cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кендирбаев Эшмуканбет
Кендирбаев Эшмуканбет (туулган жылы белгисиз, азыркы Ысык-Көл облусу, Барскон айылы – 2. 2. 1938, азыркы Бишкек шаары) – Кыргызстанда Совет бийлигин орнотууга катышкан мамлекеттик ишмер. 1916-ж. Түркстан БКнын тапшырмасы жана Үркүндө Кытайга качып барып, кайра келген кыргыздарды жайгаштыруу боюнча жооптуу кызмат аткарган. Совет бийлиги орногондон кийин Каракол жана Пишпек шаарында ревкомдун төрагасы, Кара Кыргыз автономиялуу облусунун Жер иштетүү боюнча эл комиссары, Жети-Суу облусу аткомунун төрагасы болуп иштеген. Түркстан БКнын чечими жана 1921-ж. Ферганадагы басмачыларга каршы күрөшкө катышып, өнөкөт жүрөк оорусуна байланыштуу 1926-ж. кайра туулган жерине келген. Анын демилгеси жана Тамга кыштагында оорукана бөлүмү, Барскон кыштагында орто мектеп курулган. Кара Калпак АССРи түзүлгөндө (1932), ага айыл чарба башчысынын кызматы сунуш кылынган. 1936-ж. Ташкент шаарындагы пахта өстүрүү интунда илимий кызматкер болуп иштеген. 1937-ж. социал-туран партиясынын мүчөсү деген жалган жалаа жана камакка алынып, атууга буйрулган. 1961-ж. Кыргыз ССРинин Жогорку соту тарабынан толук акталган.
Жалал-Абад
Жалал-Абад шаарынын гимни
Жалпы журтка даңктап ырдап турамын.
Калмактар
Калмактар же (калмык, калмак, калмок, колмак, калмуг, калимак, халимак)(калм. хальмг, хальмгуд монг.халимаг)- монгол тилдүү калктардын бири, батыш монголдордун ойрот конфедерациясынын жана Жуңгар хандыгынын курамынан бөлүнүп чыккан жана ушул тапта Орусиянын Урал аймагында байырлаган калк.
Бул элдин аталышы түркчө "калмак" сөзүнөн келип чыккан.
Галерея
Калмактардын жайгашуусу боюнча алгачкы европалык карта:
Дистервег, Адольф
Дистервегдин педагогика идеялары Германиянын чегинен алыс өлкөлөрдө, анын ичинде Кыргызстанда да кеңири белгилүү.
Кичи Пинюг
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Казакстан
Тейлөө чөйрөсү
Тейлөө чөйрөсү экономиканын тез өнүгүп жаткан сектору. Анын маанилүү тармактары: дүң жана чекене соода, социалдык чөйрөдөгү тейлөө (билим берүү жана саламаттыкты сактоо кошо), мамлекеттик башкаруу, кыймылсыз мүлккө байланыштуу (турак жай-коммуналык жактан тейлөө кошо) тейлөө, рекреациялык жактан тейлөө. Банк-кредиттик система жана камсыздандыруу чөйрөсүн тейлөө, информ. инфраструктура, телекоммуникация жана байланыш чөйрөлөрү өнүгүүдө.
Тимбэрон (Нү-Мексико)
Калкы - 309 киши. Болжолдуу аянты - 52.3 км². FIPS коду — 35-77950.
Жайсаң Ырчы
Жалаң үйдүн порумун,
Уят
Уят – адамдын адеп-ахлак жактан өзүн-өзү көзөмөлдөөчү этикалык категория. Моралдын талаптарына карама-каршы келген же адамдын беделин кемсинткен иш жасаган кишиде пайда болчу сезим. Адамдын тынчы кетип, жүрүм-турумун күнөөлөп, өзүнө канааттанбай, жасаган ишине өкүнгөндө Уят байкалат. Уят сезимин пайда кылуучу иш-аракеттин мазмуну коомдук тарыхый мүнөзгө ээ жана моралдык ченемдердин өнүгүшүнөн көз каранды. Ошондой эле башкалардын, өзгөчө жакын кишилеринин чеки жүрүм-турумун, жасаган ишин көргөндө да Уят пайда болуп, бет кызарат, башкаларды тик карай албайт. Уят сезими адам башынан кечирген кылыктарын эстегенде да пайда болот.
Сурка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Сэнг-Кикя дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жайчы
Алмамбет жайын салды эле:
Найза бою кар болуп,
Экисуу арасы
Экисуу-Орус согушу
Экисуу арасындагы жүрүш – 1873–76-жылдардагы элдик кыймылды орус колонизаторлору тарабынан басуу мезгилиндеги эң кыргындуу жүрүштөрдүн бири.
Билинейлүүлүк
Билинейлүүлүк — (лат. «эки багыттуулук») амбилинейлүүлүк, тегин бир эле мезгилде ата жана эне тарабынан аныктоо. Матрилинейлүүлүктөн патрилинейлүүлүккө өтмө форма же патрилинейлүүлүк менен жанаша жүргөн туугандык мамилелердин өнүгүү вариянты.
Мунгат
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Билокалдуулук
Билокалдуулук - (лат. «эки жер») амбилокалдуулук, үйлөнгөндөрдүн күйөөнүн жана аялдын тобунда кезектешип жашоосу. Матрилокалдуулуктан патрилокалдуулукка өтүүдөгү өтмө форма.
Коңулдар
Коңулдар (Bays - Отсек). Системдик блоктун ичине кошумча түзүлүштөр орнотулуучу бош орундар коңулдар (булуңдар) деп айтылат. Бул орундар көпчүлүк учурда диск орноткучтар үчүн колдонулгандыктан, аларды орноткуч коңулдар деп дагы атап коюшат. Системдик блоктун жогору жагында катар жайгашкан эки же андан көп коңулдар торчолор деп аталат. Сырткы коңулдар киргизүү жана чыгаруу мүмкүнчүлүгүнө ээ болгон сактагыч жабдууларды, атап айтканда, ийилчээк диск, тасма жана CD-ROM түзүлүштөрүн орнотууда колдонулат. Ички коңулдарга сырттан жетүүгө болбойт жана алар катуу дискти орнотууда пайдаланылат.
Блюхер Василий Константинович
Негизсиз репрессияланган.
Кичи Шарженьга
Кичи Шарженьга — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шарженьга дарыясынын оң жээгинен 37 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Көк-Суу мөңгүсү
Мөңгүнүн башы 4730 м, этеги 3900 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги. 4000 м. Абляция облусунунаянты 1,1 км2. Мөңгүдөн Көл-суу башталып, Аксайууруга кошулат.
Сурпия (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тереза эне
Ден соолуктун начарланышы жана өлүмү
1983 жылы Римде рим папа Иоанн Павел II менен жолугушу убагында Тереза эненин жүрөк талмасы кармады. 1989 жылы экинчи жүрөк талмасынан кийин ага жасалма кардиостимулятор коюушту. 1991 Мексикада пневмонияны башынан өткөргөндөн кийин да жүрөк оорунун азабын тартып жүрдү. Тереза эне ырайымдуулук Ордендин жетекчилигинен баш тартууну сунуштады. Бирок ордендин монахинялары жашырын шайлоодо каршы добуштарын беришти.
Бирюсиндер
Бирюсиндер - хакастардын курамындагы этнографиялык топ. «Кыргыз жеринин» (азыркы Хакас-Минусин ойдуңу) алыскы аймактарында, Кузнецк Алатоосу багытында жашашат. Айрым маалыматтар боюнча энесай кыргыздарынын кыштымдары болушкан. Энесайлык кыргыздар тарабынан кыргыздашышкан. Илимий адабияттарда «пүрүстөр» деген ат менен белгилүү. Мындан сырткары, бул аймактар Кыргыз каганатынын экономикалык таасири таралган маанилүү жерлер болгондугу маалым. Этностук топтун курамында камассин элементтери да кездешери маалым. Ошону менен бирге, бирюсиндердин курамында байыркы кыргыз уруу аттары да катталган. Алар төмөнкүлөр: карга, суу каргазы, таг каргазы, сайын, сибичин, хызыл хая, хый, хобый (кыргыз-ховалыг), сор, чилей, изушер (усшор) ж.б.
Экисуу арасы жүрүшү
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Ысык-Көлдөгү Кокон чептерин талкалоо аракеттери
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Үчүнчүлүктү четке кагуу принциби
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Ырк битиг
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Бакатиштер
Бакатиштер — (лат. Ranodon) бакатиш тритондордун бир уруусу, буларга Жети-Суу бакатиши (лат. R. sibiricus) кирет.
Өзбекстан Республикасынын баатыры
Мельдын сүрөттөлүшү
Медальдын арткы бетинин борбордук бөлүгүндө Өзбекстан Республикасынын мамлекеттик герби жайгашкан. Гербтин астындагы төмөңкү нурунда ичти көздөй чуңкурайган 1 миллиметрдүү өлчөмдөгү шрифт менен медальдын номери жазылган.
Параллелдүү порт
(Parallel port- Параллельный порт). Көп учурда компьютердин бир тү-зүлүшүнөн экинчи түзүлүшү-нө берилиштерди жиберүүдө параллел порттор колдонулат. Алар аркылуу 8 бит берилиш сегиз зымдуу кабел аркылуу бир учурда жиберилет. Параллел порттор көп сандагы берилиштерди принтерлерге, дисктерге ж.б. түзүлүштөргө жиберип же алардан алып турат. SCSI (Small Computer System Interface) – атайын типтеги параллел порт, ал аз орун ээлейт жана анын жалгыз портуна жетиге чейинки түзүлүш туташтырып койсо болот.
Кичи Шелюг
Кичи Шелюг — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шелюг дарыясынын оң жээгинен 46 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Оболонско-Теремковская сызык
Оболонско-Теремковская сызык (, 2014-көк метро сызык М2 же сызык катары белгиленген расмий микросхемалардын боюнча) - Киев метрополитенинин тарыхый экинчи сап. Алардын саны - 18, бир сап узундугу - 20,9 км, жол жүрүү убактысы - 34 мин.
Калий фториди
Калий фториди, КF — түссүз тунук кристалл. Эрүү t 857°С, 18°С сууда 92,3 г туз эрийт. 17,7°Сден 45°С чейин суудагы эритмесинен КF.2Н2О кристаллдашат. Бул нымды жакшы тартуучу түссүз кристалл 41°С эрийт. -21,8°С 17,7°С чейин КF.4Н2О кристаллдашат, 19°С эрийт. К. ф. КОН же К2СО3 плавик к-тасында эритүү менен алынат. Металлдык калийди алууда, термостарды даярдоодо, Р орг. бирикмелерге киргизүүдө жана калий жер семиркичтери катарында колдонулат.
Аристов, Николай Александрович
Өмүр баяны
Н.А.Аристов 1847-ж. орус армиясынын офицеринин үй бүлөсүндө туулган. Анын туулган жери жана балалык чагы тууралу кеңири маалыматтар кездешпейт. Н.А.Аристов Казань университетин аяктагандан соң, 1864-ж. Тобольск губерниялык башкармалыгына кызмат өтөө үчүн жиберилген. Н.А.Аристов административдик бир катар кызматтарда эмгектенгендиги беогилүү. Губерниялык катчы, Тарск округунун аймактык соттук иштерин чечүүдө убактылуу өкүлү, текшерүү комиссиясынын кызматкери болуп иштеген.
Илимий ишмердиги
Ак ниет жана таза кызматы үчүн Н.А.Аристов Россиянын Императордук сыйлыктары менен сыйланып, чиндик даражаларга ээ болгон. Анын жигердүү илимий-изилдөөчүлүк ишмердүүлүгү эс алууга чыккандан кийин башталган. Мамлекеттик кызматты өтөп жаткан мезгилде эле анын кээ бир макалалары Түркстан жана борбордук маалымат каражаттарында жарыкка чыга баштаган. 1871-ж. «Жети-Суу областында жерге жайгаштыруу боюнча кыскача маалымат» - деп аталган өзүнүн алгачкы илимий-усулдук мүнөздөгү эмгегин жарыялаган. Н.А.Аристовдун эмгектери 1873-ж. Түркстан крайынын статистикалык материалдарды жарыялоочу жылдык жыйнагында жарыяланган. Ал «Кокон хандыгынын Наманган округу», «Биздин дунгандар, Кашгар жана Кулжа менен мамилелерибиз», «Кулжа тууралуу» ж.б. макалаларды жазган. Аталган макалаларда кыргыздардагы жер иштетүүчүлүк жана мал чарбачылык жөнүндөгү, уйгурлардын Кытайга каршы көтөрүлүшүнө, Чыгыш Түркстандын саясий иштерине кыргыздардын катышуусу тууралуу маселелер каралган. Табылган материалдарды талдоодо Н.А.Аристовдун кыргыз тарыхына болгон кызыгуусу жандана баштаган. Ал К.Риттердин, П.П.Семенов-Тянь-Шанскийдин, В.В.Григорьевдин эмгектерин изилдеп, усундардын, кыргыздардын жана Тянь-Шандын тарыхы боюнча маалыматтарды жынаган эле. 1889-ж. Ысык-Көл жана Или өрөөнүндөгү жер титирөө боюнча «1889-ж. 30-июндагы Жети-Суу областындагы жер титирөө» аттуу, Сюань-Цзандын Батыш Түркстанга саякаты тууралуу «Батыш Түркстан VII к. кытай саякатчысынын баяндоолорунда» - деген макаласын жарыкка чыгарган.
Кыргыз таануу
Жазма маданият даректерин, археологиялык материалдарды эске албай, жалаң этнографиялык маалыматтарга таянып, кыргыздарды усун союзунун катарына киргизген Н.А.Аристовдун көз карашы азыркы кыргызтаануу илиминде колдоого алынган жок.
Сырсөз менен коргоо
Сырсөз менен коргоо — программага, файлга, компьютерге же тармакка сырсөздү киргизүү талабы аркылуу жетүүнү чектөө ыкмасы. Айрым программалар сырсөз аркылуу файлдарды коргоого мүмкүндүк берет, муну менен файлдарды башка колдонуучу окуй же өзгөртө албайт.
Жанаалы, Карач
Жанаалы, Карач — кейипкер, Чамбыл-Белди жердеген эки эр (к. Карач). Бокмурун Көкөтөйдүн ашына чакыртканы айтылат ( Саякбай Каралаев, 2. 15). Манастын өлгөнүн билген Ж., К. мурунтан касташып жүргөн жоосу Көкбөрүнүн Таласка келгенин билип, көп кол менен жолун тосот. Уруш болуп Ж., К. жеңилет. Жоо кийимин чечип салып уктап жаткан Коёнаалыны Ж. атып өлтүрөт. Ж-нын жоокердик салтты бузган бул жоругу анын намызсыз адам экенин көрсөтүп турат ( Саякбай Каралаев, 2. 254— 255). Семетей Таласка адеп келип Бакайга кезиккенде өзүн К-тын уулумун деп, Бакайдын сырын тартып билмек болот: Бакай Ж., К. менен алты жолу чабышып, Көрпаянды тартып алганын Семетейге айтат ( Саякбай Каралаев, "Семетей", 1. 226 — 227). Алгач Ж., К. бир эле кейипкердин аты болгон болуу керек: Ж. негизги аты, К. титулу (Карач, Карача байыркы түрк элдеринде кандын башкы кеңешчиси). К. көөнөргөн сөзгө айлангандыктан кийинки айтуучулар анын маанисин түшүнбөй, Ж. менен катар жүргөн кейипкердин аты катары кабыл алган болуу керек.
Бакыян
Калкы
Калкы ― 2585 киши (2009-жзылы).
Атлах
Атлах – орто кылымдардагы Борбордук Азиядагы шаар. Кыргызстандын Талас облусунун аймагынан Түштүк Казакстанга аккан Талас суусунун боюнда жайгашкан. Тараз (мурдагы Олуя-Ата, Жамбыл) шаарына жакын жайгашкан. Тегерете дубал м-н курчалган, мечит, базарлары бар бак-шактуу шаар болгон. Махмуд Кашгари да бул шаарды эскерет. Археолог А.Н.Бернштам бул шаарды азыркы Жоон-Дөбө шаар чалдыбарынын ордунда болгон деп санаган. Атлах шаарынын жанында 751-жылы арап, түрк (анын ичинде карлук) жана кытай аскерлери салгылашып, араптар менен түрктөр жеңишке жетишкен.
Богданов Семен Ильич
Улуу Ата Мекендик согушта танкалык аскерлерге командачы. Корсунь-Шевченко, Белорус, Висла-Одер, Чыгыш Померания жана Берлин операциялары-на катышкан. 1956-жылдан отставкада. СССР Жогорку Советине (2-4-шайл. ) депутат. Ленин ордени, 4 Кызыл Туу, 1-2-дараж. Суворов ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Жаңы Орлеан
Жаңы Орлеан – АКШнын түштүгүндөгү порт шаар (жылына 100 млн тдан ашык жүк ташылат). Луизиана штатында. Калкы 484 миң (1994, шаар айланасы менен 1,3 млн). Эл аралык аэропорту бар. Жолдор тоому. Өлкөнүн түштүгүндөгү маанилүү финансы жана соода борбору. Нефть ажыратуу, химилык, тамак-аш, машина куруу, түстүү металлургия өнөр жай ишканалары иштейт. Университеттер, музейлер (анын ичинде искусство, Луизиана штатынын) бар.
Диспонент
Диспонент (от лат. disponentis  ) – банк кардарларынын же комиссионерлеринин эсебинде турган эркин акча каражаттарын пайдалануучу жеке же юридикалык жактар.
Диспонирлөө
Диспонирлөө – банк кардарларынын же комиссионерлеринин эсебинде турган эркин акча каражаттарын пайдалануу.
Ляцинуляриялар
Ляцинуляриялар (лат. Lacinularia) — бурама жандыктардын бир уруусу.
Шура-и Ислам
«Шура-и Ислам» (араб- «Ислам кеңеши») – 1917–18-жылы Түркстандагы диний-саясий уюм. 1917-жылы мартта Ташкенде түзүлгөн. Ага улуттук буржуазия, улутчул интеллигенция, мусулман дин кызматкерлеринин өкүлдөрү кирген. «Шура-и Ислам» убактылуу өкмөттүн Түркстан комитетинин өкүлү болуп, жергиликтүү капиталисттердин жана жер ээлеринин кызыкчылыгын көздөп, Россиянын курамында Түркстан улуттук-мусулман автономиясын түзүү жана менчик үчүн күрөшкөн. Анын бөлүмдөрү Түркстандын бардык шаарларында иш жүргүзгөн. «Шура-и Исламда» жадиддер жана уламачылар (дин кызматкерлери) өз ара бийлик үчүн күрөшкөн. 1917-жылы июнда уламачылар «Шура-и Исламдан» чыгып, «Шура-и-Улама» («Аалымдар кеңеши») уюмун түзгөн. Октябрь революциясынан кийин «Кокон автономиясын» жарыялашат. Бул уюмдар (мусулмандардын коомдук-саясий, маданий реформаторлору) 1918-жылы февралда «Кокон автономиясы» талкалангандан кийин бул эки уюм тең жоюлуп, анын мүчөлөрү басмачылык кыймылга кошулуп кетишкен.
Боголюбов Николай Николаевич
Боголюбов Николай Николаевич (8(21). 8. 1909 – 13. 2. 1992) - советтик физик-теоретик жана математик, СССР ИАнын (1953; мүчө-корр. 1946), УССР ИАнын (1948) акад., Социалисттик Эмгектин Баатыры (1969). 1965-ж. Дубнадагы ядрону изилдөө боюнча бирикме институтка директор. Боголюбов математикалык анализде жакындатып эсептөө методу, математика физика, сызыктуу эмес механиканын асимптоталык методу, динамикалык система теориясы, статистикалык физика жана талаанын квант теориясы боюнча илимий иштерди жүргүзгөн. Чет өлкөлүк бир нече академияга мүчө. СССР Жогорку Советинин (7-8-9-шайл. ) депутаты.
СССР Мамлекеттик (1947, 1953) жана Лениндик сыйлыктын (1958) лауреаты. 5 Ленин ордени, башка 4 орден жана медалдар менен сыйланган.
Добулбек Алымкулов
Алымкулов Добулбек - (25. 5. 1930-ж. туулган, Чүй облусу, Сокулук району, Төшбулак айылы) - патофизиолог, медицина илимдеринин доктору (1973), профессор (1984). КРнын илимге эмгек сиңирген ишмери. (1989). КММИни бүтүргөн (1955). КММИде ассистент, кафедра башчысы, Кыргыз акушерлик жана педиатрия ИИИунда бөлүм башчы, Курортология жана физиотерапия илимий-изилдөө институтунун директору (1975-84), Кыргыз ССР ИАнын Бийик-Тоо физиологиясы жана эксперименттик патология институтунун директору (1984-86). 2001-жылдан КРСУнун профессор Кыргыз курортология жана калыбына келтирүү илимий-изилдөө институтунун директору (1991-96). 2003-жылдан КММАда кафедра башчы. Илимий эмгектери балдардын ден соолугун чыңдоо, жаратылыш факторлорунун организмге тийгизген таасирин жана табияттын дарылык касиетин изилдөөгө арналган. Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган. Эмгектери: Резистентность детского организма в горных условиях (в соавторстве). Ф., 1983; Биологические и медицинские аспекты использования природных ресурсов в Исык-Кульско-Чуйском районе (в соавторстве) Ф., 1988; Кыргыз жергеси ден соолуктун булагы. Б., 1992.
Таштак гипс кени
Таштак гипс кени Жалал-Абад облусунун Сузак районунда, Таштак кыштагынан 2–3  км түштүк-чыгыш тарапта, Жалал-Абад т. ж. бекетинен 10 км аралыкта, Фергана тоо тизмегинин түштүк этегинде, деңиз деңгээлинен 900–1000 м бийиктикте. 1937- жана 1957-ж. «Средазгеолнеруд» трести геол. чалгындоо жүргүзгөн. Кен аймагын бор мезгилинин чөкмө тектери түзөт. Гипс чопо катмарынын арасында жайгашкан, ортосу чопо, акиташтуу кумдук жана акиташ теги менен бөлүнгөн 2 катмардан турат. Астынкысынын жалпы калыңдыгы 8–25 м, үстүнткүсүнүкү – 2 м. Гипс тунук, ак, кээси кызгылтым. Курамында гипс 90,8%, ангидрит 6%ке чейин. Технологиялык касиети боюнча 1-сорттогу курулуш гипсин алууга болот. Кыртышты гипстендирүүдө, цемент өндүрүшүндө колдонсо болот. Запасы А+В+С1 категориясы боюнча 628 миң т.
Мутный (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Таандык категориясы
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Кычанов, Евгений Иванович
Кыскача өмүр таржымакалы
1991-жылдан тартып институттун (ал кездеги Орусия ИАсынын Чыгыш таануу институтунун Санкт-Петербург бөлүмүнүн) директорунун орун басары болуп иштей баштаган. 1996-2003-жылдары бул бөлүмдүн директору болгон.
Агартуучу. Педагог. Насаатчы
20дан ашуун аспирант даярдаган. Алардын арасында – кыргызстандык кытай таануучу Кубан Жусаев бар.
Көптөгөн кыргыз чыгыш таануучуларга насаат айтып, алардын илимий жактан телчигишине көмөк көрсөткөн.
Суулу-Маймак
Калкы
Калкы ― 1716 киши (2009-жылы).
Плоттер
(Plotter-Графопостроитель). Чыгаруучу түзүлүш жана жогорку сапаттагы имараттын планын, жадыбал же чынжырлар диаграммы сыяктуу чиймелерди басып чыгарууда колдонулат. Айрым плоттерлер 40 тан 48 дүйм (100 ден 120 см.) өлчөмүндөгү документтерди басып чыгаруу үчүн иштелип чыккан. Плоттерлердин калемдүү жана электростатистик деп аталган эки түрү болот. Калемдүү плоттерлер бир же бир нече сандагы калемди документтин бетинде жылдыруу менен сү-рөттөлүштөрдү түшүрөт. Калемдүү плоттерлердин эки түрү кездешет, алар планшеттүү жана барабандуу плоттерлер. Програмдык жабдыктардын буйругу менен калемдер планшеттин бетине орнотулат жана буйруктарга ылайык бет боюнча жылып сүрөттөлүштү тартат. Көпчүлүк планшет плоттерлер түсүн жана жоондугун өзгөрткөн бир же бир нече калемден турат. Барабан плоттерлерде айланып турган барабан же цилиндр пайдаланылат, аларга калемдер орнотулат. Барабан айланганда калемдер оңго жана солго жылып, сүрөттөрдү түшүрөт. Барабан плоттердин артыкчылыгы түргөк кагазды пайдалангандыктан чийменин (графиктин) узундугу чектелбейт. Чийменин туурасы барабандын туурасы менен чектелет.
Самаков Карганбек Садыкович
Сыйлыктары
Юридика илимдеринин кандидаты. Кыргыз Республикасынын атайын жана толук ыйгарым укуктуу элчиси. II – класстагы мамлекеттик кеңешчи. Россия менен Кыргызстандын досчулугу менен кызматташтыгынын бекемделишине кошкон зор салымы үчүн «Улуу Петрдун II даражадагы» ордени менен сыйланган. Көз карандысыз Мамлекеттердин Шериктештигинин Парламенттер аралык Ассамблеясынын «Шериктеш» ордени менен сыйланган. «Кыргыз Республикасынын эгемендигине 10-жыл юбилейлик» медалы менен сыйланган. «Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин 70-жылдыгы юбилейлик» медалы менен сыйланган. Кыргыз Республикасынын Акыйкатчысынын медалы менен сыйланган. Көз карандысыз Мамлекеттердин Шериктештигинин Парламенттер аралык Ассамблеясынын «Күмүш» медалы менен сыйланган. Көз карандысыз Мамлекеттердин Шериктештигинин Парламенттер аралык Ассамблеясынын жана анын органдарынын ишине жогорку деңгеелде катышып жана Көз карандысыз Мамлекеттердин Шериктештигинин чыңдалышына кошкон салымы үчүн КМШ Парламенттер аралык Ассамблеясынын Ардак Грамотасы менен сыйланган. Россиянын коопсуздук коргонуу жана укук тартип Академиясынын «Ардактуу академиги». Москва ишкердүүлүк жана укук институтунун ардактуу профессору. Нарын шаарынын жана Нарын облусунун ардактуу жараны. Кыргыз Республикасынын Экономика жана каржысынын отличниги.
Зекет
Зекет (арабча “закаат” – “тазалык”, “кайыр-зекет”, “ондон бир үлүш”) – 1) феодалдык мусулман мамлекеттеринде калктан жылына жыйналуучу салык. Ар бир түтүндүн каражатынын 40тан бир бөлүгү төлөнгөн. 2) Куранда ж-а шарыятта айтылган мусулмандарга салынуучу атайын салык; ал пайгамбарга ж-а анын үй-бүлөсүнө багышталып, ошондой эле кайырчылар, саякатчылар ж-а “ыйык казатка” аттанган мусулмандар үчүн чогултулган. 3) Кокон, Бухара хандыктарынын тушунда казына үчүн алынган малдын же мүлктүн 40тан бир бөлүгү.
Бинг Кросби
Гарри Лиллис Кросби (Такома, Америка Кошмо Штаттары, 1903-жылдын 3-айлампасы Алькобендас, Испания, 1977-жылдын 14-октябры), Бинг Кросби деп белгилүү болгон ырчы ( кронер ) жана жарым кылымдык карьерасы бар америкалык актер деп эсептелген. Биринчи мультимедия жылдызы.
Докторант
Докторант – илим кандидаты илимий даражасы бар болуп, илим доктору илимий даражасы боюнча илимий иш жактоо үчүн докторантурага кабыл алынган адам.
Порт
(Port- Порт). Системдик блокту чөйрө түзүлүштөрү менен туташтырууда колдонулат. Порттордун көпчүлүгү системдик блоктун артында жайгашат жана түрдүү типтеги кабелдер менен тышкы түзү-лүштөрдү туташтырат. Кабелдердин учтарында бириктиргичтер орнотулуп, алардын жардамы менен портторго бекитилет. Бириктиргичтин айрымдары бир же бир нече учтардан турат. Розеткаларга туура келген патрондордо бириктиргич учтарын орнотуу үчүн ошончо сандагы оюкчалар болот. Порттор параллель жана удаалаш болуп эки түргө бөлүнөт жана ар башка түзү-лүштөдү туташтыруу үчүн колдонулат.
Кен казуу
Кен казуу - жер кыртышындагы кен байлыктарды орун алган жеринен бөлүп алуу иштери. Кендин геологиялык шартына, физикалык-мехникалык касиеттерине жараша бир топ ыкмалар колдонулат. Адам күчү, механизмдерди колдонуу, жардыруу, физикалык жана химиялык жолдор жана казып алуу. Көмүрдү казып алууда катмарлардын жайгашуусуна, калыңдыгына, түзүлүшүнө көңүл бөлүнөт. Адегенде көңдөйлөп, тилке жасап, катмардын калган бөлүгү талкалоочу балка же жардыруучу зат жана талкалап уратылат. Бургулап жардыруу ыкмасы да колдонулат. Мында майда шнурлар жана терең скважиналар аркылуу жардырылат. Камералык дүрмөт минасы да пайдаланылат. Жер үстүнөн кенди казуу иштери экскаватор, бульдозер жана ишке ашырылат. Катуу, бек кен таштарды казууда, адегенде, бургулап жардырылат. Тоо тектерди бөлүктөргө бөлүп талкалайт. Борпоң кендер гидромеханизмдер жана казып алынат. Кесек тектерди, талкаланган кендерди драга, топурак соргуч, гидромонитор жана өндүрүп, күчтүү экскаваторлор колдонулат. Нефть жана газ терең бургулоо скважиналары аркылуу өндүрүлөт. Көмүрдү жер астынан күйгүзүп, газга айландырып, газын алса болот. Кээ бир кендер жер астында эритүү жолу жана өндүрүлөт.
Алымкулов Раушанбек Добулбекович
Алымкулов Раушанбек Добулбекович - (21. 9.1955-ж. туулган, Фрунзе) - педиатр, медицина илимдеринин доктору (1999), профессор (2000). КММИни (1979), СССР МИАнын педиатрия ИИИнин аспирантурасын (1991, Москва) бүтүргөн. КММАнын ассистенти, доценти жана кафедра башчысы (1991-2003), 2004-жылдан проректору. Илимий иштери педиатрия, физиотерапия, курортологияга арналган. Эмгектери: Климат и здоровье (в соавторстве) Б. 1991; Климатопрофилактика частой респираторной заболеваемости у детей (в соавторстве). Б., 1999; Некоторые пути повышения эффективности санитарнокурортного лечения детей (в соавторстве). Б., 2000; Реабилитация физическими факторами больных с неврологическими проявлениями остеохондрозов (в соавторстве). Б., 2001.
Богомолец Александр Александрович
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Куру-Маймак
Куру-Маймак — Кыргызстандын Талас облусунун Кара-Буура районундагы айыл. Аманбаев айыл аймагына кирет.
Сөөк системасы
Омуртка түркүгү
Омуртка түркүгү 7 моюн, 12 арка, 5 бел, 5 куймулчак, 4—5 чычаң омурткасынан турат. Ар бир омуртканын тулкусу, догосу жана бир канча урчуктары бар. Омуртканын тулкусу менен догосунун ортосунда омуртка тешиги жайгашкан.
Шайназаров Тынчтык Урайимович
Ишмердүүлүгү
Эмгек жолун 1996-жылы Чон-Алай райондук прокуратурасында стажер-тергөөчү болуп баштаган. 1997-1999-жылдары Кызыл-Кыя шаарынын прокуратурасынын тергөөчүсү, 1999 – 2001- жылдары Ош областтык прокуратурасынын кылмыштуулукту тергөөгө көзөмөл жүргүзүү бөлүмүнүн прокурору болуп эмгектенген. 2001-жылдан 2002- жылга чейин Ош областтык прокуратурасынын улук тергөөчүсү, 2003-2004-жылдары кылмыштуулукту тергөөгө көзөмөл жүргүзүү секторунун прокурору болуп иштеген. 2004- 2007 -жылдары Ош областтык прокуратурасынын кылмыштуулукту тергөөгө көзөмөл жүргүзүү бөлүмүнүн начальнигинин милдетин аткаруучу, начальниги болгон. 2007-2009-жылдары Ош шаарынын, Ош областынын прокурорунун улук жардамчысы. 2009-жылы Жалал-Абад шаарынын прокурорунун милдетин аткаруучу, 2010-жылы прокурор болуп дайындалган. 2010-жылдын октябрь айында “Республика” партиясынын тизмеси менен Жогорку Кеңештин V чакырылышынын депутаты болуп шайланган. «Республика» депутаттык фракциясынын мүчөсү.
Богородицкий Василий Алексеевич
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Фагинун
Фагунин – Эне-Сайдагы кыргыздардын бакшысы. Фагунин ырым-жырымдарды бийлеп аткаруу менен экстазга батып, эсине келип ордунан турган соң “көзү ачык” катары табигый кырсыктардын болоорун, аба-ырайын алдын ала айта алган.
Жаңы сайыт (Ишимбай району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Документарсыз баалуу кагаз
Документарсыз баалуу кагаз – ЭЭМдин эсинде же башка ошондой ыкма менен катталган баалуу кагаздар. Д. б. к. эгер аларды каттоо өзгөчөлүгүнөн башка эрежелер келип чыкпаса, баалуу кагаздар үчүн белгиленген эрежелер колдонулат. Д. б. к. аткарымдары ырасмий бул укук жазуусун жасаган жакка кайрылганда гана мүмкүндүк түзүлөт.
Кыргыз тилинин жазуу эрежелери, 2002 ж. редакциясы
Тыбыш, тамга жана алфавит
3-§. Созулма үндүүлөр кош тамга менен белгиленет: аа, ээ, оо, өө, уу, үү. Аары, саат, жаа, жээк, бээ, оор, боор, жоо, өөн, мөөн, төө, уук, суур, буу, жүүн, күү, ж.б.
Баш тамгалардын жазылышы
11-§. Энчилүү аттар баш тамга менен жазылат (VI бөлүмдү караңыз).
Уңгу сөздөрдүн жазылышы
12-§. Айрым тыбыштары орун алмашып, эки түрдүү айтылган уңгу сөздөрдүн эки түрүнө тең жазууда жол берилет: айыр//айры, күмөн//күнөм, убакыт//убакты, кайры//кайыр, бакыт//бакты ж.б.
14-§. Сөз башында н тыбышы түшүрүлбөй жазылат: найза, намыс, нарк, нокто, начар, нөшөр, ноюбас, ным, нике ж.б. Ал эми нечен-эчен, небак-эбак болуп айтылган сөздөрдүн эки түрүнө тең жазууда жол берилет.
Сүйлөмдү актуалдуу мүчөлөштүрүү
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Кыргыз тилинин жазуу эрежелери, 2002 ж. редакциясы
Сөз мүчөлөрүнүн жазылышы
Эскертүү: этиш создордүн -ычу, -учу, -үчү формасында жазылышына жол берилбейт: барычумун эмес, барчумун, келүчүмүн эмес, келчүмүн ж.б.
Кубаныч Акаев
= Өмүр жолу = Атасынан эрте жетим калып, балалык чагы балдар үйүндө өтөт.
Кыргыз тилинин жазуу эрежелери, 2002 ж. редакциясы
Сөз мүчөлөрүнүн жазылышы
Эскертүү: тууранды сөздөрдө бул тыбыштар жумшарбайт: такылда, чакылда, бапылда, тапылда'' ж. б.''
Кубаныч Акаев
Чыгармачылыгы
Китептин биринчи бетин ачканда эле:
Кыргыз тилинин жазуу эрежелери, 2002 ж. редакциясы
Сөз мүчөлөрүнүн жазылышы
33-§. Башка тилдерден өздөштүрүлгөн на-, бей-, анти-, контр-, ди- сыяктуу префикстер өзү айкашкан сөздөр менен бирге жазылат: бейадеп, бейкүнөө, бейбаш, бейжай, бейтааныш, нааразы, натуура, бейкам, бейкапар, антидүйнө, контрреволюция, диалог ж.б.
Кошмок сөздөрдүн бөлөк жазылышы
44-§- Тууранды, сырдык, модал сөздөр, байламта, жандооч, бөлүкчөлөр толук маанилүү сөздөр менен тизмектешип айтылганда, алардын ар бири бөлөк-бөлөк жазылат: өтө кооз, ого бетер, бар эле, сен го, эң сонун, бах чиркин, алуу керек, ат менен келди, адам сымал, киши шекилдүү, ага сөрөй, чогулуштан кийин, мага чейин, тоого дейре, ар нерсе, ар ким, кимдир бирөө, эч качан, эч жерде, эч нерсе, ар качан ж.б.
Энчилүү аттардын жазылышы
51 -§. Орус же башка тилдерге тиешелүү ысымдар, орус тилинин орфографиясынын нормасына ылайык жазылат: Фердинанд де Соссюр, Хо Ши Мин, Ким Ир Сен, Бонч-Бруевич, Жан-Жак-Руссо, Салтыков-Щедрин, Иоганн-Себастьян Бах ж.б.
54-§. Айбанат, куштардын энчилүү аттары (зоонимдер) баш тамга менен башталып, түгөйлөрү бириктирилип жазылат: Акборчук, Аккула, Кербилек, Акшумкар, Бөрүбасар, Чалкуйрук, Гүлсарат, Телтору, Суречки, Сарала.
59-§, Ордендердин, медалдардын аттары тырмакчага алынбай, баштамга менен, орден, медаль деген сөз кичине тамга менен айрым жазылат: Манас ордени, Баатыр эне ордени, Эне даңкы, Эрдик, Даңк медалдары.
Өздөштүрүлгөн сөздөрдүн жазылышы
65-§. Орус тилинен же ал аркылуу башка тилдерден кирген сөздөр, негизинен, орус орфогра-фиясындагыдай жазылат: жюри, бокс, аффикс, арбитраж, герб, банк ж.б.
Ташымал
73-§. Үндүү тыбыштардын арасына келген окшош эки үнсүз тыбышты бири-биринен ажыратып ташуу керек: та-ккан эмес, так-кан; кана-ттуу эмес, канат-туу; ча-ппа эмес, чап-па; ка-сса эмес кас-са.
76-§. Цифрадан кийин келген км, дм, м, см, т, ц, кг, г сыяктуу кыскартылган сөздөрдү өзүнчө бөлүп ташууга болбойт. Булар өзүнөн мурунку цифралар менен чогуу бир жерде жазылат: 10 км, 20 дм, 75 см; 10 т., 100 ц., 125 кг., 67 г.
Сындалья (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Набочиха
Набочиха — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Түштүк Уньга дарыясынын оң жээгинен 28 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Ак-Жар (Кара-Буура району)
Ак-Жар — Кыргызстандын Талас облусунун Кара-Буура районундагы айыл. Аманбаев айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы ― 1200 киши (2009-жылы).
Санта Фэ (Нү-Мексико)
Калкы - 67 947 киши. Болжолдуу аянты - 96.9 км². FIPS коду — 35-70500.
Макомалар
Макомалар — (лат. Macoma) кош капкалуу эбелек бакалоордуу моллюскалардын бир уруусу, буларга төмөнкү түрлөр кирет: Балтика макомасы (лат. М. baltica), акиташтуу макома (М. calcarea).
Сөөл
Алдын алуу
Сөөлдү алдын алууда өздүк гигиена эрежелерин сактап, бут-колду таза алып жүрүү керек. Чоочун адамдын бут кийимин, байпагын, кол кабын, тырмак же сакал-мурут алуучу аспаптарын, сүлгүсүн жана башкалар буюмдарын пайдаланууга болбойт. Бут кийимди туура тандап кийген оң. Айрылып, сыйрылган, тытылган жерди марганцовканын (мала түстө) же тамакка кошуучу сода эритмесине салып, жылуу ванна алып, андан соң йод же бриллиант көгүн сүйкөө сунуш кылынат.
Сякыль-Кыке дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Бөө
Бөө - бурят-монгол тилдеринде «бакшы», «шаман» маанилерин туюнтат. Монгол тилдүү элдер, түштүк тувалар да шаманды «бөө» деп аташары белгилүү. Бул сөздү кыргыздар айрым учурда жаш балдарды коркутуу үчүн колдонушкан. Бөө найман - кыргыздын найман уруусунун курамындагы ири уруктардын бири катары маалым. Параллели бүгүнкү тувалардын курамынан «бөханайкин» аттуу урук аталышы катары учурайт.
Сүйлөм мүчөлөрү
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Сөөктүн муундан чыгышы
Кар жиликтин чыканак муунунан чыгып кетүүсү
Кар жиликтин чыканак муунунан чыгып кетүүсү да көп кезигет. Чыканак мууну үч сөөктүн учу биригип, бир кабыкчада жайгашкандыктан татаал муун болот. Көп учурда кар жиликтин эки сөөгү тең — айрыкча артка тайып чыгып кеткени байкалат. Бул учурда муун катуу ооруйт, чыканактын сырткы түрү өзгөрүлүп, кыймылдабай калат, кар жилик кыскаргансып көрүнөт. Мында манжалардын сезгичтигин текшерүү зарыл, себеби кан тамыр менен нервдер кысылып калып манжалар көгөрүп чыгышы ыктымал. Балдардын колунан олдоксон тартып койсо эле күң жилиги чыгып кетет. Колду жоолук менен моюнга асып, врачка кайрылуу керек.
Бир эле муундун эки же андан көп жолу кайталанып чыгышы
Бир эле муундун эки же андан көп жолу кайталанып чыгышы «ойноок» деп аталат. Мындай сөөктүн муундан чыгышынын кайталанышы айрыкча күң жиликтин далы менен болгон аштоосунда көп кезигет. Себеби биринчи жолу чыкканда ордуна салууда жакшылап гипстелбей же гипс таңууну эрте алып коюудан же чыккан жердин ички жарааты бүтө электе кандайдыр бир кырсыктын кесепетинен муун кайра чыгып кетет. Кээде 10—15 жолу, ал эми айрым ооруларда канча чыкканы эсепсиз болот, айрым учурда уктап жатканда да чыгып кетиши мүмкүн. Бул учурда оорулуу өзү же жакындары чыккан муунду салууга үйрөнүп алышат. «Ойноок» кол операциялык жол менен гана кайра калыбына келтирилет.
Бөө найман
Бөө найман - найман уруусунун курамындагы ири уруктардын бири. Этнонимдин биринчи компоненти «бөө» - бурят-монгол тилдеринде «бакшы», «шаман» маанилерин туюнтат. Монгол тилдүү элдер, түштүк тувалар шаманды «бөө» деп аташары белгилүү. Кыргызча бөө/бөй/бөйү/бөйөн/-«уулуу жөргөмүш» деген маанини туюнтары маалым. Экинчи компоненти - «найман» бурят-монгол тилдеринде «сегиз» санын билдирет. Этностук аталыш кыргыздарда байыртадан белгилүү болуп келген жана анын жашоо образынын, каада-салтынын, маданиятынын ажырагыс бөлүгү болгон шаман динин (шаманизм) чагылдырары шексиз. Параллели бүгүнкү тувалардын курамынан «бө-ханайкин» аттуу урук аталышы катары учурайт.
Валерий Чкалов
Ишмердик чеберчилиги
1919-жылы өз ыктыяры менен Кызыл Армияда кызмат өтөп жүргөндө Нижний Новгород авиация паркында самолёт жыйноочу болуп иштейт. 1921-1924-жылдарда Егоров жана Борисоглебск атындагы авиациялык мектептерде, андан кийин Москвадагы учкучтарды даярдоочу Москва жана Серпухов жогорку мектептеринде окуп жүргөндө алгачкы учушун баштаган. Кийин Кызыл Туулуу истребитель эскадрильясында кызматта жүргөндө чебер учкуч катары таанылган. 1930-жылы Валерий Чкалов баш болгон советтик учкучтар К.Ф.Байдуков жана А.В.Беляковдор АН-25 самолёту менен Москвадан Петропавловск-на-Камчаткеге жана андан ары уударалына чейин учушкан. 1937-жылдын 18-20-июнда ошол эле учкучтар менен Москвадан учуп чыгышып,эч жерге токтобостон Түндүк уюл аркылуу Ванкуверге (АКШ) чейин 8504км.ашык аралыкты 63 саат 16 минутада конбой учуп,алыска учуунун дүйнөлүк рекордун жараткан.
Сыйлыктары жана наамдары
Анын эл үчүн иштеген эрдиги жогору бааланып,эки жолу "Ленин" ордени,"Кызыл Туу" ордендери менен сыйланган.1936-жылы Советтер Союзунун Баатыры деген наамга татыктуу болгон.
Жон Фицжералд Кеннеди
Тарыхы
Экинчи Дүйнөлүк Согуш учурунда Кеннеди Тынч океандагы салгылаштарда РТ кайыктарынын бир катарына башчылык кылып, кызматы үчүн аскердик-деңиз флотунун жана деңиз жөө аскерлеринин медалына ээ болот.
Жон Фицжералд Кеннединин «Каармандык өрнөктөрү» китебинин кыргыз тилиндеги алгачкы котормосу «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду тарабынан бир нече жылдан бери жүзөгө ашырылып келе жаткан англис, орус жана башка тилдерден түздөн-түз кыргыз тилине которуу иш-аракетинин жаңы бир мөмөсү болуп калды.
1963-жылдын ноябрында Кеннеди Техас, Далласта киши колунан каза табат.
Аманбаев
Аманбаев — Кыргызстандын Талас облусунун Кара-Буура районундагы айыл. Аманбаев айыл аймагына кирет.
Кенотаф
Кенотаф (грекче kenjtaphion – бош мүрзө) – сөөк коюлбаган мүрзө. Кенотаф Египет, Грекия, Рим, Орто Азия ж. б. жерлерде маркумду (башка жерде өлсө) көмүүгө мүмкүн болбой калганда жасалган.
Програмдык жабдыктар тобу
Програмдык жабдыктар тобу (Groupware - Программный комплекс)- айрым пакеттелген колдонмолорду камтыйт жана өзүнчө колдонмо ПЖны сатып алганга караганда баасы кыйла төмөн болот. Эң алгач програмдар тобун колдонууда нарктын стратеги маани ойногон, азыр болсо алар интегрлештирген пакеттерге окшош. Алар бирге иштейт, бирдей эле буйрук жана структураны сунуш кылышат. Башка артыкчылыгы – клиенттер бир колдонмону окуп үйрөнүп алса башкасын колдонуу жеңил болот, себеби иштөө принциптери окшош. ПЖнын програмдар тобунун програмдарынын кеңири таралгандарына Microsoft Office жана Lotus SmartSuite киришет. Обжекттерди киргизүү жана байланыштыруу көп учурда OLE (Object Linking and Embedding) деп аталып, колдонмолор арасында берилиштерди эки жол менен жиберүүнү жана бөлүш-түрүүнү уюштурат. OLE обжекттерин түшүнүү үчүн адегенде обжекттер эмне экендиги жө-нүндө билүү зарыл. Windows програмы менен түзүлгөн маалыматтын калагандай бөлүгү обжектке кирет. Обжект катары документтин, графиктин, аудио файлынын же видео клипптин бөлүгүн же баарын кабыл алса болот. Бир колдонмо обжеги экинчи колдонмодо жайгаша алат. Документтер менен иштөөдө эки документ катышат: (1) баштапкы документ – обжект түзүлө турган документ жана (2) максат документ-обжекттер жайгаша турган документ. Бирден көп колдонмолордун обжекттерин камтыган документ курама документ деп аталат.
Ян Чжу
ЯН Чжу (б. з. ч. 395–335) – байыркы Кытай философу. Өзүнүн окуусунда мажес материализм позициясынан аракеттенген, диний көз караштарды кескин сынга алган жана өлбөстүккө ишенүүнү жокко чыгарган. Анын оюнча, табияттын бардык кубулуштары жана окуялары табигый зарылчылык принцибинин аракетине баш ийдирилген, аны тагдыр катары баалаган. Андыктын философтун көз караштары фаталисттик детерминизмдин элементтеринен бош эмес. Ян Чжу бардыгы жок болууга жана талкаланууга буйрулган деп ойлогон. Өмүр мыйзамченемдүү түрдө өлүм менен алмашылат. Этикада-утурумдук нерсе м-н ыракаттанууну негизги нерсе деп эсептеп, өлгөндөн кийин эмне болорун ойлоп, кыйналбоо керектигин айткан. Бирок Я-дын геодонизм өзүнүн ашынган түшүнүгүнө жеткен
Өзүн өзү дарылоо
Организм тууралуу
Организмдин дарыларга өтө сезгичтиги жаш өзгөчөлүгүнө байланыштуу болот. Картая баштаган организмде көпчүлүк бездердин активдүүлүгү төмөндөп, боор, уйку бези, бөйрөктүн функциялары өзгөрүлөт, дарыны бөлүштүрүү жана бөлүп чыгаруу жайланат. Анын үстүнө улгайган кишилерде бир нече оору болушу мүмкүн; бир оорусун дарылоо, башкасын күчөтөт. Ошондуктан дарылоо врачтын көзөмөлү менен гана жүргүзүлөт. Айрыкча кош бойлуу аялдар менен балдарга өз алдынча дарылануу коркунуч туудурат. Себеби, түйүлдүк менен кичине балдардын организми түрдүү таасирлерге (анын ичинен дарыларга) өтө сезгич келет. Дарылардын организмге тийгизген таасири абдан татаал жана көп түрдүү. Аларды туура колдонбосо (өлчөмүн бир аз көбөйтүү же азайтуу, дарыны кабыл алуу иретин бузуу жана башкалар) терс таасир бериши мүмкүн. Кээде дарынын кабыл алуу иретин бузганда (тамакка чейин же тамактан кийин) кабылдоолор болот. Мисалы, ацетилсалицил кислотасы (аспирин) карындын былжыр челине дүүлүктүрмө таасир берип, кан агууга алып келиши мүмкүн. Уктатуучу дарыларды дайыма кабыл алганда организм көнүп, дарынын кадимки өлчөмү таасир этпейт, анын өлчөмүн дайыма көбөйткөндө организмди уулантат. Мезгили менен ич өтүп, ич катып, баш ооруса врачка кайрылуу зарыл. Баш ооруганда фенацетин, амидопирин кошулган дарыларды абайлап ичүү керек. Ичтин катуу оорушу көбүнчө хирургиялык жардамды талап кылуучу оорулардын (мисалы, аппендицит) бирбелгиси, ошондуктан анда өзүн өзү дарылоо коркунуч туудурат.
Кашка-Суу (Аламүдүн району)
Пайдаланылган адабияттар:
1. Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук/ Башкы редактор Орузбаева Б. Ө./ - Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977-1980. Т.1-6.
Вацлав Гавел
Алгачкы чыгармачылык жылдары. Жаштыгы
1997-жылы Вацлав Гавел кийинки жары Дагмар Вешкрнова айымга үйлөнөт. Азыр да Дагмар (Dagmar Havlová / мурдагы Veškrnová) айым менен жашайт.
Алгачкы театрдык ишмердиги
Вацлав ара-чолодо Прага шаарында Музыкалык көркөм өнөр академиясынын (Akademie múzických umění) Театр факултетинде сырттан окуйт жана аны 1966-жылы аяктайт.
Анын алгачкы жолу эл алдында аткарылган ири драмалык чыгармасы – 1963-жылы жазылган “Бакчадагы той” (Zahradní slavnost) пьесасы болгон, аны “Баллюстрадагы Театр” элге тартуулаган. Бул пьеса авторго эл аралык кадыр-барк алып келген.
1968-жылдан кийин Чехословакияда Гавелдин драмаларын ойноого тыйуу салынган чакта, Нью-Йорктогу Коомдук театр анын ар кыл чыгармаларын коюуну уланта берген, бирок авторго өлкөдөн чыгууга тыйуу салынгандыктан, ал мухиттин ары жагындагы өз оюндарын көрө алган эмес.
Диссидент кези
1968-жылы күзүндө Гавел Чехословакия Жазуучулар Биримдигинин мүчөсү болуп калат (бул уюм 1970-жылы таркатылганга чейин ага мүчө болгон).
Вацлав Гавел бир нече жолу коммунисттик абакта отуруп чыккан.
Вацлав Гавел коммунисттерге каршы зомбулук аракетсиз каршылык көрсөтүү усулун жактырганы үчүн аны мурдагы АКШ президенти Билл Клинтон индиялык коомдук ишмер Махатма Гандиге салыштырган.
Президенттик жылдар
Өз алдынча Чехия жумурияты түзүлгөндө, 1993-жылы 26-январда ал президенттик шайлоого талапкер катары катышып, шайлоодо жеңип чыкты.
2003-жылы 2-февралда ал Чехия президенти кызматынын мөөнөтү аяктап, бул кызмат ордунан кетти.
Президенттиктен кийинки турмушу
Бул жыйындын айрым отурумдарына тибеттик руханий жолбашчы Далай Лама, чыгыш түркстандык уйгурлардын коомдук лидери Рабия Кадыр өңдүү ар кыл коомдук ишмерлер катышкан.
Бул “Кызматтан кетүү” чыгармасы кийин көркөм филм катары да тартылып, Гавел өзү анын режиссеру болуп калды. Тасма 2011-жылдын 22-мартында Чехияда алгач көрсөтүлдү.
2008-жылы Вацлав Гавел Сабырдуулуктун жана элдешүүнүн Европалык кеңешине мүчө болуп калды. Бул бейөкмөт уюм Европада сабырдуулукка чакырып, ксенофобияга каршы күрөш жүргүзүү максатын көздөйт.
Гавелдин сыйлыктары жана наамдары
Бир катар университеттердин ардактуу доктору.
Голден Рул Эйрлайнс
Шилтемелер
«Голден Рул Эйрлайнс»тын сайты
Мьянма
Мьянма Союз Республикасы (ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် «Пьидаунзу Мьянма Найнгандо»), кыскача — Мьянма (မြန်မာ),  (1989-жылы чейин Бирма) — Түштүк-Чыгыш Азиядагы мамлекет. Индикытай жарым аралынын түндүк-батыш бөлүгүндө жайгашкан. Батышынан Индия жана Бангладеш, түндүк-чыгышынан Кытай, чыгышынан Лаос, Түштүк-чыгышынан Тайланд менен чектешет. Түштүк-батышынан жана түштүгүнөн Бенгал булуңу, Андаман деңизи менен чулганат. Аянты 678,5 миң км2. Калкы 58,8 млн (2009); калкынын саны боюнча дүйнөдө 26-орунда. Борбору – Нейпьидо (2006-жылдан; башкы экономикалык борбору – Янгон). мененын курамында 7 улуттук жана 7 административдик облусу бар. Акча бирдиги – мьянма кьяты. Мьянма – БУУнун (1948), ЭВФтин (1952), Азия өнүктүрүү банкынын (1973), Эл аралык реконструкциялоо жана өнүктүрүү банкынын (1952), Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун (1995), АСЕАНдын (1997) мүчөсү.
Калкы
Мьянмада 135ке жакын эл жана уруу жашайт. Негизги калкы – мьянмалыктар, о. эле карендер, шандар жана башкалар. улуттар да жашайт. Динге ишенгендери буддистер (тхеравада мектеби). Христиандар менен мусулмандар да бар. Расмий тили – бирма тили (кытай, англис, жерг. карен, мон, шон тилдери да кеңири таралган). Орт. жыштыгы 1 км2ге 81 киши. Калкынын жашынын орт. узактыгы эркектериники – 58 жаш, аялдарыныкы – 63. Төрөлүүнүн деңгээли орт. (1000 кишиге 28), өлүм-житим 1000ге 10 киши (жаш балдардын өлүмү өтө жогору, 1000ге 68). Шаар калкы 34% (2010). Ири шаарлары: Рангун, Мандалай, Моламьяйн.
Спазм
Спазмды жазма дарылар
Бул дарылар нейротроптуу — нерв системасы аркылуу таасир этүүсү (адреналин, эфедрин жана башкалар) жана миотроптуу — жылма булчуңга түздөн-түз таасир этүүчү (папаверин, но-шпа жана башкалар) болуп айырмаланат. Спазмды жазма дарылар жылма булчуңдардын күчөп жыйрылышы менен коштолгон ооруларда (бронх астмасында, кан тамырлардын спазмында жана башкалар) колдонулат. Аларга астмага каршы жана кан тамырды кеңейтүүчү дарылар жана башкалар кирет.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Төмөнкү Карангыс
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тогуз-Торо кум-шагыл кени
Тогуз-Торо кум-шагыл кени Жалал-Абад облусунун Тогуз-Торо районунда, Казарман кыштагынан 2,5  км чыгыш тарапта, Нарын д-нын боюнда, деңиз деңгээлинен 1277–1278 м бийиктикте. 1970-ж. Түндүк Кыргыз геол. экспедициясы тарабынан геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлүп, запасы эсептелген. Кен аймагында антропоген мезгилинде пайда болгон борпоң чөкмө тектер жатат. Кен Нарын дарыясынын аллювий чөкмөлөрүнөн пайда болгон кум жана шагыл тектеринен турат. Узундугу бир нече кмге созулуп, калыңдыгы 7 мге чейин. Шагыл жакшы жумуруланган, бирок иргелген эмес. Ал негизинен кумдук жана акиташ тегинен турат. Шагылдын 40 ммден ирилери 43%, кум фракциясы 17,6%. Көлөмдүк массасы 2240 кг/м3. Кум полимиктүү, орточо бүртүкчөлүү, слюда жок. Кум жуулуп, шагыл майдалангандан кийин «300» маркасындагы бетон даярдоого, курулуш ылайына жана жол курулушуна жарамдуу. Запасы А+В категориясы боюнча 469 миң м3, С1 – 289 миң м3.
Аскер комиссариаты
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: "Кыргыз энциклопедиясы" башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7
Тавда (Тобыл куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :