cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кыргызстан жаш тарыхчылар жамааты
КЖТЖнын саясий ишмердүүлүгү
КЖТЖ 1991-жылы июлда "Өмүр көчү" жүрүшүнө да жандуу катышкан. Бул жүрүш Чүй өрөөнүндөгү Асылбаш айылынан башталып, Кемин, Балыкчы аркылуу өтүп, андан соң экиге бөлүнүп, анын бир тобу - Нарындагы Торугарт ашуусуна чейин, экинчиси - Ысык-Көлдөгү Бедел ашусуна чейин барган.
Кийинки тагдыры
2012-жылдын 11-февралында анын ордуна "Кыргыз Тарых Коому" эл аралык коомдук бирикмеси негизделди.
Бердике баатыр
Бердике берен андан кийин, кыргыз-кокон чатагына кийлигишүүнү чечип, түштүк тарапка аттанган. Бердике кийин Таласка келип кокон бийи Эрденеге каршы аттанган. Ал Анжиян шаарын кокондуктардан тартып алууга аракет жасап, ошондой салгылаштардын биринде окко учкан. Бердике баатырды Анжиянда Эрдене бийдин тынчылары ууланган жебе менен капысынан атып өлтүрүшкөн. Бердике баатырга байланышкан тарыхый эстеликтер Кыргызстандын бир канча жерлеринде сакталган.
Жогорку мурсаля (Кугарчин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Гомоморфизм
Гомоморфизм – система түзүлүштөрүнүн бирдейлигин билдирген логика-математикалык түшүнүк.
"Кыргыз" этноними
Кыргыздардын теги
Кыргыздардын тарыхын башка түрк же могол элдеринин тарыхы сыяктуу эле терең изилдеп, өз кезиндеги мыкты окумуштуу академик В.В.Бартольд (1869—1930) төмөнкү баасын жазат: «Кыргыздар Орто Азиянын эң байыркы элдеринен болуп эсептелет. Орто Азияда жашап жаткан элдердин ичинен, азыркы убакта, сыягы, өзүнүн аты тарыхта мынчалык эрте эскерилген бир дагы башка эл жок көрүнөт».
Көркөм өнөр
Көркөм өнөргө сүрөт өнөрү, музыка, театр, көркөм адабият, кино, архитектура, ж.б. кирет.
"Кыргыз" этноними
Кыргыз» аты
Кыргыздардын өзүнө берген аты (эндоэтноними) — «кыргыз» сөзү түрк тилдеринин гана негизинде чечмеленүүчү мааниге ээ.
«Элдик чечмелөө»
Бирлери — «кырк гуз» (кырк огуз уруусу), экинчилери — «кырк жүз» (казактын «жүз» деген уруу бирикмеси сыяктуу уруу бирикмелердин кыркы), үчүнчүлөрү — «кырк кыз» сөзүнөн келип чыккан деп жоромол кылышат.
Ошондой эле уламыштардын эң эскилеринин бири XVI к. «Тарыхтардын жыйындысы» деген маанини билдирген «Мажму ат-Товарих» аттуу фарсы тилинде жазылган ферганалык Сайф ад-Дин Ахсыкенди деген молдонун эмгегинде чагылдырылган.
«Кырк кыз» менен кыргыздын ата-тегин байланыштырган уламыштардын бири төмөнкүдөй. Илгери-илгери бир падыша болгон экен. Анын кызы жана кызынын кырк кенизеги — аны дайыма коштоп жүрүүчү күң кыздары болгон. Падыша өз кызын эч кимге көрсөтпөй багып чоңойткон. Күндөрдүн биринде сейил куруп жүргөн кыздар өзөн жээгине (башка варианты боюнча — көл жээгине) барышат. Суудагы көбүктү көрүшөт. Ага таң калышып, суу чачышып ойноп, көңүл ачышат. Кийинчерээк ошол көбүк менен ойногон кыздардын боюна бүтөт. Каарданган падыша аларды ээн тоого жеткиртип таштайт. Ошол кырк кыздан туулган балдардын урпактары кийин кыргыз элин түзгөн.
Бул уламышты жазган кытай тарыхчысы: ки-ли-ки-цзы (кыргыз) — бул элдин тилинде «кырк кыз» дегенди туюндурат, — деп өз жоромолун бекемдөөгө аракеттенген жана «кыргыз» этнониминин өзүндө да «кырк кыз» түшүнүгү камтылган деп эсептеген.
Жалпысынан, мусулман доорундагы кыргыз санжыралары адамзаттын баарысынын ата-теги Адам атага жана Обо энеге барып такалат деп түшүндүрөт. Адам атанын тукумдарынын бири Нух пайгамбар (библиялык Ной). Жомокто топон суудан соң Нух пайгамбардын өзү сактап калган жакындары, жан-жаныбарлар жашоосун улантат делет. Нухткн үч уулу — Хам, Сам (Сим), Йафас (Йафет) болгон экен. Түрк элдеринин мусулмандык санжырасында Йафастын уулдарынын бири Түрк болгон делет. Кыргыз санжыралары дал ошол Түрк Йафас уулунун урпактарынын бири Кыргыз болгон, демек, Кыргыздын түпкү ата-теги башка элдердикиндей эле Адам атага барып такалат деп эсептешкен.
Айтылуу кыргыз тарыхчыларынын бири Белек Солтонкелди уулу Солтоноев (1878—1938) «Кыргыздар хижрадан (мусулман зманынан) 3400 жыл мурун чыккан Огуз хандын небересинен таралганына караганда алар эң эски улут экендигинде шек жок», — деп жазуу менен бирге 3400 деген эсепке өзүнүн күмөнү, шеги бардыгын да белгилей кеткен.
Илимий чечмелөө аракеттери
Ушундан улам, А.Н. Кононов сары чач, албырган жүз, көзү көк болгон байыркы кыргыздардын сырткы кешпири «кыргын» — «кыргыт» — «кыргыз» түрүндөгү элдик аталышка шарт түзгөн деген пикирди карманат. Анын оюнча «кыргын», «кыргыт», «кыргыз» сөздөрү бир эле маанини — «кызылдар», «албырган жүздүүлөр» дегенди туюнткан. Демек, мында «кыргы» («кызыл» компонентине кошулуп айтылган «-ын» (вариант: «-ыт», «-ыз») мүчөсү тек гана жалпылоочу маанини берген мүчө эле.
XX к. 50—80-жж. окумуштуулардын айрымдары «кыргыз» этнонимин мурдагыдай «кырк» саны менен эмес, түс менен түшүндүрүүгө умтулганы жогорку мисалдардан көрүнүп турат.
Түстү саясий мааниде пайдалануу азыр да бар экени төмөнкү мисалдан айгинеленет: «жашылдар» деп азыркы кезде табигатка астейдил мамиле жасоону, экологиялык тең салмактуулукту сактоону же калыбына келтирүүнү мүдөө кылган адамдардын уюмдары аталат.
Таякты алыстыкка ыргытуу
Шарты
Оюн талаада өткөрүлөт.
Матилда Лутц
Матилда Анна Ингрид Лутц (Matilda Anna Ingrid Lutz; төр. 28-январь 1992) — италиялык модель жана актриса.
Кош-Алмурут
Кош-Алмурут (Кош-Алмурут) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Ала-Бука районундагы айыл. Төрөгелди Балтагулов айыл округу составына кирет.
Айдлинген
Айдлинген (Aidlingen) — Германиянын Баден-Вюртемберг Жериндеги шаар. Бёблинген районуна карайт. Штутгарт административдик округуна тиешелүү. Калкы – 8801 (2013-ж.). Аянты – 26,56 км².ref>Bevölkerungsentwicklung in den Gemeinden Baden-Württembergs 2010.
Топкий (Уй куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Семашко Николай Александрович
Семашко Николай Александрович (1874-1949) - советтик мамлекеттик жана партиялык ишмер, саламаттык сактоону уюштуруучулардын бири, СССР МИАнын (1944) РСФСР ПИАнын (1945) акад. Семашко - РСФСРдин саламаттык сактоо боюнча эл комиссары (1918-30), Чоң медицина энциклопедиясынын башкы редактору (1927-36), 1947-жылдан өмүрүнүн акырына чейин СССР МИАнын Саламаттык сактоону уюштуруу жана медицина тарыхы институтунун (азыркы Н. А. Семашко атындагы) директору.
Беш-Балык, шаар
Беш-Балык (түркчө «Беш шаар») – Чыгыш Түркстандагы орто кылымдарга таандык шаар. Азыркы Синьцзянь Уйгур автономиялуу районунун Үрүмчү шарына жакын жайгашкан. Кытай даректеринде Бэйтин деген ат менен да белгилүү. 7-кылымдын 40-жылдары Чыгыш Түркстанда кытай аскер гарнизондору уюштурулуп, 658-жылдан Беш-Балык чөлкөмүндөгү Кытайдын коргонуу борборуна айланган, аны башкаруу кытай акимдерине, кээде түрк акимдерине тапшырылган.
Хакандар менен кан төгүлгөн салгылашуудан кийин Беш-Балыктан чыккан династия бийликти алган. 13-кылымда Беш-Балыкка Моңголиядан качкан уруулар, кийин моңголдор өздөрү келишкен. Моңголдордон кийин Беш-Балык Чагатай улусунун карамагында турган. Чагатай тукумдарынын ич ара согуштары да шаар турмушу үчүн тескери таасирин тийгизген жана 14-кылымда Беш-Балык өзүнүн жашоосун токтоткон.
Кос-Рузь-Ты-Вис
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Терехта дарыясы (Сережа куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сельсин
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Гуго Гроций
Гуго Гроций (лат. Hugo Grotius) же болбосо, Гуго де Гроот (нидерл. Hugo de Groot же Huig de Groot, Дельфтте Чын Куран айынын 14 дө 1583 ж — Росток Баш Оона айынын 28де 1645-жылы дуйнодон кайткан) — голландиялык юрист жана мамлекеттик ишмер, философ, христиан апологети, драматург жана акын. Эларалык укук илимин табигый укукка негиздеп туптогон.
Апогей
3 Жер спутниги
Бункер
Бункер (англисче bunker) – 1) жапкычтын жана азыктандыргычтын төмөнкү бөлүгү аркылуу түшүрүлүүчү чубурма жана кесек материалдарды убактылуу сактоочу орун. Бункердин туруктуу жана жылдырылма түрү бар; 2) кеме бункери күйүүчү отун сактоочу жай; 3) бетондолгон коргонуучу жай, узак убакыт туруучу фортификациялык курулма.
Отуз-Адыр, Кара-Суу району
Калкы
Калкы - 5 875 киши.
Бернштам, Александр Натанович
Кыскача өмүр таржымакалы
1942-45-жылдары Кыргызстандын борборунда жашаган, бирок ага чейин жана андан кийин деле Кыргызстанга жыл сайын үзбөй археологиялык экспедицияларга, илимий жыйындарга катышуу үчүн келип турган.
1956-жылы 10-декабрда мезгилсиз дүйнөдөн кайткан.
Илимий чыгармачылыгы жана уюштуруучулугу
Бернштамдын эмгектеринде Орто Азиядагы, айрыкча Борб. Теңир-Тоо, Памир-Алай, Талас, Чүй өрөөндөрүндөгү көчмөн элдердин жана уруулардын этногенези, коомдук түзүлүшү, чарбасы, о. эле маданияты менен искусствосунун тарыхы, эпиграфикасы жана нумизматикасы баяндалат. Кыргызстанга арналган негизги эмгектери: “Кыргызстандын архитектуралык эстеликтери” (1950), “Чүй өрөөнү”(1950), “Байыркы Фергана” (1951), “Борбордук Тянь-Шаньдын жана Памир-Алайдын тарыхы- археологиялык очерктери” (1952), “ Талас өрөөнунун байыркы эстеликтери” (1941) ж.б.
Кредиттик линия
Банктар ар бир кардар үчүн мүнөздүү. Ал "Кредиттик тарых" деп аталат. Банк кардарлар көп анкетаны толтурат. Ал эми, кредиттик банктар өздөрү жаз. Сиз жок же тарыхында пайда болгон туура маалыматты албайт.
Сельдерей
Сельдерей (Apium, L. 1753) - чатыр гүлдүүлөр тукумундагы бир же көп жылдык өсүмдүк. Жер шаарында 20- дай түрү таралган. Сельдерей жыттуу. суукка чыдамдуу. Сельдерейдин мөмө тамырлуу, калемчелеме жана жалбырактама түрү бар. Биринчи шылы тамыры же мөмө тамыры жана түп жалбырагы, экинчи жылы сабагы менен майда ак топ гүлү чыгат. Чополуу күр, ным топуракта жакшы өсөт. Жалбырагында аскорбин кислотасы көп, мөмө тамырында 4,3% кант, о. эле калий, кальций, фосфор тузу бар. Сельдерей де витаминдер: тиамин, рибофлавин, никотин кислотасы жана эфир майы болот.
Кыз узатуу
Кыз узатуу – үйлөнүү тоюнун салттуу көрүнүштөрүнүн бири. Кыз узатуу кыздын айылында эртең менен күн чыккан маалда башталат. Жеңелери кыздын чачын экиге бөлүп өрөт. Даярдалган сөйкө, желбирөөч, бой тумар, шакек, билерик, чач кап, учтук кооздуктарын тагат, шөкүлөсүн кийгизет. Атайын жабдыктары жасалгалуу атка мингизет. Узаар алдында кыз төркүнү менен коштошуу ырын айткан. Энеси кызынын жакшы сапаттарын кошокко кошкон. Коштошуу салттуу коомдун нормасы болуп эсептелген, анткени, кыз өз ата – энеси, уругу менен биротоло коштошкон. «Чыккан кыз чийден сырткары», «Кыз башка элдин кишиси» деген сөздөрдө кыздын коомдогу статусу даана берилген. Кыз төркүнүнө чанда гана конок болуп келе алган, төркүнүнүн ички иштерине кийлигишүүгө акысыз болгон.
Тебетейди бийиктикке ыргытып кол чабуу
Шарты
Оюн аянтчада, сахнада өткөрүлөт»
Оюнга даярдануу
Оюнчулар диаметри 2—3 метрдей келген тегерек сызышып, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Сельддер
Көпчүлүк Сельддер деңизде, бир азы өтмө же тузсуз сууда жашайт. Алар калкып жүрүүчү уругун жээкке жакын жерге таштайт. Планктон, кээде майда балыктар менен азыктанат. Сельддер тобу менен алыскы аралыкка миграциялайт. Булардын ичинен сардина, тюлькалар. шпроттор, килькалар ж. б-дын чарбалык мааниси чоң. Сельддер дүйнөлүк балык уулоочулуктун негизнн түзөт. Туздалган, ышталган жана консерваланган түрдө тамак катары пайдаланылат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Тузлукколь (дарыя)
Тузлукколь (Тузлук-Куль) — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Урал дарыясынын сол жээгинен 1500 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Буралма бет
Буралма бет, геликоид – ОО, кыймылсыз октун айланасында турактуу бурчтук ылдамдык менен айлангандагы жана бир эле убакта ошол окту бойлой алга жылуудагы L ийри сызыгы менен сүрөттөлөт. Эгер L ийри сызыгы айлануу огунун тегиздигинде жатса жана z=f(u) теңдемеси менен аныкталса, анда буралма беттин радиус-вектору: r ={ucosv, usinv, f(u)+h(v)}, h=const ал эми анын сызыктуу элементи: ds2=(1+f'2)du2+2hf'dudv + +(u2+h2)dv2 болот. Эгер f=const, башкача айтканда буралма бет түз сызык менен сүрөттөлсө, анда ал геликоид деп аталат. Эгер h=0 болсо, анда Б. б. айлануу бети деп аталат.
Тойлок дарыясы (Балахтон куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Арстанбап күмбөзү
Арстанбап күмбөзү — 16–18-кылымдарга таандык  археологиялык  эстелик. Жалал-Абад облусунун Базар-Коргон районундагы Арстанбап кыштагынын аймагында, Арстанбап суусунун сол өйүзүндө. Күмбөздүн туурасы 5,7 м, уз. 9,9 м;  кумпа  чатырлуу. Күмбөздүн дубалына  жалбырактардын,  бутактардын  сүрөттөрү,  оймо-чиймелер түшүрүлгөн. Арстанбап күмбөзү Орто Азия элдеринин соңку феодализм дооруна таандык курулуш үлгүлөрүнө кирет.
Кашкалак
Кашкалак (Кашкалак) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Ала-Бука районундагы айыл. Төрөгелди Балтагулов айыл округу составына кирет.
Сельвинский Илья (Карл) Львович
Сельвинский Илья (Карл) Львович (12(24). 10. 1899, Симферополь - 22. 3. 1968, Москва) - орус совет жазуучусу. 30-жылдары «Рыцарь Иоанн» (1937), «Бабек» (1941) тарыхый трагедияларын жараткан. Согуш мезгилинде патриоттук ырлар жана «Россия» деген драмалык үчилтик жазган. «Россияда» Ата Мекендин улуулугун, анын тарыхый миссиясын, Лениндин образын, орус адамына таандык мүнөздү чагылдырган. Чыгармалары коп тилдерге которулгап. Сельвинский тарабынан кыргыз акындарынын ырлары орусча сүйлөтүлгөн. Беш орден жана медалдар менен сыйланган.
Селласия
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Кызыл-Абад
Калкы
Калкы - 1 375 киши.
Усупова Алыйман
Усупова Алыйман Бычмачы-тикмечи-технолог. 1933-ж. Кемин районундагы Кичи-Кемин айылында төрөлгөн. Москва текстиль институтун, КМУнун экономика факультетин бүтүргөн. 42 жыл Октябрдын 40 жылдыгы атындагы фабрикада тигүүчү, мастер, цехтин начальниги, профкомдун төрагасы болуп иштеген. Эки Ленин, Эмгек Кызыл Туу, Эл достугу ордендери жана медалдар менен сыйланган. Кыргыз ССР Жогорку Советинин, СССР Жогорку Советинин, бир нече жолу Бишкек шаардык советинин депутаты болуп шайланган. Аялдардын эл аралык конгрессине катышкан. Алыймандын узчулугу белек-бечкектерди жана кийим-кечектерди ар бир адамдын жаш өзгөчөлүгүнө жараша кылып эптүү, жарашыктуу элдик үлгү тигүүдөн билинет. Алыйман менен уз Эрке Жапарова эриш-аркак узданат. Бирөө үлгүнү бычып-тигет, экинчиси ага көркөм оюм-көчөт түшүрөт. Алыйман «Бакай калпак», «Кошой калпагы», «Семетей калпагы», «Жаштар калпагы», «Карыялар калпагы», «Сейтек калпагы», «Кан калпагы» өңдүүлөрдүн өзүнчө серияларынын үлгүлөрүн жаратты. «Манас-1000» мааракесине карата ал жүздөгөн кийиз, кездеме, таар буюм-тайымдарын, белек бечкектерин жасап, сатууга чыгарды. Анын өзүнчө узчулук ыкмалары аркылуу жараткан ичик, чепкен, кемсел, бешмант, кементай, шым, чыптама, кош этек сыяктуу кийимдеринин үлгүлөрү «Манас 1000» мааракесине кийип чыгууга шартташкан. Катышкан кароо-сынактары, көркөм көргөзмөлөрү жана алган сыйлыктары. 1993-ж. Көркөм кол өнөрчүлөрдүн Бишкектеги (Военно-Антоновка) кароо-сынагы. Кийим үлгүлөрү үчүн 1-орун, диплом. 1993-ж. Көркөм кол өнөрчүлөрдүн жана сүрөттү сүйүүчүлөрдүн Бишкекте өткөн республикалык кароо-сынагы. Белек-бечкектери үчүн 1-орун.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Криминогенез
Криминогенез – айкын шартта айкын адамдын жекече кылмыш жүрүм-турумунун калыптануу учуру. (кара:Девианттык жүрүм -турум).
Туяс дарыясы
Туяс — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Сары-Чумыш дарыясынын сол жээгинен 58 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Туратка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Шыгыр
Шыгыр, шыгырдоо – байыркы кыргыздардын бир үндө топтошуп чыгармаларды хордо ырдоосу. «Бекбекей», Шырылдаң», «Оп майда» сыяктуу элдик ырларды аткаруучулар топтошуп, шыгыр же хор менен ырдашкан.
Дин - Тесеттур
Терең сырдуу Курандын бул өкүмү аялзатынын табиятына абдан жарашыктуу экенине жана анын карама - каршысы болсо, табиятка терс экенине далил болуучу көптөгөн сырларынан «Төрт сырды» төмөндөгүчө:
Үчүнчү сыры: Бир үй-бүлөнүн бактылуу жашоосу-күйөөсү менен аялынын ортосундагы бири-бирине болгон бекем ишеним, чын жүрөктөн болгон урмат-сый жана сүйүү менен уланып турат. Тесеттүрсүздүк менен уяттуу жерлерин ачып жүрүү болсо- ошол ишенимди бузат жана бири-бирине болгон урмат –сый менен сүйүүнү да талкалайт. Аткени, уяттуу жерлерин көрсөтүп жүргөн он аялдан тек гана бирөөсү күйөөсүнөн дагы жакшыраак бирөөнү көрбөгөндүктөн, өзүн башкаларга сүйдүрүүгө аракет кылбайт. Ондон тогузу болсо, күйөөсүнөн дагы жакшыраагын көрөт. Ал эми жыйырма эркектен тек гана бирөөсү өз колуктусунан да жакшыраагын көрбөйт. Мындай учурда ошол чыныгы сүйүү жана бири-бирине болгон урмат-сый кетүү менен бирге, абдан жийиркеничтүү жана өтө ыплас бир сезимдин ойгонуусуна себепчи болушу мүмкүн. Мындайча: Инсан өзүнүн эже-карындаштары сыяктуу жакын туугандарына табиятынан эле кумар сезимдерин козгобойт. Анткени, жакын туугандарынын жүздөрү туугандык жана махрамдык шариятта көрсөтүлгөндөй мээрим менен сүйүүнү талап кылгандыктан, нафсини жана кумар сезимдердин каалоолорун тыят. Бирок, балтыр, сан сыяктуу шарияттагы жакын туугандарына дагы көрсөтүүгө тыюу салынган жерлерин ачык көрсөтүп жүрүү- ахлаксыз, эң төмөнкү нафсилер үчүн абдан жийиркеничтүү сезимдин ойгонуусуна себепчи болушу мүмкүн. Аткени, жакын туугандарынын жүздөрү махрамдыктан кабар берет жана башка бирөөнүкүнө окшобойт. Бирок, мисал келтирсек, жакын тууган менен чоочун аялдын ачык көрүнүп турган санынын эч кандай айрымасы жок. Жакын туугандыкты билдире турган эч бир айрымалоочу белгиси болбогондуктан, кээ бир уятсыз жакын туугандар арасында айбандык кумар менен караган назар, абдан жийиркеничтүү сезимди ойготуусу мүмкүн. Мындай назар болсо, төбө чачты тик тургуза турган адамзаттын кыйроосу!
Кузьма-Ель
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Думанаев, Чоробек Осмонович
"Манас" эпосуна байланышы
Артист карандай күчтүн ээси, аны-муну көп байкабаган энөө, ишенчээк, ачуусу чукул, кыялы чорт, бирок, ак көңүл, ичине кир сактабаган Чубак баатырдын образын элестүү ачып берген.
Упай
Оюндун баяны
Оюнду баштоочу абалакты огу менен урушу керек. Эгерде ал оюнчу, абалакты уруп алалбаса, жыдып кезекти, башкаларга берет. Баш бармак менен сөөмөйдүн жармы менен урса болот. Оюнду баштап жана абалак уруп алган оюнчу айы бош колу менен кармап турса болот же аны белгилүү жерге коёт. Катарынан 3 чүкөнү уруп алгандан кийин, абалакты ордуна кайтарып коёт. Айкүргө түшкөн чүкөлөрдү айкүр чүкөлөр менен тааныта менен, чикти-чик менен бөк күүлөнүп түнөк менен уруп алат.
Готама
Жашаган мезгили белгисиз, мүмкүн биздин замандын башталышында жашагандыр. «Ньяя-сутра» 5 китептен турат. Анда туура баамдоонун объектилери жана каражаттары, талаш-тартыш, силлогизм бөлүктөрү, өз мезгилинин философиялык агымдарынын айрым актуалдуу маселелери каралган. Готама байыркы индиялык логикага негиз салган окуусунда далилдөө, чындык, софистика сыяктуу темаларга кайрылып жалпылаган.
Тойлук дарыясы
Тойлук — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын сол жээгинен 1548 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 46 км.
Увальная дарыясы (Татарка куймасы)
Увальная — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Татарка дарыясынын оң жээгинен 17 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Абсамат Масалиев
Кыскача өмүр таржымалы
А. Масалиев 1995 - жылкы президенттик шайлоодо Аскар Акаевдин негизги атаандашы болгон.
КПСС БКнын мүчөсү (1986-1991), СССР Жогорку Советинин 10-11-чакырылышынан депутаты, СССРдин эл депутаты(1989-1991), СССР Жогорку Советинин мүчөсү, Кыргыз ССР Жогорку Кеңешине беш чакырылышына депутат шайланган. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин 1-чакырылышынын депутаты.2000-2004-жылдары КР Жогорку Кеңешинин Мыйзам чыгаруу жыйынынын депутаты.
Замандаштардын эскерүүсүндө
Ал мыйыгынан күлүп: «Эгерде мен ыйманды, чынчыл болуу керектигин ойлобосом, ошол октябр күндөрү бир эле министрлик кызматты бир нече кишиге сунуш кылып, далай аткаминерди алдап бийлигимди сактап калмакмын. Андай иштерге мен эч качан барбас элем», деп айтканы эсимде", - дейт Т.Чоротегин.
Кузь-Пуа-Ю
Кузь-Пуа-Ю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кожим дарыясынын сол жээгинен 168 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Урмамбетов Үсөн
Урмамбетов Үсөн Ат жабдыктарынын чебери. 1926-ж. Жети-Өгүз районундагы Даркан айылында төрөлгөн. 14 жашынан зергерчиликти кармаган. Кызыл уста деп аталган, мылтык соккон уста, аталаш агайы Эркинбайдын таалимин алган. Үсөн күмүш, жез, мис, калай өңдүү хүстүү металлдарды түгөлү менен кармап, учурунда СССР Илимдер Академиясынын Тарых институтунун этнография бөлүмүнүн кызматкерлери үчүн баалуу материалдарды берген. Кийин ат жабдыктарын кармаган. Мында уста анын шөкөттөрүнө жалаң сары жезди колдонот. Анын ар биринин куймалары бар. Көмүр үйлөтүп, күжү күйгүзгөн устанын ал калыптары аталарынан мурас катары калган. Кайыш менен булгаарыны беттей, кайыгын өзөктөп, чычкан изиндей өтө сыйда берип, ага үзөңгү, тогоо, кошунду, сүзмө (жүзмө), купа өңдүү жезден турган кооздуктарды кынаптай чаап, өзүнчө түр (форма) таба билүүсү аркылуу айырмаланат. Уста ак каңкы ээр чабат. Анын кашын көбүнчө бүркүт томого чыгарат. Сынпостолгон ээрдин эки капталына сындырык аркылуу наар түшүрөт. «Беш кашка», «жети кашка» өрүмдөрүн басмайылга колдонот. Ал салттуулукка эгедер. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1974-ж. Кыргыз ССРинин 50 жылдыгына карата уюштурулган көргөзмө. Ат жабдыктары үчүн ЭЧЖРКнүн I даражадагы диплому; 1974-ж. Москвада өткөн «Колдонмо өнөрүнүн жана өз алдынча сүрөттү сүйүүчүлөрдүн Бүткүл союздук көргөзмөсү». Зер буюмдары үчүн ЭЧЖБСКнүн Ардак диплому.
Томбой-Се (Няба-Яха куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Биримдик (партия)
Парламенттик шайлоо 2020
Партия төмөнкү шайлоолорго чыгымдары жогору болгон алты партиянын катарына кирген, алар: “ Мекеним Кыргызстан”, “ Бир Бол”, Кыргызстан, “ Ата Мекен” Социалисттик партиясы жана “ Замандаш.
Үч тапан
Шарты
Оюнда чүкөлөр колдонулат.
Асек Дүйшөмбиев
1965-ж. КМУда окуган. 1965—77-ж. Кыргыз тоо-кен-металлургиялык комбинатында инженер, 1977—87- ж. Кыргызстан КП Кемин райкомунда бөлүм башчы, 2-катчы, Кыргызстан КП БКда инспектор, 1987-жылдан Кемин райаткомунун төрагасы, Кыргызстан КП Кемин райкомунун 1-катчысы болуп иштеген.
Гол
Гол (англ. goal — бута) — спорттук оюндардагы топту (же шайбаны) каршылаштардын дарбазасына киргизүү мене упай (эсеп) чогултуу аталат. Ойнолуп жаткан оюндун түрүнө жараша упай чогултуунун жалгыз же көптөн бир жолу. Ошондой эле бир гол бир упайга тетеби же, бир нече упайгабы, анын барын оюндун шарты буйруйт.
Аниме
Аниме  (жап. ア ニ メ, [ 'anʲɪmə, ənʲɪ'mɛ] о.,жөнб., [anʲime], англисче animation'дан - анимация) - жапон анимациясы. Көбүнчө балдардын көрүүсүнө арналган башка өлкөлөрдүн мультфильмдеринен айырмаланып, чыгарылган анимелердин басымдуу бөлүгү өспүрүмдөргө жана чоң кишилерге арналган. Негизинен ушул себептен дүйнөдө көп популярдуулукка ээ. Аниме каармандарды жана фондорду өзүнө мүнөздүү манерада тартуу менен айырмаланат. Теле сериалдар түрүндө жана видео алып жүрүүчүлөр же кино көрсөтүүгө ылайыкталган алып жүрүүчүлөр менен тараган тасма түрүндө чыгарылат. Сюжеттер бири-биринен жер жана доор, фанр жана стилдер менен айырмаланышы мүмкүн, көптөгөн каармандар сүрөттөлүшү мүмкүн.
Тарыхы
Анименин тарыхы ХХ-кылымында, жапон кинорежиссерлор Франция, Германия, АКШ жана Орусияда ойлоп табылган мультипликация техникалары менен алгачкы таржрыйбаларын баштаган.
Тасма
Тасма — кинотеатрда көрсөтүлүүгө арналган аниме.
Тумна дарыясы (Чулым куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Сектачылык
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Созмо атуу
Шарты
Оюнчулардын саны 2—5 киши.
Оюндун баяны
Ар ким кезектери келгенде, бир колу менен ачанын түбүнөн, экинчи колу менен булгарыга чакан таш салышып кармагандан кийин, резинаны чоюшуп, тургузулган бутага атышат. Оюн каалаган убакытка чейин ойнолот. Бутага созмо атып, көп жолу тийгизген оюнчу жеңүүчү болот.
Педагогикалык мааниси
Күч тарбияланат, мээлөөгө, кыймылдарды так аткарууга үйрөтөт.
Сайра Кийизбаева
Өмүр жолу
1917-жылы 7- ноябрда Аламүдүн районунун Төкөлдөш айылында кедейдин уй-бүлөсүндө туулган.
Секретарь
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Бургас
Бургас – Болгариянын чыгышындагы шаар. Бургас облусунун администрациялык борбору. Калкы 196,5 миң (2006). Кара деңиздеги Бургас булуңунун жээгинде жайгашкан. Өлкөдөгү ири деңиз порту (2004-ж. 12,4 млн тонна жүк ташылган). Темир жана автомобиль жолдор тоому. Аэропорту бар. Шаар катары 17-кылымдан белгилүү. 1903-жылдан порт. Шаардын борбордук бөлүгүндө 19-20-кылымдын архитектура эстеликтери (Ыйык Кирилл жана Мефодий кафедралуу собору, бир топ чиркөө), Мандрен көлүнүн жээгинде орто кылымдагы чептердин калдыктары сакталган. Балык өнөр жайы илимий-изилдөө институту, университет, музейлер, сүрөт галереясы, акын Пети Дубарованын үй музейи, китепканалар, театрлар, филармония иштейт. Жыл сайын Эл аралык фестивалдар (театр, белгилүү ырлар), көркөм гимнастика боюнча Эл аралык турнир («Гран при» сериясы) өткөрүлөт. Нефть ажыратуучу «Лукойл-Нефтохим» (СССРдин жардамы менен 1963-ж. курулган; 1999-жылдан россиялык «Лукойл» компаниясына өткөн), кеме ремонттоочу, жеңил жана тамак-аш өнөр жайлары бар. Вагондор, кабель, үйлөгүчтөр, химиялык каражаттар, курулуш материалдары, канцелярия товарлары чыгарылат. Бургастан 15 км Түндүк-батышта бальнеологиялык-баткак курорту, шаарга жакын токой парктары жана табият резерваттары, Айтос Фракия тургун жайынын калдыктары (5–6-кылым), Ыйык Анастасия аралында Византия монастыры бар. Шаардын аймагындагы деңиз климаттык курорттору: Ахтопол, Несебыр, Поморие, Созопол, Күнөстүү Жээк.
Бразилия улуттук футбол курамасы
Команданын башкы машыктыруучусу — Луис Фелипе Сколари, бул кызматка 28-ноябрда 2012-жылы киришкен; азыркы команда капитаны — «ПСЖ» француз футбол клубунун борбордук коргоочусу Тиаго Силва.
Ыргытылган ташка, таш ыргытып тийгизүү
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери менен таш ыргытуучу жерге чыгышып, бири ыргыткан ташты, кичиси ыргытылган ташка, таш атышып тийгизүүгө аракеттенишет. Андан кийин ролдору менен алмашышат. Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Көп жолу ыргытылган ташка, таш атып тийгизген оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.
Оюндун башка түрлөрү
Ыргытылган ташка, таяк ыргытып тийгизүү, ыргытылган таякка, таш ыргытып тийгизүү, ыргытылган таякка, таяк ыргытып тийгизүү, ыргытылган тебетейге, тебетей ыргытып тийгизүү.
Кубаттуулук менен жабдуу келишими
Кубаттуулук менен жабдуу келишими – жеткирип берүү келишимине жакын, соода-сатык келишиминин бир түрү. К. м. ж. к. боюнча жабдуучу уюм абонентке (керектөөчүгө) туташтырылган тармак аркылуу кубат берип турууга, ал эми абонент алган энергиясынын акысын төлөөгө, ошондой эле аны пайдалануунун келишимде каралган тартибин сактоого, өзүнүн ээлигиндеги кубат тармактарынын коопсуздугун жана энергияны пайдаланууга байланышкан жабдуулар менен жарактардын оң абалда болушун камсыз кылууга милдеттенет. Абонент менен К. м. ж. к. анын баардык талаптарга жооп берген, кубаттуулук менен жабдуучу уюмдун тармагы менен туташкан кубат кабылдоочу жабдуусу, кубатты эсепке алуучу башка тийиштүү жарак-жабдуулары болгондо гана түзүлөт.
Сургай, Владимир
Улуту орус. Фергана шаарында туулган. Ленинград университетин 1941-жылы бүткөн.
Регионалдык геохимия жана Тянь-Шандын металлогени боюнча адис. Алтымыштан ашык илимий иштердин, анын ичинде эки моногорафиянын автору. Анын жетекчилиги астында жети илимий диссертация жакталган.
Ассоциациялык образдар
Ассоциациялык Образдар (лат. – биригүү) – адабият жана исскустводо бир каарманды, же көрүнүштү ачып берүү үчүн экинчи бир каарманды, же көрүнүштү пайдалануу, бири-бирине жакын болбогон нерселер окшотулат, мисалы, троптун бардык эле түрү ассоциациялык образга жатат. Мисалы,
Бөкөөл
Эл ичинде «Бөдөнөнү сойсо да касап сойсун, бөдөнөнү бөлсө да бөкөөл бөлсүн. Туурамчыдан тууганың болгончо, бөкөөлдөн бөлөң болсун» дешип, баалашкан. Ар бир айылда азыр деле устукандарды табактарга бөлүштүрүүнү жакшы билген адамдар бар.
Эркектердин улуттук баш кийимдери
Шилтемелер:
Удалинка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кайырма
Мына нурдуу Лениндик кызыл туу, Компартия бийик кармап баратат. Ушул туунун шооласынан өркүндөп, Бүт дүйнөгө өчпөс эрктин таңы атат.
Ардат (Кугарчин району, Башкыртстан)
Ардат — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Максют айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 186 киши. Почта индекси — 453346, ОКАТО коду — 80238845002.
Ыргытылган кесекти бут менен тебүү
Шарты
Оюнда кесектер колдонулат.
Сулайман-Тоо
Тарыхы
Тоонун аталышы Сулайман пайгамбардын (Инжилдеги Соломон) аты менен байланыштуу. Акылмандыгы жана кең пейилдиги үчүн Кудай ага 500 жин зорго көтөрүп жүрө турган таштан жасалган так белек кылат. Пайгамбардын буйругу менен жиндер такты алыскы жакты көздөй көтөрүп жөнөшөт. Жүрүп отуруп, акыры абасы таза, чокусун кар баскан тоосу бар жерге алып келишет. Пайгамбар мына ошол жерди гүлзардуу жерге айланткысы келет. Бирок, мында суу жок болгондуктан, жиндерге мөңгүлөргө кеткен жолдогу тоскоолдуктарды жок кылып, дарыяга нук салууга буйрук берет. Ошентип, Ак-Буура дарыясы пайда болот. Ал эми пайгамбардын тагы коюлган тоо Сулайман так, Сулайман-Тоо деген атакка конот.
Сулайман тоо мечити же Бабурдун үйү
Сулайман тоосунда жогорудагылардан тышкары XVI кылымга таандык Рават-Абдулла хандын мечити жана XVIII кылымга таандык Асаф-ибн-Бурхиянын күмбөзү жайгашкан. Күмбөздүн кире бериши өтө кооз оймо-чиймелер менен кооздолгон.
Саламат Садыкова
Сыйлыктары
“Манас-1000” мааракелик алтын медалы (15-август, 1995-ж.).
Сейсм шкаласы
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Томбой-Яха
Томбой-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Се-Яха дарыясынын оң жээгинен 156 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 78 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Учап дарыясы
Учап — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Бенжереп дарыясынын сол жээгинен 38 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Узельга (Уй куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Ак-Колот, Кара-Суу району
Калкы
Калкы - 1 015 киши.
Бургулоо-жардыруу жумуштары
Бургулоо-жардыруу жумуштары – шахтада, карьерде жана тоо кен иштеринде бургуланып алынуучу казмаларга жарылуучу заттарды салып, аларды жардырып, чулу тектерди майдалап талкалоо. Дүрмөттөрдү жайгаштыруу, алардын формасы жана чоңдугу боюнча бургулоо-жардыруу жумуштары шпурдук, казанбак дүрмөт, кичине камералык жардыруулар, колонкалуу (узун) жана камералык ачык дүрмөттүк иштетүү деп бөлүнөт. Жардырылуучу чөйрөдө шпур бургуланат. Ага патрондолгон жарылуучу заттар жайгаштырылат да, бош калган бөлүгү ылай же кум менен толтурулат. Дүрмөттөр от же электр тогу менен жардырылат. Жер үстүндө жана жер астында шпурдун түп жагындагы дүрмөттөрдү бир же бир нече жолу жардыруудан казанбак деп аталуучу камера пайда болот да, зарыл учурда дүрмөттөлүп, жардыруу мурдагы тартип боюнча жүргүзүлөт. Жер үстүндө массалык уратуулар, жардыруулар жана жер астында чоң боштуктарды жоюу иштери көп өлчөмдөгү жарылуучу заттарды пайдалануу менен жүргүзүлөт.
Чиркей
Чиркейлер (лат. Culicidae) — кош канаттуулар түркүмүндөгү курт-кумурска.
Дилл Сити (Оклахома)
Калкы - 562 киши. Болжолдуу аянты - 1.4 км². FIPS коду — 40-20850.
Аалы Туткучев
Өмүр баяны
Аалы Төлөгөнович Туткучев 1983-жылы 9-декабрда Талас облусундагы Манас районунун Арал айылында жарык дүйнөгө келген.
2005-жылы Бүбүсара Бейшеналиева атындагы Кыргыз Мамлекеттик искусство институтун бүтүргөн.
Асаналиев Майрамкул Мусабай уулу
Эмгектери
Манас - рух гүлазыгы сүрөттөр жыйнагы
Акунов, Турсунбек
1959-жылы Нарын өрөөнүндөгү мурдагы Калинин колхозунун аймагында туулган. Жогорку билимдүү. Кыргызстан айыл чарба институтун аяктаган. Кийинчерээк юридика (укук) жаатында кошумча жогорку билимге ээ болгон.
Форвард-Кахута
Географиялык абалы
Шаар Индия менен чек арага жакын жайгашкан, деңиз деңгээлинен 1658 метр бийиктикте жайгашкан.
Вилья, Давид
Кызыктуу фактылар
45-мүнөтүндө кирген.
Кул кылуу
Кул кылуу – кулга айландыруу (иш жүзүндө жана юридикалык); адамгерчиликке каршы кылмыштардын бири.
Тутюл дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Жанболотов, Абдрахман
Жанболотов Абдрахман (1896, Жумгал району, Көк-Ой айылы — 27. 7. 1982, ошол эле жер) — балбан. Кожомкул менен 25 жашында күрөшкөн, аны менен тай, таш көтөрүшкөн. Отор баатыр менен күрөшүп, Аксакал, Дункандар менен эңишке түшкөн. Ал уста да болуп кырма буюмдарды жасаган.
То-Се
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Ат коюу айтымы
Арыштар кадам келди-ии!
Гүлдөй жайнап сайма саяр.
Уул экен! Уул экен!
Флинтстоу үй-бүлөсү
Флинтстоу үй-бүлөсү (The Flintstones) — Флинтстоу жөнүндөгү американын толук метраждуу мультфильми. "The Flintstones in Viva Rock Vegas" деп аталган сиквели 2000-жылы чыккан.
Ат коюу айтымы
Аты болсун Отунчу.
Айыл, калаа сүйүнчү-үү!
Присавай, Сары-Колот айыл аймагы, Кара-Суу району
Калкы
Калкы - 442 киши.
Кывтантывис
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Муз тебүү
Оюндун башка түрлөрү
Музда жарышуу, музда жүгүрүшүү.
Урганчинка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Аликбек Жекшенкулов
Жекшенкулов Аликбек (25.5.1957-ж. т., Кочкор району, Чолпон айылы) — Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты (1992—95), 1-класстагы Атайын жана Толук ыйгарымдуу элчи (1996), “Акыйкат" партиясынын лидери.
Асмандагы Атабыз
Асмандагы Атабыз (Pater noster) Ыйса сыйынуу
Бизге жамандык кылгандарды кечиргенибиздей,
Оомийин"
Даңазалуу доор
Сюжет
Сценарист Мерал Окайдын айтымында, сериал Осмон империясынын эң улуу колбашчысы жана реформатору Кануни Султан Сулеймандын тушунда болгон реалдуу окуялардан шыктандырылган. Сериал Султандын башкаруусунун эң көрүнүктүү окуялары жана анын ислам динин кабыл алып, Александра Анастасия Лисовска деген ысымды алган славян тектүү токолу Александра менен болгон мамилеси жөнүндө баяндайт. Александра туулган жеринде Крым татарлары тарабынан туткунга алынып, 1520-жылы Стамбулга көчүрүлүп, ал жерде жаш Султан Сулеймандын сарайында аяктаган. Султандын сүйүктүү токолу, кийинчерээк аялы Александра Анастасия Лисовска султандыкта анын амбицияларын ишке ашырууга тоскоол боло тургандардын баарын нейтралдаштырат.
Кыдзьрасью
Кыдзьрасью — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сынь дарыясынын сол жээгинен 141 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 40 км.
Урдалка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Токтоболот уулу Токтобай
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Бурана (мунара)
Интернеттик шилтемелер
http://www.kyrnatcom.unesco.kz/culture/burana.htm
Абу Ханифа
Кыскача өмүр таржымакалы
2. Ошол учурда ирактыктардын арасында “ханифа” деп аталган сыя челекти дайыма жанында алып жүргөндүктөн;
Мусулмандардын амирлери болгон халифалар ага чоң-чоң шаарлардын казылык милдетин сунуштаган кезде да ал алардын сунушун кабыл кылбастан четке каккан. Анын мындай кылыгына ачууланышкан халифалар аны зынданга салышкан. Ошентип улуу аалым зынданда жаткан.
Ханафий мазхабы
Имам Азам Абу Ханифанын методикасынын нугу менен өсүп-өркүндөгөн ислам укугу (фикх) мектеби «Ханафий мазхабы», ал эми бул мазхапка киргендер «ханафилер» деп аталат.
Чубак (баатыр)
Көк ырапыс тон кийген,
Зорлугу тоонун теңиндей,
Арстандын тиши өтпөгөн
Андан кийинки Чубактын чоң окуясы - бул Алмамбет менен болгон чатагы.
Камчы бою капталдан
Бээжинден алган сары алтын
Ит-Өлбөстүн жалгыз жол
Баатырды ала качып кутулду.
Балбал
Буркан таштар – байыркы жана  орто кылымдарга таандык көчмөн түрк тилдүү уруулары мүрзө үстүнө коюучу таш айкелдер (скульптура). Бийиктиги 0,5–4 м. Алардын көпчүлүгүнө адамдын айкели, кийим–кечесинин деталдары,  канжары,  кылычы  же  колуна  кармаган  чөйчөгү  менен  кошо  чегилген. Чөйчөк молчулукту,  ырыскыны  чагылдырган. Балбалдардан  көчмөндөрдүн   антропологиясын,   аскердик  жашоо салтын, кийимдеринен көчмөндөрдүн этнографиясын байкоого болот. Айрым учурларда  Балбалдар  жеңилген жоонун  башчысына  карата  да  жасалган. Балбалдар Моңголиядан, Европанын  түштүк-чыгыш  талааларынан,  Борбордук  Азиядан,  Түштүк  Сибирден,  Алтайдан  кездешет. Алгачкы балбалдар байыркы көчмөн элдерге (скиф, хунн, авар ж. б.), көпчүлүгү VI-XIII к. кыргыз, огуз, кыпчак ж.б. түрк тилдүү элдерге таандык. Мындай балбалдар Кыргызстандын Талас, Чүй, Ысыккөл өрөөндөрүнөн көп табылган.
."Балбал" созунун маанисин чечмелоодо ,бир катар окумуштуулар эмгектенишкен."Балбал "созу -таш бетине тушурулгон сурот эмес же душмандын образын берген айкел дагы эмес,ал жон гана олтурулгон адамдын символун берген ,озгочо формага ээ эмес таш.1 Балбал таштардын жасалышындагы жалпы байкоолордун натыйжасында,алар атайын тандалып алынган ,киши тусполуно,келбетине жакын таштардан жасалган.2деген пикирлер жаралган.Алардын тузулушун айрым окумуштуулар эжки типке болуп карашат:адамдын келбети толук тушурулгон балбалдар жана адамдын башы жана бети гана тушурулгон балбалдар.
Бургулоочу станок
Бургулоочу станок – кендерди чалгындоодо, нефть, газ, жер астындагы сууларды изилдөөдө жана чыгарып алууда жана башка максаттарда, диаметри жана тереңдиги ар кандай көзөнөктөрдү жер кыртышында бургулоо үчүн колдонулган агрегат. Бургулоонун ыкмасына, тектердин физикалык-механикалык абалдарына, көзөнөктөрдүн тереңдиктерине, конструкциялык өзгөчөлүктөрүнө, коюлган максаттарга жараша пайдаланылган жекече же көп түйүндүү бургулоочу станок колонкаларды айлантып бургулоочу, ургулап, айланта-ургулап, термелте жана шнектүү бургулоочу машиналар (станоктор) деп айырмаланат. Текти көзөп талкалоочу аспабына жараша – шарошкачалар, бытыра, термобургулоо, пневмобургулоо жана башка бургулоочу станокторго бөлүнөт. Дизель же электр түйүнү менен ишке киришип, автомашина же казтамандуу тракторлордо орундаштырылышы мүмкүн. Иштеген шарттарга жараша – жер үстүндө, жер астында, деңиздерде (суу алдында) бургулоочу станоктор деп бөлүнүп салмагы 1000 кг чейинкилери жеңил, кирешелүү – өзү көчүп жүрүүчү жана башка көп түрдүү болот.
Байтик баатыр
Сүрөт тууралуу талаш пикирлер
- Ал узун бойлуу, кең далылуу, үнү да айбаттуу, өткүр көздүү, чоң кара сакалы бар, баскан-турганы салабаттуу адам. Чындыгында эле ал майда, эби-сыны жок кара кыргыздардын арасында өзгөчөлөнүп турат.
Балтабейит эстелиги
Балтабейит эстелиги — Каракужур өрөөнүндөгү Туурасуу ж-а Жеркөчкү айылдарынын ортосундагы дөңсөөгө жайгашкан. Бейиттин күн батыш тарабындагы түздүктө байыркы түрк дооруна мүнөздүү (6–10-к.) маркум болгон адамга арналган төрт чарчы таш коргончолор жайгашкан. Ар бир коргончонун аянты 3,4–3,8 м. Маркумга арналган  ырымдар  ушул  коргончонун  ичинде  аткарылган. Күлдүн калдыктарына  ж-а  малдын сөөктөрүнө караганда, ырымдарды аткаруу учурунда отту колдонушкан ж-а малды маркумга арнап садага чабышкан. Коргончолордун күн батыш тарабына адамдын бет келбети түшүрүлгөн таш балбалдар орнотулган (кээсинде сүрөтү  жок,  жөн  гана  таш  мамы). Балбалдардагы ар  бир  адамдын  бет  келбети  бири-биринен айырмаланат. Болжолу ар  биринде  маркумдун  сүрөтүн  түшүрүүгө  аракет  кылышкан. Көбүнчө муруттуу эркектин сүрөтү арбын. Кыргызстанда ж-а ага коңшулаш аймактарда буга чейин кездешпеген аял келбеттүү, үч мүйүздүү баш кийими бар балбал табылган. 1990-ж. К. Табалдиев археол. изилдөө ишин жүргүзгөн.
Жумабаев Асек
Жумабаев Асек (9. 5. 1924-ж. т., Нарын району, Байказак айылы- 2005) — ырчы, Кыргыз Республикасынын эл артисти (1964). 1949-жылдан Ленин ордендүү А. Малдыбаев атындагы Кыргыз мамлекеттик академиялык опера жана балет театрынын солисти. Негизги ролдору: Күлчоро (Малдыбаев, Власов, Фере «Айчүрөк»), Шеге (Брусиловский, "Кыз жибек"), Калыбек (Власов, Фере, «Алтын кыз»), У-Чей-фу (Власов, Малдыбаев, Фере, "Ажал ордуна"), Тойтук (Аманбаев, "Бойдоктор"), Арзымат (Власов, Малдыбаев, Фере, "Токтогул"), Маркабай (Давлесов, "Аста-секин колукту") жана башка. Элдик ырларды чебер аткарат. Калмурат, Сартбай, Атай, Муса сыяктуу обончулардын өнөрүн улантуучу. Ал кыргыз эл ырларын көптөгөн чет өлкөлөрдө ырдаган. Бүткүл дүйнөлүк студенттер менен жаштардын Варшавада өткөн 5-фестивалынын лауреаты (1955). Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.
Арканга чыгуу
Оюндун баяны
Оюндун башка түрлөрү: Баканга чыгуу, түркүккө чыгуу, устунга чыгуу, темир шыргыйга чыгуу, терекке чыгуу.
Баган дарыясы
Баган — Орусиядагы дарыя. Новосибирск облусу, Алтай крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Ивановка көлү орун алган. Дарыянын узундугу - 364 км.
Каба Атабеков
Каба Атабековдун "манасчы" болушу
"Эми өлөм го, тиги карыя киши мени бекер атына учкаштырган жок",-деп коркуп кетет. Ошондон көп өтпөй эле, өзүн кандайдыр бир башкача сезип, күңгүрөнуп эле бир нерсе айткысы келе баштайт. Бир түнү уктап жатса, түшүндө абдан чоң, зоот киши келип: "Тур! Көзүңдү ач! Тээтигини көрдүңбү?"-деп топ атчандарды көрсөтөт. Жоо-жаракчан кылкылдаган калың колду көрүп, Кабанын жүрөгү опкоолжуп чыгат. Анан ал адам: "Тигине, тээтигиндеги туу кармаган Бакай, андан кийинкиси Манас, Чубак, Сыргак, Ажыбай, Мажик"-деп  шашпай тааныштыра баштайт. "Ал эми сол жакта турган кол Коңурбайдыкы. Тиги Нескара, Жолой... Мен Алмамбет болом,-деп акырында өзун тааныштырып жатып,-Азыр эми сен айтасың. Туу ылдый жапырылганда эмнени көрсөң, ошону айт",-дейт. Канча өткөнүн ким билсин, көзүн ачса, энеси баласынын кебетесин көрүп, коркконунан ыйлап отурган экен. Эне байкуш: "Балам жинди болуп калган го"-деп ойлосо керек...
Ошол бойдон үч күн тамак ичпей, көзүн ачпай жатып калат. Бир-эки ай өткөндөн кийин уй кайтарып жүрүп, жашыруун "Манас" айта баштайт. Күндөр өтө берет. Бир күнү эле атасынын агасы үйгө келип Атабекке:"Элди чакырып куран окутуп коёлу",-дейт да, Кабага элди чакыртат. Эч нерседен капары жок бала элдин барын чакырып келет. Тамак желип, дасторкон жыйылганда, атасынын агасы Асанбек: "Уулум, сен "Манас" айтат экенсиң, уялбай бизге да айтып бер",-деп Кабаны ортого отургузуп, кыйнап айттыра баштайт. Сүрдөгөнүнөн эмнени айтаарын билбей, апкаарып турганда, көзүнө кадимкидей Бээжиндин чабышы көрүнөт. Айта баштайт. Отурган эл бата берет. Ошентип, Каба Атабеков элдин батасы менен Манас айта баштайт.
Уртабуртя (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Орск шаарынан Сакмара дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Эл аралык Славян Каналы
Тарыхы
Мурдагы СССРдин аймагынан түздөн-түз спутник аркылуу берүүсүнүн биринчи тажрыйбасы катары Украинанын аймагынан "Эл аралык Славян каналынын" эксперименттик трансляциясы болгон. Эфирге 1994-жылдын 14 декабрынан тартып 1995-жылдын 15 майына чейин эксперименттик чыгуу жүргүзүлгөн. Долбоордун авторлору: Иваненко Владимир Александрович жана Иваненко Валерия Владимировна.
Жумабаев Бейшенбек
Илимий ишмердиги
Жердин тышкы бетиндеги тоолу аймактарынын чыӊалуу жана деформациялануу акыбалдарын математикалык жолдору менен аныктоо. Тоо канталардын, гидротехникалык жана жер астындагы казанактардын теӊ салмактуу абалдарынын математикалык үлгүсүн түзүп аныктоо. Суу сактагычтар менен жолдордун чыӊалуусун жана туруктуулугун аныктоо.
Бурана шаар чалдыбары
Курулуштарга бышкан кыш колдонулган. Шаар калкы чоподон жасалган түтүктөр аркылуу суу менен камсыз болгон. Шахристандын түштүк-чыгышында бийиктиги 24 м, түбүнүн диаметри 9 м, төбөсүнүкү 6 м келген мунара сакталып калган. Ал бышкан кыштан курулуп, сыртына оймо-чийме түшүрүлүп, кооздолуп жасалган.
Кырнышшор
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :