cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мальта
Адабияты
Мальталыктардын адабияты мальта, ошондой эле италян жана англис тилинде өнүгүүдө. Мальта тилиндеги байыркы жазма эстелик – П. Кашаронун «Кантилена» ыры (1470-, 1485-жылдар; 1968 -жылы басылган. Мальта тилиндеги туңгуч проза – динди үгүттөөчү диний жыйнактар болгон (1739- жана 1746-жылдар аралыгы). Улуттук адабият 19-кылымда жергиликтүү оозеки чыгармачылыктын, каада-салттын жана тарыхтын негизинде түзүлгөн. Ж. А. Вассал чыгармачылыгында эпикалык поэма жанрына кайрылган («Түркиялык галеон», 1853). 19-кылымдын аягында жазуучулар италия прозасынын таасиринде (А. Мандзон) тарыхый роман жанрына кайрылышкан (А. М. Каруан, М. Аццопард ж. б.). А. Мерчиек, К. де Вон Ховэнин чыгармачылыгында готикалык роман жанры пайда болгон. 20-кылымдагы көрүнүктүү акын К. Псайла (жашыруун аты – Дун Карм) – Мальта гимнин автору. Ал италян жана мальта тилинде жазган. 20-кылымда драматургияда А. Кремон, Э. С. Инглотт, Жузе М. Аццопард, А. М. Кассол, О. Каллей, Ф. Эбейер ж. б. эмгектенишкен. 1990-жылы адабият майданына «жаңы толкунда» акын жана жазуучу И. Мифсуд, акындар Г. Холланд (мальта жана англис тилинде жазган), М. Г. Ганад, К. Аццопард, С. Ингуанес ж. б. келишкен.
Вакуумметр
Суюктуктуу вакуумметр
Суюктуктуу (гидростатикалык) вакуумметрде суюктугу (сымап же буу серпилгичтиги төмөн май) бар түтүк (столб) басым өзгөрткүч болуп эсептелип, газ басымын жана белгилүү басымды теңдейт. Мындай вакуумметрдин кемчилдиги суюктук буусу вакуум системасына кирип кетет, ошондой эле басым өлчөө диапазону аз.
Электрондук иондоштургуч вакуумметр
Электрондук иондоштургуч вакуумметрде ысытылган катоддон чыккан электрондор анодду көздөй тез жылат жана газ молекулаларын иондоштурат; пайда болгон иондор коллектор чынжырында басымга пропорциялуу ток пайда кылат.
Илээшкектүү вакуумметр
Илээшкектүү вакуумметрде сейректелген газдын басымдын таасиринен болгон ички сүрүлүүгө көз карандылыгы пайдаланылат. Басым ченелүүчү газдуу идиштеги эркин кыймылдагы нерсенин (вибратор) токтоо мөөнөтү же декремент басым ченеми болуп эсептелет.
Тат-Бикшик (Калтасин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Чапан тейит (Канкел чапаны)
ЧАПАН ТЕЙИТ - учурда жакынкы чет элдердин ичинде Өзбек республикасынын Жызак Сырдаря областарында кеңири таралган ичкиликтердин тейит уруусунун бөлүгү болуп эсептелет.
Хасуй-Яха дарыясы
Хасуй-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - КАР/ТАЗ/90/9/75 орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Жарым-жартылай өтүмдүү валюта
Жарым-жартылай өтүмдүү валюта – резиденттер үчүн жана алмашуу аткарымдарынын айрым түрлөрү боюнча валюталык чектөөлөр колдонулуучу өлкөлөрдүн улуттук валютасы; эреже катары, ал айрым чет өлкөлүк валюталарга гана алмаштырылат жана эларалык төлөм жүгүртүүсүнүн кээбир түрлөрүндө колдонулат.
Аббревиатура
Аббревиатура (италиялык тилден алганда — кыскартылган сөздөр) жазуу жана оозеки речтеги кыскартылган сөздөр. Анын практикалык мааниси — үнөмдүүлүк. Ал аз болсо да көркөм чыгармаларда кездешет.
3.Башкы тыбыштарынан кыскартылган сөздөр. Ааламда күндөн артык даңкка конгон, Ал Чынар — СССР, кең Мекеним! (К. Акаев)
Мультицепс
Мультицепс (лат. Multiceps multiceps) — көк мээ ылаңынын ыйлаагы, мунун тасмакурт түрүндөгү жеткилең формасы иттин ичегисинде жашайт.
Кабыл
Кабыл — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Манастын Каныкейге үйлөнүшүндө Атемирдин үч уулунун бири экени гана айтылат (Сагымбай Орозбаков, 2. 384).
Чагылган
2-баскыч
Бирок, «сызыктуу» болгону менен биз чагылгандын изин бир калыпта түз сызыктуу болбогонун билебиз. Бул эмнеден келип чыгат? «Баскычтуу лидер» деген термин бул кубулушту белгилөө үчүн колдонулат. Мында ар бир баскыч – бул жарыктын ылдамдыгына барабар ылдамдыкта кыймылга келген электрондор абанын молекуласына урунган жерге чейинки аралык болуп эсептелет. Мында разряддын траекториясы өзгөрөт. Ошентип, чагылганда канчалык абанын молекуласына кагылышса, ошончолук багытын өзгөртүп кете берет.
Чагылгандын издери
Көпчүлүк учурда бийик дарактар, курамында сууну камтыгандыктан, чагылгандарды «тартып» алат да, жерге терең кирген тамырлары менен табигый чагылган тоскуч кызматын аткарып калат.
Шар түрүндөгү чагылган жана анын касиеттери
Бул чагылган түрүнүн чыгышынын 200дөй теориясы каралган. Шар түрүндөгү чагылган кадимки сызыктуу чагылгандын натыйжасында пайда болгон, чектелген интенсивдүү жарык көбүгү – плазма десе болот. Шар түрүндөгү чагылгандын абада пайда болушу үчүн күчтүү газдык разрядды жаратуучу электрдик талаа болушу шарт. Анын ичинде жарыктандыруучу өтө чоң температура болушу мүмкүн. Себеби, газ Келвин б-ча бир нече миң градус температурада гана плазма түрүнө айланат да жаркыроону пайда кылат.
Мындан тышкары, шар түрүндөгү чагылгандын формасы козу карындын, тамчынын жана алмуруттун формасында да кезигери байкалган. Жер шарында бир убакта 100дөн 1000ге чейин шар түрүндөгү чагылган пайда болот, бирок, адамдын аны өмүрүндө бир жолу көрүү мүмкүнчүлүгү 0,01%ды түзөт.
Чоң Каскунка (дарыя)
Чоң Каскунка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ляля дарыясынын оң жээгинен 50 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Чоң Кайла
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Аякталбаган кылмыш
Аякталбаган кылмыш – кылмыш кылууга даярдануу же кылмыш кылууга аракет жасоо. Аякталбаган кылмыш үчүн кылмыш-жаза жоопкерчилигине тартуу мыйзам боюнча, аяктаган кылмыш иши үчүн гана болот.
Кыргыз эстрада ансамбли
Кыргыз эстрада ансамбли - аткаруучулук чыгармачылыктын ар кандай түрлөрун (музыкалык аспаптык, вокалдык аткаруучулук, көркөм окуу, бий, куудулдук ж. б.) бириктирген көркөм коллектив. Кыргыз эстрада ансамблин 1967-ж. комузприма, комуз-бас, комуз-альт, электр-комуз жана урма аспаптар, аккордеондон курап, Н. Давлесов уюштурган жана Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти Чоро Кожомжаров жетектеген. Негизги репертуарына кыргыз элдик обондору жана күүлөрү, композиторлордун эстрадалык ырлары, аспаптык чыгармалары кирет.
4-июнь
4-июнь — Григорий календары боюнча 155-күнү (толук жылда 156), жылдын аягына чейин 210 күн бар.
Мэсон (Огайо)
Калкы - 30712 киши. Болжолдуу аянты - 45.7 км². FIPS коду — 39-48188.
Кыргыз ССРнин маданиятка эмгек сиңирген кызматкери
Кыргыз ССРнин маданиятка эмгек сиңирген кызматкери - Кыргыз ССР Жогорку совстинин Президимунун 1954-жылдын 30-ноябры, 1968-жылдын 15-майындагы Указы боюнча 15 жылдан кем эмес иштеген физкультура жана спорт, маданият сарайларында, үйлөрүндө, клубдарда иштегендерге, өздүк көркөм чыгармачылыктын катышуучуларына, эл чыгармачылык үйлөрүнүн, газета-журналдардын, басмалардын, китепканалардын, кинематографиянын, окуу жайлардын ж. б. кызматкерлерине берилген. Бул наам Кыргызстан эгемендүүлүккө чыкканга чейин берилип келген. Кыргыз ССРинин маданиятка эмгек сиңирген ишмери наамы Кыргыз Республикасынын Президентинин 1991-жылдын 27-мартындагы Указы боюнча «Кыргыз ССРинин искусствого эмгек сиңирген ишмери», «Кыргыз ССРинин маданиятка эмгек сиңирген кызматкери», «Кыргыз ССРинин искусствосу менен адабиятына эмгек синирген ишмери» деген наамдардын ордуна көп тармактуу искусство, адабият, кино, театр, басма сөз кино, жогорку музыкалык окуу жайларынын китепкана, спорт жана физкультура, музей, цирк кызматкерлерине, композиторлорго, режиссерлорго, жазуучуларга, драматургдарга, дирижерлорго, хормейстерлерге ж. б. көп жылдардан берки ак ниет иштери, улуттук искусствону, адабиятты, маданиятты өнүктүрүүгө өзгөчө салым кошкондуктары үчүн берилүүчү ардак наам. Кыргызстан эгемендүүлүккө ээ болгондон баштап, «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер» деген аталышта Президенттин Указы менен бериле баштады.
Теория менен практиканын байланышы
Байланыштарынын формалары
Теория менен практиканын байланышы конкреттүү формалары жана окуучулардын акыл-иш аракеттеринде алардын өз ара айкалыштырылышы жана бул максатта колдонулган методикалык каражаттар ар түрдүү болушу мүмкүн экендиги түшүнүктүү.
Энчилүү aт
Ат (наам) менен ал ат коюлган нерсенин ортосунда эч кандай реалдуу байланыш жок, ал байланып атты койгондордун сезиминде гана кармалып жүрөт.
Хончеас-Яха дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кадырсейит
Кадырсейит — эпиозоддук кейипкер, сабаттуу адам (молдо). Бээжинге казатка бараткан колдун тизмесин К-ке окутса, Тазбаймат Манасты унутуп койгон болот (Сагымбай Орозбаков, 3. 170).
Абужа метросу
Абужа метросу – Абужа шаарынын метросу. Метросу 12-июль 2018-жылы ачылат.
Лицей
2) Батыш Европадагы орто окуу жайы. Бизде жалпы орто жана кошумча жалпы билим программаларын ишке ашыруучу, жогорку баскычтагы окуучуларды шык жөндөмүнө жараша багытуу, дифференциалдуу жана кесипке ылайыктап окутууну жүзөгө ашырган жалпы орто билим берүүчү мекеме.
Жоон-Арык капчыгайы
Жоон-Арык капчыгайы – Ички Теңир-Тоодогу антецеденттик капчыгай. Үкөк жана Баба Ата тоолорун кесип, меридиан багытында 45 кмге созулуп жатат. Кочкор районунун аймагында. Деңиз деңгээлинен бийиктиги 1900–2100 м, туурасы 200–300 м. Капталдары бийик (300–800 м), тик (45–65°). Капчыгай аркылуу Чүй дарыясынын башы – Жоон-Арык суусу агат. Капчыгай палеозойдун сланецтери менен кумдуктарынан түзүлгөн. Түндүгү кууш, зоокалуу, гранит теги жер бетине чыгып жатат, түштүгү кенен, таманы кашаттуу. Кээ бир жери – кууш шаңшаар. Капчыгайга бетеге, шыбактуу жарым чөл жана кургак талаа ландшафттары мүнөздүү. Чүй, Ысык-Көл өрөөндөрүн Нарын облусу менен байланыштыруучу автомобиль жолу өтөт. Ошол эле жолдун тарамдары Кочкор өрөөнүн Кара-Кужур, Төлөк өрөөндөрү менен байланыштырат.
Метил спирти
Метил спирти, метанол, жыгач спирти, СН3 ОН — бир атомдуу каныккан спирттер биринчи мүчөсү. Биринчи жолу 1834-ж. М. с. Дюма жана Э. Пелиго жыгачты кургак буулантып айдоодон бөлүп алышкан жана химимялык формуласын аныкташкан. Этил спирти жыттанган түссүз суюктук, кайноо t 64,5°С тыгызд. 0,7924 г!см3 (20°С), аба менен 6,72-36,3% (көлөмү б-ча) аралашмасы жарылат. 15,6°С от алат. Суу, спирт,  бензол, ацетон жана башка  органикалык  эриткичтер менен бардык катышта аралашат. М. с. бир атомдуу спирттер бардык касиеттерине ээ. М. с. өнөр жайда көмүртек оксиди (II) менен суу-тек (СО:Н 2 молярдык катнашы 1:2); көмүртек кош оксиди (IV) менен суутек жана каныккан углеводородду (этан жана пропан) толук эмес окистендирүүдөн алынат. Сырьё катары табигый жана кокс газдары керектелет. М. с. формальдегид, карбамид чайырын, уксус к-тасын, синтет. каучуктарды,  поливинил спиртин, түрдүү эфирлер, антифриздер, алкилгалогенидди, тоют белокторун жана башка өндүрүүдө, мотордук күйүүчү отун катарында, бензин антидетанациялык касиетин жакшыртууда, кыймылдаткычтар КПД. жогорулатууда колдонулат. М. с. нерв жана кан тамыр системасына, көзгө, дем алуу органдарына зыяндуу таасир этүүчү күчтүү уу. 5-10 мл М. с. ичкен адам катуу ууланат, 30 мл ашык ичсе өлүмгө дуушар болот.
Метиламин
Этилен оксиди менен метилдиэтаноламинге айланат:
Луций, Анней Сенека
Материя тууралуу
Аристотелге таяна отуруп, Сенека бардык стоиктер менен бирге жаратылышта активдүү жана пассивдүү башталыштардын бар экенин тааныйт. «Биздин стоиктер мындай дешет: жаратылыштагы бардык нерселер эки башталыштан-себептен жана материядан келип пайда болот. Материя кыймылсыз катып тура берет, ал ар нерсеге даяр, бирок аны кыймылга келтирмейинче ал бекерчиликте кала берет. Себеп же акыл-эс материяны өзүлөрү каалагандай өкчөп-калчайт, ага форма берет, ар түрдүү предметтерди жасайт» ..
Дин тууралуу
Ошентип, Сенеканын окуусу карама-каршылыктардан турат: бир жагынан ал дүйнөдөгү бардык нерселер жаратылыштын мыйзамдарына ылайык ишке ашып турат деп тааныса, экинчи жагынан, баардык нерсе Кудайдан дейт. Бир жагынан ал мифологияга шылдыңдап мамиле жасайт, экинчи жагынан ар кандай мистиканын ролун моюндайт жана төлгө салууну философиялык жактан негиздөөгө чейин барат.
Өзүн өзү өлтүрүү себептери
«Өлүм деген эмне? Же өмүрдүн бүткөнү, же көчүү. Мен жок болуп кетүүдөн коркпоймун, анткени жок болуу — бул менин жашоомдун бүткөнү, мен көчүүдөн да коркпоймун,— мен эч качан мындай тар чөйрөдө кысылып туруп калбаймын» (дене жөнүндө сөз болуп жатат, Луциллиге жазылган 65-кат). Ушунун баардыгы Сенеканын этикалык акыл-насааттарынын башкы темасы жана бул айтылгандар бүткүл тарых бою анын даңкын чыгарган.
Кажырты
Кажырты – Соң-Көлдөн башталган суу, Нарын району аркылуу агып, Нарын дарыясына куят. Узундугу 62 км, алабынын аянты 1960 км2. Жогорку агымында Соң-Көл деп аталып, кууш жана терең капчыгай аркылуу агат. Ири куймалары: Кара-Тал (35 км; оң); Төр-Суу (21 км), Кең-Суу (19 км), КумдууСуу (16 км), Баткак-Суу (15 км; сол). Жылдык орточо чыгымы 5,2 м3/сек. Кажырты Соң-Көлдүн деңгээлинин жылдык өзгөрүүсүнө карата майда кире баштап, сентябрда тартылат.
Большетугане (Калтасин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Сулайманабад
Калкы
Калкы - 1 499 киши.
Гибралтар
Гибралтар – (Жабалтарык) Улуу Британиянын Пиреней жарым аралынын түштүгүндөгү ээлиги (1713жылдан). Гибралтар кысыгында; аскалуу жарым аралды жана Пиреней жарым аралын аска менен туташтырган кумдуу мойнокту камтыйт. Испаниядан бейтарап зона аркылуу бөлүнөт. Аянты 6,5 км2. Калкы 29,2 миң (1999). Расмий тили англис тили. Чарбасы Улуу Британиянын аскер-деңиз жана аскер-аба базаларын, транзиттик портту жана чет элдик туристтерди тейлөөгө байланыштуу. Сырттан алынган продукциянын 1/2 нефть. Док, кампа, нефть сактагычтар, калкты жана горнизонду тейлөөчү тамак-аш өнөр жайы жана кеме оңдоочу ишканалары бар.
Эвенк тили
Эвенк тили, тунгус тили - эвенктердин тили. Россияда негизинен Чыгыш Сибирь аймагына - Енисейдин сол жээгинен Сахалин аралдарына чейин, Түндүк Кыхайга (Ички Монголия, Синьцзян-Уйгур авхономия району) жана Монголияга хараган. Тунгус-манжур тилдеринин түндүк тобуна кирет.
Тамашоу
Тамашоу - Кыргызстандагы белгилүү оюндардын бири. Тамашоудо ар-түрдүү чөйрөнүн командалары (окуу жайлар, ЖОЖдор ж.б.) ар кандай темага импровизациялоо, берилген суроолорго күлкүлүү жооп берүү, атайын даярдалган интермедиаларды коюу жана башкаларды аткаруу менен жарышышат.
Медина (Огайо)
Медина (Огайо) (Medina) — Огайо штатынын Medina округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 25139 киши. Болжолдуу аянты - 29.3 км². FIPS коду — 39-48790.
Хормый-Кы дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кочо
Кочодогу башкаруучунун толук титулу «арслан бильге тенгри илиг идикут» деп аталган. Сун элчиси Ван Яньде Кочо шаарын Уйгур өлкөсүндөгү өтө гүлдөгөн калаалардын бири экендигин баяндаган. 840-жылы кыргыздардын соккусунан кыйраган Уйгур кагандыгынын Чыгыш Теңир-Тоого көчүп келгенден кийинки тарыхы Кочо шаарынан башталган жана кыска мезгилдин аралыгында алар аталган аймакта өзүлөрүнүн күчтүү мамлекетин калыбына келтиришкен. Шаар Улуу Жибек жолунун боюнда жайгашкандыктан, коңшу өлкөлөр менен маданий, соода-сатык катнаштарды жүргүзүп турган.
Нойшёнау
Нойшёнау ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Фрайунг-Графенау районуна карайт. Төмөнкү Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы – 2340 (2010-ж.). Аянты – 27.54 км2.
Жарыя сынак
Жарыя сынак – милдеттүүлүк укугунун институту, бир жактуу бүтүмдүн бир түрү. КР жарандык мыйзамдарына ылыйык ишти мыкты аткаргандыгы же дагы башка жыйынтыктарга жетишкендиги (жарыя сынак) үчүн акчалай сыйлык же дагы башка сылык берүүгө жарыя кылган жак анын шарттарына ылайык жеңүүчү деп табылган жакка убада кылынган сыйлыкты төлөп берүүгө тийиш. Ж. с. кандайдыр бир жалпы коомчулук үчүн пайдалуу максатка жетүүнү көздөөсү керек. Сынакты уюштуруучулар кулактандыруу же жалпы маалымат каражаттары аркылуу ал сынакка баардык каалоочуларды чакырса, Ж.с. ачык болуп саналат, ал эми сынакка катышуу сунушу уюштуруучулардын өздөрү тандап алган белгилүү бир жактардын чөйрөсүнө гана жөнөтүлсө, Ж. с. жабык болуп эсептелет. Эгер сынакка катышууну каалагандардын ичинен алдынала иргеп алуу жүргүзүлсө, Ж. с. алдынала жиктештирүү менен шартталат. Ж. с. жөнүндөгү кулактандыруу аткарыла турган иштин же дагы башка жетишкендиктин жыйынтык баалоо тартибин, тапшырма маанисин, чен-өлчөмүн караган шарттар, ошондой эле сынак жыйынтыгын жарылоо тартиби жана мөнөтү менен коштолууга тийиш. Ж. с. жарыялаган жак сынак иштерин кабыл алуу мөөнөтүнүн биринчи жарымында гана сынак шартын өзгөртө же аны жокко чыгара алат. Сынак шарты өзгөргөн же жокко чыгарылган учурда, аны жарыялаган жак сынак иштери боюнча ага чейин аткарууга же жарым-жартылай аткарууга кеткен кандай гана жактын болбосун чыгымдарынын ордун толтуруп берүүгө тийиш. Сынак негизин илимий, адабий, көркөм өнөр чыгармалары түзгөн сынак шартында, Ж. с. өткөргөн тарап мындай чыгармаларды пайдалануу үчүн автордук сыйакы төлөп берүү артыкчылык укугуна эгедер. Эгер Ж. с. шартында башкача каралбаса жана аткарылган иш мүнөзүнөн башкача чара көрүү келип чыкпаса, сынак жарыялаган жак сынак сыйлыгына арзыбай калган иштерди өз ээлерине кайтарып берүүгө тийиш.
Марат Жанталиев
Үй-бүлөдө үч бир туугандын экинчиси. Москва шаарындагы Кинематографиялык институттун бүтүргөн.
Кыргыз улуттук телерадиокорпорациясынын академиялык симфониялык оркестри
Оркестр 37-жылдан бери кыргыз обончуларынын, композиторлордун ырларынан тартып, көлөмдүү симфониялык чыгармаларына чейин Улуттук телерадионун алтын казынасына жаздырды. Азыркы күндө оркестр КМШ өлкөлөрүндөгү мыкты оркестрлердин катарына кирет. Ар кандай концерттерде оркестрдин коштоосунда кыргыздын атактуу ырчылары гана эмес, СССР эл артисти Е. Образцова, Е. Нестеренко, И. Архипова, М. Растропович, Т. Куузик ж. б. да ырдашкан. Ал эми оркестрди айтылуу дирижёрлор Е. Светланов, А. Журайтис, Б. Хайкин, Ю. Домаркос, Ю. Темирканов ж. б. дирижёрлогон. Оркестрде ар кайсы жылдарда А. Хохлов, И. Машкевич, А. Георгиев, Ж. Каныметов, Н. Рысалиев, Р. Осмоналиев иштешкен.
Мэн аралы
Негизги маалымат
Аянты 572 км2. Калкы 74,6 миң (2006). Расмий тилдери –Англис тили жана гэль тилдери. Борбору – Дуглас. Аралдын жашоочулары беш королдуктун борборунда жашайбыз деп келишет. Анткени ачык күндө бийик дөңсөөгө чыгып караган адамга түштүгүнөн Вельс, чыгышынан Англия, түндүгүнөн Шотландия, батышынан Ирландия көрүнөт. Биздин заманга чейинки 800-жылы аралга викингдер келе баштаган. 1266-жылы чейин Норвегияга көз каранды болуп келгенетикалыкОшол мезгилден Скандинавия мамлекеттер системасына кирген. Ушул күнгө чейин ал өзгөрүлгөн жок. 1341-жылдан Англиянын көзөмөлүнө өткөн. Аралды 1405-жылы англис тилинде король Генри IV Стэнлинин үй-бүлөсүнө белек кылган. Кийинчерээк 1765-жылы Британия өкмөтү 70 миң фунтка сатып алган. Британия Шериктештигине көз каранды эмес мүчө. Климаты Гольфстрим жылуу агымынын таасиринен жумшак, нымдуу келип, шамал болуп турат. Эң суук айы февралда абанын температурасы 4˚С, июль–августта 17˚С, эң жогоркусу 28,9˚С. Арал – Улуу Британиянын өз алдынча башкаруу укугуна ээ аймагы. Аралдын парламенти – Тинвальд (миң жылдан ашык тарыхы бар дүйнөдөгү эң байыркы парламент); эки палатадан (мыйзамдар кеңеши жана төмөнкү) турат. Аралдын башчысы Улуу Британия королевасы, ал Мэн аралынын лорду деген титулга ээ. Негизинен аралды королева дайындаган генерал-губернатор (5 жыл) башкарат. Аралдын сырткы жана коргонуу саясатын Улуу Британия жөнгө салат. Арал Европа шериктештигине ассоциацияланган мүчө. Экономикасынын негизин туризм жана финансы сектору (оффшордук аймак) түзөт.
Кульсайыт (Калтасин району, Башкыртстан)
Кульсайыт — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Тюльдин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — -  киши. Почта индекси — 452868, ОКАТО коду — 80233850003.
Чалгай
Чалгай– кездеменин шынаа түрүндө бычылган түрү. Аялдардын, эркектердин үстүнкү кийимдерин (чапан, чепкен, белдемчи жана башка) тиккенде этеги кенен жана кийгенде алды жабылып калыш үчүн капталдарына чалгай салынган. Чалгай кыргыз кийимдеринин өзгөчө элементтеринин бири болуп эсептелген.
Жорго салыш
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Казат
Чоң казат деп атанып,
Эски арсланбек (Туймазин району, Башкыртстан)
Эски арсланбек — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Сайран айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 123 киши. Почта индекси — 452791, ОКАТО коду — 80251845003.
Кыдыршаа (уруу)
Кыдырша - ичкиликтер (Булгаачылар) уруулук тобундагы байыркы ири уруулардын бири. Кыдыршалар - Булгаачылар уруулук тобунда Сейф ад-Дин Аксикендинин «Мажму ат- Таварихинде» (16-к.) эскерилет. Этнонимдин параллелдери кыргыздын кесек уруусунда жана ферганалык кыпчактардын курамында бар. Кыдыршалар кыргыздын эл болуп түптөлүшүнө орчундуу роль ойногон уруулардын бири. Элдик уламыштардын маалыматтарына караганда, кыдыршалар кыргыз-кыпчак тектүү уруулардан болору баяндалат. Өзбекстандын Анжиян облусунун аймагында Кыдырша этнотопоними бар экендиги маалым.
Чалдыбар
Чалдыбар, шаар чалдыбары – байыркы бекемделген турак-жайдын жана шаардын калдыгы. Чалдыбар тегерек, үч бурч, тегерек же тик бурчтуу аянтча түрүндө болуп, табигый же атайын аң, чыңдалган дубалдар менен курчалган. Чыңдалган дубалдар сырттан келген душмандардан үй мүлкүн сактап, алардан коргонуу максатында тургузулган. Кыргызстандын аймагында Койсары (6–15-кылым), Күрмөнтү (8–12-кылым), Кегети (8–12-кылым), Кошойкоргон (10–12-кылым), Кемин (10–12-кылым), Казарман (11–12-кылым) жана башка шаар чалдыбарларылары бар. Шаар алдыбарларын казганда турак-жай, түрдүү буюмдар турчу жана душмандан жашынуучу жайлар табылган. Орто кылымдардагы шаар чалдыбарларына чыңдалган турак-жайлар, сепилдер жана башка кирет.
Логика
Диалектикалык логика – объективдүү дүйнөнүн өнүгүшүнүн адамдын ой жүгүртүүсүндөгү чагылыш калыпы жана мыйзымдары, чындыкты таанып-билүүнүн мыйзам ченемдери жөнүндөгү илим. Анын элементтери Гераклит, Платон, Аристотель ж. б. ойчулдардын эмгектеринде, ал эми таанып-билүүнүн, ой жүгүртүүнүн жалпы принциптери жана методдору катары Ф. Бекон, Декарт, Лейбниц ж. б. окууларында кездешет.
Миддлбург (Огайо)
Калкы - 15946 киши. Болжолдуу аянты - 21.0 км². FIPS коду — 39-49644.
Хуричангда
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Минералдык жер семирткичтер
Ca3(PO4)2 + 2H2SO4 = Ca(H 2PO4)2 + 2CaSO4 Кош суперфосфат - Ca(H2PO4)2. бул туз реакциясынан алынат: фосфор кислотасын алуу жана анын суудагы эритмеси менен фосфоритти же апатитти аралаштыруу:
Ca3(PO4)2 + 4H3PO4 = 3Ca(H 2PO4)2
Хара - Балгас шаар чалдыбары
Хара – Балгас шаар чалдыбары, Карабалгасун, Ордубалык – 8–9-кылымдагы Уйгур кагандыгынын борбору; Моңголиядагы шаар калдыгы. Орхон дарыясынын сол жээк тарабында жайгашкан. 840-жылы Енисей кыргыздарынын каганынын буйругу менен Ордубалык («шаарлардын борбору, байтактысы») талкаланып, өрттөлгөн. 1949-жылы С. В. Киселев жетектеген тарыхый–этнографиялык топ изилдеп, сарай, храм комплексин, шаардыктардын турак-жайларынын чалдыбарын ачкан. Металл, чопо жана таш буюмдар табылган. Калкы кол өнөрчүлүк, соода менен кесип кылган
Адабий тил
Адабий тил ― белгилүү бир адабий нормага салынган жалпы элдик тилдин жогорку формасы. Адабий тил айтылышы жана жазылышы такталып, жалпыга бирдей кодификацияланат жана стилдик жактан кеңири жиктелип, оозеки жана жазуу түрүндө колдонулат. Ал коомдук жана функционалдык статусу боюнча улуттук тилдин калган формалары говор, диалектилерден кескин айырмаланып, белгилүү даражада регламенттелген мүнөзгө ээ коомдук-социалдык жана тарыхый-маданий кубулуш болуп саналат. Адабий тилдин жаралышы, өнүгүшү жана калыптанышы коомдун жалпы өнүгүшүнө жана ошол элдин жалпы маданиятынын деңгээлине жараша аныкталат. Адабий тил бир нече диалектинин базасында, жалпы элдик, улуттук жана мамлекеттик тилдин негизги формасы. Кыргыз адабий тили кыргыз тилинин жалпы элге орток белгилеринин негизинде Октябрь революциясына чейин эле алгач оозеки, кийин жазма формада жаралган. Кыргыз адабий тилинин өнүгүү, калыптануу процесси уланууда.
Чоң Лай
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское айылындагы суу өлчөгөн посттун аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Мегахилидалар (бөлүмү)
Мегахилидалар (латынча-Megachilidae) − уруусу - аарылар, түркүмү - жаргак канаттуулар курт-кумурскалар. Өзүнө 3100 ашык түрдү камтыйт.
Миддлтаун (Огайо)
Миддлтаун (Огайо) (Middletown) — Огайо штатынын Butler округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 48694 киши. Болжолдуу аянты - 66.8 км². FIPS коду — 39-49840.
Чирюг
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чымындар
Чымындар — көгөн, сайгак, ылаа жана чымындарды кучагына алган эки канаттуу каскак жандыктардын бир түркүмчөсү, буларга кыйла систематикалык категория кирет: капустачы жазгы чымын (лат. Chortophila brassicae), чиечил чымын (Rhagoletis cerasi), Вольфарт чымыны (Wohlfahrtina magnifica), там чымыны (Muscina stabulans), токой жашыл чымыны, тарпчыл жашыл чымын (Lacilia sericata), ибисчил чымын (Atherix ibis), уй чымыны (Musca domestica), кидик үй чымыны (Musca domestica minuta), пиязчыл чымын (Chortophila antiqua), этчил боз чымын (Sarcophaga carnaria), күздүкчүл чымын (Hylemyia coarctata), талаа чымыны (Musca autumnalis), сафлорчул чымын (Acanthiophilus helianthi), кызылчачыл чымын (Pegomyia hyosciami), быштакчыл чымын (Piohila casei), Орол тарпчыл чымыны (Calliphora uralensis), це-це чымыны (Glossina palpalis), швед чымыны (Oscinella friti), жаздык эгин чымыны (Phorbia genitalis), данчыл чымындар (тукум) (Chloropidae), жашыл чымындар (Lucilia), майда каскактарды жеп, мителик кылып жашоочу чымындардын бир уруусу, машакчыл чымындар (уруу) (Amaurosoma), канчыл чымындар (тукум) (Hippoboscidae), миналачу чымындар (тукум) (Agromyzidae),   кыкчыл чымындар (тукум) (Scatophagidae), кадимки чымындар (тукум) (Muscidae), этчил боз чымындар (тукум) (Sarcophagidae), тарпчыл жашыл чымындар (уруу) (Calliphoridae), тарпчыл көк чымындар (уруу) (Cynomyia), сөөлжанчыл чымындар (уруу) (Pollenia), швед чымындары (Oscinella), дан эгиндерине зыян келтирүүчү чымындардын бир уруусу.
Чалчык-Булак көрүстөнү
Чалчык-Булак көрүстөнү – эрте темир дооруна таандык археологиялык эстелик. Соңкөлдүн түндүк-чыгыш тарабында Чоңдөбө, Байтыбулак, Көкбулак эстеликтерине жакын саздуу жерде жайгашкан. Мүрзөлөрдөн жана маркумду эскерүүчү таштулга, сегизташ эстеликтеринен турат. Мүрзөнүн бириндеги аялдын баш сөөгүнөн байыркы оорунун белгилери баамдалган. Сегизташ эстелигинен көмүлгөн адамдын биринчи жолу сөөгү табылган. 1998-жылы Кыргыз тарыхчылар жамааты менен Түрк тарых курумунун археологиялык экспедициясы тарабынан изилденген.
У-Ял (Калтасин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кадимки субагай кырк аяк
Кадимки субагай кырк аяк (лат. Scutigera coleoptrata) кырк аяктар түркүмүндөгү каскактардын бир түрү.
Валенттүүлүк (тил илиминде)
Валенттүүлүк (тил илиминде) (латынча valentia күч) - сөздүн башка сөздөр менен синтаксистик байланыш түзүү жөндөмдүүлүгү. Валенттүүлүк түшүвүгү лингвистикага биринчи ирет С. Д. Кацнельсон тарабынан киргизилген (1948). Батыш Европа тил илиминде бул термин алгач Л. Теньер тарабынан этиштин айкашуучулук жөндөмүн белгилөө үчүн гана пайдаланылган. Валенттүүлүктү этиш сөз кабыл ала турган актанттардын саны катары караган. Ошого жараша этиштерди бир валенттүү (Ал берди.), эки валенттүү (Ал китеп берди.), үч валенттүү (Ал китепти мага берди.) деп бөлгөн. Тил илиминде негизинен валенттүүлүк кеңири жагдайда сөздөрдүн жана башка бирдиктердин айкашуу жөндөмдүүлүгү катары каралып келген. Ар бир тилдин өзгөчөлүгүнө ылайык сөз түркүмдөрүнүн валенттүүлүг жана сөздүн семантикасы менен байланышкан лексикалык валенттүүлүк деп айырмаланат.
Жоробекова Арзыгүл Мамаюнусовна
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Кайнардын-Кара-Суусу
Көр каздырды ушуга.
Милфорд (Огайо)
Милфорд (Огайо) (Milford) — Огайо штатынын Clermont округуна караган АКШ шаары.
Кайнар-Кашат
Кайнар-Кашат — топоним. Көкөтөйдүн ашындагы эр эңишке балбандарын салган элди К.-К., Үч-Башатта конок күткөн (Сагымбай Орозбаков, 3. 256).
1916-жылдагы тарыхый трагедиянын кыргыз адамынын дүйнө таанымына, көз карашына тийгизген таасири
1916-ж. көтөрүлүштүн алдында Жети-Суу областындагы келгин дыйкандардын 43 проценти куралданган. Демек, кары-картан, бала-чакадан башка курал алып жүрүүгө жараган келгиндер толук куралданган эле. Өз жери үчүн күрөшкөн кыргыздарды атып салуу адаттагы көрүнүш болуп калган.
Падышанын жогорудагы буйругу боюнча Түркстандын Сыр-Дарыя областы 60 мин, Самарканд областы 32,5, Фергана областы 51,3, Жети-Суу областы 43 мин кишини жөнөтүүгө милдеггендирилген.
Ошол эле учурда Сарыбагыш жана Атаке болуштуктарында чыккан көтөрүлүшчүлөр Кеминдеги Новоросснйское кьпптагын, казак-орустардын Самсоновка стандиясын курчап турган. Август айынын орто ченинде көтөрүлүш Пишпек уездинин 12 болуштугун кучагына алат. Ысык-Көлдө, Таласта да көтөрүлүшчүлөр күч алат.
Көтөрүлүшкө Тенир-Тоодогу кыргыздар да активдүү катышкан. Кочкор өрөөнү бул жактагы көтөрүлүштүн чордонуна айланат. Көтөрүлүшчүлөр болуш Канат Убуке уулун (Канат Абукин) хан көтөрүп, өздөрунүн башчысы кылып шайлашкан жана ага баш ийүүгө ант беришкен. Ал 30~40тай барданке, бинтон, кош ооз түтөтмө мылтык, негизинен шыргыйдан жасалган найза, айбалта менен куралданган 2-3 миндей аскери менен август айынын башында Кочкордон Шамшынын бели аркылуу Чүйгө аттанган.
1916 ж. көтөрүлүш Кыргызстандагы ири улуттук-боштондук кыймыл болуу менен кыргыз элинин коомдук-саясий турмушундагы эң маанилүү окуялардан болгон. Көтөрүлүшкө кыргыздардан тышкары жергиликтүү элдердин өкүлдөрү катышкан. Көтөрүлүш жеңилип, өтө мыкаачылык жол менен басылганына карабастан Түркстан чөлкөмүндөгү колониялык бийликти кыйла бошоңдоткон. Эл эркинднк үчүн күрөштүн болуп көрбөгөндөй тажрыйбасына ээ болгон. Кыргыз элинин ата-бабадан мураска калган жерине толук ээ болууну, эркиндиктн, теңднкти энсеген бул күрөшү Кыргызстан тарыхынын маанилүү барагы катары бааланат.
Адабий ийрим
Адабий ийрим — адабиятка байланыштуу теориялык жана практикалык иштерди жүргүзүүчү атайын жетекчиси менен органы болгон адамдардын тобу. Мисалы, «Кызыл учкун» адабий ийрими.
Конфуцийчилик
Конфуцийчиликтин негизи б.з.ч. 6-кылымда Конфуций тарабынан түзүлүп, кийин анын шакирттери (Мэн цзы, Сюнь цзы ж.б.) тарабынан өнүктүрүлгөн.
Конфуцийчилик байыркы салттарды, адамдардын үй-бүлөдөгү жана коомдогу өз ара мамилелеринин принциптерин бекем тутууга, ошону менен коомдук түзүлүштү жана салттуу бийлик формаларын чыңдоого үндөгөн.
Хутты-Яха
Хутты-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таз дарыясынын оң жээгинен 222 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 67 км.
Нойштадт-бай-Кобург
Шаар административдик курамы боюнча 22 шаардык районго бөлүнөт. Аянты ― 61.90 км2.
Чоң Мурюк
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское айылындагы суу өлчөгөн посттун аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Валоризация
Валоризация — 1) мамлекеттин белгилүү бир иш-чаралары аркылуу товар баасынын, баалуу кагаздардын курсунун жана башка жогорулашы; 2) кагаз акчанын курсун көтөрүү үчүн иш-чаралар топтому, ревалъвация дегендин өзү.
Жашыруун маалымат
Жашыруун маалымат – белгилүү гана адамдардын чөйрөсүнүн билүүсү менен чектелген, документтештирилген маалымат.
Молекула спектрлери
Молекула спектрлери – мол. бир энергетикалык денгээлден башка энергетикалык денгээлге өткөндө электромагниттик нур жутулушунун, чыгышынын жана чачыроосунун оптикалык спектри. М.с. өтө жыш жайгашкан спектр сызыктарынан түзүлгөн ичке же жазы тилкеден турат. Атомдор сызыктуу спектрине караганда тилкелүү М.с. бир кыйла татаал түзүлүшкө ээ. Анткени мол-ны түзгөн атом ядросуна карата электрондордун кыймылдуу болушу (ультра-кызгылткөк жана көзгө көрүнгөн аймакт) менен бирге кыймыл башка түрлөрү - мол-да ядронун өзүнүн теңдештик абалынын тегерегинде термелүү кыймылы (инфра-кызыл жана өтө жогорку жыштыктагы аймака) бар. Кыймыл аталган түрлөрүнүн бардыгы квантталган, б.а. кыймылды камсыз кылуучу энергия дискреттүү мааниге ээ. Мол-лар энергиянын тийиштүү денгээлдерине өткөндө М. с. кошумча сызыктар пайда болот. Мол-да атом саны көбөйсө, анын спектринин структурасы да татаалдашат. М.с. мол-нын түзүлүшү ж-дө (инерция моментин, термелүү жыштыгын, атомдор аралыгын, диссоцияция энергиясын, мол-нын структурасын ж.б. аныктоодо баалуу маалыматтарды берет.
Адабияттын партиялуулугу
«Адабият иши уюмдашкан, пландуу түрдө баш кошкон социал-демократиялык пар¬тиялык жумуштун составдуу бөлүгү болууга тийиш»,— деп көрсөткөн В. И Ленин.
Чоң Нясьма (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Семетей Коңурбайдан атасы Манастын кунун куушу
Семетей Коңурбайдан атасы Манастын кунун куушу Семетей Айчүрөктү алып Таласка келгенден кийин, күндөрдүн биринде түшүнөн чочуп ойгонду. Добулбасты урганда жылкыда жүрүшкөн Канчоро менен Күлчоро бир жактан жоо келип калганбы дешип чочушуп Семетейдин үстүнө жетип келишти. Бакай, Каныкей баш болгон жакындарын жыйнаган Семетей: "Белди бекем буусак дейм, Бээжиндеги калчадан атамдын кунун куусак дейм", — деп кеңеш салды. Бакай "Быйыл жаңы үйлөнүп канды бут болуп калдың, келерки жылга чейин тынч эс алып, каныңды толтуруп анан бар" деди. Каныкей Бээжинди багынтыш оңой эместигин, кол жыйып, катуу даярданыш керектигин айтты. Семетей калк кыйналтып, кол жыйнап бүлүк салбай эле эки чоросу менен аттанарын билдирди. Ал айтканынан кайтпасын жакшы билишкен жакындары аны казатка камдашып коштошушту. Бөлөкбай Семетейге атайы арнап жасаган жоо куралдары: айбалта, сырнайза, актинтени тапшырды. Каныкей Аколпок, Кандагайды кийгизди, Бакай, Күлчоро, Канчорого да арнап жасаган соот-чопкут кийимдерди берди. Чыйырды Каныкейлерден бата алышып Семетей, Бакай, Күлчоро, Канчоро жолго чыгышты. Баатырлар жолго чыгышканда Айчүрөк Семетейдин чылбырына чырмалып, Бээжин алдыра койчу жер эмес, барба деп асылды. Семетей "Жети күндүн бири өлүм, ажал жетсе үйдө жатып да адам өлөт, Казат жолу улуу жол, катын жол тоскону оңобу? — деп чылбырын коё бербей турган Айчүрөктү булдурсун менен капталга тартып жиберип жөнөп кетти. Эти ачынган Айчүрөк: "Барба десем болбойсуң, барганыңдан келбей кал, базар үйүң көрбөй кал", — деп каргап калды. Таластан чыгышкан Семетейлер Суусамыр ылдый түшүшүп, Ысык-Көлгө жетишти. Ысык-Көлдүн аркы башындагы Кызыл-Кыяга жакын, жер ортосу Боз-Дөбөгө өргүү кылышмак болушту. Бакай чоролорго аттарды чидер салып баймактап, сак болгула, кытайдын чек кайтарган баатыры Мурадыл алып кетпесин, — деди. Чоролор Бакайдын кебине анча маани беришпей, чатыраш ойноп даңсалып, жатып калышты. Мурадылдын угар кулак, көрөр көз жөө желдети жер чалып жүрүп, Семетейлердин келгенин көрүп, Мурадылга айтып барды. Артык жайчы Мурадыл күндү жайлап, мөндүр, кар жаадырып катуу суук түшүрдү. Бакайдын Көктулпары, Семетейдин Тайбуурулунан башка он төрт ат суукка чыдабай ноктолорун үзүп бошонуп кеткенде Мурадыл чаар жонго жашырып, Үч-Кашканы ашырып, Сары-Жазды бастырып алып кетти. Эртеси күн ачылып, чоролор аттардын жоголгонун билишип, кайгырды. Семетей көп жерлерди кыдырып аттардын кайда кеткенин таба албады. Атсыз калган чоролорду жетелесе баспады, учкаштырса батпады. Айлалары кеткен чоролор Кичи-Жылдыз ары жагы Чоң-Жылдыздын бери жагына оорукка калышып, Семетей менен Бакай чалгынга кетишти.
Адам өлүп, боо түшүп,
Жер көрүнбөй чаң болуп,
Түз киришип алышып,
Алышкан жери коо болуп,
Ат булкучтап жүрө албай,
Эки чоро — эр болуп,
Айгайлатып кытайды
Кайра тийди сапырып (Саякбай Каралаев, "Семетей", 2. 247).
Концертино
Концертино (итал. concertino - чакан концерт) - 1. Жеке аткаруучу оркестрдин коштоосунда ойногон кубултмалуу мүнөздөгү музыкалык чыгарма. Ал концерттен чакан көлөмү, ошондой эле анча татаал эместиги менен айырмаланган. 2. Музыкалык аспапта ойногондордун чакан тобу. Кыргыз музыкалык Тарыхында алгачкылардан болуп дирижёр, музыкант Р. Миронович менен Б. Кулболдиев залкар комузчу Ныязаалы Борошовдун «Арсар күүсүнө» атайын К. Орозов атындагы эл аспаптар оркестри үчүн «Концертино» жазышкан. Ал комузчу менен эл аспаптар оркестринин музыканттарынын ортосунда кайымдашып айтышкандай мыкты чеберчиликте жазышкан жана аткарылган.
Этчил кызыл көчүк чымын
Этчил кызыл көчүк чымын (лат. Coprosarcophaga haemorrhoidalis) — түктүү чымындардын бир түрү.
Азимканов
Ошону менен бирге бир катар даректүү тасмалардын, радиоочерктердин жана көрсөтүүлөрдүн автору. СССРдин жана Кыргызстандын журналисттер союзунун мүчөсү. 2011-жылы Кыргыз Республикасынын Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин "Өзгөчө кырдаалдарды жоюуга катышкандыгы үчүн" төш белгиси менен сыйланган. Көптөгөн медалдар менен сыйланган.
Чоң Чиндат
Чоң Чиндат — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Яя дарыясынын сол жээгинен 186 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Живоглядов Валерий Петрович.
Түшүндүрмө
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы, У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак, Бишкек 2004. ISBN 9967-14-014-3
Жаңы Орьебаш (Калтасин району, Башкыртстан)
Жаңы Орьебаш — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Тюльдин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 141  киши. Почта индекси — 452868, ОКАТО коду — 80233850008.
Вальвация
Вальвация (французча evaluation баа) - улуттук акча бирдигинде чет өлкөлүк валютанын баалуулугун аныктоо.
Хэй-Мутый-Кикя
Хэй-Мутый-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Каралька дарыясынын оң жээгинен 53 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 31 км.
Чоң Оус (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Адабияттын тарбиялык мааниси
Колдонулган дабияттар.
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Классикалык музыка
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Ак-Турпак (Кадамжай району)
Ак-Турпак — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Ак-Турпак айыл аймагына кирет.
Какан
Чыгарыңар капамды (Сагымбай Орозбаков, 4. 58),— деп айтылат.
Боровушка (Чичка-Юла куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Молекула тең салмактуулук конфигурациясы
Молекула тең салмактуулук конфигурациясы – молекула потенциалдык энергиясынын минимум маанисине туура келген мейкиндикте ат. ядронунун салыштырмалуу орун алышы. Эки атомдуу М. т. к. ат. ядролор ортосундагы аралык менен мүнөздөлөт. Көп атомдуу мол-лар конфигурациясын аныктоо үчүн: байланыш узундугу, валенттик бурч, ички айлануу бурчу колдонулат. Мол-а геометриялык конфигурациясын аныктаган параметрлер саны, ошол мол-ны түзгөн атомдор санына жана молекула түзүлүшүнө көз каранды. Мол-а параметрин рентген структуралык анализ, электронография, микротолкундуу спектроскопия, нейтронография жана башка методдор менен аныктоого болот.
Эквилибриум
Тасма Жон Престон аттуу, полицияда иштеген солдат сыйынуучу жөнүндө болот. Алыскы келечек, эмоциялар жана артистикалык кыймылдар мыйзамдан сырткары деп жарыяланган. Ар бир адам, күн сайын эмоциясын басып туруучу медициналык препарат колдонушушу керек. Капысанан албай калган дозадан улам, Престонго өзүнүн ишенген ишенимдери жана анын иштери ишенмдүү эмес экендиги туула баштап, өзү жашаган коомчулукта тымызын калууга, сезими шек келтире баштайт. Акыр аягында ал көтөрүүчүлөр менен бирге болуп, аларга өзүнүн согуш ыкмасы менен жардам бере баштайт.
Исмаилов Татен
Кечээги эле Советтер Союзу дүркурөп өсүп, социалисттик индустрия жогорку чекке жетип, Кыргыз ССРи ар тараптан өнүгүп турган мезгилде Кара-Суу районундагы «Эмгек Кызыл-Туу» ордендүү «Катта- Талдык» мал чарба станциясында ак эмгеги менен элге таанылган эмгек баатырлары өсүп чыккан. Ошол эмгек баатырынын бири, кой өстүрүүнүн чебер устаты, маркум Татен Исмаиловдун байсалдуу өмүр жолу, чабандык татаал кесиптин ысыгына чыдап, суугун жеӊип, кайратмандык менен чоӊ ийгиликтерди жаратып, Союзга аты дүӊгүрөгөнун эл жакшы билет.
Татен Исмаилов 1928-жылы Казак ССРинин Чимкент облусундагы Борисовка, азыркы Тулкибас айылында Исмаил бийдин үй-бүлөсүндө жарык дүйнөгө келген. Ошол жылдары  СССРде коллективдештирүү саясаты башталган. Малды конфискациялоо 1929-жылы башталып, 3 жылдан кийин массалык ачарчылыкка алып келген. Таракты уруусунун башчысы болгон Исмаил-бий, ачарчылыктан кошуна өлкөлөргө таркап кетишин чечип, өзүнүн үй-бүлөсүн алып Кыргызстан тарапка жөнөгөн. Жолдо Исмаилов Татен ачарчылыктын айынан, азыркы Жалал-Абад облусунун Аксы районунда атасынан айрылат.Акыры  Кара-Суу районуна келип жаштайынан эмгекчилдике тарбияланып жер иштетип күн көргөн.
Улуу Ата Мекендик согуш башталганда Татен кол арага жарап калган тестиер бала 4-класска чейин билим алып, кат сабатын жойгон эле. Уруш жылдары өзү теӊдүү өспүрүмдөр менен чарбада иштеп, бирде ач калып, бирде ток болуп дегендей, кечке тынбай, колхоздун ичинде эмгектенип эр жетет.
Колумбус (Огайо)
Колумбус (Огайо) — АКШнын шаар.
Шайлообек Дүйшеев
Кыскача өмүр жолу
1967-жылы Ача-Кайыңды айылындагы Ой-Терскен орто мектебин аяктаган.
1968–1970-ж.ж. Советтик Армиянын катарында, Москванын алдындагы зениттик ракеталык аскер бөлүгүндө кызмат өтөгөн.
2011-жылы акындын чыгармачылыгына арналган "Отко чуркаган бала" даректуу тасмасы тартылган (Режиссеру - Бакытбек Турдубаев).
2005-жылдан азыркы күнгө чейин "Азаттык" үналгысынын Бишкектеги баяндамачысы болуп иштеп келет.
Китептери
Андан кийин акындын "Кайдыгерлик", "Сүйлөшкөнгө чейинки сөз", "Тайгүлүк", "Арабадагы ыр", "Шамал", "Шакен азган", "Алтайдын ошол поюзу", "Шам", "Туз", "Эки дөөнүн күрөшү", "Агындылар", "Кудайдын тоосу кулады" китептери жарык көргөн.
Сыйлыктары жана наамдары
2016-жылдын 26-ноябрында КМШ Мамлекеттеринин Парламенттер Ассамблеясынын Чыңгыз Айтматов атындагы Эл аралык адабий сыйлыгы ыйгарылган.
Айрым чыгармаларынан үзүндүлөр
Хан болсо да кыргыздын баласы эмес.
Чүйдө дагы Покровка,
3
Кыргызгүл, Кыргызбайдын
4
Көк шилең талдан найза жасашкандай,
Манабы көп элдерден дал ушуинтип,
Каныкейи жок энелер дал ушинтип,
Норс Кантон (Огайо)
Норс Кантон (Огайо) (North Canton) — Огайо штатынын Stark округуна караган АКШ шаары.
Мукамбаев, Усуп
Сыйлыктары
Кызыл Жылдыз ордени м-н сыйланган. СССР мамл. коопсуздук комитетинин ардактуу кызматкери.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Б,2003
Мурад хан
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Б,2003
Кеманча
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Жеке жак
Жеке жак — жамааттык түзүлүш болуп саналган юридикалык жактан айырмаланып, жарандык укук субъектиси болгон жаран (чет өлкө жараны, жарандыгы жок жак).
Ысык-Ата
Көп жылдык орточо чыгымы Юрьевка кыштагы тушта 7,06 м3/сек, эң көбү августта (45,8 м3/сек), азы апрелде (1,60 м3/сек) байкалат. Өрөөнү аркылуу Суусамырга мал ашырылат. Капчыгайдын орто жеринен минералдуу ысык суу (арашан) чыгат, анда Ысык-Ата курорту орун алган. Боюнда Карагайбулак, Сынташ, Юрьевка, Эпкин, Жарбашы, Социалчы, Жээк, Будённовка, Дмитриевка жана башка кыштактар жайгашкан.
Баа
Баа моралдык – коомдук чындыктын ар кандай көрүнүштөрүн жана адамдардын жүрүм-турумдарын алардын адеп-ахлактык мүнөзүнө карай кубаттоо же сындоо. Адамдарга белгилүү бир адеп-ахлактык жорук-жосундарды жасоону алдын ала аныктаган моралдык нормалардан айырмаланып, моралдык баа жорук-жосундардын адеп-ахлак талаптарына жооп берүүсүн же бербөөсүн тактайт. Жалпы моралдык баа жамандык жана жакшылык категорияларынын туундусу болуп саналат. Ал тарыхый мүнөзгө ээ жана коомдук түзүлүшкө, таптык күрөшкө ж. б. карай өзгөргөн адеп-ахлактуулуктун объективдүү критерийи болуп саналат. Моралдык баанын негизинде жорук-жосундардын социалдык маани-маңызын таанып билүү жатат. Ушул негизде моралдык баанын жардамы аркасында адамдардын жүрүм-турумун жөнгө салууга болот. Моралдык баалоодо адамдардын жорук-жосунунун мотивдерин гана эмес, алардын социалдык кесепеттерин да эске алуу зор мааниге ээ.
Баа экономикалык — товар наркынын акчалай туюнтмасы. Товар баасынын өлчөмү төмөнкүчө белгиленет: 1) товардын өздүк наркы; 2) акча материалынын (алтын) наркы; 3) суроо-талап менен сунуштун өз ара катышы;
Хэндый-Кы дарыясы
Хэндый-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Ширта дарыясынын оң жээгинен 139 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 32 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Пакистан
Пакистан – Бириккен Улуттар Уюмунун (1947), Эл аралык өзөктүк энергетикасы боюнча агенттиктин (1957), Эл аралык валюта фондунун (1950), Бүткүл дүйнөлүк Соода уюмунун (1995), Интерпол (1952) ж. б. уюмдардын мүчөсү.
Люксембург
Мамлекеттик түзүлүшү
Люксембург – унитардык мамлекет. Конституциясы 1868-ж. кабыл алынган. Башкаруу формасы – конституциялык монархия. Мамлекет башчысы – улуу герцог. Люксембург улуу герцог бийлиги Нассаус династиясынын өкүлдөрүнүн ортосунда мураска берилет. Мыйзам чыгаруучу жогорку органы – депутаттар палатасынан турган парламент. Аткаруу бийлигин премьер-министр жетектеген улуу герцог өкмөтү ишке ашырат. Люксембургда көп партиялуу саясий система орун алган. Негизги саясий партиялары: Христиан-социалдык партиясы, Люксембург социалдык жумушчу партиясы, Демократиялык партия, Жашылдар партиясы жана башка.
Соловьёв, Владимир Сергеевич
Бул ыр Соловьёвдун Египетке жана Фиваидага барганын кандайдыр бир даражада түшүндүрүп бере алат.
София түшүнүгү
''Бүгүн көгүлтүр нурга бөлөнүп,
Чыккан күндүн нурунан,