cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Көкүлов Калчоро
Калчоро Көкүлов Ленин районунун (азыркы Ноокен) Сакалды айылында 1953-жылы 26-февралда туулган. 1970-жылы Токтогул районунун Үч-Терек айылындагы М.Горький атындагы орто мектепти аяктап, Нарын гидроэнергокурулуш мекемесинде иштеген. 1971–1976-ж. Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетинде окуган. Чыгармачылыгы мектепте окуп жүргөндө башталып, 1970-жылдан ырлары Токтогул райондук «Учкун» гезитине жарыялаган. 1977-жылдан Кыргыз мамлекеттик телерадиокомитетинде иштеп келет. Алгачкы «Күзгү обон» аттуу ырлар жыйнагы 1982-жылы жарык көргөн. 1991-жылдан СССР Жазуучулар союзуна мүчө. Кыргызстан ЛКЖС БКнын Ардак грамоталары менен сыйланган.
Ислам Каримов
Кыскача өмүр таржымакалы
Совет доорунда экономикалык билим алган.
Үй-бүлөсү
Каримовдун үй-бүлөсүндө үч бала бар:
Лола Каримова-Тилляева жүрөк оорусунан жабыркаган балдарга жардам берүүчү “Сен жалгыз эмессиң” аттуу кайрымдуулук фондун жетектейт.
Гипертекст
Гипертекст (ангHypertext-Гипертекст) деп текстти камтыган жана башка документтер менен гипербайланышта болгон документ аталат.
Диндик аскетизм
Диндик аскетизм кийинки антикалык-мезгилде байкалып, киниктер, стоиктер, христиан кечилдери, сопулар ж. б. үчүн мүнөздүү болгон. Диндик аскетизмде мистикалык сезимге, туюмга негизделген нравалык Аскетизм кудайга ылайыкташуунун өбөлгөсү катары каралат. Христиан дини өз учурунда аскеттик жашоонун диний-мистикалык жагдайын Кудайды тануунун жолу ирээтинде кабыл алган.
Курман уулу Керимберди (Сары Уста)
Курман уулу Керимберди (Сары Уста) (1897-1980) Зергер. Тоң районундагы Дөң-Талаа айылында төрөлгөн. Кийин Жети-Өгүз районундагы Барскоон айылында жашап өткөн. Өңү сары чийкил болуп, бала күнүнөн устакана кармагандыктан айыл арасында «Сары уста» аталган. Кийинки чактары Сары уста кайык ат жабдыктарына сары жезди өзүнүн куйма калыптарына эритип куюп, шөкөт чаап жасаган. Ага түшүрүлгөн кооздуктар мурунку зергерлердикинен анча айырмаланган эмес. Ага атактуу Кебек уста күмүшкө мина коюуну үйрөтөт. Мында түшкөн оюм-чийимге минаны мыскалдап салып, отко кармайт. Мина мөлт этет да, чийимдин ичинен жатак алат. Аны кургак чүпүрөк же кийиз менен сүртсө, көркөм оюм бадырая түшөт. Муну «сыя төгүүнүн» бир түрү катары пайдаланган. Аны зергер пайдаланаарда абдан күл майдалап же сууга чылап, кадимки «сыядай» кылып алат. Күмүш бетине түшкөн элдик оюм-чийимди минтип сыялоону «мина төгүү» же «мина коюу» деп атайт. Сары уста кийинки чактары аны ат жабдыктарынын шөкөттөрүнө да арбын колдонгон. Эмгеги баттамада.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Мунара
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Эгемендүүлүк
Аныктамалар
Тарыхта жаңы пайда болгон мамлекеттердин эгемендүүлүгү үчүн күрөшүнүн натыйжасында мамлекеттик эгемендүүлүккө ээ болгон учурлар бар, мисалы, Американын эгемендүүлүгүнүн согушу (1775-1783). Алардын курамына кирген бир нече көз карандысыз мамлекеттердин (Югославия, Чехословакия, СССР республикалары) түзүлгөн учурлары белгилүү. Ошол эле учурда Канаданын Улуу Британиядан көз карандысыздыгын алгандагыдай, бара-бара көз карандысыздыкка ээ болгон учурлар да белгилүү. Эгемендүүлүгү декларацияланган датасы жок мамлекеттер да бар, алар тарыхый жагдайлардан улам эгемендүүлүктү өтө узак убакыт бою сактап келген: Япония, Швеция, Россия.
Кыргыз элинин искусствосу боюнча жазмалар
VI—IX кылымдарга туура келген Енисей кыргыздарынын маданиятынын гүлдөшүнөн кийинки мезгилде маданий өнүгүүнүн темпинин кескин төмөндөп кетишин байкайбыз. Бул, кыргыздардын олуттуу бөлүгүнүн Тянь-Шанга ооп кетиши менен, андан кийин алардын үстүнөн моңгол үстөмдүгүнүн орношуна байланыштуу өз алдынча чыгармачылыгынын басаңдап кетиши менен түшүндүрүлөт. Кыргыз искусствосунун өнүгүшү негизинен алардын тянь-шандык бутагы менен байланыштуу.
Кыргыз искусствосунун мүнөздүү белгилери кайсылар?
Кыргыз искусствосуна арналган атайын эмгектерде, ал оймо-чиймелүү-декоративдик искусство катарында каралат. Боголюбов менен Фелькерзамдан Дудин менен Гавриловго чейин ушундай пикирде. Совет окумуштуулары, алардын ичинен, биринчи кезекте, мезгилсиз каза тапкан таланттуу искусство таануучу В. Чепелев кыргыз искуссвосу жөнүндө башка пикирди тутушту. В. Чепелев кыргыз декорунун өзгөчө белгиге ээ экенин көрсөттү. Өзүнүн мазмуну боюнча кыргыз оймо-чиймеси баяндуу оймо-чийме болуп саналат, башкача айтканда ал реалдуу дүйнө жөнүндө конкреттүү түшүнүктөрдү да билдирүүгө жөндөмдүү жана ага реалисттик маанайдагы мотивдер жат эмес.
Жогоруда айтылгандардан негизги үч корутунду келип чыгат:
Станбек Усупов
Котормолору
Песков В. Согуш жана адамдар. – Ф.: Кыргызстан, 1976. – 174 б.
Түндүк Муз океаны
Евразия менен Түндүк Американын аралыгында жайгашкан. Аянты 14,75 млн км2. Орт. тереңдиги 1225 м, көлөмү 18,07 млн км3. Эң терең жери 5527 м (Гренландия деңизинде). Жээктери Евразиянын батышында бийик, фьорддуу, чыгышында дельта жана лагуналуу, Канадалык Арктика архипелагында негизинен жапыз, тегиз. Евразиянын жээктерин Норвег, Баренц, Ак, Карск, Лаптевдер, Чыгыш Сибирь жана Чукот дениздери; Түндүк Американын жээктерин Гренландия, Бофорт, Баффин, Линкольн деңиздери, Гудзон булуңу, Канадалык Арктика архипелагы менен кысыктары чулгап жатат. Жээк сызыгынын жалпы уз. 45 389 км. Түндүк Муз океан аралдарынын саны боюнча Тынч океандан кийинки 2-орунда. Аралдарынын жалпы аянты 4 млн км2. Ири аралдары: Канадалык Арктика архипелагы, Гренландия, Шпицберген, Франц Иосиф Жери, Жаңы Жер, Түндүк Жер, Жаңы Сибирь, Врангель ж. б. Таманынын рельефи.
Физ.-геогр. өзгөчөлүктөрүнө карата Түндүк Муз океан 3 акваторияга бөлүнөт; Арктика алабы - океандын эң терең борбордук бөлүгү, Түндүк-Европа алабы: (Гренландия, Норвег, Баренц жана Ак дениздери) жана материктИк тайыздыкта жайгашкан арктикалык деңиздер (Kapa, Лаптевдер, Чыгыш Сибирь, Чукча, Бофорт, Баффин). Тереңдиги 200-350 м болгон материктик тайыздык океандын аянтынын 45% ин ээлейт. Евразиянын жээктеринде анын жазылыгы 1300 мте жетет. Андан ары океандын таманы кескин тереңдеп, 2000-2800 м терендиктеги тепкичтерди пайда кылат; ал океандын эң терең бөлүгү - Арктика алабын курчап жатат. Арктика алабында суу астындагы Гаккель, Ломоносов, Менделеев ири кырка тоолору жана алардын аралыгында бир нече терен чуңкурдуктар (Нансен, 5449 м; Амундсен, 4321 м; Макаров, 3940 м ж. б.) бар. Гренландия менен Шпицберген а-нын аралыгындагы Фрам кысыгы Арктика алабын Түндүк Европа алабы менен байланыштырат. Түндүк Европа алабын түндүктөн түштүккө карай Исландия, Мон жана Книпович кырка тоолору кесип өтөт. Алар Арктика алабынын кырка тоолору менен бирдикте океан ортолук кырка тоолордун эн түндүк сегментин түзөт. Материктик тайыздыктарга терригендик өтө ар түрдүү чөкмө тектер, суу астындагы кырка тоолор менен терең ойдуңдарда кара күрөң жана күрөң чопо, ылайлуу тектер мүнөздүү. Чөкмө тектерде оор жана түстүү металлдардын (темир, калай, ильменит, алтын, аллюминий, уран ж. б.) кендери, материктик тайыздыктарда нефть жана газдын 50гө жакын кени табылган. Климаты арктикалык, ызгаардуу. Кыш айларында (январь - апрель) Арктика алабынын үстүндө жогорку басымдагы аймак (Арктика антициклону), жайында салыштырмалуу төмөнкү басымдагы аймак түзүлөт.
Бардык мезгилдерде Атлантикадан циклондор келип, океандын батышында туман, жаан-чачын, ылдамдыгы 15-20 м3/сект& жеткен шамал өкүм сүрүп турат. Кышы катаал, шамалдуу. Борбордук бөлүгүндө абанын температурасы -28°С... -30°С, Атлантика жак четинде -16°С...-18°С. Жайы суук. Бардык жеринде температура -10°С...-12°С, батышында 6°С-8°С болот. Жылдык жаан-чачыны 150-300 мм. Гидрологиялык режими. T. М. о-дын жанаша жаткан океандар менен суу жана жылуулук алмашуусунда анын суусунун тузсуздугунун мааниси зор. T. М. о-нын үстүнкү катмарынын суу алмашуусу жана муздарынын калкуу багыты 3 агымга байланыштуу: Чукча тумшугунан башталып, Шпицберген менен Гренландияга чейин Арктика алабын кесип өтүп, Атлантика океанына чыккан Трансарктика; Алясканын түндүгүндөгү Чыгыш антициклондук агым; Гренландиянын чыгыш жээги менен түштүктү карай багытталган Чыгыш Гренландия муздак агымы. Алардын орду Түндүк Атлантикадан (Норвег жана Ирмингер агымдары) жана Тынч океанынан (Беринг дениз агымы) келген жылуу (2-6°С) жана туздуулугу жогору (34,935,2%о) агымдар менен толукталып турат. Бул тузДУУлугу бир кыйла артыгыраак агым Арктика алабында 800 м тереңдикке чейин жыл бою салыштырмалуу жылуу (-0,4°С...-0,8°С ) суу катмарын пайда кылат. Суунун үстүнкү бетинин орт. температурасы кышында 1°С, жайында 5°Сга чейин.
Көчкөнов Орозбай
'''Эрөөл талаа. Кан жол:''' Дастан. – Б.: Акыл, 2004. – 328 б.
Поварница
Поварница — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уса дарыясынын сол жээгинен 198 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Воргэ-Кикя дарыясы (Норымтэли-Чатыль-Кы куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Заара бөлүп чыгаруу системасы
Бөйрөк оорулары
Бөйрөк ооруларын дарылоо жана алдын алуу маанилүү маселелердин бири болуп эсептелет. Организмди чыңдоо, санитария-гигиеналык эрежелерди так сактоо, катуу кармама сасык тумоо тонзиллит, гайморит жана башка инфекцияны өз убагында дарылоо бөйрөк ооруларын алдын алууда маанилүү.
Даракчыл чүткөрлөр
Даракчыл чүгкөрлөр (лат. Erethizontidae) — чүткөр сымалдуу айбандардын бир тукуму, Америка токойлорунда жашайт.
Кызыл-Кыя шаардык борбордук китепкана
Китепкана кызматкерлери республикалык,областтык, шаардык денгээлде откорулуп туруучу семинар-тренингдерге катышып,билимдерин жогорулатып турушат.Ошондой тренингдердин бири 2010-жылдын 2-ноябрнан 5-ноябрына чейин Бишкек шаарында  АКШнын мамлекеттик департаментинин каржылоосу менен Айрекс ишке ашырып жаткан Билим беруудогу заманбап технологиялар программасынын уюштуруусунда отту. Бул тренинге борбордук китепканадан 3 китепканачы катышып келишти жана натыйжада 6 компьютер, веб камера, цифровой фотоаппарат, принтер, сканер, ксерокопия пайдаланууга берилди. Ошондой эле 1 жылдык моонотко Интернет байланышына туташтырылды. Азыркы учурда борбордук китепкананын алдында Китепкана - Интернет маалымат борбору ийгиликтуу иштеп жатат.
Салпар (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кичи Кутис (дарыя)
Кичи Кутис — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Кутис дарыясынын сол жээгинен 1 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Балдашка (Багышевка куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Роалд Дал
Уэлсте норвегиялык үй-бүлөдө жарык дүйнөгө келген Дал Экинчи дүйнөлүк согуш учурунда Падышанын аскердик аба күчтөрүндө кызмат өтөгөн. Ал жерде Дал адис учкуч жана чалгынчыдан баштап, канат командиринин аткаруучу кызматына чейин көтөрүлгөн. Ал балдар жана улуулар үчүн жазган эмгектери менен 1940-жылдарда таанымал болуп, дүйнөнүн бестселлер жазуучуларынын бири болуп калган. Ал "20-кылымда балдар үчүн жазган улуу аңгемечилердин бири" делет. Адабиятка кошкон салымы үчүн алган сыйлыктарына 1983-жылдагы Жашоодогу жетишкендиги үчүн Дүйнөлүк фэнтези сыйлыгы менен 1990-жылдагы Британ китеп сыйлыгынын Жылдын балдар жазуучусу наамы кирет. 2008-жылы The Times гезити Далды "1945-жылдан берки 50 улуу британ жазуучусу" тизмесинде 16-катарга жайгаштырган.
Жыгач жегичтер
Жыгач жегичтер (лат. Eucnemidae) —  куураган жыгачта жетилүүчү майда коңуздардын бир тукуму.
Медет (дары чөп)
Медет — Манас эпосун дагы дарынын бир түрү болуп эсептелет. Жараты кабылдап кеткен ооруга колдонулганы айтылат:
Берениңдин башына
Себеп деген дарыны<br /
Умачтай көзү ачылды (Саякбай Каралаев, 2.173). М. ууга сугарылган куралдан алган жаратты дарылоо үчүн колдонулган дары болушу да мүмкүн. М. арабча жардам, жөлөк маанилерин билдирген да сөз.
Куралова Марапат
Куралова Марапат — бычмачы-тикмечи, саймачы. 1948-ж. Ала-Бука районундагы 1-Май (Айрык-Там) айылында төрөлгөн. Бишкектеги № 8 кесиптик техникалык окуу жайын бүткөн. 15 жыл ательеде бычмачы-тикмечи болуп иштеген. -жылдан Т. Сатылганов атындагы Кыргызстан Мамлекеттик Филармониясында улуттук кийимдерди бычып-тигүүчү, буюмга Көркөм көчөттөрдү түшүрүүчү чеберканада узданат. Марапаттын узчулугуна апасы Бүбүайша Нурумбет кызы (Ала-Бука району, Көк-Таш айылы) таасир эткен. Ал илме сайма, ийне сайма, илме дос сайма, катары таар, беш кеште таар, курак, шырдамал, шырдак (оймо теке) жана башкаларды түгөл жүзөгө ашырган. Анын үлгүлөрү Шакаптар, Көк-Серек, Терек-Сай, Ала-Бука айылдарына кеңири тараган. Ал үлгүлөрдүн көпчүлүгүн Марапат кармай билет. Уздун Карамолдо Орозов атындагы ыр-бий ансамблинин артисттерине, башка артисттердин сахналык кийим-кечектерине пайдаланган «шырдак оюмдарын», «кыял оюмун», «карга тырмак оюмун», «бармак боочу оюмун» ичкертип, кыялдантып, ал кооздуктарды ич ара кыйыштырып, бири бирине бутактантуу, үч төрт түстү пайдалануу аркылуу берүүсү, сайма көчөттөрүн жыш алуусу мүнөздүү. Мындай кооздук Марапаттын колунан «Ак марал» ансамблинин бийчилери жана Эстебес Турсуналиев, Тууганбай Абдиев, Замирбек Үсөнбаев, Нурак Абдыракманов, Саламат Садыкова, Дарика Жалгасынова, Гүлзат Батырканова, Лира Райымбекова, Тамара Исабекованын театрдык кийим-кечектерине түшкөн. Марапаттын Чынара Осмонова, Айгүл Токторбаева, Калбүбү Алиева Садык кызы, Эрке Таргылова өңдүү шакирттери бар.
Мусаддас
Мусаддас (ар. – алтылык) – Чыгыш поэзиясындагы ар бир строфасы алты саптан турган ыр формасы. Адегенде алты сап баары уйкашат (схемасы а-а-а-а-а-а), кийинки куплетте беш сап уйкашат да, алтынчы саптын уйкашы биринчи куплеттин уйкаштыгы менен үндөшүп келет (экинчи куплеттин схемасы: б-б-б-б-б-а) жана кийинки куплеттерде да уйкаштык ушинтип кайталанып кете берет (схемасы: в-в-в-в-в-б).
Үкүбаева Лайли
Кыргыз тилинде
Чыңгыз Айтматов: эстетика жана улуттук негиз. – Б.: Турар, 2004. – 288 б.
Осмоналиев Токтомурат
1996-жылы “Кыргыз Республикасынын билим берүү отличниги”, 2001-жылы “Жылдын мыкты комузчусу”, 2005-жылы “Кыргыз Республикасынын маданиятынын мыкты кызматкери” наамдары жана медалы менен сыйланган.
Кылым карытар бир күн
Кылым карытар бир күн (1980) – роман. СССР мамлекеттик сыйлыгына татыктуу болгон. Ч. Айтматовдун бул романы өзүнүн идеялык-тематикалык багыты, сюжеттик-композициялык түзүлүшү боюнча “[Гүлсарат]” повестине жакын. Танабай Гүлсары жорго менен акыркы сапарда баратып, күнү бүтүп, суусу түгөнгөн эсил жоргонун башында отуруп өткөн күндөрдү эскерүүсү аркылуу сюжеттик окуялар ретроспективдүү планда өнүктүрүлсө, “Кылым карытар бир күн” романында да көпчүлүк окуя Бороонду бекеттин темир жол жумушчусу Казангаптын кайтыш болгон саатынан аны жайына койгонго чейинки мезгил аралыгындагы анын кесиптеш жакын жолдошу Эдигейдин эскерүүсү аркылуу баяндалат.
Чыгармада үч катмарлуу мезгилдик алкак: өткөн, учур, келечек. үч катмарлуу мейкиндик алкак: аалам баткан адамдын башы, Эне-Бейит коругу жана Жер планетасынын катышы, башкача айтканда сюжеттик линяны шири кийгизилип, акыл-эстен ажыраган маңкурт жоламандын башы, корукка алынган Эне-Бейит ж. б. жактагы цивилизация менен мамиле түзүүгө тыюу салынып, курчоого алынган жер планетасынын мейкиндик алкактарынын байланышы түзгөндүгүн көрөбүз.
Погурей (Пага куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Кулназарова Бакбүбү
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Мураталиев, Бейшенбай Тоголокович
Кыскача өмүр таржымакалы
Кыргыз улуттук университетинде (ал кезде Кыргыз мамлекеттик университетинде) окутуучу, доцент болуп иштеген. 1956-жылдан Кыргыз улуттук илимдер академиясында Экономика институтундагы Өндүргүч күчтөрдү жайгаштыруу секторунун (бөлүмчөсүнүн) башчысы болуп иштеген. 1961-жылдан тартып КПССтин партиялык ишине өтөт. 1963-жылы декабрда Кыргызстан КП БК катчысы болуп шайланат.
1973-жылы Кыргыз ССР Жогорку Кеңешинин төрагасы да болгон.
Глобалдык орун аныктоо системи
Глобалдык орун аныктоо системи (GPS – global positioning systems-Система глобального позиционирования). Кабылдагычты (приөмник) колдонуп, спутниктерден келген берилиштерди кабыл алат жана анализдейт, анын негизинде обжектин географиялык ордун аныктайт. Глобалдык орундоо системи көп учурда транспорт каражаттарынын (автомобил, кеме жана учак) кыймылдарын көзөмөлдөө үчүн колдонулат. Бул системдин айрымдары карталарды камтыган програмдык жабдыктар менен иштейт, алар эки пункттун арасындагы аралыкты өлчөй алат жана обжекттин так географиялык орду менен багытын картадан көрсөтөт.
Хамсе
Колдонулган адабияттар
خمسة
Үсөналиева Мырзабүбү
Жазуучунун чыгармачылык эмгегинде орчундуу орунду котормочулук ээлейт. К.Акматовдун «Мунабия» аңгемесин, «Архат» романын, С.Раевдин «Соцреализм» жана башка аңгемелерин, К.Иманалиевдин повесттерин, ж.б. бир топ кыргыз жазуучуларынын прозалык чыгармаларын орус тилине которгон. Анын котормолорунун көбү россиялык белгилүү басмаларда жарык көргөн.
"Манас" эпосунун тили
Эриндин баары кесилип,
Манастын Аккелтеси:
Ортосу болот, оозу албарс
Кебез белбоо, кең өтүк
4)	Азелкан деп атаган.
Кээде түндүк диалектиге мүнөздүү эмес түпчүл үндүү «а» фонемасы колдонулган учурлар сейрек болсо да кездешет:
2)	Катта черүү кол болуп.
4)	Ошондо баатыр Манасың.
1)	Жабыла качып баратыр.
Найзасы колдо койкоюп,
Найзасы колдо зыңгырап
Манжу, Манжуу алп — эпизоддук кейипкер. Маңдайы темир алп, дөө. Жолой менен Дөңгөнү баш кылып Манасты кармап келүүгө он миң кол атказган Эсенкан Жолойдун балбандыгын айтып, ал багындырган беш дөөнүн бири М. алп экенин эскерет (Саякбай Каралаев,1. 80). Манжу этнониминен эпоско кирип, эпикалык кейипкердин ысымына айланган, к. Китен алп.
Үсөнбаев Замирбек
1968-жылдан баштап Токтогул Сатылганов атындагы Кыргыз мамлекеттик филармонияда эмгектенет. З.Үсөнбаев чет өлкөлөрдү кыдырып, АКШ, Японияда, Кытай Эл Республикасында, Түркияда, Швецияда өз өнөрүн тартуулаган.
Кулуке Уста
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Окней (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тазабек Саманчин
Билими
1923-1924-жылдары Алма-Атадагы казак-кыргыз эл агартуу институтунун даярдоо класстарында окуп жүрүп 1925-жылы Пишпектеги ачылган педтехникумга которулуп,аны 1929-жылы бүтүргөн.
Чыгармачылык ишмердиги
Т.Саманчин 1938-жылы «Берметтин уландары», Ата Мекендик согуш мезгилинде «Абышкалардын жоругу», «Too арасында» пьесаларын жазган.
Кишинин үнү
Үн катмары артикуляторлор менен айкалышып, өтө оор үн массивдерин чыгарууга жөндөмдүү. Үн тону модуляцияланып, ачуулануу, таң калуу, коркуу, бакыт же кайгы сыяктуу сезимдерди билдирет. Кишинин үнү эмоцияны билдирүү үчүн колдонулат, ошондой эле сүйлөөчүнүн жашын жана жынысын ачып бере алат. Ырчылар адамдын үнүн музыка жаратуу куралы катары колдонушат.
Абдылда Мусаев
Мусаев Абдылда Инаятович (20-январь 1956, Фрунзе, Кыргыз ССР) – адабиятчы, филология илимдеринин доктору, профессор, Бишкек гуманитардык университетинин ректору.
Күрүчбеков Акынбек
АКЫНБЕК КҮРҮЧБЕКОВ (1922 – 1988) - акын. Акынбек Күрүчбеков 1922-жылы Кыргыз ССРинин Калинин районундагы Сарыгоо сельсоветинин «Эриктүү» кыштагында туулган. 1940-жылы Фрунзе шаарындагы гидро-мелиоративдик техникумуна кирет да, анын 1-курсун ийгиликтүү аяктайт. 1941-жылы Кызыл Армиянын катарына чакырылып, атчандар полкунда болуп атайын курстан өткөн соң, взводдун командиринин жардамчысы болуп дайындалат. 1942-жылы Калинин фронтунда 31-аткычтар полкундагы бөлүмдөрдүн бирине командир болуп дайындалат. Ржев шаарынын жанында катуу жарадар болуп, туулган жерине кайтат. 1943–1945-жж. Сарыгоо сельсоветинде эсепчи, ферма башчысы болуп иштейт. 1945–1947-жж. Фрунзедеги эки жылдык юридикалык мектепти бүтүп, 1947–1950-жж. Тянь-Шань облсотунун мүчөсү, 1951-жылы Жалал-Абад облустук адвокаттар коллегиясынын президиумунун төрагалыгына, 1952–1954-жж. Токтогул райондук эл судьялыгына, 1954–1955-жж. Жалал-Абад облсотунун төрагаcынын орунбасарлыгына, 1955–1962-жж. Кыргыз ССРинин Жогорку Сотунун мүчөлүгүнө шайланган. 1962-жылы Кыргыз ССР Министрлер Советинин алдындагы Юридикалык комиссияга мүчө болуп иштеп туруп, 1965-жылы республикалык маанидеги персоналдык пенсияга чыккан. 1968–1971-жж. «Кыргызстан маданияты» гезитинин адабий кызматкери, 1971–1974-жж. Кыргызстан Илимдер академиясынын алдындагы Кыргыз Совет энциклопедиясынын башкы редакциясынын партия тарыхы, философия жана укук редакциясында илимий редактор болуп иштеген. А.Күрүчбековдун «Ук, бонндук солдат» деген публицистикалык көлөмдүү поэмасы 1967-жылы жарык көргөн. А.Күрүчбеков элдик ырга айланган белгилүү «Сонунда» деген ырдын автору. А.Күрүчбеков 1970-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон. Улуу Ата Мекендик согуштун II даражадагы ордени, «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согушта Германияны жеңип чыккандыгы үчүн», «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согуштун жеңиштүү аяктаганына XX жыл», «СССРдин куралдуу күчтөрүнө 50 жыл», «1941–1945-жылдардагы согуштун жеңишине 25 жыл» медалдары менен сыйланган.
Өмүр: Ырлар жана поэма. – Ф.: Кыргызстан, 1982. – 124 б.
Под-Вэр-Ю
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Күрүчбеков Сабырбек Акынбекович
Сабырбек Күрүчбеков Фрунзе шаарында 1957-жылы 9-августта туулган. 1980-жылы СССРдин 50 жылдыгы атындагы КМУнун филология факультетин бүтүргөн. Эмгек жолун заводдо жумушчу болуп иштөө менен баштап, 1980-жылдан «Кыргызстан» басмасында кичи редактор, редактор, 1986-1988-ж. чейин «Литературный Киргизстан» журналында иштеген. Орус тилинде жазат. 1976-жылдан чыгармаларын жарыялай баштаган. 1983-жылы басылып чыккан «Мелодии арчи» деген поэтикалык жыйнагы 1985-жылы Бүткүлсоюздук A.M.Горький атындагы адабий сыйлыкка татыктуу болгон. С.Күрүчбеков Т.Үмөталиевдин, О.Султановдун, А.Токтомушевдин ж.б. чыгармалары орус тилине которгон. 1986-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Ранний рассвет: Сборник. – М.: Молодая гвардия, 1980.
Экологиялык көчкүн
Экологиялык көчкүн – айлана-чөйрө абалынын кескин начарланышынан же экологиялык алааматтан улам өзүнүн туруктуу жашаган жерин таштап, КР чегиндеги башка жерлерине жер которуп барган айласыз көчкүндөр.
Айн Рэнд
Айн Рэнд (орус. Алиса Зиновьевна Розенбаум; Ayn Rand; туулгандагы аты, 1905-жыл 2-февраль — 1982-жыл 6-март) — орус-америкалык жазуучу, ойчул, драматург жана сценарист болгон. Ал "Башат" (англ. The Fountainhead), "Атлас ийиндерин куушурду" (англ. Atlas Shrugged) бестселлер романдары жана философиядагы объективизмди түптөгөнү менен белгилүү. Орусияда билим алган Рэнд Америка Кошмо Штаттарына 1926-жылы көчүп барган. Бродвейде 1935-1936-жылдары өндүрүлгөн спектакли болгон. Алгачкы эки романы Америкада ийгиликсиз болгон соң ал 1943-жылдагы "Башат" романы менен атагы чыккан.
Заң
Нормада 1/3 бөлүгүн тамактын сиңбеген калдыгы, 1/3 бөлүгүн ичеги маңызы, 1/3 бөлүгүн ичегидеги микроорганизмдер (анын 95%и өлгөн) түзөт. 3-дын составын изилдөө тамак сиңирүү органдарынын ооруларын диагноздоодо чоң мааниге ээ. Анализге жиберүү үчүн таза, кургак идишке чогултулуп, микроскоптун жардамы менен составы аныкталат.
Октябрь балдардын чыгармачылык үйү
Октябрь балдардын чыгармачылык үйү Сузак райондук Октябрь балдардын чыгармачылык үйү, окуучу балдарга бош убактыларын текке кетирбестен, ар кандай өнөр үйрөтүү менен, эмгекке, эмгекти сүйүүгө, кесипке туура багыт берүүгө, ата-энени, улууларды сыйлоого, коллектив менен ипггөөгө, таланттуу окуучуларды республикалык деңгелге чыгарууга чоң аракеттерди жасашат.
Экологиялык кылмыш
Экологиялык кылмыш – КР кылмыш-жаза укугундагы айлана-чөйрөнүн тазалыгын жана анын айрым катыштарын (объекттерин) буза турган кылмыш. КР кылмыш-жаза мыйзамдары боюнча, Э. к-ка кирчүлөр: иш жүргүзүүдө айлана-чөйрөнү коргоо эрежелерин бузуу; оорулар жана үсүмдүк зыянкечтерине каршы күрөшүү үчүн белгиленген тартип менен эрежелерди бузуу; сууну булгоо; абаны булгоо; жер ж. б. бузуу.
Куренгинка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кыдыралиев Тенти
Көл аңгемелери. – Ф.: Кыргызстан, 1965. – 146 б. Кыя жолдогу кыз: Повесть. – Ф.: Мектеп, 1967. – 152 б.
Боровкова, Людмила Акимовна
Людмила Акимовна Боровкова (19.12.1930 – 05.2.2011) — орусиялык чыгыш таануучу, тарыхчы, булак таануучу, профессор. Тарых илимдеринин доктору. Ал тарыхый география, этностук тарых, синология, Кытай тарыхы, түрк элдеринин тарыхый географиясы, чөлкөм таануу боюнча таанымал адис.
Кыскача өмүр таржымакалы
Ал 1953-жылы М.В.Ломоносов атындагы ММУнун (МГУ) тарых факультетин аяктаган.
Илимий багыттары
Людмила Акимовна Боровкова Евразиянын (асыресе Ички жана Борбордук Азиянын) тарыхый географиясы, түрк элдеринин тарыхый географиясы, этностук тарых, синология, байыркы жана орто кылымдардагы Кытай тарыхы, байыркы кыргыз тарыхы, чөлкөм таануу, булак таануу боюнча таанымал адис эле.
Тулаң
Тулаң (Stipa, L. 1753) – дан өсүмдүктөр тукумуна кирүүчү көп жылдык чөп. Жер шарында 300дөй (КМШда 57; Кыргызстанда 22 ден ашык) түрү белгилүү. Сабагы тик өсөт, ичке жалбырактуу, топ гүлдүү, сейрек машакчалуу, даны узун кылкандуу. Кара топурактуу жерлерге жакшы өсөт. Т-ды тоют катары вегетация мезгилинин алгачкы фазаларында пайдаланган жакшы. Май айынан баштап катый баштайт. Тулаңды жылкы жакшы жейт, ал эми кой менен уй көп жебейт. Т-дуу жайытка анын даны бышканда мал жаюуга болбойт, анткени анын кылканы жүнгө жабышып, териге сайылат да андан денеге өтүп малды жабыркатат.
Чокоев Зарылбек (Молдоиса уулу Зарылбек)
1982-жылы алгачкы «Турмуш кайрыгы» аттуу китеби жарык көргөн.
Орус тилинде
Прорицатель. – Б.: Бийиктик. 2007. – 432 с.
Чекиров Акималы
1998-жылы «Байзак айылынын Ардактуу атуулу», 2004-жылы «Жумгал районунун Ардактуу атуулу» наамдарына татыган.
Кыргыз тилинде
Кылым аркалаган кыргыз элинин өнөрчүлүгү. – Б.: ОсОО «Аалам», 1998. – 60 б.
Алтын: Поэма-Реквием. - Б.: Басма тамга, 2009. - 32 б.
Жоготуу: Поэма-Реквием. - Б.: Басма тамга, 2010. - 48 б.
Ромодин, Вадим Александрович
Кыскача өмүр жолу
1912-жылы падышалык Орусия маалында Бишкекте (Пишпек) туулган.
Кыдырбаева Раиса
Кыдырбаева Раиса Заитовна (1930-жылы туулган - Бишкек) – «Манас» изилдөөчү, филология илимдеринин доктору (1984), КРУИАнын корреспондент-мүчөсү (1989), профессор (1997). Кыргыз Республикасынын Илим жана техника жаатындагы Мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1998).Кыргыз Республикасынын илимине эмгек сиңирген ишмер. 1952 ж. КМУнун филология факультетин (орусча бөлүмүн) бүтүргөн. Кыдырбаева 1956 ж. А. М. Горький атындагы дүйнө адабият институтунун аспирантурасын бүтүрүү менен «А. Осмоновдун лирикасы» аттуу темада кандидаттык диссертациясын коргогон.
1986-жылдан «Манас» бөлүмүндө (мурда сектор) башкы илимий кызматкер.
М. Убукеевдин 1988 ж. чыккан "Улуу манасчы" даректүү тасмасынын илимий кеңешчиси.
Чокотегин Мырзабек
Айылдык мектептерде окуп, эмгек ишмердиги 1966-1967-жж. боз үй жыгачын жасоо менен башталган.
Кыргыз тилинде
Бабалар баяны: Ырлар. - Б.: Кирпи, 2004. - 96 б.
Чым
Топуракты эрозиядан сактоодо чымдын мааниси чоң болгондуктан аны сактоо зарыл. Дың жерди өздөштүргөндө Ч. катары бузулуп айдоо аянтка айланат. Дыңды бузгандын алгачкы жылдары, андагы орг. заттарга бай өсүмдүк калдыктарынын бат чириши байкалат, чириндинин таасиринен өстүрүлмө өсүмдүктөн мол түшүм алынат. Кийинки жылдары айдоо ургаалдуу пайдаланылып, жыл өткөн сайын айдоонун сапаты төмөндөйт.
Ошондуктан беде жана башка көп жылдык чөптөр менен туура которуштуруп айдоо, агрохименены жана жер кыртышын сактоочу агрономиялык ыкмаларды колдонуу зарыл.
Чек араны санитариялык коргоо
Санитариялык жана эпидемияга каршы чараларга чет өлкөдөн келген кишилерди медициналык текшерүү, жүктөрдү жана транспортту санитариялык кароо, ноокасты ооруканага жаткыруу, оорулуу деп күнөм санаган кишилерди жана оорулуу менен бирге болгондорду да бөлүү; транспорт жана күнөм саналган жүктөрдү дезинфекциялоо, карантин оорулары жолугуучу өлкөгө бараткандарды алдын ала эмдөө жана башкалар кирет. Бул чараларды атайын санитария жана эпидемияга каршы мекемелер (санитария-карантиндик пункт) уюштурат. Алар аэропорттордо, деңиз жана суу портторунда, чек ара пункттарында жүргүзүлөт.
Аялдар жана аскердик
Уланууда болгон талаш
Аскерде аялдын ролу дүйнө масштабында заманбап аскерлерде ар дайым талашылган бир тема болгон. Аялдардын активдүү согуш милдетинен алыс кармалуусу бөөлүүчүлүк болуп мүнөздөмө берилүүдө. Талаштын тараптары эки жыныстык арасындагы физикалык жана акыл-эстик айрымалыктардан кеп кылууда, согуш майданында башка жынысты көрүүнүн аскерлер үстүндөгү таасири да бааланууда. Аял жоокерлер тарых бою бир канча цивилизацияда байкалган. Кээбир жамааттар болсо аялдардын согушуусун кескин түрдө тыюу салган. Кээбири өрнөктөрдө болсо аял аскер саны эркектерге жакындаган. Советтер Бирдиги II. Дүйнө Согушунда 800.000 аял аскерди өзүндө камтыган, булардын %70 майданда активдүү согушкан. Аялдар аскерде бир далай милдет алууда. Күнүбүздөгү согуштарда көбүнчө майдан аныктамасы башкача болгонунан аялдар саламаттык сактоо, контроль чекити, конвой ескорт, өрт өчүргүч, чеп сыяктуу тармактарда да милдет алууда. Аялдар дүйнөдө бир далай аскерде башкача милдет алышса да активдүү майдан милдетин берген өлкө аскеринин саны аз. Аялдарга активдүү майдан милдетин берген өлкөлөр арасында Жаңы Зеландия, Канада, Дания, Финландия, Франция, Германия, Норвегия, Израиль жана Швецария саналат. Англия, аялдарды өзгөчө артилерия милдеттери үчүн колдонот, США көбүнчө согуш пилоту кылып милдеттендирүүдө.
Советтер Бирдиги / Россия
II. Дүйнө Согушу учурунда Советтер Бирдиги 1 миллиондон ашыкча аялды курал алдына алган жана курч мерген, пулемет мылтык бирдиги, танк командасы сыяктуу активдүү майдан милдетинде колдонгон. Мындан Сырткары 1942 жылында түзүлгөн аял согуш пилоттор флотуна түндөсү Немис шаарларын бомбалоо милдетин берген. (588. Түн Бомбалоо Бирдиги, 46. Таман Коруучу Түн Бомбалоо Бирдикти) Бул согуш пилоту Поликарпов ПО-2 учактары менен өзгөчө Берлин үстүндөгү обьекттерге жөнөгөн. Аял согуш пилоту дүң 24 миң учак учушу кылган жана 23 баатырдык медалы алган. Лидия Литвияк жана Екатерина Буданова бүгүн дагы эле эскерилген атактуу согуш пилоту. Жөө боло болсо курч мергеб Людмила Павличенко 309 кишини өлтүрүп эң ийгиликтүү курч мергендерден болгон. Күнүбүздө Кызыл армиядагы аял аскерлер арасында сулуулук мелдеши кылынууда.
Сатин Абдыкеримова
Чыгармачылык жолу
Эс тарткан ырчы, жомокчуларга жакын болуп, элдик оозеки чыгармаларын жатка айткан. Кийин сабатсыздыгын жоюп, акындык жолго кадам таштагандан тартып элдик мотивдин негизинде чыгармаларын кагаз бетине түшүрө баштаган. Акындын биринчи "Кыздарга" аттуу ыры "Ленинчил жаш" газетасына басылат.
Зат жана энергия алмашуу
Зат алмашууда витаминдер, суу жана түрдүү минерал заттар (натрий, калий, кальций, фосфор, микроэлементтерден — магний, марганец, молибден, фтор, кобальт жана башка) негизги орунду ээлейт. Бул заттар нерв импульстарын өткөрүүдө жана клеткада осмос процесстеринин жүрүшүнө катышат, тиштин, сөөктүн составына кирет жана башка
Чолпонбаев Токуш
Кыргыз тилинде
Физиканын ыры. - Ош: Облбасмаканасы.
Чыгыш кумчул муунткучу
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Түрдүн ареалы Ирандан тартып Түштүк Монголияга чейин, түндүктө 49чу параллелине жетет ; Казакстанда жана Орто Азия Вахш, Пяндж жана Сурхандарңя сууларынан өзөөнүнөн башка, кеңири таралучуу белгилүү болгон алтысынан наминативдүү түрчөсү кездешет Кыргызстанда: Чүй өрөөнү жана Кыргыз Алатоосунун этектери, чыгышта Токмокко чейин, батышта Талас өрөөнү, Кетмен Төбө ойдуңу жана Баткен облусунун түндүк – чыгыш бөлүгү.
Шабаева Малика
Шабаева Малика (1951–2002) – акын. Алай районунун Сопу-Коргон айылында 1951-жылы туулган. 1976-жылы СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн. Кыргызстан Жазуучулар союзунун көркөм адабиятты үгүттөө бюросуна иштеп, 1999-жылдан акыркы күндөрүнө чейин Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Үй-бүлө, аялдар жана жаштар иштери боюнча мамлекеттик комиссияда кызматкер болуп иштеген.
Кыдыров Абзий
АБЗИЙ КЫДЫРОВ - акын.
Мусаммат
Мусаммат (ар. – жипке өткөзүлгөн, тизилген деген мааниде) – бир топ ыр формаларынын бир ырга биригиши. Анын уйкаштык схемасы мындайча:
Кыдыров Абзий
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Мекен энем. – Ф.: Кыргызмамбас, 1956. – 72 б.
Баатыр бала Карабай. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1961. – 60 б.
Шоңур. Тестиер балдар үчүн. – Ф.: Мектеп, 1967. – 186 б.
Менин өмүр баяным. – Ф.: Кыргызстан, 1968. – 90 б.
Кылычев Абдырасул
Ырлар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1949. – 47 б.
Кичи Быгат (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Чач
Чачты күтүү.
Чачты тез өстүрүү үчүн гигиеналык жана эстетикалык максатта кыркат, ал эми устара менен алуу аны өстүрбөйт. Чачты тармалдоонун алдында башты жууп, өтө кургай электе чачты пиво, лимондун ширеси же атайын суюктук менен нымдайт. Чачты тармалдоого кирпи деп аталган пластмасса бигудилер ыңгайлуу, ошондой эле электр жана ысык бигудини пайдаланууга болот. Бигудинин диаметри чачтын коюулугуна жараша тандалат. Мисалы, көкүл жасоо үчүн чоң диаметрлүү, желкедеги кыска чачка ичке бигуди туура. Фенди (үйлөтмө тармалдагыч) пайдалануу алда канча ыңгайлуу. Кургаган Чачты адегенде тарак, анан щётка менен тарап, каалагандай ороп жасоого болот. Азыраак лак сээп, катырып койсо жакшы. Чачты тармалдоодо кыпчуурду да (эки жумада бир жолу гана) пайдаланат. Ал өтө ысык болбоого тийиш. Тармал көпкө сакталыш үчүн кыпчуурга Чачты узагырак кармоо, ошондой эле химиялык жол менен тармалдоо керек. Химиялык тармалдоодо колдонулуучу тиогликоль кислотасы Ч-тын түзүлүшүн бузат. Кош бойлуулуктун акырында, этек кир учурунда химиялык тармалдоого жарабайт.
Чачтын агаруусу
Пигменттердин жоголушунан чачтын туруктуу түссүздөнүшү. Ал организмдин картайышы менен коштолот. 35—40 жаштагы адамдардын чачы анда-санда агара баштайт. Бирок айрым учурда жаштарда да пайда болот. Адегенде саамай чач, кийин бүт баштагы чач агарат, кийинчерээк каш, кирпикти ак басат. Улгайган кезде чачтын толук агарышы физиологиялык көрүнүш болуп эсептелет. Ал эми жаштардын чачынын агарышы нерв системасынын, ички секреция бездеринин ишинин бузулушу, витамин жетишсиздигинен, аз кандуулуктан, катуу чарчоодон, катуу кайгыруудан болушу мүмкүн. Чачтын эрте агарышы тукум куума да болуп, жакын туугандардын арасында кездешет. Агарган чачты калыбына келтирүүгө болбойт. Бирок косметикалык максатта өсүмдүктөн алынган (басма, хна, көк жаңгактын кабыгы) же химиялык боёктордун жардамы менен боёсо болот. Мындан сырткары калыбына келтиргичтер колдонулуп, бирок анда коргошун болгондуктан көпкө пайдаланууга болбойт. Мындай калыбына келтиргичтер кош бойлуу аялдарга, бөйрөгү ооругандарга, бала эмизген энелерге сунуш кылынбайт.
Чач узартуу
Германиянын курулуш технологиясы. Табигый чач жана кошумча катар атайын патрондор менен кошулуп жаткан тартиби дагы бир ысык түрү. Бул ыкма пленка жылуулук аспап жана тартиби мөөрлөнүп 120 градуска температурасын колдонот камтыйт.
Воргэ-Польморгаль-Кы дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шабданов Масалбек
Кыргыз тилинде
Өмүр ыйы. – Б.: Бийиктик, 1994.
Абдуллаев, Бекболот Мирланович
2019-жылы Бекболот жаштар комитетине мүчө болуп, ошол жылдан баштап активист, лидер, спикер боло алды.
Трансляция
Кайра аминдешүү реакциясында организмде алмаштырылуучу жаңы амин кислоталардын синтези жүрөт. Ал эми декарбоксилдешүүдө амин кислотанын курамынан карбоксил тобу бөлүнүп чыгат.
Вегатативдик көбөйүү
Вегатативдик көбөйүү – көбөйүүнүн бир түрү, энелик организмдин бөлүктөрүнөн жаңы организмдин пайда болушу. В. к. дээрлик бардык өсүмдүктө кеңири таралган. Татаал түзүлүштүү өсүмдүктөр вегетатив органдары менен көбөйөт. Мында В. к-нүн жардамы менен бир эле өсүмдүктөн түрдүү өзгөчөлүктөгү өсүмдүк алууга болот да, өсүмдүктүн өзгөргөн белгилери, касиеттери жана вирустук илдеттери тукумга берилиши мүмкүн. Ошондуктан чарбаларда өстүрүлүүчү материалдын тазалыгына кам көрүү маанилүү. Көпчүлүк өсүмдүктөрүн В. к-гө бүчүрлөрү, жалбарагы, сабагы, тамыры ылайыкталган. Айрым өсүмдүктөр түрүн өзгөрткөндө – мурутча, түймөк, пияз түп, тамыр сабактары менен көбөйөт. Кулпунай, бүлдүркөн, байчечекей жана башка тамыр – сабактары менен көбөйсө, кооздук үчүн өстүрүлүүүчү өсүмдүктөр (көп жылдык астра, канна, чекилдек) отоо чөптөр, тамыр чырпыктары менен тал, жапайы алма, дан куурай, алча жана башка көбөйөт. Карагат, барсылдак,  айрым дан өсүмдүктөрү  жана башка өркүн түбүндөгү бүчүрлөрү аркылуу көбөйөт. Мөмө-жемиш өсүмдүктүн өстүрүүдө В. к-нүн тамыр-сабак аркылуу көбөйтүү ыкмасы жана кыйыштыруу колдонулат. Тамыр-сабак аркылуу көбөйтүүдө көбүнчө жетелеме жолу менен жана калемчелери көбөйтүлөт.
Эдгар Аллан По
Өмүр таржымалы
По Бостондо эки актердун экинчи баласы болуп жарык дүйнөгө келген. Анын атасы 1810-жылы үй-бүлөсүн таштап кетип, апасы болсо кийинки жылы каза болгон. Ошентип жетимге айланган бала Виржиниянын Ричмондундагы Жон жана Фрэнсис Аллан тарабынан асырап алынган. Алар расмий түрдө аны эч качан асырап алган эмес, бирок По алар менен жаш өспүрүм курагына чейин жашаган. Жон Аллан менен Эдгардын ортосундагы мамилелердин чыңалуусу кийинчерээк кумар оюндарынан пайда болгон карыздардан жана жаш жигиттин орто билиминин баасынан улам өрчүп кеткен. По Виржиния университетине тапшырып, бирок акча жетишпестигине байланыштуу бир семестрден кийин окуусун таштап койгон. По Аллан менен билим алуу үчүн каражаттар боюнча талашып-тартышкандан кийин 1827-жылы ойдон чыгарылган ысымга жамынып аскерге кызмат өтөгөнү кетип калган. Бул анын китеп басып чыгара баштаган карьерасынын башаатына туура келген. "Темирлан жана башка поэмалар" (анг. Tamerlane and Other Poems, 1827) чыгармасынын автордук укугу башка анонимдүү жыйнак менен бирге жупуну болсо да "бир бостондукка" ыйгарылган. 1829-жылы Фрэнсис Аллан көз жумгандан кийин По менен Аллан убактылуу мунасага келе алышкан. Бирок По кийин АКШнын аскердик академиясында окуусун уланта албай мындан ары акын жана жазуучу болуш үчүн бекем каалоосу бар экенин билдирип, акыр аягында Жон Аллан менен эки башка жолго түшкөн.
Быгат (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Ботва
Кызылча Б-сында орг. заттар жана к-талар көп өлчөмдө (козу кулак к-тасы жана башка) жана минералдык туздар ошондой эле акырындык менен таасир берүүчү заттар эсептелет. Б-ны кургак зат катары сиңирилүүсү өтө чоң санда 80-90 % чейин жетет. Суунун белгилүү чекте кармалышында б-нын сиңиримдүүлүгүнө төмөнкү маалыматтар тиешелүү.
Кудайбергенов Булан
Кудайбергенов Булан Жыгаччы. 1924-ж. Бакай-Ата районундагы Күмүштак айылында төрөлгөн. Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. Бишкек педагогия институтунун филология факультетин бүтүргөн. Көп жылдары Ключевка атындагы орто мектепте эмгектенген. Тарых, Адабият жана Манас кесиптерин элге тааныткан, Эл агартуу наамы берилген. Жыгаччылыкка узанууда атасынын нускасын алган. Атасы өз учурунда боз үйдүн жыгачына узанып, жыгачтын сырын терең билген уста болгон. Буландын адам түспөлдөрүн жумурулап жасаган жыгач бедиздери басма сөз, көргөзмө, кароо-сынактар аркылуу учурунда өнөр күйөрмандарына таанылган. Жыгаччы өзүнүн өткөргөн сабагына көргөзмө курал даярдап, белгилүү жазуучу-акындардын жана атактуу адамдардын портреттеринин негизинде анын кебете-кейпин берүүгө умтулган. Буландын айрым иштери сүрөттү өз алдынча сүйүүчү катары элдик чеберлердин союздук көргөзмөлөрүнө чейин катышкан. Көбүнчө ал кара тал жыгачты пайдаланат. Чебер аны суусунда чаап, бүтөрүндө туздуу сууга кайнатып алат. Туз аны чыйралтат да, тарамыштай катуу кылып таштайт. Үч-төрт ай тал-теректин кабыгын аарчыбай маңызын өзүнө сиңирет. Себеби, биринчиден жарылбайт, экинчиден салмагы сакталат. Кара тал бекем болуп, сулуу чабылат. Талды убагында чаап, шамал жана күндүн шооласын көрсөтпөй, көлөкөдө сактайт. Анын бутактуу жерлерин түрпү, ийги аркылуу кемийт. Антпесе, ал кийин чордонуп, буюмдун абалын бузуп, жарака чыгарат. Уста көбүнчө он беш жылдык талды пайдаланат. Ал кайыңды да көп кармайт. Кайың оор, катуу келет, бирок кара талга караганда аны иштетүү оңойдой сезилет. Кайың суу кезинде шамалга бат жарылат. Муну чаап болуп, жымсалдоо мезгилинде эле туздуу сууга кайнатат. Кайында бутак аз болот. Ак түскө айланып, андан кармалган буюмдар - аяк, сузгу, кашык, табак, чөйчөк өңдүүлөр көрктүү көрүнөт. Кургагандан кийин да салмактуу болот. Көк терек анча чирибейт. Иштетүүдө суйкайып сыйда түшөт. Кыйып келгенде муну иштетүү жеңил. Убагында кургатылып, убагында чабылат. Кургатылган чакта жиксиз кынаптатып, бириктирүүгө, кураштырууга жана желимди кармоого жакшы келет. Майда буюм-тайымдар үчүн липа ойдогудай жердик боло алат. Сууга да, күнгө да, ысык-суукка да чыдамдуу, жарылбайт. Бутаксыз өсүп, жонууга жумшак, иштетүүгө жеңил. Ар бир жыгачтын жекече касиеттерин билип, «суусун ичкен» Булан салттуу буюмдар: ашкана идиштерине, асемдүү аваз аспаптарына да узанат. Комуз да, ээр да чабат. Булан элдик чебер гана болбостон, чебер аткаруучу дагы. Чынгыз Айтматов, Тоголок Молдо, Чолпонбай Тюлебердиев, Карамолдо Орозов, Токтогул Сатылганов жана башка кыргыздын атактуу акын жана жазычууларынын суротун чагылдырган жана жыгачын чабкан. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын II кароо-сынагы». Жыгач буюмдары үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы.
Нарыстау (Миякин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Инозит витамини
Өсүмдүктөрдөн ж-а жаныбарлардан алынган тоюттарда, дан өсүмдүктөрүндө, ундун улпагында көп. Бул витаминдин гиповитаминозунда өсүү процесси акырындап, тери оорулары пайда болот, көрүү начарлайт, ичеги-карындын иштеши бузулат, малдын жүнү түшө баштайт.
Умар ибну Хаттаб
Илимде
Өзүнүн жакшы (изги) сапаттары, кайраттуулугу, тайманбастыгы, адилеттүүлүгү, саясий ишмердик жана аскербашчылык талантынан сырткары Умар исламий илимдердин чоң билгичи да болгон. Ал Куранды чечмелөөчү, хадис жана фыкыхтын (мусулмандык укуктун) билгичи болгон. Бул илимдердин бардыгын ал пайгамбардын өзүнөн түздөн-түз үйрөнгөн.
Дихотомиялык бөлүү
Колдонулган адабияттар
خوارزمية بحث ثنائي
Ийри-Суу (Жайыл району)
Ийри-Суу — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Жайыл районундагы айыл. Сары-Коо айыл округу курамына кирет.
Алай көтөрүлүшү
Ош көтөрүлүшү 1845. Алымбек Датка
Исфарадан чыккан Сатыбалды датка такка Мурат-бек'ти отургузайын деген, Сатыбалды датка Алайлык кыргыздар менен сүйлөшүп, келишип, борборго (Коконго) Мурат-бек'ти жеткизет.
Жунай Мавлянов
Кыргыз тилинде
Жүрөк: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1960. – 107 б. Аркыт гүлдөрү: Ырлар, поэмалар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1961. – 164 б. Мөл булак: Ырлар жана поэма. – Ф.: Кыргызмамбас, 1963. – 87 б. Бекиш, сага эмне болду?: Повесть. – Ф.: Мектеп, 1964. – 62 б. Күтүү: Аңгемелер жана повесттер. – Ф.: Кыргызстан, 1966. – 330 б. Менин күндөлүгүм: Повесть. – Ф.: Мектеп, 1967. – 140 б. Ачык асман: Роман. – Ф.: Кыргызстан, 1958. – 251 б. Келе колуңду: Аңгемелер, повесть. – Ф.: Мектеп, 1969. – 211 б. Ачык асман: Роман. – Ф.: Кыргызстан, 1971. – 530 б. Чагылган: Аңгемелер жана повесттер. – Ф.: Мектеп, 1972. – 200 б. Нан: Повесть жана аңгемелер. – Ф.: Кыргызстан, 1973. – 352 б. Бийиктик: Роман. – Ф.: Кыргызстан, 1977. – 367 б. Турмуш: Повесттер жана аңгемелер. – Ф.: Кыргызстан, 1979. – 524 б. Жаны таң: Роман. – Ф.: Мектеп. 1980. – 224 б. Эне: Аңгемелер, повесттер, очерктер, публицистикалар. – Ф.: Кыргыз-стан, 1983. – 574 б. Мен жана айылдаштарым: Аңгемелер жана повесттер. – Ф.: Мектеп, 1985. – 247 б. Тандалмалар: Аңгемелер жана повесттер. – Ф.: Кыргызстан, 1987. – 528 б.
Орус тилинде
Ожидание: Повести и рассказы. – М.: Сов. Писатель, 1971. – 254 с. Чистое небо: Роман. – М.: Сов. писатель, 1975. Повести и рассказы. – Ф.: Кыргызстан, 1975. – 232 с. Ясное небо: Роман. – М: Сов. писатель, 1975. – 319 с.
Встречная дарыясы (Тоголь-Кы куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жогорку Мысовая (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Түндүк жер
Түндүк жер (1926-ж. чейин Император Николай IIнин Жери) - Түндүк Муз океанындагы архипелаг.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Алан Милн
Алан Александр Милн (англ. Alan Alexander Milne; 1882-жыл 18-январь — 1956-жыл 31-январь) — англиялык жазуучу болгон. Ал оюнчук мамалак Винни-Пух (англ. Winnie-the-Pooh) тууралуу китептери жана башка поэмалары менен таанымал. Милн Винни-Пухтун албан ийгилиги мурдагы эмгектеринин баарын жаап калганга чейин жазуучу, негизинен драматург катары атактуу болуп турган. Милн эки дүйнөлүк согушта тең кызмат өтөп, Биринчи дүйнөлүк согушта Британиянын армиясында болсо, ал эми Экинчи дүйнөлүк согушта Британия ички аскерлеринин башчысы болгон.
Лианалар
Лианалар (фр. liane-lier – байланышуу, оролуу) – сабагы өз алдынча тик өсө албаган, жанаша өскөн өсүмдүккө же тиректерге оролуп же жармашып өсүүчү ийилгич узун сабактуу өсүмдүктөр. Ушуга байланыштуу Л. экиге бөлүнөт. Жармашып өсүүчүлөр – кулмак, жүзүм, буурчак жана башкау.с. Алар жакын турган нерселерге өздөрүнүн жакшы өнүккөн мурутчалары жана тикенекчелери менен жармашат. Оролуп өсүүчүлөргө кадимки чырмоок кирет. Л-дын сабактары ичке, жеңил, тез өскүч, ийилгич келет. Бул өзгөчөлүктөр эволюциялык өнүгүүдө пайда болуп, өсүмдүктөрдүн токой шарттарында көлөкөдө калбай, жарыкка умтулуп жашоо үчүн күрөшүүсүнөн келип чыккан. Жармашкыч өсүмдүктөрдүн пайдалуу же зыяндуулугу анын өскөн чөйрөсүнө байланыштуу. Нымдуу тропиктик токойлорунда 2 миңден ашык түрү өсөт. Сары чырмоок же кадимки чырмоок дан өсүмдүктөрүнө оролуп, алардын өсүшүн начарлатат. Л. жашылдандырууда кеңири өстүрүлөт. Айрыкча ысык жерлерде алардын мааниси чоң. К-нда жашылдандыруу үчүн жапайы жүзүм, коён томук жана башка өстүрүлөт.