cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Институциялык тутум
Институциялык тутум – жарандык кодексти түзүүнүн Францияда (Наполеон Кодекси 1804-ж.) жана башка көптөгөн өлкөлөрдө кабыл алынган тутуму. И. т-да кодекс 3 бөлүккө (китепке) бөлүнөт. Биринчиси адамдарга арналган, экинчиси менчиктин аркыл түр өзгөртүүлөрү жана мүлктөр тууралуу эрежелерден турат, үчүнчүсүндө аларды алуунун аркыл ыкмалары тууралуу айтылат. Жалпы бөлүмү болбойт. И. т-га жалпы бөлүктү, буюм, милдеттенме, үйбүлө жана мурастоо укуктарын камтыган пандектик тутум каршы турат (КРде да кабыл алынган).
Дифракция
Дифракция (лат. diааractus – сынган), 1) толкундун дифракциясы – толкундун тоскоолду айланып өтүү кубулушу. Дифракция бардык толкундарда (үн, электр-магнит жана башка) байкалат. Ал үчүн тоскоолдун өлчөмү тоскоолго урунган таралчу толкундун узундугу менен чамалаш болууга тийиш. Дифракция кубулушунда толкун тоскоолдун көлөкө жагына карай ийилип өтүү менен таралат. Үй далдасындагы адамдын үнү же башка добуштун угулушу да үн толкунунун дифракциясы менен түшүндүрүлөт, ошондой эле жер бетинин айланасындагы радиотолкундун дифракциясы алыс жайгашкан антеннанын узун жана орто радио толкундагы сигналдарын кабыл алууга мүмкүндүк берет. 2) Рентген нурунун дифракциясы – заттын рентген нурунун толкун узундугун өзгөртпөй чачыратышы. Табигый дифракция торчосу болгон кристалл аркылуу рентген нуру өткөндө, дифракция пайда болот. Анткени торчодогу атомдор аралыгы рентген нурунун толкун узундугуна чамалаш. Толкундун дифракциясы микробөлүкчөнүн табиятын изилдөөдө зор мааниге ээ. Дифракция спектр приборлорунда пайдаланылат.
Аббад ибни Бишри
Ислам ишеними менен Мухаммед пайгамбар тарабынан Мадинага жиберилген Мусаба ибни Умайранын  дааваты аркылуу таанышкан. Мындан кийин жашоонун аскетикалык образын өткөргөн, көп убакытын ибадатта өткөргөн. Куранды мыкты билгендерден болгон, чарчабастан окуган.
29-ноябрь
''Жылдын - 333 күнү. Жыл аягына чейин 32 күн бар''
Иманкулов, Муратбек Калматович
Кыскача өмүр таржымакалы
2009-ж. азыркыга чейин – Кыргыз билим берүү академиясынын тарых-коом таануучулук жана эстетикалык предметтер лабораториясынын башчысы. Кыргыз Тарых Коомунун (2012) мүчөсү.
Автордошуп жарыялагандарынан:
Кыргыз Республикасынын мектептик тарыхый билим берүүнүн мамлекеттик билим берүүчү стандарты (Жумушчу тобунун жетекчиси), Бишкек, 2005-ж.
Заречная дарыясы (Чулым куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Париж коммунасы (1871)
Париж коммунасы (1871) - Пролетарийлердин биринчи революциясы жана жумушчу табынын биринчи өкмөтү.
Терини күтүү
Бет терисин күтүү
Беттин териси нормалдуу болсо бетти суу менен күндө жууп, жумасына 2 — 3 жолу «Детское», «Красный мак» самындарын колдонуу сунуш кылынат. Бөлмө температурасындагы суу териге жагымдуу таасир тийгизет. Муздак суу менен такай жуунуудан тери кургап, бырышып, былбырап кетет, ысык суу менен жуунганда ал жакшы тазалайт, бирок дайыма жуунуудан кан тамырлар кеңейип, тери начарлап бошоңдойт. Муздак жана жылуу сууну алмак-салмак куюнуу менен жуунуу беттин кан айлануусун жакшыртат, теринин азыктанышына шарт түзөт. Кечинде бетти «Лилия» лосьону, «Розовая» суусу менен сүртүү керек. Эгерде беттин териси майлуу болсо, жуунардан 10 мин. мурун бетке айран, кефир сыйпап, анан муздак жана жылуу суу менен алмак-салмак жуунуу талапка ылайык. Безетки чыкпас үчүн алдын ала күнүнө 1 — 2 жолу «Утро», «Старт», «Финиш», «Идеал», «Ромашка», «Огуречный» лосьондору менен сүртүү сунуш кылынат. Бет терисинин майлуулугун азайтуу жана кан айлануусун жакшыртуу үчүн чай кашык туздун 1/4 бөлүгүн самын көбүгүнө кошуп, бетке сүйкөп, 2 — 3 мин. өткөндөн кийин жылуу, андан кийин муздак суу менен жууп, сүлгү менен кургата аарчынып, анан «Лимонный», «Ленинградский», «Белая ночь», «Снежинка», «Кристалл», «Идеал», «Любимый» жана башкалар бет май ларын сыйпоо керек. Мезгили менен беттеги безеткини кетирип, косметикалык кабинеттерде дарылоо маскаларын, врач-косметологдун кеңеши боюнча беттин майын кетирүүчү жана дезинфекциялоочу эритмелер: 1%түү салицил, камфора же нашатырь спирти, резорциндин 2%түү эритмеси, теңге гүл ачытмасы жана башкалар (жарым стакан сууга 1 аш кашык) менен сүртүү сунуш кылынат.
Кара, көл
Көгарт суусунун оң куймасы Ачысайдын алабында жайгашкан. Аянты 0,1 км2. Көл чанагы деңиз деңг. 1300 м бийиктикте жатат. Көл кар жана жаанчачын уулары менен толукталып турат. Суу агып чыкпаган туюк көл.
Садда
Садда (Садда) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Сузак районундагы айыл. Сузак айыл округу составына кирет.
Кош-Булак
Чопо. менен булганган. Галит ак түстүү, майда кристаллдуу, тунук. Жалпысынан чопонун арасындагы туз 50—70% түзөт. Хемоген чөгүндүсүнөн пайда болгон. Запасы 559,486 т. 1959-жылдан жер астынан казылып, Нарын обл-нын чарбалары малга берет. Хим. сырьё катары пайдаланса болот.
Өткөөл мезгилдин экономикалык өнүгүшү
Калктын кирешесинин орточо деңгээли аябай түшүп кетти, аларды бөлүштүрүүдөгү теңсиздик көбөйдү, чындап келгенде маргиналдашкан топтордон: илимдин, билим берүүнүн, саламаттык сактоонун, маданияттын, инженердик-техникалык кадрлардан, жогорку адистиктеги жумушчулардан турган жаңы кедейлердин өзүнчө бир катмары пайда болду. Колхоздук-совхоздук тутумдун таркашы менен өндүрүштө иштебеген адамдардын көп саны пайда болду, алар шаарларга оошуп, люмпендердин катарын көбөйтүштү. Социалдык пландагы жумушсуздуктун талкалоочу натыйжалары миңдеген адамдарды кедейликке, жакырдыкка дуушар кылуу менен кылмыштын, баңгичиликтин өсүшүнө, экстремисттик топтордун пайда болушуна алып келүүдө.
Теринин ириңдүү жаралары
Алдын алуу
Теринин ириңдүү жаралары алдын алуу үчүн өзгөчө балдардын терисин таза күтүү (тырмактарын алып, бат-бат колун жууп, упчусун, оюнчугун кайнак суу менен чайкоо) зарыл.
Файавю Парк (Огайо)
Калкы - 16 826 киши. Болжолдуу аянты - 12.2 км². FIPS коду — 39-26446.
Интервент (интервиент, интервениет)
Интервент (интервиент, интервениет) – векселдик ортомчу, адатта кол коюучунун «аброю үчүн» өз демилгелүү ортомчу.
Сан-Хуан метросу
Сан-Хуан метросу (Tren Urbano) – Сан-Хуан шаарынын метросу. Метросу 17-декабрь 2004-жылы ачылат.
Масадан
Масадан (Масадан) (Экинчи аталышы Тейит айылы) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Сузак районундагы айыл. Ырыс айыл округу составына кирет.
Ванна
Сүлгү же үйлөтүлгөн резина жаздыкты башка жаздап койсо ыңгайлуу болот. Ваннадан кийин денени кургак, жылуу сүлгү же шейшеп менен аарчып, 30 минутадай эс алуу керек. Ваннанын дарылык касиети суунун температурасына жараша болот. Суу менен дене температурасынын айырмасы канчалык чоң болсо, анын таасири ошончолук күчтүү. Муздак (температурасы 20° Сге чейин) жана мелүүн (температурасы 20— 30° С) Ванна организмдин жалпы тонусун көтөрөт, жылуу (температурасы 40—42° С) Ванна тердетет. Ооруга жараша ванна жалпы (дене бүт бойдон сууда болуп, баш, моюн, көкүрөктүн жогорку бөлүгү, жүрөк тушу ачык калат), дененин айрым бөлүгүнө (көбүнчө кол, бутка же белге чейин) берилет. Дененин бир жерине контрасттуу ванна көбүнчө бат - бат суук тийип ооругандарга денесин чыңдоо максатында сунуш кылынат. Ал үчүн бир чакага же дагарага ысык (температурасы 40—42° С), экинчисине муздак (температурасы 10—12° С) суу куят, 10 минутанын ичинде бутту (же колду) улам бир идишке: ысыгына 1 — 2 мин., муздагына 15—20 сек. салат; эң акырында муздак сууга салуу керек.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Тынчтыкбек Чоротегин
Чакан өмүрбаян
5-курста илимий темасын алмаштырып, доцент Мидил Жамгырчиновдун жетегинде орто кылымдардагы Кыргызстан тарыхы боюнча парсы булактарынын маалыматтарын (орусча котормосунда) иликтеп, атайын дипломдук иш жазган.
1981-83-жылдары КУУда эки жыл англис тилинин курсуна катышып, Чилинин социалист президенти Сальвадор Альенде тууралуу англисче монографияны эптеп-септеп орусчага которгон. Бул - анын англис тилин эркин баарлашууга чейинки деөгээлде үйрөнүүсүнө чоң өбөлгө болгон.
Ал Кыргызстанда чыгыш таануу факультетин ачуу демилгесин 1988-жылы орусча мезгилдүү басма сөздө көтөрүп чыккан.
Илимий жана педагогдук чыгармачылыгы
Илимий жана педагогдук эмгектери кыргыз жана орус тилдеринен башка англис, түрк, немис жана өзбек тилдеринде жарыяланган.
Айрым англис тилиндеги эмгектерди (Хайек, МакНейл ) кыргыз тилине которуп жарыялаган.
Кыргызстанда анын илимий жетекчилигинде тарых илими тармагында эки доктордук иш, жети кандидаттык иш жакталган.
Сыйлыктары. Наамдары
И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин (КМУ), С.Нааматов атындагы Нарын мамлекеттик университетинин (НарынМУ) жана Талас мамлекеттик университетинин (ТалМУ) ардактуу профессору (2019).
Айрым окуу китептери жана окуу куралдары
3. Өзбек тилиндеги окуу куралдары
Юрмет
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское айылындагы суу өлчөгөн посттун аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн карыздары
Өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн карыздары - анын ичинде, тышкы карыздарынын жалпы жыйындысы, 1986-ж. карата карыздардын суммасы 1 трлн доллардан ашкан.
Стеарин кислотасы
СН3(СН2)7СН=СН(СН2)7СООН --®
Реал Мадрид (футбол клубу)
Буитре Бешилиги жана жетинчи Европа Кубогу (1980–2000)
1980-жылдардын башында Реал Мадрид Ла Лига чемпиондугун колдон чыгарып жиберген. Клуб академиясынан тарбияланып чыккан жаңы жылдыздар тобу келип, клубту кайрадан өлкө ичиндеги ийгиликтерге алып келген. Испан спорт журналисти Хулио Сезар Иглесиас бул муунга La Quinta del Buitre ("Жүртчүлөр тобу") деп биринчи ат койгон, ал Эмилио Бутрагенього берилген лакап атынан чыккан. Калган төртөө Мануэль Санчис, Мартин Васкес, Мичел жана Мигель Пардеса болчу. Буитре Бешилиги (кийин Пардеса 1986-жылы Мадридден Сарагосага кетип, төртөө калган) жана дарбазачы Франсиско Буйо, оң жакты коруучу Мигель Порлан Чендо, мексикалык чабуулчу Уго Санчес сыяктуу көрүнүктүү оюнчулары колунда болгон Реал Мадрид 1980-жылдардын аягында Испания жана Европанын эң күчтүү командаларынан болгон жана катарынан эки УЕФА Кубогун, беш жолу Испан чемпионатын, бир Испан Кубогун  жана үч Суперкубогун жеңген. 1990-жылдардын башында Мартин Васкес, Эмилио Бутрагеньо жана Мичел клубтан кетип, Буитре Бешилиги тарап кеткен.
Перестин экинчи мөөнөтү жана Моуриньо доору (2009–азыркыга чейин)
Криштиану Роналду биринчи Класикодо Марселодо эреже бузулгандан улам Мадридке берилген пенальтиден Барселонага алгачкы голун киргизди. Корол Кубогунун финалында кошумча убакытта Криштиану Роналду башы менен сайган гол Моуриньо машыктырган Реал Мадридке биринчи наамын алып келди. Чемпиондор Лигасынын жарым финалы Сантьяго Бернабеудагы биринчи кезектешүүдө Пепе Барселонанын коргоочусу Дани Алвести биле туруп "жаракатка учуратуудан" улам оюндан четтетилүүсү менен Класико мелдештеринин төртүнөн эң көп чыр жаратты. Алвес "баса албай", аны талаадан замбилде алып кетишкен, бирок Пепе кызыл карточка көргөндөн кийин Алвес шарт эле талаага чуркап келип, оюнга кайрадан кирди. Пепе оюндан обочолонгондон соң, машыктыруучу Жозе Моуриньо да техникалык зонадан кетирилип, жазапул төлөөгө буйрук жана беш оюнга катышпоо тыюусун алган. Ушул эле матчта Барселона жарым коргоочусу Серхио Бускетстин Мадриддин сол коргоочусу Марсело дарегине расисттик маанайдагы сөздөрго окшош нерселерди айтканы видеого тартылып калган. Экинчи оюн анчалык чыр чыгарган жок, анткени менен, Гонсало Игуаин сайган гол Жерард Пике Криштиану Роналдуда эреже бузуп, анын натыйжасында Роналду Хавьер Маскеранодо "эреже бузгандыгы үчүн" жокко чыгарылган.
Герб жана форма
Реал Мадриддин футболкасы эзелтеден бери ак болуп келген, бирок клуб катары уюштурулушунан мурда биринчи формасында көк кыйгач тилке бар эле (бул белги гербте сакталып калды) жана байпактары азыркы күндөн айырмаланып, коюу көк түстө болчу. Ошол эле жылы көк байпактар карага алмаштырылган. Реал Мадрид бүткүл тарыхы бою ак форманы негизги форма катары колдонуп келет. Анткени менен, форманын асты жана үстү тең ак болбогон бир жыл да бар. Бул Экобаль жана Кесаданын демилгеси боюнча 1925-жылы болгон: ал экөө Европаны кыдырып жүргөндө ошол маалдагы эң атактуу командалардын бири, өзүнүн келишимдүүлүк жана футболдук чебердиги менен таанымал болгон лондондук Коринфиан ФК кийген форма көзүнө урунган. Реал Мадрид англис командага окшошуу максатында кара шорта кийсин деген чечим кабыл алынган, бирок бул демилге бир жылга эле созулду. Кубок ойнолуушунда Барселонадан Мадридде 1-5, ал эми Каталонияда 2-0 утулгандан соң президент Парагес жаңы форманын жолу болбоду мурунку ак формага кайтып келүүнү чечти. Мындан бир нече жыл кийин Реал Мадрид 7-3 эсеби менен Айнтрахт Франкфурт командасын Глазгодогу Хэмпден Парк стадионунда жеңүүсүнө суктанып, Лидс Юнайтед клубу футболкаларынын түсүн көктөн акка өзгөрткөн. 1940-жылдардын башында клуб менежери форманы дагы өзгөрттү - футболкага топчулар жана сол жагына герб саймасы (ошол боюнча калды) кошулду. 1943-жылы 23-ноябрда Атлетико Мадрид менен {1Метрополитано стадионунда өткөн оюнда Реал Мадрид номери бар футболкаларды кийген биринчи испан командасы болду.
Статистика жана рекорддор
Актарга Европа Чемпиондор Кубогу/УЕФА Чемпиондор Лигасын тогуз жолу утуу жана эң көп жарымфинал оюндарына катышуу (22) рекорддору таандык. Рауль Гонсалес УЕФА Чемпиондор Лигасынын мыкты чабуулчусу, 71 голдун 66-сы Реал Мадриддин курамында ойногон маалда киргизилген. Реал Мадрид катарынан Европа Чемпиондор Кубогуна катышуу (бул турнир УЕФА Чемпиондор Лигасына өзгөрүлүшүнөн мурун) рекордуна да ээ - 1955–56 сезондон 1969–70 сезонго чейин 15 жолу катышкан.
Массалык маданият
Ак бороон: Реал Мадриддин 100 жылы аттуу Фил Боллдун китеби Реал Мадриддин тарыхы жөнүндө англис тилинде жазылган биринчи китеп болду. 2002-жылы чыккан жана башка тилдерге да которулган бул китеп клубтун биринчи жүз жылдык тарыхындагы эң ийгиликтүү учурлары жөнүндө бандайт.
Терренкур
Терренкур жүрөк-кан тамыр системасынын ооруларынын баштапкы стадиясында, өзгөчө жүрөк булчуңунун жыйрылуу функциясынын начарлашында, өтө семирүүдө, дем алуу органдарынын кээ бир ооруларында, ден соолукту чыңдоодо жүргүзүлөт. Өлчөмү менен жогору карай тоого чыгуу буттардын травмасынан кийин жакшы натыйжа берет. Терренкурду врач жана айыктыруучу физкультуранын методисти көзөмөлдөйт. Врачтын сунушу болмоюнча өз алдынча терренкур менен жүрүү оорулууга коркунуч туудурушу мүмкүн. Терренкур үчүн бир нече маршрут (жеңил — 500 мге, орто — 1500 м жана татаал 3000 лге чейин) түзүлөт. Ар бир маршруттун жолунда 100-200 м сайын эс алууга ыңгайлуу отургуч коюлат.
Абдулла ибни Амр ибни ал-Ас
Өмүр баян
Исламды кабыл алгандан кийин, мусулмандар менен алардын душмандарынын ортосунда болгон көп согуштарга катышкан.
Стехиометриялык катыш
Стехиометриялык катыш — реакцияга катышуучу заттар жана алынган продукту санынын ортосундагы стехиометрия законуна жооп берүүчү сандык катыш. С. к. бүтүн сан менен белгиленет да, бардык газ, суюк абалдагы, ошондой эле көпчүлүк катуу химимялык бирикмелер үчүн туура келет.
Бурканчылык
Бурканчылык(санскр. बुद्ध धर्म, buddha dharma IAST; пали बुद्ध धम्म, buddha dhamma) - ("Даанышмандык окуусу") Индияда жаралып, дүйнө жүзүнө кеңири тарап кеткен диний-философиялык окуу. Анын негиздөөчүсү болуп Сиддхартха Гаутама Будда (б.з.ч. 563-483 жж.) эсептелет.
Негизги идеясы
“Ортоңку жол” – бул билимдин, акылмандыктын, өзүн-өзү тыйуунун, ой жүгүртүүнүн, билгиликтин жолу, анын түпкү максаты болуп эң жогорку асылдык – Нирвана эсептелет.
Махаянанын доктриналык текстери (сутранын адабияты)
Махаянанын сутраларынын пайда болуусу бурканчылык тарыхындагы эң табышмактуу учур болуп саналат. Бизде анын автору жана пайда болгон мезгили жөнүндө так маалымат жок.
Бурканчылык Кыргыз элинде
Монахты Буркан Бакшы десек. Анткени Бакшы деген сөздүн этимологиясына жана семантиктик маанисине кайрыла турган болсок туура тээ илгерки санскрипт тилиндеги "BHIKSHU" деген сөздөн келээри божомолдонулуп келет. Андан сырткары кытайдын BIQIU деген сөзү дал ушул сөз экени Буркан таанууда айкын болуп келет.
Барсбек, Барс-бег
Кыскача өмүр таржымакалы
Бирок Экинчи Чыгыш Түрк каганатынын каганы Капаган тезинен Көгмөн тоосун ашып, Барсбектин Эне-Сайдагы ордосуна капысынан кол салган.
Эс тутум
Кыргызстандын Ош шаарында 2011-жылы Барсбекке эстелик курулган.
Лата-Марето-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Тегирич
Бул — боз үйдүн таар жасалгасы. Ал жабык баштын алдына тартылат. Тегиричке түгөйлүү 44 жип өрмөктүн эки четине келтирилет. Абалы «тумарча көчөтүн» анын ортосуна «кыял көчөтүн» салуу зарыл. Муну «мүйүз кыял» десек да болот. Анткенибиз, ошол «мүйүз көчөт», «чагырмак көчөт» сыяктуу элдик эски түрлөр өрмөккө түшүрүүчү кооздук өзүнчө «кыял» сыяктантып берүүгө негиз болот. Ушундан улам аны айрым айылдарда «чагырмак көчөт», «мүйүз көчөт» деп да аталышы тегин эмес. Термечи ушул мүйүз сымалданган көчөттү терип чалууда көк менен кызыл тал жипти түгөйлөп алат. Жүз эки жиптин теңи эриштин астына түшөт (ургаачы делинет), теңи үстүнөн чыгат (эркеги делинет) да, күзүктөлөт.
Ак-Босого (Раззаков)
Калкы
Калкы ― 770 киши (2009-жылы).
Тегирич
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Өнүгүп келе жаткан өлкөлөр
Бул өлкөлөр эмгектин эл аралык бөлүнүшүндө өнөр жайы өнүккөн мамлекеттер үчүн агрардык-чийки заттарды жана эң арзан жумушчу күчүн берип турушкан. Өндүргүч күчтөрдүн өнүгүшүнүн салыштырмалуу төмөнкү деңгээли, чарбанын бир жактуулугу, экономиканын көп укладдуулугу, аягына жеткирилбеген социалдык-экономикалык кайра түзүүлөр эреже катары, Өнүгүп келе жаткан өлкөлөргө мүнөздүү. Өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн бардыгына жалпы тиешелүү проблемалар төмөнкүлөр: экономикалык өсүүнүн темпин тездетүү; улуттук экономиканы бекемдөө; айыл-чарба өндүрүшүн механизациялаштыруу; маданий артта калуучулукту жоюу ж.б. Акыркы жылдары кедей өлкөлөрдөн «акылдын оошу» күч алууда (Брейн-Дрейн). «Отчёт по человеческому развитию 1994» билдиргендей, 1985-1990-жж. Африкадан 60 миң ортоңку жана жогорку деңгээлдеги менеджерлер чыгып кетишкен. Гана мамлекетинде 80-ж. башында даярдалган врачтардын 60% өлкөнү таштап кетишкен. Латын Америкасындагы өлкөлөрдүн университеттерин бүтүрүүчүлөрдүн 20%дан ашыгы эмиграцияда болушкан. СССР жоюлгандан кийин өз алдынчалыкка жана көз карандысыздыкка жетишкен мурунку союздук республикалардын көпчүлүгү Өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн катарына кошулушту. Алардын арасында Кыргыз Республикасы да бар. Кыргыз Республикасы жалпы коомдук өнүгүүнүн көптөгөн көрсөткүчтөрү боюнча Өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн көпчүлүгүнөн алдыда турат. Бирок, Өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн бул көпчүлүгүнүн көрсөткүчтөрү күн санап өсүп, жакшырып, өнүгүү жолунда болсо, ошол эле учурда бул көрсөткүчтөр Кыргыз Республикасында уламдан-улам начарлап, төмөндөө жолунда. Эгер бул төмөндөөнү тез арада токтотпосо, анда Кыргыз Республикасындагы абал начарлап, бүгүнкү күндөгү өзүнүн жетишкендиктерин жана артыкчылыктарын жоготуп алышы мүмкүн. Өз алдынча өнүгүүдө, өз тагдырын чет өлкөлөрдүн кийлигишүүсүз чечүүгө жетишүү - Өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн элдерин бириктирүүчү негизги тилек болуп калды
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Терчилдик
Тердөөнү нерв системасы жөнгө салат. Нерв системасы тез козголгон, эндокрин системасы, жугуштуу өнөкөт оорулуу (кургак учук жана башкалар) адамдар кара жумуш иштесе, толкунданса, ошондой эле жылуу күндөрү бүт денеси тердейт. Мындан тышкары белгилүү бир жери — алаканы, таманы, колтугу жана башкалар тердегендер да болот. Өтө терчилдик ысык чыгуу, өйкөлүү, бышаруу, экзема, мите козу карындар пайда кылуучу ириңдүү оорулардын пайда болушуна түрткү берет.
Интерцессия
Интерцессия (лат. Intercessio  – кийлигишүү) – жарандык укукта келишимге карызкор тарабында кошулуу (башка бирөөнүн карызын өз моюнуна алуу, кепил болуу ж. б.)
Мамбеталиева, Какен
Кыскача өмүр баяны
Какен Мамбеталиева 1936-жылы чын куран (апрел) айынын 5инде Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районуна караштуу Он-Арча айыл аймагындагы Эчки-Башы кыштагында туулган. Атасы - Мамбеталы Черикчи уулу Үмөтаалы небереси колунун көөрү төгүлгөн уста, энеси Жумабүбү - уз болгон. Агасы — белгилүү журналист Сулайман Мамбеталиев карындашына өмүр бою насаатчы жана жөлөк болуп келген. Оболу Какен Эчки-Башы айылындагы жети жылдык мектептен окуй баштаган. Андан соң Нарын шаарындагы Токтогул атындагы мектепте окуп, толук эмес орто билим алган. Андан соң Нарын педагогикалык окуу жайына (азыркы Сатыбалды Нааматов атындагы Нарын мамлекеттик университетине) кирип, окуу жайды 1952-жылы мектептер бөлүмү адистиги боюнча артыкчылык диплому менен аяктаган. Андан соң Кыргыз мамлекеттик университетинин тарых факультетине тапшырган. Студент кезинде этнограф Клавдия Ивановна Антипина менен таанышып, анын шакирти болгон. 2-курстан тартып К.И.Антипина айым менен чогуу Кыргызстандын түштүгүнө илимий экспедицияларга чыгып турган. Сүрөттү мыкты тарткан. Кыргыз мамлекеттик университетин (азыркы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетин) артыкчылык диплом менен аяктаган. Андан соң Кыргызстандын Илимдер академиясынын Тарых институтунда иштеп калды. Ал 1950-жылдардын соңу - 1960-жылдардын башында советтик этнография илиминин мыкты адистеринен сабак алып, азыркы кыргыз этнография илим тармагын түптөгөнгө бараандуу салым кошкон алгачкы кыргыз кыздарынан. Какен Мамбеталиева этнография жаатындагы кандидаттык диссертациясын СССР Илимдер Академиясынын Миклухо-Маклай атындагы этнография институтунун Ленинграддагы бөлүмүнөн жактаган. Анын устаттарынын бири айтылуу этнограф Саул Менделевич Абрамзон болгон. 1963-жылы К. Мамбеталиева “Кыргызстандын таш көмүр өнөр жайындагы кыргыз кенчилеринин турмуш-тиричилиги жана маданияты” деген китебин орус тилинде жарыялаган. 1964-жылы СССРдин борбору Москвада өткөн Антропологиялык жана этнографиялык илимдердин дүйнөлүк конгрессинде Какен Мамбеталиева баяндама жасап, ал англис тилинде жарыкка чыккан. 1971-жылы “Кыргызстандын тоо-кен өнөр жайындагы кыргыз жумушчуларынын үй-бүлөсү жана бүлөлүк-никелик мамилелери” деген китебин орусча жарыялайт. 1971-жылы СССР Жогорку аттестациялык комиссиясынын чечимине ылайык доцент илимий наамын алган. Анын бир катар илимий макалалары өз доору үчүн этнография илиминдеги жаңы саамалык болгон. Түптөлүп келе жаткан чакан өнөр жай шаарларындагы мурдагы көчмөн жана дыйкан кыргыздардын урпактарынын салт-санаасы жана турмушу алгачкы жолу атайын этнографиялык иликтөөгө алынган.
Күл Азык
Каптыгадай тилдим дейт,
Дүүм жемиштен талкалап туруп,
Белая Уса дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Тегирмен
Тегирмен — таш буюмдарынын көрүнүктүүсү. Эгинден ун-талкан тартат. Суу барасы аркылуу чуркап турган тегерек кош таштан орнотулган дүкөн. Аны чуркатыш үчүн чеберлер ташын, темирин жана жыгачын тандайт да, оңтойлуу жайын даярдоосу зарыл. Темир таштын үстүңкү бетине келсе, муну «бака» деп коет. Үстүнкү ташты айландыруучу астыңкы ташта «барасы» болот. Анын моюнуна «шимек» орнотулат. Ал «шимек» «баканын» моюнуна илинет. «Бака болсо, ташты шар аккан суу аркылуу тегеретет. «Барага» суунун шары тийгенде, ага күч келип, таш айланат.
Селжук
Тарыхы
Селжук башында Хазар кагандыгында аскербашы болуп аскердик иштерин баштаган деген маалыматтар бар. X кылымдарда кагандын бийлиги кыйраганда атасы менен кошо огуздардын кызматына өткөн. Ал огуз жабгусунун сүбашысы (аскербашысы) болгон кезинде 20 жаштарында болгон. Айтымдарга караганда Селжуктан коркунучтуу атаандаш чыгаарын байкаган жабгунун аялы Селжукту өлтүрүүгө көндүргөн. Муну билген Селжук өзүнө караштуу кынык уруусундагы огуздарды чогултуп Турандан Иранга конуш издеп көчүүгө аргасыз болгон (985 же 986). Селжук 107 жашка жетип Жендде өлгөн делет. Анын артында беш уулу калган. Анын небере-чөбөрөлөрү Тугрул бек, Чагры бек, Алп Арслан ж.б. мыкты аскер башчы болуп чыгышкан.
Рыскулов Искендер Муратбекович
Койгон спектаклдери
Саха-Якутияда Жаңы келин (авт. М.Тойбаев)
Инцидент
Инцидент (лат. incidens  – болуучу окуя) – кооптуу өндүрүш жайында колдонулуучу техникалык түзүлүштүн бузулуусу же иштебей калуусу, технологиялык жүрүм тартибинен четтеп кетүү, мыйзамдардын жоболорунун, ошондой эле кооптуу өндүрүш жайларында иш жүргүзүү эрежеси белгиленген ченемдик техникалык документтеринин бузулушу.
Омаров, Нур Мелсович
Фрунзе шаарында төрөлгөн. 1990-ж. КМУну аяктаган.
Тешик (фистула)
Пайда болуу себептери
Тубаса тешик өөрчүү кемтигинде же өсүп жетиле албай калган учурларда байкалат (мисалы, киндик тешик). Кийин пайда болгон тешик өнөкөт сезгенүүдөн (сөөк туберкулёзу, остеомиелнт), мертинүүдөн же операциядан кийин ткань жана органдардын бузулушунан пайда болушу мүмкүн. Тешик ткандын тереңинен же ички органдардан териге ачылат (сырткы тешик); ткандардан ички көңдөй органдарга (ичеги-карын, жыныс кыны жана башкалар) ачылса, ички тешик же бир органдан экинчи органга (кызыл өңгөчтөн бронхторго, табарсыктан ичегиге) ачылса органдар арасындаг тешик деп аталат. Кээ бир органдар, муундар, сөөктөр ар түрдүү сезгенүүдөн кийин тешилет. Сезгенген жер ириңдеп жарылып, узак убакка чейин ириң жана башкалар суюктукту сыртка же көндөй органга бөлүп чыгарса, ал өз алдынча бүтпөйт. Ириң убактылуу акпай калганда тешик жабылып калат, бирок кайра эле ачылат. Көпкө созулган ириңдүү тешикте оорулуунун жалпы абалы начарлайт. Инфекция тегерегине тарап, ириңдүү процесс күчөшү ыктымал. Тешик заара жолунда, ичеги-карында, бронхто, өттө түрдүү жарааттан пайда болуп, алардан заара, карын зили, өт, аба чыгып турат. Ичеги-карын тешикинде анын ичиндеги тамак-аш, карын зили көп өлчөмдө сыртка чыгып, оорулуу арыктап, начарлайт. Заара жолундагы тешик аркылуу инфекция бөйрөк, заара агуучу түтүккө түшүп, аны сезгендирет. Бөлүнгөн заара, заң тешиктин тегерегиндеги терини дүүлүктүрүп, бузат. Бронхтун тешиги, дем алууну кыйындатып, өпкөнү сезгендирет; кызыл өңгөч-бронх тешиги өтө коркунучтуу, мында ичкен тамак бронхко өтүп кептелип калып, өлүмгө дуушар кылат. Кызыл өңгөчтөн тамак өтпөй калат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Гиджак
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Катух дарыясы (Кемчуга куймасы)
Катух — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кемчуг дарыясынын оң жээгинен 154 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 35 км.
Исаак Ньютон
Кыскача өмүр таржымакалы
Исаак Ньютон (англ. Sir Isaac Newton) 1642-жылдын 25-декабрында Улуу Британияда туулган.
Уйкаш
Көңүлгө коркуу жык толуп,   а
Жасалыш ордуна карай, башкача айтканда строфадагы кайсы сап, кайсынысы менен У-кандыгына карай да бир нечеге бөлүштүрүлөт. Адабиятчылар арасында У-ты мындай бөлүштүрүү боюнча ар кандай пикирлер бар. Г. Л. Абрамович туташ (а-а-б-б), кайчы (а-б-а-б), айланма (а-б-б-а); В. Гончаров жуп (туташ; а-а-б-б), кайчы (а- б-а-б), тегеректелген (курчалган, айланма; а-б-б-а); өзбек адабиятчылары А. Зуннунов, Н. Хатамов жуп (а-а-б-б), кесме (а-б-а-б), ай- ланма (а-б-б-а); Л. И. Тимофеев туташ же (жуп; а-а), үчтүк (а-а-а), кайчы (а-б-а-б), кур- чалган (айланма, тегеректелген, а-б-а-ба), ма- шакаттуу (а-а-б-а-а-б) ж. б. "Манас" эпосунда У-тын төмөнкүдөй түрлөрү бар.
Катындардын баарысын   б
Кызматы минтип артылган,   а
Жети кадам салганда   б
У-ты түзүү аябагандай татаал иш жана сөз корунун байлыгын, тапкычтыкты, ой жүгүртүүнүн ыкчамдыгын, кенендигин талап кылат.
«Варшавянка»
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Текче
Саймачылар сары өңдү кызыл өңдөн айырмалоодо жашыл жаңыш өңдү айланта алуу менен буюмду көркүнө чыгарат. Демек, төрт ири, төрт майда көчөттөрдүн арасына эми «тогуз төбөлөнгөн» «сууну» актан толкундата жүгүртүү керек. Ал кара жердикти көркөм көчөттөрдөн өзүнчө бөлүп көрсөтөт. Мунун ичинен бутактанып окшошкон майда көчөттөрдүн элементтери чыгат да, алардын араларын жашыл өң бөлөт. Буюмдун чок ортосуна «күн карама көчөтүн» ак жип менен берип, ал кызыл, жашыл өң аркылуу бөлүнөт. Анын ортосун кылдат сайып, кызыл, сары өңдө түр берүү ыкмаларын саймачылар өтө көрөгөчтүктө жүзөгө ашырышат.
Азабач
Азабач - Камчатка кызыл эттүү балыгы.
Сай
Нөшөрлөп жамгыр жааганда, жазында кар-мөңгү эрий баштаганда сууга толуп, жайында көбүнчө суу азайып же какшып калат.
Жазылыгы ондогон, тереңдиги 7–10 мге жетет. Сайдын чуңкур жерлерине көлчүктөр пайда болот. Түрк, моңгол тилдеринде «сай» – жумуру таш.
Мультикультуризм
Мультикультуризм саясий либерализмден маанилүү айырмасы - улуттук жана маданий топтор сыяктуу жамааттык субъектердин укуктарын таануусунда. Мындай укуктарга улуттук жана маданий жамааттарга өздөрүнүн мүчөлөрүн окутууну башкаруу, саясий баа берүү ж.д.у.с. мүмкүндүктөрдү берүү кирет. Мультикультуризм маданияттардын баарынын бир маданиятка кошулуп кетүүсүн болжолдогон «эритүү казаны» (англисче - meltingpot) концепциясына карама карты коюлат. Мисал катары, Мультикультуризм жайылтылган Канаданы же илгертен эле «эритүү казаны» концепциясы жарыяланып келген АКШны көрсөтүүгө болот.
Сурьма галогениддери
Сурьма галогениддери сурьма галогендер бардыгы менен SbF3, SbCl3, SbBr3, SbI3 жана SbF5, SbCl5 сыяктуу бирикмелерди берет. Үч валентүү сурьма туздары кристалл түрүндө болсо, беш валенттүү сурьманыкы жагымсыз жыттуу суюк зат. С. г. ичинен SbF3,SbF5 сууда эң жакшы эрисе, башкалары гидролиз-денип, SbOCl, SbOBr, SbOI, Н3SbО4 пайда кылат. SbCl3 түссүз кристалл, туз, күкүрт к-таларында жакшы эрийт, балкып эрүү t 73,2°С, кайноо t 2210С. Сурьма рудасына Сl2 же НСl 250-300°С таасир этүүдөн SbCl3 пайда болуп бөлүнүп чыгат. Таза SbCl3 сурьмага хлорду таасир этүүдөн 2Sb+ЗСl3 =2SbCl 3 же Sb2О3 туз к-тасында эритүүдөн алынат. Сурьманын эң маанилүү туздары SbF3, SbCl3 ; булар текстиль өнөр жайында, мед-да жана таза Sb 2О3 алуу үчүн колдонулат.
Сот бийлиги
Кыргыз Республикасынын Жогорку соту граждандык, кылмыш жана административдик сот иштери боюнча сот бийлигинин жогорку органы болуп эсептелет. Бул иштерди жер-жерлерде райондук, шаардык жана облустук соттор карашат. Граждандык иштерге, мисал үчүн, автордук укук, мурастык укук боюнча талаш-тартыштар, ажырашуу, баланын атасын аныктоо, эмгек боюнча талаш-тартыштар кирет. Кылмыш иштерине Кыргыз Республикасынын Кылмыш жана жаза ко-дексинде каралган кылмышты жасаган адамдардын күнөөлүүлүгүн аныктап, жаза чектөө кирет. Адми-нистративдик сот иштерине Кыргыз Республикасынын Административдик укук бузуулар жөнүндөгү кодексинде көрсөтулгөн укук бузууларды жасаган адамдардын жоопкерчилигин кароо кирет. Ушул иштерди караган жергиликтүү сотторго көзөмөлдүктү Жогорку сот жүргүзөт, бирок конкреттүү ишти кароодо көрсөтмө бере албайт. Анткени, кайсы гана судья болбосун, эч кимге көз каранды эмес, мыйзамга гана баш ийет дагы, ишти мыйзамга негиздеп чечиши керек. Эгерде мыйзамга туура келбеген чечим кабыл алынса, жогору турган сот ал чечимди бузуп, ишти башка судьяга кайрадан тууралап кароо үчүн бериши мүмкүн.
Кыргыз Республикасындагы сот системасы башка бийликтерге көз каранды болбой сот адилеттигин Конституцияга жана мыйзамдарга гана таянып ишке ашыруу үчүн бир кыйла гарантиялар каралган. Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 79-статьясынын 4-пункту, судьянын Конституцияга жана мыйзамга баш ийерин, судья кол тийбес иммунитет укугунан пай-даланаарын жана өз статусуна ылайык анын көз ка-рандысыздыгы социалдык, материалдык жана башка кепилдиктер менен камсыз кылынаарын бекиткен.
Улуу-Кулжа
Кушмурун тоосун ашамын,
Ички вексель
Ички вексель – түзүлгөн орду жана ал боюнча төлөө орду И. в-дин өзү да, ошондой эле анын кармоочусу да турган өлкөдө болгон вексель.
Индикация
Индикация - жаратылыштык айлана-чөйрө объектилериндеги физикалык-химиялык заттарды сапаттык жана сандык аныктоо. Биоиндикаторлордон сырткары ар кандай антропикалык токсиканттар менен айлана-чөйрөнүн булгануу деңгээлин аныктоого мүмкүндүк берүүчү ландшафтык индикаторлор бар. Мисалы, рельеф,жер үстүндөгү суулар, кар, муз жана чымкөң.
Абдулла ибни Масуд
Илимде
Абдулла ибни Масуд ошондой эле фыкыхтын (мусулман укугунун) ирак мектебинин негизсалуучусу деп эсептелет. Анын, ал Куфада жүргөндөгү колдонгон укуктук усулдары Абуханифа тарабынан өнүктүрүлгөн жана ханафий мазхабынын доктринасынын негизине жатты. Өзүнүн укуктук усулунда Абдулла ибни Масуд, эгер мусулмандык башбулактарда маселенин так чечими жок болсо, Мухаммед пайгамбардын жашоосундагы ар кандай окуялар менен болгон окшоштурулуулардын негизиндеги укуктук буйрук чыгаруу усулун колдонгон. Бул усул (метод) «кыяс» аталышын алган.
Колдонулган булактар
Али-заде А. Исламский энциклопедический словарь. — Ансар, 2007. — ISBN 5-98443-025-8
Мондиализм
Мондиализм (фран. monde - тынчтык) - федеративдик негизде дүйнөнү жана анын айрым аймактарын - Европаны, АКШны ж.б. бүткүл дүйнөлүк жалпы өкмөт менен бириктирүү үчүн кыймылы.
Эстониялык крону
1 крона = 100 центга тете.
3-Макан (дарыя)
3-Макан — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Макан дарыясынын сол жээгинен 8,3 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Малмө
Абасынын шарттары
Малмөдө деңиз климаты. 1990 - 2010 чейинки аралыкта максималдуу температура 33,5 °C түзгөн (10-август 1992-жыл), а минималлдуу — −22,2 °C (22-декабрь 2010-жыл).
Эл эмне дейт?
Мазмуну
Көрсөтүүдө, өлкөдөгү жети облустун уникалдуулугу чагылдырылган. Ар бир дубанда белгилүү бир стереотип калыптанып калган. Өлкөдө жашагандардын кары-жашы дебей меймандос жана дөөлөттүү. Алардын баарын "Эл эмне дейт?" деген түшүнүк бириктирип турат.
Гамма -cпектрометр
Гамма -cпектрометр— гамма нурлануунун энергиялык спектрлерин өлчөөчү прибор. Бул спектрометр энергиялары боюнча бири бирине өтө жакын болгон γ -сызыктарын ажыратууга жөндөмдүү. Гама-спектометр негизинен магниттик, кристалл дифракциялык жана сцинтилляцпялык болуп бөлүнөт. Магниттик гама-спектометр кандайдыр нерсенп γ -нурлары менен нурландырууда бөлүнүп чыккан Экинчи электрондук нурланууларды талдоо үчүн пайдаланылат. Гама-спектометрдин иштөө прпнцпбп γ -нурунун крпсталл торчодон чагылуусуна негпзделген. Өлчөөдө мүмкүн болгон жогорку тактыкты дифракциялык Гама-спектометр бере алат. Сцинтилляциялык Гама-спектометрде γ -нурун талдоо сцпнтпллятордо Экинчи прет пайда болгон электрондордун жардамы менен жүргүзүлөт. Чоң энергиялуу γ нурун изилдөөдө ядролук фотоэффект кубулуштарын колдонууга болот. γ -нуру кагып чыгарган нуклондордун энергиясын аныктоо пондоштуруучу камералар, фотопластинкалар жана башка приборлордун жардамы менен ишке ашат. Аз энергиялуу унурунун энергиясын аныктоо үчүн пропорцпялык санагычтар колдонулат.
Ладан-Кара
Ладан-Кара (Лавдан-Кара) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Сузак районундагы айыл. Ырыс айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 6384 киши.
Күнжаңжуң
Быжылдап кайнап жан толуп,
Айжаң-жуң менен Күнжаң-жуң,
Улуу-Чынар
Улуу-Чынар башынан
Казыл-Токой аягы
Ган Пётр Алексеевич
Ган Пётр Алексеевич - [1916, Крым, Алупка 1991, Фрунзе (азыркы Бишкек)] биология илимдер доктору (1966), профессор (1968). КРдин илимге эмгек сиңирген ишмери (1990). Красноярский токой-техникалык институтун бүтүргөн (1941). Өзгөн токой чарбасында директор, Кыргыз ССР ИАнын Биология институтунда директордун орунбасары, токой бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген. Токой чарбасы боюнча адис. 70тен ашык илимий эмгеги, андан ичкери 4 монографиясы жарык көргөн. Эмгектери: Опыт горного лесоразведения, интродукция в поясе еловых лесов Прииссыккулья. Фрунзе, 1957; Леса Киргизии//Леса СССР. М., 1970.
Агробиоценоз
Агробиоценоз – адам тарабынан жасалма жол менен түзүлгөн, түрдүк курамы өтө жарды биотикалык жыйындыдан турган биоценоз.
Aнaмоpфоза
Aнaмоpфоза живописте (грекче anamorvsiV - жаңы түзүлүш, форманын өзгөрүшү) - атайын өзгөртүп, укмуштуудай ракурста көрүүчүлөрдөн сүрөттүн кээ бир жерлерин алып салып жашыруу. Ренессанс жана барокко сүрөтчүлөрү кеңири колдонушкан. Адегенде конус жана цилиндр түрүндөгү күзгүлөрдө өзгөргөн сүрөттөр кытай искусствосунда колдонулуп, кийин европалык сүрөтчүлөргө тараган (Ф. Пармиджанино. «Томпок күзгүдөгү автопортрет», 1523-24, Көркөм сүрөт жана тарых музейи, Вена). Aнaмоpфозанын темасы көбүнчө жашырылган образ: мисалы, Кенже Х. Холбейндин «Француз элчилеринин портретинде» (1533, Улуттук галерея, Лондон) бутунун жанында сүйрү буюм бир бурчка багытталган. Көрүүчүгө баш сөөк, башкача айтканда «көңдөй сөөк» сыяктуу көрүнүп, автордун атын каймана көрсөтүүчү белги катары колдонулушу мүмкүн. Айрым учурда укмуштуудай көрүнүштөр байкалат (чиркөөлөрдүн барокко фрескасында) кээде эки образ бирдей алынып, эки башка мотивде чагылдырылат (мис., тоону жана адамдардын баштарын). Анаморфоза Дж. Арчимбольдонун сүрөттөрүндө, С. Далинин чыгармачылыгында, 20-кылымдын искусствосунда кездешет.
Левый Юрибей
'''Лев. Юрибей''' — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Юрибей дарыясынын сол жээгинен 340 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 111 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Темир комуз
Темир комузду эски салт боюнча кыз-келиндерибиз каккан. Бирок, темир комузду жасаган усталар эркек болгондуктан алар да кага билген. Өздөрү кага билбесе, анын үнүнүн кандайча чыгышын биле албайт. Темир комуздун жасалышы өтө татаал келет. Аны бардык усталар кармай албайт. Бир темир комуз жасоого караганда бир ат жабдыктарынын бүтүндөй бөлүктөрүнө, же аялдардын азем буюмдарына узануу, арийне, жеңилдей туюлат. Мындай абалы үндү таба билүүбүз зарыл. Ага узануу анын жаагын жакшылап жасоодон башталат.
Усталардын темир комуздардын үндөрүн бир калыпта жасай алышы өтө кыйынга турат. Комуздун жаагын ийгенде учтарынан бири узунураак, бири кыскараак болуп калышы да ыктымал. Кош жаактын учу бирдей болсо тишке такаганда экөө бир турат да, комуздун тили какканда бир калыпта үн берет.
Фрэмонт (Огайо)
Фрэмонт (Огайо) (Fremont) — Огайо штатынын Sandusky округуна караган АКШ шаары.
Бишкектеги элдик үлгүдөгү балдардын «Ак Шоола» хору
Бишкектеги элдик үлгүдөгү балдардын «Ак Шоола» хору - 1985-ж. Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер, хормейстер Г. Эсенгулова уюштурган. Хордун катышуучулары ар кандай курактагы балдар, мектеп окуучуларын Репертуары элдик балдар ырларынан тартып, КМШ өлкөлөрүнүн композиторлорунун элге кеңири белгилүү ырларынан турат.
Ясперс Карл
Колдонулган адабияттар
Карл Тэадор Яспэрс Ясперс Карл
Агроценоздор
Агроценоздор – айыл чарбада пайдаланылуучу аймактагы биоценоздор, айыл чарба продукцияларын өндүрүү максатында, экологиялык жактан туруксуз бирок, түшүмдүүлүгү абдан жогору, адам тарабынан дайыма камкордук көрүүнү талап кылуучу биоталык жыйындысы.
Улуу Селжук мамлекети
Кыскача тарыхы
Түрк тилинде сүйлөгөн огуздардын жол башчысы Дукак уулу Селжук аттуу жабгунун атынан аталган Селжуктар сулалеси XI к. 30-ж. Газневийлер мамлекетине караштуу Хорасан аймагын өзүлөрүнө көз каранды кылып, 1040-ж. Данденакандын жанында Газневийлерди талкалаган. Селжуктар султан титулун алган Тогрулбектин башчылыгы менен Хорасанды (1038–44), Хорезмди (1043), Батыш Иранды (1042–51), Азербайжанды (1054), Ирак менен Багдадды (1055); Алп-арслан (1063–1072) менен Мелик-шахтын (1072–1092) тушунда Арменияны, Малазгирттин (1071) алдында Византия аскерлерин талкалагандан кийин Кичи Азияны, Сирия жана Палестинаны каратып алышкан. Тогрулбектин учурунда мамлекетинин борбору Рей шаарында, агасы Чагры-Бектин тушунда борбору Мерв кааласында жайгашкан. Селжук мамлекети бөтөнчө Абул-Фатх Жалал ад-Дин Мелик-шахтын тушунда аскердик-саясий жактан күчтүү болуп, Кичи Азияны, Сирияны, Палестинаны, Грузияны, Орто Азиядагы Караханийлер мамлекетинин бир катар батыш аймактарын каратып алган. Ал кезде өлкө борбору Исфахан шаарында жайгашкан. Тилекке каршы ички феодалдык чыр-чатактардан улам Селжуктар мамлекети Кирман (1041-1187), Рум (Түркия) (1077-1307), Сирия (1097-1107) ж. б. майда султандыктарга бөлүнүп кеткен.
Интернеттеги шилтемелер
Səlcuqlular Сэльджукі Селджуци Seldžuci Seldschuken Σελτζούκοι Turko-Selĝukoj Seldjoukides Seltsjoeken Seldžuci Szeldzsuk törökök Selgiuchidi Салжұқтар Selçûqî Selgiukidae Seldžiukai Seltsjoeken Seldsjukkar Seldsjukkene Сельджуки Seldjuker Seljuklar Сельджуки
Добуш катары
Добуш катары үн бийиктигине жараша кайталана берүүчү негизги 7 үн баскычынан турат.
Катык дарыясы (Чет куймасы)
Катык — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Четь дарыясынын оң жээгинен 361 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 32 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ички туризм
Ички туризм – КРдин туруктуу жашаган адамдардын КР чегиндеги саякаты же жер которуп жүрүүсү.
Интуит командасы
{{Билерман ордо интелектуалдык теле оюнунун командасы |ысымы                = ИНТУИТ |сүрөтү               = ИНТУИТ with flag KR.jpg |кызматы              = Студенттер |желек                = Flag of Kyrgyzstan.svg{{!}}border |желек2               = |иш баштоо убагы      = 16-февраль 2014-жылы |туулган жылы          = 11-апрель 1995-жыл |туулган жери          = Марказ айылы, Баткен областы, Кыргызстан, |каза болгон жылы      = |каза болгон жери      = |мүрзөсүнүн орду       = |атасы                 = Ахмедов Максыт |апасы                 = Тешебаева Үлпат |билими                = Эл аралык Инновациялык Технологиялар Университети |кесиби                = Дизайнер Архитектор |дини                  = Ислам |сыйлыктары            = |кол тамгасы           =
Күрсү
Күрсү (иранча гурс) — бетме-бет салгылашууда колдонулуучу чокмор түрүндөгү курал. К-нүн чабыла турган бөркүнө тикен тиш металл чөгөрүлөт. К-нү найза сайышкан соң гана пайдаланышып, анын соккусуна коргонуу үчүн калкан тосот (Сагымбай Орозбаков, 1. 202). К-нүн дагы бир түрү «чоюнбаш». Манас баатыр Зулпукор кылычын сол жагына, «он эки батман чоюнбашын» оң жагына байланганы (Саякбай Каралаев, 2. 184, 185) сүрөттөлөт. Ал эми Макел-дөөнүн «чатында кыстарган» куралы «үйдөй күрсү чоюнбаш» (Сагымбай Орозбаков, 4. 323) болот.
Довгаль Татьяна Андреевна
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14-046-1
Седяш-Нага (Карайыдель району, Башкыртстан)
Седяш-Нага — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Урюш-Битуллин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 108 киши. Почта индекси — 452365, ОКАТО коду — 80234884008.
Жан-Жак Руссо
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Койчиев, Арслан Капай уулу
Кыскача өмүр таржымалы
Өз айылында орто мектепти аяктаган.
Жазуучулук ишмердиги
2010-жылы Арслан Капай уулу Түндүк Кыргызстандагы падышалык Орусияга каршы 1916-жылкы улуттук-боштондук көтөрүлүш жана андан кийинки Улуу Үркүндүн окуялары сыпатталган "Мисмилдирик" деген романды жарыялады.
Бул роман 21-кылымдын башында кыргыз калемгерлери жараткан жаңыча сөз камтылган тарыхый-көркөм чыгармалардын бараандууларынан болуп калды.
Коомдук ишмердиги
2013-жылдан тартып "Токтогулдун маданий мурасы" коомдук фондунун Президенти.
Хабэр Хэйтс (Огайо)
Калкы - 38101 киши. Болжолдуу аянты - 54.7 км². FIPS коду — 39-36610.
Уркасым Бегаалы уулу
Уркасым Бегаалы уулу (1924, Ысык-Көлдүн чыгышындагы Түргөндүн Ак-Булуң айылы —1990, ошол эле жер) — манасчы. У. эс тарткандан шыктуу келип, ыр чыгара коюп жүрөт. Ошондой эле оозеки чыгармаларда эпостук арымдагы көлөмдүү чыгармаларга дит коюп, көңүл буруп, бара-бара "Манас" айтууга ынтызар боло баштайт. Буга чейин манасчынын укум-тукумунда "Манас" айткан же жамактатып ыр ырдаган ырчылар болгон эмес. Бегаалы бир жактан келатып ат үстүндө үргүлөп суунун кечмелигинен өткөндө атынан чакырган үндү угат. Көзү умачтай ачылып, артын караса ак сакалчан адам токтой туруусун өтүнөт. Кызуу неме чочуп кетип, ал чакырыкка токтомок турсун коркконунан атын камчыланып, качып жөнөйт да үйүнө келип эс-учунан танып жыгылат. Ошол күндөн баштап Бегаалыны баягы ак сакалчан адам "Манас" айтасың деп кыйнай берет. Бегаалы буга көнбөй коёт. Кийин ооруга чалдыгып көз жумат. Атасы ушундай сыйкырдуу окуяга жолуккан маалда У-дын бешиктеги кези экен. У. ушул сыйкырдуу күч кийин атасынан өзүнө оогон деп эсептейт. Негизги кесиби жыгач уста. Ал айылдагы зоок-кечелерге катышып, комуз чертип, ыр ырдап өз өнөрүн көрсөтүп жүрөт. Бир жолу талаада иштеп жүргөн учурунда эс-учун билбей жыгылып калат. Ошондо ал калың жылкынын дүбүртүн угуп, сыртка чыкса Бакай кырк жигит менен турган болот. Ал Чоң казатка аттанып баратканын эскертип, алар жеткенден кийин Манастын баатырлык жортуулун айтасың деп тапшырып, У-ды бир топ жерге чейин ээрчитип барат да калтырып кетишет. Чочуп ойгонуп кетсе түшү экен. Ошондон баштап күңгүрөнүп "Манас" айтууга өтөт.
Муканна көтөрүлүшү
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Ганнибал
Ганнибал (Аннибал Барка) - (биздин заманга чейинки 247 же 246, Карфаген биздин заманга чейинки 183, Вифиния) Карфаген аскер башчысы жана мамлекеттик ишмери. Гамилькар Барканын уулу. Атасынын согуштарына, кийин жездеси Гасдрубалдын Испания менен болгон уруштарына катышкан. 225-жылдан Испанияда карфагендик атчандардын командачысы. 221-ж. (Гасдрубал курман болгон соң) жоокерлердин талабы боюнча Карфаген армиясынын башкы командачысы. 219-ж. Ганнибал Римдин союздашы Сагунт шаарына кол салган. Бул чынында 2-Пуни согушуна (218-201) алып келген. Ганнибал 218-ж. аскерлери менен Альп тоолорун өтүп, Цизальпы Галлиясына жана Италияга кирип, Тицин, Треббия өзөндөрүнүн (218), Тразименкөлүнүн (217) жанында душманга катуу сокку урган. 216-ж. Ганнибалдын аскери Каннда чоң жеңишке жетишкен. 212-жылдан римдиктер күч алып, Сицилия, Испания, Италияда бир нече жолу жеңишке ээ болгон. 211-ж. Карфагенди басып алган. Жардамга келаткан бир тууганы Гасдрубал Метаврдын жанында талкалангандан кийин (207), Ганнибал өтө алсыраган. Зама шаарынын жанында Ганнибалдын аскери толук талкаланып (202), Карфаген жеңилген (201). Согуштан кийин Ганнибал суффет (мамлекеттик жогорку бийлик) болуп дайындалып, Карфагенди башкарган. Жаңы согушка даярдык көрүп жатат деп шектенген римдиктердин кысымынан Ганнибал 195-ж. Сирия падышасы Антиох IIIгө качып барып, аскер кеңешчиси болгон. Рим менен болгон согушта (192-188) Антиох IIIдөн жеңилип, римдиктер Ганнибалды кармап берүүсүн талап кылганда Ганнибал Арменияга, кийин Вифинияга барып жашырынган. Римден корккон Вифиния падышасы Пруссий карматтырмак болгондо, уу ичип өлгөн. Ганнибал байыркы дүйнөнүн ири аскер башчылардын бири. Римден жеңилип калса да, Ганнибал согуш искусствосунун тарыхында олуттуу из калтырган.
Тил (анатомия)
Колдонулган адабият
Тіл
Мамлекеттик ички карыз
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8