cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Деште-кевир
Деште-кевир – Иран тайпактоосунун түндүгүндөгү чөл. Иранда. Узундугу 500 кмдей, туурасы 250 кмге чейин. Таманы такыр, шор басып, какшып бараткан саз ээлеген бир нече жазы өрөөндөрдөн (абсолюттук бийиктиги 600–800 м) турат. Жаанчыл мезгилде ылайланган көлчүктөргө айланат. Саз балчыктарынын курамында 22%ке чейин туз болот. Ошондуктан бул чөл Чоң-Туз чөлү деп да аталат. Кумдуу чөлдөр бар. Чет жакасында оазистер сейрек кездешет.
Төлөгөн Томотоев
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Пероксиддер
Пероксиддер – өз ара түздөн-түз байланышкан кычкылтек атому бар химимялык  бирикмелер. Орг. эмес П. кристаллдык торчосу металл ионунан жана мол. кычкылтек анионунан О 22-,О2, О3- турат. Алар жөнөкөй жана комплекстүү болуп бөлүнөт. Жөнөкөй пероксиддер. мол. кычкылтек иондору металл атомдору (катиондору) менен түздөн-түз байланышып, иондук бирикмелерге таандык болсо комплекстүү П. мол. кычкылтек иондору комплекстүү иондор курамына кирет. Жөнөкөй П. мезгилдик системанын I-II группанын металлдары П.: Li 2O2, Na2O2, K2O2, Rb2O2, Cs2O2, CaO2, SrO2, BaO2, жана башка мисал болот. Эң жөнөкөй жана кеңири колдонулуучу пероксиддер. суутек пероксиди Н2О2 кирет. П. окистендиргич касиетке ээ. Алар бир аз ысытуудан эле кычкылтекти бөлүү менен ажырайт. Орг. эмес П. техникада окистендиргич, агартуучу зат катары колдонулат. Орг. П. к-да көмүртек бир же эки атому менен байланышкан –О-О- тобу болот. Алар негизинен органикалык бирикмелер кычкылтек менен окистенишинен алынат. П. ысытканда, ультракызгылт көк нурларды таасир эткенде – О-О- байланышы үзүлүп, эркин радикалдар пайда болот. Алар тармакташкан уланма реакцияны пайда кылат. П. көпчүлүгү жарылгыч келет. Орг. пероксидди галогендөө, полимерлөө жана башка реакцияларында жана каучуктарды вулканизациялоодо, текстиль ө-нда колдонулат. Алар күйүү жана биохим. процесстерде чоң мааниге ээ.
Чоң Лядгей-Яха
Чоң Лядгей-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лядгей-Яхадарыясынын сол жээгинен 14 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 42 км.
Соң-Көл
Гидрографиясы
Жалпы аянты — 278 км², таза суунун көлөмү — 2,4 км³, узуну — 28 км, туурасы — 18 км. Орточо тайыздыгы — 8,6 м, максималдуу — 14 м. Көлдүн жайгашкан жери тектоникалыктан пайда болгон. Көлдүн жээги — ылдый, көлдүн жээгинин сызыгы өтө байкалбайт.
Онтарио (Огайо)
Онтарио (Огайо) (Ontario) — Огайо штатынын Richland округуна караган АКШ шаары.
Кыргыз улуттук драма театры
Тарыхы
1936-жылы Жаш көрүүчлөр театры.Уюштурган жана жетекчиси Отунчу Отунчу Сарбагышев.
1942-жылы Кыргыз мамлектетик музыкалуу-драма театры Кыргыз мамлекеттик опера жана балет театры болуп өзгөргөн.
Кыргыз жергесиндеги cоветтик агитациялык театрдын пайда болуш тарыхынан
“Кыргызстанда мурда эч болуп көрбөгөн жаңы өнөрдү – Театр өнөрүн түзүү, реалисттик сахна искусствосунун мыкты салттарын өздөштүрүү, элди калссикалык драматургиянын үлгүлөрү менен тааныштырып, ошондой эле улуттук драматургияда реалисттик чыгармаларды жаратуу, улуттук режиссерлорду, актерлорду тарбиялоонун учуру болчу” (С. Асанбеков. Алиман Жангорозова.Фрунзе, “Кыргызстан”, 1987, 3-бет) деген сыяктуу ойлордун эмне себептен дайыма байма-бай айтылып келгени, ушул мисалдардан соң, менимче өзүнөн-өзү түшүнүктүү болот.
Ушулардын катарында эле турган, бирок кыргыз совет адабиятчыларынын, коммунисттик кызыл тарыхчылардын амири менен “Кыргыздын тунгуч профессионал драмасы” атыгып, даңкталып жүргөн М.Токобаевдин “Кайгылуу Какей” пьесасы да, иш жүзүндө, кыргыздын жашоо-турмушун реалдуу чагылдарган чыгарма эмес, ошол эле марксизм-ленинизмдин адамзаттын тарыхын “эзүүчү” жана “эзилүүчү” деп эки тапка бөлгөн вульгардык философиясынын контекстинде иштелип, совет бийлигинин түптөлүшүнө түздөн-түз кызмат өтөгөн, кыргыздын биринчи саясий-агитациялык, идеологиялык драмасы болуп саналат: “Кайгылуу Какей” драмасында, М.Токобаев Улуу Октябрь социалисттик революциясынан мурдагы кыргыз кыз-келиндеринин чексиз эзилген эң оор турмушун көрсөтүү менен гана чектелген эмес. Анда өзүнүн граждандуулук тең укуктуулугуна ээ болбогон, кандай шартта болсо да мал катары, буюм катары сатылган, өзүнүн сүйгөнүнө өз эрки менен баралбаган шордуу кыздын кайгылуу турмушун камтуу менен бирге адамга адам ырайымсыздык кылган эң каргашалуу оор чектөөлөрдү, кемсинтүүлөрдү, бирине-бири эрксизден баш ийчү адилетсиз заңзаконду колдонгон ошол мезгилдеги феодалдык коомдун жана аны башкарып билип турган бай, манап, болуш, бийлердин чексиз үстөмдүгүн ашкерелеген”. (Күмүшалиев К. Кыргыз театрынын салтанаты, 22-бет).
Алгачкы этаптан соң, кыргыздын музыкалуу-драмалык студиясы, большевиктер партиясынын көсөмдөрүнүн оозунан эмне чыкса ошону илгиртпей аткарууга даяр экенин билгизип, адегенде артелдештирүүгө, андан соң жапырт колективдештирүүгө кызмат өтөөгө белсенип киришет. Анын натыйжасында, студиянын репертуарында турган “Колхоз душмандары”, “Бейит арасында” ж.б.у.с. бир тараптуу чыгармалар пайда болгон.
Активдүүлүк
Мектеп жашына чейинки баланын активдүүлүгү анын жаңыны билүүгө (суроо берүү мезгили) умтулуусунан, оюнду өз алдынча башташынан жана ал оюнда чоңдордун аткарган иштерин кайталоосунан, башка балдар м-н байланыш түзүшүнөн, чоңдорго жардамдашуусунан, кээ бир нерселерди өз бетинче иштей алуусунан (мен өзүм деген мезгил) ачык көрүнөт. Бирок бул (куракта) баланын кээ бир ишке кызыгуусу кыска мөөнөттүү болуп, ал тез эле бир иштен экинчи ишке өтүп кетет. Бул жашында көп балдар оюн ойноодо да, башка иштерде да өздөрүнүн демилгесин көрсөтө алышпайт. Ошондуктан бул мезгилде баштаган ишти таштап башка ишке өтпөөгө баланы муктаж кылып, ойноло турган оюндун сюжетин айтып берип, башка балдар менен достошо билүүгө үйрөтүп жардам берүү зарыл.
Бакча жер участогу
Бакча жер участогу – мөмө, жемиш, жашылча, бакчачылык же дагы башка айыл-чарба өсүмдүктөрүн жана картошка өстүрүү, ошондой эле эс алуу үчүн жарандарга берилген же алар тарабынан сатылып алынган жер участогу.
Бала асыроо
Бала асыроо – үй-бүлө укук институттарынын бири, юридикалык акты, багуусуз калган балдарды жайгаштыруунун артыкчылык берилүүчү таризи.
Ашыра чыгаруу кризиси
Ашыра чыгаруу кризиси - экономика алкагында мезгил-мезгили менен кайталануучу көрүнүш; бул керектөөгө караганда товардын көлөмүнүн кескин көбөйүшү менен ырасталат. Ага өндүрүш ыгынын карама-каршылыктары шарт болот.
Калифорния
Штатта белгилүү маданий мекемелер жана улуттук парктар, анын ичинде Голливуд, Диснейленд, Йосемит улуттук паркы, Алькатрас, Ангел -Айленд жана Алтын дарбаза көпүрөсү жайгашкан.
Вашингтон конференциясы
Вашингтон конференциясы (1921-22) 1-дүйнөлүк согуштан кийинки Ыраакы Чыгыштагы күчтөрдүн өз ара катнашын белгилеген конференция. АКШнын демилгеси менен 1921-жылы 12-ноябрдан 1922-жылы 6-февралга чейин Вашингтондо өткөн. Вашингтон конференциясына АКШ, Улуу Британия, Кытай, Япония, Франция, Италия, Нидерланд, Бельгия жана Португалия мамлекеттери катышкан. Конференцияда Париж тынчтык конференциясынан (1919-20) кийинки талаш суроолорду чечүүгө багытталган бир катар келишимдерге кол коюлган. Вашингтон конференциясында кабыл алынган документтер: Төрт державанын келишими (АКШ, Улуу Британия, Франция жана Япония) Тынч океандагы аралдардагы ээликтер жана конфликттүү кырдаалдарда өзара макулдашылган чечимдерди кабыл алуу тууралуу; ага 1921-жылы 13-декабрда кол коюлган. Беш державанын келишиминде (АКШ, Улуу Британия, Япония, Франция жана Италия) деңиз куралдуу күчтөрүн чектөө маселеси каралган. Келишимге 1922-жылы 6-февралда кол коюлган. Келишим биринчи кезекте АКШ, Япония жана Улуу Британиянын кызыкчылыктарына жооп берген; ага кол койгон державалар 10 жылга ири кемелерди (линкорлорду) курууга мораторий жарыялаган жана бул класстагы кемелердин өз ара катышын (5:5:3:1, 75:1,75 ) аныктаган. Тогуз державанын келишими (АКШ, Улуу Британия, Франция, Япония, Италия, Бельгия, Нидерланд, Португалия жана Кытай). Буга 1922-жылы 6-февралда кол коюлган. Өлкөлөр «ачык эшик» принцибин сактоо менен (к. «Ачык эшик» доктринасы) Кытайдын суверенитетин урматтоо, аймактык жана админ. жактан кол тийбестигин сактоо тууралуу макулдашышкан. Вашингтон конференциясын өткөрүүнүн демилгечиси катары чыгуу менен, АКШ державалардын Тынч океан аймагында макулдашылган саясат жүргүзүүсүнө жетишип, Япониянын Кытайдагы таасирин төмөндөтүүгө жана Кытайды эксплуатациялоодо АКШнын ролун жогорулатууга, ошондой эле биринчи орунда турган Улуу Британиянын аскер-деңиз күчүн чектөөгө умтулган. Конференциянын катышуучуларынын алдындагы маанилүү маселелердин бири аймактагы революциялык жана улуттук-боштондук күрөштү болтурбоо болгон. Ошондуктан, Вашингтон конференциясына Советтер Россия чакырылган эмес, ал эми өз демилгеси менен келген Ыраакы Чыгыш Республикасынын делегациясы конференцияга киргизилген эмес. Вашингтон конференциясында кабыл алынган чечимдер Версалъ тынчтык келишимин (1919) толуктап, Версаль-Вашингтон системасынын маанилүү бөлүгүн түзгөн. Бирок Вашингтон конференциясында жетишилген теңсалмактуулук абал узакка созулган эмес. Конференция аяктары менен Япония анда кабыл алынган чечимдерди кайрадан карап чыгуу саясатын баштаган жана 1931-жылы анын Кытайга кол салышы менен конф-янын чечимдери күчүн жоготкон.
Чоң Паета-Яха
Чоң Паёта-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Паета-Яха дарыясынын сол жээгинен 101 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 66 км.
Жандыкты союу - к
Жандыкты союу - кыргыз баласы үчүн конок тоскондо, түрдүү маарекелерде жандык союу жазылбаган мыйзам. Кыргыздарда жандыктарды союунун кылымдар бою калыптанган ыкмасы бар. Кой- эчкини союу менен бодо малдарды (жылкы, уй, топоз, төө) союунун айырмалары, жалпы окшоштуктары бар. Мисалы, кой келген конокко кыбылага каратылып, туура тартылат, бата тиленет (бата ар кандай дилде берилет). Койду кыбыланы баштап жыгат да, төрт буту илмектеле буулуп, келме келтирип мууздалат. Малдын терисин сыйруу кол-бутун жирөөдөн башталат. Моюн, ич аркылуу арткы буттары жирелип, керчөө чыгарылат (айрым учурда терисин бузбоо үчүн керчөөнү чыгарбай коюшат). Терини муштап сыйруу кол- буттун колтугунан алынат. Ар бир шыйрак мууналып кесилип, териси таза сыйрылат. Төштүн оң тарабынан ичин жирөө зарыл. Мында төш эти менен төштүн чурайын карчыганын бүлкүлдөгүнө оодарбай теңдеп, бири-бирине өткөрбөй чыгарылат. Төштүн бир жак каптал этин алган соң, имерип, карын майын сыйрып, жумуру майына анча тийбей, карынды кесип, ичиндегилери төгүлөт, өпкө-боорун алып, кызыл өңгөчтөн жини чыкпасы үчүн анын ортосунан бууп коёт. Колкодон кекиртеги менен өпкө-боору суурулат. Өтү чебер алынат, жүрөгү тилинет. Ал суу менен таза жуулуп, ала баканга кыстарылат. Ичегилери өзүнчө табакка салынып, ичеги-карын артуучулардын колуна өтөт. Ага муздак суу куюп алышат, бат жана таза артуу үчүн. Бөйрөк майынан кийин ички канды өзүнчө куюп алса ал быжыга керектелет. Түктүү сандарды ажыратуу башталат. Бул «санын-сан, колун-кол кылуу» деген түшүнүктү берет. Колун бузуу үчүн кара кабыргадан бешти бөлүп, каржиликти илмектеи кабырга менен кармап, акырек аркылуу бычакты жиретип, моюн этин калтырып, кабыргаларды бычактын учу менен этиеттеп сөгөт. Ошондо койдун бир колу чыгат. Анда каржилик, күң жилик, далы, боконо, кара кабыргалар болот. Экинчи колду сөгүүдө ушул жол кайталанат. Санды чыгарууда көтөн чучукту оюп алып, аны менен бирге табарсыкты, жатынды сыйрыйт. Мында эки жамбаштын ашташкан жерин чыгарып, куймулчактын чети аркылуу өтүп, жото жиликке карчыганын бүлкүлдөгүн калтырбай кармап омкорот. Ошондо сан экиге ажырайт да, куймулчак карчыгада калат. Аны түбүнөн кесип алат. Карчыга чыгаруу - анын эки канатын кыр арканын эки тарабындагы этти түбүнөн алат. Ал үчүн карчыганын кабыргаларын бычактын учу менен сөгөт. Анан кыр арка муунактала бөлүнүп, жетим аркадан ажырайт. Моюн арка моюн менен бир болот. Эт бузуу _ чийки эттерди он эки мүчөгө бөлүү. Жиликтөө: казанга салууга даярдоо. Мында да касапчынын чеберчилиги билинет. Ал жиликтердин эттерин бири-бирине ооштурбайт. Ар бир мүчөнүн өзү бөлүнө турган оңтойлору бар. Эт бузуу колдон башталат. Абалы каржилик, күң жилик, далы ойдогудай алынганда боконо менен кара кабыргалар калат. Сан жиликтерден биринчи жото жилик кашка жиликтен, жамбаш кашка жиликтен ажыратылат. Моюндан моюн арка ажыратылып, кийин моюндун эти менен сөөктөн кесилип, моюн менен бирге болот. Баш моюндан санды чыгарган соң кесилет.
Тегеран метросу
Тегеран метросу – Тегеран шаарынын метросу. Метросу 7-март 1999-жылы ачылат.
Теңдемден тышкаркы эсеп
Теңдемден тышкаркы эсеп — ошол ишканага менчик катары тийиштиги жок каражаттарды эсепке алууга багытталган бухгалтердик эсеп (мисалы: ижарага алынган негизги каражаттар; жооптуу сактоого алынган товардык-материалдык баалуулуктар; монтаждоо үчүн кабыл алынган жабдуулар; менчиктештирүү чектери ж. б.).
Зайым валютасы
Зайым валютасы – кредиттик макулдашууда каралган тартипте каражат алуу жана кайтаруу үчүн зайымчы колдонуучу чет өлкөлүк же улуттук валюта.
Пенициллиндер
О=C – N ——— CHCOOH
Болонья процесси
ЕВРОПА БИРИМДИГИНИН БИЛИМ БЕРҮҮ ПРОГРАММАЛАРЫ
-	316000 ЖОЖ студенти, (өндүрүштөн чыкпай туруп), (күндүзгү) билимдеринин белгилүү бир бөлүмүн башка СОКРАТЕСке катышкан өлкөдөгү университеттерде улантышкан.
-	1800дөн ашуун ЖОЖдун катышуусу менен университеттер арасында 2673 кызматташтык программасы түзүлгөн.
-	Билим берүү системалары жана политикаларына тиешелүү бардык жергиликтүү, борбордук жана улуттук мекемелер же жеке кишилер;
Ерасмус
СОКРАТЕС программасынын экинчи бөлүгү ЕРАСМУС болсо, СОКРАТЕС программасынын Жогорку билим берүү бөлүмүнө берилген ат. 2000- жылы 24- январда кабыл алынган жана ал 2006- жылынын аягына чейинки бир убакытты камтыйт. «Студенттерди Европага алып келүү, Европаны бүт студенттерге алып баруу» ЕРАСМУСтун негизги девизи. Ошондуктан программага катышкан студенттердеги кыймылдуулук өтө маанилүү. Бирок Европадагы студенттер арасында кыймылдуулуктун бара- бара артышынан улам, студенттердин өз өлкөсүнөн сырткары университеттерден алган билимдеринин өз өлкөсүндөгү ЖОЖ тарабынан кабыл алынуусу же алынбоосу орчундуу маселеге айланган.
- Жогорку билим берүүнүн сапатын жогорулатылышы жана Европа аймагында сапатын чындоо.
-	Билим үчүн бир өлкөдөн экинчисине барып келүү;
Ерасмус 1 жана Европа университеттери арасында кызматташтык -	Студент же университеттин окутуучу персоналын алмаштырууну уюштурууга арналган кеңири жана интенсивдуу курстар;
Булар түрдүү ЕКТСке (Европа Кредит Ташуу Системасына) катышкан өлкөлөрдөн келген университеттердин студенттери жана мугалимдери чогулуп окуган кыска мөөнөттүү программалар болуп саналат. Бул программада:
ЕВРОПА БИРИМДИГИНИН ЖОГОРКУ БИЛИМ БЕРҮҮ ТАРМАГЫ
- Билимдин сапатын контролдоо жана баалоо;
-	Коомдун маданий, социалдык жана экономикалык келечегинин үзгүлтүксүз билим берүү үчүн олуттуу инвестиция жасоо керектиги баса белгиленген.
Илимий наам
Илимий наам - ассистент, доцент, кенже илимий кызматкер, ага ишмер кызматкер, профессор, академиялык наам - корреспондент мүчө жана анык мүчө (академик). Илимий наам жогорку окуу жайлар менен илимий мекемелерде педагогикалык, илимий изилдөө иштерин аткарууга жөндөмдүү, ал орунда бир жылдан кем эмес үзүрлүү иштеген жогорку билимдүү педагогикалык, илимий кызматкерлерге берилет. Илимий наам берүү жөнүндөгү илимий кеңештин чечимин КПСС БК менен СССР Министрлер Советинин Илимий жана илимий педагогикалык кадрларды аттестациялоону мындан ары да өркүндөтүү боюнча чаралар жөнүндө» (1974, окт.) деген токтомунун негизинде СССР Министрлер Советинин Жогорку аттестация комиссиясы (ЖАК) карап чыгып, бекитет. Кыргызстанда Улуттук Аттестациялык Комиссиясы бекихет.
Болонья процесси
Болонья Декларациясы
1993-жылы ЮНЕСКОдо өткөрүлгөн конференцияда ЖОЖдо окутуу жана билим берүү иштеринин кабыл алынуусу үчүн кээ бир сунуштар киргизилип бул конференцияда кабыл алынган токтомдордун эл аралык де¾гээлде практикалануусу жактырылган.
- Европада азыр практикаланып жаткан Жогорку билим берүү системасынын саны өлкөлөрдүн санынан көп.
- Жогорку билим берүү системаларынын эки же үч баскычтуу болушу. (Мисалы, Германияда университеттер 4 же 5 жылдык болуп, андан кийин аспирантурага кире алса (2) жыл. Англо-саксон системасында бакалавр, магистр жана докторантура болуп, Жогорку Билим алуу үч баскычтуу системага мисал боло алат).
Милдеттүү жана тандоо боюнча сабактардын баарына ЕКТС кредиттери берилет.
Окуу боюнча келишим. Чет өлкөдөгү билим берүүнүн мазмунун түшүндүргөн жана студент менен эки ЖОЖ арасында кол коюлган келишим. Өлкөлөр арасындагы билим берүү жана баа коюу системаларындагы айырмачылыктардан улам студенттердин сабак жүгүнүн такталуусунда жана алган бааларын которууда бир «орток тил» үчүн ЕКТС кредити белгиленет. Алган баалар ЕКТС баалоо системасына карап тамга менен белгиленген баага айландырылат. Бүт бул иштерди жасоодо координаторлор активдүү роль алып, кеңеш беришет, ар кандай проблемаларды чечүүдө жардамдашышат. Студент барып окуй турган окуу жайы белгиленгенден кийин арыз формасын толтурат. Академиялык жактан окууга кабыл алынуусун гарантиялоо үчүн, анын өзүнүн университети жана окуй турган университет менен үчилтик келишим түзүшөт. Студентердин чет өлкөдө окугандан мурунку жана кийинки убактарына байланыштуу окуудагы ийгилигин көрсөткөн белги (баалоо баракчасы -транскрипт) болот. Транскрипттерде студенттердин баалары окуган ар бир сабак үчүн белгиленген ЕКТС баалоо системасына жана ошол окуу жайдын өзүнүн баалоо системасына жараша алган баалары жазылган.
Тарса
Журттун баары чогулуп
Күн чыгышка бет алып
Чоң Хондэй-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Драматург
Драмалык чыгармаларды жазышкан К. Жантөшевди, К. Эшмамбетовду, Т. Абдумомуновду, М. Байжиевди, Б. Жакиевди, Б. Өмүралиевди, М. Тойбаевди, С. Сарыгуловду, К. Мамбетакуновду, М. Жакыповду, Ж. Кулмамбетовду, С. Раевди, Ж. Өзүбекованы ж.б. драматург дейбиз. Ошондой эле кээ бир сөз чеберлери бир эле мезгилде акын да, прозаик да, драматург да катары белгилүү. Алар: А. Токомбаев, К. Маликов, Ж. Турусбеков, Ж. Бөкөмбаев, М. Алыбаев, Р. Шүкүрбеков, З. Сооронбаева, Ж. Садыков, К. Акматов, Э. Эрматов ж. б.
Ламеевка
Ламеевка — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын оң жээгинен 101 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Тасмия
Кылып берип ырымын,
Дешт-и кыпчак
Дешт-и кыпчак – Кыпчак талаасы, 11–16-кылымдын жазма булактарынан белгилүү болгон, Борбордук Азиянын Түндүк-батышынан орун алган тарыхый-географиялык аймак. Түштүгүндө Аму-Дарыя менен Сыр-Дарыянын төмөнкү алабынан баштап, түндүгү Урал тоолорунун жарымы, чыгышында Батыш Алтай жана Иртыш өзөнүнүн эки өйүзү; батышы Дунайдын төмөнкү агымына чейинки жерлерди кучагына алган. Бул аталыш алгачкы ирет (1030) фарсы акыны На сир-и Хосровдун дастанында эскерилет. Аймакта башка калктар (огуз жана башка тилдүү түрк уруулар, финн-угорлор жана башка) жашаса да, кыпчактардын саясий ролунун өсүшүнөн улам фарсы тилинде Дешти-и кыпчакдеп аталган. Орус жылнаамаларында бул аймак «половец талаасы», «куман талаасы» деген ат менен да белгилүү. Моңгол чабуулунан кийин деле бул аймак өзүнүн атын сактап, Урал (Жайык) суусунун чыгыш жак бөлүгү Ак Ордого карайт. Бул аймакта жашашкан уруулардын көбү кийинчерээк Орто Азия менен Казакстан элдерин кураган түрк элдеринин курамына кирип, алардын этностук бөлүгүн түзгөн.
Браузер
Өнүгүү тарыхы
2009-жылы Microsoft компаниясы Gazelle деген жаңы браузер түзөрүн жарыялаган. Жаңы браузер, көп кардарлуу операциялык системаларга мүнөздүү болгон ресурстарды бөлүп колдонуу принциптерин пайдаланмакчы. Microsoftтун оюнча бул жаңы браузердин коопсуздугун арттырмакчы.
Таралуу географиясы
Россияда 2009-жылдын январынан ошол жылдын сентябрынын аягына чейин 1-орунду Opera (36-40 %) ээлеп келди, андан кийин чукул төмөндөдү, декабрдын башында Opera кайра алдыга чыкты, бирок кийин алдыга Firefox өттү. Ошондой эле, Россияда LiveInternet.ru. да жаман эмес. Opera Украинада, Грузияда, Казахстанда жана Өзбекстанда, деги эле КМШ өлкөлөрүндө алдыда. Mozilla Firefox болсо Индонезияда (80 %), Германияда (жарымынан ашык), Чыгыш Европада, Африканын жана Түштүк-Чыгыш Азия өлкөлөрүндө алдыңкы орунду бербей келет.
Окуу китеби
Окуу китеби үзгүлтүксүз билим берүүнүн негизин түзүүчү, практикалык билгичтерди жана көнүмдөрдү калыптандыруучу фундаменталдык билимдерге багытталуусу зарыл. Ошол кезде окуучулар келечекте кандай кесипте иштей тургандыгына карабастан алардын бардыгына тез зарыл түрдө сөзсүз керек боло тургандардын негизгилери өзүнчө белгиленип көрсөтүлүүгө тийиш. Көрсөтмөлүүлүк (окуу материалын керектүү сүрөттөр, схемалар, таблицалар, диаграммалар, графиктер менен абстрактуу жана образдуу сөз түрүндөгү көрсөтмөлүүлүктөр менен жабдуу).
Окуу китеби окуучуларды өз алдынча изденип эмгектенип билимге ээ болууга багыттоого тийиш, башкача айтканда, ал окуучулардын мындай иштерине жетекчилик кылуу үчүн мугалимге зарыл жагдайды түзүүсү зарыл, анткени бул эң негизги, эң баалуу практикалык иш болуп эсептелет, ошондо гана окуучунун интеллектуалдык байлыгы өсөт. Окуу китеби барыдан мурда окуучулардын билимдерге өз алдынча изденип эмгектенүү жолу менен ээ болууларына мугалимдин жетекчилигин камсыз кыла тургандай сабактын формасын кеңири жайылтууну камсыз кылууга тийиш. Чыгармачылык бул принципке ылайык китептеги окуу материалынын проблемалуу мүнөздө болушу, башкача айтканда аны баяндоодо маселелерди пайдалануу ыкмасынын талап кылынышы зарыл. Билимдерге ээ болуу процессинин толук циклин шарттуу түрдө төмөнкүдөй үч деңгээлден турат деп эсептөөгө болот:
Деште-лут
Лут сѳзүнүн мааниси - эч нерсе өспөгөн такыр дегенди билдирет. Чѳл - ѳсүмдүк өсүүгө шарты катаал аймактардагы нымдын (кургакчыл чөл) же жылуулуктун жетишсиздигинен (суук чөл) пайда болгон ландшафттын түрү, бирок бул чѳлдүн ички эӊ тѳмѳнкү аймагы Кавир (туздуу) деп аталат (туздун ѳлчѳмү кѳп жерди кавир дейт). Лут дүйнѳнүн каттоо тизмесинде, ЮНЕСКОдо “Лут чѳлү” деп катталган, Лут жарым чѳл эмес, Деште Лут толук чѳл болуп эсептелинет, бирок анын кичинекей бир бѳлүгү жарым чѳлдү түзѳт. Географиялык жазууларда Лут кээ бир жерлерде “Лут чуӊкуру”, “Деште Лут”, жалпысынан кээ бир негиздер менен Деште Кавирге окшош болгондуктан Кавире Лут деп да атап келишет. Деште Лут  кумдуу жана шагылдуу келет. Деште Лутта бир канча агымдуу тешиктер жана жерлер бар. Деште Луттун чѳлдүү аймактарында негизинен ошол жерлер, тешиктердин  ичинде же тегерегинде мезгилдүү жана кыска мѳѳнѳттүү агымдар байкалып турат. Толугунан алганда чѳлдүн кѳлѳмү кумдуу жана шагылдуу аймактарга салыштырмалуу ѳтѳ чоӊ эмес, б.а. табиятка кандайдыр бир маанилуу таасир тийгизе албайт. Деште Лут чындыгында Деште кавирдин карама-каршылыгында турат жана кѳбүнчѳ бѳлүгүн ѳзүнѳ камтыйт, ошондуктан география изилдѳѳчүлѳрүнүн айтымында, аны жалгыз гана Кавире Лут деп айтуу туура эмес, деште Лут же Лут чѳлү деп айтууга болот.
Осүмдүктөр
Набкха ѳсүмдүктѳрү канчалаган жылдар бою жер астындагы суулардын, нымдуулуктун деӊгээлин жана шамаалдын согуу ылдамдыгына, негизинен чѳлдүн атмосфералык жана экосфералык жашоосунда эбегейсиз ролду ойнойт.
ЮНЕСКОнун Бүткүл дүйнөлүк мурастар тизмесине катталуусу
Ээн жана чѳл аймагы катары 40 миӊ км2 жер бѳлүгү дүйнѳлүк мурастар тизмегине даярдалган, ал эбегейсиз аймакты ээлеп Керман, Түштүк Хорасан, Систан жана Белучстан провинцияларынын ортосунан орун алган бул аймак дүйнѳлүк мурастар уюмуна катталууга сунушталган.
Коруктарга баяндама
Заказник жана Коруктарга баяндама берүү — Заказник же корук- аңчылык айбандарын жана куштарын көбөйтүү, өстүрүү максатында аларды атууга тыюу салынган коруктагы бадалдуу токойлуу жер жер заказник деп аталат.
Самарбүбү Токтакунова
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Пентозалар
НСОН НОСН НСОН НОСН
СН2ОН СН2ОН СН2ОН СН2ОН
НСОН НОСН
Жөндөмө
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Нижегородка (Уфим району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Киев
Футбол клубу
"Динамо" — Черкассы, Украина хоккей чемпионатынын туруктуу катышуучусу шаарынан украин кесиптик баскетбол клубу. СССРдин көпчүлүк аттуу хоккей клубу. Клуб 13-май, 1927-жылы түзүлгөн. Биринчи оюн 17-июлда, 1928-жылы Одессадагы "Динамо" менен өттү жазылган.
Иоанн Дамаскин
Иоанн Дамаскин (700–750) – византиялык теолог, философ жана акын; чыгыш чиркөөсүнүн классикалык систематизатору; патристика менен орто кылымдар доорунун ортосундагы тарыхый орунду ээлөө менен аристотелизмди четке каккан, схоластика үчүн маанилүү болуп эсептелген «илим – дин окуусунун малайына айланууга тийиш» деген ураанды жактаган.
Деуш (Карайыдель району, Башкыртстан)
Деуш — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Куртлыкуль айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 223 киши. Почта индекси — 452393, ОКАТО коду — 80234844002.
Кичи Кайла
Кичи Кайла — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Юкса дарыясынын сол жээгинен 19 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 28 км.
1991
Президентти шайлоо жана «Мамлекеттин көз карандысыздыгы жөнундө» Декларация
1990-ж. мартта СССР Эл депутаттарынын 3-съезди өлкөдө Президенттик бийликти белгилеген. Президенттик бийлик өлкөдө өкмөттүн ишмердигин аныктаган жана анын ишин көзөмөлдөгөн. Мыйзам чыгаруучу жана сот бийликтеринин иштерин эл чарбасын башкарууну, бюджеттик-финансылык системаны, эмгекке акы төлөө жана баалардын аныкталышын, мыйзамдардын аткарылышын көзөмөлдөгөн. СССРде президенттик башкаруунун киргизилиши менен Казакстанда, Өзбекстанда ж.б. бир катар союздук республикаларда президенттик башкаруу киргизилген. 1990-ж. 27-октябрда Кыргыз ССР Жогорку Советинин сессиясында альтернативалуу негизде Аскар Акаев Кыргызстандын тунгуч Президенти болуп шайланган.1990-ж. 15-декабрда Кыргыз ССР Жогорку Советинде “Кыргыз Республикасынын мамлекеттик эгемендүүлүгү жөнүндөгү” Декларация кабыл алынып, Кыргызстан Советтер Союзунун курамындагы эгемен өлкө катары жарыяланган. 1991-ж. 22-январда Кыргыз Республикасынын Жогорку Советинин 3-сессиясында “Кыргыз Республикасынын Министрлер кабинети жөнүндө” мыйзам иштелип чыккан. Мыйзам боюнча биринчи жолу Президенттин, вице-президенттин кызматтары киргизилип, жергиликтүү бийлик органдарынын милдеттери, укуктук негиздери такталган. 1991-ж. 5-февралда республиканын борбор шаарынын тарыхый аты кабылына келтирилип, Фрунзе шаарына кайрадан Бишкек деген баштапкы аты берилген. 1991-ж. 8-майда Кыргыз ССРинин Жогорку Совети республиканын жаңы Конституциясынын долбоорун иштеп чыгуу боюнча комиссиянын курамын бекиткен. 1991-ж. 19-апрелде “Жер реформасы жөнүндө” мыйзам кабыл алган.
.
1951 – 2000
Таш-Акыр
Таш-Акыр — "Манас" эпосундагы топоним. Семетей жол жүргөнү жатып чоролорунан "Таш-Акырдын куу талаа Аны көргөн барсыңбы?, Бүгүнкү күн жакшы күн" (Радлов жазып алган вариант, 312), — деп сурайт.
Токомбаева Гүлмира Асанбековна
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Маданияттын глобалдашуусу
Маданияттын глобалдашуусу - азыркы унаа каражаттарынын, экономикалык байланыштардын, дүйнөлүк рыноктун жана массалык маалымат каражаттарынын өнүгүүсүнө байланыштуу түрдүү элдердин маданиятынын дүйнөлүк системага интеграциялануу процесси. «Глобалдашуу» термини 20-к. 80-ж. аягында улуттардын жакындашуусу жана элдердин арасындагы маданий байланыштардын кеңейүү проблемаларына байланыштуу пайда болгон. Маданияттын глобалдашуусунун оң жана терс жактары бар. Маданий байланыштардын кеңейиши, адамдардын ортосундагы байланыш элдердин жакындашуусуна алып келет. Арийне, башка элдердин маданий жетишкендиктерин ыксыз эле кабыл ала берүү менен маданий өзүнчөлүктү жоготуп алуу мүмкүн. Маданий өзүнчөлүктү жоготуп алуу коркунучу улам өсүп бараткан ассимиляцияда - майда маданияттын ири маданияттын, улуттук азчылыктын маданий өзгөчөлүктөрүнүн чоң улуттун маданиятынын арасында жок болушу - жатат. Маданий өзүнчөлүктү жоготуу жана маданияттын сиңип кетиши толук же жарым-жартылай болушу мүмкүн. Маданий таасир берүү чегинин ачыктыгы, кеңейип бараткан маданий байланыштар бир жагынан түзүк тажрыйбаларды алмашууга, маданиятты байытууга, экинчи жагынан унификация стандартташтыруунун, бүт дүйнөгө бирдей маданий үлгүлөрдүн таралуусунун эсебинен маданиятты жакырдантууга алып келиши мүмкүн.
Ташбүбү
Ташбүбү — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Каныкейдин нөкөрү. Манас Каныкейге күйөөлөп баргандагы ат чаап жар тандоодо аты онунчу келген Калкаман тагдырына буюрган Т-гө үйлөнөт (Сагымбай Орозбаков, 2. 418, 423).
Антисемитизм
Антисемитизм – расисттик, улутчулдук идеологиянын бир түрү. Семит элин – еврейлерди куугунтуктоо жана жек көрүү. Антисемитизм – библиялык мезгилде Жакынкы Чыгышта уруулардын, мамлекеттердин өз ара карама-каршылыктарынан улам келип чыгат. Израилдиктердин дүйнөгө тарашы менен тил, салты, адаттары менен айырмаланып, геттодо жашашкан. ХХ к. антисемитизм 1905–07-ж. 1918–20-ж. еврейлерди куугунтуктоо, кыйратуу күч алып, гитлердик фашизм 6 млн. еврейди – Бабий-Ярда, Освенцимдеги лагерлерде өлтүрүшкөн. Азыр антисемитизм – идеясын Россияда түзүлгөн оңчул радикалдык топ «Память» көтөрүүдө. Антисемитизмге каршы Э.Золя, Л.Толстой, М.Горький ж.б. көптөгөн жазуучулар күрөшүшкөн.
Асан (Уфим району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Окуу кызматташтыгы
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Кыргызстан театр ишмерлер союзу
Кыргызстан театр ишмерлер союзунун театр искусствосу коомдук академиясы
Сценографтар:
(Аббревиатуралардын чечмелениши: КР - Кыргыз Республикасы; УИА - улуттук илимдер академиясы; э. а - эл артисти; э. с. - эл сүрөтчүсү; э. ж.- эл жазуучусу; м. э. с. и. - маданиятка эмгек сиңирген ишмер; э. с. а. - эмгек сиңирген артист; КУАДТ-Кыргыз улуттук академиялык Т. Абдумомунов атындагы драма театры; КУОБТ - Кыргыз улуттук академиялык А. Малдыбаев атындагы опера жана балет театры; КУОДТ –Кыргыз улуттук Ч. Айтматов атындагы орус драма театры; ОУДТ –Ош улуттук С. Ибраимов атындагы кыргыз драма театры; ТЮЗ – Кыргыз мамлекеттик Б. Кыдыкеева атындагы жаш жеткинчектер театры).
Чыгармачыл өнөрканалар
2014-жылдын декабрь айында грим боюнча чыгармачыл өнөркананы сегиз бүтүрүүчү аякташты.
2015-жылдын март-апрель айларында режиссура жана драматургия боюнча чыгармачыл өнөрканаларды он беш бүтүрүүчү аяктап чыгышты.
Таш-кечүү
Таш-кечүү — "Манас" эпосундагы топоним. Алмамбет, Сыргак Коңурбайдын жылкысын тийип айдап келатканда жалгыз гана кечүүсү бар бир чоң өзөндөн кечип өтүшөт. Бул кечүү эпосто Т.-К. деп аталат (Сагымбай Орозбаков, 4. 287). Манастын кытай менен болгон экинчи урушунда Жолой кечип өткөн кечүү (Саякбай Каралаев, 1. 152). Географиялык реалияда Синьцзяндагы Манас өзөнүнүн кечүүсү (Таш-Өткөөл, Шыта-Кечүү).
Диагональ
Диагональ (лат. diāgōnālis, гр. diagonios – бурчтан бурчка баруучу) – 1) көп бурчтуктун диагоналы – көп бурчтуктун бир жагында жатпаган эки чокусун туташтыруучу түз сызыктын кесиндиси. Эгерде көп бурчтуктун чокусунун саны n болсо, анда анын диогоналдарынын саны ге барабар. 2) көп грандыктын диагоналы – көп грандыктын бир гранында жатпаган эки чокусун туташтыруучу түз сызыктын кесиндиси. «Диагональ» термини алгач (биздин заманга чейин. 3-кылым) Евклиддин эмгектеринде кездешкен.
Дыйканов, Карбоз
Үй-бүлөсү
Уулу Салмоорбек Карбозов - саясатчы, "Асаба" партмясынын жетекчиси.
Кичи Таежная
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Танбур
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Янг-Яха дарыясы (Юредей-Яха куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Майдан (Кадамжай району)
Майдан — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Майдан айыл аймагына кирет.
Драматургия
1926-жылы ачылган улуттук музы калык-драма студиясынын (мектебинин) коллективи ойной турган драмалык чыгармалардын кыргыз тилинде жаралбай жатканынан аябай кыйноо тарткан.
«Төрага Зейнеп» — С. Карачевдин көлөмдүү пьесасы. Анын үч көшөгөсү, 17 көрүнүшү, 20 чамалуу каарманы бар. Пьесада 20-жылдардын орто ченинде айыл-кыштактагы таптык жиктелүү терендеп келген учурдун көрүнүштөрү сүрөттөлөт. Чыгармадагы негизги конфликт (чыр-чатак) жергиликтүү айылдык кеңештерге шайлоо өткөрүү өнөктүгүно байланыштуу келип чыгат.
Окуу планы
Республикалык компонент КР БМ, регионалдык компонент областык (шаардык, райондук) БББ тарабынан бекитилип, милдеттүү болуп, өзгөртүүгө жатпайт жана бюджет тарабынан каржыланат. Ал эми мектеп компоненти мектеп тарабынан аныкталып, бюджет аркылуу каржыланбайт, б.а. ата-энелердин жана башкалар бюджеттен тышкаркы каражаттын эсебинен каржыланат. ОП аркылуу тил сабактарын окутуудагы өзгөчөлүктөр, класстагы окуучулардын санына жараша айрым предметтерди бөлүп окутуу мүмкүнчүлүктөрү, эмгек практикасынын өтүү тартиби жана окуу жылынын уюштурулушу (окуу каникулдарын белгилөө) аныкталат.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Саруу (уруу)
Саруу уруусу — Кыргыздын Сол канатындагы чоң уруу.
Уруктар
Алакчын: Жол Болду, Бабыр, Акбай, Түйтө, Чиркей, Чокон, Шаабото, Бекмурат, Алчикен, Ажыбек, Кубатбек, Коңкобай, Наматбай, Мандалак, Эрегул, Берен, Жабагы, Жарыкка, Жаныбек, Сатыкей, Боруке.
Экстернат
Экстернат калыпында жалпы орто билим алуу мүмкүнчүлүгүнө мамлекет жана мамлекеттик эмес жалпы билим берүү мекемелеринде күндүзү окугандар, мектептерде ар түрдүү себептер менен убактылуу окубай калгандар (чет мамлекетте убактылуу жашап жана окуп жаткандар, оорусу боюнча мектепке барбай калгандар, качкындар ж. б.), орто жана баштапкы, орто профессионалдык окуу жайларын бүтпөй калган атуулдар, чет мамлекетке ата-энеси менен биротоло көчүп кетип жаткандар жана бүтүрүү аттестациясы мезгилинде мелдешке же гастролго кетип жатышкан спортсмендер менен артисттер ээ.
Экстернатка жазылуу үчүн мектепке өз арызы (жашы 16-га толбогондорго ата-энесинин арызы), билимин тастыктаган документ (өздүк дело, маалым кат), паспорттун (туулгандыгы тууралуу күбөлүктүн) көчүрмөсү талап кылынат.
Брусь-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Алга-Бас
Калкы
Калкы - 938 киши (2009).
Аэромагниттик тартуу
Аэромагниттик тартуу — атайын жабдылган учактар, тик учактар жана спутниктеги аппараттар менен Жердин магнит талаасын изилдөө ыкмасы. Ал изденчү жердин магниттик чыңалуу күчүнүн тике багыттуу вектор бөлүгүн же жер магнетизминин толук векторун тынымсыз автоматтык түрдө аэромагнитометр менен ченөөгө негизделген. Аэромагниттик тартуу ыкмасы тоо тектердин айрым түрлөрүн ажыратууда, геологиялык карталарды түзүүдө жана темир, боксит жана башка кендерин издөөдө пайдаланылат. Тартуунун масштабына жараша маршруттардын аралыгы 500 метрден 10 кмге чейин өзгөрөт. Маршруттар геологиялык түзүмдөрдүн туурасын карай бири бирине жарыш жүргүзүлөт. Мында учак бир калыптагы бийиктикте учууга тийиш. Жыйынтыктары изокарталар жана графиктер түрүндө көрсөтүлөт.
Кичи Таловка (Кайгера куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское ([[Томск облусу)|Зырянское]] айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Таш-Тулга
Археолог Д. Ф. Винник Таш-Тулга биздин заманга чейин курулуп, байыркы элдердин диний, ритуалдык-расым түшүнүктөрү болуу керек деп эсептейт (1989). Өткөн кылымдардын тарыхынан кабары жок элдер байыркы эстеликтер жөнүндө көбүнчө жоромол, уламыш айтуу менен чектелген. Тегерек коюлган таштарды да "Таш-тулга" деп атап, Манастын ысымына байланыштырышкан. Манас кырк чоросу менен Соңкөлгө келип, таштардан тулга орноттуруп, тамак астырып, түнөп кеткен имиш.
Кесип тандоого таасир тийгизген көрүнүштөр
Жекече өзгөчөлүктөр
Кулк-мүнөз, бир кишинин башкалардан айырмалаган өзгөчөлүктөрдү камтыйт. Жаштардын кесибин тандоосу мүнөзүнө жараша деген ойлорго караганда бирөө кесип тандап жатып, ошол эле убакта өзүн бул жолго салып жаткандыр. Бул жагынан алып карасак, кишинин өзү жөнүндө ойлоосу, өзүнө берген баасы менен тандаган кесиби арасында бир байланыш бар. Мындан "кесиптик мен тууралуу" сөз кылууга болот. "Кесиптик мен" кишинин кайсы кесиптик ролду жактырып жана сыймык менен тандаганы жөнүндө ойлорун чагылдырат (Кулаксызоглу, 1995). "Кесиптик менде" кесипти сүйүп, ошол кесипте өзүн ойлойт, элестетет, ортого коюп таанытат. Жаңылыштык менен, туура эмес кесип тандоо кишинин мүнөзүнүн өзгөрүшүнө, ишине канааттанбоосуна түрткү болот, бат чарчайт ж.б. ишин сүйгөн кишинин мүнөз, көз карашы ошол кесипти чагылдырат. Мисалы, мугалим, доктор, инженер, ветеринар, адвокаттар кесиптеринде өздөрүн көрсөтүшүп, бир-биринен мүнөздөрү ого эле айырманалып турушу мүмкүн.
Кесип тандоодо өлкөнүн кайсы кесипке кандай план түзгөнү да маанилүү
Жаштардын көбү өз кесиптерин ойлонбой туруп тандашат. Мурда жакшы билбеген кесип жөнүндө ал кесип ээсинен маалымат алуусу да таасир берет. Кээде таанымал артист, ырчы, сүрөтчү, жазуучулар да шыктандырат. Кээде телевизордо, радиодо уккандары, окуган китептердеги, газеталардагы, көргөн кино фильмдердеги каармандар да таасир этет. Же өзү үлгүлүү деп ойлогон, жакшы көргөн кишинин адистиги да аны ойлонтуусу ыктымал. Карман жөнүндө жазылган китеп, макала, анын ийгиликтүү иши ошол кесипке кызыктырат. Кээде жакшы реклама да жаштардын ошол адистикке кетүүсүнө өбөлгө болсо, кээде "мода" болгон кесиптер роль ойнойт.
Корутунду жана сунуштар
Кесипке багыт берүү өлкөбүздөгү мектептерде кээ бир өнүккөн өлкөлөрдөгү мектептерде жүргүзүлгөн кесиптик багыттоо иштеринен бир аз артта калды. Себеби, баарынан мурда, кесипке багыт берүүчү даанышман мугалим -психологдор баардык мектептерде жетиштүү эмес. Ошентсе да азыр мектептерде психологиялык сервистер (кызматтар) жанданып, өнүгө баштады дешке болот, мындан ары да сөзсүз өнүгөт деп үмүттөнөбүз.
Массаж
Массаж (укалоо) — органдарга жана ткандарга атайын аппарат же кол менен механикалык, рефлекстик таасир кылуучу дарылоо ыкмасы. М-дын организмге таасири организмдин көп системасы менен органдары катышкан татаал физиологиялык процесстерден келип чыгат. Анда негизги ролду нерв системасы ойнойт. Мындан башка гумордук фактордун да ролу зор. Массаждын таасиринен териде биологиялык активдүү заттар пайда болот. Алар канга өтүп, кан тамырлардын реакцияларында, нерв импульстарын берүүдө катышат. Аны менен бирге массаж ткандарга түздөн-түз механикалык таасир этип, натыйжада лимфа, кан, ткандардын арасындагы суюктуктун айланышы күчөйт, зат алмашуу жакшырат. Теринин ийилгичтиги, температурага жана механикалык таасирге туруктуулугу жогорулайт, булчуңдардын жыйрылуу функциясы, тонусу оңолот, байламталардын кыймылы күчөйт. Массаж жүрөк-кан тамыр системасынын ишин жакшыртат; капиллярлар кеңейип укалаган жердеги ткандардын гана эмес, андан алыс жайгашкан ткандардын кан менен жакшы камсыз болушуна (рефлекс жолу менен) мүмкүнчүлүк берет; артерия жана вена канынын жүрүшүн жеңилдетет. Массаждан кийин организмдин жалпы абалы оңолуп, чарчоо жоголот. Массаж жалпы (анда бүт дене укаланат) жана чектелген (дененин бир бөлүгү, мисалы, бут кетмени, манжа жана башкалар) болуп бөлүнөт. Массаждын негизги ыкмалары — сылап-сыйпалоо, сүрүү, ушалоо жана дирилдетүү. Массаж процедурасы сылап-сыйпоо менен башталып, аны менен бүтөт. Ал манжалардын учу, алакан менен денеге, кол-бутка узатасынан же туурасынан; ичке, аркага, жамбашка ийри-буйру; ичке, муундарга спиралдай тегерете жасалат.
Массаж катуу кармаган сезгенүү процесстеринде, кан ооруларында, тромбофлебитте, ириңдүү процесстерде, ар кайсы тери ооруларында, туберкулёз күчөгөндө, зыяндуу шишиктерде жасалбайт. Жалпы массажды тамак ичкеНден 1,5—2 сааттан кийин жасоо керек. Массажды атайын үйрөтүлгөн массажисттер жүргүзөт.
Массаждын түрлөрү
Косметикалык массажды врач-косметолог косметика кабинеттеринде жасайт.
Мамбаева Салтанат
Кыскача өмүр таржымакалы
КПССтин акыркы (27-) курултайынын ишин кыргызчага которгон.
Чет өлкөдөгү адистикти өркүндөткөн доору
1999 – Борбордук Азиядагы англис тили мугалимдеринин жыйыны (САТЕС)
2005 – Будапешттеги Борбордук Европа университетиндеги эки апталык тренинг
Эмгектери
(статья). // Материалы республ. научно-практ.конференции “Faculty development, curriculum content and syllabus design” («Модернизация образования, кредитные технологии и разработка силабусов») Серия 5, Выпуск 4 Гуманитарные науки, Бишкек, 2005
Тейит
Тейит — этноним. "Манас" эпосу боюнча Т-тер кыргыз урууларына кирет: "Кыпчак менен тейитти, Кыргызыңа кеткин деп Кыбылага сүрүп кейитти" (Сагымбай Орозбаков, 2. 165).
Роза Таирова
23 жылдын ичинде классикалык «Ак куу көлүнөн» Одетта, Одиллиянын, «Жизелден» Жизелдин, «Уйкудагы сулуудан» принцесса Авроранын, «Дон Кихоттон» Китринин, «Щелкунчиктен» Машанын, «Баядеркадан» Гаизатинин, улуттук балеттерден: «Чол-пондон» Чолпондун, «Саманчы жолунан» Алимандын, «Спартактан» Фригия менен Гинанын, «Корсардан» Медоранын, «Сүйүү сүйүү үчүндөн»кызматчынын ж. б. спектаклдерденбашкы партияларды аткарган. 1983-жылдан Ч. Базарбаев атындагы хореография окуу жайында классикалык бий педагогу болуп иштейт. Анын окуучулары республикалык, эл аралык жаш таланттар конкурстарына такай катышат. Москвада өткөн Бүткүл союздук балетмейстерлердин жана балетартисттеринин конкурсуна Ч. Айтматовдун «Биринчи мугалим» повестинин негизинде коюлган номер менен катышкан.
Мамасалиев Калдар
Мамасалиев Калдар (1908, Өзбек ССРи, Фергана областы Ак-Коргон кыштагы - 1976, Ленин району, Сакалды кыштагы) — пахтачы, Социялистик Эмгектин Баатыры (1948). Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. Коллективдештирүү мезгилинде колхозду уюштурууга активдүү катышкан. Ленин районундагы «Коммунизм» колхозунун пахтачылык бригадасында звено башчы. Бир нече жыл катары менен ал башкарган звено пахтадан жакшы түшүм алып келген. 1947-жылы 3 га аянттын ар гектарынан 89,3 вден, 1948-жылы 6 га аянттын ар гектарынан 73 цден пахта жыйнап алган.
Ноот, Токтогул району
Ноот (Ноот) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Токтогул районундагы айыл. Аралбаев айыл округу составына кирет.
Малов, Сергей Ефимович
Соңку иликтөөлөр сары уйгурлар (сарыг югур), лобнорлуктардын кыргыздар менен жалпылыгын, түпкү тектеринин бир экендигин чагылдырууда. Атак- туу окумуштуунун илимге кошкон эң маанилүү эмгеги - бүгүнкү Хакасия, Тува, Тоолуу Алтай, Краснояр (Кызылжар), Кыргызстан жана ага чектеш аймактардагы рун сымал жазууларды кыргыздарга таандык экендигин илимий негизде далилдегендигинде. Адис-окумуштуу В.В.Радлов, В.Томсендерден кийин бул жазуу маданиятың кыргыздар өздөрү ойлоп таап, өнүктүрүшкөндүгүн аныктаган.
MIT лицензиясы
MIT лицензиясы (англ. MIT License) - Массачусет технологиялык институтунда (MIT) түзүлгөн акысыз программалык камсыздоого уруксат берүүчү лицензия болуп саналат. Уруксат берүүчү лицензия катары ал кайталап колдонууну бир аз гана чектейт, демек, лицензияларга жакшы айкалышат. MIT лицензиясы патенттелген программалык камсыздоонун чегинде кайталап колдонууну бир шарт менен: лицензиялык программалык камсыздоонун бардык копиялары MIT лицензиясынын талаптарынын көчүрмөсүн жана автордук укук жөнүндө маалыматты камтыган учурда берет. MIT лицензиялык программалык камсыздоосу GPL программалык камсыздоосуна кирип жуурулушуп кетет, бирок тескерисинче эмес.
Бионт
Бионт (гр. bion – жашоого жөндөмдүү) - эволюциянын жүрүшүндө белгилүү бир чөйрөгө (биотопко) ыңгайланышып жашап жаткан организм.
Бионтко аэробионт, гидробионт ж. б. кирет. Бул аталыш белгилүү бир чөйрөдө жашаган организмдерди белгилеп көрсөтүү үчүн пайдаланылат. Мисалы, кургакта жана абада жашаган организмдер аэробионттор, сууда жашаган организмдер гидробионттор, топурактагылар недобионттор жана жаныбар жана өсүмдүк калдыгын ажыратуучулар сапробионттор деп аталат. Ал эми ар кандай чөйрөдө жашоого жөндөмдүү болгон организмдер эврибионтор, жашоого тар ыңгайлашкан организмдер стенобионтор деп аталат.
Аэросүрөттөр
Аэросүрөттөр – Жер бетинин учуучу аппараттан тартылган фотосүрөттөрү. Жер бетинин топографиялык картасын чийүүдө, геологиялык, археологиялык жана башка изилдөөлөрдө кеңири колдонулат.
Окуу программасы
1. Окуу предметин үйрөнүүнүн максаты, балдардын билим коюлуучу талаптар сунуш кылынган окутууну фермалары жана методдору»
2. Окуу материалынын тематикалык мазмуну;
Томсен, Вильгельм Людвиг
Томсен Вильгельм Людвиг (1842–1927-ж.ж) – даниялык тилчи.
Мансап
Мансап - (ар.- ир. «мансаб») - мамлекеттик, коомдук, илимий же башка иштер боюнча ийгиликтерге бат жетишип, атак- даңк, сый-урмат, материалдык пайдага ээ болуу. Бул терминди «мансапкорлук» деген мааниде колдонгондо, иште жеке керт баштын гана кызыкчылыгын ойлоп, кызмат тепкичи жана башка көтөрүлүүнүн айла-амалын издегендикти туюнтат. Сасанийлер доорундагы Иран (фарси) мамлекетиндеги (б.з. 3-7 кк.) «кызмат даражасын аныктаган кагаз» же «кызматка коюлууга акылуу» деген маанини туюнткан. Учурда коомдук, илимий же башка иш боюнча ийгиликке бат жетип, атак-даңк, материалдык пайдага ээ болуу.
Эдмонтон метросу
Эдмонтон метросу – Эдмонтон шаарынын метросу. Метросу 22-апрель 1978-жылы ачылат.
Плазмахимиялык технология
Плазмахимиялык технология – плазмахим. реакциялар негизиндеги өндүрүш схемасы: плазматрон, электр разряды, зат, плазмалык абал Т=(2-10)103 К. Темп-раны төмөндөтүү үчүн тез муздатуучу аспаптар колдонулат. Плазма генератору (плазматрон) катары электрдик дуга (N=15 МВт, =200-300 сек, КПД=0,85) колдонулат. Көп атомдуу газды плазматрондо колдонууда темп-ра 5·104 К, орточо Т=(4-7)·103К, ал эми плазма агымынын ылдамдыгы 10-103 м/се кга жетет. Плазма генератору катары жогорку кубаттуулуктагы лазерлер жана түтүктөр пайдаланылат.
Аэросүрөттөрдү окуу
Аэросүрөттөрдү окуу, дешифрлөө - аймакты анын аэросүрөтү боюнча изилдөө ыкмасы. Ага аэросүрөттөр боюнча объекттерди табуу жана таануу, алардын сапаттык, сандык мүнөздөмөлөрүн аныктоо, шарттуу белгилерди түшүрү кирет.
Текес
Т. күндүк жердеги Куяс аярды чакыртып, Манастын кабарын айтат. Куясы келип Манастын колу келчү жолдогу бак-шакты, чөп-чарды дубалап, эсеп жеткис жаракчан аскерге айлантып коёт. Сыйкыр дуба менен жасалган аскерден Манастын колу өтө албайт деген ой менен Т. даярдыксыз беймарал жата берет. Сыйкыр аскердин сырын Бакай байкап билип, аларды өрттөп жиберип, кыргыз колу Т-тин ордосуна кирип барышат. Каарданган Т. адегенде Куясты өлтүрөт, анан өзүн-өзү өлтүрөт. Манас Т-тин элин талатпай, алардын каалоосу боюнча Т-тин иниси Тейишти кан көтөрөт.