cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Брандттын кирписи
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Кыргызстанда изилденген эмес. Адабият маалымат боюнча марттан тартып октябрң бою активдүү, түнкүсүн жүрүүчү жаныбар. Кыштоо үчүн жана жашыруун жүрүү үчүн кемирүүчүлөрдүн ийиндерин пайдаланат. Үйүүгүшүүсү март-апрелде, майда 2-5 тууйт, алар июнда уя ийиндеринен кетишет. Биринчи кышташынан кийин жыныстык жагынан жетилет. Негизинен курт кумурскалар, сойлоочулар жана өсүмдүктөрдүн мөмөлөрү менен азыктанат.
Чектөөчү факторлор
Дың жерлерди өздөштүрүү, айыл чарбалык айдоолорду сугаруу жана айдоо.
Фонетика
Үндүү тыбыштар
Үндүү тамгалар 12. Алар: а, о, ө, э, и, ы, у, ү, я, ю, ё, е.
Фонема
Кыргыз тилинде 34 фонема бар. Үндүү фонемалар – 14, үнсүз фонемалар – 20.
Фонология
Мисалы, айтылышы жазылышы сарала сары ала баралек бара элек алтай алты ай айталбай айта албай
Үнсүз тыбыштардын жасалуу ордуна карай бөлүнүшү
Үнсүз тыбыштар жасалуу ордуна карай төмөндөгүдөй болуп бөлүнөт. Бул тыбыштар астыңкы эрин үстүңкү эринге тийишкенде жасалат. Алар: б, п,м. Бул үнсүздөрдү айтканыбызда астыңкы эринибиз үстүңкү тиштерге тийишип айтылат. Булар: ф, в.
Уччул үнсүздөрдүн айрымдары тилдин учу тиштерге же таң-дайдын алды жак бөлүгүнө тийишкен учурда жасалса, айрым-дары ушул органдардын бири-бирине тийишип, жакын-дашкан абалында жасалат. Алар: т, д, з, с, ч, ш, ж, н, л, р, ц, щ. Бул тыбыштар тилдин орто болүгү тандайга жакындап, көтөрүлгөн абалында жасалат. Алар: й, к, (ки), г, (ги), ж (журнал ). Тилдин түпкү болүгү жумшак таңдайга тийишкенде же жакындап көтөрүлгөндө жасалат. Буларга: қ (кы), ғ (гы), ң, х тыбыштары кирет.
Үнсүз тыбыштардын үн менен шыбыштын катышына карай бөлүнүшү
Шуулдама үнсүздөр жалаң шыбыш менен же шыбыш менен үн-дүн катышы аркылуу жасалат. Бул өз ара төмөндөгүдөй болуп бөлүнөт.
Муун
Сөздөгү я, ю, е, ё, юу тамгалары жана созулма үндүүлөр бир гана муунду түзөт. Мисалы, бо-ёк. чо-юн, тоо, суу. Муун ачык, жабык жана туюк муун болуп, үчкө бөлүнөт.
Жабык муун
Сөздүн аягы үнсүздөр менен бүткөн муун жабык муун деп аталат. Мисалы, үн-дүү-лөр, үн-сүз-дөр, ал-ма-нын, эм-гек.
Туюк муун
Сөз үнсүздөр менен башталып, үнсүздөр менен аяктайт. Мисалы, мек-теп, ки-теп, бал-дар, деп-тер, сыз-гыч, бак, те-рек, саз, ко-муз, ме-кен, ба-кыт, кос-мос.
Ташымал
Сөздөрдү ташымалдоо төмөнкү тартипте болот:
Басым
Сөздүн курамындагы бир үндүү тыбыштын башка үндүү тыбыштарга караганда күч менен көтөрүңкү айтылышы басым деп аталат.
24-июль
24-июль — Григорий календары боюнча жылдын 205-күнү (толук жылда 206). Жылдын аягына чейин 160 күн бар.
Гиостилдик бекүү
Гиостилдик бекүү - көпчүлүк акулалар, көөкөрчөлөр жана нур канаттуу балыктарда таңдай-квадраттык кемирчектин гиомандибуляр кемирчеги же асма сөөк аркылуу баш сөөк менен бекиши. Г-дик б-гө, мисалы, мекире балыктарда гиомандибуляр кемирчек аркылуу жаактар «асылып турушат». Г. б. жаак аппаратынын кыймылдуулугу жогорулайт, бирок анын бекем бекиши (кармашы) жетишсиз. Талкалачуу жаактары бар балыктардын Г-дик б-сү амфистилдик же аутостилдикке алмашат.
Саатов Жапар (Ташбеков Ж.)
Кыргыз тилинде
Ынталуу балдар: Очерктер жана аңгемелер. – Ф.: Кыргызмамбас, 1960. – 79 б.
Мээрим: Аңгемелер. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1962. – 85 б.
Акционердик коммандита
Акционердик коммандита – кээбир чет өлкөлөрдөгү акционердик коомдор менен коммандит шериктиктер белгилерин бириктирген компаниянын (шериктиктин) түрү. Катышуучулардын кээбирлери – аманатчылар А. к. милдеттенмелери үчүн өздөрүнүн баардык мүлкү менен, ал эми башкалары өздөрүнүн салымдарынын өлчөмүндө жооп беришет. == Колдонулган адабияттар ==
Аккөзова Үлпаткан
Аккөзова Үлпаткан 1949-жылы Сузак районунун Багыш айылында туулган.
Ой-Булак
Ой-Булак (Ой-Булак) — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусун Түп районундагы айыл. Кутургу айыл округу составына кирет.
Сабыров Курбаналы
Өрүкзар: Ырлар жана поэмадан фрагменттер. – Ф.: Кыргызстан, 1980. – 112 б.
Өгүз-өтмөк
Өгүз-Өтмөк, Тай-Өтмөк
Соус Плэйнфилд (Нү-Жерси)
Калкы - 23385 киши. Болжолдуу аянты - 21.7 км². FIPS коду — 34-69390.
Бруцеллёз
Жугуу жолдору
Кишиге дарттын козгогучу негизинен булганган же чийки сүттү ичкенде жана андан даярдалган тамак-ашты (сыр, май, быштак жана башка), чала бышырылган этти жегенде, ылаңдуу малды бакканда, аларды туудурганда, колдун терисиндеги майда жараат, кесиктер аркылуу, ошондой эле булганган аба менен дем алганда жугушу мүмкүн. Бруцеллёз мал чарбасында иштегендерде (койчу, уйчу, саанчы, зоотехник, ветеринариялык кызматкерлер), малдан алынган азыктарды чыгаруучу жана тери жүн иштетүүчү өнөр жайларда иштеген жумушчуларда көп кездешет.
Болжолдоолор
Адамдарды бруцеллёздон вакциналоо жана башка ветеринардык көзөмөлдөө ыкмалары менен, мисалы, малдарды текшерүү жана оору жуккан болсо аларды союп, илдетти жок кылуу сыяктуу жолдор менен сактандырууга болот. Учурда адамдар үчүн толугу менен майнаптуу вакцина жок.
Тарыхы
Төмөнкү эски аталыштар мурда бруцеллёзго карата колдонулган:
Итониддер
Итониддер (лат. Itonidae) — тордомо канаттуу каскак жандыктардын бир тукуму.
Жумалиева Асылкүл
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Косметика каражаттары
Кометика каражаттарыдын түрлөру
Гигиеналык, профилактикалык, дарылык косметика каражаттарына тишти тазалоо, ооз көңдөйүн чайкоо, дене, баш, бет терисин күтүү үчүн зарыл заттар, терчилдикке каршы каражаттар кирет; кооздук косметикасынын каражаттарына упа, эндик, чач боёк, ооз боёк, кирпик боёгуч тушь, каш боёочу карандаш, тырмак боёочу лак жана башка кирет. Аларды парфюмерия өнөр жайы чыгарат жана атайын илим изилдөө лабораторияларда экспертизадан жана апробациядан өтөт.
Атыр самындар жана шампунь
Алардын тутумуна аминокислотасы жана витаминдери бар биологиялык активдүү комплекс кирет. Абдан таасирдүү шампундардын бири —«Лецитиновый», анда апилак жана фосфатид концентраты бар. Витаминге бай апилак менен айкалышып, фосфатиддер зат алмашууну күчөтөт да, чачка жакшы таасир тийгизип, жылтылдатат. Чач кургап кырчыла баштаса «Яблоневый цвет», «Зодиак» шампунун пайдалануу керек. Нормалдуу жана майлуу чачка тутумунда сууда эрүүчү ланолин жана резорцин антисептиги бар «Ремол» шампуну сунуш кылынат. Бул шампунь чачка какач түшүрбөйт. «Себорин» шампуну да какачты кетирет.
Арып
Арып (арабча тамга) — сыйкырлап дуба окуп көз байлоо, кубултуу. Арабдардын диний жана көбүн эсе элдик оозеки чыгармалары (мисалы, «Миң бир түн» тибиндеги жомоктору) аркылуу кирген термин. Ал байыркы кыргыздардын магиялык көз карашындагы кубулуучулук жөнүндөгү түшүнүгү менен контаминацияланган. Ушуга байланыштуу «Манас» эпосунда А. окуу менен аракет кылуучу каармандардын эки тиби жолугат. Биринчи типке Алмамбет, Кошой, Айчүрөк, Көкмончок жана башкалар эпостун өзүнүн байыркы каармандары жатат. Мисалы, А. окуп Алмамбет күндү жаадырат, Кошой Кашкарга аттанган жортуулунда көптөгөн сыйкырдуу эрдиктерди жасайт, Көкмончок Семетей Кыястан жараланганда кайыпка айлантып алып кетет, Айчүрөк уулу Сейтекке жардам бериш үчүн Кыястын сыйкырдуу аты Тооторунун тилин байлайт. Экинчи типке араб, фарсы жомокторунун таасири менен эпоско кийин кошулган «аяр» деген жалпы аталыш менен белгилүү кейипкерлер кирет. Булар көбүнчө Сагымбай сыяктуу байыркы чыгыштын жазма адабиятынын Орто Азия элдеринин арасына тараган үлгүлөрү менен тааныш манасчылардын варианттарында кеңири кездешет. Манас ата конушу Ала-Тоону душмандардан бошотуу үчүн жүргүзгөн согушта Үч-Турпандын каны Текестин аяры Куястын А. окуп жасаган укмуштуу сыйкырлыгы жөнүндө: Арып дуба салыптыр, Жерден чыккан киеси Адам болуп калыптыр. Мейли камыш, мейли чий, (Баатыр болсоң барып тий), Мейли куурай, мейли чөп Аскер болду сансыз көп, Адам кылып жыгачтан Аңгемелүү кандай кеп, Карагайы, кайыңы, Каптап барган аскердин Чыгар эмес дайыны, Өйүз менен бүйүзүн Аскер кылды баарыны, Суунун үстүн өрт кылды Туу көтөргөн ар жерде Султандарын көп кылды. Ат минбеген жөө болду, Ар бир чынар теректер Адам эмес дөө болду. Мылтык, кылыч бар жарак Бутагынан бөлүндү Найза кылыч көтөргөн Айбаттары көрүндү (Сагымбай Орозбаков, 2. 36—37),— деп сүрөттөлөт.
Эркин бажы аймагы жана эркин кампа
Эркин бажы аймагы жана эркин кампа – чет өлкө товарлары бажы алымдары менен салыктары алынбастан, ошондой эле көрсөтүлгөн товарларга экономикалык жөнгө салуу чаралары көрүлбөстөн, тийешелүү аймактык чегараларга же жайларга (орундарга) жайгаштырыла жана пайдаланыла турган, ал эми атамекендик товарлар КР бажы мыйзамдарында белгиленген тартипте, экспорттук бажы тартибине ылайык колдонула турган шартта жайгаштырыла жана пайдаланыла турган бажы тартиби.
Колдонуучу
Колдонуучу — компьютер же тармактык кызмат (электрондук почта, бүткүл дүйнөлүк желе) менен иштөөчү адам. Адатта, программалардын колдонуучулары программалар кантип иштегенин билишпейт. Компьютер менен иштеген адамдардын көбү өздөрү программа түзүшпөйт. Колдонуучулар компьютерде даяр программалар менен иштешет.
Жумалиева Алма
Жумалиева Алма Оймочу жана саймачы. 1925-ж. Кочкор районундагы Мантыш айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. Кыйла жылдары маданий тармакта эмгектенген. Улуу муундагы чеберлердин таасири менен тестиер кезинен узданат. Абалы «көшүрмө сайма», «таңдай сайма», «басма сайма», «жөрмөмө сайма» ыкмаларында учуктуу ийне аркылуу керебетке тарткыч, терезеге тарткыч, сүлгү, кийим жапкыч сыяктууларды орус, украин саймаларына үндөштүрүп узданган. Кийин кийиз буюмдарына жана салттуу илме саймага (шибеге сайма) баш койгон. Алма шырдактарына түшүүчү көркөм оюмдарды ичкерээк кыялданта алат да, ортолук оюмду четтик оюмдан «ит куйрук оюмунан» жасаган «аламычы» аркылуу бөлүп, ал эми жээктик «аламычты» нарындыктарга мүнөздүү «бычак учулантат». Ал энелеринен, таенелеринен калган эски нускалуу үлгүлөрдү көөнөртпөй сактап, ал көркөм оюм-көчөттөрдүн негизинде туунду кооздук жаратат. Анын айрым салттуу буюмдары музейлердин төрүнөн орун алган. Алманын Жумалиева Калбүбү, Жумалиева Марина, Абдыкалиева Динар өңдүү ишенимдүү үйрөнчүктөрү бар.
Абилов Болот Арипович
Абилов Болот Арипович (1963-ж. туулган, Фрунзе) педиатр, медицина илимдеринин доктору (2002). КММИни (1986), СССР МИАнын педиатрия ИИИнин аспирантурасын (1991) бүтүргөн. КРнын Саламаттык сактоо министрлигинин алдындагы Лицензия-аккредиттөө комиссиясынын төрагасынын орунбасары, Бишкек шаарынын медицина акредиттөө комиссиясынын улук эксперти болуп иштеген. Ал 29дан ашык илимий эмгектин автору. Коомдук саламаттыкты сактоо боюнча адис.
Сейда
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Кыргыз тили
Ариптери
Араб ариби 1927-жылы латын арибинин негизинде түзүлгөн алфавитке өткөнгө чейин колдонулган. Учурда араб ариби Кытайда колдонулат. Латын ариби Кирилл арибине алмаштырылганга чейин 1930-жж. Советтер Союзунда колдонулган. Кыргыз кирилл ариби Кыргызстанда колдонулат. 36 тамгадан турат: 33 орус алфавитинен, жана кошумча кыргыз тилинин тыбыштык өзгөчөлүгүнө ылайык 3 тамга: Ң, Ү, Ө.
Орхон-Энесай алфавити
(Көк-Түрк алфавити, Туран алфавити, Байыркы Түрк алфавити, Байыркы Түрк элдери алфавити)
Бейше Молдогазиев
Кыскача өмүр таржымакалы
Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин айтылуу тарыхый чакырылышынын депутаты болгон (1991—94).
Үлгү ырлар
Үлгү ырлар - ырчылардын насыят темасына байланышкан ырлары. Ырчылар мында жаштарга же жалпы эле адамдарга жашоодогу жакшылыктар, үлгүлүү жүрүм-турум, тарбия жөнүндө ырдашкан.
Котпасый-Кикя дарыясы
Котпасый-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Алага дарыясынын сол жээгинен 15 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Эркинтур Молдогазиев
Бир нече жолу облустук, райондук Кеңештерге депутат болгон. Медалдар менен сыйланган. "Нарын облусу" энциклопедиясынын чыгаруучусу.
Кичи тенькаш (Нуриман району, Башкыртстан)
Кичи тенькаш — Башкыртстандын Нуриман районундагы айыл, Байгильдин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 187 киши. Почта индекси — 452443, ОКАТО коду — 80245805007.
Акцияны жайгаштыруу
Акцияны жайгаштыруу – акционерлерге тийешелүү болгон акциялар. == Колдонулган адабияттар ==
Котон жара
Этиология
Ал негизинен жыныстык катнашууда жугат. Кээде оорулуу пайдаланган тиш щёткасы, жуунгуч, сүлгү, идиш жана башка буюмдар аркылуу жугушу да ыктымал.
Курганка (Олым куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дилназ Ахмадиева
Өмүр баяны
Дильназ 1980-жылы 20-ноябрда Казакстандын Алматы шаарында төрөлүп-өскөн. 1997-жылы №8-лицейден билим алган соң Алматы шаарындагы Казак Мамлекеттик университетин аяктап, котормочу-референт адистигинин ээси болот. Дильназ чыгармачыл үйбүлөдө өскөндүктөн, кичинесинен музыкага шыгы байкалган. Атасы Ахмадиев Мурат – Казак Республикасынын эл артисти, белгилүү ырчы. Учурда Казакстандагы уйгур театрынын директору. Апасы Ашимова Ризвангуль – актриса жана казак телекорпорациясынын экс-директору. Чыгармачыл ата-эне кызы Дильназ менен уулу Дильшаттын чыгармачылыгын өркүндөтүүгө шарт тү­зүп келишкен. Ошондон улам Дильназ төрт жашынан ырдап чыга баштап, акырында казак телевидениесиндеги балдар берүүлөрүнө, “Алтын алма” деген телефильмге тартылат. Аны менен кошо Уйгур театрындагы спектаклдерде роль жарата баштайт. Он жашында “ОРТ” каналынын заказы менен Казак телевидениеси Дильназдын жеке чыгармачылыгына арналган отуз мүн­өттүк берүү даярдайт. Ошентип, кичинекей талант эл көзүнө илинет.
Норузбаева Кишимжан
Норузбаева Кишимжан 1950-жылы азыркы Сузак районуна караштуу Көк-Кыя айылында туулган.
Мергенька (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — РФ менен Казакстан Республикасы чек арасынын аягына чейин Чоң Уват көлүн кошпогондо Чоң Уват Суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Ишим (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү), дарыя бассейни — Иртыш.
Шире
Балдардын жана оорулуулардын тамактануусунда өтө маанилүү. Алардын составында углеводдор, минерял туздар, витаминдер, органикалык кислоталар, ферменттер жана башкалар бар. Жаңы даярдалган (накта) жана консерваланган түрдө колдонулат. Жемиштеги азык заттардын сакталышы үчүн Ширелерди консервалоодо аны мүмкүн болушунча азыраак кайнатуу керек. Ширелерди тундурулуп жана тундурулбай даярдалат. Тундурулбаган Ширелер пайдалуу, анда мөмөнүн даамы, өңү, жыты жана азык заттары сакталат. Витаминдер үйдө жасаганга караганда заводдо даярдалган Ширелерде жакшы жана көпкө сакталат. Жемиш жана мөмө Ширининдей эле жашылча Ширелерии да көп колдонулат. Томат Ширелери бышкан томаттан жасалып, өсүмдүктө болгон бардык витаминдер, айрыкча каротинге жана С витаминге бай, анда минерал туздар, кант жана органикалык кислота да болот. Томат Ширелери даамдуу келип, суусунду кандырат. Сабиз Ширелери каротинге бай; ошондой эле организмге керектүү кальций, фосфор жана темир туздары бар. Калориясы жана сиңимдүүлүгү жагынан сабиз Ширелери башка жашылча Ширелеринен артыкчылык кылат. Ал айрыкча балдарга, кош бойлуу жана бала эмизген аялдарга пайдалуу. Кызылча Ширелери кантка, минерал туздарга жана азоттуу заттарга бай. Аралашма жана концентрацияланган Ширелери баалуу азык болуу менен даамдуу келет. Аралашма Ширелер (мисалы, алма-жүзүм, алмасабиз) эки же андан да көп түрдүү Ширелерден турат.
Саргояз (Нуриман району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кайталама
Кайталама (орус. тавтология, гр. tauto – ошонун эле өзү; кайталама) – бир маанини тактап айтпастан, анын ашыкча, керексиз эле кайталап айта берүү жана да бир маанини зарыл керектүү тактап кайталоо болуп саналат.
Эркиндигинен ажыратуу
Эркиндигинен ажыратуу – КР кылмыш-жаза мыйзамдары боюнча жазанын бир түрү (негизги чара катары гана). Э. а. чарасы күнөкөрдү убактылуу жер котортуу же жалпы, күчөтүлгөн, өзгөчө тартиптеги абакка жайгаштыруу же түрмөгө камоо жолу менен ишке ашырылат. Э. а. 6 айдан 20 жылга чейинки мөөнөттө белгиленет. Кылмыштардын жыйындысы боюнча жаза белгилөөдө Э. а. мөөнөттөрүн жарым-жартылай же толук кошкон учурда, Э. а-нун эң жогорку мөөнөтү 25 жылдан, ал эми өкүмдөрдөн жыйындысы боюнча 30 жылдан ашпоого тийиш. Өлүм жазасы кечирим берүү иретинде 30 жылдык Э. а. мөөнөтү менен алмаштырылышы мүмкүн. Өкүм чыкканга чейин 18 жашка толо элек күнөкөрлөр жалпы же күчөтүлгөн тартиптеги абакка жайгаштырылат.
Лазавка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Котур
Дарылоо
Оорулуу догдур сунуш кылган котурга каршы дарылоону толук жүргүзүп, өзүнчө сүлгү, төшөнчү пайдаланып жана бөлөк бөлмөдө укташы керек. Оорулуу жакшы болуп айыккандан кийин самындап жуунуп, кийимди жана шейшепти алмаштырып, алар кайнатылат же лизолдун же нафтализолдун 10%түү эритмесинде бир саатка жакын чыланып коюлат. Сырт кийимдер жана төшөнчү дезкамерада тазаланат, эгерде андай шарт жок болсо үтүктөп, сыртка 5 күнчө, суук күндөрү 1 күнчө жайып коюш керек. Пайдаланып жаткан дары терини дүүлүктүрсө, дарыны сүйкөбөй догдурга кайрылган оң. Котур менен ооруган кишинин догдурга эрте кайрылышы, оорулуу менен чогуу болгон кишини, балдар коллективинде бирөө ооруп калса, калган балдарды текшерүү оорунун таралышын алдын алат. Алдын алууда өздүк гигиенаны сактоонун мааниси чоң. Балдар коллективиндеги (бала бакчасы, мектеп жана башка) ооруган бала жана ал жерде иштегендер толук айыкмайынча коллективге келбеши керек.
Бухара така тумшуктуу жарганат
Уюштурулган коргоо аракеттери
Жок.
Гагра
Гагра - Грузиянын Абхазия автономия республикасынын Гагра районунун борбору, Кара деңиз түндүк-чыгыш жээгинде жайгашкан курорт, порт шаары.
Манасташ
Манасташ, Манастын ташы - топоним. Кыргызстандын (Ысык-Көл облусу, Ак-Суу району) аймагындагы тоонун боору, алыс сырт жер. Көөлү кырка тоосунун түндүк капталындагы жантайма бет. Көөлү суусунун оң (түштүк чыгыш) өндүрүү, Бордутөрдөн (Көөлүнүн оң куймасы) өйдө, 3400-3600м бийиктикте жаткан чакан аймак. Узундугу (батыштан чыгышты карай) 3-4 км, туурасы 1,5-2км. Топографиялык картада аймак” ур. Манастын ташы” деген жазуу менен берилген. Топонимдин тарыхы, этимологиясы изилдене элек.
Шоро-Башат
Өзгөн шаарынан 10 км түштүк-батышта Жазы дарыясынын оң өйүзүндө жайгашкан. Ош—Бишкек жолунун 600-километринде, Өзгөн менен Жалал-Абад шаарларынын арасында жайгашкан.
Жон Винсент Атанасов
Жон Винсент Атанасов (англ. John Vincent Atanasoff; 1903-жылы 4-октябрь – 1995-жылы 15-июнь) – америкалык физик жана ойлоп табуучу, эң биринчи электрондук санариптик компүтерди Атанасов ойлоп тапкан деп эсептелет.
Спринг Лэйк (Нү-Жерси)
Калкы - 2993 киши. Болжолдуу аянты - 4.4 км². FIPS коду — 34-70110.
Логикалык мыйзам
Логикалык мыйзам – ойлом баш ийген тартип, логикалык дедукциянын негизин түзүүчү мыйзамдардын, туура ой жүгүртүүнүн эреже талаптарынын жалпы аталышы, ошондой эле ойпикирлердин жалпыга маанилүү логикалык туюнтмасы (аксиома же теорема). Антикалык жана орто кылымдарда салттуу логикадагы эң кеңири колдонулган, чечмеленип түшүндүрүлгөн ойлом мыйзамдары: Логикалык мыйзамдарды туура сактоо менен алардын маанисин түшүнүү ойдун тактыгын, ырааттуулугун жана негиздүүлүгүн камсыз кылат.
18-август
18-август — Григорий календары боюнча жылдын 230-күнү (толук жылда 231). Жылдын аягына чейин 135 күн бар.
Садыков Абдыкадыр
Садыков Абдыкадыр - окумуштуу, адабиятчы жана сынчы.
Эл достугу – адабияттардын достугу: Адабий – сын макалалар. – Ф.: Мектеп, 1977. – 122 б.
Кыргыз адабияты: Орто мектептердин жогорку класстарынын факультативдик сабактары боюнча окуу куралы. – Ф.: Мектеп, 1990. – 222 б.
Калам
Калам (араб. الكلام‎‎ - «сөз») – мусулмандардын спекулятивдик догматикасы, арабдардын алгачкы философиялык окуусу. ‎‎ Калам Курандын диний догматтарын логиканын жана сөздүн жардамы аркасында талкуулаган жана бекемдеген. Ошондуктан каламды ислам схоластикасы деп атоого болот. Калам 7-кылымдын башында пайда болуп, ислам ортодоксиясынын(дининин) каршылыгына карабай, Курандагы диний постулаттарды акылдын жана илимдин жардамы аркасында негиздөө менен исламга таяныч болууну көздөгөн. Ошол кездеги араб авторлорун бири каламга төмөнкүчө аныктама берет: «Калам деп философтордун метафизикасын четке кагуу үчүн Кудайдын маңызы, анын атрибуттары жана нерселердин ислам мыйзамы боюнча жаралгандыгы тууралуу ой толгогон окуу аталат». Бул аныктама калам окуусуна карата келишпес кастыгын баса белгилейт. Антикалык философтор жана аларды алдоочуларга каршы күрөшүү менен калам диний философиялык мүнөз күткөн калам Куранды чечмелейт, болгону эле анын догматтары тууралуу логикалык ой жүгүртөт. Өз маңызы боюнча калам философиялык методго өтө жакын. Болгону эле каламды жактоочулар Куранга, ал эми философтор акыл-эске таянышат.
Кидик така тумшуктуу жарганат
Чектөөчү факторлор
Үнкүрлөрдү талкалоо, көптөгөн туристтер жана эс алуучулар менен байланышкан тынчын алуу факторунун болушу, чөйрөнүн гербицид, пестициддер менен булганышы.
Статусу
VI category, Near Threatened, NT: R Саны азайып бараткан түр (3).
Ральф Ландау
60-жылдары Ландау экономика адистиги боюнча өзүнүн экинчи мансабын, Стэнфорд жана Гарвард университеттеринде, экономиканын теориясын, тарыхын жана технологиялардын химиялык өнөр жайда колдонуусун үйрөнүп баштаган. Ландаунун экономика боюнча эмгектерине саясий жана экономикалык чөйрөлөрдү түшүнүү жана технологиялык жаңылыктарды колдоо сыяктуу маселелерге басым коюлган. Окумуштуу 143-ашык макала жана тогуз китеп жазып чыгарган.
Жолдошова Сабира
Жолдошова Сабира Саймачы жана өрмөкчү. 1935-ж. Ноокат районундагы Ленинизм айылында төрөлгөн. Жети жылдык мектепти бүтүргөн. Колхоздо тамекичи болуп иштеген. Сабира өрмөкчүлүктүн кара терме түрүн согот. Көбүнчө аны энин 40 см эндүүлүктө күзүктөйт. Ошондо 117+117 жуп 234 тал жип эришке түшөт. Андан «ай нуска көркөм көчөтү» пайда болот. Мында биринчи жолу көк жип алынат. Экинчисинде кызыл жип түшөт. Тагыраак айтканда ар бир жип так эсептелип, көчөттөргө ылайык терилип алынат. Эгер адашса терип чалууну кайрадан эсептейт. Уз абалы ичкилик кыргыздардын өнөрүнө мүнөздүү эски терме таарларды жандырып үйрөнгөн. Саймаларында (илме дос) бир табакчада төрт «кайкалак көчөтүнүн» үстүнөн «карга тырмак көчөтү» алынып, алардын араларына «жарым бадам» көчөтү түшөт. Табакчаларынын араларына «секиртме сайма» саят. Сабира көбүнчө шалча, чамадан, килем согуп-токуп, баштык, күзгү кап, кеп такыя өңдүүлөрдү ийне менен «илме дос саймасы», «илме саймасы» аркылуу жүзөгө ашырат.
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Уруктандыруу
Уруктандыруу - эркек жана ургаачынын жыныстык клеткаларынын бири бирине жолугушун камсыз кылуучу процесс. Сырткы жана ички уруктануу – У-нун негизги типтери. Сууда жашоочу жана көбөйүчү организмдерге (муунак курттар, кош капкактуу моллюскалар, личинкахордалуулар, ийне терилүүлөр, баш сөөксүздөр, тегерек ооздуулар, көпчүлүк балыктар, куйруксуз амфибиялар ) сырттан У. мүнөздүү. Кургакта жашоочулардын көпчүлүгүнө жана сууда жашоочулардын айрымдарына (жалпак жана жумуру курттар, көпчүлүк муунак буттуулар жана моллюскалар, акулалар, химерлер жана кээ бир сөөктүү балыктар, татаал түзүлүштүү омурткалуулар (сойлоктор, канаттуулар, сүт эмүүчүлөр) ичтен уруктануу мүнөздүү. У-нун аралык тиби да байкалат – бул сырткы-ички уруктануу. Бул учурда эркектери уруктук суюгун тамчы катары же сперматофор сыяктуу сырткы чөйрөгө, субстратка жана башка таштаган мезгилде ургаачылары өздөрү алып кетишет. У-нун мындай тиби топуракта жашоочу көпчүлүк муунак буттууларга, куйруктуу амфибияларга мүнөздүү. Мындай процессти сырткы У. ички уруктанууга өтүүдөгү эволюциянын этабы катары каралат. У-нун жазалма У. айыл чарба жана балыктарды көбөйүтүүдө маанилү ролго ээ.
Неоэволюционизм
Неоэволюционизм – 19-кылымдагы Г. Спенсер, Э. Б. Тайлор ж. б. изилдөөчүлөрдүн эмгектеринде иштелип чыккан эволюционизм идеяларын учурдагы софиологиянын, культурологиянын, социалдык антропологиянын чегинде кайрадан карап чыгуунун бир нече варианттарын белгилеген термин.
Ажы, урук
Ажы (ар. حاج (Хадж) — 1. Мекеге барып, кудайга сыйынып, зыярат кылып кайткан же Меке жолунда каза тапкан мусулмандардын ардактуу наамы жана ушундай наамы бар адам; 2. Мекеге болуучу ушундай зыяратчылык. Ажыга баруу. ) — найман, солто, сары багыш урууларынын курамдарындагы уруктар. Ислам дининин таасири менен келип чыккан. Антропоэтнонимдин параллелдери казак, түркмөн, кара калпактардын уруулук курамдарында бар.
Логикалык катыш
Логикалык катыш – логиканын негизги түшүнүктөрүнүн бири, ал логикалык мазмундарына жараша болуучу белгилердин ортосундагы мамилени (логикалык катыш) туюнтат. Башкача айтканда бул Г-дан В-ны чыгарууга боло турган фактыны чагылдыруучу “Г” белгиси жана “В” белгиси көптүктөрдүн ортосундагы катыш.
Электр органдар
Электр органдар (organa electrious) - балыктардын электр чыгаруучу жуптуу органдары. Э. о. айрым балыктарда (алабуга түспөлдүүлөрдүн кээ бирлери, жылан балыктар, скаттар, сомдор жана башка) кездешет. Азыркы учурда балыктардын 300 түрдөн ашыгына Э. о. белгилүү. Ар кандай балыктарда Э. о. жайланышы ар башка болору белгилүү. Булчуң, нерв же бездүү клеткалардын түр өзгөрткөнүнөн келип чыккан көптөгөн электр эбелектери пайда болушат. Бул клеткалардын мембраналарында химиялык реакциянын натыйжасында электр разряддардын ажырашы байкалат. Эбелектердин астыңкы бети электр терс, үстүнкү бети - оң. Э. о. иштеши адашкан, бет жана тил-кулкун нервдер менен жөнгө салынат. Э. о. бөлүп чыгарган электр разряддары коргоо, кол салуу, сигнал жана башка катары колдонулат.
Сүйрү ыйлакча
Сүйрү ыйлакча - сөөктүү балыктардын сүзгүч тарсылдак ичинде керегеси жука, тегерек жана нур булчуңдардан турган С. ы. Сүзгүч тарсылдактын ичиндеги газдардын, өзгөчө кычкылтектин сарпталышы С. ы. бетиндеги капиллярлар аркылуу өтөт.
Жазы кулактуу жарганат
Жазы кулактуу жарганат (Barbastella leucomelas, Cretzschmar, 1826).
Ботсвана
Мамлекеттик түзүлүшү
Ботсвана унитардык мамлекет. Шериктештиктин курамында. Башкаруу формасы президенттик-парламенттик республика. Мамлекет жана өкмөт башчысы президент. Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы бир палаталуу Улуттук ассамблея. Саясий партиялары: Ботсвана демокр. партиясы, «Ботсвана конгресси» улуттук фронту жана башка.
Кош бойлуулардын гигиенасы
Тамактануусу
Камыр жана майлуу тамак-ашты көп ичүүгө болбойт, ал баланын салмагын көбөйтүп, төрөттү кыйындатат. Кош бойлуулуктун 1-жарымында күнүнө 4 маал тамактануу зарыл, 2-жарымында түйүлдүк тез өсүп, аялдын организмине күч келтиргендиктен 5—6 жолу (аз-аздан) тамактануу сунуш кылынат. Тамак-ашка жашылча, жемиш, сүт жана сүт азыктарын, сууга бышкан эт, балыкты кошуу керек. Эттин сорпосу менен тузду азайтуу (5 гга чейин) зарыл. Суюктукту күнүнө 5 стакандан ашык ичиш керек, денеде шишик пайда болуп жана салмагы көбөйүп кетсе, догдурдун кеңеши менен мүнөздөп тамактануучу күндөр түзүлөт.
Тамакашта витамин (жашылча, мөмө-жемиштер) жетиштүү болушуна өзгөчө көңүл буруу зарыл, кышында рационго А, В, С, Д, Е витамини бар сироптор же драже кошулат, кальцийлүү азыктарды (сүт жана сүт азыктарын) көбүрөөк жеш керек. Боюнда бар кезинде ич көп катат. Ошондуктан жатарда кефир же айран ичип, ач карын жашылча, мөмө-жемиш (сабиз, кызылча, алма, кара өрүк жана башка) сунуш кылынат. Ич алдырма дарыларды догдур менен кеңешпей туруп ичүүгө болбойт, боюнан түшүп калуусу мүмкүн.
Аялдын ден соолугун чыңдоо
Кош бойлуу аял үчүн уйку чоң мааниге ээ. Ал 8 сааттан кем эмес, өзүнчө жатып уктоо керек. Аялдын ден соолугуна жана түйүлдүктүн өөрчүшүнө таза аба өтө керек. Ошондуктан күнүнө 1 саатча таза абада, өзгөчө уктар алдында сейилдөө пайдалуу. Бөлмөнү күнүнө бир нече жолу желдетүү зарыл. Боюнда бар аялдын кийими көкүрөгүн, белин, ичин, жамбашын кыспагандай кенен, бут кийими жапыз такалуу болушу керек. 6—7 айында атайын бандаж кийүү (жатып алып киет) пайдалуу. Ал ичти көтөрүп, жатындын туура жайгашуусуна жана курсактын чоюлуп кетпешине жардам берет.
Нерсе
Нерсе (орус. Вешь) – болмуштун бөлүкчөсү.
Азгалы, урук
Азгалы — бостон уруусунун курамындагы урук. Этнонимдин параллели чоң багыш уруусунда “аскалы” формасында кездешет.
Мысли (Ишим куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — РФ менен Казакстан Республикасы чек арасынын аягына чейин Чоң Уват көлүн кошпогондо Чоң Уват Суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Ишим (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү), дарыя бассейни — Иртыш.
Ноосфера
Тема:        Ноосфера.
План: 1.Биосфера келечекте:
Азамат Арапбаев
Өмүр баяны
Арапбаев Азамат Абдуллажанович- Кыргыз Республикасынын депутаты. 1970-жылдын 1-октябрында Жалал-Абад облусунун Жалал-Абад шаарында туулган. Улуту-кыргыз.Жогорку билимдүү.
Инфильтрат
Инфильтрат — организмдин айрым ткандарында ага мүнөздүү эмес клетка элементтеринин жана кан менен лимфанын жыйылышынан анын көлөмүнүн чоңоюп катууланышы.
Елань-Чишма (Ермекеев району, Башкыртстан)
Елань-Чишма — Башкыртстандын Ермекеев районундагы айыл, Суккул айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 431 киши. Почта индекси — 452194, ОКАТО коду — 80225834009.
Инфекция
Себептери: бактерия, вирус, грибок, мите]]
= Оорунун сыпаттамасы = Адам чалдыгуучу ар кандай оорулардын арасында ар түрдүү микроорганизмдер козгогон оорулар өзгөчө орунду ээлейт. Бул оорулар адамдан адамга же ылаңдаган жаныбарлардан, канаттуулардан, муунак буттуулардан же балыктардан жугат. Бул оорулар бактериялар менен вирустардан улам пайда болот. XIX кылымдын ортосунан баштап мындай оорулар жугуштуу оорулар деп атала баштаган. "Инфекция" термини 1841-жылы К.Гуфеланд тарабынан киргизилген, бирок ал негизинен венерикалык ооруларды аныктоодо колдонулган.
= Инфекциялардын түрлөрү = Жышаандары окшошу мүмкүн болгон бактериялык жана вирустук инфекциялар бар. Алардын айырмасын билүү зарыл, анткени бактериялык инфекциялар антибиотиктер менен дарыланат, ал эми вирустук инфекцияларды антибиотиктер менен дарылоого тыюу салынат.
= Оорунун жышаандары = Жугуштуу ооруларды аныктоо, айрыкча алардын өнүгүшүнүн алгачкы мезгилинде чоң кыйынчылыктарды жаратат. Инфекциянын жышаандары ар дайым оорунун түрүнө жараша болот. Жугуштуу инфекциянын айрым жышаандары мисалы, чарчоо, тамакка болгон табиттин төмөндөшү, арыктоо, калтыроо, чыйрыгуу, ооруксунууну иретинде  бүт денеге таасир этет. Инфекциянын башка жышаандары дененин / организмдин белгилүү бир бөлүктөрүнө мүнөздүү, мисалы, тери темгилдери, жөтөлүү, мурундан суу агуу түрүндө болот.
Инфекциянын жугушун алдын алуу үчүн төмөнкүлөрдү дайыма колдонуп туруу зарыл:
= Шилтемелер =
Сайдуллаев Нууман
Кыргыз тилинде
Ченем
2) Бир нерсенин бекитилген ченеми, орточо чоңдугу (Мисалы: убакыт ченеми, өндүрүлгөн өндүрүмдүн ченеми).
Мухаммед ал-Хорезми
Өмүр баяны
827-жылы ал-Хорезми Синжар түздүгүндө Жердин меридианынын даражасыныны (градусунун) узундугун ченөө иштерине катышкан. Багдад халифи ал-Васиктин (842-847) тушунда ал-Хорезми түндүктөгү хазарларга багытталган сапарды башкарганы айтылат. Окумуштуу ал-Хорезми тууралуу эң соңку эскерүү 847-жылга таандык.
«Ал-жабр жана ал-мукабала» китеби
Анда алгебрага таандык эрежелер камтылгандыктан, бул китептин аталышынан («ал-жабр») кийинчерээк бүтүндөй бир математикалык илимий тармак «алгебра» деп аталып калган. Бул окумуштуу байыркы индиялыктар ачкан «нөл» деген санды мусулман цивилизациясына тааныштыртган, мусулмандардан «нөл» түшүнүгү европалыктарга өткөн. Ал-Хорезми «нөлдү» арапча «ас-сыфр», б.а. «жок», «эчтеке» деп атаган, бул сөздөн улам европалыктарда «цифра» сөзү келип чыккан.
Жусуп Баласагуни жана алгебра
Азыркы Түндүк Кыргызстандагы Токмок шаарынын жанында жайгашкан тарыхый Баласагун шаарынан (анын орду – Бурана шаар чалдыбары катары маалым) чыккан окумуштуу, философ, акын жана насаатчы Жусуп Баласагын да өзүнүн 1069-70-жылы караханийлик орток түрк тилинде жазылган «Кут билим» («Кутадгу билиг») поэзиялык чыгармасында теңдеме чыгаруу зарылдыгы жана «алгебра» («ал-жабр») китеби тууралуу эскере кетет.
Мухаммед ал-Хорезми астрономия жана жыл санак тууралуу
Мухаммед ал-Хорезми “Тарыхый жадыбал китеби” деген эмгекти да жазганы башка библиографиялык маалыматтарда эскерилет, бирок анын бул чыгармасы сакталып жеткен эмес.
Эскерүүлөр
1983-жылы дүйнө коомчулугу ал-Хорезминин 1200 жылдык мааракесин белгиледи. Бир катар мааракелик жыйындар Өзбекстанда өткөрүлдү.
Кхулна
Кхулна — Бангладештин түштүк-батышындагы шаар. Ганг дарыясынын салаасында жайгашкан порточо Кхулна облусунун административдик борбору. Калкы 1,4 млн (2009). Жолдор тоому. темир жол бекети. Негизделген мезгили белгисиз. 1884жылдан шаар статусуна ээ. Университеттер (андан ичкери инженер-технологиялык), археологиялык музей, облустук театр (1900; өлкөдөгү алгачкы) бар. Бангладештин ири экономикалык борбору. Жут, кебез-кездеме, кагаз, тамак-аш, металл иштетүү өнөр жай ишканалары, дарыя верфи иштейт. Муз тоңдурулат. Бир нече ЖЭС бар.
Эдмунд Гуссерль
Мезгил танабында карала турган дүйнө сыяктуу эле эки багытында эң чексиз болгон горизонт да жашап турат.
Бирок, Гуссерлинин максаты табийгый көз карашты «феноменологиялык редукциялоо» болгон. Бул — нерселерди «кашаага алуу» жолу менен, же биз табийгый көз караштан мамиле кыла турган обьектилердин жана нерселердин жалпылыгына биздин ишенимибизди этибарга албоо жана мунун ордуна — көңүлдү башыбыздан кечирип жаткандарга буруу аркылуу ишке ашырылат. Нерселерди «кашаага алуу» дегенибиз — биздин алардын бар болуп жашап турганынан шек санаганыбызды билдирбейт, кайта биздин алардан бөлүнүп турганыбызды билдирет, «кашаага алуу» дегенибиз ой жүгүртүүдөн белгилүү түрдө өзүн тыюу болот. Бул «кашаага алууну», же өзүн тыюуну, Гуссерль, эпохе (Ерochе) деген термин менен атайт. Гуссерль мындай деп жазат: «Мен муну иштеп жатканда толук эркин түрдө аракет кыла аламын, мындай учурда мен софист болгон күндө да жашап турган дүйнөнү танбаймын, мен а түгүл скептиктер айткандай ал дүйнөнүн бар болуп турганынан, анын менин жанымда катышып тургандыгынан шек санабаймын. Бирок мен жөн гана феноменологиялык эпохени ишке ашырамын, бул мейкиндик — убакытта жашоого тийиштүү болгон кандайдыр бир ой жүгүртүүдөн эркин болууга мүмкүндүк берет». Редукциянын биринчи этабы мына ушунда турат.
Мисир
Мисир (مصر), расмий аты – Мисир Араб Республикасы (جمهورية مصر العربية) - Түндүк-чыгышындагы жана Азиянын Синай жарым аралындагы өлкө. Суэц булуңундагы жана Кызыл деңиздеги айрым чакан аралдар да Мисирге таандык.
Мамлекеттик түзүлүшү
Мисирге көп партиялуу система мүнөздүү. Негизги саясий партиялары: Улуттук демократиялык партия, Социалисттик эмгек партиясы, Либералдык-социалисттик партия жана башкалар.
Табияты
Мисирдин аймагы табиятынын өзгөчөлүктөрү боюнча төмөнкү физико-географиялык райондорго бөлүнөт: Нил өрөөнү – сугарылма маданий ландшафттуу регион. Нилдин дельтасында ирригациянын негизинде түзүлгөн маданий ландшафт көлдөр жана айрым саздак жерлер менен айкалышат. Ливия чөлү – көчмө кумдар пайда кылган рельефтин формасына жараша калыптанган чөлдүү ландшафт. Араб чөлү жана Нуби чөлүнүн түндүгү – плато жана дөңсөөлөрдүн тилмеленген жерлериндеги таштуу жана шагылдуу чөлдөр. Жер Ортолук деңиз жээктери – жер ортолук деңиздик табияттын айрым элементтери мүнөздүү жана маданий ландшафтка көбүрөөк айландырылган түздүктүү аймак. Синай жарым аралы – Суэц каналы жана Кызыл деңиздин Акаба булуңу менен чектешкен, мезгил-мезгили менен агым пайда болуучу сайлар (уэддер) жана аларды бойлой өскөн суйдаң өсүмдүктөр мүнөздүү жарым чөлдүү аймак.
Тарыхы
19-кылымдын ортосунда англиялык жана франциялык капиталдын тарала башташы менен Мисирде абал татаалдай баштап, Суэц каналын куруу учурунда айрыкча күч алат. 1879-ж. «Мисир мисирдиктер үчүн» деген ураан менен Мисирдин тунгуч улуттук саясий уюму «Ватан» чыгат. 1881-ж. Ораби паша (Араби-паша) башында турган төбөлдөргө жана чет элдик колониячыларга каршы Каир гарнизону көтөрүлөт. Улуттук-боштондук кыймылы басылган соң, Мисир Улуу Британия тарабынан оккупацияланган. 1914-ж. Улуу Британиянын протектораты болуп жарыяланган.
Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин Мисирде улуттук-боштондук кыймыл күч алат. 1948–49-ж. Араб-Израиль согушунда Мисир жеңилүүгө дуушар болгон. Армияда Гамаль Абдел Насер башында турган «Эркин офицерлер» деген жашыруун саясий уюм түзүлгөн. Ал уюм революциялык төңкөрүштү жетектеп, натыйжада 1953-ж. 18-июнда Мисир республика болуп жарыяланган. Өлкөдөн англия аскерлер чыгарылып, Суэц каналы мамлекеттештирилген. 1956-ж. Англия-Франция-Израилдин биргелешкен агрессиясына мисир аскерлеринин каршылык көрсөтүүсүнүн натыжайсында агрессорлор өлкөдөн чыгууга аргасыз болот. 1967-ж. «алты күндүк согуштун» жүрүшүндө Израиль Синай жарым аралын Суэц каналына чейинки Мисир аймагын басып алат. 1968-ж. Насер «30-март программасын» жарыялап, агрессияга каршы күрөшкө бардык каражатты жумшоого чакырган. Президент Насердин өкмөтү бир топ социалдык-экономикалык реформаларды жүргүзгөн (к. Насер Гамаль Абдель). Насер өлгөндөн кийин (1970) президенттикке Анвар Садат (1971) келген. Бул учурда менчик капитал үстөмдүк кыла баштаган. 1973-ж. Мисир «октябрь согушу» деп аталган согуштук аракеттерин баштап, Синай жарым аралын Израиль аскерлеринен акырындык менен бошото баштаган. 1979-ж. Мисир-Израиль тынчтык келишиминин түзүлүшү менен эки өлкөнүн ортосундагы чыр-чатак толук чечилген. 1981-ж. А. Садат мусулман фундаменталисттеринин жашырын тобунун («аль-Жихад аль-Жадид» – «Жаңы Жихад») мүчөлөрү аркылуу өлтүрүлгөн. Анын ордуна келген Х. Мубарак Ж. Чыгышты тынчтык зонасына айландыруу сунушу менен дүйнөлүк коомчулукка кайрылган. 1982-ж. Мисирге Израиль тарабынан Синай жарым аралы толугу менен (Таба анклавы 1989-ж.) кайтарылган. 1984-ж. Мисир Ислам конференция уюмуна кайрадан мүчө болуп калган. Иран-ирак согушунун (1980–88) жүрүшүндө Иракка колдоо көрсөтүп, Перс булуңундагы өлкөлөр менен аскердик, экономикалык, саясий байланыштарын кеңейткен. Мисир тышкы саясатын көз карандысыз багытта жүргүзүүгө умтулат.
Иньекция
Иньекция — дарылардын аз өлчөмүн эритме же эмульсия түрүндө ийне менен шприц аркылуу териге, тери астына, булчуңга же венага куюу ыкмасы.
Күндүн убакты-саатка бөлүнүшү
Чак түш- күн так төбөгө келген кез же саат 13-00, 13-30.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тили Азия Акматова
Жапарова Макен
Жапарова Макен Оймочу. 1954-ж. Кочкор районундагы Кызыл-Дөбө айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. Айылдашы Тилекмат келини Рапиконун оймочулук нускасын алган. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинде, кийин Борбордук Көркөм эксперимент лабораториясында узданып, өзүнүн чеберчилигин машыктырган. Азыр № 92 элдик көркөм кол өнөрчүлүк кесипчилик-техникалык окуу жайында саймачылык боюнча окутуучу-чебер болуп эмгектенет. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Макендин уздук чыгармачылыгы «Макен оюм» деген атта жумуриятка таанылган. Ага кийин «Шакен оюму» (Шакен Мамбетаипова - сүрөтчү-прикладник) зор шык берет. Бири бирине коошпогон, окшоштук жактары баамдалбаган чыныгы чыгармачылыктын кудурети аркылуу бүткөн шырдактары бар. Анын ар бирине өзүнчө ыкма пайдаланат. Азыркы оюмдар көбүнчө майдаланып жана түрлөнүп, бутактанып бараткандыктан оюмдун ортосуна айрыкча көңүл бурат. Шырдагына оюм аркылуу кумарынын сүрөтүн түшүрүүгө аракет жасаган. Кумаранын фонуна оюм куюлушуп турат. Муну чебер «Кумара оюм» деп атайт. Кийизге адегенде кош кумара түшөт. Табак оюмунун наркында чоң шырдакты кичирейтүүгө, кичине шырдакты чоңойтууга мүмкүндүк бар. Ошол сымал мында да буюмдун аянтын өзгөртүүгө болот. Уздун бир туш кийизи «Тынчтык» деп аталат. Мында тоо гүлдөрүнүн галереясы, тынчтыктын ак кептерлери символ катары түшүрүлөт. Мындагы түзүлгөн сюжет бири-бири менен шартташып, бир бүтүндүктү туюкдуруп турат. «Илме дос» саймасын көбүрөөк пайдаланат. Анын бир туштугу Каркыра жайлоосун элестетет. Мында тогуз табакча бар. Ошолордун өзүндө конуш, өзөн, короо, адырлар, өтөктөр ж. б. баамдалат. Чакан бир табакча аркылуу бир бүтүм ойду ырааттуу бере алат. Жердик менен убакыт аз чыгымдалып, бүткөрүү оңойдой туюлгандыктан, чакан буюм-тайымды көбүрөөк кармайт. Изденүү, чеберчилик, жердик, көркөм каражат, боёк - ушулардын бардыгын тутумдаштыра кармоосу аркылуу колдонмо-жасалга өнөрүн өз деңгээлинде алып жүргөн уз буюм-тайымдын бир бүтүмүн пайда кылуу менен көбүнчө белек-бечкектер үчүн шартташкан үлгүлөрдү таасын кармайт. Эмгеги баттамада. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1976-ж. «Элдик көркем кол өнөрчүлөрдүн республикалык кароо-сынагы». Чий үлгүлөрү үчүн Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлигинин Ардак грамотасы; 1978-ж. Фрунзе шаарынын 100 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Чий туштуктары үчүн Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлигинин Ардак грамотасы; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Чий туштугу үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы; 1988-ж. Кыргыз ССР Сүрөтчүлөр союзунун «ЭЧЖРКндө өткөн элдик чеберлердин Топтук көргөзмөсү». II даражадагы диплом; 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзу.нун уюштуруу көргөзмөсү». Сайма үлгүлөрү менен катышкан.
Метагалактика
Метагалактика — Галактиктер да жылдыздар сыяктуу топ бонча жайгашканы байкалат. Алсак, биздин Галактика Чоң жана Кичи Магеллан булутчаларынан жана 20га жакын Галактиканын жандоочуларынан турган системаны түзөт. Алар эселенген галактиктер болуп, өз айланасындагы бир нече жандоочулары менен бирге Андромеда тумандуулугун камтыйт.
Якобсон органы
Якобсон органы (Л.Якобсондун атынан), вомероназалдык же көнчөк-мурун органы (organum vomeronasale) - жер үстүндө жашоочу омурткалуулардын жыт сездиргич органдын бөлүгү. Жерде-сууда жашоочулар, сойлоп жүрүүчүлөр жана сүт эмүүчүлөрдүн көпчүлүк түрүндө кездешет. Крокодилдер менен канаттууларда Я. о. болбойт. Кургактагы омурткалуулардын бардыгында Я. о. эмбрионалдык мезгилинде гана болот. Анын функциясы – тамактын жытын билүү, ал эми сүт эмүүчүлөрдө - жыныстык феромондорду кабыл алууга жарайт. Сүт эмүүчүлөрдүн Я. о. жуптуу, мурун тосмосунун түбүндө 2 ичке түтүкчө түрүндө жатат, анын алдыңкы учу таңдай-мурун каналга же мурун көңдөйүнө ачылат. Я. о-нын ичи сезгич эпителиялар менен капталган, рецептордук клеткалардын ак сондору жыт сездиргич нервдин бутагын пайда кылат. Жерде-сууда жашоочулар жана рептилияларда Я. о. хоаналардын ортосунда жайгашкан, ал тую функцияны аткарат.
Малые Шиды (Нуриман району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Абрамов Алексей Фёдорович
Абрамов Алексей Фёдорович (1925-ж. т., Башкыр АССРи (Башкортостан), Даниловка кыштагы) Даңк орденинин толук кавалери. 1936жылдан Кыргызстандын Көк-Жаңгак шаарында жашаган. 1943-ж. Советтик Армияга чакырылып, Улуу Ата Мекендик согушта Смоленск, Ржев, Витебск шаары, Нарев плацдармы үчүн болгон уруштарга,Данциг менен Кёнигсбергди алууга катышкан. Согуш майданында көрсөткөн эрдиги үчүн Абрамов 3 жана 2-даражадагы Даңк орденин алууга татыктуу болгон. Эльбага жакын аймакта салгылашуудагы Абрамовдун эр жүрөктүүлүгү жогору бааланып, ал 1-даражадагы Даңк орденине татыктуу болгон. Согуштан кийин Көк-Жаңгак шаарына кайтып келип, шахтёрлук кесибин кайра уланткан. Медалдар менен да сыйланган.
«Манас» эпосундагы пейзаж
Жандосунан караса
Жээгинде жекен желпилдеп,
Ата журттун образын жаратууда, анын кайталангыс П-ын тартууда Саякбай ар бир жердин (Текес, Үч-Каркыра, Кызыл-Кыя жана башкалар) өздөрүнө гана мүнөздүү өзгөчөлүктөрүн, кооздуктарын башкалар менен алмаштырбай бере билет. Ал эми Ысык-Көл менен Таластын сүрөттөлүшү   көркөмдүк-эстетикалуулугу, элестүүлүгү, образдуулугу, поэтикалык таасирдүүлүгү жагынан оозеки чыгармачылыктын бийик үлгүсү болуу менен чоң акындык ышкы, бийик эмоция менен сүрөттөлөт. Ошол эле учурда көркөм көл кылаасы жоокерчилик замандагы турмуш ыңгайына туура келбестиги эскерилет да, Кошойдун сунушу менен Манас Таласты жердеп калат. Семетей Букардан, Сейтек Жети-Өзөндөн Таласка келгендеги Таластын көрүнүшүн, жаратылыш байлыгын баяндоодо айрым кайталоолор болгону менен каармандардын эңсеген жерине жеткендеги алгачкы таасирлерин, алардын ошол учурдагы психологиялык ал-абалын түшүндүрүүгө кызмат кылат. «Сейтек» бөлүмүндө Таластын П-ы өзгөчө ынтаа менен жогорку көркөмдүктө сүрөттөлөт. Эпикалык чыгармачылыктын ички мыйзам ченемине ылайык П-ды сүрөттөө айрым учурда апыртуу, ашкере салыштыруу, фантастикалык шөкөттөр менен да түзүлүп, эпикалык чыгармачылыктагы кыялый катмарлар, окуялардын өнүгүшү органикалык түрдө байланышат. Мисалы, Манастын колу Уркунду кечип өткөндөн кийин «Чымыны чымчыктай, чычканы күчүктөй, дөгөчү деген жалбырагы төрт канат үйдүн үзүгүндөй, камышы кере кулач челектей, короолусу короздой, корозу көнөктөй, балтырканы билектей, алмасы аяктай, кымыздыгы таяктай, чочкосу койдой жайнаган» өрөөндүн П-на туш болушат (Сагымбай Орозбаков, 4. 162—163). Мына ушундай гиперболалык ыкма менен түзүлгөн жаратылыш көрүнүштөрү Саякбай Каралаевдин вариантында да учурайт (Алтайдын көрүнүшү). Эпосто П. окуянын өнүгүшүнө, каармандардын психологиялык абалына, мүнөзүнө ылайык сыпатталуу менен чыгарманын тутумунда өзүнчө көркөм милдетке ээ. Чыгармада П. ошол чыгарманын башкы жана көмөкчү идеяларына тике жана кыйыр баш ийдирилет. Реалисттик жана гиперболалык, фантастикалык ыкмада чагылдырылган жаратылыш көрүнүштөрү негизинен бейкут жашоону, байкерчилик турмушту көрсөтүүгө кызмат кылса, ал эми айрым көрүнүштөр согуштук кырдаалды (Ит-Өлбөстүн сүрөттөлүшү), каармандардын ошол учурдагы абалын берүүгө көмөктөшөт (Тал-Чокуда Бээжиндин көрүнүшү).
Иондоштурма нурлануу
Иондоштурма нурлануу — чөйрө менен өз ара аракеттенгенде аны иондоштуруп, түрдүү электр зарядын пайда кылуучу нурлануу. Иондоштурма нурлануу түрдүү заттар менен өз ара аракеттенгенде электр нейтралдуу атомдор заряддалган атомдорго — иондорго айланат. Иондоштурма нурлануу кванттык (электр-магниттик) рентген жана гамма-нурлануу жана түрдүү ядролук бөлүкчөлөрдөн турган корпускулалык (альфа-бөлүкчөлөр, бета-бөлүкчөлөр, нейтрондор, протондор жана башка) болуп бөлүнөт. Иондоштурма нурлануунун булагы табигый жана жасалма радио-активдүү изотоптор, космос мейкиндиги, ядролук реакторлор, рентген түтүктөрү жана башка болушу мүмкүн. Табигый шарттарда Иондоштурма нурлануу жылдыздардагы физикалык процесстердин жүрүшүнөн пайда болуп, космос мейкиндигинен жерге түшүп, өсүмдүктөр менен жаныбарлар дүйнөсүнө таасир тийгизет. Жер атмосферасы нурлануунун кыйла бөлүгүн өзүнө сиңирип, Жерде жашоочуларды анын зыяндуу таасиринен сактайт. Иондоштурма нурлануу медицинада оорулууларга диагноз — коюуда жана шишик, сезгенүү ооруларын дарылоодо колдонулат. Иондоштурма нурлануу жагымсыз биологиялык таасир да тийгизиши мүмкүн. Радиолог адистердин Иондоштурма нурлануунун биологиялык таасирин системалуу түрдө изилдеши нур менен дарылоодо эффективдүү жана коркунучсуз методдорду иштеп чыгуусуна мүмкүндүк түзүүдө. Иондоштурма нурлануунун организмге тийгизген биологиялык таасири нурлануунун түрлөрүнө жана анын кубаттуулугуна (дозасына) жараша болот. Ошондой эле анын таасири нурлануу шартына, организмге сиңген анын дозасынын мүчөлөргө бөлүнүшүнө жараша болушу ыктымал. Бирдей эле шартта нурланган мүчөлөр түрдүүчө жабыркашы мүмкүн. Рентген-диагностикалык изилдөөлөрдө жана радиациялык диагностикада пациенттерди нур менен дарылоодо белгиленген дозада гана дарылоо жүргүзүлөт жана анын зыяндуу залалы болбойт. Рентген терапиялык процедураларды жүргүзүүдө адамдын организмин Иондоштурма нурлануунун жагымсыз таасиринен техникалык аппараттар ишеничтүү коргойт. Иондоштурма нурлануу чөйрөсүндө иштеген медициналык персонал атайын коргоочу механизмдер менен далдаланат жана закон боюнча кыска жумуш күнү, кошумча эмгек акы, узартылган отпуск алат.
Недна (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Ока бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Ока башатынан Орел шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Мокшыга кошулган куймасына чейинки Ока куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Ока.