cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кенелер
Кенелер (лат. Acarina) — жөргөмүш түспөлдүүлөр классындагы майда жандыктардын бир чоң түркүмү, буларга 3 түркүм, кыйла түркүмчө, тукум, уруу жана түр кирет, алардын ичинде төмөнкү өкүлдөр кезигет: аргас кенеси (Ornithodoros papillipes), бодо кенеси (Boophilus calcaratus), шарап кенеси (Histiogaster bacchus), жүзүм кенеси (Eriophyes vitis), кемиргичтердин жүнчү кенеси (Myobia muris musculi), суучул кызыл кене, таранчы кенеси (Dermanyssus passerinus), алмурут кенеси (Eriophyes piri), кылкандуу дан кенеси (Siteroptes graminum), жылан кенеси (Ophionyssus natricus), теричил кене, шакектемгил кене, мөмөнүн Кызыл кенеси (Panonychus ulmi), келес кенеси (Ornithonyssus bacoti), тоок кенеси (Dermanyssus gallinae), жөкө кенеси (Eriophyes tilae), баданачыл кене (Rhizoglyphus echinopus), деңиз кенеси (Copidognathus fabricii), ун кенеси (Tyroglyphus farinae), чычкан кенеси (Allodermanyssus sanguineus), кадимки желелөөчү кене (Tetranychus telarius), кандагачтын можучу кенеси (Eriophyes laevis), кайың кенеси, перси кенеси (Argas persicus), өрдөктүн тыбытчыл кенеси (Freyana anatina), момодаракчыл күрөң кене, жалпак кене (Brevipalpus obovatus), куш кенеси (Chemidocoptes gallinae), чоң курсак кене (Pyemotes ventricosus), аары кенеси (Acarapis woodi), кара чоркене, шекер кенеси, карагат бүчүрүнүн кенеси (Eriophyes ribis), ит кенеси (Rhipicephalus sanguineus), мырза карагай кенеси (Eriophyes pini), сыр кенеси (Tyroglyphus siro), тайга кенеси (Ixodes persulcatus), өлүкчүл кене (Poecilochirus necrophori), хитончул кене, моюл кенеси (Eriophyes padi), түктүү аарынын кенеси, шаган кенеси (''Е. fraxinivorus), кескелдирик кенеси (Sauronyssus saurarum), акарус формалуу кенелер (түркүм) (Acariformes), кампа кенелери (чоң тукум) (Tyroglyphoidae), аргас кенелери (тукум) (Argasidae), суу кенелери (чоң топ) (Hydrachnellae), кыл кенелери (чоң тукум) (Myobiidae), можу жасоочу кенелер (чоң тукум) (Eriophyoidea), гамаз сымалдуу кенелер (тукум) (Сатаsoidae), голотиркенелер (топ) (Holothyroidea), коңуз кенелери (тукум), искосда кенелери (чоң тукум) (Ixodidae), кан соргуч кенелер (топ), канаттуу кенелер (тукум) (Galumnidae), өпкө кенелери, деңиз кенелери (тукум) (Halacarae), чопкуттуу кенелер (тукум) (Oribatidae), мите кенелер (түркүм) (Parasitiformes), желелөөчү кенелер (тукум) (Tetranychidae), чалгынчыл кенелер (тукум) (Analgesoidae), жалпак кенелер (тукум) (Tenuipalpidae), седепчил кенелер (уруу), саркоптус түспөлдүү кенелер (түркүмчө) (Sarcoptiformes), чалгычан кенелер (түркүм) (Opilioacarina), тарсронемид кенелер (чоң тукум) (Tarsonemini), тетранихтүү кенелер (чоң тукум) (Tetranychoidea), тромбидий түспөлдүү кенелер (түркүмчө) (Trombidiformes), сүйрү кенелер (уруу) (Tyrophagus''), муруттуу кенелер, жырткыч кенелер (тукум) (Cheyletidae), котур кенелери (чоң тукум) (Sarcoptoidea), алты буттуу кенелер (тукум) (Phytoptipalopidae), топурак кенелери (топ).
Аноддук эрүү
Аноддук эрүү – металлдын теңдештик электроддук потенциалынан оң багытка жылганда эрүүчү продуктуларды пайда кылуу менен жүрүүчү электрохим, окистенүү процесси. Аноддук эрүүнүн ылдамдыгы электроддук потенциал менен аныкталат жана чөйрөнүн темп-расына, компоненттер жаратылыщына жана концентрациясына, көз каранды. Потенциал оң багытка жылган сайын аноддук эрүү ылдамдыгы жогорулайт. Ар түрдүү өзгөрүлмө окистенүү даражасына ээ болгон катиондор пайда кылууга жөндөмдүү металлдар аноддук эрүүсү көп баскычтагы окистенүү аркылуу жүрөт. Аноддук эрүүдө металл бетинде пассивдүү катмардын пайда болушу ыктымал, бул учурда аноддук эрүү пассивация аркылуу жүрөт.
Антидетонаторлор
Антидетонаторлор  – суюк отундар о. с-н жогорулатып, детонация кубулушун төмөндөтүү максатында мотор отундары курамына кошулуучу хим. бирикмелер. Практикада көп колдонулган А. тетраэтилкоргошун [(C 2H5)4 Pb] тиешелүү. А. кошулган мотор отундары ууландыргыч касиеттерге ээ.
АКШ киноактерлор гилдиясынын сыйлыгы
SAG сыйлыгы 1995-жылдан бери Голливудтагы эң ири сыйлык тапшыруу аземдеринин бири болуп саналат. Сыйлыктын номинациялары эки комитеттен келет: бири тасма үчүн, башкасы телекөрсөтүү үчүн, ар бирөөсүнүн мүчөлүгүндө 2100 адам бар, жеңүүчүлөрдү тандаган комитеттин курамы жыл сайын өзгөрүлүп турат (165000 адам - 2012-жылы). Бул сыйлык Оскар сыйлыгынын ийгилик көрсөткүчү болуп саналат. Сыйлыктын тапшыруу аземи 1998-жылдан 2007-жылга чейин TNT каналында көрсөтүлгөн, 2007-жылдан тартып TBS каналында көрсөтүлөт.
Universal Pictures
Universal Pictures (Universal Studios же Universal катары таанымал) – Comcast компанияга Universal Filmed Entertainment Group бөлүгүнүн NBCUniversal туунду компаниясы аркылуу таандык болгон америкалык тасма студиясы. Компания 1912-жылы Карл Леммле, Марк Динтенфас, Чарльз О. Бауманн, Адам Кессел, Пэт Пауэрс, Уильям Свансон, Дэвид Хорсли, Роберт Кокран жана Жүл Брулатур тарабынан негизделген. Universal Pictures АКШда сакталган эң эски тасма студияларынын бири, Gaumont, Pathé жана Nordisk Film компаниялардан кийин, дүйнөдөгү жана ошондой эле жалпы тасма өндүрүү тармагында болгон эң байыркы тасма студиялардын бири болуп саналат. Компаниянын студиялары Үниверсал Ситиде (Калифорния), башкы кеңселери болсо Нү-Йоркто жайгашкан.
Савёловская (метро бекети)
Савёловская — ар сызыктар Москва метросунун участкаларынын аты.
Кыл жипти үзмөй
Шарты
Оюнда колдонуучу аспап - кыл жип.
Борисовка (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Борисовка — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Бакеев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 39 киши. Почта индекси — 453183, ОКАТО коду — 80248810002.
Окружная (метро бекети)
Окружная — Москва метросунун Люблинско-Дмитровская сызыксындагы станция. 2018-жылы 22-мартда ачылган.
Токой көгүчкөнү
Токой көгүчкөнү (лат. Columba oenas) — кидик алагуу.
Төлөмүшев, Мырзаян
Алло, бул мен: (Болгар жазуучуларынын аңгемелери (коллектив). – Ф.: Кыргызстан, 1975.
Распутин В. Өрт: Повесть К-пте: Кукарача, Өрт, Таңга маал. Ф.: Мектеп, 1990.
Бектурганова К. Кыргызстандын асыл кыздары. – Б.: Бийиктик, 2006.
Президент
Президент (лат. - алдыда олтуруучу)
Пржевальский эстелиги
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Айвож
Айвож — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Седка дарыясынын сол жээгинен 43 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 31 км.
Карайымдар
Карайымдар (өздөрүн карайлар деп аташат) – Украина (Крымда 1200), Россия (Москва жана Санкт-Петербургда 366), Литва (300), Польша (45), Израилде (20 миң) жашаган аз сандагы эл (2002). Карайым тилинде сүйлөшөт. Динге ишенгендери – карайым дининде. Карайымдар – Хазар кагандыгына кирген түрк урууларынын укум-тукумдары. 10-кылымда Хазар хандыгын Киев княздыгы талкалаган соң, карайымдар Крым аймагында калышкан. 14-кылымда Крым хандыгынын борбору – Солхатта, ошондой эле Чуфут-Кала шаарында карайымдар жамааттары болгон. 14-кылымдын аягында карайымдар Улуу Литва княздыгынын туткундары катары Литвага, Украинанын батыш аймактарына көчүрүлгөн. Крым (1783) жана Вильнанын (1795) Россия империясынын курамына кириши менен карайымдардын абалы өзгөргөн. 1795-жылы Екатерина II Россияда жашаган карайымдарды салыктан бошотуп, жер менчиктерин алууга уруксат берген. Карайымдар дыйканчылык менен кесиптенишип, туз кендерин пайдаланышкан.
Он чөп оюну
Шарты
Оюнчулардын саны 8—10 киши.
Оюнга даярдануу
Жетекчи шайланган соң, 1 метр таяктын бир учун жерден бир аз көтөрүлүп коюлат, калган 10 кичинекей таякчаларды, чоң таяктын көтөрүлгөн жагына тизилет. Андан кийин жетекчи 7 оюнчу тандап алат, калгандары катышышпай,  оюндун туура жүрүшүн байкашып турушат.
Луноход
Луноход - айда өзү жүрүүчү аппарат – айдын бети бонча өзү жүрүүчү жана иш аткаруучу автоматтык же башкарылма түзүлүш.
Кан куюлуу
Кан куюлуу - дененин ткань, орган жана ич көңдөйүнө кандын чогулушу. Кан куюлуу кан тамыр жабыркаганда, кандын уюшу бузулганда болуучу ички кан агуунун кесепетинен болот. Кан куюлуу кырсыкка учураганда, оору процессинде (мисалы, атеросклероздо) жабыркаган кан тамырлар айрылганда, кан тамырлардын өткөргүчтүгү жогорулаганда байкалат. Кан куюлган жердеги кан тканга сиңип же ал жерге чогулуп, тканды кысат жана гематома пайда болот. Ашыкча кан ткандарды сезгентет, аларды кан менен камсыз кылуучу майда кан тамырларды, сезгич нерв учтарын кысып оорутат. Кан куюлуунун организм үчүн коркунучтуулугу анын жайгашкан ордуна байланыштуу. Мисалы, булчуңга, муун көңдөйүнө жана башкаларга абдан көп Кан куюлууга караганда мээге кичине эле Кан куюлуу өтө коркунучтуу. Дарылоо кан куюлган жерге, мүнөзүнө, себебине жараша жүргүзүлөт (к. Гематома, Инсульт, Кокустатуу). Ич көңдөйүнө өтө көп Кан куюлууда кан жоготуу коркунучу туулат.
Салях (Зилайыр району, Башкыртстан)
Салях — Башкыртстандын Зилайыр районундагы айыл, Канзафар айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 190 киши. Почта индекси — 453693, ОКАТО коду — 80227822004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Токоев, Асан
Токоев Асан [1927-ж. т., Талас району, Бүргө (мурдагы Чоң-Токой) айылы] — акын. 1962—65-ж. А. М. Горький атындагы жогорку адабият институтунда (Москва) окуган. 1942—46-ж. өз айлында тракторчу, 1951—54-ж. Жалал-Абад облусунун Ачы совхозунда бухгалтер, 1965-67-ж. Казакстандын Карагандысында тракторчу болуп иштеген. «Жүрөк сүйлөйт» (1958), «Ак Зыйнат» (1960), «Мекентай» (1961), «Таңда» (1966), «Ак Зыйнат» (2-бөлүм, 1967), «Жайкы булут» (1968), «Сапардагы ырлар» (1983), «Черт комузду» (1988) ыр жыйнактарынын автору. К. Чуковскийдин, А. Некрасовдун, С. Бургундун, А. Незиндин чыгармаларын которгон. Медалдар менен сыйланган.
"Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты экинчи пландагы актер" номинациясы
"Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты экинчи пландагы актер" номинациясы (англ. The Academy Award for Best Supporting Actor; көп учурда "Оскар" сыйлыктын "Эң мыкты жардамчы актер" номинациясы) - жыл сайын Кинематографиялык искусство жана илимдер академиясы тарабынан ыйгарылат. Бул номинация экинчи пландагы ролду аткарган актердун көрүнүктүү аткаруусуна ыйгарылат.
Тургунбаев, Сүйөркул
Тургунбаев Сүйөркул - акын.
1964-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн. Эмгек жолун 1964-жылы Алай районундагы мектепте орус тили, адабияты жана чет тили саба-гынан мугалим болуп иштөө менен баштаган. 1966-жылдан Кыргыз ССР Илимдер академиясынын тил жана адабият институтунда илимий кызматкер, 1970–1984-жж. «Кыргызстан маданияты» гезитинде бөлүм башчы, 1986–1988-жж. Кыргызстан Жазуучулар союзунун башкармалыгында сын боюнча адабий кеңешчи болуп иштеген.
Новый день: Стихи, поэмы. – Ф.: Кыргызстан, 1987. – 112 с.
КОТОРМОЛОР
Араттар ыры: Монгол элдик ырлары. – Ф.: Кыргызстан, 1980. – 124 б.
Бет аарчы
(жүз аарчы, кол жоолук)
Антрацен
Антрацен, С14Н10 - конденсацияланган ароматтык углеводород, түссүз кристалл. Балкып эрүү t 216,6°С, кайно t 351°С. Орг. эриткичтерде аз эрийт. Эритмеси кызгылт көк түстө. Техникада А. ташкөмүр чайырынын 300-350°С кайноочу фракциясынан (антрацен же жашыл май аттуу) бөлүнүп алынат. Синтездик ыкма менен Фридель-Крафтс же Фиттинг реакциясы б-ча алынат. О. эле анын фталь ангриди менен бензолдон пайда болгон антрахинондон андан ары калыбына келтирүүдөн алууга болот.
Мотыль-Кы дарыясы (Веярмолька куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Гераклит
Гераклит Эфесский (грек тилинде Ἡράκλειτος ὁ Ἐφέσιος, б. з. ч. 544—480-жыл чен) — туулган жери Кичи Азиянын батыш жээгиндеги Эфес шаары. Байыркы гректик ак сөөк үй-бүлөдөн чыккан. Демократияга кас мамиле жасаган жана бийлик аз сандагы «жакшыларга» таандык болууга тийиш, анткени «эң жакшылар баардыгынан бир гана нерсени: бардык оопасыздыктан көрө түбөлүк даңкты каалайт. Ал эми топурагандар болсо малга окшоп курсагынын тойгонун ойлойт» Маковельский А.О. Досократики. 1-т. 162-6. Бирок Гераклиттин аристократизми саясый түскө караганда руханий түскө көбүрөөк ээ болгон. Ага «Жаратылыш жөнүндө» деген эмгек таандык, андан бизге 130 үзүндү гана жеткен. Бул чыгарма образдуу, кыска, бирок оор, көп учурда түшүнүксүз тил менен жазылган (ошондуктан Гераклитти «караңгы» деп аташкан).
От жөнүндө окуусу
Гераклит отту бардык маңыздын түпнегизи деп тааныйт. Ал сакталып калган фрагментте төмөнкүчө жазган: «Бул космос бардыгы үчүн бирөө гана, аны кудайлардын да жана адамдардын да эч кимиси жараткан эмес, бирок ал ар дайым бар болуп турган, бар болуп турат жана белгилүү бир өлчөмдө өчүп, белгилүү бир өлчөмдө күйүп туруучу түбөлүк жандуу от болуп тура берет». Башка бир фрагментте ал бул түбөлүк жандуу оттун өзгөрүүлөрү жөнүндө жазат: «Алтынды товарга, товарды алтынга алмаштыргандай бардыгы отко, от бардыгына алмашылып турат». Бардык жер — суу — аба — от багытында өзгөрүүлөрдү Гераклит жогору кетүүчү жол деп, ал эми тескери ыраатта болуп жаткан өзгөрүүлөрдү ылдыйга кетүүчү жол деп айтат.
"Логос" идеясы
Өзгөрүүлөрдүн үзгүлтүксүз процесси, кыймыл процесси, ошондой эле карама-каршылыктардын бири-бирине өтүп турушу нерселердин сапаттарынын салыштырмалуулугу менен байланыштуу. Алсак Гераклит деңиз суусунун таза да, ошол эле убакта өтө булганч да болушун мисал келтирет: «Балыктар үчүн ал суу азык берет, алардын жанын сактайт, адамдарга аны ичүүгө болбойт, зыяндуу». 62-фрагментте ал мындай деп жазат: «Өлбөстөр өлөт, ал эми өлгөндөр — өлбөс болушат: бирөөлөрдүн өлүмү экинчилердин өмүрү, бирөөлөрдүн өмүрү экинчилердин өлүмү».
Физтех (метро бекети)
Физтех — Москва метросунун Люблинско-Дмитровская сызыксындагы станция. Бекети сентябрь 2023-жылы ачылат.
Хоупвэлл (Нү-Жерси)
Хоупвэлл (Нү-Жерси) (Hopewell) — Нү-Жерси штатынын Мёрсер округуна караган АКШ шаары.
Белдемчи
Буюм текчеде илинүүчү, Кереге башына же төр ала баканына да илинет. Үйдүн ички жалпы жасалгасы үчүн башка кийим-кечектердей эле мунун да орду бар. Жердиги кызылга сайма түшүрсөк ал «Кызыл белдемчи» деп аталат. Мында көз алдыга кемедей бир тартылып кетүүчү кубулушту элестетет. Эгер «Кыргак сайма» менен «Илме сайма» эриш-аркакталса, чачыгына шуру чөгөрүлсө. Көчөттөр суюгураак түшсө, чыптамасы экөө бир бүткөн ойду, буюмдук үлгүнү түзөт. Буга жанда ала жүрүүчү баштык кошулат. Андай «атыр баштыктар» мындан мурун көркөм үлгү катары жасалуучу. «Көөкөр көчөтү» болсо, «илме сайма» жана «кыргак сайма» экөөнүн кыйышуусу аркылуу бүтсө буюм өз жүзүн алат. Анткени, булар биринин кооздугун бири толуктап, мындай караганда «көөкөр көчөтү» үкүсү булаган тебетейди, түтүнү булаган боз үйдү символдоштурат. Жердиги кара баркут белдемчи жашы 45—50 жаштардагы ургаачылар кийүүгө шартташкан. Саймаларынын чекесиндеги бастырылган кара күрөң кундуз ошол курактагы адамдарга чакталганын баамдатат. Анын көркөм көчөттөрү ай шоокумданып кетет. Буюм табакчасынын ортосундагы кызыл өң зер буюм ортосуна акак таш чөгөрүлгөнсүп, күрөң кызыл сымалданып, табигый кооздук бергендей туюлат. Бул аттуу-баштуу кийимге көркөм көчөттөрдүн өңү кадимки зумурут баамдалат. Буга жазы кемер курундай түр түшүрүп, буюм этеги күмүш кемер кур көчөттөрү өңдөнүп көрүнөт. Кийим өңүрү кыз-келиндердин элечек кыргагы, күмүш кемери сымалданат.
Белек
«Дагы берген белек» деп, Зумурут көздүү бир шакек» (Сарынжы-Бөкөй).
Майрамга сунушталган кымбат баалуу буюмдар донор өзүнүн сүйүктүүсүн буркут кылып, ал бардык ушул тыбырларды жана бриллианттарды кийүүгө татыктуу экенине, көңүл бурууга татыктуу, сулуу аял экенине ишарат кылат.
Кичи Ивдель (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Волхонка (метро бекети)
13-март, 2019 маегинде боюнча ТВЦ Мөскөө мэри Сергей Собянин Калининская жана Солнцевская радиустары байланыш пландаштырылган эмес деп айтты, бирок алар бекети долбоорду талкуулоо үчүн 2023-жылга кайтып келет мүмкүн.
Александр Герцен
Александр Иванович Герцен (1812—1870) — орус философу, батыштык багытка таандык болгон. Помещик Яковлевдин ал Германиядан өзү менен кошо Россияга ала келген немец кыздан төрөлгөн никесиз уулу. Москва университетинин физика-математика факультетин бүтүргөн. Жаш курагында Сен-Симондун окуусуна кызыккан. Ага төмөнкү философиялык чыгармалар таандык: «Илимдеги дилетантизм» (1843), «Жаратылышты иликтеп-үйрөнүү жөнүндөгү каттар» (1845—46), «Уулуна жазылган каттар» — А.А.Герценге (1876).
Социализмди кабыл алышы
Герцен батыштык багытка таандык болгон, славянофилдерди православиени идеалдаштырганы жана падышалык жеке бийликти колдогондугу үчүн кескин сынга алган. Бирок, 1848-жылдагы революция басылып ташталгандан кийин Герцендин Батыш Европадан бир аз көңүлү кайт болуп, эми ал орус кыштак жамаатында социализмдин түйүлдүгү бар деп эсептей баштайт. Словянофилдердин айрым бир жоболорун кабыл алат. 1851-жылы «Москвалык панславизм жана орус европеизми» деген макаласында ал славянофилдердей эле биз да социализмди кабыл алабыз, «бул биз бирибизге бирибиз кол берише турган көпүрө» деп жазат. Бирок ал социализмге башкаруунун жана социалдык мамилелердин өркүндөгөн формасы катарында караган эмес, ал «социализм баардык өзүнүн фазаларында акыры түбү оор натыйжаларга жана маанисиздикке чейин өсүп жетет» деп жазган. Ошондо революциячыл азчылыктардын алп көкүрөгүнөн кайрадан тануу (отрицания) урааны жаңырып чыгат жана кайрадан кандуу күрөш башталып, бул күрөштө социализм азыркы консерватизмдин ордун ээлейт жана ал келечектеги, бизге белгисиз болгон революция тарабынан жеңилет» [Ошонун өзүндө. Чыгарм., II т. 102-103-6.]. 1869-жылы жазылып, М.Бакунинге арналган «Эски жолдошко кат» деген макаласында ал мурдагы революциячыл жолдорго ишенбей турганын жазып, коомдун акырындык менен өнүгүү жолун сунуш кылат.
Фетишизм
"Манас" эпосунда
Фетишизм «Манас» эпосундагы (фр. fetiche — керемет) — адамдарга тиешелүү сапаттарды буюмдарга, нерселерге да таандык кылып, алардын кереметтүү күчүнө ишенген көз караш. Фетиш нерселердин (мисалы, тумар, крест) адам тагдырына таасир берүүчү кереметине ишенүүдөн көрүнөт. Ошондой эле байыркы адамдардын дүйнө таануу жана түшүнүү жаатындагы мифологиялык-фантастикалык ой жүгүртүүгө негизделген идеологиянын өзгөчө бир формасы болуп эсептелет. Ал адамдарга гана мүнөздүү сапаттарды тигил же бул буюмга, нерсеге таандык кылып, алардын адаттан тыш керемети бар деген диний ишенимге таянган көз караш катары пайда болгон жана жашаган. Фетишизм көптөгөн элдердин коомдук аң-сезиминде туруктуу орун алып, алардын материалдык жана маданий өнүгүшүнө өз таасирин тийгизген. Диний-мифологиялык мындай түшүнүктөр менен ишенимдер кыргыз элинде да жашап келген жана анын калдыктарын «Манас» эпосунан кеңири жолуктурууга болот.
Көз караштар
Фетиштик көз караштар менен ишенимдер Сагымбай Орозбаковдун варианты менен Саякбай Каралаевдин варианты вариантында туруктуу орун алган, ошону менен бирге эпостун байыркылык негиздерин бекемдейт. Байыркы адамдар буюмдун жана нерсенин керемет күчүнө табынышы жана ал ишенимдин бир айныксыз фактысы катарында эпикалык душмандардын бутка же бурканга (табына турган сүрөт же тулку, идол) сыйынгандыгын көрсөтүүгө болот. Эпостогу колдонулушу, мааниси жагынан бут бурканга жакын, бирок экөөнүн айырмасы бар. Контекст боюнча буркан чоң, ал эми бут көлөмү боюнча андан кичине. Ошондуктан, аны кээде жанга салып жүрүүгө болот. «Манаста» бут жана буркан калмак-кытайлардын кудайынын сөлөкөтү катары сүрөттөлөт. Бул эпикалык душмандардын байыркы ишеними, көз карашын элестүү чагылдыруу менен эпостун мазмунунун ар тараптуулугун, көп катмардуулугун, тарыхый деталдардын так берилишин көрсөтүү менен архаикалык аң-сезими менен бекем байланыштыгын аныктайт.
Байтик чопо кени
Байтик чопо кени - Чүй облусунун Сокулук районунда, Орок кыштагынан 500 м түштук-чыгышта. Бозбөлтөк дөңсөөсүнүн түштук-батыш капталында. 1954-ж. геологиялык чалгындоо жумуштары жүргүзүлүп, запасы эсептелген. Кендин аймагын антропоген мезгилинин борпоң чөкмө тектери түзөт. Чопо катмары делювий чөгүндүлөрүнөн пайда болгон дөңсөөдө жайгашып, лёсс сымал күлботодон турат. Боз, саргыч боз түстө. Тыгыз, чанда бирин-серин шагыш бүртүкчөлөрү, гипс линзалары кездешет. Калыңдыгы 0,8 21,0 м. Гранулометриялык курамы: 0,005 мм 9,6%; 0,005 0,01 мм 41,5%; 0,01 0,25 мм 42,7%; 0,25 мм 2,05%; 0,5 1,0 мм 1,2%; 1,2 мм 3,0%. Чоподон «75» ж-а «100» маркасындагы кирпич жасалат. Запасы А+В+Ц категориялары боюча 5607 миң м3 Казылып алынууда.
Summit Entertainment
Summit Entertainment, ЖЧК - тасма өндүрүү жана жайылтуу боюнча иш жүргүзгөн америкалык компания. Summit Entertainment Lionsgate компаниясына таандык, башкаруу кеңсеси Санта-Моникада (Калифорния) жайгашкан.
Коркулдак чүрөк
Коркулдак чүрөк (лат. Anas formosa) – майда өрдөктөрдүн бир түрү.
Така иймей
Шарты
Оюнчулардын саны 2—3 киши.
Оюндун баяны
Оюндун башка түрлөрү. Таяк иймей, бакан иймей, бутак иймей.
Кара-Жал
Калкы
Калкы ― 237 киши (2009-жылы).
ТВЦ
ТВ Центр — Орусиянын Москванын каналы шаарындагы телекомпания.1997 (1956) жылы эң алгачкы берүүсүн көргөзгөн.
Турсуналиев, Мукамбеткалый
Турсуналиев Мукамбеткалый (Буранаев М.) (1926–1996) - акын, сатирачы.
Семенов М. Айкын далилдер. – Ф.: Кыргызстан, 1974. – 118 б.
Ижбулды (Зилайыр району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
"Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты даректүү тасма" номинациясы
"Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты даректүү тасма" номинациясы (англ. The Academy Award for Documentary Feature) - документтүү тасмаларга ыйгарылган номинация.
Антюшиха
Антюшиха — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичуг дарыясынын оң жээгинен 24 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Портал:Биология/Инсан
780-жылдары химияны профессор Джозеф Блэктен, ал эми табят таанууну профессора Джон Уокерден Эдинбург университетинен билим ала баштаган. Калганын окуу...
Меридиан
Меридиан чекити – Жер бетинин каалаган меридиан чекити аркылуу өтүүчү тегиздик жана Жердин айлануу огу жер бетинде түз сызык бонча кесилишет. Ал Меридиан чекити деп аталат.
Суусар
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Европанын жана Азиянын тоолуу райондорунда кездешет. Кыргызстанда бардык тоо кыркаларында жашайт.
Асанаалы Бейшенов
1966-жылдан республикалык, бүткүл союздук жана эл аралык көргөзмөлөрдүн катышуучусу.
1971-жылдан СССР сүрөтчүлөр союзунун мүчөсү. Бейшеновдун эмгектеринин тематикасы согуштун антигумандуулугу («Согуш жылдары. Машак терүү»), кыргыз иск-восундагы адам менен жаратылыштын байланышы («Булактын жанында», «Пахта көтөрүп бара жаткандар») болуп саналат. Портрет жанрында натураны байкоосу картиналарында курч жана кооз живопистүү чечилген. Анын негизги чыгармалары Г. Айтиев атындагы Кыргыз улуттук көркөм сүрөт искусство музейинде жана КМШ өлкөлөрүнүн музейлеринде сакталып турат.
Айланма капитал
Айланма капитал — өндүрүш капиталынын эмгек предметин жана жумушчу күчүн сатып алууга бөлүнүүчү бөлүгү. Айланма капитал туруктуу капиталдын (сырьё, материалдар, энергия, отун, бүтө элек өндүрүш) жана өзгөрүлмө капиталдын элементтеринде жүзөгө ашырылат. Айланма капитал наркы продукцияны сатып өткөрүүдө ишкерге толук кайтарылып берилет. Капиталдын негизги ж-а айланма болуп бөлүнүшү өндүрүш капиталына тиешелүү жана жүгүртүү капиталына (товардык жана акча) кирбейт. Айланма капиталды өндүрүш капиталынын бир бөлүгү катары К. Маркс ачкан. А. Смит аны товардык же соода капиталы катары караган. Д. Рикардо айланма капиталын жумушчу күчүн сатып алууга жумшалган чыгымга окшоштурган. Азыркы батыш экономика теориясы айланма капитал түшүнүгүн бөлүп карабайт. Иш жүзүндө ал айланма өндүрүш капиталы менен катар жүгүртүү, товардык жана акча капиталын камтуучу жалпы күндөлүк активдерди түшүндүрөт.
Мотыль-Кы дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Төө жана бото
Оюндун эрежеси
Оюндун педагогикалык мааниси. Шамдагайлык тарбияланат, тартипти сактоого үйрөтөт.
Филогенез
Филогенез (гр. phyle – уруу, урук) – 1866-жылы Геккел тарабынан организмдердин тарыхый, уруулук, индивидуалдык өнүгүшүн билгизген термин. Жандуу жаратылыштын өнүгүү процессинде филогенез онтогенез менен тыгыз байланыштуу. Онтогенездин катмарында Филогенез жаралган. Филогенез менен онтогенездин биримдүүлүгүнүн идеясын Дарвин, Геккел, Мичурин жакташкан.
Мүнөздөп тамактануу
Сунуш кылынбаган тамактар
Сунуш кылынбаган тамактар: акшактар, макарон азыктары, ар кандай пирогдор, кант, бал, кыям, компот, жүзүм, дарбыз, банан, инжир, ошондой эле бардык татымалдар, ышталган, маринаддалган, кычкыл жана ачуу тамактар.
Цисталгия
Дарылоо
Цисталгияны дарылоодо физиотерапия, атайын дарылоо гимнастикасы колдонулат. Дарылоо пайда болуу себебине жараша жүргүзүлөт.
Табарсык, заара жолунун ооруларын убагында дарылоо ооруну алдын алат.
Маданият (Чүй району)
Маданият, Чүй району – Чүй районундагы кыштак. Он Бир-Жылга айыл округуна караштуу. Кызыл-Суунун сол өйүзүндө, деңиз деңгээлинен 1200 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору жана темир жол станциясы Токмок шаарынан 22 км түштүк-чыгыш тарапта. Кыштак 1930-жылы негизделген. Калкы 1001 (2012); негизинен мал багып, дыйкан чарбаларында эмгектенет.
Кемин району
Курамы
Райондо 11 айыл аймагы бар :
Клуписудистер
Клуписудистер (лат. Clupisudis) — сөөк тилдүү балыктардын бир уруусу.
Жүрөк массажы
Кыйыр массаж көкүрөктүн жүрөк жайгашкан тушун кысуу жолу менен жасалат, жүрөк төш сөөгү менен арка омурткасынын ортосунда кысылганда андагы кан кан тамырларга куюлат. Кысуу токтолгондо жүрөк калыбына келип, кайра венага кан толот. Жүрөккө кыйыр массаж жасоону ар бир адам билүүгө тийиш. Массажды мүмкүн болушунча жүрөк токтор замат жасоо керек. Оорулууну түз, катуу жерге (полго, тактайга) жаткырат. Жардам берип жаткан адам оорулуунун оң же сол жагына туруп, алаканын анын төш сөөгүнүн уч жагына туштап коёт. Анын үстүнө экинчи алаканын коюп, салмагын салып күч менен тез-тез (секундасына 1 жолу) ыргактуу басат. Ар бир баскан сайын колду тартып алып, жүрөккө кан толууга мүмкүндүк берүү зарыл. Вена кан тамырларындагы кан жүрөккө жакшы куюлушу үчүн оорулуунун бутун көтөрүңкү коюу керек. 10-12 жаштагы балдарга Жүрөк массажы бир кол менен жасалат, ал эми ымыркайларга эки манжанын учу менен жасоо жетиштүү. Массаж жасап жатканда сөзсүз жасалма дем алдыруу (ооздон оозго, ооздон мурунга) керек. Ар бир дем алдырган сайын жүрөктү беш жолу кысат, ошентип минутасына 12 жолу дем алдырып, 60 жолу жүрөктү кысуу керек. Кыйыр Жүрөк массажы жөнөкөй, бирок эң натыйжалуу ыкма болуп, көп адамдын өмүрүн сактап калууга өбөлгө түзөт: ал биринчи жардам катары көрсөтүлөт. Жүрөк массажынын натыйжасын каректин кичирейишинен, тамырдын өзү кага баштоосунан, дем алганынан баамдоого болот. Массажды врач келгиче же өлүк сыны киргиче жасоо керек.
Географиялык координаттар
Географиялык координаттар – Жер бетиндеги чекиттин ордун аныктоочу кеңдик жана узундук.
Ань
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мукыр-Яха дарыясы
Мукыр-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Яун-Тарка куймасынын сол жээгинен 30 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 51 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Арсенал (футбол клубу, Лондон)
Шилтемелер
Инстаграмдагы расмий баракчасы
Чакмак таш
Шарты
Оюнда жоолук, жалпак таштар колдонулат.
Деңиз кидик чардагы
Деңиз кидик чардагы — (лат. Larus fuscus) ...
Нан
НаH, нан азыктары — тамактанууда көп керектелүүчү эң маанилүү азык. Адам суткасына болжол менен 500—600 г нан жейт.
Акционердик коом
Акционердик коом (АК) – өз ишмердигин пайда табуу максатында ишке ашырган, акцияларды чыгаруу жана жайгаштыруу менен каражат тартуучу юридикалык жак. Акционердик коомдун катышуучулары (акционердин) коомдун милдеттенмелери боюнча жооп беришпейт жана өздөрүнө таандык акциялардын наркынын чегинде анын иши менен байланышкан чыгымдарды тартууга тобокелдик кылышат. Акционердик коом акцияларды чыгарууга милдеттүү, салым кийирүүнүн түрүнө карабастан анын наркы Кыргыз Республикасынын улуттук валютасында көрсөтүлөт.
Метеор
Колдонулган адабияттар
Meteoroid
Каракол суусу, Кочкор району
Каракол суусу, Кочкор району, Чыгыш Каракол – Кочкор суусунун башаты. Кочкор районунун аймагында. Узундугу 51 км, алабынын аянты 533 км2. Кыргыз Ала-Тоосунун Түштүк капталынан башталып, кууш тепши сымал капчыгай жана өрөөн аркылуу агат. Ири куймалары: Корумду, Үч-Куулук, Ийри-Суу. Булардан башка 30дан ашык майда куймасы жана алабында чакан (аянты 0,01 км2) көл бар. Жылдык орточо чыгымы 4,76 м3/сек; эң көбү 63,6 м3/сек, эң азы 0,16 м3/сек. Апрелдин аягында кире баштап, сентябрда тартылат. Сугатка пайдаланылат. Сол жээгинен Дөң-Алыш, Кара-Мойнок кыштагы орун алган.
Айланым салыгы
Айланым салыгы — продукцияны сатуудан түздөн-түз мамлекеттик бюджетке түшүүчү накта киреше. Ал товардын дүң баасына кошулат. Айланым салыгын чарбалык эсептин негизинде иштеген жана банктарда өзүнчө баланстары, ошондой эле эсеп-кысабы бар мамлекеттик ишканалар, уюмдар, өндүрүштүк бирикмелер (компаниялар, комбинаттар), коомдук ишканалар, чарба аралык кооперативдештирилген уюмдар төлөшөт. Айланым салыгы товар сатууда, ошондой эле ал товарларды чекене же дүң баалар боюнча ишканаларга же өндүрүштүк бирикмелерге саткан кезде да төлөнөт.
Бар-Булак минералдуу суусу -
Бар-Булак минералдуу суусу - дарылык касиети бар, жер астынан бургулап чыгарылган жылуу суу. Ысык-Көл облусунун Тоң районунда, Балыкчы шаарынан 45 км чыгыш, Кара-Коо кыштагынан 5 км түндүк-батыш  тарапта, Ысык-Көл жээгинен 600 м аралыкта, деңиз деңгээлинен 1653,53 м бийиктикте. Суу 1979-ж. бургулоо көзөнөгүнөн 1100 м тереңдиктен чыгарылган. Суу чыккан жерде антропогендин борпоң кум-топурагы, палеоген-неогендин кумдук, чопо, алевролит, палезойдун кумдук, алевролит тоотектери жатат. Минералдуу суу палеозойдун кумдук жана алевролит тоотектериндеги тектоникалык жаракаларда топтолуп, бургулоо көзөнөгүнөн агып чыгат. Суу жытсыз, тунук, саал кычкыл даамы бар, температурасы 44°С, чыгымы 2,5 л/с, минералдануусу 4,0–4,7 г/л. Химиялык курамы боюнча сульфат-хлорит-кальций-натрийлүү, газдардан азот басымдуу (88-90%), эринди түрүндө 4,2% көмүр кычкыл газы, 1,5% гелий кезигет. Микрокомпоненттерден жез, коргошун, цинк, фтор, мышьяк, молибден, никель, бром ж. б. элементтер бар. Б. м. с. дарылык касиети боюнча белгилүү «Славян», «Смирнов» минералдуу сууларына окшошуп кетет. Боор, өт жана ашказан ооруларын ичүү; нерв, муун, гинекология, тери жана тиш ооруларын сууга түшүү жолу менен дарыласа болот. Запасы В категориясы боюнча суткасына 0,216 миң м3.
Бешик
Баланы сол жагынан бөлөбөйт. Бөбөктү бешиктин оң тарабынан бөлөп, кайра оң жагынан чечип алуу зарыл.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Арт
Арт — ашуу, тоо маанисин чагылдырган байыркы топонимика, географиялык термин. Бул түшүнүк жөнүндөгү алгачкы дарек X кылымга («Худуд-ал-Аламда» эскерилет) таандык. XI кылымда ашуу маанисиндеги оронимиялык компонент катары тарала баштаган; мисалы, Бадаларт, Букачарт, Занбиарт, Кавакарт, Торигарт, Яфтуарт. Бул термин катышкан топонимдер Кыргызстандын азыркы аймагында өтө көп тараган: Кумарт, Кызарт, Эшекарт, Көгарт, Агачарт. Арт кошулган топонимдер Кыргызстандын азыркы чегинен сырткары аймактарда — Памирде, Алтайда, Тувада, Кашкарда жана башка, тагыраак айтканда кыргыздар мурда жашаган жерлерде гана кездешет. Мындан «арт» түшүнүгү кыргыздарга гана таандык деген бүтүм чыгарууга болот. Арттын кыргыздарда ашуу, бел, дабан, өтмөк, ажык деген синонимдери бар.
Үсөнбаев, Замирбек
Үсөнбаев Замирбек (1951-ж. т., Бишкек ш.) — төкмө акын. Кыргыз Республикасынын эл артисти (1991), Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1983). Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (1997). Даңк медалы (2002), III даражадагы Манас орденинин ээси (2011), II даражадагы Манас орденининин ээси (2021).
Асыл металлдар
Асыл металлдар - дат баспаган, жаратылышта сейрек кездешүүчү металлдар. Аларга: алтын Au, күмүш Ag, платина Pt ж-а платина тобундагы (иридий Ir, осмий Os, палладий Pd, родий Rh, рутений Ru) элементтер кирет. Бекемдиги, туруктуулугу - алардын асылдыгынын белгиси. М. В. Ломоносов металлды кенташтан хим. реактивдердин суудагы эритмесин колдонуп, бөлүп алууга негиз салган. Алтын көбүнчө валюталык металл катары, зергер буюмдарын жасоодо ж-а тиш салууда пайдаланылат. Күмүш дагы валюталык металл, бирок алтынга караганда техникада (өткөргүч, электр тиймеги ж. б.) көбүрөөк колдонулат. Платинадан атайын химиялык идиш (платина тигелдери, чөйчөктөр) жасалат. Анткени ал 1200°С температурада да реакцияга кирбейт, салмагын өзгөртпөйт. Платинанын иридий куймасынан килограммдын үлгүсү - эталон жасалган. Аны м-н бардык өлкөлөрдө тараза текшерилет, ошондой эле фотосүрөттө, кинодо, электроникада, радиотехникада кеңири колдонулат.
Асаналиев, Байтемир
Б.Асаналиев бир топ чет элдик акын-жазуучулардын чыгармаларын, көркөм тасмалар менен мультфильмдерди кыргыз тилине которгон.
Кыргыз тилинде
Кездешүү: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1976. – 100 б.
Барскон кум-шагыл кени
Барскон кум-шагыл кени Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районунда, Барскоон кыштагынан 2 км түндүк-батышта, деңиз деңгээли 1694–1709 м бийиктикте. 1984-ж. чалгындалган. Кен аймагы, түштүк-чыгыштан түндүк-батышка созулуп жаткан, Барскон суусунун өзөнү менен өрөөнүн толтурган, койташ-кум-шагыл кошундусунан түзүлгөн. Гранулометриялык орточо курамы: 500–70 мм – 24%, 70–5 мм – 45%, 5 ммден майдасы – 31%. Кум-шагыл асфальт-бетондун кошундусу, «300» маркадагы бетонду даярдоого жарамдуу. Запасы А категориясы боюнча 296 миң м3, В–406 миң м3, С1–609 миң м3, А+В+С1–1311 миң м3.
Эски любино (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Эски любино — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Бузат айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 13 киши. Почта индекси — 453193, ОКАТО коду — 80248815005.
Атомдук абсорбциялык спектралдык анализ
Атомдук абсорбциялык спектралдык анализ – атомдон чыккан hn белгилүү жыштыктагы (hn) нурдун (hn) интенсивдүүлүгүнүн (lo), ошондой эле изилденүүчү атомго сиңирилишинин натыйжасында өзгөрүшүнө негизделген. А.а.с.а. схемасын төмөндөгүдөй көрсөтсө болот: жарык булагы (1) атомдоштургуч (2)  монохроматор (3) кабыл алгыч (4). Жарык булагынан изилденүүчү элементке таандык болгон нур сызыктуу спектри чыгарылат. Атомдоштургучта анализге алынган үлгү сырттан берилген энергиянын таасиринен бууга айландырылат. Бууга айланган атом (А) берилген нурду сиңирүү менен дүүлүкөн абалга өтөт: A+hv=A*, h-Планк турактуулугу, v=(Е*-Е)/h, Е* жана Е-дүүлүккөн жана негизги абалдагы атомдор энергиясы. Атом дүүлүккөндө электрон негизги деңгээлден жогорку деңгээлге өтөт. Анын негизинде үлгүгө берилген жарык энергиясынын интенсивдүүлүгү азайат (J). Жарыктын жутулушу Ламберт-Бугер-Бээр законуна баш ийет: D=lg(Jo/J)=elc. D-чөйрө оптикалык тыгыздыгы; l - чөйрө калыңдыгы; e-дүүлүгүүнүн мүмкүнчүлүгүнө түз пропорционалдуу чоңдук, ал электрон негизги деңгээлинен ага жакын «резонанстык сызык» деп аталган деңгээлине өтүшүнө туура келет (мис., натрий үчүн 3s-3p(589нм): экинчиси 4s-3p(330 нм); ошондуктан а.а.с.а. методу менен 589 нмге караганда 330 нм сызыкта натрийди аныктоонун мүмкүнчүлүгү 100 эсе жогору). Демек, А.а.с.а. сезгичтүүлүгү абдан жогору. Монохраматордо спектрден ар бир изилденүүчү элементке таандык болгон бөлүгү алынат. Кабыл алгычта-нур электр энергиясына айландырылып, изилденүүчү элементтин саны табылат.
Матра (Зилайыр району, Башкыртстан)
Матра — Башкыртстандын Зилайыр районундагы айыл, Матраев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 1011 киши. Почта индекси — 453680, ОКАТО коду — 80227000000.
Шакек жашырмай
Шакек жашырмай — кыргыз улуттук оюндарынын бири.
Турусбеков Жусуп
Кыргыз тилинде
Жусуптун ырлары: 1-жыйнак. – Ф.: Кыргызмамбас, 1932. – 88 б.
Мекен: Ырлар жыйнагы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1938. – 140 б.
Чыгармалар. Бир томдук. – Ф.: Кыргызмамбас, 1960. – 301 б.
Арал
Арал - кургактыктын төрт тарабы суу менен чулганган бөлүгү. Материктен чаканыраак болот. Топтошуп жайгашкан аралдар архипелаг деп аталат (мисалы, Малайя, Канадалык Арктика архипелагдары жана башка). Пайда болушу боюнча материктик (материктен бөлүнүп калган), жанар тоо жана коралл (шуру) аралдары болуп бөлүнөт. Дарыялар менен көлдөрдө арал шилендилерден жана эрозиянын аракетинен пайда болот. Дүйнөдөгү ири (400 миң км2ден ашкан) аралдар: Гренландия, Жаңы Гвинея, Мадагаскар, Калимантан, Баффин Жери жана башка.
Куш тумшуктуу жыланбалык
Куш тумшуктуу жыланбалык (лат. Avocettina infans) — балыктар.
Этек кармашмай
Шарты
Оюн өткөрүлүүчү жер аянтча, талаа.
Цистоскопия
Цитогенетика
Цитогенетика — генетиканын бир бөлүгү; белгилердин тукум куугуч закон ченеми менен генетикалык информацияны — хромосоманы алып жүрүүчү клетка ядросунун атайын түзүлүшүнүн өз ара байланышын изилдейт. Медициналык практикада цитогенетикалык изилдөөлөр кеңири колдонулууда. Көпчүлүк тукум куума оорулар жана өөрчүү кемтиги хромосоманын түзүлүшү өзгөргөндөн болору аныкталган (Мутация). Тукум куума белгилер хромосоманын түзүлүшү өзгөрүлбөгөндө гана укумдан тукумга берилет. Клеткалардын бөлүнүү процессинде хромосомалар эки эселенип, ал кайра жаңы пайда болгон 2 клеткага тең бөлүнөт. Уруктанууда аталык жана энелик клеткалардын хромосомалары биригип, кийинки муун атасынан да, энесинен да тукум куума белгилерди алат. Цитогенетикалык изилдөөнүн натыйжасында хромосомалардын ортосунда ген алмашуу жүрүп, анын негизинде белгилер менен касиеттер өзгөрөрү аныкталган; хромосомаларда гендердин жайгашуу иретин байкоого, генетикалык картаны түзүүгө, клетка бөлүнүү мезгилинде айрым хромосомалардын түшүп калуу же тескерисинче көбөйүп (полиплоид) кетүү себебин түшүнүүгө мүмкүндүк болду. Кийинки жылдарда хромосоманын молекулалык структурасы, функциясы молекулалык деңгээлде изилденип, ген алмашуудан татаал түзүлүштүү организмдердин активдүүлүгү өзгөрөрү аныкталган. Хромосомалардын өзгөрүшү организмдин өөрчүшүндө бузулууларга алып келип, тукум куума оорулардын пайда болушуна себеп болот. Цитогенетика методдорунун өркүндөшү көпчүлүк тукум куума ооруларды эрте табуу жана дарылоого жардам берет.
Жами
Өмүр баяны
Анын бала чагы жана алгачкы билим алуусу ошол замандагы Гераттан калган Жамдагы Харгерд шаарында атасынын жанында  өткөн. Болжол менен 13 жашында ал атасы менен Гератка барып ошол жакта отурукташып калган. Ал жерде өз убактысын илим билимге арнап, жашоосунун көбүнчө бөлүгүн ошол жакта өткөзгөн жана ал жер ошол замандан тарта Жами аталып, белгилүү болгон. Ал алгачкы ырын башка бир лакап ат менен жазып, кийинчерээк өзү Жам шаарында төрөлгөндүктөн жана Шейх Ахма Жаминин урматына лакап атын Жами деп атаган. Жаминин үй бүлөсү Геран шарында отурукташкандыктан, ал перс жана араб адабияты боюнча баштапкы билимин өз атасынан үйрөнгөн. Ошентип ал ошол замандагы эң мыкты жана белгилүү илимий борборлордун бири болгон Низамие медрессесинен билимин уланта баштаган жана өз заманындагы грамматика, синтаксис, диалектика, философия, математика, фикх, хадис, ишеним, кыраат, тафсир сыяктуу жалпы илимдерди терең үйрөнүп, белгилүү устаттар Кожо Али Самарканди менен Мухаммад Жажермилерден билим алган. Ал так ошол доордо суфизм менен таанышып, ага кызыгуусу арта баштаган. Ошентип ал Сейиддин Мухаммад Кашгаринин окуучуларынын катарына кошулуп нагшбандия агымы боюнча руханий билимин жогорулаткан. Ал устатынын көзү өткөн соң (ислам жылнамасы менен 870-жылы жана григориан жылнамасы менен 1455-жылы) Накшбандия тарикатынын халифи болуп дайындалган. Андан бир нече жыл өткөн соң Жами Самарканддын жолун улап, илимдин таасы жана досу болгон Улугбек Мухаммед Тарагайдын жардамы менен ал жер даанышмандардын, илим билим борборуна айланган. Нуриддин Жами Самаркандда жүргөндө да өзүнүн билими менен устаттарынын көнүлүн өзүнө бурган. Жаштайынан эле ыр жазып баштаган Жаминин ыр жазууга болгон шыгы күчөп, өзүнүн  диний, суфий жана мистикалык жогору билими менен эл арасында бат эле таанылып, атагы дүңгүрөп далайга тараган. Ал жөнөкөй жашагандыгына карабай абдан белгилүү, сый урматка татыктуу болгон жана эч убакта өзүнүн кудурети жөнүндө ооз ачкан эмес, падышалар, эмирлер ага урмат көрсөтүшүп, өздөрүн анын окуучусу жана шакирти деп билишкен. Улугбектин орун басары Султан Байкара менен анын эмири Алишер Навои өмүрүнүн акырына чейин аны урматтап, ага сый көрсөтүшкөн. Жада калса Осмон империясынын падышасы Узун Хасан Куюнлу менен Египетеги Хижаз өкмөтүнүн падышалары да аны барктап, баалашкан.
Шилтемелер
* Султан Хосейн Багиранын доорундагы мазхаб, Али Жаванмарди, 11б. Ислам тарыхынын электрондук булагы, Күз 1391 ж.
Сырткы шилтемелер
* Жаминин өмүр баяны
Сайлык
Сайлык (Сайлык) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Чүй районундагы айыл. Сайлык айыл округу составына кирет.
Кичи Кучаж (дарыя)
Кичи Кучаж — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Кучаж дарыясынын оң жээгинен 1,2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тура дарыясы Тагил дарыясынын куюлушунан Тагил дарыясы, Ница дарыясы жана Пышма дарыясы дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Тарбия
Тарбия – 1) коомдун эң зарыл функциясы, анын түбөлүк категориясы катары каралат. Тарбия – жаш муундарда коомдук, өндүрүштүк жана маданий турмушка даярдоо максатында жашоонун белгилүү деңгээлдеги билимин, башкача айтканда балдарды бардык жактан (адеп, дене, акыл-эс) максатка ылайыктуу багытта калыптандыруучу процесс; 2) балдардын коомдук маданиятты жана улуу муундун үлгүлүү тажрыйбаларын үйрөнүүсү. Тарбия коомдук жана маданий турмуштагы, өндүрүштөгү активдүүлүккө даярдоого багытталат. Тарбиянын негизги түрлөрү: үй-бүлөлүк жана коомдук тарбия болуп бөлүнөт. Ал үй-бүлө жана мектептин, мектепке чейинки жана мектептен тышкаркы мекемелердин, балдар жана жаштар уюмдарынын ж. б. коомчулуктун бирдиктүү ишмердиги аркылуу ишке ашат, ошондой эле адабият жана искусство, илим жана техниканын өнүгүүсү таасир этет.
Бузук телефон
Шарты
Оюнчулардын саны 10—15 киши.
Атомдук радиус
Атомдук радиус – атомдор өлчөмүн, мол-лар жана кристаллдагы атомдор (ядролор) ортосундагы аралыкта болжолдоп, ченөөгө мүмкүндүк берүүчү мүнөздөмө. Ал ангстрем (А0) менен туюнтулат. (1А0 =10 -8 см). Кристаллдын ички түзүлүшү жана тышкы формасы атомдор жана иондор радиустарына көз каранды. А. р. так аыктоо үчүн атомдор аралык аракет кылган хим. байланыштар өзгөчөлүктөрү эске алынат. А.р. металлдык жана коваленттик болуп бөлүнөт. Металлдык радиус үчүн элементтер кристаллдык түзүлүшүндөгү атомдун эң кыска аралыгынын жарымы алынат. Коваленттик радиус металл эместер мол-дагы бир байланышы узундугунун жарымына барабар (мис., хлор мол-сындагы Cl2 атомдору аралыгынын жарымы). Кристаллдык химияда мааниси өтө чоң.
Аптека же дары ромашкасы
Аптека же дары ромашкасы - бир жылдык чөп өсүмдүк. Аптека ромашкасы Кыргызстанда кеңири таралган. СССРдин Европа бөлүгүнүн бардык жерлеринде, Кавказда, Сибирде, Ыраакы Чыгышта жана Орто Азияда кездешет. Гүлү татаал себетче. Ромашканын гүлү дарылык касиетке ээ. Гүлүнүн кайнатмасы ич өткөндө, тердетүүчү, жел чыгаруучу каражат катары, ичеги түйүлгөндө кеңири колдонулат. Ангина, оозул болгондо сезгенүүгө каршы жана антисептик зат катары аны менен оозду чайкоо сунуш кылынат. Бир стакан кайнак сууга бир кашык кургатылган ромашканын гүлүн демдеп, жарты стакандан күнүнө 3 жолу ичүү, клизма жасоо сунуш кылынат.
Талды-Булак алтын кени
Руда уя жанаа линза сымал майда тилкечелерден турат. Майда тилкечелердин өлчөмү 1150х700 м келген эллипс сымал штокверк түзүлөт. Руда гидротерм процесстеринин негизинде пайда болуп, жез-порфирдүү типке жана алтын-сульфид-кварц формациясына кирет. Негизги руда минералдары: халькопирит, молибденит, хризоколла, малахит, азурит, борнит, халькозин, сфалерит, мелионит. Рудадагы пайдалуу компоненттердин орточо өлчөмү: алтындыкы–0,67 г/т, жездики–0,20%, молибдендики–0,0073%. Руданын запасы жана ресурсу 379430 миң тонна. Алтындын запасы жана ресурсу 253,9 тонна.
Клюпе түспөлдүүлөр
Клюпе түспөлдүүлөр (лат. Clupeomorpha) – балыктардын бир чоң түркүмү.
Айнек иштери
Айнек иштери - имараттардын терезе, каалгаларын айнектөө. Курулушта терезе айнеги, арматуралуу, саймалуу, түстүү, чыңалган айнектер жана айнек блоктору колдонулат. Бул иш айнекти керектүү өлчөмдө кесүү, аны терезеге, каалгага ж. б. жарык кирүүчү оюктардын алкактарына орнотуудан, бекитүүдөн, тазалоодон турат. Кадимки айнектин калыңд. 2, 3, 4, 5 жана 6 мм болот. Мында айнектен башка негизги материал катары олифте даярдалган бор жылчык шыбагы (замаскасы), минералдык майларда жасалган битумдуу жана темир же коргошун суригинде жасалган белила жылчык шыбагы пайдаланылат.
Мурзабеков, Таавалды Мукайыл уулу
Кыскача өмүр таржымакалы
1991-жылы Т.М.Мурзабеков КМУнун проректорунун милдетин аткаруучу сыяктуу кызматтарды аркалаган. Демек, анын адистик өмүрү толугу менен мурдагы КМУга, азыркы Кыргыз улуттук университетине арналган. 1991-жылы 9-октябрда Таавалды Мукайыл уулу Мурзабеков педагог-окумуштуу жана уюштуруучу катары толукшуп турган кезинде, болгону 43 жашында жүрөгүнөн кармап дүйнөдөн кайткан.
Эстутум
2019-жылдын 29-ноябрында Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин Башкы жыйын залында Таавалды Мурзабековдун 70 жылдык мааракесине арналган илимий жыйын өттү жана ал тууралуу жаңы китептин бет ачар аземи уюштурулду. Андан соң борбор шаардагы "Фрунзе" ресторанында эскерүү чаралары улантылды.
Асанбеков, Сарман (Абдул)
Кыргыз тилинде
Табитти тарбиялоо. – Ф.: Мектеп, 1963. – 75 б.
Мэрхы-Хондыя дарыясы
Мэрхы-Хондыя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таз дарыясынын сол жээгинен 1050 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 53 км.
Токтосун Тыныбеков
Кыргыз тилинде
Кения
Табияты
Аймагынын басымдуу бөлүгүн феррозём топурактары ээлейт, чыгышында жана түндүк-чыгышында шор жерлер да кездешет. Тоолоруна кызыл ферралит, Инди деңизин жээктей күңүрт түстөгү силитозём топурактары мүнөздүү. Флорасынын курамында татаал өсүмдүктөрдүн 6000 түрү бар; алардын 150дөн ашуун түрү сейрек жана жоголуп бараткандар. Токой жана сейрек токой өлкөнүн аймагынын 30%ин ээлейт. Эң кургакчыл түндүк жана түндүк-чыгыш бөлүктөрүнө тикендүү токой жана бадалдар, ксерофилдик сейрек токой мүнөздүү. Алар түштүктү карай өлкөнүн басымдуу бөлүгүн ээлеген чөлдөшкөн саваннага (ньикага) өтөт. Өлкөнүн нымдуу батыш бөлүгүндө негизинен экинчи жолку өскүлөң саванна жана парк сымал тараган токой басымдуу. Кениянын борбордук бөлүгүндө баалуу дарактарга бай дайыма жашыл нымдуу тоо токою, Кения жана Элгон тоолорунун кырларында африка-альп өсүмдүктөрү өсөт. Жээктей мангр токойлору кездешет. Кениянын жаныбарлар дүйнөсү өтө ар түрдүүлүгү жана өзгөчөлөнөт; анда сүт эмүүчүлөрдүн 400дөн, куштардын 1100дөн, сойлоочулардын 3б0тан, жерде-сууда жашоочулардын 75тен ашык түрү мекендейт. Саванналарда ар түрдүү туяктуулар көп; алар көңдөй мүйүздүүлөр (африка буйволу, гну антилопасы, орикс, топи, стенбок, бушбок, жейрен ж. б.), ошондой эле африка пили, кара керик, жираф, зебра ж. б.; жырткычтардан арстан, кабылан, кара кулак шер, каракал ж. б. кездешет. Саваннанын орнитофаунасына африка төө кушу, бүркүт-турна, тоодак ж. б. мүнөздүү. Рудольф көлүндө нил крокодилинин эң ири популяциясы бар.
Кичи Кылья (дарыя)
Кичи Кылья — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Кылья дарыясынын сол жээгинен 8,8 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Кеңеш
Калкы 2801 (1987); негизинен жашылчачылыкта, бакча жана мал чарбасында эмгектенишет. Орто мек¬теп, балдар бакчасы, китепкана бар.