбай жашоочу жаныбарлардын (былпылдак, ичеги көңдөйлүүлөр, ийне терүүчүлөр жана башка) личинкасы эркин сүзүп жүрөт, ошондой эле алардын башка жерге таралышын да камсыз кылат. Личинканын жетилген жаныбарга айланышы метоморфоз жолу менен жүрөт. Метоморфоз учурунда айрым омурткасыздардын (ийне терилүүлөр, курт-кумурскалар) личинкасы олуттуу өзгөрүүгө дуушар болот. Мисалы, айрым курт-кумурскаларда Личинкадан кийинки куурчакча стадиясында личинкалык органдар бүт жоюлуп, жетилген организмдин органдары калыптанат. Активдүү личинка – стадиясынын узактыгы, мисалы, чымын жана көпөлөктөрдүкү 1 айга, ал эми май коңуздарыныкы 3–4 жылга созулат.
Башкыртстан
Республиканын мамлекет башчысы - президент. Аткаруу бийлигин премьер-министр жетектеген Өкмөт (Министрлер Кеңеши) ишке ашырат. Чыгыш Европа түздүгүнүн четки чыгыш бөлүгүндө, Урал өндүрүндө жана Түштүк Уралдын капталында (бийиктиги 1640 м ге чейин; Жаман-Тоо чокусу) жайгашкан. Чыгышында Уралдын түштүк кырка тоолору (бийиктиги 1000-1500 м), түн.чыгышында Уфа бөксө тоосу (бийиктиги 500 м), түштүк-батышында Бугульма-Белебей дөңсөөсү (бийиктиги 450 м), түштүгүндө жалпы сырт тармактары жатат. Жаратылыш газы, көмүр, туз, чыгышында темир кени, жез, цинк, алтын казылып алынат. Климаты - континенттик. Январдын орточо температурасы -14-17°С ге чейин, июлдуку 16-20°С, жылдык жаан-чачыны 300-600 мм.
1937-90-ж. аралыгында Башкырстандын социалдык-экономикалык, саясий өнүгүүсүндө бир топ өзгөрүүлөр болгон. Завод-фабрикалардын саны өсүп, республика өнүгүүнүн жаңы деңгээлине көтөрүлдү.
1990-ж. Башкириянын статусун союздук республикаларга теңөө үчүн күрөш башталып, Башкирия АССРи Башкырстан болуп кайра түзүлдү. 1990-ж. октябрда Башкырт ССРинин мамлекеттик суверенитети тууралуу Декларациясы кабыл алынды. 1992-жылдын февралынан Башкыр Республикасы деп аталууда. Өнөр жайынын негизги тармагы: мунай казып алуу, мунай ажыратуу, нефть-химия. Ошондой эле машина куруу (мунай өнөр жайы үчүн аппаратура, химиялык өнөр жайы үчүн жабдуу, станок, мотор, электр-техника), металл иштетүү, кара металлургия, курулуш материалдар өндүрүшү, жыгаччылык, жеңил, тамак-аш өнөр жайлары иштейт. Негизги өнөр жай борборлору: Уфа, Стерлитамак, Салават, Ишимбай. Айыл чарбасы дан эгин жана мал чарба продуктуларын чыгарууга адистешкен. Дан эгиндери (буудай, карабуудай, сулу, арпа), техникалык өсүмдүктөр (канткызылча, күнкарама), картөшкө жана жашылча айдалат. Багбанчылык өнүккөн. Мал чарбасы сүт-эт (уй, чочко), эт-жүн (кой) багытында. Үй куштары багылат. Аары чарбасы бар. Туймазы Уфа, Ишимбай Уфа, Ишимбай Орск ж. б. мунай жана газ куурлары курулган. Акидил жана Уфа дарыясында кеме жүрөт. Курорттору: Аксаково, Жангантоо, Алкино, Шафранов, Юматов, Яктыкөл ж. б. Илимий изилдөө институттары, университет ж. б. окуу жайлары бар. Опера жана балет (1938), драма театрлары, музыкалык окуу жайлары, филармония, консерватория, музей иштейт.
Куш
[[File:Birdmorphology.svg|thumb|left|upright=1.4| Канаттуунун жалпы түзүлүшү:
Альчи (Мисс куймасы)
Альчи — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Мисс дарыясынын сол жээгинен 84 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Громовская
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сарыбаев Үсөнбай Алиевич
Кыскача өмүр таржымакалы
1979-жылдан бери Бишкекте туруктуу жашап келет. Т.Сатылганов атындагы Кыргыз мамлекеттик филармониясынын башкы сүрөтчүсү, «Советтик Кыргызстан» гезитинин бөлүм башчысы болуп иштеген.
Коомдук ишмердиги
Эч саясий партияга мүчө эмес. Мурда “Ата Мекен” социалисттик партиясын колдоп келген.
Сейитбекова Бактыгүл
Кыргыз тилинде
Кубаныч. – Б.: Сабыр басмаканасы, 2000.
Заманчыл ырчы
П. Ирисов  Ырчылар чыгармачылыгы   Б. 2004
Түштүк Теңир-Тоо
Структураны 1933-ж. В. А. Николаев бөлгөн. Аймак геол. түзүлүшү боюнча эвгеосинклиналь жана миогеосинклиналдарга бөлүнөт. Эвгеосинклиналдык түзүлүштөр Түштүк Теңир-Тоонун түндүк (Түштүк Фергана - Жаңы Жер, Эңилчек структура-фациялык тилкелери) жана түштүк (Гиссар - Чыгыш-Алай фациялык тилкеси) бөлүктөрүндө жайгашкан. Мында силур, карбондун башталышында пайда болгон ультранегиздүү, негиздүү жана орто интрузиялар, кремнийлүү тоо тектер, карбонат жана терриген чөкмөлөрү кеңири тараган. Түштүк Теңир-тоонун калган бөлүгүндө миогеосинклиналдар жайгашып, анын геологиясын силур менен карбондун башталышында пайда болгон карбонат жана терриген чөкмө тоо тектери, ортонку карбон - пермдин флиш, моласс чөкмөлөрү, аларды жиреп чыккан гранитоиддер түзөт. Түштүк Теңир-тоопалеозой заманынын аягында Ортонку Теңир-Тоо менен бирге тоолуу өлкөгө айланган. Түштүк Теңир-тоо бүктөлүү структуралары кеңдик багыттан (Түштүк Фергана) мердиан багытында (Чыгыш Алай, Фергана тоо тизмеги) чыгыштан түндүк-чыгышка (Ат-Башы, Какшаал кырка тоолору) «S» тамгасына окшош структураны - Фергана сигмоидин түзөт. Сигмоид Талас - Фергана жаракасы менен өзгөрүлгөн. Фергана сигмоидин алгач И. жана Д. Мушкетовдор бөлгөн. Кийин бул тоолор үбөлөнүп пенепленге өткөн. Палеогендин аягында палеозойдун бүктөлүү системалары көтөрүлүп, кайрадан тоо кыркалары пайда болот. Түштүк Теңир-тоодо сымап, сурьма, коргошун, калай ж. б-дын кендери бар (Түштүк Теңир-Тоо металлогениясы). Too аралык ойдуңдарындагы мезозой-кайнозой чөкмөлөрүнөн көмүрдүн, нефть жана газдын кендери табылган.
Маяк (Миякин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Маанаева, Доктуркан
Экономикалык факультеттердин студенттерине арналган окуу китебинин авторлошу.
Кыргызобия мурутчаны
Түрдүн жетилген стадиясынын сырткы түзүлүшү
Денесинин узундугу 17–22 мм, сыртынан кадимки Corymbia cardinalis K.& J.Daniel., 1899 окшош, бирок андан кичине чоңураак. Башы көздөрүн артында алдынкы аркасына жакын. Мурутчалары аарага окшош канаттарынын үстүнө жетпейт. Коңгуроо сымал алдынкы аркасынын үстү чекиттелген ортонку капталдарында мокок тишчелери жайгашкан. Үстүнкү канаттары алдынкы аркасынан жазы, ортосу дөмпөк келип, чоку жагы бир аз ичкерип кетет. Башы, алдынкы аркасы, денесинин алды жана буттары кара, жылтырак эмес, күңүрт түстө. Үстүнкү канаты көбүнчө кызыл-күрөң, кээде алдынкы аркасы менен бир түстө, чоку жагы каралжын. Жыныстык диморфизм анча өнүкпөгөн, эркектеринин муруттары узунураак, денеси ичкерээк келет.
Альтдорф-бай-Нюрнберг
Альтдорф-бай-Нюрнберг - Германиянын түштүк-чыгышындагы шаар. Нюрнбергден(Нюрнберг Жер району), 25 км чыгыш тарапта жайгашкан. Шаардын атын сөзмө-сөз которгондо “Нюрнбергдин жанындагы Альтдорф” дегенди билдирет. 1504-жылы Нюрнбергдин Императордук Эркин Шаары басып алган. 16-кылымда Нюрнберг шаар кеңеши Альтдорф академиясын негиздеген. Академия 1622-1809-жж. университет катары иштеген. Альтдорф Университетинен билим алгандардын ичинде генералиссимус Альбрехт фон Валленштейн менен философ, окумуштуу Готфрид Вильгельм Лейбниц да болгон. Альтдорфтун башкы архитектуралык эстеликтери Ыйык Лаврентий чиркөөсү, шаардык мэриянын имараты жана мурда университет болгон Вичернхауз. Ошондой эле таасирдүү коргонуу чептеринин калдыктары сакталып калган. Альтдорф шаарында бир нече окуу жайы иштейт.
Түштүк сибирь тоолору
Түштүк сибирь тоолору - Сибирдин түштүгүндөгү тоолуу аймак.
Алтай, Салаир токол тоолору, Кузнецк Ала-Тоосу, Батыш Саян, Чыгыш Саян, Тыва, Байкал бою, Забайкалье тоолорун камтыйт; ошондой эле анын курамына тоо аралык өрөөндөр (Кузнецк, Минуса, Тыва, Тожа ж. б.) да кирет. Аянты 1,6 млн км2дей. Аймакта орто бийиктиктеги тоолор (800-2000 м) басымдуу; айрым кырка тоолор менен тоо массивдерине бийик тоолуу жана мөңгүлүү рельеф мүнөздүү. Эң бийик жери - Белуха чокусу (4506 м). Аймак өтө сейсмдүү. Түстүү жана сейрек кездешүүчү металл, таш көмүр, асбест кендери бар. Too капталдарын кызыл карагайлуу тоо-тайга жана ийне жалбырактуу токой (аймагынын 3/4үн), 2000-2500 жден бийик жерлерин тоо тундрасы жана альп шалбаасы, тоо арасындагы ойдуңдарды талаа ээлейт.
Пензячка (Парбиг куймасы)
Пензячка — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Парбиг дарыясынын сол жээгинен 138 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Фридрих Шиллер
Фридрих Шиллер (1759-1805) - Немец элинин улуу акыны жана драматургу искусствонун теоретиги жана -тарыхчысы.
Чыгармачылыгы
Акын жалаң гана ыр жанрында эмес, драматургия жанрында көп эмгектенген. Анын "Каракчылар» (1781), "Фиесконун Генуядагы заговору» (1783), «Жүзү каралык жана сүйүү" (1784) деген трагедиялары, классикалык мыкты чыгармалары бар. Шиллердин чыгармаларында Германиянын реалдуу турмушунун картиналары ачык-айкын көрсөтүлгөн. Социалдык теңсиздикке, жакшы нерселерге олку-солкусуз жетилген көз карашта баа бергенде анын даңкын ого бетер бийиктикке жеткирген. Немец адабиятынын ошол мезгилдеги эң көрүнүктүү өкүлдөрү Лессингинин, Гетенин жана Шиллердин чыгармалары немецтин улуттук маданиятынын тарыхында бүтүндөй бир доорду түзгөн. Немец классикалык драматургиясынын улуу ишмери Фридрих Шиллердин идеал менен тыкандыктыгы анын, теңдик менен боштондукка чакырган «Жүзү каралык жана сүйүүсүн» кыргыз элине биринчи жолу 1956-жылы Кыргыз мамлекеттик драма театры тартуулаган. Чыгармалары дүйнө элдеринин тилдерине (кыргыз тилинде да) которулган.
Пэннингтон (Нү-Жерси)
Пэннингтон (Нү-Жерси) (Pennington) — Нү-Жерси штатынын Мёрсер округуна караган АКШ шаары.
Кыргыз CCP
1990-жылы 14-декабрда Кыргызстан Республикасынын эгемендиги тууралуу декларация кабыл алынган.
Жалал-Абад мамлекеттик университети
4. Кочкор-Атадагы Аспап курулуш техникуму (1981-ж); 5. Майлуу-Суу шаарындагы электрдик-механикалык техникуму (1965-ж).'''
Шарттуу чыгаруу
Шарттуу чыгаруу – бажы укугунда товарларды жана унаа каражаттарын жактын бажы мыйзамдарында белгиленген чектөөлөрдү, талаптарды же шарттарды аткаруу милдеттенмеси менен коштолгон чыгаруу.
Шарттуу эсептер
Шарттуу эсептер – шарттуу аманаттар эсепке алынган, ошондой эле акча талап кылынган күнү эмес, белгилүү бир убактан кийин (2–10 күн) төлөнгөн эсептер.
Таежная (Васюган куймасы)
Таёжная — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Омск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Васюган дарыясынын оң жээгинен 317 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
1976
Өлгөндор
1951 – 2000