cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Абдыракман Тербишаалы уулу
Кол ойнотуп кооздоп черткен айтым күүлөрүнүн баштоочуларынын жана жайылтуучуларынын бири. «Камбаркан», «Ботой», «Шыңгырама», «Кербез» сыяктуу элдик салт күүлөр менен катар эле «Көк серек», «Беш-Таштын күйгөнү», «Сурнай күү», «Боз уландын боздотмосу», «Кең күңгөй» деген эски чыгармаларды черткен. Ар бир күүнүн тарыхын чечмелей айтып, түрлөнтө кол ойнотуп, татаал ыкмаларды жасаган. Элдик секетбайларды, күйгөндөрдү да жакшы ырдап өзү да жамактап ыр чыгарып, обонго салып ырдаган. Алардын ичинен «Акзыйнат» деген ыры элге кеңири белгилүү.
Эсепти камоо
Эсепти камоо (САЛЫМДЫ КАМОО ) – кредиттик уюмдардагы салым эсебинде турган каражаттарды тейлөөгө тыюу салуу. Э. к. эсепте турган каражаттарды ажыратып алууга жана жазадан жазгырып калууга тоскоолдук кылуу үчүн тийешелүү органдардын чечими боюнча жүргүзүлөт. Э. к. тийиштүү каражаттарды каттоого алуу жана атайын акты түзүү аркылуу коштолот. Укук жүрүмү маанисинен алганда, Э. к. доону камсыз кылуу боюнча чара болуп эсептелет, ошондой эле карыздар жактын мүлкүн ажыратып алуу максатында соттук аткаруучулар тарабынан колдонулуучу мажбурлап аткартылуучу чаралардын бири болуп саналат.
Гульшодахон Абдукаримов
Абдукаримова Гульшодахон 1964-жылдын 11-августунда туулган. 1986-жылы Жалал-Абад шаарындагы № 9-орто мектебин артыкчылык диплому менен бутурген. 1986-жылы Фрунзе шаарындагы машина куруу техникумун Кызыл диплом менен аяктаган. 1992-жылы Фрунзедеги политехникалык институттун технология факультетин бутуруп, инженер-технолог адистигин алган. Эмгек жолун 1981-жылы Бишкек шаарындагы № 28 балдар бакчасында тарбиячы болуп иштооден баштаган. 1982-жылы Жалал-Абаттагы «ШР» заводунун № 4 жыйноочу цехинде слесарь жыйноочу, андан уч ай откондон сон бригадир болуп эмгек жолун уланткан. 1983-жылы мастер, 1986-жылы № 11 цехте технолог, 1987-жылы инженер технолог болуп эмгектенген. 1982-жылы КПССтин катарына өтуп, «Hyp» заводунда кеп жылдар бою партиялык комитетти жетектеген.
Галимова Нурия
Галимова Нурия озунун эмгек жолунда «Спутник» кичи шаарчасынын корктонуп-онугушуне салым кошту. Аз камсыз болгон уй-булолорду социалдык жактан коргоо, эл жана этностор аралык биримдикти, тынчтыкты сактоо, Кыргызстанда жашаган татар-башкыр элинин салтын, урп-адатын, маданиятын внуктуруу жана башка улуттар менен карым-катнашта жашап иштоо жана башка багыттарда коп аракеттерди жумшады. Карыяларды, майыптарды, жалгыз бой пенсионерлерди колдоду. Аялдардын укугун коргоодо гендердик тен укуктуулукту сактоого умтулуп, алардын арасында семинарларды откоруп, юридикалык билим алышына шарт тузду. Ошол себептуу райондук, шаардык, облустук, республикалык денгээлдеги Ардак грамоталарга татыктуу болгон. Жогорку билимдуу. Уй-булолуу, бир баланын энеси.
Нияп (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Салиев Азиз Абдыкасымович
Илим динди ашкерелейт. – Ф.: Кыргызмамбас, 1961. – 200 б.
Чөө
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
ӨКЖА (өзгөчө алынган жаратылыштык территорияларда) жасалма жол менен көбөйтүү жана репродукциялоо. Республиканын территориясында чөө жашаган жерлерди билүү максатына ылайык кеңири анкета алууну жүргүзүү. Кыргызстанда көбөйтүүнүн биологиясынын өзгөчөлүктөрүн жана курчаган чөйрөгө ыңгайланышын изилдөө.
Калк
Калк негизги мыйзамынын маңызы калктын толук жана рационалдык түрдө коомдук эмгек менен алектенишин жана анын санын оптималдуу түрдө өстүрүү болгон. Калк мыйзамынын толук жүзөгө ашырылышын камсыз кылуу үчүн тиешелүү демографиялык саясат жүргүзүүнү, жаратылышты рационалдык пайдалануу менен айкаштыруу зарыл. Мындай көз караштан калктын эмгекке жарамдуу бөлүгү коомдун негизги өндүрүш күчтөрү болушат, калктын жаш курагы да белгилүү мааниге ээ. Бул калктын контингентинде калктын жумушка жараганга чейинки, жумушка жарамдуу, жумушка жарамдуулуктан өткөн курактарын аныктоого мүмкүндүк берет. Экономикалык өнүккөн өлкөлөрдө калктын ичинде жашы 60-тан ашкандардын көбөйгөнү басымдуулук кылып, калктын картаюу процессин туюндурат.
Ис газы
Ис газына уулануунун белгилери: баш ооруйт, айланат, кулак чуулдап, көз караңгылайт, кусат, дене калчылдап алсырайт. Өтө ууланууда акыл-эс элдир-селдир болуп, эстен тануу менен аралашкан уйку басат. Карек чоңоюп, дем алуу үстүртөн болуп, карышуу башталат. Дарыгерге чейинки биринчи жардам иретинде оорулууну тез таза абага чыгарып, нашатырь спирти сиңирилген кебезди чебердик менен мурдуна жакындатуу, көкүрөгүнө сүртүү, жылуулап жаап, жылыткыч коюп, ысык чай же кофе берүү керек. Андан кийин тез арада дарылоо мекемелерине жеткирүү зарыл.
Ольшанец (Олым куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Дон бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сосна дарыясы. Дарыянын айрыгы — Хоперге кошулган куймасына чейинки Дон куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Дон (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Истерия
Истерия психикалык травманын негизинде болот. И. П. Павлов Истериянын пайда болушун жогорку нерв ишинин тормоздоо процессине козголуу процессинин жана биринчи сигналдык системанын үстөмдүк кылышы (экинчиге караганда) деп түшүндүргөн. Истерияда нерв системасы, психика жана ички органдардын функциясынын бузулушу мүмкүн. Истериянын белгилери оорулуунун кызыкчылыгына байланыштуу болуп, турмуштун кыйын учурунан чыгып (кутулуп) кетүүгө шарт түзөт.
Мүнөздүн Истериялык өзгөрүшүнө өтө эмоциялуу киши туш болот. Алар бир аз себеп болсо эле ыйлап, каткырып күлүп, кийимин тытып, кыйкырып, чаап жибериши да мүмкүн. Алар өтө ишенчээк болот, дайыма өзүнө көңүл буруп турууну талап кылат. Истерияны психотерапиялык жол менен дарылайт. Дары физиотерапия, санаторий, курортто дарылоо менен айкалыштырылат. Баарыдан мурда психиканы жабыркатуучу таасирди жоготуу зарыл. Алдын алууда бала күнүнөн өзүмчүл кылбай, өтө эркелетпей туура тарбиялоонун, организмди чыңдоонун мааниси чоң.
Алдынала чаралар
Алдынала чаралар – эларалык укукта мамлекеттердин коомчулугу тарабынан БУУнун Уставынын негизинде колдонулуучу жана тынчтыкка коркунучту, тынчтыкты бузууну жана баскынчылык актысын алдыналууга багытталган жамааттык чаралар. БУУнун Уставында А. ч-дын 2 түрү көрсөтүлгөн: куралдуу күчтөрдү колдонууга байланышпаган чаралар (экономикалык мамилелерди, текмиржол, деңиз, аба жана башка каражаттардын катнашын толук же жарым-жартылай токтотуу, ошондой эле дипломаттык мамилелерди үзүү) жана БУУга мүчө-мамлекеттердин куралдуу күчтөрүн колдонуу чаралары. Мындай чаралар тууралуу чечимдер БУУнун Коопсуздук Кеңеши тарабынан, бир добуштан принцибинин негизинде гана кабыл алынат == Колдонулган адабияттар ==
Вильгельм Рентген
Вильгельм Конрад Рентген (нем. Wilhelm Conrad Röntgen, айтылышы: /ˈrɛntɡən, -dʒən, ˈrʌnt-/, немис тилинде айтылышы: [ˈvɪlhɛlm ˈʁœntɡən]; 1845-жылы 27-март – 1923-жылы 10-февраль) – немис инженер-механиги жана физик, Рентген 1895-жылдын 8-ноябрында толкундун узундугунун мейкиндигинде X-rays же рентген нурлары катары таанымал болгон электромагниттик радиацияны тапкан, бул жетишкендиги үчүн окумуштуу 1901-жылы физика жаатындагы "Нобель" сыйлыгына ээ болгон. Рентгендин жетишкендигинин урматына 2004-жылы Теоретикалык жана колдонмо химия жаатындагы эл аралык бирлик (англ. International Union of Pure and Applied Chemistry) 111 атомдук номурундагы радиоактивдүү жана туруктуу эмес изотоптуу элементти "рентгений" деп атаган.
Маматов Абдумуктар
Маматов Абдумуктар 1959-жылы 3-январда Сузак районунун Октябрь кыштагында туулган.
Ольховец (Озерка куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сира-Ты-Вис
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тасма (айыл)
Калкы
Калкы - 1 699 киши.
Каннибализм
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Ньяя
Ньяя (санскритчеден сөзмө сөз “эреже”, “ой толгоо”, “маңызга сүңгүп кирүү”, “аналитикалык изилдөө”, “логика”) – Индус философиясындагы ортон алты системанын бири.
2. Анткени, ал адам (хету);
Альвеола
Альвеола (лат. alveolus - уюк, ыйлакча, чуңкурча), 1) сүт эмүүчүлөрдүн өпкөсүндө таралган майда колкочолордун бүтүшүндөгү ыйлаксымал өсүндүлөр.  А. кан тамырлар - капиллярлар менен ширетилген, ошондуктан  А. аба менен кандын ортосундагы газ алмашууну камсыз кылат. 2) сүт эмүүчүлөрдө тиштердин тамырлары орношкон жаактарындагы чуңкурчалар. 3) ошондой эле, шар сымалдуу аденомер, же ацинус.
Абсолюттук максимум
Абсолюттук максимум метеорологиялык элементтердин (абанын температурасы, атмосфералык басымы жана башка) белгилүү бир чөйрөдө, аймакта, өлкөдө же жалпы эле Жер шарында көп жылдык байкоо жүргүзүүнүн негизинде аныкталган эң жогорку өлчөмү; эң ысык жер, мисалы, дүйнө жүзүндөгү температуранын абсолюттук максимум 57,8°С (Ливиядагы Эль-Азиз чөлү), Кыргызстанда 44°С (Чүй өрөөнүндө).
Абсолюттук кара нерсе
Абсолюттук кара нерсе ― өзүнө түшкөн ар кандай жыштыктагы электр-магнит толкундарды толугу менен жутуучу зат. Абсолюттук кара нерсенин жутуу жөндөмдүүлүгүнүн коэффициенти бирге барабар, анын температурасына жана жуткан толкундун узундугуна көз каранды эмес.
Самаганов Жээнбай
Ласкер Э. Виктор кантип шахмат мастери болду: Повесть /Котор.: Б.Самаганова, Ж.Самаганов. – Ф.: Мектеп, 1980. – 156 б.
Алчикен уулу Ажыбек
Көркөм адабиятта
Ажыбектин образы Т. Касымбековдун «Сынган кылыч» тарыхый романында кеңири чагылдырылган.
Жон Бардин
Электрондук өнөр жайда революция жасаган транзистор Маалымат доорунун башталышына түрткү берип, жөнөкөй телефондордон кыйын түзүлүштөгү компүтер жана ракеталар сыяктуу дээрлик баардык заманбап түзмөктөрдү иштеп чыгарууга өбөлгө түзгөн. Экинчи "Нобель" сыйлыгын алып келген Бардиндин ашыкча өткөргүчтүктүн иштеп чыгаруусу өзөктүк магниттик резонанстык спектроскопиясында же ал сыяктуу медициналык магниттик-резонанстык томографиясында колдонулат.
Рухий боштук
Жекечилик планда улуттук аң-сезимдин кризиси Рухий боштук катары саналат
Адашбек Кыдырмаев
Кыдырмаев Адашбек [17. 4. 1943, Чүй облусу, Жайыл (мурдагы Калинин) району, Эриктүү айылы] — айыл чарба илимдер доктору (2000), профессор (2002).
Оревка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Дон бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сосна дарыясы. Дарыянын айрыгы — Хоперге кошулган куймасына чейинки Дон куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Дон (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Сарыкова Бурулкан
Сарыкова Бурулкан 1959-жылы 10-октябрдаСузак районунун Октябрь кыштагында туулган.
Эскирүү мөөнөтү
Эскирүү мөөнөтү – кылмыш-жаза укугундагы институттардын бири, белгилүү убакыт, анын өтүүсү менен сот адилеттигинен качып жүрбөгөн адам кылмыш жоопкерчилигинен бошотулат. КР кылмыш-жаза мыйзамына ылайык, кылмыш жасалган күндөн тартып төмөндөгү мөөнөттөр өткөндө адам кылмыш жоопкерчилигинен бошотулат: а) анча деле оор эмес кылмыш жасалган күндөн тартып 2 жыл өткөндө; б) оордугу азыраак кылмыш жасалган күндөн тартып 5 жыл өткөндө; в) оор кылмыш жасалган күндөн тартып 10 жыл өткөндө; г) өзгөчө оор кылмыш жасалган күндөн тартып 15 жыл өткөндө. Э. м. кылмыш жасалган күндөн баштап өкүм чыгарылган күнгө чейин эсептелет жана кылмыш иши козголгондугуна байланыштуу үзгүлтүккө учурабайт.
Самудинов Токтосун (Т. Мидинов)
Чыгармачылыгы студенттик жылдардан башталып, биринчи китеби 1971-жылы «Тоолор гана көрүшпөйт» деген ат менен жарыкка чыккан. Ырлары мурдагы СССР элдеринин бир катар тилдерине, ошондой эле англис, француз, испан тилдерине которулган. Жазуучулар жана Журналисттер союздарынын мүчөсү. Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин Ардак Грамотасы (1976) жана эки жолу (1972,1981) Грамоталары менен сыйланган. 1994-жылы «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер» наамы ыйгарылган. 1992-жылы «Кол чатыр» жана «Чаң баспасын сөздөрдү» деген китептери үчүн Алыкул Осмонов атындагы жана 1997-жылы балдар адабияты менен балдар басма сөзүн өнүктүрүүгө кошкон салымы үчүн Тоголок Молдо атындагы сыйлыктардын лауреаты болгон. 2004-жылы «Даңк» медалы менен сыйланган. 2007-жылы «Кыргыз Республикасынын Эл акыны» деген ардактуу наам берилген.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Чулпан (Ермекеев району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Эскирүү мөөнөтүн колдонбоо
Эскирүү мөөнөтүн колдонбоо –согуштук жана адамзатка каршы кылмыштарга эскирүү мөөнөт таркатуудан мамлекеттердин баштартышы. Согуштук жана адамзатка каршы кылмыштарга эскирүү мөөнөтүн колдонбоо жөнүндө 1868-жылдагы Конвенцияга катышкан (кол койгон) мамлекеттердин милдеттенмеси иретинде Э. м. к. каралган. Конвенциянын жоболору тийиштүү кылмыштардын аткаруучусу же кошо катышуучусу катары бийлик өкүлдөрүнө да, жеке жактарга да бирдей даражада тийиштүү. КР кылмыш-жаза мыйзамдарында тынчтыкка жана адамзаттын коопсуздугуна каршы кылмыш жасаган адамдарга карата Э. м. к. каралган.
Кошмок сөздөр
Кошмок сөздөр. Кошмок сөздөр эки же андан көп уңгулардын айкашынан туруп, бир суроого жооп болуп түшүү менен бир түшүнүктү, аталышты туюнтат. Бирок тутумундагы уңгулар бири-бири менен кош сөздөр сыяктуу тең байланышта эмес, багыныңкы байланыштын ыкташуу (алп каракуш, төө тикен, кара чыйырчык жана башка), башкаруу (көз таңмай, күн карама, кабар ал жана башка), таандык (көз акы, көз айнеги, тоо гүлү, насос заводу) жолдору аркылуу байланышат. Ошондой эле, тутумундагы сөздөр кош сөздөрдөй бир сөз түркүмүнөн эмес, бир же ар башка сөз түркүмүнөн курулат. Мисалы, Зат атоочтордон: аба ырайы, өнөр жай, бака жалбырак; Зат атооч жана этиштен: көңүл бөлбө, жардам бер, көз сал; Сын атооч менен зат атоочтон: боз үй, кызыл үй, кызыл кулак; Сан атооч менен зат атоочтон: кырк аяк, беш бармак, үч бурчтук; Сын атооч менен сын атоочтон: кара тору, таргыл ала, ала тембил; Сан атооч менен сан атоочтон: он беш, бир миң тогуз жүз токсон беш; Этиш менен этиштен: жетип бар, барып кел, күтүп ал. Көпчүлүк кошмок сөздөрдүн ар бир компоненти өз алдынча мааниге ээ болгон сөздөрдөн болсо, кээ бирлеринин азыркы учурда маанисин жоготкон сөздөрдөн болот. Бирок, мындай кошмок сөздөгү маани бербеген уңгу маани берген уңгуну жаңы түшүнүккө, аталышка ээ кылып турат. Мисалы, чар тарап, төрт түлүк, көкөй кести, сом туяк, Тогуз-Торо жана башка.кош зат атоочтор
Речитатив
Дүйнөнүн көп элдеринин музыкалык фольклорунда Р. илгертен эле кеңири колдонулган. Айрыкча музыкалык эпосторду, балладаларды, былиналарды аткарууда Р. эң негизги көркөм каражат. Кийин профессионал музыкада «кантата», «оратория», «опера» жанрлары пайда болгондон Р. алардын да таасирдүү музыкалык каражаттарынын бири болуп калды.
Рухий дене жана турпат денеси
Бул түшүнүктөр апостол Павел жети чиркөөгө жиберген жарнамаларында биринчи даражадагы милдет аткарат жана бардык христиандык антропологияда, анын ичинде азыркысында да кеңири колдонулат.
Кош бойлуулук
Жатын түтүгүндө уруктанган жумуртка клеткасы жатынды карай жылат. Ал жылып келатып назик түкчөлөр менен капталган көп клеткалуу түйүлдүккө айланат. Түкчөлөрү менен жатындын былжыр челине жабышат. Ошондон баштап кош бойлуу аялдын организминде айрым системалардын иши өзгөрө баштайт. Түйүлдүктүн бекиген жериндеги түкчөлөрү жыш өсүп, алардан киндик аркылуу түйүлдүк менен туташкан баланын тону пайда болот.
Ал аркылуу түйүлдүк киндик кан тамырлары боюнча энеден азык зат, кычкылтек алып, зат алмашуунун продуктуларын чыгарып турат. Жатын түтүгүнүн ар кандай ооруларында жумуртка клеткалары жылбай жатын түтүгүнө жабышып калышы мүмкүн (Жатындан тышкары бойго бүтүү).
Кош бойлуулуктун жышаандары
Гормондор жана булчуңдарга күч келиши кош бойлуулуктун алгачкы айларында белдин оорушунун негизги себеби болуп саналат. Кийинчерээк салмактын жогорулашы жана оордук борборунун жылышуусу белдин оорушун күчөтүшү мүмкүн. Кош бойлуу аялдардын жарымына жакыны кош бойлуу кезинде бели ооругандыгын айтышат.
Баардык кош бойлуу аялдардын 14-23 пайызы кош бойлуу учурунда жабыгышат. Буга көптөгөн биологиялык жана эмоционалдык өзгөрүүлөр түрткү болушу мүмкүн.
Кош бойлуулукту текшерүүчү тесттер
Үйдө кош бойлуулукту текшерүү үчүн айыз келбей калган биринчи күндөн кийинки тест өтө так көрсөтөт. Эгерде андай тестте оң жыйынтык чыкса, анда дароо дарыгердин кабыл алуусуна жазылуу керек. УДИ аркылуу кош бойлуу экениңизди тастыктап, датасын аныктай аласыз.
Корумду (Түп району)
Калкы
Калкы - 1 794 киши.
Виктор Бойков
1962-ж. Кыргыз мамлекеттик айыл чарба институтун бүтүргөн. 1962-жылдан Чүй районундагы «Он бир жылга» колхозунда, «Кыргыз айыл чарба техника» бирикмесинде агроном, бөлүмдүн начальниги, 1969—73-ж. Кыргыз ССР элдик көзөмөлдөө комитетинде инспектор, айыл чарба жана суу чарба бөлүмүнүн башчысына орун басар, 1973—77-ж. Кыргызстан КП БКнын партиялык иштерди уюштуруу бөлүмүндө инспектор. 1977—80-ж. Ленинполь (азыркы Бакай-Ата) райондук партия комитетинин 1-катчысы, 1980—85-ж. партиянын Талас облустук комитетинин 2-катчысы. 1985—88-ж. Талас облустук эл депутаттар кеңешинин аткаруу комитетинин төрагасы. 1988—91-ж. Кыргыз Республикасынын мамлекеттик агро-өнөр жай, айыл чарба жана азык-түлүк комитетинин төрагасынын орун басары. 1991-жылдан «Манас ата» эл аралык коомунда биргелешкен ишкананын башкармасынын төрагасы. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты (1980—90). Медалдар менен сыйланган.
Алтын теңдештиги
Алтын теңдештиги – 1) мамлекет тарабынан белгиленген жана мыйзамда камтылган таза алтындын (салмагынын) өлкөнүн акча бирдигиндеги катышы; 2) 2 акча бирдигинин камсыздандыруучу катары белгиленген алтын салмагы боюнча бири-бирине катышы. == Колдонулган адабияттар ==
Садыр Жапаров
Өмүр баяны
Садыр Жапаров Нуркожоевич 1968-жылы 6-декабрда Ысык-Көл облусуна караштуу Түп районунун Кең-Суу айылында туулган. 1986-жылы орто мектепти аяктап, ошол эле жылы Фрунзе шаарындагы Дене тарбия жогорку окуу жайына өткөн. 1987-жылы Советтик Армиянын катарына чакырылып, 1989-жылга чейин Новосибирск шаарында радиотелеграфисттер бөлүмүнүн командири болуп кызмат өтөгөн. «Советтик Армиянын отличниги» деген наам алган. 1989-жылдан 1992-жылга чейин кайрадан Дене тарбия институтунда билим алуусун уланткан. Экинчи жогорку билимин, Кыргыз-Россия Славян университетинде алып, аталган университеттин юридикалык факультетин ийгиликтүү аяктаган. 1991-1994-жылдары дыйкан чарбанын жетекчиси болуп эмгектенген. 1994-1996-жылдары Каракол шаарында жайгашкан “Керкей” ишканасынын башчысы. 1996-2001-жылдары “Гузель” ишканасынын генералдык директору. 2001-2005 жылдары Балыкчы шаарында жайгашкан “Нурнефтегаз” нефтини кайра иштетүүчү кичи заводун куруп, ал ишканада генералдык директор кызматын аркалаган. Садыр Жапаров чоң саясатка 2005-жылы “Жоогазын” революциясынан кийин аралашкан. 2005-жылы март айында Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин III чакырылышынын депутаты болуп өзү туулуп-өскөн Түп районунан шайлаган. 2006-жылы мамлекеттик сыйлыктарды берүү боюнча комиссиянын мүчөсү, 2007-жылы Ырайым берүү комиссиясынын төрагасынын орун басары болуп иштеген.
Алан Тьюринг
Согуштан кийин Тьюринг Улуттук физикалык лабораториясында иштеген, ошол жерде ал эң биринчи эсте сактап, автоматтуу түрдө эсеп чыгаруучу машинени иштеп чыгарган. 1948-жылы Манчестердеги Виктория университетининде Макс Нүмендин эсеп чыгаруучу лабораториясына кошулуп, Манчестер компүтерлерин түзүүсүндө жардам берип, математикалык биологияга кызыга баштаган. Тьюринг морфогенездин химиялык негизи жөнүндө макала жазып, биринчи жолу 1960-жылдары байкалган Белоусов-Жаботинский реакциясы сыяктуу чайкалтуучу химиялык реакциясы жөнүндө алдын ала айта кеткен.
Мулан (тасма 2020)
«Мулан» (Mulan) — АКШнын драма жанрындагы тасмасы. режиссёру Ники Каро. Мулан алгачкы жолу 1998-жылы мультфильм катары “Walt Disney Pictures” компаниясы тарабынан тартылган. Башкы каармандын ролунда Лю Ифэй, Ал эми кытай императорунун ролун Жет Ли аткарган.
Сакралдаштыруу
Сакралдаштыруу (орус. Сакрализация) (лат. ыйык) адамдарды, нерсе (буюм), кубулуштарды «касиеттүү», «ыйык» мазмунга ээ кылуу (диний жактан), саясий жана коомдук институттарды, социалдык, илимий ой-пикирлерди, маданият жана искусствону, турмуштук мамилелерди диний таасирлерге баш ийдирүү.
Айтыке, урук
Сөздүн уңгусу айт(ы) - дин. ислам дининдеги элдердин жылына бир ирет майрамдоочу диний майрамы. Энчилүү аттын экинчи компоненти -ке мүчөсү кыргыз тилинде тууганчылыкты, кичирейтүү, эркелетүү маанилерин берет. Ушул эле мүчөнүн жардамы менен адамдардын энчилүү аттарын (антропонимдер) эркелетүү же сыйлоо формалары жасалат.
Пата (дарыя)
Пата — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сосьва дарыясынын сол жээгинен 141 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дүйнөнүн жети керемети
Египет пирамидалары
Дүйнөнүн жетинчи керемети Египет пирамидалары. Египет пирамидаларынын эң чоңу фараон Хеопстун пирамидасы. Ал мындан 5000 жыл мурда курулган. Хеопс пирамидасынын бийиктиги 147 метр. Пирамида байыркы курулуштардын эң бийиги катары 4000 жыл бою саналып келген. Хефрендин пирамидасы Хеопстун пирамидасынан 2 метрге жапыз. Бул эки пирамида фараонго аз көрүнүп, анын жанына бүтүндөй аскадан чегилип жасалган таш күзөтчү коюуга буйрук берген. Бул күзөтчүнүн бети адамдыкы сыяктуу, ал эми тулкусу арстандын өзү. Ал Сфинкс деп аталат. Археологдордун айтымында пирамидаларды курууда 100 000 адам 20 жыл убактысын кетиргени аныкталган. Алты керемет жок болуп, жалгыз Египет пирамидалары бүгүнкүдөй сакталуу.
Ичегинин буралышы
Анын өзгөчө формасы — тамак-аш өткөөлсүздүгү — узакка ачка болуп, аябай арыктап кеткен кишилер кыйындык менен сиңүүчү, кесек тамак-ашты көп жегенде болот. Мындай Ичегинин буралышы ичтин кокусунан катуу оорушу (дайыма же кезеги менен күчөп), курулдашы менен башталат. Ич көөп, жел жана заң чыкпайт; оорулуу адегенде ичкен тамагын, кийинчерээк сасык кусунду (заңдуу кусунду) кусат. Ичегинин буралышы Ленинград курчоодо калганда ал жерден алынып чыккан кишилерде көп байкалган. Балдардын ичеги инвагинациясында кан аралаш ич өтөт. Ал ичегинин катуу өзгөрүшүнө, жалпы организмдин абалынын оор бузулушуна (уулануу, суусуздануу) алып келет. Ошондуктан дарттын биринчи белгилери билинер замат тез жардамды чакыруу же оорулууну хирургиялык бөлүмгө жеткирүү зарыл. Врачка кечиктирип кайрылуу же өз алдынча дарылануу (ичке ысык басуу, клизма жасоо, ич алдырма дары-дармектерди колдонуу жана башка) өлүм коркунучун туудурат.
Түрк тилдери
Түрк тилдери — генетикалык жана типологиялык жалпы белгилер менен мүнөздөлгөн жакын тектеш тилдердин тобу. Түрк тилдеринде сүйлөгөн элдер мурдагы ССРС, Румыния, Түркия, Иран, Ооганстан, Моңголстан, Кытай, Болгария, мурдагы Югославия жана Албанияда жашайт. Туркияда көбүнэсе түрк тилдери ордуна түрк диялектикалары термини кабылданат. Туркия, Азербайжан, Өзбек жана баардыгы түрк тилинин диялектикалары болуп эсептелет. Түрк тили деп айтканда Туркия түркчөсү эмес баардык түрк диялектикасын камтыган тил иретинде түшүнүлөт.
Түрк тилиндеги негизги бөтөнчөлүктөр: үндүү тыбыштар таңдай жана эрин күүсү боюнча ээрчишет; ассимиляцияланат, сөз жасоо жана сөз өзгөртүү агглютинация жолу менен ишке ашат; род категориясы жок, предлог ордуна жандоочтор қолдонулат; сүйлөмдө же сөз айкашында аныктооч аныкталгычтан мурда келет. Түрк тилдеринин алтай тилдерине мүнөздүү жалпылыкты сактаса да, өзүнө жакын тектеш тилдердин (Моңгол, тунгус, манчжур) алда канча бөлүнүп чыккан. Өнүгүү процессинде өз алдынча диалектилер жана тилдер пайда болгон. Түрк тилдери төмөнкүдөй классификацияланат:
3) Карлук тобу:
Сынак 2013
Ишиңиздерге ийгилик.
Жаңы беде (Нуриман району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Переволочная (Кшена куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дыйканбаева Хамида
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Мамытов Алишер
Мамытов Алишер 1961-жылы 5-октябрда Сузак районунун Багыш айылында туулган.
Бошкоев, Жоомарт
1970-ж. Ташкендеги В. И. Ленин атындагы Жогорку жалпы аскердик окуу жайын, 1975-ж. Новосибирск шаарында СССР мамлекеттик коопсуздук комитетинин аскер контрчалгынынын жогорку курсун, 1981-ж. СССР мамлекеттик коопсуздук комитетинин Ташкен шаарындагы Ф. Э. Дзержинский атындагы Жогорку мектебинин чыгыш тилдерин үйрөнүү боюнча атайын курсун, 1985-ж. СССР мамлекеттик коопсуздук комитетинин Москвадагы институтунун чалгынчылардын жетекчи жана оперативдүү составынын квалификациясын жогорулатуучу факультетин бүтургөн. Бошкоев 1970-жылдан Орто Азия аскер округунда кызмат өтөй баштаган, адегенде М. В. Фрунзе атындагы 282-гвардия полкунда моторлошкон аткычтар взводунун, анан ротанын командири. 1975—80-ж. СССР мамлекеттик коопсуздук комитетинин Өзгөчө бөлүмүнүн Кызыл Туулуу Орто Азия аскер округунун 8-гвардиялык моторлошкон аткычтар дивизиясы боюнча оперативдүү укуктуу, улук оперативдүү укуктуу екүлү, 1981—84-ж.Афганстан Республикасынын коопсуздук органдарында кызмат етөгөн. 1984—85-ж. кайрадан СССР мамлекеттик коопсуздук комитетинин өзгөчө бөлүмүнүн Орто Азия аскер округу боюнча улук оперативдүү өкүлү. 1985-жылдан Кыргыз Республикасында кызмат өтөй баштаган. 1985—90-ж. Кыргыз Республикасынын мамлекеттик коопсуздук комитетинде улук оперативдүү өкүл, Ысык-Көл облусу боюнча бөлүмдүн начальниги, топтун улук оперативдүү өкүлү, 1990—91-ж. Кыргыз Республикасынын мамлекеттик коопсуздук комитетинин кадрлар бөлүмүнүн улук оперативдүү өкүлү. 1991—92-ж. Кыргыз Республикасынын мамлекеттик коопсуздук комитетинде күзөт бөлүмүнүн начальниги, 1992-ж. февралдан Кыргыз Республикасынын Президентинин алдындагы күзөт башкармасынын начальниги. Кызыл Жылдыз ордени жана медалдар менен сыйланган.
Аринбасарова Наталья Утевлевна
Наталья Аринбасарова (Наталья Өтеуліқызы Арынбасарова) – театр жана кино артисти.
Өмүр баяны
Наталья Арынбасарова 1946-жылы 24-сентябрда Москва шаарында туулган. Атасы Өтеули — казак, апасы Мария полька болгон.
Абу Бакр Мухаммед ан-Наршахи
Абу Бакр Мухаммед ан-Наршахи, Абу Бакр Мухаммед ибн Жафаран Наршахи (899-959) - орто азиялык тарыхчы. Бухаранын түндүгүндөгү Наршах кыштагында туулган. 943-44-ж. араб тилинде Саманиддер эмири Нух ибн Насрга (943-954) арнап, «Бухара тарыхы» («Тарих-и Бухара») эмгегин жазган. Анын бул эмгеги 7-12-кылымдагы Бухаранын жана Заравшан дарыясынын төмөнкү агымындагы оазистин тарыхы жана топографиясы боюнча баалуу булак. Анда Орто Азиянын тарыхы, арабдар келгенге чейинки (7-12-к.) Бухара аймагы жөнүндө маалыматтар бар, ошондой эле Орто Азияны арабдардын каратуусу, Абруйдун жана Муканнанын көтөрүлүштөрү, исламдын буддизм менен христиан динин сүрүп чыгаруусу жөнүндө да айтылган.
Пелья (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бугу (эркеги), Марал (ургаачысы)
Жашаган аймактары
2000-2900 м бийиктиктеги карагай токойлору жана бадалдуу аймактар. Жайында токойсуз ачык жерлерге, 3900 м бийиктикке чейинки субалңпы шалбааларына кетиши мүмкүн.
Көбөйтүү (колдо багуу)
Жүргүзүлбөйт. Зоопарктарда көбөйтүү учурлары белгилүү.
Ичилүүчү сууну жугушсуздандыруу
Ичилүүчү сууну жугушсуздандыруу — тиричиликке керектелүүчү жана ичилүүчү суудагы оору козгогучтарды жок кылуу, ичеги карын инфекцияларын алдын алуу максатында жүргүзүлүүчү санитария-техникалык чаралар.
Кусуу
Кээ бир тамак же дарыны ичкенден кийин кусса аны андан ары колдонуу токтотулат. Эгерде эч себепсиз кусса врачка кайрылуу керек.
Пётр Шубин
Петр Федорович Шубин (1894-1948) - Көрүнүктүү дирижер, композитор жана педагог. Ал 1894-жылы 11 -июнда Оренбург областындагы Ташла селосунда жыгач устанын үй-бүлөсүндө туулган. 1908-1915-жылдарда Петербургдагы музыкалык курсту, кийин Петербург консерваториясынын композиция жана фортепьяно классын бүткөн. 1915-жылдан 1928-жылга чейин Ленинградда, Башкортостанда жана Оренбургда музыка мугалими болуп иштейт. 1928-жылы Москвадан өкмөттүн жиберүүсү боюнча Кыргызстанга келет. Элдик музыкалык аспаптарынын улуттук өзгөчөлүктөрүн ийне-жибине чейин билип, ар бир күүнүн аткарылышына, музыкалык стилине, формасына терең түшүнөт. Эл арасында белгилүү болгон жөндөмдүү музыканттарды чогултуп, өзү уюштурган он кишилик кичинекей ансамблди 70 адамдан турган оркестрге айландырып, анда иштеген музыканттардын бардыгына нота үйрөтүп жана аларга коллективдүү ойноонун ыкмаларын түшүндүрүп, музыкадан сабак берет. Ошентип, өзү жетекчилик кылган кыргыз улуттук оркестринин биринчи концерта эл алдында 1936-жылы 18-майда Кыргыз Мамлекеттик сыйлыгына көрсөтүлгөн. Жаны уюшулган бул оркестр үчүн элдик күүлөрдү оранжировкалап чыккан. <Кыргыз хору уюшулганда-хорлорду, бий ансамбли иштей баштаганда бий музыкасын жазган. Абдылас Малдыбаев менен бирге «Карачач», «Ажал ордуна» драмаларына музыка жазып, «Сынган кайрык», «Чоң кербез», «Карылык», «Ой булбул», «Гүл», «Арпанын Ала-Тоосунан», «Кызыл - оршы>, «Кыздардын кыялы», «Гүлдөп ал», «Кыргыз темаларына фантазия», «Жаш тилек» -күүлөрдү иштеп чыккан. П.Ф Шубин - кыргыз музыкасына сиңирген көп эмгеги үчүн «Эмгек Кызыл Туу», «Ардак Белгиси» менен сыйланат:ошол -жылдардагы «Улуу Ата Мекендик согуштагы каарман эмгеги үчүн» медалы жана эмгек сиңирген ишмери, «Кыргыз ССРинин эл артисти» деген ардактуу наамдарды алат. Ал Фрунзеде (Бишкек) дүйнөдөн кайткан. П Ф Шубиндин ысмындагы музыкалык мектеп бар. Ал негиздеген Кыргызстандагы Карамолдо Орозов атындагы эл аспаптар оркестри өлкөбүздүн көп кадрларды даярдайт.
Алыпкоюу
Алыпкоюу – кылмыш-жаза-процесстик укуктагы, эгер кимде, кайда экендиги анык болсо, тергөө иши үчүн мааниси бар деген буюмдарды же документтерди жеке жана юридикалык жактардан алып алууга байланышкан тергөө аракети.
Ачуу
Уксус кычкыл ачууну Acetobacter бактериялары ишке ашырып этил спиртин уксус к-тасына чейин кычкылдантат. Тамак-ашка колодонулуучу уксусту алууда колдонулат.
Жапар Садыков
ГИТИСтин (Москва) актёрдук бөлүмүн бүтүргөн. Опера жана балет театрында солист. 1939-ж. В. Власов, А. Малдыбаев жана В. Ференин «Айчүрөк» операсында Семетейдин ролун эң алгач аткарган. Кийинчерээк ошол эле операдан Чынкожонун партиясын ырдаган. «Манас» операсынан да Манастын  ролун эң алгачкы болуп аткарган.
Сазаншаң
Макел-Малгун эр деген (Сагымбай Орозбак уулу, 4. 223), — деп эл катары да айтылат.
Альтернат
Альтернат (лат. alter  – экинин бири,  alternus  – алмак-салмак) – эларалык укукта ушул макулдашып жатышкан тараптарга даярдалган эларалык макулдашуунун нускасы боюнча биринчи орунга: анын аталышы (тараптардын жалпы тизмесинеде), укуктуу өкүлдөрүнүн колу, мөөр жана келишимдин мамлекеттик тилдеги текстти жайгаштырылган ченем. Ошондой эле, кол коюлгандан кийин келишимдин бул тарапта калуучу нускасы да А. деп аталат.
Альберт Эйнштейн
1933-жылы бийликке келген Адольф Гитлердин заманында, АКШда жүргөн Берлиндин илимий академиясынын профессору Эйнштейн, жөөт болгонунан улам Германияга кайткан жок. Ал 1940-жылы АКШнын жарандуулугун алып ошол жерде жашап калган. Экинчи дүйнөлүк согуштан мурун, ал президент Франклин Д. Рузвельтке кат жазган, анда окумуштуу "бомбанын өтө күчтүү жаңы түрүн" жакшыртуусунун мүмкүн болгондугун алдына ала эскертип АКШга ушул сыяктуу аракеттерди жасоону сунуш кылган. Акырында бул сунушу Манхэттен долбооруна айланган. Эйнштейн Гитлерге каршы биримдикти колдосо дагы жаңы чыгарылган өзөктүк бөлүнүүнү курал катары колдонуу ойду айыптаган. Кийинчирээк, британиялык философ Бертран Рассел менен бирге окумушту өзөктүк куралдардын коркунучтуулугун белгилеген Рассел-Эйнштейн манифестине кол койгон. Эйнштейн Принстондогу (Нү-Жерси) Перспективалуу изилдөөлөрдүн институту менен өлүмүнө чейин (1955-жыл) биргелешип иштеген.
Өмүр таржымалы
Альберт Эйнштейн 1879-жылы 14-мартта Германия мамлекетинде Дунайдын сол жээгиндеги Улм жергесинде туулган.
Эмгеги
1905-жылы жазган «Броун кыймылдары» деген эмгегинде молекулалардын жана алардын кыймылдарынын реалдуулугунун аныктыгын далилдеген.Ошол эле жылы фотондор теориясын жана салыштырмалуулуктун атайын теориясын иштеп чыгат жана аны 1916-жылы формулага салган.1933-40-жылдары окумуштуу талаанын гравитациялык жана башка физикалык талаалардын жаратылышын түшүндүрүүчү бирдиктүү теорияны иштеп чыгууга аракеттенген. Анын эмгектери азыркы физика менен техниканын ажырагыс бөлүгүн түзөт. Атомдук энергияны согуштук максатка пайдаланууга чечкиндүү каршы чыккан.
Санд Жалал-Ад-Дин
Санд Жалал-Ад-Дин — «Мажму ат-таварих» чыгармасынын каарманы. Чыккынчы Тубай ууландырган Манасты дарылап айыктырган адам. Бул чыгармада С. Ж.-а.-Д ууга каршы дарыны күнүгө Манастын оозуна бир тамчыдан куюп, дарылап, он күндөн кийин Манас  көзүн ачканда С. Ж.-а-Д-ди көрүп, ага рахматын айтканы, эки жылдын ичинде Манастын  териси жети жолу түлөп түшкөнү берилет.
Усман-Ташлы (Ермекеев району, Башкыртстан)
Усман-Ташлы — Башкыртстандын Ермекеев районундагы айыл, Усман-Ташлин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 602 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Устье Яман-Елги (Нуриман району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Альтернативалык (теңата) добуш берүү
Альтернативалык (теңата) добуш берүү – мажоритардык шайлоо тутумундагы анын жыйынтыгын арттыруу үчүн колдонулуучу добуш берүү ыкмасы. Бир эле жолкуда эки, үч, төрт жолку добуш берүү натыйжа берет. А. д. б. Шайлоочу бюллетенге өзү каалаган ар бир талапкерге карата мамилесин билдире алат. Эгер добуш санай келгенде биринчи жолку эсепте эчбир талапкер басымдуу көпчүлүк добушка ээ боло албаса, андан аз добуш алган талапкердин добушу калган талапкерлерге экинчи орундагыга жараша бөлүштүрүлөт. Бул жолжобо добуштарды эсептөөдө талапкерлердин бири басымдуу добуш алганга чейин улантылат. == Колдонулган адабияттар ==
Сариева Калбүбү
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Чек ара. – Ф.: Адабият, 1989. – 48 б.
Светлана Александровна Алексиевич
Нобел сыйлыгы
2015-жылы Алексиевич Нобел сыйлыгынын адабият боюнча лауреаты болгон. Сыйлыктын берилиши "анын добуштуу чыгармачылыгы – биздин доордун азабынын жана эркинин эстелиги" – деп негизделген. Светлана Алексиевич – көз карандысыз Белорусиянын тарыхындагы Нобел сыйлыгынын алгачкы ээси; 1987-жылдан бери Нобел сыйлыгын алган орус тилдүү биринчи жазуучу. Сыйлык жарым кылымдан бери биринчи жолу көбүнчө даректүү адабият жанрында иштеген жазуучуга тапшырылган; ошону менен бирге тарыхта биринчи жолу адабият боюнча Нобел сыйлыгы профессионал журналистке ыйгарылган. Сыйлыктын акчалай байгеси 8 млн швед кронун түзгөн (сыйлык берилген учурда 953 миң долларга жакын болгон)
Магия
Магия (гр. mageia – сыйкыр) – дүйнөгө (жаратылыш кубулуштарына, адамдарга, рухтарга) табияттан тышкаркы жолдор менен таасир берүүгө чакырылган сыйкырчылык, арбоочулук, көз байлоочулук, ырым-жырымдар. магиялык аракеттердин ар кандай түрлөрү жамааттын жашоо-тиричилигинин ар кандай жактары менен байланышкан. Магия тиричиликтик магия (жамгыр чакыруучу, күндүн көзүн байлоочу аңчылыкта жолдуулукту камсыз кылуучу ырым-жырымдар), дарылоочу магия, зыян келтирүүчү магия («жолдон чыгаруу», «кара магия») жана башкалар.
Сезгичтик
Сезгичтик — тирүү организмдин сырткы жана ички чөйрөнүн таасирине жооп берүү жөндөмдүүлүгү.
Сэстерфилд Тауншип (Нү-Жерси)
Калкы - 7699 киши. Болжолдуу аянты - 55.7 км². FIPS коду — 34-12670.
Сайыппуруш
Сайыппуруш, зайыпбуруш (араб-иранча «сахиб» — ээ, ээлөөчү; «хуруж» — чыгаан, баарына ээ болгон мыкты баатыр, чоң жүрүштүн ээси деген мааниде) — илгерки элдерде айрым кишилерге жоокердик эрдиги жана кызматы үчүн берилген атак, сыпат. Дүйнөнүн элдерине мыкты баатыр маанисинде белгилүү тарыхый адамдар арасында өзгөчө чыгаан үч адам: байыркы замандагы улуу кол башчы жана мамл. ишмер. Чыгыш элдеринде Искендер Зулкарнайн (Александр Македонский); бирдиктүү моңгол мамлекетин негиздөөчү, кол башчы, Чыңгызкан; Орто Азиялык мамл. ишмер, кол башчы, эмир — Темир (Тамерлан, Аксак-Темир) С. (Сахиб хуруж) деген сыпатка ээ болгон. Мына ушул үч жаангердин гана сыпаты болгон С. эпитети уруулардын биримдигин сактап, эл мүдөөсүн коргоп, күрөшүп, жоокердик жүрүштөргө кол башчылык кылган Манас баатырга да колдонулган. Мисалы, «Калыйпадан кат алган Муну менен Сайыппуруш аталган» (Саякбай Каралаев, 1. 27) жана башкалар.
Сайыппуруш аталдың (Саякбай Каралаев, 2. 176), — деп айтат. Мындан «Манастын» эволюциялык өнүгүшүнө байланыштуу анын стили да өзгөрүп, ошондой эле салттык көркөм каражаттары да шартка карата жаңыланып жана өнүгүп олтурарын байкайбыз. Анткени баатырдык эпостордогу салттык эпитет менен салыштыруу башка элдердин тилдеринен өзүнө семантикалык жактан барабар келүүчү эквиваленттерди тез кабыл алып, синонимдерди байытууга жөндөмдүү болот. Ошондуктан, «Манас» эпосундагы «баатыр», «эр» деген эпитеттерге эквивалент келүүчү С.— «Сахиб хуруж» деген арабдын сөзүнөн синоним катарында кабыл алынганын жогоруда келтирилген факты материалдар айгинелеп турат.
Полой (Старица куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Байдылда Сарногоев
1991-жылы “Кыргыз Республикасынын Эл акыны» ардактуу наамы берилген.
Көз айнек
Контракттуу линза
Эки көздүн көрүү күчүндө чоң айырма болсо же бир көздүн чечекейи жок учурда контакттуу линзалар коюлат. Контакттуу же кыналма линза пластмассанын эң жакшы (атайын) түрүнөн жасалат. Анын эки көздүн тең көрүүсүн жакшыртуу менен косметикалык жактан артыкчылыгы бар. Линзаны 4—6 саат тагынып, анан алып таза сактоо керек.
Мындан сырткары телескоптуу көз айнек бар. Ал көз торчосу менен көрүү нервинин жабыркашынан өтө начар көргөндө колдонулат. Мындай көз айнектин чогултуучу жана чачыратуучу линзалары болуп, алар жалпы бир алкакка бекип, дүрбүгө окшоп турат.
Ой жүгүртүү (философия)
Ой жүгүртүү – ой, сүйлөмдү баяндоо формасында билдирүү кайсы бир объектиде бекемделет жана объективдүү же калп же чындык болот. Мис., Ой жүгүртүү «Бардык планеталар күндүн тегерегинде айланат» «Эгерде сан 10го бөлүнсө, анда ал 5 ке да бөлүнөт». Асанов экзаменди «эң жакшы» баага тапшырат. Ой жүгүртүүнүн биринчи экөөсү чындык. Үчүнчүсү балким жалган болуп чыгат (эгерде Асанов «эң жакшы» баага тапшырбаганы билинип калса). Божомолдоп ойду айткан адам чындыкты айтышы мүмкүн Тигил же бул маселени чечүүгө байланыштуу түшүнүктөр, ой жүгүртүү, теория аркылуу жалпылоо жана таануунун объективдүү дүйнөнү чагылдыруунун активдүү процесси, өзгөчө жол менен уюмдаштырылган мээнин жогорку жемиши. Ойлоонун материалдык физиологиялык механизмин жогорку нерв ишмердигинин физиологиясы изилдейт.
Абусир
Абусир - биздин заманга чейин 3-1-миң жылдыктын ортосу ченде Нилдин сол жээгинде, Каирдин (Египет) түштүк-батыш жагында тургузулган египет некрополу (Мемфистеги некрополдордун бири). 18981908-ж. немец археологу Л. Борхард, 1960-жылдан чехиялык экспедициясы (М. Вернер, Л. Бареж) жана башкалар тарабынан изилденген. V династиянын фараондорунун пирамидалык комплекстери (анын ичинен династияны негиздөөчү Хентакаус ханшанын пирамидасы; пирамиданын жанындагы храмдардан папирустук архивдер табылган) жана дубалга түшүрүлгөн сүрөт-жазуулар жана скульптуралар, рельефтери менен масштабдар; V династиянын падышасы Усеркафтын күн храмы, Соңку падышачылыктын шахталык табыттары (анын ичинде XXVI династиянын чиновнигинин уурдалып-тонолбогон табыты, кооздолгон саркофаг, идиштер, эмерек жана башка) жайгашкан.-
Биологиялык кычкылдануу
а) бактериалдык - курт-кумурскага патогендуу бактериялардын негизинде даярдалынат. Бактериялар жана алардын токсиндери курт-кумурскаларга тамак-аш аркылуу берилет. Токсиндер ичеги-карындын былжыр чел кабыкчасын ууландырат. Ичегинин жабыр тарткан жери аркылуу курт-кумурсканын гемолимфасына түшөт. Натыйжада курт-кумурска өлүмгө дуушар болот. (Мисалы, энтобактерин препараты - Bac.thuringiensis негизинде жасалган)
Армения Еврокөрүнүү 2007 ыр сынагында
Армениянын Финляндияда өткөн Еврокөрүнүү 2007 ыр сынагындагы чыгуусу, бул мамлекет үчүн Еврокөрүнүүдөгү 2-катышуусу болду. Өлкөнү Anytime You Need (Сага керек болгондо, ар убакта) деген ыры менен Айко көрсөткөн.
Сездирүү
Сездирүү (орус. Сенсибельный) (Сенсибелдүү же сенсибелдик) (лат. sensus – сезим, сезүү) – физикада белгилүү бир нур аркылуу оптикалык спектрдеги жыштыкты нурлантканда, кино, фототасмалардын, фотографикалык пластинкалардын сезгичтигинин жогорулашы.
Салкүрөң
Салкүрөң — Төртайдын байгеге чапкан күлүгү. Манас Каныкейге  күйөөлөп барганындагы ат чаап жар тандоо расмисинде С. жыйырма биринчи келген Төртай тагдырына буюрган Сонобүбүгө үйлөнөт (Сагымбай Орозбак уулу, 2. 425). Салкызыл — «Манас» эпосунда Бакайдын байгеге чапкан күлүгү. Алмамбеттин келишинин урматына өткөрүлгөн тойдогу ат абышта марага экинчи болуп келет (Сагымбай Орозбак уулу, 2. 327).
Теодор Герцен
Жетишкендиктери
Герцен экслибрис жасоодо да көп тажрыйба топтогон. Анын Ч. Айтматов, С. Токомбаева, М. Ахунбаев, Ж. Үмөтов, А. Игнатьев жана башкага жасаган экслибрисгери ийгиликтүү чечилген.
Капитал (экономика)
Капитал акча капиталы же реалдуу капитал түрүндө болушу мүмкүн. Ишканалардын деңгээлинде капитал деп өндүрүштө пайдаланылган материалдык жыргалчылыктардын (буюмдардын) жана акча каражаттарынын бардык жыйындысын түшүнүшөт. Марксизмде капитал деп капиталисттик коомдо жалданма жумушчуларды эзүүнүн натыйжасында кошумча наркты пайда кылуучу нарк аталган. Бул эмгегинде Маркс тарыхый процессти изилдөөнүн диалектикалык-материалисттик концепциясын пайдалануу аркылуу капиталисстик коомдун өнүгүшүнүн экономикалык мыйзамын ачкан.
Теодор Герцен
Жетишкендиктери
Москвадагы Строганов атындагы жогорку көркөм өнөр окуу жайын (1966) бүтүргөн. 1965-жылдан республикалык, бүткүл союздук жана эл аралык көргөзмөлөрдүн катышуучусу. 1970-жылдан СССР сүрөтчүлөр союзунун мүчөсү, Кыргыз сүрөт фондунун председатели. Т. Т. Герцен монументтик-декоративдик искусстводо, станоктук жана китеп графикасында эмгектенген. Т. Т. Герцендин монументтик эмгектерине Кемин районундагы мурунку Ильич атындагы колхоздун клубунун фойесиндеги «Эс алуу» (1967), Ош драма театрындагы мозаика жана витраждар (1974), ВЛКСМ атындагы кийим тигүү фаврикасынын бет маңдайындагы мозаика (1984) кирет. Графиканын линогравюра, рисунок, пастель жана акварель техникаларында иштеп, «Мөл булак» (1966), «Соң-Көлдө» (1976), «Уктаарда» (1978), «Менин өнөрканам» (1980) сыяктуу көп серияларды жана циклдерди жараткан. Т. Т. Герцен «Манас» эпосунун 3 томун (С. Орозбаковдун варианты боюнча) жана «Нибелунгдардын шакеги» аттуу немец эпосун көркөмдөгөн. Т. Т. Герцендин эмгектери Г. Айтиев атындагы Кыргыз улуттук көркөм сүрөт искусство музейинде, КМШ өлкөлөрүнүн жана Германиянын музейлеринде, өздүк коллекцияларда сакталууда. Медалдар менен сыйланган.
Токтоев Асанакун
Токтоев Асанакун-(1913-1994)
Эмгек жолу
1932-1933-ж.ж Эмгекчил ТОЗунда эсепчи болуп эмгектенген.1933-жылдан 1939-жылга чейин Кызыл Октябрь айылдык кенешинин торагасы. 1942-1944-жылдарда Эмгекчил колхозунун башкармасынын төрагасы болуп иштеген.1944-ж партиянын Тянь-Шань райкомуна инструктор болуп дайындалган. 1945-ж кайрадан Эмгекчил колхозунун башкармасынын төрагасы болуп шайланып,бул кызматта 1959-ж чейин дээрлик 15 жыл иштеп турган.Андан кийин ушул эле колхоздо  партиялык комитеттин катчысы, бригадири,Тянь-Шань райондук байланыш түйүнүнун Эмгекчил айылындагы бөлүмүнүн башчысы болуп  эмгектенип жүруп,1987-ж ардактуу эс алууга чыккан. Токтоев Асанакун өз мезгилинин талабына жараша эл жүгүн аркалаган,ак эмгеги абройлуу адамдык сапаттары менен эл-журтунун сый-урматына татыган жергебиздеги аттын кашкасындай таанымал адамдарыбыздын бири эле. Ал өрөөнүбүздүн айыл чарбасынын ,маданиятынын өнүгүшунө, калк керегине жарааган билимдүү адистердин өсүп чыгышына чон салым кошкон.
Сарыгулов Садыр
Сарыгулов Садыр - сатиралык жазуучу, драматург. Садыр Сарыгулов Ак-талаа районундагы Баетов кыштагында 1941-жылы 10-октябрда туулган.
Куяң (радикулит)
Куяң (радикулит) — четки нерв системасынын жүлүн дүмүрчөктөрүн жабыркатуучу оору. Көбүнчө катуу кармап, өнөкөт түрүнө өтөт. Дүмүрчөктөр сезгич (арткы дүмүрчөктөр) жана кыймылдаткыч (алдыңкы дүмүрчөктөр) нерв талчаларынан турат. Арткы дүмүрчөктөр жабыркаганда оорутат, алдыңкы дүмүрчөктөр жабыркаганда ал жабыркаган нерв жипчелер, нервдештирген булчуңдар бошоңдоп, кичиреет.
Сапаев Муса
Тоолор жана аялзат тагдыры: Публицистика. – Бишкек, 1998. – 92 б.
Казандагы 2013-жылкы Жайкы Универсиада
Универсиаданын мааниси
2014-жылы кышында Орусиянын Сочи шаарында Кышкы Олимпиада өткөрүлөөрү күтүлүүдө.
Спорт түрлөрү
2013-жылкы Жайкы Универсиадага 27 спорт түрү киргизилди. Анын ичинен 13ү – милдеттүү жана 14ү – кошумча спорт оюндары. Алардын ичинен 5 түр – жаңыдан кошулду.
Аксак (Ермекеев району, Башкыртстан)
Аксак — Башкыртстандын Ермекеев районундагы айыл, Усман-Ташлин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 16 киши. Почта индекси — 452195, ОКАТО коду — 80225840002.
Ливия
Театры
Ливияда биринчи театр египет жана европалык театр искусствосунун таасиринде өнүккөн. Көз каранды эместик жарыялангандан кийин (1951) бир нече өз алдынча жана профессионал коллективдер пайда болгон: Мухтар Рамадан аль-Асваданын улуттук музыка-драмалык труппасы, Абдель Хамид аль-Мижрабдын «Аль-Амаль» театры (экөө тең Триполиде). 1963-ж. Триполиде пайда болгон элдик бийдин ливиялык улуттук труппасынын мүчөлөрү элдик салтты кайра жаратууну жана жаңыртууну көздөшкөн. Ливияда бир нече элдик музыкалык-бий ансамблдери иштейт: Бенгазиде (1968-жылдан), Дернада (1969-жылдан), Мисратада (1970-жылдан) иштейт.
Порыщхумол (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Санжыбек
Санжыбек, Сынжыбек, Сынчыбек — «Манас» эпосунун каарманы. Манаска талапташ белгилүү кандардын бири. Эпосто бирде Самаркандын, бирде Кокондун, көпчүлүк учурда Анжыяндын каны делип, жалпысынан алганда өзүбек элинин каны катары сүрөттөлөт. Көпчүлүк эпизоддордо башкалар менен катар аты аталат, Чоң казатта өзүнчө кол баштап келип, Манаска кошулган кандардын бири. Саякбай Каралаевдин вариантында Анжыяндын Сынчыбек, Самаркандын Санжыбек (Саякбай Каралаев, 2. 15, 19) делип айтыла берет.
Кидик кошаяк
Чектөөчү факторлор
Адамдын чарбалык ишмердүүлүгү менен байланыштуу болучу жаныбарлар жашаган жерлерди өздөштүрүү: жерди айдоо жана кургатуу ж.б. Көбөйтүү (колдо кармоо). Кош аяктарды колдо багып (кармап) көбөйтпөйт.
Өзгөн-Арык
Өзгөн-Арык – Фергана өрөөнүндөгү байыркы канал. Б. з. ч. 3–1-кылымда курулган. Каналдын узундугу 37 км, жазылыгы 15–30 м. Айрым жерлеринин тереңдиги 25 мге жетет. Кара -Кулжа суусунан башталат. Адырды жондоп батышты карай Өзгөн шаарын аралап, Кызылкырман кыштагынан өтүп барып бүтөт. Каналдын өзүнүн байыркы нугу, жээктери андан илгертеден эле суу үзүлбөй агып жаткандыгын айгинелейт.
Ич катуу
Ич катуу — узакка (48 сааттан ашык) заңдабай калуу; маалы менен ичеги арылбай, кыйналып заңдо ошондой Ич катуу көптөгөн оорулардан, айлана-чөйрөнүн зыяндуу таасиринен, начар тамактануудан келип чыгат.
Оморов, Тимурлан Исмаилович
Тимурлан Исмаил уулу Оморов (Timurlan Omorov; 1979-жылы 9-декабрда туулган) — кыргыздын заманбап тарыхчыларынын бири, PhD даражасынын ээси.
Төрөкул Дооров
Билими
1998-жылы Торокул Дооров Кыргыз Улуттук Университетинин Журналистика факультетине тапшырат. 2001-жылы Москва Мамлекеттик Университетине (МГУ) которулган.
Секулярдаштыруу
Негизинен, маркстык адабияттарда коомду жана жеке адамды диндин таасирлеринен бошотуу үчүн иштелип чыккан көз караш.
Акбаш, урук
Параллели лакайлардын курамында бар. Мындан сырткары этноним топонимикалык аталыш катары Тоолуу Алтай жергесинде да чагылдырылат.
Өтүкен-Йыш
Өтүкен-Йыш – Моңголиядагы Чыгыш Хангай тоолорундагы токойлуу аймак. Стратегиялык жактан байыркы түрк элдерине (азыркы Моңголия, Түштүк Сибирь, Түштүк-Батыш Манжуриянын аймактарына) үстөмдүк кылууга ыңгайлуу жер. Руна сымал жазма эстеликте: «...акылман Тоң-Йокук биротоло отурукташып жашоо максатында Өтүкен жерин тандап алды» – деген маалыматтар бар.
Старуха-Йоль (Ручь-Ю куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :