cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бөрү, эпостогу мааниси
Сага кошкон жолдошум.
Кабарын билип келет деп,
Бөрүбай
Бөрүбай Султан уулу (1897, Кара-Суу району, Сакмоол айылы — 1940, ошол эле жер) — манасчы. «Манас» айтууну түштүктөгү белгилүү манасчы Чоодандан жана өзүнүн айылынан алыс эмес жашаган өзгөндүк айтуучулардан үйрөнгөн. Өзүн дасыккан (профессионал) манасчы катары эсептебесе да, 17 жашынан тартып Манас эпосун өз айылында, башка жерлерде айта баштаган. Андан «Манастын балалык чагы», «Накылайга үйлөнүшү» жөнүндө чакан эпизоддор жазып алынган (Кол жазмалар фондусу, 612а-инв.).
Атлантика босогосу
Атлантика босогосу - Атлантика океанынын түбүнөн көтөрүлгөн жер. Ал Шетленд, Ферер, Исландия жана Гренландия аралдарынын ортосунда. Бул жерде океандын тереңдиги 600 м. Атлантика босогосу Түндүк Муз океаны менен Атлантика океандарынын тереңдикте суу алмашууларына тоскоолдук кылат. Түндүк Атлантика туздуу жана жылуу агымдары Атлантика босогосуаркылуу Норвегия деңизине өтөт.
«Кастанье» мрамор оникси кени
«Кастанье» мрамор оникси кени - Нарын районунда, Нарын шаарынан 4–5 км батышта, АлаМышык тоосунун Түндүк капталында. Кен аймагын карбон мезгилиндеги акиташ теги түзөт. Оникс карст процессинен пайда болгон Ала-Мышык үңкүрүндө жайгашкан. Үңкүр эңкейиштеп 163 мге созулат. Туурасы 4 мге, бийиктиги 2,5 мге жетет. Оозу кууш (0,7×1,5 м). Мында оникс жайгашуусу боюнча 3 түргө бөлүнөт: 1) калыңдыгы 20 ммге жеткен күрөң, ачык күрөң, жездей сары жана чокморлошкон ак кабатчалар. Блоктуулугу 25×20×20 см; 2) сталактит-сталагмит түрүндө үңкүрдүн оозунан 40 м ары кездешет. Жездей сары, күрөң, ак тегерекчелерден турат. Кальциттин аппак майда тарамчалары учурайт. Блоктуулугу 15×15×15 см; 3) кораллит түрүндөгүсү үңкүрдүн орто ченинен орун алган. Жара кескенде кочкул кызыл, күңүрт күрөң, күрөң, ак, жездей сары кооз тегерекчелерден турат. Блоктуулугу 10×5×5 см. Оникстин бардык түрү өтө кооз, жакшы сайкалданат. Запасы 20 м3. Зергердик кооз буюмдарды жасаса болот.
Биссектриса
Биссектриса - бурчтун биссектрисасы (би... жана лат. seco жара бөлөм, кесем) бурчтун чокусунан чыгып, аны тең экиге бөлүүчү түз сызык. Анын каалагандай чекити бурчтун жактарынан бирдей алыстыкта турат. Үч бурчтуктун биссектрисасы ички бурчтун карама-каршысындагы жактарды анын каптал жактарына пропорциялаш кесиндилерге бөлүүчү түз сызык. Биссектрисанын бир учу бурчтун чокусунда жатат, экинчи учу үч бурчтуктун жактарын кесип өтөт. Үч бурчтуктун биссеектрисалары ичтен сызылган айлананын борборундагы чекитте кесилишет.
Комуз
Түрк элдеринде улуттук тартма кылдуу, чертме жана какма аспаптарынын кобус (хобус), комыс, кобуз (хомуз), кумуз деп аталышы Комуздун эң байыркы музыкалык аспап экенин далилдейт.
Аталыш тарыхы
Эгерде биз сөздүн уңгусун алып, сөздүктөргө көз чаптырып аңдоо салсак, анда ар кандай үндүк тыбыштардын ар кайсы өзгөрүүлөрүн көрөбүз. Мисалы, кобыз, кабаза - деген сөздөр арабдарга таандык. “Гияс-ул-лугат” деген сөздүктө кобза - колго алуучу моюн, калем сап делип которулат экен. Калем сап деген түшүнүк бул жазууга пайдаланган буюм (ручка) деле турган болсо, колго алуучу моюн - бул бир мойнунан кармай турган буюмдун түшүнүгү. Демек, бул жерде музыкага тиешеси жоктой ойду бергени менен, Украинанын музыкалык аспабына С. Дмитриев эскергендей “Гияс-ул-лугат” сөздүгүндө “кобза” менен “кобзо” сөздөрү дал келет. Ошондуктан, айтылган аттар “кобуз”, “кобыз”, “кобус”, “кабаза” деген аталыштар бир эле убактарда өзгөрүлүп айтылып келгендери да жок эмес. Бизге жеткени – “кобыз”, “копуз”, “кумус”, “хобус”, “хомыз”, “хомус”, “комус” деген өзгөрүлмө аттар. Кыргыздын эзелки сөздөрүндө “с” тамгасы “з” тамгасына караганда көп пайдаланылып, этнонимге да таандык болгону анык. “К” тамгасы эл аралык сөз терминде, айрыкча коңшулаш кытай элинде “Х” же “Г” тамгалары көп пайдаланылгандыктан, фонетикалык өзгөрүүлөрдүн натыйжасында биздин сөздөрүбүздө кийинчирээк комуз деп айтылып калышы талашсыз.
Сабырбек Абдырамен эрдин он жылдык чыгармачылык изилдөөсүндө “кыргыз” деген ат, этимология боюнча кыр-уу-уз деген аталыш жашоо-шарты тоо арасында өткөндүктөн келип чыккан деп түшүндүрүлөт. “Кыр” – тоолук, “куу” (ху) жана “уз” дейт. Ошол эле учурда эки мааниге ээ экенин кєчмєн эл ата-тегинин санжырасын “оў”, “сол” деп бєлїп, “куу уул”, “ууз уул” деп калганы кытай кол жазмаларында “куу” (ху) жана “ууз” деп эскерет. ”Куу – күү”, “ууз – уз” деген сєздєр “күү-уз” – “кооздолгон” (уз), “күүчү – уз” деп өзгөрүп, этимология боюнча “күүчү-уз”, “коо-уз”, андан барып “коо-муз” “комузга” өтүп кетиши мүмкүн.
Кулуев, Кожогелди
Эмгек жолун 1977-жылы Оштогу пахтадан кездеме токуу комбинатында (азыркы «Текстилчи» МАК) жумушчу болуп иштөө менен баштаган. 1983-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин журналистика бөлүмүн, 1993-жылы Москвадагы М.Горький атындагы адабият институтунун 2 жылдык жогорку адабий курсун бүтүргөн. «Кыргызстан», «Адабият» басмаларында редактор, Кыргызстан жазуучулар союзунда жаштар секциясынын башчысы, Кыргыз Республикасынын Өкмөт аппаратында референт, өкмөттүк «Эркин Тоо» гезитинде башкы редактордун 1-орунбасары болуп эмгектенген. Учурда «Азаттык» медиа институтунда иштейт. Кожогелди Култегиндин алгачкы чыгармалары 1976-жылдан баштап «Кыргызстан пионери» гезитине жарыяланат. Поэзия дүйнөсүнө эртелеп аралашып, 1982-жылы «Ала Тоо поэзиясы» фестивалынын, 1986-жылы Чыгармачыл жаштардын республикалык III жумалыгынын лауреаты болгон. 1989-жылы Бүткүл союздук жаш акын-жазуучулардын Москвада өткөн V семинар-кеңешмесине катышып, ошол семинар-кеңешменин жолдомосу менен 1989-жылы СССР Жазуучулар союзунун мүчөлүгүнө кабыл алынган.
Күрүчбеков, Сабырбек Акынбекович
Орус тилинде
Мелодии арчи: Стихотворения и поэма. – Ф.: Кыргызстан, 1983. – 51 б.
Котормолор
Уметалиев Т. Горные цветы: Стихотворения и поэма. – Ф.: Кыргыз-стан, 1982. – 216 с.
Датка
Датка - мансап даражасы. Бухара хандыгына чейин эле алгач фарс тилдүү мамлекеттерде кабыл алынган. Датка хан сарайында кызмат кылып, хандын кабыл алуу бөлмөсүндө иштеген жана ордого түшкөн арыздарды ханга жеткирип, арыз ээлерине кайра хандын жообун, чечимин билдирип турган. Кокон хандыгынын бийлик шатысында Датка мамлекеттик башкаруудагы кызмат орду боюнча тогузунчу орунда турган (парваначыдан кийин, бийден мурун). Хандын атайын чечими боюнча шариятты жакшы билген, жогорку медресени аяктаган адамдар даткалыкка дайындалган. Даткалык адегенде «чин» же кызмат орду эмес, даража катары каралса, кийинчерээк Кокон хандыгынын мамл. башкаруу аппаратында датка даражасын алган адамдар жүз башыдан вилайеттерге чейин башкаруу укугуна ээ болгон. Согуш убагында ээлеген кызматы боюнча жогорку аскердик чиндерге барабар эле. Айрым убакта даткалар атайы кызматтарда турбаса да, датка наамын сактап калган, бирок тукумуна мурас калтырууга акысы жок болгон. Кокон хандыгынын бийлигин сактап туруу максатында бул даража кыргыздардын беделдүү адамдарына, мисалы, Алайдан Алымбекке, Таластан Ажыбекке, Аксыдан Кедейбайга, Жумгалдан Медетке, аялдардан Курманжанга жана башка инсандарга берилген. 19-кылымда датка даражасы түндүк Кыргызстандын аймагында жогорку наамдардын бири болуп, хан казынасынан жылына 700 батман аштык жана 1000 дилде алууга акылуу болгон.
Політехнічний Інститут
Політехнічний Інститут — Киев метросунун Святошинско-Броварская сызыксындагы станция. 1963-жылы 5-ноябрьда ачылган.
Какач буттуу сокур жер түрткүч
Какач буттуу сокур жер түрткүч (лат. Anourosorex squamipes) - ак тиштер уруусундагы кемиргич айбандардын бир түрү.
Кучеметьевка (дарыя)
Кучеметьевка — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тап дарыясынын оң жээгинен 101 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 31 км.
Көз карандысыздык
Мисалы: берилген аксиомалар системасынан тануусу.
Өздүк детерминация
Өздүк детерминация - «Улуттардын өз келечегин өзү тандоосу» маанисиндеги бул термин эл аралык саясатта маанилүү орду бар темалардан. Өзгөчө мурдагы колонияга алынган өлкөлөрдүн келечекте кандай абалга келиши жөнүндө маселелер II Дүйнөлүк согуштан кийинки жылдарда дүйнөлүк саясатта жана колониалист өлкөлөрдүн ички саясатында көп талкууланган. I Дүйнөлүк согуштан кийин АКШ президенти Вильсондун аты менен аталган 14 принциптин ичинде камтылган жана дүйнөлүк жашоого жаңы багыт көрсөтүүчү принцип болуп эсептелген өздүк детерминация термини II Дүйнөлүк согуштан кийин да маанилүү роль ойногон. БУУ да алгачкы принциптери менен максаттары жөнүндөгү бөлүмдө бул темага орун берип, анда «улуттардын укук жана эркиндиктери бирдей, ар бир улут өз келечегин өзү тандоого акылуу жана дүйнөлүк тынчтыкты сактоочу бардык иш-чараларды көрүү уюмдун негизги милдеттеринен бири» деп белгилеген. Ушул укукка таянып, бир топ колонияга алынган өлкөлөр эгемендикке ээ болушкан. Өзгөчө бир канча Африка өлкөлөрү ушул принциптин негизинде пайда болгон жана айрыкча Англия колонияга алган өлкөлөрдү бошотуу үчүн бул принцип колдонулган. Өздүк детерминация кандайдыр бир мамлекеттин көзкарандысыз болуп түзүлүшү жана кандайдыр бир коом өзү каалаган мамлекетке кошулушу түрүндө болот. Мисалы, Саар аймагында өткөрүлгөн референдумда жергиликтүү калк Германияга кошулуу үчүн добуш беришкен. Мындан башка көпчүлүгү мусулман болгон Кашмир калкынын Пакистанга же Индияга кошулуу үчүн ушул укукту колдонуп добуш берүүсү жөнүндө БУУ тарабынан чечим чыгарылса да, эмнегедир бул аракет иш жүзүнө ашкан эмес. Өздүк детерминацияны ишке ашырыш үчүн референдум сыяктуу жалпы элдик добуш берүү иш-аракеттери жүргүзүлөт. Мындан тышкары да көпчүлүк учурларда калкка кайрылбай туруп колониалист мамлекеттин чечими менен анын кол астындагы мамлекеттерге эркиндик берилиши мүмкүн. Кипр эгемен республика болуп түзүлгөнгө чейин бул аймакта түрдүү кагылыштар жана пикир келишпестиктер болуп турган. Ушундан улам 1960-жылы Кипр конвенциясынын негизинде Түркия эки улуттан турган жергиликтүү калк үчүн өздүк детерминация деген терминди колдонууну сунуштаган. Эгер бул иш-чара жүргүзүлгөндө, Кипр аралында жашаган түрктөр Түркия үчүн, ал эми гректер Греция үчүн добуш бериши мүмкүн болчу. Бирок бул абал Грециянын саясий кызыкчылыктарына дал келбегендиктен, ал мындай иш-чаранын жүргүзүлүшүн каалаган эмес. Учурда бул принцип туура колдонулбагандыктан, кээ бир башаламандык менен адилетсиздиктин жаралуусуна себепкер болууда. Ал эми кээ бир жерлерде бул принциптин катуу режимде колдонулушу эл аралык аренада анархияны жарата тургандыгы мүмкүн деген көз-караштар бар.
Гідропарк
Гідропарк — Киев метросунун Святошинско-Броварская сызыксындагы станция. 1965-жылы 5-ноябрьда ачылган.
Санташ чалдыбары
САНТАШ ЧАЛДЫБАРЫ – 10–12-кылымга таандык кербен сарайдын калдыгы. 19-кылымдын 2-жарымынан Ч. Валихановдун маалыматында, ошондой эле П. П. Семенов-Тянь-Шанскийдин жана В. В. Бартольддун эмгектеринде эскертилет. Кербен сарай Түп суусунун сол тарабындагы Санташ айылына жакын жерде жайгашкан. Ал төрт чарчы формадагы дубалдардан турган. Пайдубалы атайын ылай аралашмасына таштан кыналып коюлган. Дубалдарынын узундугу 48 метр, бийиктиги 2–2,5 метр, жазылыгы 4–6 метр. Дубалдын бурч-тарында кароол мунаралары жайгашкан, ал эми чыгыш-батыш жана түндүк дубалдардын ортолорунда кошумча мунаралар тургузулган. Сарайга түштүк тарабындагы дарбаза аркылуу киришкен. Сарайдын ичинде турак-жайлар жайгашкан. Карапа жана кыш бышыруучу очоктор болгон. Кербен сарайдын ортосунда короо-чарбак аянтчасы жайгашкан. Чарыкка жасалган карапа идиштер, айрыкча бетине айнек аралашмасынан жасалган сыр менен сырдалган карапа буюмдар, бышырылган кыштар, айнек идиш сыныктары, темирден жасалган буюмдар жана малдын сөөк калдыктары табылган. Санташ кербен сарайы Улуу жибек жолунда жайгашып, негизги кербен сарайлардын бири болгон. Изилдөө иштери В. Д. Винник тарабынан жүргүзүлгөн.
Диазобирикмелер
ArN3X+HOH ArOH+HX+N;
Сураж (Иглин району, Башкыртстан)
Сураж — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Май айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 0 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Бузулган Чамбыл
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Ибн Гебироль, Шломо
Анын «Турмуш башаты» деген философиялык трактаты араб тилинде жазылган, түп нускасы сакталган эмес. Авицеброн – неоплатоникалык пантеизмди жактаган, бирок неоплатенчилерден айырмаланып, ал материяга чоң маани берип, аны субстанция катары денеге гана эмес акыл-ойго да жакындаштырып караган. Бул көз караш кийин. Д. Брунодо байкалган. Авицеброн трактаты европалык жана исламдык дүйнөдө таралган эмес, бул табышмактуу арабдын эмгеги катары схоластикалык христиан салтында гана жашоосун уланткан. 19-кылымда гана бул эки адам Авице- брон – Ибн Геброль бир эле адам экендиги далилденген.
Өпкө күпчөгү
Өпкө күпчөгү — өпкө альвеоласы жана өпкөнүн аралык тканында суюктуктун толушу.
Сарай
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Атом ядросунун изомериясы
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Сарла (Мутная куймасы)
Сарла — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Томск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Мутная дарыясынын оң жээгинен 17 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Ак-Шыйрак суусу
Жайында кирип, күзүндө тартылат. Жылдык орточо чыгымы 13 м3/сек; эң көбү – 101 м3/сек эң азы – 0,78 м3/сек.
Берестейська
Берестейська (1971-1993 — Октябрьская, ) — Киев метросунун Святошинско-Броварская сызыксындагы станция. 1971-жылы 5-ноябрьда ачылган.
Linkin Park
2003-жылы MTV2 телевизиондук желеси Linkin Park тобун музыкалык видео доорунун алтынчы эң мыкты тобу жана жаңы миң жылдыктын үчүнчү эң мыкты тобу деп атаган. Billboard Linkin Park тобун "Он жылдыктын эң мыкты артисттери" чартында 19-орунга жайгаштырган. 2012-жылы Linkin Park VH1 каналынын Bracket Madness сурамжылоосу боюнча 2000-жылдардын эң мыкты артисттери болуп жарыяланган. 2014-жылы Kerrang! боюнча топ "Дүйнө жүзү боюнча учурдагы эң ири рок-тобу" болуп жарыяланган. Дүйнө жүзү боюнча Linkin Park 75 миллиондон ашык альбом жана сингл саткан жана эки "Грэмми" сыйлыгына ээ болгон.
Сарылар
САРЫ, шары – 11-кылымда Борбордук Азиядагы түрк тилдеринде сүйлөгөн калк. Марвазинин (12-кылым) жана Ауфинин (13-кылым) эмгектеринде бул элдин 11-кылымда көчмөн кун элинин кысымынан түркмөндөрдү көздөй журт которгонун эскерилет. Эфестик Матвей сарыларды кай (жылан) деген эл сүрүп чыгарганын жазган. Болжолу, кыпчак урууларынын өзөгүн сарылар түзгөн. Сарылар этнокомпоненти түрк-моңгол тилдүү элдердин, анын ичинде кыргыздарда да кездешет.
Благовещенск
Благовещенск — Россия Федерациясындагы шаар (1858-жылдан). Амур облусунун администрация борбору. Амур дарыясына Зея дарыясын куйган жердеги порт. Темиржол бекети. Калкы 217,7 миң (2005). Машина куруу (тоокен жана алтын өнөр жайы үчүн жабдуу, кеме куруу жана башка заводдор, электр приборлор өндүрүшү), жыгаччылык, жеңил, тамак-аш өнөр жайы, 4 ЖОЖ, 2 театр, крайтаануу музейи бар. 1856-ж. Усть-Зейский аскер порту катары негизделген.
Жергиликтүү бийлик
1876-жылдан совет мезгилине чейин Благовещенскте М. О.Мокеевский, л. а. Бенкендорф, В. и. Кухтерин, п. ф. Турчанинов, в. п. Ефимов, А. В. Кириллов, и. д. Пришепенко, п. п. Попов, А. Н. Алексеевский, А. В. Черняк болгон.
Академмістечко
Академмістечко — Киев метросунун Святошинско-Броварская сызыксындагы станция. 2003-жылы 24-майда ачылган.
Польморгаль-Кы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Киреевский, Иван Васильевич
Идеясы
Киреевский бир бүтүн диний жана христиан философиясына негиз салган, ал кийин бир туугандар Трубецкийлер, С. Булгаков, Бердяев, Вл.Соловьёв, Эрн жана башкалар тарабынан өнүктүрүлгөн.
Кыдыров, Абзий
1950-жылы Мукай Элебаев атындагы орто мектепти бүтүрүп, Көөчү жети жылдык мектебинде иштеп калат. 1951-жылы апрелде Советтик Армиянын катарына чакырылып, кайтып келгенден кийин кызыл үйдүн башчысы болуп кызмат өтөйт.
«1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согуштагы каарман эмгеги үчүн», «1941-1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согуштун 30 жылдыгынын урматына» «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согуштун 40 жылдыгынын урматына», «Эмгек ветераны» медалдары жана Кыргыз ССР Жогорку Советинин, ЛКЖС Борбордук Комитетинин Ардак грамоталары менен сыйланган.
Кыргыз тилинде
Белек. – Ф.: Кыргызмамбас, 1958. – 132 б.
Баатыр бала Карабай. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1961. – 60 б.
Парыз: Ырлар жана поэмалар. – Б.: Адабият, 1991. – 176 б.
Орус тилинде
Кто у нас молодец: Стихи. – Ф.: Мектеп, 1977. – 62 с.
Котормолору
Юхма М. Мальчик из Шоршел: Рассказы. – Ф.: Мектеп, 1978. – 84с.
Сары-Иймек эстеликтери
САРЫ-ИЙМЕК ЭСТЕЛИКТЕРИ – мезолит дооруна таандык таш куралдары. Атбашы районундагы Аксай бийик тоо сырттарында, Терек суусунун төмөнкү агымынан табылган. 1968-жылы В. А. Ранов жана Б. М. Юнусалиев изилдеген.
Эски Кудеевка (Иглин району, Башкыртстан)
Эски Кудеевка — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Надеждин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 22 киши. Почта индекси — 452420, ОКАТО коду — 80228845003.
«Жүз жигит» күүсүнүн баяны
Илгери кыргыздын карт тарыхынын бир бүктөмүндө калган жоокерчилик замандын биринде журттун туусун жаткырбаган, кара калмакты чекке киргизбей элин жоодон сактаган, эр көкүрөк, кай-раттуу, балбан бидек намыстуу жоокерлери менен даңазасы кыйла жерге кеткен Көкүм деген чоң айыл болгон. Айыл башчысы Алыш баатыр кыргыз калмактын чегинде туруп, эки элдин мамилесин түздөп: кези келген жерде калмак элине үстөмдүк кылып турат. Жылдан жыл алвдашып, Алыш улгаят, ал-күчтөн таят. Баласыз өтүп баратканына арман кылып, өлсөм элиме меиден эстелик бол-сун, жоо келаткаиын алыстан байкоочу кароол жайгашсын деп, айылга кирүүчү жолдогу бийик капчыгайдын эки тарабындагы тек-тирчелерди тегиздетип атайын кароол секи даярдатат.
Кегети мрамор кени
Кегети мрамор кени — Чүй өрөөнүндо, Чүй р-нунун аймагында, Токмок шаарынан 32 км түштүк-батышта, Ысык-Ата менен Кегети өрөөндөрүнүн аралыгында. Кен протерозойдун мраморго айланган акиташ тектеринен турат. Мрамор кооздугу боюнча бир нече түргө бөлүнөт: майда кристаллдуу, сары, жашыл түстөгү мрамор, серпентиндешкен саргыч түстүү мрамор, графиттешкен кара мрамор. Жалпы калыңдыгы 15–18 м, узундугу 1750 м. Жакшы сайкалданат. Блоктуулугу 20x20x10 ''см. Запасы 3,41 млн м3''. Кендеги мрамордон кооз буюмдарды жасоого болот.
Коген, Герман
Герман Коген (1842—1918) — немис философу, неокантианчылыктын марбургтук мектебинин өкүлү. Ал төмөнкү чыгармаларды жазган: «Канттын тажрыйба теориясы» (1871), «Канттын этиканы негиздеши» (1877), «Иммануил Кант» (1904), «Таза тааным логикасы» (1902), «Таза эрк этикасы» (1904) ж.б.
«Насыйкат» күүсү
Кыргыздардын комуз күүлөрүнүн ичинде жүрөктү элжиреткен, кандайдыр бир тарыхты сыдыра баяндап сызып чыккан «Насыйкат» аттуу күүнү чоң комузчулар чертишип, жалпы кыргыздарга белгилүү болуп жүрөт.
Илгери бир заманда кыргызды жоо басып алып, аны тукум курут кылып жиберүүнү көздөп, ар кай жерге тоздурган экен. Анын ичинде эң биринчиси комузду жоготуу, комуздун үнүн кыргыздын көкөйүнөн өчүргөндө анан, кыргыз башка элге оңой сиңип кетет дегенди жоонун бир акылманы ойлоп тапкан экен. Жоонун каны бүт жер бетинде комуз үнү чыкпасын, ким комуз чертсе башы кесилсин, деген өкүмүн чыгарган экен. Ошондой кордуктуу замандын бир күнү жоонун өкүмдарлары аң уулап, бир алыскы колоттун башында жүрсө, бир нерсенин үнү угулуптур, алар барып караса, жалгыз бир абышка ошол колоттун башында олтуруп алып комуз чертип олтурган экен. Ал өкүмдарлар абышкадан аты-жөнүн сураса, Сүйүнбай деген кыргыз экен. Алар: «комуздун үнү чыкса, баш кесилет деген өкүмдү укпагансыңбы?» — деп сурашса, ошону угуп-билгендиктен ушул жерде чертип отурганын айтыптыр. Өкүмдарлар чалды байлап, комузун мойнуна асып алып, эли-журтуна сабак болсун дешип, калкты калың чогултуп абышканы дарга асмак болушат. Дарга асуунун алдында абышкадан: «эмне талабьщ бар, айтып кал» деген экен. Абышка: «Мен как ушундай бир чогулушту күттүм эле, өлөр алдымда бир күү чертип алсам» деп суранган экен. Өлөр адамдын өтүнүчү кабыл болуп, Сүйүнбай чал «Насыйкат» күүсүн чертип, комузду, комуз күүсүн эч кандай жоо жогото албай турганын, ал ата-бабадан бери уланып келе жатканын айтып, калың эл журтка комузду, күүнү урпактан-урпакка улап айтуу жөнүндө «Насыйкат» күүсүн калтырган экен. Кыргыздын комуз күүлөрүнүн уламыштары өтө эле көп, ар бир карт күүлөрдүн бирден уламышы айтылып калган. Күүлөрдүн уламышы ошол күүнүн эмне себептен чыккандыгы жөнүндө маалымат берилсе, дагы бир жагынан кыргыздын тарыхынан элес берет. Биз бул жерде ар бир күүнүн уламышына бирден токтолуп олтурбайбыз.
Чоң канаттар
Чоң канаттар (лат. Pterois) — балыктардын бир уруусу, булардын өкүлү таргыл чоң канат (лат. P. volitans).
Зэ Виллэдж оф Чимайо (Нү-Мексико)
Калкы - 3177 киши. Болжолдуу аянты - 14.1 км². FIPS коду — 35-14950.
Грузия Советтик Социалисттик Республикасы
Грузин ССР (Советтик Социалистик Республикасы) — КСРБнин курамында болгон мамлекет. Башкалаа сы жана ири экономика лык маданий борбору - Тбилиси шаары.
Скакальная
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бурамбек
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Катакомба
Катакомба – жер алдындагы жасалма же табигый жайлар. Илгери диний ырым-жырым өткөрүү, табыт коюу үчүн пайдаланылган. Катакомба Римдин чет жакалары, Египет, Алдыңкы жана Кичи Азия жана башка жерлерде кездешет. Байыркы Рустун катакомба сымал жайлары Киев-Печора лаврасында сакталып калган. Мурда таш жана башка алынган жер астындагы казмалар да катакомба деп аталат. Одесса менен Ажимушкайдын айтылуу катакомбаларын Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде советтик партизандар душманга каршы күрөштө пайдаланган. Кыргыз жеринде 1–5-кылымда жашаган көчмөн уруулардын казанактуу көрлөрү катакомба деп шарттуу аталат.
Блинт
Блинт (нем. Blind сокур) китеп мукабасына же калың кагазга батырылган боёксуз издин кыскартылып аталышы. Блинттөөдө жалпак штамп менен китеп мукабасына кездеме же кагаз фактурасын жылмалоочу терең батырылган из (наар) калтырат. Китеп мукабасын жасалгалоодо, анын бетин боёк же фольга менен басууга даярдоонун өз алдынча ыкмасы катары пайдаланылат.
Өпкө эмфиземасы
Алдын алуу
Алдын алууда өпкө жана бронх ооруларын өз убагында аныктап, аларды туура дарылоонун мааниси чоң.
Каталаен талаасындагы салгылашуу
Каталаен талаасындагы салгылашуу – 451-жылы Франциянын түндүк-чыгышындагы Каталаун талаасында (азыркы Труа шаарынын аймагы) айрым герман уруулары (вестготтор, бургунддар, франктар, аландар) менен бирге Аэций башкарган рим жана хунн аскерлеринин ортосунда болгон согуш. Бул салгылашуу Аттила баштаган хунндардын Галлияга, жалпы эле Европага басып киришин токтотуп, алардын союзун ыдыраткан.
15 Октябрь (Тогуздун айы)
Каза болгондор
1814-жылы: Орус акыны Михаил Лермонтов төрөлгөн. (198 жыл мурун.)
1946-жылы: Улутчул Германиянын жана гестапонун жетекчилеринин бири Герман Геринг өлүм жазасына тартылардан бир нече саат мурун уу ичип өлгөн. (66 жыл мурун.)
1988-жылы: Футболчу, “Реалдын” жарым коргоочусу Месут Өзил төрөлгөн. (24 жыл мурун.)
Старина (Чубура куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Барскоон капчыгайы
Генезистик тиби боюнча көп бөлүгү кууш эрозиялык капчыгай, жогорку жагы төр тибинде. Капчыгай неогендин акырында (плиоцендин 2-жарымы) жана антропoгенде (плейстоценде) пайда болгон. Рельефи боюнча 3 бөлүктөн турат. Жогорку бөлүгү бийик тоолуу аймакка туура келет, байыркы жана азыркы мөңгүлөр өөрчүгөн, төр, тепши сымал өрөөндөр, аска, төө карын(морена) жана башка морфоскульптуралар мүнөздүү; ортоңку бөлүгү орто бийиктиктеги жана жапыз тоолор зонасында; эрозий-денудациялык морфоскульптуралар(негизинен 1 кмге чейин терең капчыгайлар); куюлма шагылдар ж.б. мүнөздүү; кооз шаркыратмалар бар; төмөнкү бөлүгү көл жээгиндеги түздүккө туура келет (капчыгайдын оозунан көлгө чейин ); aллювий, пролювий шиленди конусу ээлейт; дарыя нугунун түбү жайык (500–600 мге чейин); капталдары тик. Капчыгай аркылуу Барскоон суусу агып өтөт. Климаты мелүүн континенттик; кышы суук, жайы салкын, январдын орточо темпеоатурасы - 5 - 8°С, июль айыныкы +12 - 17°С. Жылдык жаан чачыны 350 – 600 мм. Капчыгайда жалпы аянты 0,48 чарчы кмге жеткен чакан көлдөр бар. Көл жээгиндеги түздүккө кургак талаа, тоо этегине шалбаалуу талаа, орто бийиктиктеги тоолорго карагай-бадалдуу токой, бийик тоолуу бөлүгүнө субальп, альп шалбаасы жана бийик тоолуу тундра ландшафттары мүнөздүү. Токой чарбасы, жайлоо-кыштоолору бар. Ал жайкы жана кышкы жайыт үчүн пайдаланылат. Капчыгай аркылуу Жогорку-Нарын, Ак-Шыйрак сырттарына жана Кумтөргө баруучу автoмобиль жолу өтөт. Аймакта туризм спорту жакшы өнүккөн.
Beautiful (Кристина Агилеранын ыры)
"Beautiful" (кырг. Сулуу) - америкалык ырчы Кристина Агилеранын Stripped (2002) деп аталган төртүнчү студиялык альбомундагы экинчи сингл. 2002-жылдын 16-ноябрында чыккан. Ырдын автору - Линда Перри. Ырдын баш каарманын дайыма шылдыңга алышат. Мунун айынан анын өзүнө ишенимин жоголот, өзүн-өзү сыйлоо сезими мокойт. "Beautiful" көп өлкөлөрдө № 1 болгон жана ошондой эле, "Мыкты аял поп-вокалы" номинациясында "Грэмми" алган.
Майлар
Майлар – бир негиздүү ири молекулалык май кислоталары менен глицериндин татаал эфирлери. R, R´, R´´ – май кислоталарынын радикалдары.
Кондильяк, Этьен Бонно де
Кондильяк, Этьенн Бонно де (1715—1780) — француз Агартуусунун эң ири өкүлдөрүнүн бири. Греноблде туулуп, Парижде семинарияны бүтөт да, аббат деген наам алат, бирок дин кызматынан баш тартып, философия жагында иштөөнү тандап алат. Руссо жана Дидро менен тааныш болгон, алар Кондильякка дүйнө көз караш жагынан зор таасир көрсөтүшкөн. Ошондой эле Вольтер, Д'Аламбер, Гельвеций, Гольбах, Тюрго жана башка философ-агартуучулар менен да тааныш болгон.
Номиналисттик көз караш
Кондильяк номиналисттик көз карашты жактаган, ал жалпы түшүнүктөр дегенибиз жок нерсе, алар биздин акыл-эсибизде аталыштар түрүндө гана жашап турат, булар да белгилер катарында гана жашайт деп эсептеген. Ал тил табийгый түрдө келип пайда болгон деген пикирди туткан жана анын келип чыгышы алгачкы жамааттык адамдардын өтө зарыл керектөөлөрү менен байланыштуу, үндөрдүн жана жаңдоо-ишаралардын негизинде акырындык менен сөз пайда болгон. Даана айтылган сөздөр белги катарында чыккан, бул белгилер түшүнүктөрдү жаратуу үчүн пайдаланылган. Ар кандай тил, деп эсептейт Кондильяк,— анализ болуп саналат жана ар кандай анализ тилдин түрү болуп саналат.
Кондильяк философиянын андан ары өнүгүшүнө олуттуу таасир тийгизген. Ал француз материалисттерине да маанилүү таасир көрсөтүп, ассоциативдик психологиянын негиздөөчүлөрүнүн бири болгон.
Бурулкан
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Лаксия (дарыя)
Лаксия — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ивдель дарыясынын оң жээгинен 26 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Боливия
Боливия же Көп Улуттуу Боливия Мамлекети — (Bolivia) Түштүк Американын борбордук бөлүгүндөгү мамлекет. Түндүгүнөн жана түндүк-чыгышынан Бразилия, түштүк-чыгышынан Парагвай, түштүгүнөн Аргентина, түштүк-батышынан жана батышынан Чили жана Перу менен чектешет.
Саясий түзүлүшү
Боливия — унитардык мамлекет. Башкаруу формасы президенттик республика. Мамлекет жана өкмөт башчысы президент. Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы эки палаталуу Улуттук Конгресс (Сенаторлор жана Депутаттар палатасы). Саясий партиялары: Улуттук революциялык кыймыл, Социализм үчүн кыймыл, Солчул революциячыл кыймыл, Республикалык жаңы күч.
Жаратылышы
Өсүмдүктөрү түштүк-батыштан түндүк-чыгышка карай (чөл өсүмдүктөрүнөн гилеяларге чейин) өзгөрөт. Аянтынын 40%тен ашыгын баалуу жыгачтарга бай токой массиви ээлеп, дарактын 2 миң ден ашык түрү кездешет. Коргоого алынган 17,8 млн га жерде 36 корук бар, анын 12си улуттук парк, ирилери: Каа-Лья, Мадиди, Ноэль-Кемпфф-Меркадо; Исиборо-Секуре Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Калкынын көпчүлүк бөлүгүн кечуа жана аймара индейлери түзөт. Алар Пуна бөксөтоосунда жана бийик тоолуу өрөөндөрдө жашашат. Орточо жыштыгы 1 км2га 8,4 киши. Католик динин (95%) тутат. Калкынын жашынын орточо узактыгы: эркектериники 61,8, аялдарыныкы 66 жаш. Шаар калкы 58%. Ири шаарлары: Санта-Крус, Кочабамба, Оруро, Потоси.
Май алмашуу жана анын бузулушу
Май алмашуу ичеги-карын жолунда майдын ажыроосунан башталат. Алды менен Май эмульсияланып, суу фазасында «калкып жүрүүчү» эң майда тамчыларга ажырайт. Майдын эмульсияланышында өт кислоталары чоң роль ойнойт. Ичке ичегинин эпителийинде май кислоталары менен глицеринден Майдын үзгүлтүксүз синтези жүрүп турат. Колит, дизентерия жана башкалар ичке ичегинин ооруларында Майдын жана майда эрүүчү витаминдердин сиңирилиши бузулат. Май алмашуунун өзгөрүлүшү Майдын ажыроосу менен сиңирилиши бузулганда болот. Уйку безинин ооруларында (мисалы, катуу кармаган жана өнөкөт панкреатитте) май сиңбейт. Майдын сиңүүсүнүн бузулушу ичегиге өт аз келгенде, ичегинин былжыр чели жабыркаганда жана башкалар байкалат. Канда липиддердин көбөйүшү (гиперлипемия) ачка болууда, кант диабетинде, нефроздордо, катуу кармаган гепатитте, диатезде болот. Диатез менен жабыркаган оорулууга майды көп берүүгө болбойт. Гиперлипемия ууланууда айрыкча боор кошо жабыркаса, ошондой эле эндокрин бездери (калкан сымал, жыныс бездери жана башкалар) жетишсиз иштөөсүнөн болот. Майдын канда азайышы (гиполипемия) дистрофияда жана гипертиреоздо байкалат. Организмге тамак менен көп май киргенде заара менен көбүрөөк май чыгат (липурия). Липурия диабетте, учукта, заара жолдорунун таш оорусунда, нефроздордо, алкоголь менен ууланууда да болот. Май алмашуу углевод алмашуу менен тыгыз байланышта. Нормада киши денесинин составынын 15%и май болот; кээ бир абалда ал 50%ке жетет. Айрым кишилер аз күч жумшап, күчтүү тамактарды (айрыкча углеводдор көп) ичкенден өтө семирип кетишет. Өтө семирбес үчүн углеводдору аз, ал эми белоктор, витаминдер, органикалык кислоталар жетиштүү өлчөмдө болгон диетаны колдонуу керек. Патологиялык өтө семирүү углевод-май алмашууну нейрогумордук жөнгө салуунун бузулушунан келип чыгат. Май алмашуунун бузулушу түрдүү оорулардын пайда болушуна себепкер. Май алмашууда ферменттердин активдүүлүгүнүн бузулушун жана липиддердин алмашуусун кеңири изилдөө кишинин май алмашуу менен байланышкан ооруларын дарылоодо жаңы илимий ыкмаларды иштеп чыгууга түрткү берет.
Литва
Табияты
Чым көңдүү күл топурагы басымдуу, ошондой эле чым көңдүү глей, күл-саз топурактары да өөрчүгөн. Эң күрдүү чым көң карбонаттуу топурак өлкөнүн түндүк жана борбордук бөлүктөрүндө, Шяшупе дарыясынын алабында таралган. Ири дарыяларынын (Нямунас жана башка) өрөөндөрүнө аллювий топурактары мүнөздүү. Литванын аймагы ийне-жазы жалбырактуу токой зонасында жайгашкан. Токой каптоосу 33,5%. Токоюнун 50%тен ашыгы өлкөнүн түштүк-чыгыш тарабында. Жазы жалбырактуу токой негизинен өлкөнүн ортонку бөлүгүндө. Литванын аймагынын 17%ке жакынын шалбаа жана жайыт, 7%ин саз ээлейт.
Селжуктар
Селжук уулдарынын бутактары
Дукак уулу Селжуктун уулдары: Микаил, Арслан жабгу, Муса жабгу, Йусуф инал, Йунус
Кыргызстан алюминий кендери
Нефелиндүү сиенит чыгуучу жерлер республикада көптөн бери белгилүү. Алардын ичинен Сандык жана Зардалек массивдери өнөр жайы үчүн зарыл алюминий кени катары каралат. Сандык нефелиндүү сиенит кени — ири аянттагы (17х6 км) интрузиялык массив. Эсептелген запасы 1036 млн т. Кенди ачык ыкма менен казып алууга болот. Зардалек нефелиндүү сиенит кенинин аянты 10 км2. Эсептелген запасы 680,2 млн т. Ачык жана жер астынан казып алууга болот.
Күч балансы
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Арбатско-Покровская сызык
Шаардын чыгыш борбору аркылуу түндүк-батышты карай качып: бекети "Площадь Революции", Кызыл аянтта жана Кремлге жакын бири. Сызык 22 участкалары бир бөлүгү катары; узундугу - 45,1 км.
Ентала (Юга куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Святошинско-Броварская сызык
Жолдору номерлөө: "Академмісте́чко" - "Лісова́" - I, "Лісова́" - "Академмісте́чко" - II.
Ажал
Ажал - (ар. - өлүм, тиричиликтин бүтүшү) адамдын жарык дүйнөдөгү тиричилигинин акыры; денедеги зат алмашуунун түбөлүк токтошу. Ажал түшүнүгү адам баласынын өмүрүн Алла кудурети менен белгилеп койгон адамдын өмүрү деген эзелки ишеним түшүнүктөрдү да камтыйт. «Тагдыр», «Маңдайга жазылган», «жазмыш», «пешене» сыяктуу сөздөр ошонун далили. Эл ичинде айтылып жүргөн «ажал жолу чилдин арышынан кыска», «ажалды оозуна тиштеп», «ажалсыз пенде жок», «ажал жетпей өлмөк жок» деген сөздөр ажал менен тагдыр түшүнүктөрүнүн ортосундагы байланышты түшүндүрөт. Дүйнө тааным аркылуу караганда тиричиликтин маанилүү шарттарынын бири.
Лата (Лобва куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Жасалма интеллект
Жасалма интеллект — техникалык изилдөө, ЭЭМдин жардамы менен адамдагы мүмкүнчүлүктү күчөтүү.
Көп жактуу келишимдер
Көп жактуу келишимдер - Келишимдин классикалык формасы - эки тараптуу келишимдер. Бирок азыркы учурда дүйнөлүк саясаттын эл аралык деңгээлге чыгышы, технологиянын өнүгүүсү жана соода-сатык тармагында байланыштын барган сайын артуусу, дипломатиялык жана укуктук иш- аракеттердин көбөйүүсү көп жактуу келишимдердин түзүлүшүнө түрткү болгон. Көптөгөн мамлекеттердин ортосундагы түзүлгөн бул түрдөгү документ көп жактуу болуп саналат. Мурдагы убактарда негизинен, тынчтык конвенциялары көп жактуу болчу. Азыркы учурда коргоо келишимдери, экономика жаатында кызматташтык боюнча түзүлгөн келишимдер, техникалык макулдашуулар көп жактуу болууда. Мисалы, БУУнун Мыйзамы, НАТО жана Варшава пактысы, 1963-жылы Москвада бекитилген Атом Бомбасын сыноого тыюу салган Конвенция, 1967-жылы Тлателолкодо бекитилген Латын Америкасындагы атомдук курал-жарактардын тазалануусу жөнүндөгү Келишим, 1968-жылы Атомдук курал-жарактардын жайылышын токтотууга багытталган Конвенция бул тармакта жүргүзүлгөн маанилүү иш-чаралардан болуп эсептелет.
Бурчак
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Бурут
15-16-кылымдарда   негизинен Жети-Суу, Тянь-Шань жана Чыгыш Түркстанда жашаган Моголстан менен калмак бийлөөчүлөрүнүн ортосунда узакка созулган согуштар болуп, аларга кыргыздар да катышкан. Бул мезгилдерде Калмактар менен кыргыздарда саясий мамиле туруктуу болгон эмес. Ошондуктан, калмактар кыргыздарга өз тилинде «буруттар» башкача айтканда «күнөөлүүлөр», «чыккынчылар», «башка диндегилер» деген маанидеги жасалма ат берген болушу ыктымал. 19-кылымдан кийин бурут этноними жоюлуп кеткен.
Категория
Категория (грекче каtegoria – белги, ой-пикир) – семантикалык белгилердин жалпылыгы боюнча өз ара байланышкан жана өз алдынча бир система түзүп турган тилдик маанилер. Кыргыз тилиндеги таандык, жак мүчөлөр үч жакты билдирүү менен өз ара бирдик түзөт. Категория түрлөргө семантикасына (денотациялык сөздүн өзү жөнүндөгү, семантика-синтаксистик – сөздүн мааниси, колдонулушу жөнүндөгү жана башка), алардын тигил же бул тилде аткарар милдетине (грамматикалык, грамматикалык эмес), айтылыш жолдоруна (морфология, лексикалык, синтаксистик) жараша ажырайт. Бир тилге зарыл категория экинчи бир тилге зарыл болбошу мүмкүн. Мисалы, род категориясы орус тилинде бар, кыргыз тилинде зарылдыгы жок. Жак категориялары лексикалык каражаттар менен ишке ашат. Грамматикалык (зарыл) категория ошол тилде туруктуу иерархиялык система түзөт. Мисалы, кыргыз тилиндеги этиштерге жак, чак, сан, ыңгай, мамиле категориялары мүнөздүү.
Кауно Жальгирис (футбол клубу)
Трофейлери
<...>
Поньжевая дарыясы (Каралька куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Акташ тоосу
Тоонун кыры жайпак, капталдары жантайыңкы. Даван, Калмакашуу, Шартдаван ашуулары бар. Силур-девондун сланец, кумдук, акиташ теги, кремний, туф, порфирит жана ортоңку карбондун кремний, сланец, акиташ тектеринен түзүлгөн. Шалбаалуу талаа жана шалбаа өсүмдүктөрү басымдуу; 3800 мден жогору нивалдык-гляциалдык алкак ээлейт. Жайыт.
Саякбай Каралаев
Өмүр баяны
Үч жолу «Эмгек Кызыл Туу» ордендери, «Ардак белгиси» медалы, Ардак грамоталар менен сыйланган.
Бобо-Диуласо шаары
Бобо-Диуласо шаары, Бобо Дюласо (Bolo Dioulasso) Буркина-Фасо мамлекетинин түштүк-батышындагы шаар. Уэ провинциясынын администрация борбору. Калкы 360 миң (2005); калкынын саны боюнча өлкөнүн борбору Уагадугу шаарынан кийинки 2-шаар. Жолдор тоому, темиржол бекети. Эл аралык аэропорту бар. Бобо-Диуласо өлкөнүн башкы экономикалык борбору. Тамак-аш (алкоголсуз ичимдиктер, суу май, пиво), самын кайнатуучу, тамеки ишканалары бар; сизаль иштетилет, пахта жана шалы тазаланат. Тактай тилинет. Кустардык кол өнөрчүлүк (килем токуу, карапа буюмдар, буткийим, эмерек, тери иштетүү) өнүккөн. Чоң мечит, педогогикалык орто окуу жайы, илимий-техника изилдөө бюросу, экономикалык жана социалдык илимдер борбору, пахта жана текстиль институту, провинция музейи (заманбап африка искусство экспозициясы, базилика жана скульптура) бар. Батыш-Африка салттуу искуство көргөзмөсү үзгүлтүксүз болуп турат.
Дөөлөт уулу Абдылда
Кокустан чуркап бергенде,
Афанасьев Федор Афанасьевич
Афанасьев Федор Афанасьевич (жашырын аты: Отец, Осецкий, Иванов) (8(20). 2. 1859, Петербург губ.-22. 10(4. 11). 1905) - орус жумушчу-революдионери. Дыйкан үй-бүлөсүндө туулган. 1871-ж. Крепногольмский мануфактурасында, 1887жылдан Петербургда Ворониндин фабрикасында иштеген. Ушул жерде революционерлер менен таанышып, токуучулардын кружогун уюштурган. 1891-ж.АфанасьевПетербургдагы маевканы уюштурууга катышкан. Ошол эле жылы башка шаарлардын жумушчу кружоктору менен байланыш түзүү үчүн Москвага келет. 1894-жылдан Петербургда жашырын иш жүргүзүп, В. И. Ленин жетекчилик кылган жумушчулар кружогуна катышкан. 1896-ж. февралда Иваново-Вознесенскиде, Ригада, Павлово-Посадда, Шуяда с.-д. уюмдарды бириктирүү үчүн жигердүү аракеттенет. Революциячыл иши үчүн 3 жолу камакка алынат. 1904-ж. январдан Иваново-Вознесенскиде жашырын жашап, РСДРПнин "Түндүк комитетинин тобуна", андан кийин Иваново-Вознесенск комитетинин мүчөсү жана секретары болгон. М. В. Фрунзе менен бирге А.- Иваново-Вознесенск иш таштоолорунун (1905) уюштуруучуларынын жана жетекчилеринин бири. Талка өзөнунүн боюндагы митингиде Афанасьевди черносотеячилер менен казак-орустар өлтүрүп кетишкен.
Бобслей
Бобслей - (англ. bobsleigh) Бобслей же боб деп аталган башкарылма чанада атайын жасалма тоодогу тик муз жол менен тез түшүү. Чананын формасы сүйрү, бүтүндөй темирден жасалган чанагы (кузов) эки жуп сыйгаланма конькиге бекиген кыймылдуу алдыңкысына руль бекийт жана арткысы кыймылсыз, токтоткуч (тормоз) орнотулган. Чана 2 орундуу (узундугу 2,7 м, салмагы 165 кг) жана 4 орундуу (3,8 м, 230 кг) болот. Бобслей алгач 19-кылымдын аягында Швейцарияда пайда болгон, көп өтпөй анын эрежелери иштелип чыгып, Санкт-Морицеде (1902) алгачкы трасса курулган. Биринчи мелдешке аялдар жана эркектер катышкан, 1900-жылдан эркектер гана катышат. Бобслейдин жана тобоггандын Эл аралык федерациясы (1923-ж. уюшулган) 40тан ашык улуттук федерацияны камтыйт (2005). Ал Швейцария, АКШ, Италия, Швеция, Германия, Польша жана Россияда өнүккөн.
Мавлянов Абдырахман
Эмгек ишмердиги
1981-90-жылдары ошол эле ЖОЖдун «Курулуш материалдарын өндүрүү» кафедрасынын башчысы
Жашы жетпегендердин иши боюнча комиссия
Бул комиссиянын чечими боюнча балдарын карабаган, аларды туура эмес тарбиялаган жарандарды ата-энелик укуктарынан ажыратып, алардын ордуна башка кам көрүүчү адам дайындоо алат, алар жөнүндө сот органдарына жолдомо даярдалат же мамлекеттин атайын таалим-тарбия мекемелерине жөнөтүлөт.
Сенегал
Колдонулган адабияттар
...
Сепил
Сепил — орто кылымдарда Орто Азияда курулган шаарлардын чыңдалган борбордук бөлүгү. Ал сыртынан шахристан жана рабат менен курчалган.
Поньжевая дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Кылычев Эсентур Мукаевич
"Обон" гезитинин кабарчысы Айнура Султановага берген жообунан
Апам болсо китеп-кагазга өтө аяр мамиле жасаган киши эле.
Эли- журтубузга таанымал акын Абдрасул Кылычевдин кол жазмаларынын бир барагын да жоготпой сактап жүргөн, кийин адабий, тарыхый мурастар туурасында мен кичине түшүнүп калган кезде ошол кагаздарды мага ишенип берген. Андан сырткары мектепте, үйдө окутуп тарбиялаган апам Сукайдын таасири да чоң болду.
Жаровиха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Кылычев Эсентур Мукаевич
Коомдук ишмердиги
Эсентур КЫЛЫЧЕВ Улуттук Кыргыз Энциклопедиясынын, “Адабий Ала Тоо” жумалыгынын редакциялык Кеңешинин, Борбордук Азия ПЕН клубунун мүчөсү.
Сыйлыктары. Наамдары
Эсентур Кылычев 1970-жылы “Кыргызстан студенттеринин  жазы – 71” чыгармачылык искусство фестивалынын I даражадагы Диплому, БЛКЖС жана ЛКЖС БКнын, Кыргыз Республикасынын Билим берүү министрлигинин Ардак Грамоталары, Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнүн отличниги төш белгиси, Улуттук жазуучулар союзунун “Алтын Калем” Диплому, К. Карасаев атындагы Бишкек мамлекеттик университетинин  Медалдары (2019, 2022) менен сыйланган. Тоголок Молдо атындагы адабий сыйлыктын лауреаты.
Vision of Love
"Vision of Love" (кырг. Сүйүүнүн кыраакылыгы)- америкалык ырчы Мерайя Керинин ыры, 1990-жылы май айында Columbia Records лейблинде ушул ат менен чыккан альбомдогу биринчи сингл. Авторлору Мерайя Кери жана Бен Маргулис. Көргөзмө кассетадагы биринчи версиясынан айырмаланып, студияда кайра ырдалган жана Ретт Лоуренс, Нарада Майкл Уолдендер тарабынан кайра иштелип чыккан. "Сүйүүнүн кыраакылыгы" орточо бий ыргагындагы композиция болуп саналат; бек-вокалын Кери өзү ырдаган; ышкырык регистринин колдонулушу менен өзгөчөлөнөт. Ырда сүйүктүү менен мурдагы жана азыркы мамилелер баяндалат. Мерайя мурда кыялданган "сүйүүнүн кыраакылыгын", жигитине болгон азыркы сүйүүсүн сүрөттөйт.
Азирети Али
5. Туура, дурус жана назик кишилерди тандаңыз жана бир нерсе кылбастан, кыйынчылыктарды, чындыкты тартынбай, коркпой айта алгандарды танда.
Кылычев Эсентур Мукаевич
Жарык көргөн китептери
Милев Йордан. Ленин жарыгы. – Ф.: Мектеп, 1979. – 48 б.
Азирети Али
11. Эч качан сөзүңдөн жана убадаңдан кайтпа.
12. Майда дүкөнчү жана соодагерлерге көңүл бур, алар үчүн керек болгон мамилени көрсөт. Бирок, аларга казына жыйууга, акча чайкаганга жана мал-мүлк жыйууларына уруксат бербе.
Абуталиб) - Мухаммед пайгамбардын чоң атасы менен бир тууганынын баласы. Мухаммед пайгамбардын күйөө баласы. Азирети Али пайгамбардын Фатима аттуу кызына үйлөнгөн. Төртүнчү «шайланма халифа» болгон. Азирети Али халифалык кылып турган кезде мамлекетте мусулмандар ара- сында ич ара ырктары кетти. Аны колдогондор «шия» (тарапкер, партия, топ маанисинде) деп атала башташкан. Алар халифалык Мухаммед пайгамбардын жакындары же Азирети Али жана андан тарагандарга таандык болуш керек деген талаптар менен чыгышкан. Йезид тарабынан өлтүрүлгөн Хусейинди имам көтөрүп чыгышкан.
Гален
Гален (грек. Γαληνός; болжол менен 130 – 200 же 210) – грек философу, античтик дарыгер. Рим императору Марк Аврелийдин ж-а Луций Вердин, кийинчерээк Коммоддун өз дарыгери.
Колдонулган адабият
Л. В. Блинников. Философтордун кыскача сөздүгү. - Б.: 1997, ISBN 5-900162-16-8
Маймулов, Сулайман
С.Маймуловдун чыгармалары 1950-жылдан баштап жарыяланып, 1955-жылы биринчи ырлар жыйнагы «Бөбөктөргө» деген ат менен чыккан.
Кыргыз тилинде
Мөмө: Аңгемелер. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1960. – 31 б.
Мен жана менин карындашым: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1964. – 31 б.
Айыл мейкини: Ырлар жана дастан. – Ф.: Мектеп, 1978. – 76 б.
Куттуу ата конуш: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1980. – 110 б.
Өспүрүм балдар
Майлар жана углеводдор
Майлар жана углеводдор — энергиянын булагы, организмдин «жылыткычы». Майлар тамактын даамын жакшыртып, адамды ток алып жүрөт. Бирок майды көп жегенден зат алмашуу бузулуп, киши семирип кетет. Ак май, каймак, жумуртка сиңимдүү келип, А жана Д витаминдери болот. Уйдун, айрыкча койдун майы оңой менен сиңбейт жана витамин аз болот. Мектеп окуучуларынын тамагына күнүнө 10—15 г өсүмдүк майын (күн карама, зайтун, жүгөрү майын) кошуу пайдалуу. Өспүрүмдөрдүн организмине минерал заттар өтө керек. Ал жетишпегенден түрдүү оорулар пайда болушу мүмкүн. Мисалы, йод тузу жетишпегенден калкан сымал бездин иши бузулат. Витаминдер организмдеги бардык зат алмашуу процессине катышат, организмдин түрдүү ооруларга туруктуулугун жогорулатат. Витамин жетишпегенден бала туталанып, тез чарчайт, ишке жөндөмдүүлүгү төмөндөйт, табити бузулат, бою өспөйт. Бала тез-тез (күнүнө 4 жолу) жана түрдүүлөп тамактануусу зарыл. Сүт жана сүт азыктары өспүрүмдөр үчүн өтө пайдалуу, күнүнө алар 400—500 мл сүт ичүүгө тийиш (Тамактануу).
Ключев (Иглин району, Башкыртстан)
Ключев — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Тавтиман айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 89 киши. Почта индекси — 452400, ОКАТО коду — 80228855003.
Алгач тергөө органдары
8) бажы органдары;
Макеева, Фатима Хусеиновна
Дунган таануу боюнча 50гө жакын илимий макалаларды орус, кыргыз, дунган тилдеринде жазып, борбордук жана республикалык гезит-журналдарда, 5 макала кытай тилинде жазылып, Кытайдагы борбордук журналдардын беттеринде жарыяланган.
Орус тилинде
Становление и развитие дунганской советской литературы. – Ф.: Кыргызстан, 1984. – 107 с.
Терь №2
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сибирь кыргыздары
Кыргыздардын жазма маданиятынын болгондугун орус документтери баяндайт. Кыргыз өлкөсүнүн экономикасы негизи көчмөн мал чарбачылыгы, дыйканчылык, аң уулоо, соода иштери менен катар көп сандаган көзкаранды кыштымдардан жыйналчу салыктан турган. Сибирь кыргыздары Алтын хандарга, жуңгарларга формалдуу көз каранды болушуп, салык төлөө менен гана чектелишкен.
Сикул
СИКУЛ, Сикук – 10-кылымда фарсы тилинде жазылган «Худуд ал-Аалам» («Аалам аймактары») деген эмгекте Ысык-Көлдүн атынын араб графикасында туура эмес жазылган түрү.
Ат-Башы району
Калкынын иш аракети
Калкынын негизин кыргыздар (96,0%) түзөт, ошондой эле өзбек, уйгур, дунган, татар, казак ж. б. улут да бар. Орточо жыштыгы 1 км2 жерге 2,8 киши.
Кененсариев Ташманбет
Кыскача өмүр таржымакалы
Профессор Т.Кененсариев 2019-жылдын августунан тартып Бишкектеги «"Манас" жана Чыңгыз Айтматов улуттук академиясынын» манас таануу бөлүмүнүн башчысы кызматын аркалап келет.
Илимий жана коомдук ишмердиги
Кыргызстандын XIX кылымдагы тарыхы, Кыргызстандын Орусияга каратылышы, Кокон хандыгынын тарыхы боюнча адистердин бири.
Макешова, Айчүрөк Искендеровна
Макешова, Айчүрөк Искендеровна – жазуучу. Талас районунун Кеңеш айылында 1951-жылы 25-майда туулган. 1973-жылы Ош мамлекеттик педагогикалык институтунун музыкалык-педагогикалык факультетин бүтүрүп, мугалим болуп иштейт.