cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Давид Ливингстон
Ливингстон, Давид (19. 3. 1813, Шотландия, Ланарк графтыгы, Блантайр – 1. 5. 1873, Замбия, Читамбо кыштагы) – англиялык саякатчы жана миссионер. Алгач 1841-ж. Түштүк Африкага бир нече жолу саякат жасап, Нгами көлүн (1849) жана Замбези дарыясын ачкан. 1852-ж. Кейптаундан Борбордук Африканын батышына (1852–56) улуу саякатын жасап, Виктория шаркыратмасын тапкан. 1855-ж. Улуу Британияга кайткан. Атлантика океанынан Инди океанына барыш үчүн алгачкылардан болуп Түштүк Африканы кесип өткөн. Чыгыш Африка зонасындагы жаракага биринчи илимий изилдөө жүргүзгөн. Түштүк Африканын этнографиясына зор салым кошкондордун бири. Замбези, Окаванго, Луалаба дарыясынын алаптарын, Ньяса, Ширва, Бангвеулу, Танганьика (батыш жээгин) көлдөрүн изилдеген. 1866-ж. акыркы жолу Африкага келип, Нилдин башатын изилдеген экспедицияны жетектеген. Англияда Ливингстондун тирүү же өлүү экенин 5 жылга жакын билишкен эмес. Аны 1871-ж. саякатчы Генри Стэнли Танганьика көлүнүн батыш жээгиндеги Ужижи посёлкасынан тапкан. Катуу ооруп жаткандыктан, Европага кайтуудан баш тарткан. Дүйнөдөн кайткандан кийин Ливингстондун сөөгү мекенине алынып келинип, Вестминстер аббатчылыгына коюлган. Анын атынан Замбезидеги шаар, шаркыратма, Конго дарыясындагы босого, Чыгыш Африкадагы тоо аталган.
Нааматов Аман (Тообек)
1994-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Күүгүм. Сага: Ай жаңырышы
"Күүгүм. Сага: Ай жаңырышы" (The Twilight Saga: New Moon, Сумерки. Сага. Новолуние; кээде "Айдын жаңыруусу" аты менен белгилүү) - 2009-жылы жарыкка чыккан америкалык романтикалуу фантастикалык тасма. 2006-жылы Стефани Майерстин "Айдын жаңыруусу" аттуу романдын негизинде тартылган. 2008-жылы чыккан "Күүгүм. Сага" сиквелинин экинчи бөлүгү. "Күүгүмдүн" мурунку 2008-ж. ноябрь айынын аягында Summit Entertainment сиквелди чыгарууга уруксаат берген. Тасманын режиссеру Крис Увайтс ал эми жылдыздар Кристен Стүарт, Роберт Паттинсон,Тэйлор Лотнерлер Белла Свон,Эдвард Каллен жана Джейкоп Блектин ролун аткарышкан. Мелисса Росенберг Күүгүм тасмасынын ачылышынын жумалыгында сценарийдин алгачкы вариантын жазган жана Айдын жаңыруусуна сценарист катары кайрадан кайтып келген.
Акбермет
Эпикалык салт боюнча А. Сейтектин тагдырына буюрган колуктусу. Айчүрөк да уулуна өмүрлүк жары пери кыз экенин эскертет. А-ке түшүндө жылаңайлак дубана келип, «кыяматтык күйөөсү» Сейтек экенин билдирет. Сейтектин А-ке үйлөнүшү да Семетейдин Айчүрөккө үйлөнүшүнө окшош. А. — жамандык жакшылыкты алдын-ала туя билген, баатырдын жоо кийимин камдай жүргөн камкор жары, акылман кеңешчиси. Чоң Билгичтин келатканын Сейтекке кабарлайт, атайылап жасалган көк күпөнү, атасынан калган ачал-барс кылычты берип узатат. «Сейтек» варианттарында Сейтектин аялы ар түрдүү ысым менен айтылат (Жакшылык Сарык уулунда — Күлнар, Мамбет Чокмор уулунда Каракөз, Шапак Рысменде уулунда пери кыз Сейилкан жана башкалар).
Непетадай скутеллярия
Чектөөчү факторлор
Жайыттарды мал үнөмсүз тебелеп, гүлдөрүн үзүп-чогултуу.
Кочкор (айыл)
Кочкор суусунун оң өйүзүндө, Бишкек – Торугарт автомобиль жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1780 м бийикте жайгашкан. Балыкчы темир жол бекетинен 55 км. Калкы 9,9 миң (2009); негизинен мал менен алектенип, дыйкан чарбаларында эмгектенет. Төрт орто мектеп, китепкана, 3 бала бакча, кинотеатр, маданият үйү, тарыхый-край таануу музейи, мечит, стадион бар. Турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, соода комплекси, ресторан, кафе-бар, тамактануу жайлары, базар иштейт. 19-кылымдын 2-жарымында уйгур, өзбек соодагерлери негиздеген. Кийинчерээк орус дыйкандары көчүрүлүп келип, Столыпин деп аташкан. Үркүндө орустарды жергиликтүү кыргыздар сүрүп чыгарып, аты кайрадан Кара-Коо аталган.
Наматбаева Толкун
Кыргыз тилинде
Жоке. Аңгемелер. – Б.: Адабият, 1990. – 150 б. (коллективдүү жыйнакта).
Турдуева, Азиза Сүйүнбаевна
Кыскача өмүр таржымакалы
Азиза Сүйүнбаевна Турдуева 1971-жылдын 30-майында Кыргызстандын борбору Бишкек шаарында туулган. Атасы – Сүйүнбай Турдуев, энеси – Базаргүл Эшмурзаева.
1990-жылдардын башында кыргыз окумуштууларынан алгачкылардан болуп, бир нече жолу Кытайга илимий сапарга чыгып, Синьцзянь аймагындагы кыргыздардын тарыхы, Кызыл-Суу Кыргыз автоном аймагынын 1950-1990-жылдардагы социалдык-экономикалык өнүгүү тарыхы жана Чыгыш Теңир-Тоо калктарынын этнографиясы боюнча иликтөөлөр жүргүздү.
Шилекша (Горьков куймасы)
Шилекша — Орусиядагы дарыя. Кострома облусу, Вологда облусу, Нижегород облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Горьков суу куймасынан (Унжин булуңу) сол жээгинен 20 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Кыпчактар
Кыргыз элиндеги Кыпчак уруусунун бөлүнүшү
Кыпчак
Шилекша (Горьков куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кыйшык корум гүл
Статусу
VU. Тоолуу Борбордук Азиянын эндеми. Сейрек учуроочу түр, бийик тоолордо гана кездешет.
Ниязов Келдибек
К.Ниязов Кыргыз ССР Жогорку Советинин Грамотасы менен сыйланып, 1992-жылы «Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти» ардактуу наамына татыган. 2006-жылы Бишкек шаарынын «Октябрь районунун ардактуу атуулу», 2008-жылы «Чүй облусунун Сокулук районунун ардактуу атуулу» наамдарын алган.
Чегара соодасы
Чегара соодасы – тышкы соода ишмердигинин өзгөчө тартиптеринин бири. Ч. с. КР жарандарынын жана КР чегарасына жармакташ жайгашкан (жашаган жери) атамекендик юридикалык жактардын жана чет өлкөлүк жарандардын ортосунда, ошондой эле КР эларалык келишимдеринде аныкталган тийешелүү аймактарда турушкан чектеш мамлекеттер менен жергиликтүү керектөөлөр үчүн гана же чегарага жармакташ аймактарда пайдаланууга эсептелген, чегарага жармакташ аймактардын чектеринде өндүрүлгөн товарлар менен ишке ашырылуусу мүмкүн.
Ысык-Көл облусунун табияты
Климаты бийиктик алкактуулукка байланыштуу. Курчап турган кырка тоолор муздак абанын өрөөнгө киришине тоскоолдук кылат. Ошондой эле көлдүн жыл бою тоңбогон суусу өрөөндүн климатын жумшартып, Теңир-Тоодогу башка тоо аралык өрөөндөрдүкүнөн өзгөчөлөнүп турат. Көлдүн жээк зонасында жайы салкын, июлдун ортосунда температурасы 18°C ге жакын. Кышы жумшак, түштук жана түндук жээктеринде январдын ортосунда температурасы –2°C, батыш бөлүгүндө –4°C, чыгышында –10°C ге чейин. Жылдык ортосунда температурасы 6–7°C дей, максимуму (мүмкүн болгон максималдуу темп-ра) 27–30°C, минимуму – 12...–18°C. Өрөөндүн батышынан улан, чыгышынан санташ шамалдары согот. Эң кату шамал – уландын ылдамдыгы 25–30 м/секундага жетет. Улан менен Санташ бир убакта согуп, бири бирине беттешсе, көл үстүндө катуу толкунду пайда кылат. Көл жээктеринде бриз шамалдары басымдуу. Батыштан келген аба агымынын басымдуу болушу өрөөндүн батышы менен чыгышына жааган жаан-чачындын чоң айырмачылыгын пайда кылат. Өрөөндүн батышында жайгашкан Балыкчы шаарынын айланасында жылына 110 мм (Кыргызстандагы эң кургакчыл жер), чыгышында Түп аймагында 569 мм жаан-чачын жаайт. Чыгыш бөлүгүндө кар көп түшөт. Өрөөндүн батыш бөлүгүнүн жазы салкын, жайы ысык, күзү узак, кышы суук, кар жаабайт. Жаан-чачын бардык жеринде жайында көп, кышында аз жаайт. Ысык-Көлдүн сырты кескин континенттик кургак, катаал климаты менен айырмаланат. Жылдык орточо температурасы 3°Cден –7°Cге чейин. Кышы узак, январдын ортосунда температурасы –21°C -40°C ге чейин аяз болот). Жайы кыска, салкын (абанын орточо температурасы 7°C). Көп жылдык тоң менен катар айрым жерлерде топурактын мезгилдүү тоңушу да байкалат. Cырттарда жылдык жаан-чачын 200–300 мм, негизинен кар түрүндө жаймезгилинде да жаайт. Аязсыз күндөр чанда болот. Күнгөй Ала-Тоодогу мөңгүлөрдүн жалпы аянты 221 км2, Тескей Ала-Тоодогу мөңгүлөрдүн аянты 1081 км2ди түзөт. Күнгөй Ала-Тоодогу мөңгүлөрдүн көбү Чоң-Ак-Суунун өрөөнүндө топтолгон. Тескей Ала-Тоонун көп сууларынын (Ак-Сай, Тоң, Тосор, Барскон, Жууку, Чоң-Кызыл-Суу, Жети-Өгүз, Каракол, Ак-Суу, Түргөнаксуу) башталышында мөңгүлөр бар. Муз каптоонун эң ири очогу жана ири мөңгүлөр Кантоо жана Жеңиш чокуларынын аймагында. Мында мөңгүлөрдүн жалпы аянты 1517 км2ден ашат. Иримөңгүлөрү: Түштүк Эңилчек (аянты 613,3 км2), Кайыңды (107,5 км2) жана башка Cуулары кар-мөңгүдөн куралып, Ысык-Көл, Сырдарыя, Тарим, бир аз бөлүгү Чүй (батышта) жана Иле (чыгышта) дарыяларанын алаптарына кирет. Көлгө 118 агын суу жана мезгили менен аккан өзөндөр куюп, андан бир да суу агып чыкпайт. Батыш бөлүгүнүн суулары чакан, чыгышындагы суулардын чыгымы 6–8 м3/секдан 10–20 м3/секудага чейин көбөйөт (Түп, Жыргалаң).
Горал
Горал (лат. Naemorhedus goral) — тоо кийиктеринин бир түрү, эчкилерге жакын.
Кемин
Калкы
Калкы ― 8169 киши (2009-жылы).
Нурдинов Алмаз
1989–1999-жж. Оогандык кыргыздарга Кыргызстандын жана Тажикстандын делегациясы менен 10 жолу барган. 1992-жылы Ооганстандан Пакистан аркылуу Түркиянын Ван облусунун Эржиш районунун Улуу-Памир айылына Рахманкул хандын жетекчилиги менен ооп кеткен кыргыздарга журналисттик иликтөө салып алардын жашоо турмуш абалы тууралуу макалаларын республикалык гезиттерге жарыялаган.
«Манастын» топонимиясы
«Манастын» топонимиясы негизинен эки топко бөлүнөт: 1) эпостун өзүндө кезигүүчү географиялык аттар, 2) эпостун башкы каармандарынын ысымдарына байланыштуу онимдер. Үчилтиктин топонимиясы толук топтолуп, тийиштүү деңгээлде изилдене элек. Андагы жер-суу аттары, алардын түзүлүшү, лексика-семантикалык өзгөчөлүктөрү, этимологиясы, жаралган мезгили, топонимикалык системасы иреттелип, терең иликтөөгө муктаж. Жарыяланган варианттарга караганда эпос топонимдерге бай. Э. Абдылдаевдин байкоосу боюнча («Манас» эпосунун историзми, Фр., 1987, 84-б.) топонимдердин көптүгү жагынан «Манаска» бир да эпикалык чыгарма тең келбейт.
Акдөө
Акдөө — мифологиялык кейипкер. «Манас» эпосунда, ошондой эле кыргыз элинин эпикалык чыгармаларында салттык кейипкер катары көп кездешет. Акдөө кейипкердин энчилүү аты катары да колдонула берет. Көпчүлүк чыгармаларда А. Карадөөнүн карама-каршысында, ак санатай дөө катары мүнөздөлөт. «Манаста» эргежээл, итаалы элинин дөөсү делип Бокмурун атасынын ашына чакыртат (Сагымбай Орозбаков, 3. 99). Ашта Кошой Жолой менен күрөшөрүндө А., Көкдөө менен далай салгылашканын эскертет (Сагымбай Орозбаков, 3. 215). Саякбай Каралаевдин вариантында А. менен Көкдөө Жарманастын элин камап, жети жыл тынымсыз салгылашканы айтылат (Саякбай Каралаев, «Семетей», 1. 269).
Мусаева Венера
Жарык көргөн илимий-методикалык эмгектери (Опубликованные научно-методические труды)
Кеп маданияты жана стилистика окуу дисциплинасы боюнча (бакалавриат)-Б.: 2021. 39 б. (Кыргыз патенттин автордук боюнча күбөлүгү)
Байланыштуу кепти грамматикалык негизде окутуунун илимий-теориялык негиздери. Монография - Б.: "Гүлчынар", 1998. - 136 б.(Кыргыз патенттин автордук боюнча күбөлүгү)
Кыргыз тили. Окуу китеби. 11-класс. / Кыргыз билим берүү академиясы –Б: 1998-2007, 2014(авторлош).
Тап-тап табышмак. Раскраска. Puzzles. / И.Арабаев атындагы КМУ -Б.: 2022.(Айпери.Мусаева менен) (Кыргыз патенттин автордук боюнча күбөлүгү)
Жат жазуулар жыйнагы (5-6-кл.) Кыргыз тили, адабияты мугалимдери үчүн / Кыргыз билим берүү академиясы -Б.: "Гүлчынар", 2009. -124 б.
Баяндама жыйнагы. 5-11-кл. Кыргыз тили, адабияты мугалимдерине, мектеп окуучуларына жана студенттерге арналат / Кыргыз билим берүү академиясы – Б.: 2000. - 153 б.
Жат жазуулар жыйнагы. 2-4-кл. – Б., 2009. - 132 б.
Жат жазуу жана баяндама жыйнагы / 2-4-класстар үчүн /  Кыргыз билим берүү академиясы -Б.: 2009. -132 б.
Балдар риторикасы - Б.: ЖЧК "Нур Принт" 2018. -440 б.
Тексттер жыйнагы. Кыргыз тили -Б.: 2009. -72 б.
Фразеологиялык создук. / Кыргыз билим берүү академиясы.- Б.: ОсОО Аll-Colors, 2009. - 86 б.
В.И.Мусаева тарабынан жазылган баш сөздөр, каалоолор, эскерүүлөр (Предисловии, пожелании, воспоминании В.И.Мусаевой):
Лигатeра
Лигатeра (лат. ligatura – байланыш) – 1) жазуу системаларында же фонетикалык транскрипцияларда эки графеманын же транскрипциялык белгилердин элементтеринин кошулушунан пайда болгон белги, мисалы, дан, исланд, норвег тилдеринде ǽ, немис тилинде – b. Лигатeра бат жазууда (стенограммада) жана тексттерди кооздоп, оймо-чиймелеп жазууда колдонулат; 2) полиграфияда – эки же андан көп тамгалардын бириктирилип жазылышы, мисалы, поляк тилинде, ѕz, сz, немис тилинде sсh жана башка. Мындай лигатeра бир гана тыбышты билдирет; 3) басмаканалык терүүдө – тамгалардын айкашын, муунду же сөздү туюндуруучу бир гана жазуу белгиси, мисалы, англисче & (and) «жана»; 4) металлургияда – металлга белгилүү бир касиетти берүү үчүн легирлөөчү элементтердин суюк металлга кошула турган жардамчы куймасы. Керектүү касиетке (мисалы, катуу) келтирүү үчүн асыл металлдарга кошула турган металл да лигатeра деп аталат. Лигатeра катары жез, сымап колдонулат.
Кара жорго
«Кара жорго» бийи (қара жорға) – тарыхы боюнча тоолук кыргыздардын канындагы бий, алардын жашоо шартын, курч мүнөзүн чагылдырган бий деп айтылат. Кара жорго бийи жорго таптап, куш салып, эл бейпилчиликте жашап турган кезде пайда болгон. алардын жашоо шартын, мүнөзүн чагылдырган бий деп айтып келишет. Жаралуу тарыхына үңүлсөк, аталган бийди Кытайдагы кыргыздар бийлешчү экен. Ал жакта кыргыздарга караганда казактар көп жашашкан. Кытайлык казактардан казакстандык казактарга өтүп, алар кенен жайылтканга жетишкен.
Ой-пикирлер
Ырыс Окенова «Кара жорго» бийин иликтеп жүргөн режиссёр: "– 1924-жылы немис окумуштуулары экспедицияга келип кыргыздарды тартып кеткен видео бар. Видео Каркыра жайлоосунда тартылган. Андан башына калпак, колуна комуз кармап «Кара жоргону» бийлеп жаткан кыргыз мырзасын көрүүгө болот. Аталган видеону улуу жазуучубуз Чыңгыз Айтматов Германиядан көрүп, алып келген. Арабызда «биздики эмес, казактардыкы» дегендер да бар. Азыркы жаштарыбыз «Гангнам стайл», «Лезгинкага» эмес, «Кара жоргого» бийлеши керек, антпесе ата-бабабыз барктап бийлеген бий дагы 10 жылдан кийин казактардыкы болуп калат."
Шенников отостегиясы
Уюштурулган коргоо аракеттери
Кыргыз ССРинин Кызыл китебине (1985) киргизилген. Атайын коргоо чаралары иштелип чыккан эмес.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Ботаникалык заказник уюштуруп, Кыргыз Республикасынын УИАнын Ботаникалык багында атайлап өстүрүп, сынап көрүү керек.
Талас жазма эстеликтери
Кыргызстандын илимий коомчулугу азырынча Рун  жазуусундагы эстеликтерди кеңири, ар тараптуу изилдөөгө алына элек. Алар (тексттер) 1982- жылы гана азыркы кыргыз тилине салынып, өзүнчө жыйнак кылып чыгарылган. Ү.Асаналиев, М.Толубаев, К.Аширалиевдер тексттерди грамматикалык жана лексикалык жагынан териштарүү иштерин ушул жыйнакка камтылган тексттерди иликтөөдөн баштагандыгын жашырууга болбойт. Орхон- Энесай эстеликтери боюнча  Ү.Асаналиев гана кондидаттык диссертация жазып жактады. Ал эми бул сырдуу мурасты адабий көркөм дөөлөт катары иликтөө ишинин чети оюла элек десе да болот. Бул жагынан бизде айрым гана эмгектер жаралып,  алгачкы гана айтылуу менен  чектелүүдө. Ү.Асаналиев да, К.Аширалиев да, К.Сейдакматов да  өз эмгектеринде Орхон-Энесай тексттерин лингвистикалык жагынан гана  иликтөөгөи көңүл бурушкан.Ошондо ал мурас лекксикалык , диалектилик  жагынан изилденип, алардын азыркы кыргыз тилине болгон карым- катнашына анча мынча гана назар бурулган.
Чегарага жеткирилди (daf)
Чегарага жеткирилди (daf) – Инкотермс эрежеси боюнча коюлган шарт. Ал боюнча, сатуучу өз товарын соода-сатык келишиминде каралган күнү же мөөнөттө чегарадагы макулдашылган жерге чейин өз эсебинен сатып алуучунун карамагына жеткирип берүүгө, товарды сыртка чыгаруу жол-жоболорун жасоого, товардын сатуучунун колуна тийгенге чейинки тобокелчилигин көтөрүүгө милдеткер болот. Мындай шарт товар автоунаа же темиржол каражаты аркылуу ташылганда колдонулат. Бирок, ал башка ташып жеткирүү каражаттарына карата да колдонулушу мүмкүн.
Бүкүр сом
Бүкүр сом (лат. Oncorhynchus gorbuscha) —  сом балыктардын бир түрү.
Тюдорлор династиясы
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Ли группасы
Ли группасы – каалагандай x, y элементтери үчүн (x, y) түгөйүн xy–1 көбөйтүндүсүнө дал келтирүүчү чагылдыруусу үзгүлтүксүз болгон көп түспөлдүүлүктүн структурасына ээ болгон группа. Ли группасынын негизги түшүнүктөрүн математикага 19-кылымдын 70-жылдарында С. Ли киргизген. Ли группасы дифференциалдык теңдемелердин кээ бир маселелерин изилдөөдөн келип чыккан. Математика жана физикада Ли группасы көптөгөн ар түрдүү колдонулуштарга ээ. Эйнштейндин салыштырмалуулук теориясындагы эң негизги роль таандык болгон. Лоренц группасы – Ли группасы болот. Ли группасы салыштырмалуулук теориясынын эң күчтүү методу болуп эсептелет. Ли группасын изилдөө боюнча эң негизги жетишкендиктер С. Ли, франциялык математик Э. Картан, немис математиги Г. Вейль, орус математиктери Л. С. Понтрягин, А. И. Мальцев жана башкаларга таандык.
Кучергич (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Орозобекова Салтанат
Орозобекова Салтанат – акын. Түп районунун Жылуу-Булак айылында 1955-жылы 4-сентябрда туулган. 1971-жылы Жылуу-Булак сегиз жылдык мектебин, 1973-жылы Фрунзе шаарындагы №1 мектеп-интернатын, 1979-жылы СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн.
Налимная (Ягыл-Ях куймасы)
Налимная — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Омск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ягыл-Ях дарыясынын оң жээгинен 78 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Кичи накаряк (Мишкин району, Башкыртстан)
Кичи накаряк — Башкыртстандын Мишкин районундагы айыл, Эски арзамат айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 508 киши. Почта индекси — 452346, ОКАТО коду — 80243860001.
«Манастын уулу Семетей» (драма)
Драманын окуясы Семетей баатырдын тегерегинде өтөт. Драма эл-жер үчүн ички, сырткы душмандар менен күрөшүү, лирикалык сүйүү темаларын ичине камтыйт. Семетей өз эли, жери жөнүндө кабарды Каныкейден уккандан кийин Таласка эртерээк жетүүгө умтулат. Ата конушунун керемет кооздугу Семетейдин көзүнө элестейт. Абыке, Көбөш сыяктуу өзүмчүл, кара өзгөй бийлөөчүлөрүнүн кол астында турган эл Семетейди бел кылып эсирген душмандарын жеңет. «Семетей» драмасында кыргыз элинин үрп-адаты, улуттук салты, этнографиялык өзгөчөлүктөрү кеңири көрсөтүлүп, драманын идеялык мазмунун толуктап, улуттук мүнөз берип турат.
Сарыбаев, Ысмайыл
Тасма жери тастайып, Талаа калды кайран жер. Бугуну тууду маралдан, Муңканбаган кайран эл, Муңданып көчтү Аралдан. Текени тууду маралдан, Теңсинбеген кайран эл, Теңселип көчтү Аралдан.
Тарих-и Рашиди
Колдонулган адабияттар
[http://bizdin.kg/books/item/24-short_hist_enscl Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003]
Чек
Чек (англ. cheque, check ) – баалуу кагаз, чек берүүчүнүн банкка чекти кармоочуга анда көрсөтүлгөн акчаны төлөп берүүсү тууралуу эчтемке менен шартталбаган жазуу жүзүндөгү буюртмасы. Ч. төлөп берүүгө мыйзамда аныкталган мөөнөттүн ичинде көрсөтүлүүсү тийиш.
Тьерра-Элада
Тьерра-Элада (исп. tierra helada - аяздуу жер) - Борбордук жана Түштүк Америка тоолорундагы субнивалдик жана нивалдик бийиктик алкактари.
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Оморов Асыкбек
2009-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү.
Корольков шалфейи, Корольков көк башы
Өсүү шарттары
Тоолордун төмөнкү майда шагыл-таштуу алкактарынын беттери.
Тарсакент
Тарсакент кыштагы - 13-кылымдын 2-жарымы –14-кылымдын 1-жарымына таандык кыштак. Тарсакент «христиандардын кыштагы» дегенди түшүндүргөн. Кыштак тууралуу алгачкы маалыматтар Рашид ад-Диндин «Жами ат-таварих» («Тарыхтар жыйынагы») эмгегинде эскерилет. Тарсакенттин орду Бишкектин түштүк-чыгышындагы Аламүдүн районуна караштуу Кара-Жыгач айлына жакын жерде жайгашкан. Тарсакентте Алдыңкы Азиядан келген кечилдер жана несториан динин туткан жергиликтүү түрк уруулар жашаган. Алар жергиликтүү калк арасында сириялык маданиятты, тилди, жазууну жана христианчылыкты таратышкан.
Тьерра Фриа
Тьерра Фриа (исп. tierra fria - суук жер) - Борбордук жана Түштүк Америка тоолорунун жогорку токой алкагы.
Төмөнкү кеңдиктерде 1700-2000 мден, экватордо 3200-3500 мге бийиктикке чейин таралган. Орт. айлик температурасы 1118°С, жаан-чачины 1500-2000 мм (чет жакаларында 700-800 мм). Жыл бою муздак жаан жаап, туман басып турат. Папоротник, бамбук, плаун, мамик чөп жана энилчек, дайыма жашил, жазы жана ийне жалбырактуу дарактардан жана бадалдардан турган бийик тоолуу аралаш токой (нефелогилея) мүнөздүү. Ички бөксө тоолору - шалбаа жана талаа; картөшкө, буурчак айдалат, мал багылат.
Чүй (Аламүдүн району)
Чүй (Чүй) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Аламүдүн районундагы айыл. Октябрь айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 651 киши.
Акеркеч
Эшекке жеткис кылгыла,
Төрт бутунун муунуна
Введенский шалфейи,Введенский көк башы
Уюштурулган коргоо аракеттери
Кыргыз ССРинин Кызыл китебине (1985) киргизилген.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Түрдүн ареалын, популяциясынын абалын изилдеп, Кетментөбө өрөөнүндө Чычкан суусунун сол жээгинде ботаникалык заказник уюштуруу.
Сооронбай Жусуев
Чыгармачылыгы
С.Жусуев Шекспирдин, Пушкиндин, Лермонтовдун, Шевченконун, Абайдын, Мактымкулинин, Исаакяндын, Омар Хайамдын, Маяковскийдин, Есениндин, Тычинанын, Гамзатовдун, Кулиевдин, Магжандын ж.б. акындардын ырларын чебер которгон.
Сыйлыктары
Кан майдандагы жана көп жылдык чыгармачылык жемиштүү эмгектери үчүн С.Жусуев биринчи даражадагы Ата–Мекендик согуш ордени, үчүнчү даражадагы «Манас» ордени, «Каармандыгы үчүн», «Даңк» медалдары, Кыргыз, Украина, Саха-Якут Республикаларынын Жогорку Кеңештеринин Ардак грамоталары менен сыйланган.
Кара-Кулжа районундагы Сай-Талаа кыштагындагы орто мектепке, Кара-Суу районундагы Жар-Ооз кыштагындагы орто мектепке Сооронбай Жусуевдин аты коюлган.
Жарык көргөн китептери
Акын жүрөгү: Ырлар жана поэма. – Ф.: Мектеп, 1965. – 131 б.
Курманжан датка: Ыр менен жазылган роман. – Б.: Руханият, 1994. – 304 б.
Курманжан датка: Ыр менен жазылган роман. – Б.: Бийиктик, 2004. – 324 б.
В краю родном: Стихи и поэмы. – Ф.: Киргосиздат, 1958. – 120 с.
Европа-Азия ырлары. – Б.: Бийиктик, 2007. – 568 б.
Эски накаряк (Мишкин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кара-Жыгач (Аламүдүн району)
Калкы
Калкы - 5 149 киши.
Чворский Исток (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кеть. Дарыянын айрыгы — Чулымнан Кетке чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Шамшы (Кочкор району)
Калкы
Калкы ― 2067 киши (2009-жылы).
Жутакеев Абылкасым
Жутакеев Абылкасым — (Джутакеев Абылкасым) 1888 жылы азыркы Жан-Булак айылы, Жети-Суу облусу, Орусия империясында туулган, 1931 жылы Кыргыз ССРинде каза болгон — кыргыздан чыккан совет акын-жазуучусу. Ушул убакыттагы акындар менен, кыргыз адабиятынын башына кол койгон. Анын каза болгонунан кийин, анын адабиятын, жазуусун, даңазалоо башталган.
Колдонулган адабияттар
Акындар чыгармачылыгынын тарыхынын очерктери. Фрунзе 1988
Смит, Жеймс Эдвард
Илимге карай жол
1780-жылдары химияны профессор Джозеф Блэктен, ал эми табят таанууну профессора Джон Уокерден Эдинбург университетинен билим ала баштаган.
Смит басмакананын ээси жана ботаникалык иллюстратор Джеймс Соуэрбай менен тыгыз байланышта болуп, анын сүрөттөрүнө ботаникалык мүнөздөмө берип келген. Англиядагы өсүмдүктөрдүн сүрөттөрү мурда коозчулукка гана пайдаланылып келинген, бирок бакчылыкка жана табийгый тарыхка болгон кызыгуу да көп болгон, алар көпчүлүк илимий окуулардын башаты болуп келген Жаңы Голландиянын флорасынын үлгүсү жана Англия ботаникасы 36 томдон турган эмгек.
Эски балтач (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Алай физохлайнасы
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Уругу аркылуу көбөйөт. Май-июнң айларында гүлдөп, июлң айынын аягында уруктанат. Жалпы жана өлкөдө таралышы. Түркстан жана Алай кырка тоолору (Исфара, Сох жана Шахимардан дарыяларынын өзөнү) – Тажикстан жана Кыргызстан.
Күн күркүрөө
Күн күркүрөө — атмосферада чагылганды коштоп чыккан добуш. Чагылган жолунда басым жана температура өтө тездик менен жогорулап, абанын термелишинен күркүрөө пайда болот. Узакка чейин жаңырык болуп, ал адатта 15—20 км аралыкка чейин угулат. Чагылгандын огу узун болгондуктан, анан ар кайсы бөлүгүндөгү үн кишиге бир убакта жетпейт, ошондой эле үндүн булуттан чагылышынан Күн күркүрөөнүн жаңырыгы бир топко созулат, үндүн добушу да түрдүүчө болот.
Акжолтой
2. * Акжолтой (Жолтой) — каарман, Саякбай Каралаевдин вариантында А. Кутубийдин баласы, белгилүү баатыр, акылман. Манас, Семетей үчүн Бакай кандай мааниге ээ болсо, «Сейтек» эпосунда Сейтек үчүн А. да — ошондой эле мааниге ээ акылман каарман, башкы баатырдын кеңешчиси, насаатчысы, жоону бирге жоолашкан жан бирге жолдошу. Сейтек өзү. да А-ду төмөнкүчө баалайт: Артык досум Акжолтой,
Сайып жүрүп бак кылган,
Чачылганым жыйнаарым,
Ак-Инектин белеси
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Шолешка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ольховей-Вож
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Алмаши, Дьөрдь
Алмаши, Дьөрдь (мажарча - György Almásy, орусча Дьердь Алмаши, 1867-1933) - айтылуу мажар (венгр) окумуштуусу жана саякатчысы.
Кыргыз таануудагы салымы
Манастын эки айлык уулу Семетей менен кош айтышы тууралуу эпизод камтылган Алмашинин макаласы Будапешт шаарында 1911-12-жылдары "Келети Семле" (Keleti Szemlé) журналына немис тилинде жарыяланган.
Орто Азия мөңгүлөрү
Орто Азияда мөңгүлөрдүн каптаган аянттары боюнча көрүнүктүү орунду Чоң-Алай кырка тоосу ээлейт. Чоң-Алай кырка тоосунун абсолюттук бийиктиги 7139 м ге чейин (Ленин атындагы чоку) жетет, борбордук бөлүгүнүн орточо бийиктиги 6000 м ден ашык. Мындай бийиктиктердин натыйжасында кырка тоонун кырлары жана ага жакын капталдары туташ мөңгү, түбөлүк эрибеген карлар менен капталган. Ал кырка тоодогу мөңгүлөрдүн жалпы аянты 1329,3 км2 ге жетет, б.а. Кан-Тенир тоо тоомунун мөңгүлөрүнүн аянтынан калышпайт. Алардын ичинен түндүк капталында, башкача аайтканда Кыргызстандын аймагында таралган мөңгүлөрдүн аянты 697,5 км2.
Чишма (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Чишма — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Исмайыл айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 503 киши. Почта индекси — 452328, ОКАТО коду — 80224810007.
Тунголька (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — ОбьВасюган дарыясынын куюлушунан Вах дарыясынын куймасына чейин. Дарыянын айрыгы — Васюган, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Өзүбекова Жеңишгүл
Өмүр баяны
Өзүбекова Жеңишгүл 1971-жылы Бишкектеги №5-орто мектебин, 1978-жылы СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин Кыргыз филология факультетин аяктаган. Эмгек жолун 1972-жылы Кыргыз Мамлекеттик драма театрында актриса болуп иштөөдөн баштаган. Кийин Кыргыз телерадиокомпаниясында диктор, Киров райондук элдик театрында режиссер, Кыргыз улуттук телерадиокоропорациясында «Кыргызсериал» студиясында башкы редактор болуп иштеген. Мектепте окуп жүргөндө эле чыгармачылыкка аралашып, ырлары, новеллалары күндөлүк гезит-журналдарга чыгып, телерадиодон уктурулган.
ОулдмансТауншип (Нү-Жерси)
ОулдмансТауншип (Нү-Жерси) (Oldmans Township) — Нү-Жерси штатынын Сэйлем округуна караган АКШ шаары.
Кыргызстандагы мөңгүлөрдүн таралышы
Чоң-Алай кырка тоосунун мөңгүлөрү орографиялык өзгөчөлүктөрү боюнча үч топко бөлүнөт. Батыш бөлүгү Мук-Суу менен Кызыл-Суунун кошулушунан Терс-Агар ашуусуна чейинки 64 км челик бөлүгүндө жалпы аянты 94,6 км2 ге жеткен 44 мөңгү жайгашкан. Борбордук бөлүгү Терс-Агар ашуусунан Кызыл-Арт ашуусуна чейинки 92 км челик бөлүгү эң мөңгүлүү. Бул бөлүктүн орточо бийиктиги 600 м ден ашык, эң бийик жери Ленин атындагы чоку (7139 м). Мөңгүлөрдүн жалпы аянты 361,7 км2. Кызыл-Арт ашуусунан Кытай менен чектешкен Ат-Жайлоо чокусуна чейинки 30 км челик бөлүктүн орточо бийиктиги — 5500 м, эң бийик жери — 6601 м (Корумду чокусу). Мындагы мөңгүлөрдүн жалпы аянты — 241,1 км2.
Чектердин инкассосу
Чектердин инкассосу – акчаларды чектерди жазып берген адамдардын эсебинен чектерди алуучулардын эсебине которуу.
Өмүралиев Кушубак
Кыргыз тилинде
Инкамал апай. К-те: Тагдыры бирге эгиз эл. – Б.: Бийиктик, 2006. – 403 – 411 бб.
Котормолору
Өмүрдөн өчпөс бир элес. Ч. Айтматов, М. Шахановдун Аскада калган аңчынын ыйы-нан. К-те: Тагдыры бирге эгиз эл. – Б.: Бийиктик, 2006. – 445 – 457 бб.
Тычина Павло
Чыгармалары 1912-жылдан жарыялана баштаган. Т. - «Соко», «Сонет жана октавалардын ордуна» (экөө тең - 1920), «Украинадан соккон шамал» (1924), «Бирдиктүү үйбүлөнүн сезими» (1938; СССР мамлекеттик, сыйл., 1941), «Курчтук жана назиктик» (1941), «Женебиз жана жашайбыз!» (1942), «Достун өлүмү» (1943), согуштан кийин «Өсүү жана аракет» (1949), «Бизде күч» (1953), «Биз адамзаттын абийири» (1957) аттуу ыр жыйнактардын жана поэмалардын автору. Чыгармалары кыргыз тилине которулган (С. Жусуев ж. б.). Тандалган чыгармалары үчүн (1957) Т. Г. Шевченко атындагы Украина мамлекеттик сыйл. алган. Беш Ленин, эки Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.
Молдовановка
Калкы
Калкы - 2 772 киши.
Зитембяк (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Алай наталиелласы
Саны
Популяциясы өтө эле аз, жоголуп кетүү коркунучу бар.
Пайлсгроув Тауншип (Нү-Жерси)
Пайлсгроув Тауншип (Нү-Жерси) (Pilesgrove Township) — Нү-Жерси штатынын Сэйлем округуна караган АКШ шаары.
Тынба (Мишкин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Отовась-Вож
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шуршма (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Унжа башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Рыбинск суу куймасынан төмөн Ока куюлушуна чейинки Волга куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Куйбышев куймасына (Ока бассейнин кошпогондо) чейинки (Жогорку) Волга.
Imagine Dragons
Топтун түзүлүүсү (2008—2012)
Imagine Dragons — инди-рок-топ, курамына төрт адам кирет. 2008-жылы Лас-Вегас шаарында негизделген. Топтун аталышы анаграмма, анын маанисин топтун мүчөлөрү гана билет. Дэниэл Рейнольдс өзүнүн тобуна коллеждеги досун Эндрю Толманды чакырган. Өз кезегинде Эндрю топко жубайы Бриттани Толманды (клавиштүүлөр жана бэк-вокал) жана гитарада жакшы ойногон Дэниел (Уэйн) Сермонду чакырган. Топтун белгилүүлүгү тез өсүп баштаган. Кийин Дэн менен Уэйнге басист Бенджамин (Бен) МакКи кошулган. 2010-жылы Эндрю менен Бриттани үй-бүлө куруу үчүн топтон чыгуусун кабарлашкан. Анда Бен МакКи топко барабанчы Дэниэл (Платц) Платцманды чакырган. Кийин аларга Бриттанинин ордун басып Аврора Флоренс келген, Аврорадан кийин — Тереза Фламинио. Тереза кеткенден кийин топтун курамы өзгөргөн эмес.
2009-жылдын башында музыканттар студияда иштеп башташкан. 1-февральдан тарта өзүнүн алгачкы Imagine Dragons аттуу кичи-альбомун чыгарышкан. Кийинки жылдын 1-апрелинде Hell and Silence кичи-альбому жарык көргөн. Бул альбомдуг жаздыруусунда «Грэмминин» номинанты Марк Нидхэм катышкан. Эки альбом тең Battle Born Studios үндү жаздыруу студиясында жазылган. Көп өтпөй аларга 107.9FM радиосунун 2010-жылдын эң талап кылынуучу тобу катары ар жылдык Bite of Las Vegas фестивалында ырдап чыгууга сунуш түшкөн. Vegas Music Summit фестивалында хедлайнерлер болуп тандалган. Las Vegas Weekly гезитинин ою боюнча алар «2010-жылдын эң мыкты инди-тобу» деп аталган, жана дагы Vegas Seven журналы тарабынан «2011-жылдын эң мыкты пластинкасы» сыйлыгына ээ болушкан. 2011-жылдын ноябрь айында Imagine Dragons америкалык Interscope Records аттуу үндү жаздыруу лейбл менен контракт түзүшкөн. Алар продюсер Алекс Да Кид менен тыгыз кызматташып, Уэст-Голливудда өзүнүн биринчи дискин жаздырышкан. Алардын EP'си Continued Silence деп аталып, 2012-жылы 14-февральда жарыкка чыккан. Imagine Dragons өзүнүн алгачкы альбомун чыгарганга аябай кылдаттык менен даярданышкан. Интервьюлардын биринде Уэйн: «Бир нече EP чыгарып жатып, биз жагдайды байкап жаттык. Алгачкы альбом ийгиликтүү болушун каалайбыз» деп билдирген.
Сикаликуль (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Чет өлкө вексели
Чет өлкө вексели – чет өлкөдө берилгени (вексель кармоочунун кеңсеси жайгашкан өлкөгө карата), болбосо акцептке жаткан жана/же чет өлкөдө төлөнө турган, же вексель кармоочу өлкөдө турбаган жактар тарабынан төлөнө турган вексель.
Мандоки, Иштван (Коңур)
Кыскача өмүр баяны
Ал бир нече тилдерди (мажар, түркий тилдер, англис, орус, ж.б. тилдерди) дурус билген. Ал билген түрк тилдеринин арасында кыргыз, казак, кумык, кырым-татар, карачай-балкар, ногой тилдери жана орто кылымдардагы европалык кыпчак тили (азыр өлүү тил) бар эле.
Иштван Мандоки Коңурдун элесине багышталган эстелик такта өрдо шаар Будапешттин Бела Барток көчөсүндөгү № 52-үйдүн дубалына тагылган (2009-жыл).
Анын жубайы - теги казак Айша Мандоки Коңур азыр Будапештте жашайт.
Кыргыз таануу жаатындагы ойлору
Анын замандаштарынын бири - кумык акыны Бадрутдин Махаммадов 1992-жылы август айында Иштван айткан мындай сөздү жазып калтырган:
Таракчан чортондор
Таракчан чортондор (лат. Ctenoluciidae) —  каңылтыр сымалдуу балыктар түркүмүндөгү бир тукум.
Пазылов Абибилла
Жарык көргөн китептери
Замандаш: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1985. – 26 б. Түштүктөн кат. – Б.: Учкун, 1999. – 95 б.
Кадимки грегариналар
Кадимки грегариналар (лат. Engregarinida) — споровиктердин бир түркүмү.
Чет өлкөлүк банк
Чет өлкөлүк банк – ал өзү аймагында катталган чет мамлекеттин мыйзамы боюнча ушундай деп таанылган банк.
Пасаңова Зинакан
1998-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү. Маданият тармагынын мыкты кызматкери.(2020)
Орунтай уулу Шарше
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Дөң-Алыш
Каракол өрөөнүнүн оозунда, Каракол суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 2500 м бийиктикте жайгашкан. Райондун административдик борбору — Кочкор айылынан 65 км батыш тарапта. Балыкчы темир жол бекетинен 120 км.
Куккуян (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Закирова Тазагүл
Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1982. – 52 б.
Ыйык шаарым: Ырлар. – Ош, 1999. – 120 б.
Курманбек баяны. Ади Өмүралиевдин варианты. – Б.: Бийиктик, 2008.
Раманов Карабай
Раманов Карабай (1928-2008) – акын. Токтогул районундагы Сары-Сөгөт айылында 1928-жылы туулган. Айылдан орто мектепти, кийин Фрунзе шаарындагы медициналык окуу жайын аяктап, Токтогул райондук ооруканада фельдшер болуп эмгектенген.
Кыргыз тилинде
Ыр дүйнө дүр-дүйнөдөн кымбат мага. - Б.: Учкун АКсы, 2004. - 352 б.
Кадимки чарылдактар
Кадимки чарылдактар (лат. Crotalus) —  жашыл чарылдак (лат. С. viridis), кызыл чарылдак (С. ruber), алача чарылдак (C. horridus), мүйүздүү чарылдак (С. cerastes), ромбанаар чарылдак (С. adamanteus), укмуштуу чарылдак (С. durissus), Техас чарылдагы (С. atrox).
Комсомол (Кочкор району)
Калкы
Калкы ― 1489 киши (2009-жылы).
Ош-Вор
Ош-Вор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уса дарыясынын оң жээгинен 423 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Шахрух Кхан
Өмүр баяны
Шах Рух Кхан 1965-жылдын 2-ноябрында Нью-Делиде туулга. Тутунган дини – ислам. Эжеси Шехназ, атасы Тадж Мухаммад Кхан, Индиядагы белгилүү адвокат (эркиндик үчүн күрөшүүчү), Нью-Делиге  Пешаварадан Индия болуп бөлүнө электе көчүп келишкен. Апасы Фатима өзү Равалпиндиден болот, азыркы Пакистан. Шах Рух Хан Нью-Делидеги мектептердин биринен бүтүргөн. 1988 жылы Дели университетинин колледжинде экономика адистигинде окуган. Андан соң университеттин магистратурасында “Массалык коммуникация” адистигин бүтүргөн. Бирок актёрлук кесипти жактаган. Ата-энесинин өлүмүнөн кийин, 1991-жылы, Мумбайга көчүп келген. Ошол эле жылы 25-октябрда Шах Рукх   индус кызы Гаури Чибберге үйлөнөт. Хандын өзүнүн айтымында мусулман боло туруп, жубайынын туткан динин сыйлайт. Экөө 1997-жылы 13- ноябрда Арьян аттуу уулдуу болушат, 2000-жылы 23- майда Суханна аттуу кыздуу болушат.
Радиоактивдүү булгануу
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Күрөк буттуу моллюскалар
Күрөк буттуу моллюскалар (лат. Scaphopoda) — деңизде жашоочу раковиналуу моллюскалар классы. узундугу 1,5 ммден 15 смге чейин. Денесинин эки капталы бирдей. Буту күрөк сымал, топурак казууга ыңгайланган. Раковинасы узун, түтүк сымал, ийилген, үстүндө тешиктери бар. Башында оозу жана көп сандаган жипке окшош өсүндүлөрү болот. Алар тамак издөө жана кармоо үчүн кызмат кылат. Көзү жок. Бакалоору жөнөкөйлөнгөн же жоюлган. Кан айлануусу бутунун ыргактуу кыймылы менен ишке ашат. Булардын 2 түркүмгө, 26 урууга кирген 1000дей түрү бар. Негизинен тропик деңиздеринин түбүндө жашайт. Айрым жыныстуу. Личинкалары сүзүп жүрүп, 5—6 күндөн кийин суунун түбүнө түшөт. Топурак казып, тиричилигин өткөрөт.
Ай-Еган
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Беш-Күңгөй
Беш-Күңгөй — Кыргызстандын Чүй облусунун Аламүдүн районундагы айыл. Таш-Мойнок айыл аймагына кирет.
Химиялык курал
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Зарифьян Анэс Гургенович
Перестройкиада. – Б.: Книголюб, 1991. – 256 с.
Чет өлкөлүк инвестициялар
Чет өлкөлүк инвестициялар – мыйзамга ылайык жарандык укук объектиси, анын ичинде акча, баалуу кагаздар (чет өлкөлүк жана улуттук валюта), башка мүлк, акчалай наркка ээ мүлк укуктары, акыл-эс эмгегинин натыйжаларына өзгөчө укук (интеллектуалдык менчик), ошондой эле кызмат көрсөтүү жана маалымат түрүндө ишкердик чөйрөсүнө чегерилген, чет өлкөлүк инвесторго таандык чет өлкөлүк капитал.
Асимптота
Асимптота — y=f(x) ийри сызыгынын асимптотасы деп координаталар башталышынан чексиз алыстаган сайын ийри сызыкка чексиз жакындай берген түз сызык аталат.
Жамгырчинов, Бегимаалы
Үй-бүлөсү
Тун уулу - тарыхчы, доцент, т.и.к. Мидил Жамгырчинов (1938-жылы туулган).
Небере-чөбөрөлөрү бар.
Илимий-чыгармачыл мурасы
Илимий изденүүсүнүн 2-этабындагы эмгектери кыргыз тарыхынын ар кандай багыттарына арналган, о. эле кеңири белгилүү эмгектерди ж-а окуу куралдарын жазган.
Сыйлыктары. Наамдары
Кыргыз Респ-нын илим ж-а техника б-ча мамл. сыйлыгынын лауреаты (1970).
Оролгон соссюрея
Уюштурулган коргоо аракеттери
Кыргыз ССРинин Кызыл китебине (1985) киргизилген.
Горная Маевка
Калк
Калкы — 782 киши (2009-жылы).
2018 кышкы Олимпиада оюндары
Шаарды тандоо
Пйоңчаң буга чейин Кышкы Олимпиаданы өткөрүүгө 2 жолу талапкер болгон. 2010-жылы Кышкы Олимпиаданы өткөрүүгө аттанган Пйоңчаң Канаданын Ванкувер шаарына 3 добуш айырмачылык менен жеңилип калган. Ал эми 2014-жылы өткөрүүгө аракет жасап, Орусиянын Сочи шаарына 4 добуш айырмачылык менен жеңилген. 2011-жылы эл аралык олимпиадалык комитети 123-жыйынында Пйоңчаң шаарын Кышкы XXIII Олимпиада оюндарынын борбору болот деп шайлаган. Мында Пйоңчаң Олимпиаданы өткөрүүгө аттанган Германияны 38 добуш айырмачылык менен жеңип алган. Түштүк Корея Азия аймагында Кышкы Олимпиаданы өткөрүүгө мүмкүнчүлүк алган экинчи өлкө болуп саналат. Буга чейин Азия аймагында Кышкы Олимпиада оюндары 2 гана жолу өткөрүлгөн. Мындай мүмкүнчүлүктү Жапония колдонгон, ал Кышкы Олимпиаданы 1972-жылы Саппоро шаарында өткөрсө, 1998-жылы Нагано шаарында өткөргөн.
Маньязыбаш (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Маньязыбаш — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Куккуян айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 38 киши. Почта индекси — 452312, ОКАТО коду — 80224813003.
Эңилчектер
Изидлөө тарыхы, систематикасы
Биринчи жазуулар Теофрастын "Өсүмдүктөрдүн тарыхы" деген эмгегинде - Usnea жана Rocella эңилчектер тууралуу жазылган, ошол кезде эле аларды боёк алууда колдонуп келишкен. Теофрастын божомолу боюнча эңилчектер балырлардын же дарактардын өсүндүлөрү деп айтылган. XVII кылымда эңилчектердин 28 гана түрү белгилүү болчу. Француз ботаниги Жозеф Питтон де Турнефор эңилчектерди өзүнчө тайпага бөлүп мохтор менен бириктирип койгон. Өз кезегинде Карл Линней эңилчекткрдин 80 түрүн ачып, аларды "өсүмдүктөрдүн кедейлери" деп атап кургактыкта өсүүчү "балырлардын" курамына киргизип койгон.
Каргыш ырлары
Аарчыган пияздай бол, Куйкалаган шыйрактай бол. Билиги жок чырактай бол!
Ай-Мегин-Еган дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Рысбеков Болот
Рысбеков Болот – жазуучу. Талас районунун Чоң-Токой айылында 1949-жылы 14-майда туулган. Арал орто мектебин 1967-жылы бүтүрүп, 1969-жылга чейин Талас ра-йонуна караштуу «Коммунизм» колхозунда жумушчу болуп иштеген.
2005-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү.
Күрөң аюу
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Суткалык жашоо тиричилиги даана бөлүнгөн эмес. Эртең менен жана кечкисин азыктанууга чыгат. Туруктуу сезондук көчүүнү аюулар жасашпайт, белгилүү гана жерлерде болот, бирок тоют издеп же бир нерсени кууп убактылуу башка жерлерге көчүшөт. Жашоо тиричилик өзгөчөлүктөрүнүн бир кызыктуу жагы – анын кышкы чээнге кириши. Адегенде анча терең эмес кышкы уктоого кирет, андан кийин кыштын жарымына жеткенде, алар бара-бара катуу уктоого өтүшөт. Көбүнчө кышкы ийинин жардын же зоолордун жаракаларына салат. Аюунун кууту июнь-июль айларында жүрөт. Ушул убакта бир нече эркектери ургаачысын ээрчип жүрөт. Кээбирде эркектеринин ортосунда өлүмгө алып келүүчү талаш-тартыштар болот. Декабрдын аягында – январдын башында аюунун ийининде мамалагы туулат. Аны 6 ай көтөрөт. Ургаачысы көбүнчөсүн 2, чанда 3 көзү ачыла элек келген мамалакты тууйт, ар биринин салмагы 500 г дан ашпайт. Жыныстык жагынан алар 3 жашка жеткенде жетилет.
Рысбаев Сулайман
2000-жылы Тоголок Молдо атындагы сыйлыгы ыйгарылган.
Кыргыз тилинде
Таттуу үй: Балдар аңгемелери. – Б.: Ж.Бакиев фонду, 2009. – 200 б.
Күрөңкөй Белек уулу
Күрөңкөй Белек уулу (1826, Ысык-Көлдүн Талды-Булак айылы -1907, ошол эле жер) — залкар комузчу, дастанчы. Улуу комузчу Муратаалынын атасы. Бала чагынан чоор, сурнай, керней тарткан, кийин комуз черткен. Атасы Белек Шабдан хандын сурнайчысы, кернейчиси болгон. «Камбаркан», «Ботой», «Кербез», «Шыңгырама», «Кара өзгөй», «Камбаркан», «Көк сандал», «Сары үңкүр», «Тайбала» жана башка кара күүлөрдү аткарган. «Жаныш-Байыш», «МуңдукЗарлык», «Эр Табылды» дастандарын айткан. Композитор М. Раухвергер «Чолпон» балетине Күрөңкөйдүн «Тайбала», В. Фере «Кыргызстан» аттуу симфониясына «Көк сандал» күүсүн пайдаланган.
Жаркынайым
ЖАРКЫНАЙЫМ Токтоназар кызы,  Хаким  айым (1802–1868) –  Кокон  ханышасы,  коомдук ишмер;  ордодо «Хаким айым» деген ысым м-н белгилүү болгон. Ошол доордогу кыргыз элинде гана эмес, коңшу хандыктар м-н элдерде  кадыр-баркка  ээ  болгон  саруу  уруусунун  бийи  Аспердинин  кызы. Саруу уруусунун  баргы уругунан. Ж-дын бала чагы Талас өрөөнүндө Карабуура суусунун жээгинде өткөн. Ж. мүчөсү келишкен, сулуу, акылдуу, сөздү орду м-н сүйлөгөн, эли кадырлаган кыз болгон. Атасы Мекеге ажылыкка барып келгенден ки- йин, Ж-ды жээни Шераалыга алып берген (к. Шераалы хан). Ж-дын мамл. ж-а коомдук иштерге катышуусу 1842-ж. Шераалынын Коконго хан болушунан башталат. Ж. ордодо аялдардын гана эмес, мамл. жогорку башкаруу чөйрөсүндө да абройго ээ болгон ж-а бардык мамл. иштер анын кийлигишүүсү м-н бүткөн. Касым миң башынын өлүм жазасынан бошотулушунда Ж. кийлигишкен. 1853-ж. ордодогу ичара тирешүү-лөрдөн кийин, Ж-дын буйругу м-н Мусулманкул дарга асылган. О. эле көп мамл. иштер, инсандарды мамл. кызматка коюу Ж-дын көрсөтмөсү м-н ишке ашып турган. 1862-ж. Бухара эмири Музаффардын жардамы м-н уулу Кудаярга бийликти алып берген. Кокон ордосундагы саясий күчтөрдүн күч алышы ж-а алардын кызыкчылыктары үчүн уулдарынын өзара аргасыз согуштарынын натыйжасында уулдарынын, неберелеринин набыт болушу Ж-дын саясий-дипломатиялык иштерине себепчи болгон. Хан энеси жүрөгүн ооруткан ушундай иштерден улам мамл. саясий иштерге кийлигишкен. Ошол мезгилдин атактуу зайыптары Курманжан м-н Зыйнатка «датка»наамын ыйгарууда да Ж-дын эмгеги чоң. Ордодогулар Ж-га «Ханышайым» же «Хаким айым» деп кайрылышкан. Кокон тарыхчысы Мырза Алим апасынын ж-а карындашынын өлүмү Кудаяр хандын бийлигинин бошоңдошуна себепкер болгондугун жазган. Кудаяр хан күн-дө эртең м-н апасынын акыл- насаатын угуп, ошол б-ча иш жүргүзгөн ж-а ага таазим кылган. Ж. өмүр бою ордонун ортосунда тигилген кыргыз боз үйүндө жашаган. Ж. каза болгондо аза күтүү бир нече күнгө созулуп, чоң урмат-сый м-н коюлган. Кокондон гана эмес, башка жактардан дагы элдер келип, мүрзөгө чейинки жол адамдарга толуп калгандыктан, табытты жайына чейин колмо-кол узатышкан. Кийин Кудаяр хан энесинин урматына 1869–70-ж. Кокондо медресе курдурган. Хаким айым медресеси Жамы мечитинин чыгыш тарабында жайгашкан. Курулушту Мулла Төрө уулу башкарып, 1870-ж. бүткөрүлгөн. Кийинки жылы Кудаяр хандын буйругу м-н Сырдарыядан Шахрихандын чыгышына чейин арык чыгарып, андан түшкөн каражатты Хаким айымдын медресесине вакф кылып берген. Медреседен калган  жалгыз  эстелик  –  «медресенин  эшиги»  азыркы  күндө  Кокон  сарайы тарыхый музейинде сакталып турат. Ал эми Кокон ш-нын борборунда Ж-дын күмбөзү Шераалы хандын күмбөзүнө жанаша бүгүнкү күнгө чейин ошол бойдон турат.
Плэйнсбороу Тауншип (Нү-Жерси)
Калкы - 21213 киши. Болжолдуу аянты - 31.7 км². FIPS коду — 34-59280.
Жедигер, уруу
Колдонулган адабияттар
[http://bizdin.kg/books/item/24-short_hist_enscl Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003]
Земляк Якуб (Зисельман Якуб Борисович)
Басни и фельетоны. – Ф.: Киргизгосиздат, 1950. – 102 с.
Лужицы: Стихи. – Ф.: Киргизучпедгиз, 1960. – 12 с.
Нет ли здесь таких ребят? – Ф.: Мектеп, 1968. – 12 с.