cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чоң Назас дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кирилловка дарыясы
Кирилловка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Кемчуг дарыясынын сол жээгинен 38 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Айдарлысай (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Орск шаарынан Сакмара дарыясынын куюлушуна  чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Чоң Инюша
Тышкы шилтемелер
]
Иш жүзүндөгү тарбыячы
Иш жүзүндөгү тарбыячы – КР үйбүлө укугу боюнча, эрезеге жетелек балдарды иш жүзүндө баккан жана тарбыялаган эмгекке жарамсыз адам; эгер ал өз балдарынан же жубайынан (мурдагы жубайынан) багуу көрбөгөн болсо, сот аркылуу өзүнүн ишке жарамдуу тарбиялануучуларынан багууну талап кылууга акысы бар. Камкордукта (көзөмөлдө) турган же асыроочу үйбүлөдө тарбыяланып жаткан жактарга багуу милдети жүктөлбөйт. Эгер И. ж. т. аларды 5 жылдан ашык эмес же тийиштүү деңгээлде бакпаган болсо, сот тарбыялануучуну мындай милдеттен бошотушу мүмкүн.
Баланын психикасынын өөрчүшү
Экинчи мезгилде (1—3 жаштагы балдар) кыймыл-аракети татаалданып, түрдүү сезимдери өөрчүйт. Бала «оюнчукту ал», «эшикти жап», «бери кел» деген сыяктуу жөнөкөй тапшырмаларды аткара баштайт. Бир жарым жаш айында баланын кыймыл аракети так жана шамдагай болот, жүгүрөт, тепкичтерге чыгат, балдар менен ойнойт, эки-үч сөздөн куралган сүйлөмдөрдү сүйлөйт. Экиден үч жашка чейинки балдар кичирээк ыр жаттоого жарайт, сүрөттөгү буюмдарды тааныйт, айланасындагыларды билгиси келет, түрдүү суроолорду бере баштайт. Ушул мезгилден баланын мүнөзүнүн кээ бир белгилери байкалат, анткени балдардын психикалык өнүгүүсүнүн негизи пайда болот. 2—3 жашында эстетикалык сезимдин алгачкы белгилери байкалат, айлана чөйрө менен болгон мамилеси татаалданат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Кыз Оюн
Кезек токмок алышып,
Сүйгөнүнө барышып,
Уркаш Мамбеталы уулу
Чымчыкка бала бергенде,
Көз илинип жер тартып.
Тегеренип бөлүнөт.
Вегетариандык тамактануу
Вегетариандык тамактануу — жаныбарлардан алынган азыктар колдонулбаган, жебеген же аз пайдаланган тамактануу системасы. Анда өсүмдүк же сүт-өсүмдүк тамактары менен азыктанат. Вегетариандык байыркы замандан эле белгилүү болуп, 19-кылымдын экинчи жарымында кеңири таралган. Вегетариандар бир нече топко бөлүнөт. Айрымдары эттин бардык түрү, ошондой эле сүт, жумуртка, мал майы менен азыктанууга тыюу салат. Башка вегетариандар этти гана жебей, сүт, жумуртка, ак май жешет. Алар эт организм клеткаларын ууландыруучу уу заттарды пайда кылып, адамдын өмүрүн кыскартат деп эсептешет.
Дозатор
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Кызылбаш
Ага буруш кандай кеп (Сагымбай Орозбаков, 3. 75).
Шайдылда Базар
20-21-кылымдарда
Хотан аймагынан учугу башталган автоунаалардын канжолу Шайдулла аркылуу өтүп, андан ары Аксай-Чын аймагына келет, андан ары КЭРдин Тибет автономиялык аймагынын түндүк-батыш өңүрүнө жетет.
Аксай-Чын аймагы азыр КЭРдин көзөмөлүндө, бирок Индия бул аймакты өзүнө таандык деп дипломатиялык талаш-тартышты улантып келет.
Таш-Булак (Сузак району, Таш-Булак айыл аймагы)
Таш-Булак — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы айыл. Таш-Булак айыл аймагына кирет.
Ишеним башкаруучу
Ишеним башкаруучу – башкаруунун уюштуруучусунун же анда көрсөтүлгөн адамдын (пайда алуучунун) кызыкчылыгында мүлккө карата ишеним башкаруусун ишке ашыруучу адам. (кара:Мүлктү ишеним башкаруу келишими).
Кызыл-Кум
Кымбат баа жерим бар (Саякбай Каралаев, 1. 211), жанымды аман калтыр, ушул жеримдин баарын берейин деп жалынып турганда айтылат. Географиялык реалияда Аму-Дарыя менен Сыр-Дарыянын аралыгындагы чөл.
Маданияттык ааламдашуу
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Дозиметрия
Дозиметрия (доза жана ...метрия) – колдонмо ядро физикасынын бөлүмү. Дозиметрияда иондоштуруу, нурлануунун жандуу же жансыз нерсеге тийгизген таасири изилденет жана аны мүнөздөөчү физикалык чоңдукту өлчөөнүн жолдору каралат. Дозиметрия иондоштуруучу нурлануунун зыяндуу таасиринен адамды сактоо, башкача айтканда радиациялык нурлануунун дозасын өлчөө зарылдыгынан келип чыккан. Дозиметриянын негизги сандык критерийи – рентген бирдиги менен ченелүүчү жана абанын иондошуу чоңдугу боюнча аныкталуучу экспозициялык доза. Радиация эффекттери жана чөйрө бөлүкчөлөрүнүн иондоштурулушу нурлануунун жутулган энергиясына көз каранды. Радиациянын ар кандай түрүн, дозасын жана заттар кабыл алган энергиянын бөлүнүшүн микро дозиметрия изилдейт. Дозиметриянын өнүгүшү физикалык, химиялык жана радиобиологиялык изилдөөлөрдө, радиациялык технологияда жана айлана-чөйрөнү коргоодо чоң мааниге ээ.
Кожух дарыясы (Кия куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Кызыл-Омпол
Кызыл-Омпол дөбөсү, Кароолго чыгып келгени Кызыталак капырдын Шамың шаа деген төрөсү (Сагымбай Орозбаков, 2. 102),— деп кароол караган дөбө катары берилет. Экинчи бир жерде «Омполдун кызыл тоосу» (Сагымбай Орозбаков, 2. 101) деп айтылат. Географиялык реалияда К.-О. Кыргыз Ала-Тоонун чыгыш уландысы, Ысык-Көл өрөөнүнүн батышындагы тоо.
Дозор
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Фабула
Фабула (лат. – аңгеме, тамсил) – эпикалык, драмалык, лирикалык-эпикалык чыгармалардагы сүрөттөлгөн окуялар жөнүндө баяндоо. Кээде бул сюжет термини менен синоним катары да колдонулат. Бирок сюжеттен айырмасы фабулада баяндоонун, сүрөттөөнүн тартиби бузулат. Маселен, окуя мезгилдик тартип боюнча биринен кийин бири өнүгүү керек болсо, Ч. Айтматовдун «Кылым карытар бир күн» романында андай эмес, окуянын аягыраак жери биринчи берилет да, анан Эдигей менен Казангапка байланыштуу ар түрдүү учурда болгон окуялар көрсөтүлүп барат, б.а. каармандын өмүр жолу үзгүлтүк менен башы, аягы, ортосу алмашып отурат, мунун баарын чыгарманын соңунда гана билебиз. Көп адабиятчылар фабула терминин сюжет, сюжеттик схема, сюжеттин композициясы деген түшүнүктөр менен алмаштырат да "фабула" деген терминди керексиз деп эсептешет.
Чоң Тоз дарыясы
Чоң Тоз — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Мрас-Су дарыясынын оң жээгинен 36 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Эски-Оочу
Калкы
Калкы ―1500ден ашуун киши.
Теричилик
Малдын, кайберендин жана аңдардын терилери көчмөңдүү элдин буюм жасоолору үчүн өтө зарыл болот. Ушундан улам «Тогуз катар торкодон акемдин түгү өтүптүр» деген калк накылы чыккан. Азыркы учурда теринин баркы ого бетер артылууда. Жалаң гана териден жасалган кийим-кечектердин түрлөрүнө: тон, чыптама (өпкө кап), ичик, шым, тебетей, малакай, тумак, көн буюмдары кепич, маасы, кол кап, мөкү, көкжеке, кур (кемер), томого, каргы, чыны кап өңдүүлөр кирет.
Димаш Кудайберген
1994—2014: Бала кези жана карьерасынын башталышы
Эң алгач ирет спектакльде ойноо менен тааныла баштаган. Беш жашында музыкалык коллеждин сахнасында алгач ирет ырчы катары ырдап чыккан. Алты жашында «Айланайын» республикалык байкоосунда «Фортепиано» номинациясында жеңүүчү аталган. 2010-жылы «Байконурдун шаңкылдаган үндөрү» эл аралык фестивалынын І байге лауреаты аталган. 2012-жылы «Жаш канат» республикалык жаш ырчылар байкоосунун Гран-при байгесине ээ болгон. 2012-жылы «Чыгыш базары» эл аралык байкоосунда І байге лауреаты аталган. Бир жылдан соң, Ысык-Көлдүн жээгинде өткөн «Мейкин Азия» І эл аралык фестивалынын жеңүүчүсү болгон. 2014-жылы Актөбө шаарында А. Жубанов атындагы музыкалык коллежинде «академиялык ырдоо» факультетин бүтүрүп, Казак улуттук өнөр университетинин «эстрада өнөрү» факультетине тапшырган. Ошол эле жылы 30-декабрьда Казакстандын «Дарын» мамлекеттик сыйлыгына ээ болгон.
Байкелова Бермет
Байкелова Бермет (1960-ж. т., Жумгал району, Кайырма айылы) - ырчы. Ошондой эле дүйнөлүк классик композиторлор Чиаронун «Испан болеросун», Бизенин «Испан серенадасын», Чайковскийдин «Ал эрте жазда болгон», Пуччининин «Тоска» аттуу операсынан Тосканын ариясын, ырларын жогору чеберчиликте аткарат.
Акжар (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Ириклинск суу тармагынан Орск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Шарада
Шарада (фр. – табышмак) – табышмактын татаалдантылган түрү. Мында катылган сөздүн башкы муундары берилет да, ошолордон белгисиз сөз келип чыгат. Шараданы кыргыз акындарынын ырларынан да кезиктиребиз. Мисалы,
Боярка (Кемчуга куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ууландыруу
Кан Манаска сактаган (Саякбай Каралаев, "Семетей",
Чапчакка салган бозо бар,
Туу казанат чунакка?!
Өз балаңды өлтүрсөң
Өлүп жаткан мындан көп.
Оозунан көбүк чубуруп,
Абуаййуб ал-Ансари
Өмүр баян
Абуаййуб ооруп калган жана болжол менен 80 жаш курагында көз жумган, ошондо Халифаттын армиясынын Константинополго болгон жортуулунун учуру эле, ал ага жигердүү катышкан болчу. Кабарларга караганда, ал Константинополдун дубалдарынан алыс эмес бир жерге коюлган.
Гареев күздүгү
Гареев күздүгү - алма сорту. Курск ренети менен боровинка алма сортторун кыйыштыруудан алынган. Анча бийик эмес, сейрек бутактуу, жыш мөмөлөйт. Суукка байымдуу, 4-5 жылдык дарагы мол түшүм бере баштайт. Температуранын тез өзгөрүшү ага көп таасир этпейт. Мөмөсү тоголок же сүйрү, ортосалмагы 120 г, саргыч, мала кызыл, ширелүү, даамдуу. Сентябрдын башында бышат, ноябрдын ортосуна чейин сакталат. Гареев күздүгү КР ИАнын Ботаника багында чыгарылып, Э. З. Гареевдин атынан аталган.
Козловская дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Кыйша-Тоо
Кылычын кыя байланып
Эвфемизм
Эвфемизм (гр. – жакшы сүйлөймүн) – кулакка жагымсыз угулуучу орой, адепсиз сөздөрдү шартка, угуучунун психологиясына ылайык жымсалдаштырып, маданиятташтырып айтуу. Бул көрүнүш бул же тигил элдин үрп-адаты, маданияттуулук даражасы, эстетикалык туюму, этикалык нормаларды сактай билиши менен тыгыз байланыштуу. Мисалы, “төрөдү” дегендин ордуна – «көз жарды», «боюнан бошоду» деген сөздөр колдонулат. Эвфемизм тилди байытууда өзүнчө мааниге ээ.
Жөнөкөй сөз менен айтканда эвфемизм — көрүнүштөрдүн, кубулуштардын же буюмдардын одоно аталыштарын жумшартып, сылык формага алмаштырып, синонимдик байланыштар менен кошуп айтуу
Колдонулган адабияттар
https://tyup.net/page/evfemizm
Ишмердүүлүк
Ишмердик (Педагогика)
I. Мында ишке ашырылууга тийиш болгон идея, аны ишке ашыра турган каражат да белгилүү, б.а. мурдагы көрсөтмөлөрдүн негизинде иш алынып барылат. Бул ишмердиктин репродуктивдүү деңгээли менен дал келет. Буга текстти жөнөкөй түрдө кайра айтып берүүдөн баштап, көндүмгө айланган текстти бөлүктөргө бөлүп, аларга ат коюу; план түзүү, каармандардын ортосундагы окшоштуктарды, айырмачылыкты аныктоо, жаратылыш көрүнүштөрүн сүрөттөгөн, каармандарга тиешелүү сапаттарды ачып көрсөткөн көркөм сөз каражаттарын таап, аларга талдоо жүргүзүү ж. б. кирет, б. а. көрсөтмөлөрдүн негизинде аткарылган, көндүмгө айланган иш-аракеттердин бардыгы биринчи баскычты түзөт, ал эми алгачкы учурда, бул иш-аракеттер жаңыдан аткарылып жаткан мезгилде алар окурмандык ишмердиктин экинчи баскычы болуп саналат.
Эпизод
Эпизод (грек- башка, тиешесиз) – сюжеттүү чыгармалардагы өзүнчө бир башталышы жана аякталышы бар, ошол эле кезде башка окуялар менен биригип сюжетти түзгөн майда бөлүкчө, чыгармадагы бир учур (момент). Мис., “Ак кеме” повестинде машина -дүкөндүн келиш эпизоду, марал атуу эпизоду жана башка. Чыгармада негизги жана жардамчы эпизоддор болот.
Харрисон (Огайо)
Харрисон (Огайо) (Harrison) — Огайо штатынын Hamilton округуна караган АКШ шаары.
Лыхы-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Колба дарыясы (Серта куймасы)
Колба — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сертадарыясынын сол жээгинен 37 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 35 км.
Бабаев, Дөөлөтбай Бабаевич
Сыйлыктары жана ардактуу наамдары
2001–жылы Кыргыз Республикасынын президентинин указы менен КРнын «Ардак грамотасы» менен сыйланган. Билим берүүгө жана илимге кошкон салымы үчүн профессор Бабаев Д.Б. 1989-1991 жылдары Кыргыз Республикасынын «Билим берүүсүнүн мыктысы», «Билим» коомунун «Активдүү иши үчүн» төш белгилери менен сыйланган. Ал эми 2008-жылы Казакстан Республикасынын «Билим берүүсүнүн ардактуу кызматкери», 2010-жылы «Илимдин өнүгүүсүнө кошкон салымы»  үчүн төш белгилери менен сыйланган. 1997-жылы Санкт-Петербург шаарындагы Эл аралык Экология, жаратылыштын жана адамдын коопсуздугун коргоо академиясынын анык мүчөсү (академиги), ал эми 1998-жылы Россия федерациясынын педагогика жана социалдык илимдер академиясынын анык мүчөсү (академиги) болуп шайланган.
Кылымдар жаңырыгы
«Кылымдар жаңырыгы» (Фр„ 1989)— Кадыркул Айдаркуловдун китеби.
Баяков Фахридин
Фархидин Баяков (11-февраль 1949-ж. т., Тажикстан, Жергетал району, Дубана айылы) — комузчу, артист. Ош мамлекеттик педагогикалык институтунун студенттеринин акапелла хорун уюштурган.
Эпиграмма
Үйгө келсе тишим дейт.
Кудайга үнү угулат.
Левачество
Солчулдар - өзгөрүүлөргө, оңчулдар - салтка, солчулдар - теңчилдикке, оңчулдар - чыныгы эркиндикти камсыздай турган коомдун иерархиялуулугуна багытталган деген түшүнүк бар. Левачество - көп учурда мүнөзү боюнча деструктивдүү жана анархисттик болгон, стабилдүү эмес социалдык катмарларды - келечекке болгон үмүттөрү менен студентчиликти, деклассташпаган люмпен-пролетариатты, жаштарды, баарыдан мурда өзүнүн социалдык темперамента боюнча стабилдүү эместикке жакындаган интеллигенциянын жумушсуз бөлүгүн камтыган саясаттагы солчул күчтөрдүн активдүүлүгүнүн абдан терең көрүнүшү. Левачествого саясатта социалдык-класстык куугунтукка катар кошумча басмырлоолорду баштан кечирген расалык жана этникалык азчылыктардын өкүлдөрү, феминисткалардын бөлүгү, «жогортон жашылдар» ж.б. багытталышкан. Ага каалаган социалдык катмардын өкүлдөрү - «курч сезимдерди» сүйүүчүлөр тартышышкан. Левачествонун бөлүнгүс сапаттары - саясий философия катары волюнтаризм, программалардагы ультрареволюциячылдык жана саясий практикадагы авантюризм, «революциялык жарылууга» көрсөтмө.
Татар Урюш (Карайыдель району, Башкыртстан)
Татар Урюш — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Урюш-Битуллин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 270 киши. Почта индекси — 452365, ОКАТО коду — 80234884014.
Документ адабият
Документ адабият, документтүү чыгармалар – тарыхый жана учурдагы окуяларды документтик фактылардын негизинде талдап, синтездеп жазып чыккан чыгармалар. Тарыхый жанр, очерк, мемуарлар, ошондой эле автобиографиялык чыгармалар документ адабиятка кирет.
Гармонь
Гармонь - (гармоника, гармония) үйлөмө музыкалык аспап. Биринчи кол гармоньдун немис устасы К. Ф. Л. Бушман (1822) жасаган. 19-кылымдын 30-40-жылдарында Росспяда орус усталары Т. П. Воронцов, И. Е. Спзов, Л. А. Чулков, Н. И. Белобородов жана башка орус элдик музыкалык өнөрүндө көп колдонулуучу өзгөчө аспап жасашкан. Гармоньдун типтүү конструкцпялары тулалык, саратовдук, вяткалык (тальянка), ливендик, черепашка, веналык эки катарлуу, хромка жана башка; гармоньдун өркүндөтүлгөнү баян, аккордеон.
Мамбетакун, Мамбеттурду
Кыргызстан менен илимий алакалары
Кыргызстандык тарыхчы, этнограф жана тилчи илимпоздор да 20-кылымдын акыры - 21-кылымдын башында Кытайга байма-бай илимий саякат жасашууда, аларга Мамбеттурду Мамбетакун ырааттуу көмөк кылып келет.
Кылыч куйрук баяс
Жабыр баян бир жандар,
Евромайдан
Спорт
2013-14 UEFA Чемпионат 32 Матчтын 20 февраль 2014-Динамо Украинага жана Малага CF ортосунда Никосияга ПСЖ стадионунда үчүн Украинанын Олимпийский Улуттук спорт комплексинин ПЕРА түрткү болгон тегерек, Кипр, "улам украин коопсуздук кырдаалга капитал ".
Алесттер
алесттер (Alestes)  - Африканын дайраларындагы, көлдөрүндөгү балыктардын бир уруусу.
Апакай менен жети эргежээл
Мазмуну
Бирок, ханзаада сүйгөн адамын бардык жерден издеди. Пайгамбарлык түшүндөгү жаш аялдын тагдырын билгенден кийин, жети эргежээл кристалл табыт сактаган ачык жерге жетип, ал жерге көмүлгөн кыздын Ак Белоскадан башкасы жок экенин билди. Анын өлгөнүнө ишенип, аны менен коштошуп өпкүлөйт. Бирок сүйүүнүн биринчи өбүү принцессаны ойготпой койгон сыйкырды сындырды. Айбандар менен жети эргежээл Ак Белек ойгонгондо бактылуу бийлейт. Ханзаада аны ак боз атына мингизип, сепилине алып барат. Алар түбөлүк бактылуу жашашат.
Молдован лей
Молдован лей — Молдованын акча бирдиги. 1 лей = 100 банига тете.
Зоомасса
Зоомасса - ар кандай экологиялык системалардагы кездешкен бардык жаныбарлардын же башка алардын топторунун суммалык массасы. Жер бетинде жашаган жаныбарлардын зоомассасы фитомассага караганда азыраак.
Неоконфуцийчилик
Неоконфуцийчиликтин негиздерин 10–11-к. «табигый мыйзамы туурасында илимдин үч устаты» – Сунь Фу, Ху Юан жана Ши Цзе тарабынан түптөлгөн. Алардын жолун улоочулардын жана шакирттеринин ишмердиги күчтүү агымга айландырган. Сун мезгилинде ар кайсы философтор тарабынан неоконфуцийчиликтын башкы алты концепциясы аныкталган, бирок бардык мектептер үчүн жалпы улуу чеги (тайцзи), принцип (ли-мыйзам), материалдык күч (ци), адамдын табияты, нерселердин табиятын түшүнүү (нерселерди изилдөө), адам сүйүү (жэнь) болгон. Түндүк Сун конфуцианчылар өз ара жакын мамиледе болгон үчүн тигил же бул конкреттүү идеяда кимиси автор экенин такташ кыйын. Юань мезгилде (1280–1368), буддизмдин, кайсы бир бөлүк даосизмдин монгол хандарынын баш ийип Турган–Юань императорлорунун колдоосунда турган шартта неоконфуцийчилик буддизм менен даосизмдин ортосундагы талаш тартышта арбитрдин ролун аткаруу менен өз позициясын сактап калган.
Мин (1368–1644) династиясынын тушунда неоконуцийчилик жаңы өркүндөөгө ээ болду. Кытай мамлекеттүүлүгүнүн калыбына келтирилиши конфуцианчылык идеологиянын өнүгүүсүнө көмөк көрсөткөн. 1403-жылы императордун буйругу менен конфуцийчиликтин каноникалык китеби түшүндүрмөсү менен басылган.
Пистек дарыясы
Пистек — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Сол Сунзас дарыясынын оң жээгинен 5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Освальд Шпенглер
Ошол кезде эле курч сынга алынган бул китеп бүгүнкү күндө андагы чалагайымдыктын (Шпенглер философия үчүн гана жашаган философияны ар убак жек көрүп келгендигин моюнга алган) жана фактылардын өтө үстөмдүгүнүн айынан («акыйкатка караганда факты маанилүүрөөк») жагымсыз талкуулардын жемине айланууда.
Биоиндикатор
Биоиндикация
Азыркы кезде көпчүлүк өлкөлөрдө өнөр жайдын өнүгүшү, айлана чөйрөнүн химиялык заттар менен ууланышы, жылдан жылга көптөгөн өсүмдүк менен жаныбардын азайып жок болуп кетүүсү, адамдын өмүрү кыскарып, айыкпаган ооруларга чалдыгуусу  эң бир коркунучтуу көрүнүшкө айланды.
Этатизм
Россия империясына этатизм мүнөздүү болгон. Өнөр жайдын өнүгүшүнө, темир жолдун курулушу, академиялардын, университеттердин, ооруканалардын, мектептердин курулушу дайыма мамлекеттин активдүү кийлигишүүсү менен жүргөн. Россиядагы жана Германиядагы этатизм адаттары тоталитаризмдин орношуна ыңгайлуу шарттарды түзүп берген. Тоталитаризм чектен чыккан этатизм окшош болгону менен, бул эки түшүнүк эки башка маанини берет. Азыркы мезгилдеги коомдордо этатизм оң элементтеринин болушу зарыл, ошону менен бирге эле граждандык коомдун жана укуктук мамлекеттин принциптеринин болгону талапка ылайык болот.
Коровья дарыясы (Кемчуга куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Хадис
Иснад
Исна́д — Мухаммед пайгамбардын сүйлөгөн сөзүн, кылган ишин, туура көрүп, жактырган ишин бири-бирине айтып жеткирген адамдардын чынжырчасы. Иснад пайгамбардан же сахабадан же табьинден баштап хадис жыйноочу аалымга чейин хадис жеткирүүгө катышкан адамдардан түзүлөт.Иснаддын башталышы бул бизге жакыныраагы, ал эми аягы - пайгамбарга жакын бөлүгү. Иснадда айтылган адам равий деп аталат. Иснад —бул хадис жеткирүүгө катышкан бардык равийлердин атынын аталышы. Хадистин бир равийден экинчи равийге берилиши - риваят, ал эми берилген хадис - марвий деп аталат.
Учкул сөздөр
Учкул сөздөр "Манас" эпосунда — эпостун монументтүүлүгүн, көркөмдүк-эстетикалык баалуулугун, идеялык тереңдигин арттырып турган көркөм каражаттардын бири. У. с. көркөм сөз каражаты катары эпостун Сагымбай Орозбаковдун варианты, Саякбай Каралаевдин варианты вариантында өзгөчө жыш орун алган. Эпикалык чыгарманын системасында У. с. түрдүү формалар, туюнтмалар аркылуу чагылдырылат: макал, ылакап, санат-насыят, кыска жана таамай сөз айкашы же сүйлөм түрүндө. У. с. барыдан мурда эпикалык каармандардын образын, мүнөзүн, жеке өзгөчөлүктөрүн таамай аныктап, элестүү баяндоого, туюнтууга белгилүү милдетти аткарган. Эпостогу У. с. өзүнүн идеялык-тематикалык багыты боюнча ар кыл жана образдык туюнтмалары да өз алдынчалуу. Мындай өзгөчөлүк айрыкча Сагымбай Орозбаковдун вариантына мүнөздүү. Мисалы, "дүйнө ээси бала экен, артында бала жок болсо, дүнүйөсү курусун, бузулуп калган калаа экен", "мөмөсүз жыгач отундур, туубай турган болгон соң, тумшугу жок катындыр" деген Жакып менен Чыйырдынын монологдорундагы ыр саптары баланын жана эненин адам турмушундагы ордун, бактысын, табиятын, мүнөзүн айкын туюндурган У. с. катары кабыл алууга болот. Ал эми Акбалтанын "жүгүргөн киши алабы, жүгүрбөгөн куру калабы? Булут минип учса да, буюрбаса калбайбы, буюрган киши албайбы, чапкандар куру калбайбы", "Тууганына сүйүнбөй, турарын тиле кудайдан", "Бала болсо шок болсун, шок болбосо жок болсун" өңдүү таамай туюнтмалар ошол каармандын мүнөзүндөгү даанышмандыкты, адамдык бийик сапатты таасын көрсөткөн.
Ошенткен бала болобу
Ахмед Рашид
Кыскача өмүр таржымакалы
Ахмед Рашид оболу Малверн коллежин, андан соң Лахордогу мамлекеттик коллежди, анан Британиянын Кембриж шаарында Фитцвильям коллежин аяктаган.
Публицист жана ойчул катары ишмердиги
Ооганстандагы аялдардын укугун коргогон кыймылдарга тилектеш.
Ан-2
Ан-2 (НАТО кодификациясы боюнча: Colt — «Кулун», оозеки. — «Жүгөрүчү», «Аннушка») — советтик жеңил көп максаттуу учак.
Терме өрүм
Камчы үчүн муну алты тал аркылуу да өрүүгө болот. Бир көктү бир көк басып, бирөө үстүндө, бирөө астында кезектешип түшүп отурат. Тал ирээти менен жупташат да, ал сегиз курдай терилет. Мындай ыкма үчүн чеберлер ондон-жыйырма талга чейин көк тилет. Анда тал-талдар өтө ичке түшөт да, жыйырма көк ондон экиге бөлүнөт. Бир көктү үстүнөн, бир көктү астынан алат. Буга сай түшпөй, тал өзөктү айланта жүрүп отурат.
Ангажемент
Ангажемент (французча engagement - милдеттенме, жалдоо) - артистти же артисттик коллективди белгилүү мөөнөткө спектаклдерге же концерттерге катышуусуна шарт түзүп чакыруу.
Ишкердик
Негизги түрлөрү:
Диффузиялык ууландыруучу богок
Диффузиялык ууландыруучу богок (Базедов оорусу, тиреотоксикоз) — калкан сымал безинин иши күчөп, канга гормонду көп бөлүп чыгарышынан болуучу оору; мында бездин көлөмү чоңоёт.
Белгилери
Оорулуу ачуулуу болуп, жүрөгү тез-тез согот, жүрөгүнүн тушу ооруйт, кара жумуш жасаганда деми кыстыгат, уйкусу бузулат, тер басат, ичеги-карындын иши начарлайт, колун сунганда манжалар калтырайт. Көзү тостоюп (экзофтальм), жалтырап турат. Оору көпкө созулат, абдан күчөгөндө оорулуу арыктайт, жүрөк, боор, жыныс бездери жабыркайт. Нерв-психикалык чарчоо, күндө көпкө болуу жана башка ооруну күчөтөт.
Ушаң
Алгачкы айкашта Коңурбай Алмамбет, Сыргак тийип кеткен жылкыны кайырмак болуп жөнөгөндө, У. ага абайла жылкынын ичинде жоо болбосун дейт. Коңурбай анын тилин албай жылкынын чаңына жашынып турган Алмамбеттен найза жеп кайра качканда У. аны табалайт. Ушул эле эпизоддо:
Аны таштап салыңар
Алмамбет баатыр сүрдөдү.
Раскем, дарыя
Жалпы мүнөздөмө
Раскем жана Жаркен дарыяларынын жалпы узундугу – 1068 км. Башаты – Каракорум тоо кыркасында жайгашкан Түндүк Римо мөңгүсүнүн аймагы. Дарыя Тарим өрөөнүнүн түндүк-батыш тарабын карай агат.
Жаркен дарыясынын сол нугунда Сяосихайцзы деп аталган суу сактагыч курулган.
Эшме (Сузак району)
Калкы
Калкы - 110 киши.
Балдардын аралашма тамактары
Кургак сүт аралашмасы жакшы эрийт жана жакшы сиңет, бирок көпкө сактаганда витамини азаят. Өнөр жай мекемелери кургак сүт (майсыз жана майлуу), кургак кефир, лактобациллин (антибиотиктерге туруктуу, дисбактериоздо колдонулат), Б-күрүч, Б-кара күрүч, Б-сулу; В-күрүч, В-кара күрүч, В-сулу кошулган акшак кайнатмалуу аралашмаларды, кургак камкаймак, ар кандай кургак ботко жана башкаларды чыгарат. Балдарды тамактандырууда гомогенделген жашылча, жемиш, эт, куш эти, балыктан жасалган консерваланган аралашмалар кеңири колдонулат.
Таш көмүрдү жер алдында газга айландыруу
Таш көмүрдү жер алдында газга айландыруу – кысылган абанын же анын кычкылтек менен аралашмасы таасири аркылуу көмүр катмарын түздөн түз жер алдында газга айландыруучу физ.-хим. процесс. Бул процессти ишке ашыруунун бир методу таш көмүрдү майдалабай туруп, үстүңкү бетине абаны үйлөтүү. Бул метод боюнча жер үстүнөн көмүр жаткан катмарга чейин бургулоо менен эки скважина киргизилет. Скважиналар аралыгы 15-20 м түзөт. Скважинанын бирөө аркылуу аба үйлөтүлүп киргизилет. Көмүр үстүңкү бети ысыганда көмүртек менен кычкылтек термохим. реакцияга киришет. Көмүртек окистенүүсү экзотермиялык реакция болгондуктан, аз гана ысытууну талап кылат. Андан ары темп-ра 900-10000 Сге чейин жылуулук эффектиси таасири менен жогорулайт. Көмүр чала күйүшүнөн көмүртек кычкылы менен азот аралашмасынан турган күйүүчү генератор газы пайда болот. Экинчи түтүк аркылуу генератор газы (аба газы) сордурулуп жердин үстүнө чыгарылат. Алынган газ химимялык сырье катары аммиакты синтездөө жана углеводду алууда колдонулат. Бирок бул метод көп чыгымды талап кылгандыктан сейрек колдонулат.
Үйрүлмөнүн сазы
Калк чогулган дөбөдө
Уук тизгич
Боз үйдүн боо-чууларынын бири. Керегеге жапырт сайылган (тигилген) ууктардын жылып кетпеси үчүн билегине текши кыркалай имериле оролгон сызма, терме таар. Мунун өрмөгүнө жети гана тал жип чалынып, ууктан оң-тетири тарабы көрүнүп тургандыктан көбүнчө көркөмдүк үчүн эки жүздүү терме түрүндө согулат. «Уук тизгич» өрмөк түрүндө да, эшме жип түрүндө да болушу ыктымал.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Арман күүлөр
Арман күүлөр - кыргыздын музыкалык фольклорунда жана комуз музыкасында кеңири өнүккөн жанрдын бири. Арман күүлөрдө негизинен кыргыз элинин өткөн замандагы кайгы-муңу, кедей, жетим-жесирлердин оор турмушу, улан-кыздардын бири-бирине жетпей зарланышы, малга сатылган кыздардын муну баяндалат.
Тогоо
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Ишкердик укук
Ишкердик укук – жеке ишкердикти жөнгө салуучу КР мыйзамдарынын комплекстүү тармагы. И. у-тун негизин КР жарандык мыйзамдары түзөт. Ушуну менен бир катарда эле, жеке ишкердикти каржы, салык, эмгек, жер, кылмыш-жаза жана жалпы укук деген түшүнүктү өзүнө камтыган мыйзамдардын дагы башка көп тармактарынын ченемдери жөнгө салат.
Адамдын шери
Октон-чоктон кайтпастан, алды-арты, аз-көбүнө карабастан, жоо миң киши болсо да жалтанбастан тоодон кулаган таштай чимирилип жалгыз качырып, күндүз, мейли түн болсун, тоо улуусу, аң-кемерди көзгө илбестен жоого тийип, жоону кайта-кайта аралап салышып, бытчытын чыгарып качырат. Же өзү талкаланат. Мындай баатырларды «Адамдын шери» деп атаган. Мындай баатырлар кыргызда боло келген, биринчи баатыр ушул.
Теңдештиксиз термодинамика
Теңдештиксиз термодинамика химиялык реакциялар, диффузия, илээшчек агымдар, жылуулукту, электр заряды жана башка сыяктуу теңдештиксиз процесстер жалпы законченемдүүлүгүн изилдейт. Системанын энтропиясынын dt убакыт ичинде толук өзгөрүүсү dS=deS+diS, мында deS-жылуулукту тыштан сиңдирүүнүн натыйжасындагы энтропиясы өзгөрүүсү, diS- система ичиндеги кайталанбас процесстер жүрүшүнүн натыйжасындагы энтропия өзгөрүүсү. Термодинамика экинчи башталышына ылайык diS>0. diS/dt чоңдук энтропиянын өзгөрүшү деп аталат да, Т. т. борбордук түшүнүгү болуп саналат. Бир тектүү эмес, үзгүлтүксүз системада көлөм бирдигине катыштырылган dV көлөм элементдеги энтропиянын өзгөрүшү энтропиянын локалдык өзгөрүшү s деп аталат. Үзгүлтүксүз системада s ар кандай кайталанбас процесстер термодинамикалык күчтөрүнөн хi жана алар менен чакырылган агымдар Ii би сызыктуу функциясы болуп саналат, башкача айтканда s = S Ii xi. Теңдештиктен бир аз четтегенде агым менен күчтөрдүн ортосундагы байланыш Онзагер теңдемеси менен туюнтулат:, мында Lik- агымдарга жана күчтөргө көз каранды эмес коэффициенттер. Онзагер теңдемеси Фик закону сыяктуу жекече эмпирикалык закон ченемдүлүктөр жалпылоосу болуп саналат. Бирок алардан айырмаланып, ар кандай кайталанбас процесстер ортосундагы өз ара байланышты да сүрөттөйт. Эгерде мындай байланыш болсо, башкача айтканда Lik ¹ 0, анда Онзагер өз ара жооп кайтаруу теоремасына Lik =L ki туура келет. Кайталанбас процесстер байланышына мисалы термодиффузия  температура градиенти таасири астында башында курамы боюнча бир тектүү системада заттар конц. градиенттери пайда болушу. Онзагер катыштары аткарылуу убагында энтропиянын өзгөрүшү ар кандай үзгүлтүксүз системада стационардуу абалда минималдуу мааниге жетет (Пригожин теоремасы).
Күлүк
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Алымкул Үсөнбай уулунун фольклордук-этнографиялык музейи
Алымкул Үсөнбай уулунун фольклордук-этнографиялык музейи (Манас району, Карарча айылы) 1974-ж. элдик демилге менен айылдагы А. Үсөнбаев атындагы орто мектепте «Айыл тарыхы» музейи деген аталышта уюшулган. 1991-ж. музей жаңы имаратка көчүрүлүп, ачылуу аземине өкмөт жетекчилери катышкан жана музей азыркыча аталган.
Байыркы түрк жазма эстеликтери
3) грек-гот алфавити менен түздөн-түз байланыштуу;
2) эпиграфикалык лирика поэзиясы;
Жунусалиев, Малабай
Биографиясы
Карьерасын Токтогул районундагы Ничке-Сай айылынын Чоргочун кичүү орто мектебинде мугалим болуп баштаган.
Көлөкө кабинет
Көлөкө кабинеттин министрлери официалдуу саясаттан айырмаланып турган өздөрүнүн саясатын иштеп чыгышат, саясий күрөштүн тажрыйбасына ээ болушат, көлөкө министрлердин кызматында өздөрүн көрсөтүшөт. Кийинки шайлоолордо бийликке келгенде оппозициялык партиянын сыноодон өткөн аткаруу бийлигинин структурасы болот. Мис., Улуу Британиянын мурунку премьер-министри М.Тетчер өзүнүн саясий лидерлик карьерасын 60-жж. аягында консерваторлор партиясы оппозицияда жүргөн мезгилде Көлөкө кабинеттин мүчөсү катары баштап, андан кийин официалдуу кабинетте билим берүү жана илим министри жана оппозициядагы партиянын лидери, 1979-90-жж. башкаруучу кабинеттин премьер-министри болуп иштеген. Британ парламентинде «Суроолордун сааты» деген иш-чара бар, ал учурда өкмөттүн мүчөлөрү Көлөкө кабинеттин мүчөлөрүнүн катышуусу астында оппозициянын суроолоруна жооп беришет.
Хэмилтон (Огайо)
Хэмилтон (Огайо) (Hamilton) — Огайо штатынын Butler округуна караган АКШ шаары.
Анаграмма
Анаграмма ( - тамгалардын ордун которуштуруу) – башка бир сөздөгү же сөз тизмегиндеги тамгалардын ордун алмаштыруу аркылуу жасалган сөз же сөз тизмеги. Псевдонимдерди түзүүдө, табышмактарда колдонулат.
Шадыбеков Кеңешбек
Өмүр баяны
Энеси Бурулча Шадыбекова (Түлкүбай кызы) - Аксыдагы Кош-Дөбө (Иренжит) айылынан, чие-уруусунан. Ал Кош-Дөбөдөгү алгачкы ферма башчысы жана Баатыр эне (15 баланы төрөп, өстүргөн; Кеңешбек - алтынчысы).
1979-жылдары Ош шаарынан Улуу Ата-Мекендик согуштун катышуучуларына арналган 14 адам тылда, 14 адам фронтто (авт. Жолчуев Д.) 1983-жылдын кузуно чейин.
Илекор
Баатырдыктын даражасы. Жоонун ыгына жараша урушуп, ыгы келген жерде жалгандан качымыш болуп, жоонун аты талып, өздөрү чарчагансып бириндеп калган чакта кайта качырып сайып алат. Жоонун аз-көбүн билмекке качырткы салат. Жоо качырып, чарчатар жагын көздөйт. Эгер жоодон чындап качып калса, аты чабал жолдошторун алдына, тандамал жигиттерин артына коюп, анын соңунан өзү түшүп, жоону жолдошторуна аралатпастан улам-улам тосуп, согушуп, илгери имербейт. Тоолуу бийик бек жер болсо, аттуу, жөөлүү болуп (ит урушун салып) согушат, дейт. Эгерде жолдошунун аты жүрбөй калган болсо, жоодон ат түшүрүп, аны мингизип ала жөнөйт. («Качсам да бир ат олжом бар, куусам да бир ат олжом бар» деген баатырлардын макалы ушул). Мындай баатырдын жолдошторуна чоң пайдасы болгондуктан, согушка мындай баатырларга карамалап, аскер көп пааналайт. Макталуу баатырлар ушул болуп, буларды «Илекор баатыр» деген.
Адам укуктарынын конституциялык кепилдиктери
в) адам укуктарын жана эркиндиктерин мүмкүн болгон чектөөнүн чектерин жана шарттарын аныктоочу өзгөчө эрежелер.
Авлос
Авлос (грек. aulos - үйлөө) - байыркы гректердин эки чымылдактуу, 4 добуш чыгаруучу көзөнөгү бар музыкалык аспабы. Аткаруучулар бир эле мезгилде эки аспапта ойношкон. Алдыңкы Азияга жана Байыркы Грецияга кеңири тараган. Авлос Жер Ортолук деңизинин жээгинде жашаган элдердин арасына тибия деген атта тараган.
Биоталык катнаштар
Мисалы, жырткычтык, митечилик, комменсализм, мутуализм, нейтрализм, аменсализм, симбиоз, зоохория ж. б. Биоталык катнашдын натыйжасында бир түрдүн популяциясынын санын жөнгө салып, башка бир үчүнчү түрдүн популяциясынын жашоосун, өсүүсүн камсыз кылат, башкача айтканда ушул биоталык катнаштын натыйжасында белгилүү бир тарыхый эволюциялык убакытта кызмат аткарып (заттарды биол. жол менен айландырып) чексиз жашоочу биол. системага айланат. Түрлөр аралык биоталык катнашдын типтери, таблицада берилген.
Пунктуация
Колдонулган адабияттар
"Кыргыз адабияты энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү. Асанов, жооптуу редактор: А. Акматалиев. Бишкек - 2004
Мүнүшкөр
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Балдардын жана өспүрүмдөрдүн спорт мектеби
Мектептерде төмөнкүдөй топтор уюшулат: даярдоочу; өспүрүмдөрдүн 2 жана 1-спорт разряддары; чоңдордун 2-жана 1-спорттук разряддары; спорт мастерлигине кандидаттар; спорт мастерлери. Жыл сайын окутуу үчүн жалпы жана атайын дене даярдык жана спорттук жетишкендиктердин деңгээли боюнча нормативдер белгиленген.
Чардон (Огайо)
Калкы - 5 148 киши. Болжолдуу аянты - 11.9 км². FIPS коду — 39-13554.
Орозов, Шейше
Орозов Шейше (1912, Талды-Суу өндүрү, азыркы Түп району—1959, Бишкек ш.,) — дирижёр. Кыргыз ССРинин искусствого эмгек сиңирген ишмери (1939). Кыргыздын туңгуч дирижёру. 1927— 29-ж. Бишкек шаарында музыкалык драма студиясында окуп жана иштеген. 1933— 36-ж. Кыргыз музыкалык драма театрында актёр, директорунун орун басары. 1936—38-ж. Кыргыз мамлекеттик филармониясынын директору, эл аспаптар оркестринин көркөм жетекчиси жана дирижёру, музыкант, музыка сабагы боюнча окутуучу. 1940—45-ж. жана 1950—59-ж. Т. Сатылганов атындагы мамлекеттик филармониянын улуттук студиясында дирижёрлук класс боюнча окуп, 1948—50-ж. эл аспаптар оркестринин көркөм жетекчиси жана башкы дирижёру болуп иштеген. Орозов «Музыкалык сабат» (1950) аттуу кыргыз тилинде музыка боюнча жазылган биринчи окуу китептин автору. Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган.
Мүчөл
МҮЧӨЛ – 1. кең мааниде: 12 жаныбардын аты менен аталган Чыгыш жыл санагы. 2. тар мааниде: кыргыздарда жана башка түрк калктарында адам жашын аныктоо ыкмасы. 12 жаныбардын аты менен аталган Чыгыш жыл санагы боюнча бир цикл 12 жылда бүтүп, экинчиси башталганда мүчөл жылы деп эсептелет. Биринчи мүчөл 13, эки мүчөл. 25, үч мүчөл 37, төрт мүчөл 49 жыл жана башка.
Домен аталыштар системасы
Булактар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
ТЕМИР (II, III) оксиддери
ТЕМИР (II, III) оксиддери Fe3O4 – кара түстөгү кристаллдар, кубдук торчо, а=3,380, ферромагниттүү. 15380С ажырайт. Пайда болуу жылуулугу DНо298=-267,0 ккал/моль. К-таларда эригенде. Fe2+ жана Fe3+ туздары аралашмасын пайда кылат. Абада ысытканда Fe2O3 чейин окистенет. Fe3O4 суу буусунун кызытылган темир менен болгон аракеттенүүшүсүндө, Fe(II) бирикмелери окистенүүсүндө, Fe(III), жана Fe(II) оксидин металл менен калыбына келтиргенде пайда болот. Жаратылыш Fe(II, III) оксиди (магнетит) темир алууда негизги сырье болуп эсептелет.
Кимврлер
Кимврлер — Ютландия жарым аралына алгач отурукташкан герман уруулары. Биздин заманга чейинки 2-кылымдарын аягында кимврлер тевтондор жана амброндор менен бирге түштүктөгү Галлияга чабуул баштап, биздин заманга чейинки 113-жылы Нореяда жеңишке ээ болгон. биздин заманга чейинки 102-жылы Түндүк Италияны дээрлик басып алган, бирок биздин заманга чейинки 101-жылы Лутаций Катул менен Гай Марийдин аскерлери Верцеллынын алдында кимврлерди талкалаганда, кол башчысы Бойорикс өлгөн. Кимврлердин көбү кулдукка сатылган, калгандары түндүккө жер которгон.
Адилет Министирлиги
Кыргыз Республикасынын адилет министирлиги
Кыргыз Республикасынын адилет (юстиция) министрлиги Кыргыз Республикасынын Министрлер кабинети 1991-жылдын 15-Чын Куранында чыккан жобонун негизинде түзүлгөн.
Абдуллаев Адылжан
Негизги чыгармалары: симфониялык оркестр үчүн «16-жыл» аттуу симфониялык поэмасы, балдар хору, тенор жана симфониялык оркестр үчүн «Тоо балдары» кантатасы, скрипка жана фортепьяно үчүн «Вариациялар», фортепьяно үчүн «Соната», труба жана симфониялык оркестр үчүн концерт, «Жар-жар ай», «Кымбатым менин Айперим», «Көл жээгинде», «Жашчылык», «Эне, неге кирдиң түшүмө» аттуу ырларды, балдар үчүн «Күчүгүм», «Кызыл алма», «Чабалекей», «Бийчи», «Кирпинин ыры» аттуу хорлорду жазган, фортепьяно үчүн «24 пьеса» аттуу эки жыйнак чыгарган. Ардак грамоталар, медалдар менен сыйланган.
Индия
Мамлекеттик түзүлүшү
Индия федерациялык мамлекет. Конституциясы 1949-ж. кабыл алынып, 1950-ж. күчүнө кирген. Башкаруу формасы парламенттик Республикасы Мамлекет башчысы президент. Ал, ошондой эле өлкөнүн куралдуу күчтөрүнүн жогорку башкы командачысы болуп эсептелет. Президент эки палаталуу парламент жана штаттардын мыйзам чыгаруу органдарынан турган шайлоочулар коллегиясы тарабынан 5 жылдык мөөнөткө шайланат. Индиянын Мыйзам чыгаруу органы парламент (2 палатадан турат: Штаттар совети Раджья Сабха (250 орун) жана Элдик палата Лок Сабха (545 орун). Аткаруу бийлиги президент тарабынан дайындалган премьер-министр (2004-жылдан Манмохан Сингх) башында турган өкмөткө таандык.
Климаты Жана кен байлыктары
Климаты субэкватордук муссондук, түштүгүндө тропиктик. Индиянын дыйканчылык үчүн өтө маанилүү болгон жайкы нымдуу муссон мезгилинде жаан-чачындын 70-90%и жаайт, кышы кургак жана салкын, марттан майдын аягына чейин кургак жана ысык мезгилимий Январдын орточо температурасы түндүгүндө 15°Сден түштүктө 27°Сге чейин, майда (эң ысык ай) 28-35°С. Жылдык жаан-чачыны Инд-Ганг түздүгүнүн батышында 100 мм; Декан бөксө тоосунун борбордук бөлүгүндө 300-400 мм, Чыгыш Гималай тоолорунда жана Гаттын сырткы капталдарында 3000-6000 мм, Шиллонг платосунда 12 000 ммге чейин (Жер шарынын кургактыктагы эң жаанчыл жери). Негизги дарыялары: Ганг (куймасы Жамна менен кошо), Инд (жогорку агымы), Брахмапутра (төмөнкү агымы), Нарбада, Годавари, Кришна. Жайкысын дарыяларынын суусу мол (дарыя ташкыны болуп турат), сугатка кеңири пайдаланылат, айрымдарында кеме жүрөт. Декан бөксө тоосунун жана Инд-Ганг түздүгүнүн табигый өсүмдүктөрү өтө өзгөргөн; саванна, ксерофиттүү сейрек токой, айрым жерине жалбырагы күбүлмө токой, түндүк-батышына бадалдуу жарым чөл жана чөл өсүмдүктөрү мүнөздүү. Батыш Гаттын айдарым капталдарында, Ганг менен Брахмапутранын дельтасында, Чыгыш Гималайдын этегинде дайыма жашыл тропик токою өсөт. Гималайдын этегин тераилер (саздуу жунгли), жогорураак муссон токою, аралаш жана ийне жалбырактуу токой, тоо шалбаа жана талаа ээлейт. Индиянын аймагынын 24%и токой.
Домен «дарактары»
Домен «дарактары» (Domain trees) – 1) DNS домен аталыштарын индекстөөдө колдонулуучу даражалык система. Ал багыты, түзүлүшү боюнча дисктик эсти уюштурууда файлдык системаларда колдонулган каталогдор «дарагына» окшош болот. Мисалы, дискте сакталган көп файл каталогдор аркылуу логикалык топко биригет. Эгер домен «дарактарынын» бир нече бутагы болсо, ар бир бутакты аталыш мейкиндигиндеги домен аталыштары логикалык топко бириктирип турат; 2) Active Directory ичинде аталыштар мейкиндигин иретке келтирип, эки жактуу ишенимдүү катыштагы бир же бир нече домендин даражалык түзүлүшү. Домендин бир нече «дарагы» бир «токойго» таандык болот.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Наалы эже
Буряттарда буддизм-ламаизмден баш тартып, шаманчылыкка ишенүүнү жогору коюп, түндүк тарапка паана издеп качкан эки кыз жөнүндө уламыштар айтылат. Онгонго (сыйынуучу касиеттүү нерсе, зат, жаныбар) хори кыздарынын бири Зулатан авгай (Зулатан таэже) же Нал-хатан эзы деп аталган. Буряттар айтылуу Нал-хатан эзини – күн кудайынын эпитети катары түшүнүшөт жана ага сыйынышат.
Үрбү
Үрбү — "Манас" эпосунун каарманы, белгилүү баатырлардын бири, уруу башчысы, тору (Торуайгыр) кыпчак каны. Ү. эпостун негизги варианттарынын бардыгында айтылып, кыргыз уруу кандарынын катарында дайыма аты аталат. Көпчүлүк манасчылар Ү-нү кара тилдүү, тилге жүйрүк, кара жаак өңдүү метафоралык салыштыруу менен чечендигин баса белгилешет. Сагымбай Орозбаковдун вариантында Үрбүнүн атасы Таз да чечен адам болот. Ү. Манас менен чогуу жүрүп, Чүйдү баскынчы душмандардан бошоткон согуштарга катышып, Акунбешим пааша менен болгон урушта жекеге чыгып, кытайдын Мөңдү-Чебең аттуу балбанын жекеде жеңет. Кеминди бийлеп турган, Манастын колу менен болгон Согушта өлгөн Кеймен шаанын кызы Ойсалкынга үйлөнүп, "Тору кыпчак Үрбүсү" Кеминди жердеп калат (Сагымбай Орозбаков, 2. 127 —137). Саякбай Каралаевдин варианты вариантында Эйбит кандын уулу делип, Көкөтөйдүн ашынан баштап эпостун окуяларына активдүү катышат. Чоң казатта Ажыбай экөө элчи болуп Эсенкандын алдына барышат. Жети кан Манаска каршы чыкканда Үрбүнү көкүтүп Манастын камчысы башыңа ойногону эсиңден чыктыбы деп, Көкчө баш болгон кандар кыстаганда Ү. "Баштасаңар, башымды ала качып, сактана албайм, Баштасаңар, Манастын башын кесип берем деп мактана албайм" (Сагымбай Орозбаков, 4. 11), — деп чынын айтат.
Артроз
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Жеке баатыр
Мындайларды «Жеке баатыр» деген. Баатырдыктын даражалары.
Жеке баатырлар
Бөрүбай баатыр, Садыр баатыр
Ысак кызы, Токтобүбү
Кыскача өмүр таржымакалы
Анын кандидаттык диссертациясы: Исак кызы, Т. Жунго кыргыздарында «Семетей» эпосунун мазмун курулмалык өзгөчөлүгү. - Адистиги 10.01.09 – фольклористика. - Филология илимдеринин кандидаты окумуштуулук даражасын изденип алуу үчүн жазылган диссертация. - Бишкек, 2010. - 135 бет. - Илимий жетекчиси Самар Мусаев.
Илимий жана башка ишмердиги, негизги чыгармачылыгы
Токон Ысак кызы «Манас» эпосун изилдөө боюнча алгач эпостук кейипкерлер образын изилдөөдөн баштап, «"Манас" эпосундагы аялдар образы жөнүндө» (1986-жылы Үрүмчү шаарында ачылган тунгуч кезектик «Манас» талкуу жыйынында окулган), «Каныкейдин көркөм образына алгачкы чалгын» («"Манас" изилдөөсү», Шинжаң эл басмасы, 1994-жыл), «Мифтик образдардын тиби - Айчүрөк» (1994-жылы «Манас» эл аралык талкуу жыйынына сунушталган макала) макалалары менен изилдөөгө тереңдеп кирген.
Ал залкар манасчы Жүсүп Мамайдын манасчылыгы боюнча «Жүсүп Мамай кыргыз эл ооз адабиятынын кампасы» («Кызылсуу гезити» 1998-жыл, 3-октябрдагы саны), «"Жүсүп Мамай таануу илими" жөнүндө алгачкы ойлор» («Кызылсуу адабияты», 1998-жыл, 4-сан), «Жүсүп Мамай вариантынын мазмун курулмалык өзгөчөлүгү» (Кыргызстан илимдер академиясынын "Тил, адабият жана көркөм өнөр талкуусу" журналынын 2008-жылдык 1-, 2-кошмо саны), «Жүсүп Мамайдын мамлекет ичы-сыртында изилденүү жагдайы» («Кызылсуу адабияты» 2012-жыл, 1-сан), «Кыргызстан илимпоздорунун залкар манасчы Жүсүп Мамайга болгон таанымы, ары баасы» («Шинжаң кыргыз адабияты», 2014-жыл, 5-саны) «Жүсүп Мамай "Манасты" кандай айтты?» (2014-жыл, 5-айда Талас шаарында өткөн "Заманыбыздын залкар манасчысы Жүсүп Мамай" аттуу эл аралык талкуу жыйындын макалалар жыйнагына кирген), «Жүсүп Мамайдын "Манас" эпосуна кошкон салымы» (2014-жылы, 26-28-сентябрында Үрүмчү шаарында өткөн тунгуч кезектик "Манас" айтуу жана коргоо талкуу жыйынында окулган), «Жүсүп Мамайдын оозеки жөрөлгө боюнча "Манас" эпосун жайылдыруу, сактоо боюнча орчундуу түйүндөрдү чечмелөө» (2014-жылдын 26-27-октябрында борбор Бээжин шаарында ачылган мамлекеттик коомдук илим фондунун «"Манасты" унверсал изилдөө» боюнча манасчыларды изилдөө талкуу жыйынында окулган) макалалары менен Жүсүп Мамайды түйүн кылган негизде манасчылар кубулушун чечмелеген.
Үй-бүлөсү
Учурда Бээжин шаарында турушат.
Эмгектери
тилинде), 1994. –155-198-беттер, Жапония. Нагойа Гакуин университети журналы (жапон тилинде), 2000. № 1-2 жана манасчынын 75,80,85,90 жашын куттуктоо жыйынына атап чыгарган кыргыз тилиндеги Гезит жана журналдын атайы баш бет тааныштыруу макалалары.
Кыр-Кайың
Белим кетип мекчейип,
Газ гангренасы
Газ гангренасы (анаэробдук инфекция) — жараат инфекциясынын эң оор түрү. Аны кычкылтексиз чөйрөдө гана жашоочу микробдор (анаэробдор) пайда кылат. Оору козгоочу анаэробдор табиятта көп тараган. Кишинин жана жаныбарлардын ичегилеринде такай жашайт, топуракта да болот. Кээде анаэробдор кишинин терисинде, төшөнчүсүндө, кийимдеринде жолугат. Анаэробдор жараат (көбүнчө ок тийген) топурак менен булганганда жугат. Жанчылып, басылып, жабыркаган ткандардагы кан тамырлардын жабыркоосунан ал жерге кычкылтекке бай кан келбей калып, анаэробдордун өөрчүшүнө шарт түзүлөт.
Кырк
Кырк — «Манас» эпосунда көбүнчө сыйкырдуу мааниде кездешүүчү эпикалык сан. Мунун пайда болушу байыркы мезгилдерде адамдардын табият жана коом кубулуштарына, кереметтүү, укмуштуу көрүнүштөргө түшүнүү аракеттеринде сырын чече албаган нерселерди таасирдүү дух, касиеттүү күч катары кабылдоолордун үрп-адатка айланышы менен байланышкан. «Манаста» сөз сыйкыры (магиясы) сыяктуу эле сан сыйкыры кеңири тараган (мисалы, үч, жети, тогуз жана башкалар). Бирок, мында «кырк» деген сандын өзгөчө учурлары бар. Барыдан да анын кыргыздардын этногенезисинин («кыргыз») чечмелениши менен чиеленип турушу өтө кызыктуу. Ал эми жалпы алганда ар түрдүү жагдайларда колдонулган «кырк» саны эпосто кыргыз элинин байыркы мезгилдердеги тарыхынан бери карай турмуш-салтынан, дүйнө түшүнүмдөрүнөн ачык кабар берет.
Адамдан башка сапаттуу
Адамдар анда кеп айтат