cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Баштык менен уруу
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч шамдагайлыкка тарбиялайт, байкоого, чыдамдуулукка үйрөтөт.
Түндүк Ак-Таш флюорит кени
Түндүк Ак-Таш флюорит кени Баткен облусунун Кадамжай районунда, Кадамжай шаарчасынан 5  км түндүк-чыгышта, деңиз деңгээлинен 1300–2300 м бийиктикте. Түштүк Кыргыз геол. экспедициясы сурьма кенин чалгындаганда кошо изилдеген жана 1978-ж. запасын эсептеген. Флюорит-сурьма рудасы формация аралык жаспероид катмарында топтолгон. Флюориттин комплекстүү рудалардагы орточо өлчөмү 13,24% болуп, өнөр жайлык концентрацияны түзөт. Флюорит түссүз, ачык жашыл, сыя көк түстө, идиоморфтук жана тарамча-чачынды түрдө кездешет. Флюориттин баланстагы запасы: С1 категориясы боюнча 655 миң т.
RSS
RSS – бул шарттуу кыскартуу. Анын англисче толук окулушу - Really Simple Syndication (“Маалыматты өтө жөнөкөй усулда кабылдоо”).
Ар жолу тийешелүү бир темадагы окуяларды издеп машакаттанып отурбастан, сиз атайын программа түзүп, сиз кызыккан мындай кабарлар интернетке жарыяланаар замат өзүнөн-өзү эле компютериңизге интернеттен көчүрүлүп турушуна жетише аласыз.
Энсинал (Нү-Мексико)
Калкы - 200 киши. Болжолдуу аянты - 35.1 км². FIPS коду — 35-24540.
Пигменттер
Порфирин жашыл өсүмдүктөрдүн хлорофиллинин, фотосинтездүүчү бактериялардын бактериохлорофиллинин, жаныбарлардын дем алуу Пигменттеринин (гемоглобин, миоглобин жана башкалар) составына кирет.
Өмүрбек Бабанов
Өмүрбек Токтогулович Бабанов (1970-жылдын 20-майында Талас облусунун Кара-Буура районунун Чымкент айылында төрөлгөн) — Кыргызстандын саясий жана мамлекеттик ишмери.«Республика-Ата Журт» партиясынын тең төрагасы.
Сөз
Сөздүн мааниси жана анын типтери
Сөз - ар бир тилге мүнөздүү семантикалык, фонетикалык, грамматикалык белгилерге ээ болгон, заттар, кубулуштар, окуялар ж.б. жөнүндөгү түшүнүктү атап берүүчү негизги семантика-структуралык бирдик.
Тесьма (Воробина куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кайыш
Кайыш «ак кайыш», «күдөрү кайыш» деп эки түргө бөлүнөт да, муну жасоо аракеттери бири-биринен айырмаланат. Айрым чеберлер кайыш өрүмдөрү үчүн кунаажындын терисин тандашат. Өгүздүн териси өрүмгө анча жарабайт. Мунун өркөчү менен соорусу калың, калган жерлери жука болот да, тилими бирдей түшпөйт.
Арнольд Шварценеггер
Спортто
Арнольд Америкага кетүүнү кичинекей кезинен эле самачу. Себеби, кедей болгондугу үчүн досторунун куру бекер ар кайсы шылтоолор менен шылдыңдашы, андан тышкары, атасынын да “Золушка” деп тамашалашы жүрөгүнө катуу тиер эле. Бул тилеги ишке аша электе 1965-жылы аскер кызматын өтөөгө чакыруу кагазын алат. Жашы 21ден ашып калгандыгына байланыштуу танк айдоочусу катары кабыл алышкан. Ал эми ал учурда Арнольд бир гана кичинекей масштабдагы конкурстарга катышууну эмес, “Ааламдын Мырзасы” титулуна ат салышууну көздөп, бодибилдинг менен андан да көбүрөөк машыга баштаган. Ал гана эмес, “Европа Мырзасы” титулун алуу үчүн аскерден эч кимден уруксат сурабай эле кетип калган. Бул наамдын ээси болуп кайтканына карабастан, келгенден кийин аскер кызматкерлери өз жазасын колуна карматышат. Кийинчерээк 1966-жылы келечектен көптү талап кылган Арнольд Германиянын Мюнхен шаарына кетип, ал жактан чакан бир фитнес-клубдун машыктыруучусу болуп ишке орношкон. Дагы да болсо турмуш кысымына кабылып, ошол клубдун спорт аянтчасында жерге жатып уктаган күндөрү да болот. Алган акчасын топтоп отуруп, ижарага бир бөлмөлүү батир алып жашай баштайт. Бирок, эң негизгиси, жашоосунда жаңы бурулуш жолду көрсөткөн немис бодибилдингчиси Рейнхарт Сволан менен дал ушул жерден таанышкан. Анын колдоосу менен “Ааламдын Мырзасы” конкурсуна барууга Англияга чейинки жол кире топтоого киришет.
Пигменттүү тактар
Пигменттүү тактарды таптакыр жок кылууга мүмкүн болбогон учурлар кездешет, бирок агартуучу каражаттарды бир жарым же эки ай үзбөй колдонсо, сөзсүз натыйжа берет.
Амазонит
Амазонит, амазония ташы - минерал; микроклиндин жашыл түстөгү түрү. Курамында кээде Mn2+, радиогендүү коргошун, рубидий жана цезий болот. Амазонит жегичтүү граниттерде, пегматиттерде, грейзендерде кездешет. Кооздук жана көркөмдүк буюмдарын жасоодо иштетилет.
Саясат таануучу
Саясат таануучу - гуманитардык илимдердин бир тармагы болгон саясат таануу илими менен алектенген адис, окумуштуу, серепчи.
Ношва
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Качмай топ
Оюндун баяны
Талаадагы оюнчулар урулган топту абада жерге түшүрбөй туруп, тутуп алганы же болбосо жерден бат кармоого аракеттенишет. Талаадагы оюнчулар марадан, марага жүгүрүп бараткан оюулардын бирөөсүн, топ менен уруп алганы аракеттенишет. Эгерде марага жүгүрүп качып бараткан оюнчуга ыргытылган топ тийсе талаадагы оюнчулар талаадан шаарга же төмөнкү марага качышат. Шаарда турган оюнчулар топту алышып, ордону көздөй качып бар атышкан оюнчулардын бирөөсүн, талаарын ичинде уруп калууга аракеттенет. Талаадан толугу менен урдурбай качып чыгышкан оюнчулардын тобу, ордону көздөй келишип кезектери менен, бирден ыргытылган топту ура башташат. Эгерде урулган топту талаадагы оюнчулардын бирөөсү жерге түшүрбөй абада кармап алса, башка тараптын оюнчулары ордулары менен алмашышкандан кийин оюн кайрадан башталат. Ошентип оюн, каалаган убакытка чейин уланат. Шаарда көп убакытта турган оюнчулар жеңишке ээ болушат.
Оюндун эрежеси
Ар бир оюнчу топту бир жолу урушу керек, жаңылган оюнчуга кайрадан топту урууга болбойт, бары бир жаңылган оюнчу төмөнкү .марага жүгүрүп барып келиши шарт. Топту ыргытып берчү оюнчу топту жакшылап көкөлөтүп ыргытып бериши керек, антпесе топту кайрадан ыргытып берүүгө тийиш. Ошентип үч жолу топту таштоого болот. Эгерде үч жолу топ начар ыргытылып берилсе, ал оюнчу башка оюнчу менен алмаштырылат.
Методикалык көрсөтмө
Оюн өткөрүлүүчү жер тегиз, таза, ыңгайлуу болушу керек. Топту урчу таягы жок болсо, топту кол менен уруп ойноого да мүмкүндүк берилет.
К. Акыев
6-том – “Саринжи-Бөкөй”, “Жаңыл Мырза” (1998) – эпосторунда элибиздин өткөндөгү патриархалдык түзүлүшкө таандык уруучулук-тууганчылык мамилелердин татаалдашкан көрүнүштөрү, салттык сюжетке айланып кетиши чагылдырылган. “Саринжи-Бөкөйдөн” – А. Үсөнбаевдин, С. Конокбаевдин, “Жаңыл Мырзадан” А. Чоробаевдин, М. Мусулманкулдун варианттарына орун берилген.
14-том – “Табышмактар”. Томдукка табышмактар тематикасы боюнча классификацияланып жайгаштырылган.
Титовская Отва (дарыя)
Титовская Отва — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Отва дарыясынын сол жээгинен 4,6 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Түндүк Теңир-Тоо көмүрлүү аймагы
Түндүк Теңир-Тоо көмүрлүү аймагы - Кыргызстандын түндүгүндөгү көмүр кендери жайгашкан жер. Ал Нарын облусунун Жумгал районундагы Көк-Мойнок, Кара-Кече, Кабак жана Ысык-Көл облусундагы Жыргалаң, Жергез, Сүттү-Булак, Сөгөттү көмүр кендеринен турат. Көмүр кендери жергиликтүү элге эзелтен белгилүү болсо да, алгачкы геол. маалы маттар 1915-ж. берилген. Аймактын геологиясын негизинен ордовик, карбон, юра жана неоген-палеоген мезгилдеринин чөкмө тоотектери, антропогендин борпоң чөкмөлөрү, протерозой, каледон жана герциндин гранитоид интрузиялары түзөт. Көмүр юра мезгилинин кумдук, чопо, алевролит тоотек катмарынын арасында топтолгон. Каракечеде 2, Көкмойнокто 8, Жыргалаңда 6, Сөгөттүдө 6, Сүттбулакта 2, Жергезде 13 көмүр катмары бар. Бирок, көпчүлүгү жука кабаттардан тургандыктан айрымдары казып алууга жарамсыз. Кендердеги көмүр күрөң көмүр тобуна кирет. Күйүүдөгү жылуулук берүү энергиясы 19,64–22,63 МДж/кг (Көк-Мойнок кени), күлү аз, күкүрттүү; к. Көкмойнок–Каракече көмүрлүү району, Түштүк Ысык-Көл көмүрлүү району.
Иоганн Кеплер
1589-ж. Тюбинген академиясына кабыл алынып, математика, астрономия, грек жана еврей тилинен, риторика, поэзия, этика жана философиядан лекция уккан. Математика жана астрономиядан профессор М. Мёстлин (1550 1630) лекция окуган. Кеплердин жөндөмүн байкаган профессор бир нече студент менен бирге Коперниктин астрономиясынан жашыруун сабак берип жүргөн. 1593-ж. магистрдик диссертациясын ийгиликтүү жактайт. М. Мёстлиндин сунушу менен профессордук кызматка сунуштап, Граца шаарындагы гимназияга астрономиядан лекция окуп, «Космографиялык сырлар» аттуу китебин жазат. Бул китеп Тихо Брагенин көӊүлүн буруп, Прагага чакыртып алат. Кеплер планеталарды Жер сыяктуу тело деген божомолду айткан. Коперниктин идеяларын колдоп, Жер жана планеталар Күндү айланарына ишенген. Устаты Тихо Брагенин көп жылдык байкоолорунун жыйынтыгын кайра текшерип, планеталардын кыймылынын үч законун (1602, 1609, 1618- жылдары) ачкан. Эфемеридалар (Күн, Ай жана планеталардын координаталары) жадыбалын түзгөн. Ал тутулуулар теориясынын пайдубалын тургузган. Окуляры жана объективи иймек линзадан турган телескопту ойлоп тапкан. Кеплер Европада биринчи болуп адам көзүн түзүлүшүн жана көрүү сезиминин пайда болушун түшүндүргөн. Бул ачылышты X кылымда араб астроному аль-Хейсем биринчи жолу жасаган.
Порывайка
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Кипп аппараты
Сүрөттө Кипп апппараты: 1 - резервуар; 2 - шар түрүндөгү кеңейтилген тубус; 3 - газ чыгуучу тубус 4 - моюнча; 5 - алмурут түспөлдөш воронка; 6 - воронка моюнчасы; 7 - сактап калуучу воронка.
Кетондор
карбон к-таларынын туздарын ысытып ажыратуу
Товатыль-Кы дарыясы (Лимп-Питыль-Кы куймасы)
Товатыль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лимп-Питыль-Кы дарыясынын сол жээгинен 40 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 56 км.
Токтосун Ахматов
Илимий жана педагогикалык ишмердиги
2005–ж. КРнын УИАсынын Тил илими институтунун дирокторунун кеңешчиси.
Жарык көргөн эмгектери
Ахматов Т.К. Звуковой строй современного киргизского литературного языка: (Экспериментально – фонетическое исследование. –Часть 2. Пособие для студентов вузов).-Ф.: Мектеп, 1970.- 156 стр.
Ахматов Т.К., Давлетов С., Сартбаев К., Иманалиев С. Тил илимине киришүү: (Жогорку окуу жайларынын филология факультеттеринин кыргыз тили жана адабияты бөлүмүнүн студенттери үчүн).-Ф.: Мектеп. 1980.- 172 б.
Кыргыз мектептеринин IV-X класстары үчүн кыргыз тилинин программасы.- Ф., 1983.-2,5 басма табак.
Илимдин кандидаттары
1971 109.Исабеков Мелис. Количественная характеристика гласных звуков в современном киргизском литературном языке: (Эксперементально – фонетическое иследование. 661 – языки народов СССР.- киргизский язык). - Ф., 1971.
Кептөө
Кептөө – чылгый териден шири идиштерди жасоо ыкмасы. Тоборсуган чылгый тери жасалуучу идишке ылайыктап бычылып жана тигилип, оозуна тегерек алкак бекитилип, ичине жумшак топурак шыкалат да, сыртынан кол жана чапкылап, тиешелүү түргө (мисалы, көнөктүн түбү жалпак, чоргосунун түбү жоонураак, учун төмөн карай ийилтип, оозу тарыраак жана бөйрөктүү кылып кептелип, желдеп турган көлөкөгө коюлган) келтирилген. Ал тоборсуган соң, бетине калемдей мукур учталган катуу жыгач (четин, арча, шилби ж. б.) жана түрдүү оймо-чийме түшүрүлүп кооздолгон. Абдан кургатылып, ышталгандан кийин (3–5 сутка) урунууга жарактуу болгон.
Токтосун Ахматов
Илимдин кандидаттары
1980 115.Дүйшөев Жумакадыр. Интонация простого повествовательного предложения в современном киргизском языке: (Опыт экперементально – фонетического исследования. Специальность: 10.02.02). - Ф., 1980. 116.Чанаков Ырыскулбек. Интонация вопросительных предложений в современном киргизском литературном языке: (Опыт экспериментально – фонетического исследования. Специальность: 10.02.02). - Ф., 1980.
Браве торчосу
Браве торчосу - атом жайланышкан чекитти (түйүндү) чектүү санда которууларынын группасы менен кайталоодон тузүлүүчү түйүндөрдүн чексиз системасы. Бул группа берилген чекиттен чыккан, бирок бир тегиздикте жатпаган үч вектор аркылуу түзүлөт. Мында берилген вектордун чоңдугу жана өз ара багыттарына жараша бири биринен симметриясы боюнча айырмаланган браве торчосу келип чыгат. браве торчосунун 14 түрү бар. 4 типке бөлүнөт: жөнөкөй, негизине борборлошкон, көлөмүнө борборлошкон, гранына борборлошкон. Бул торчолорду 1-жолу (1848) француз илимпозу О. Браве геометриялык жол менен аныктаган.
Сеанс
(Session- Сеанс). Берилиштерди алмаштыруу максатында түзүлүп жаткан эки түйүндүн логиктик түрдө кошуп байланыштыруусу. Берилиштердин ишенимдүү жиберилишин камсыз кылуу үчүн сеанстар демейде берилиштер жиберилишинин тартибин жана ырастоо механизмин тууралыгын текшерүүнү колдонот. TCP/IP трафигине карата колдонулушу серверге жолдонгон клиенттердин талаптарынын тобу эсептелет.
Синтагматика
Синтагматика – Синтагмалык байланыштар тилдин түзүлүшүнүн бардык деңгээлдеринде орун алгандыктан, азыркы тил илиминде фонетикалык. фонологиялык, морфологиялык, лексикалык ж.б. синтагманы бөлүп кароого болот. Кепте (текстте) тилдик бирдиктерди синтагмалык талдоо эки башка ба-гыт боюнча жүргүзүлөт: биринчиси валенттүүлүк анализинин методикасы жана тилдик бирдиктердин айкашуу касиеттери менен байланышта болсо, экинчиси дистрибутивдик анализдин методикасы менен байланышта. Синтагмалык анализ тилдик удаалаштыктарды мүчөлөштүрүү жана алардын курамын аныктоо ыкмаларынан; бир бирдиктин башка бирдикке таасир этүүсүн же алардын өзара байланышын аныктоонун өзгөчө жолдорунан турат. Синтагматика менен парадигматика логикалык принциптери боюнча бири-бирине каршы коюлат: синтагма үчүн логикалык коньюнкция принциби, б.а., "жана жана" байланышы же реляция мүнөздүү, парадигматикага логикалык дизьюнкция принциби, б.а., "же-же" байланышы же корреляция тиешелүү. Синтагматика менен парадигматиканын салыштырмалуу аныктамасы тил илиминдеги эң татаал теориялык маселелердин бири болуп эсептелет жана алар тилдин бардык катмарларында орун алат. Синтагмалык жана парадигматикалык байланыштар тилдин түзүлүшүнүн бардык деңгээлдеринде орун алгандыктан, тандалып алынган бирдикке жараша тиешелүү дисциплинанын бөлүгү катары каралат (фонетикалык, фонологиялык, морфологиялык синтагматика) да, берилген деңгээлдеги синтагмалык байланыштарды сыпаттоого багытталат. Синтаксисте Синтагматика өзгөчө мааниге ээ, себеби Синтагматиканын эрежелери синтаксистин бардык чөйрөсүнө тиешелүү. Мында Синтагматика синтаксистик конструкцияларда бирдиктердин өзара айкашуу эрежелеринин жыйындысы болуп эсептелет. Сөз синтагмалык да, парагдигмалык да мүнөзгө ээ бирдик болгондуктан, анын Синтагматикалык мүнөзүн изилдөө да маанилүү. Сөздүн Синтагматикасын сыпаттоо анын лексикалык маанисин аныктоонун негизги аспектиси болуп эсептелет.
Кислоталар амиддери
Кислоталар амиддери – кычкылтектүү к-талар мол-ларындагы ОН- тобун NН2 тобуна алмаштыруудан алынган бирикмелер. Алар орг. эмес к-талар жана орг. к-талардын амиддери. Орг. эмес к-талар амиддерине сульфамин Н2NSО2ОН, триамидофосфор ОР(NН2)3 к-талары мисал болот. Орг. к-талар амиддери же карбон к-таларынын амиддерине — формамид НСONН2, карбамид СО(NН2)2 жана башка кирет. Алар кислоталар, щелочтор таасири менен гидролизденет, фосфор ангидриди таасиринен нитрилдерге айланат, натрий гипогалогениди менен биринчилик аминдерди берет. К. а. к-талар ангидридине, кетендерге, биринчилик, экинчилик аминдерди (аминолиз) жана аммиакты (аммонолиз) таасир кылуудан, нитрилди Н2SО4 же Сu катышуусунда толук эмес гидролиздөөдөн да алынат:
Панетий
Панетийдин социалдык-саясый көз караштары
Панетийдин көз караштары, стоицизмдин негизги жоболорун тутуу менен бирге эле эллин философиясынын башкы тенденциясын: жашоо-турмуштун ыракатчылыгына (тагдырга баш ийүүгө гана эмес) чакырган жобосун да коргоого болорун көрсөтүп турат.
Караев, Сүйүн Караевич
Кыскача өмүр таржымакалы
Сүйүн Караев - Өзбекстандын Жизак облусуна караштуу айылда туулган. Ата-теги өзбекстандык кыргыздар. Атасы Кара Сарыбаев өзү жизактык тоолуу кыргыздардын молдосу болгон. Кара Сарыбаев сталиндик доордо колхоздун башкармасы кезинде жалган жеринен камалып, абакка кесилген учур да болду.
Брага Марк Андронович
Брага Марк Андронович (4(17). 2. 1910 — 17. 7. 1985) - айыл чарба өндүрүшүнүн новатору, УССРдин Херсон областынын Голопристань районундагы "Россия" колхозунун комбайнёру (1958), эки жолу Социалисттик Эмгектин Баатыры (1949, 1958). 1951-жылдан КПССтин мүчөсү. 1937- 58-ж. Бехтар МТСинин комбайнёру. 1948-ж. С-1 комбайны менен 25 жумуш күнүндө 8844 ц дан жана 1161 ц май өсүмдүгүн бастырган. 1967-ж. 073 га эгин оруп-жыйнап, 16 846 га дан бастырып алган. КПССтин 19- жана 22-съөзддеринин делегаты. 5 жолу Ленин ордени жана медалдар менен сыйланган.
Тамсил
Колдонулган адабияттар
"Кыргыз адабияты энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү. Асанов, жооптуу редактор: А. Акматалиев. Бишкек - 2004
Күңгөй Ала-Тоо
Күнгөй Ала-Тоо геологоялык структурасы татаал мегантиклиналь. Түндүгүнөн Челек-Кемин грабенинин тектоникалык жаракалары менен чектелип, түштүгүнөн тектон. жаракалар аркылуу Ысык-Көл мегасинклиналына такалат. Тоону негизинен кембрийге чейинки метаморфизмделген тоо тектер, палеозойдун башталышындагы жанар тоо-терриген жана карбонат катмарлары, девондун порфириттуфтуу формациясы, карбондун башталышы менен ортосунда пайда болгон терриген-карбонат чөкмөлөрү түзөт. Тоонун көп бөлүгүндө кембрийге чейин жана палеозойдун башталышында пайда болгон гранитоид интрузиялары, чулу тоо тектердин үстүндө кайнозойдун континенттик борпоң чөкмөлөрү жатат. Күнгөй Ала-Тоодо бири биринен келишпестик беттери менен бөлүнгөн структуралык кабаттар (палеозойго чейинки фундамент, каледон жана альп структуралары) бар. Кен байлыктарынан палеозойдун гранитоиддери менен байланыштуу болгон полиметалл, молибден, вольфрам, жездин чакан кендери белгилүү. Мындагы табигый курулуш материалдары жерг. курулуштарда жана жол салууда кеңири пайдаланылууда. Карбон мезгилинин акиташ теги кенинин базасында респбуликадагы ири ишкана – Күрмөнтү цемент заводу иштейт.
Толмачиха (Ляль куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Юнивэрсити Парк (Нү-Мексико)
Калкы - 2732 киши. Болжолдуу аянты - 4.1 км². FIPS коду — 35-81030.
Кашкак (Татышлин району, Башкыртстан)
Кашкак — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Шулган айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 508 киши. Почта индекси — 452843, ОКАТО коду — 80250860004.
Товатыль-Кы дарыясы (Пюль-Кы куймасы)
Товатыль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пюль-Кы дарыясынын сол жээгинен 14 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 29 км.
Икер Касильяс
Реал Мадрид
Касильяс Реал Мадрид академиясынын эң кичүү командасында 1990–91 сезонунда ойной баштады. 1997-жылдын 27-ноябрында, 16 жашка чыккан Касильяс биринчи командага Русенборг менен Чемпиондор Лигасынын оюнуна чакырылган, бирок ал 1998–99 сезонунда гана Бодо Иллгнердин ордуна чыгып биринчи матчын ойноду. Кийинки сезондо Икер Иллгнерди запаска жөнөтүп, команданын биринчи дарбазачысы болду. 2000-жылы, он тогуз жашка толгонунан төрт эле күн өткөн соң, ал Реал Мадрид Валенсияны 3-0 эсепке жеңген Чемпиондор Лигасы финалында ойноп, бул турнирдин финал оюнуна катышкан эң жаш дарбазачы болду.
2001-2002 сезонунда бир нече ийгиликсиз оюндардан улам Касильяс негизги дарбазачы ордун Сесар Санческе алдырып жиберди, бирок 2002 Чемпиондор Лигасынын финал оюнунун акыркы мүнөттөрүндө Санчес жабырканып, Икер өз ордуна кайрадан келүүгө мүмкүнчүлүк алды. Касильяс чыгып, бир канча укмуш сэйв жасап, каардуу күрөшкөн Байер Леверкузенге Чемпиондор Лигасынын таажысын кийүүгө жол бербеди. Реал Мадрид 2-1 эсеби менен утту, ал эми Икер ошол маалдан бери биринчи дарбазачы болуп келе жатат.
2007-2008 сезону Касильяс үчүн натыйжалуу болду: ал Реал Мадриддин 31-чи Ла Лига чемпиондук наамын жеңүүсүнө өз салымын кошту жана 36 оюнда 32 гана топ өткөрүп, Самора Трофейине ээ болду. 2008-жылдын 14-февралында ал жана ошол маалдагы команда капитаны Рауль Гонсалеске мөөнөтсүз контракт сунушталган. Касильяс клуб менен 2017-жылына чейин клаусуласы 140 миллион евро болгон контракт түзгөн, ал эми эгер Икер контракттын акыркы жылында 30 матч ойносо, контракт автоматтык түрдө уланат. Анын жакшы оюну кайрадан УЕФА жылдын командасынын курамына кирүүгө негиз болуп берди.
Эл аралык турнирлердеги карьера
Касильяс улуттук курама команда үчүн U-17 деңгээлинде ойной баштаган. 16 жашка толгон Икер Египеттеги өткөн 1997 FIFA U-17 Дүйнөлүк Чемпионатындагы үчүнчү орунду ээлеген испан курама командасынын эң жаш оюнчусу эле. Бул турнирден соң ал U-17 испан курама командасынын капитаны болуп дайындалды. Мындан эки жыл кийин Икер FIFA Жаш оюнчулар арасындагы Дүйнөлүк Чемпионатынын жана ошол эле жылы УЕФА-КАФ Меридиан Кубогунун жеңүүчүсү болду. Башынан команданын экинчи дарбазачысы болгон Касильяс өзүнүн талыкпас эмгеги менен биринчи орунду өзүнө багындырып, клуб деңгээлинде бир нече жолу жакшы оюн өткөргөн соң биринчи жолу испан улуттук курама командасына чакыруу алды.
Касильяс 6-чы топтун Euro 2004кө бардык сегиз тандоо оюндарына катышып, өз дарбазасына төрт эле гол өткөрүп жиберди. Ал тандоо бөлүгүндө Норвегия менен ойнолгон плей-офф матчтардын Ослодо 3–0 эсепке аяктаган экинчи оюнунда бир да гол өткөрбөй, Испаниянын Евро 2004төгү бардык оюндарына чыкты. Касильяс 2006 FIFA Дүйнөлүк Чемпионатына да башкы дарбазачы катары келди, жадакалса улуттук команданы эки жолу капитандык повязка менен алып чыкты, бирок Ла Роха ны 1/8 финал оюнунда башында Зидан турган Франция курама командасына 3-1 эсеп менен утулушунан куткара албады.
2008-жылдыноктябрь айында Касильяс жана анын алмаштыруучусу Пепе Рейна гол өткөрбөстөн узак мөөнөт ойноо боюнча мурунку улуттук рекордун бузуп, жаңысын койду. Бул экөө 710 мүнөт гол өткөрбөстөн ойноду, бул көрсөткүч Испаниянын эң көп ойногон дарбазачылары Андони Субисаррета жана Пайо Буйого таандык мурдагы рекорддон ашкан. Бельгиялык Уэсли Сонк бул гол такырчылыгын 2010 Дүйнөлүк Чемпионатка тандоо оюнунда испандарга сайган голу менен аяктады.
Желмогуз
Желмогуз (түрк-моңголчо) — мифтик жандык. Көп элдердин фольклорунда киши кебетесиндеги Ж-дун образы кезигип, ал көпчүлүк учурларда башкы оң каармандар менен согушат. Адам баласынын байыркы мезгилдеги түшүнүгүнө байланышкан Ж-дун образы көп белгиси, аткарган кызматы жагынан түрк-моңгол элдеринин эпостук чыгармаларында негизинен бирдей, окшош. Ал тургай мифтик бул кейипкердин ысымынын аталышынын үндөштүгү да алардын образынын теги бир экендигин айгинелейт. Мисалы, кыргыз мифологиясындагы Ж. казактарда "желмауз", өзбектерде "ялмогиз", алтайлыктарда "моңуз" ("моос", "маңыз"), туваларда "маңгыс" ("моос"), хакастарда "моос", моңголдордо "маңгас" ("мангус"), буряттарда "мангадхай" деп аталат. Ж. элдик чыгармаларда тектеш, типтеш чагылдырылган менен көркөм образ катары улуттук мүнөздөгү айырмачылыктарга ээ. Алар дайыма элдик баатырларга каршы туруп, кыянаттык кылат. "Манас" эпосунун "Сейтек" бөлүмүндө чагылдырылган Желмогуз уулу Сарыбай дөө менен болгон күрөш (Курама варианты, "Сейтек", 210—229) бөтөнчө көркөм сүрөттөлүп, Ж-дун типтүү образы мүнөздөлөт. Ж-га каршы күрөш поэманын баатырдык багытын жогорку бийиктикке чыгарат. Сарыбай желмогуздун жеңилиши адилетсиздикти акыйкаттык, жамандыкты жакшылык жеңиши, эл мүдөөсүнүн жүзөгө ашышы болуп эсептелет. Бул сыяктуу жомоктук мифологиялык мотивдер Ж-дун эпосто чагылышын, учкул кыял көркөм сөздүн мыйзамына ылайык апыртмалуу, укмуштуу-кереметтүү жагдайда (сыпатта) баяндалышын көрсөтүп турат. САЛАМАЛЕЙКУМ ДЕГЕН ГИЛЬДИЯДАГЫ ЖЕЛМОГУЗ ГООТ САСЫК.
Калып
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Сан категориясы
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Монровия
Монровия Африкадагы бир шаар, жана Либериянын борбор шаары.
Желпиниш
Кайраты бардан пил жүрөт
Кобальт сульфаттары
Кобальт сульфаттары, кобальт купоросу, СоSO4.7H2O. Жаратылышта кызыл түстөгү биберит минералы түрүндө кездешет. 43оС 250оС чейин акырындык менен суусузданат. Суусуз СоSO4, кобальттын сульфидин, абада окистендирүүдөн же кобальт оксидин SO2 агымында окистендирүүдөн алынат. Нымды жакшы тартат. СоSO4. 7Н2О 600оС жогорку темп-рада ажырайт. Сууда, этанолдо, метанолдо, глицеринде, айнек жана керамика үчүн пигмент катарында ж.б. колдонулат. 3-валенттүү сульфаты Со2(SO4)3.18H2O, көк түстөгү кристалл. Суюлтулган Н2SО4 жана муздак жерде туруктуу, бирок сууда жана 30о чейин ысытканда кычкылтекти бөлүп чыгаруу менен ажырайт. Күчтүү окистендиргич: НСl жана Кl хлорду жана иодду сүрүп чыгарат, этил спирти жана кумурска к-тасын окистендирет. Калий, рубидий, цезий, аммоний сульфаттары менен кобальт ачык таштарын МеСо(SO4)2.12Н2О пайда кылат. СоSO4 суудагы эритмеси курамында кобальт бар сырьёдон гидрометаллургиялык ыкма менен кобальтты бөлүп алуу үчүн колдонулат.
Чыңгыз Айдарбеков
Билими
1998-жылы Кыргызстан эл аралык университетин аяктап, «Эл аралык мамилелер» боюнча адистигине ээ болгон.
Класстык чини — Мамлекеттик кызматтын 3-класстагы мамлекеттик кеңешчиси.
Эмгек тажрыйбасы
1998—2005 — Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министрлиги, КМШ Башкы башкармалыгы, атташе, үчүнчү катчы, экинчи катчы, биринчи катчы;
Кызыл-Октябрь (Бакай-Ата району)
Кызыл-Октябрь — Кыргызстандын Талас облусунун Бакай-Ата районундагы айыл. Акназаров айыл аймагына кирет.
Братск суу сактагычы
Братск суу сактагычы - Ангара дарыяда курулган Братск ГЭСинин плотинасынын курулушунан пайда болгон суу сактагыч. Россиянын Иркутск облусунда. Суу 1961-ж. толтурула баштап, долбоордун чегине 1967-ж. жетти. Аянты 5470 км2, көлөмү 169, 3 км3, орточо тереңдиги 31 м. Суу сактагыч электр энергиясын өндүрүү менен катар суу транспортуна, карагай агызууда, балык чарбачылыгында, өнөр жай жана коммуналдык керектөөлөрүн суу менен камсыз кылууга пайдаланылат. Суу сактагычтын жээгинде Братск, Свирск, Усолье-Си-бирск шаарлары жайгашкан.
"Жашоо дарагы"
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Тоголь-Кы
Тоголь-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таз дарыясынын оң жээгинен 1337 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 43 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Символду (тамганы) оптикал таануу
(Optical Character Recognition (OCR)-Оптическое распознавание сивола). Бул түзүлүш скандоочу түзүлүш болуп саналат, анын жардамы менен машинкеде, компьютерде басылган жана айрым учурда кол жазма түрүндөгү тексттер окулат. OCR түзүлүштөрү, бир минут ичинде миң деген документтерди автоматтык түрдө окуй алат. OCR түзүлүштөрү символдун калыбын скандайт, андан кийин алдын ала сакталган калып менен салыштырат жана аны тиешелүү компьютер кодуна өзгөртөт. Стандарттуу OCR кодунун ариби OCR-A деп аталат, анын символдору машинелерге жеңил киргизилет. Европада жана Жапонияда OCR-B стандарттуу белгилердин тобу кеңири колдонулат.
Мачуэлалар
Мачуэлалар (лат. Opisthonema) — айнакөз балыктардын бир уруусу, буларга төмөнкү түрлөр: Атлантика мачуэласы (лат. O. oglinum), Тынч океандын мачуэласы (О. libertate) кирет.
Тондол (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ялгыз-Нарат (Татышлин району, Башкыртстан)
Ялгыз-Нарат — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Ялгыз-Нарат айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 520 киши. Почта индекси — 452845, ОКАТО коду — 80250865001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Балдар музыкасы
Балдар музыкасы - балдардын кабылдоосуна жана аткаруучулук мүмкүнчүлүгүнө ылайыкталып жазылган музыкалык чыгарма. Балдар музыкасынын мыкты үлгүлөрү түзүлүшүнүн тактыгы, музыка тилинин көркөмдүгү, поэтикалык каражаттарынын жетимдүүлүгү жана мазмунунун таасирдүүлүгү менен айырмаланат. П. И. Чайковский, Р. Шуман, A. К. Лядов, Б. Барток, С. С. Прокофьев, К. Молдобасанов ж. б. композиторлор балдар музыка жанрында классикалык чыгармаларды жаратышкан. Балдар театрларында коюлган оюндарда, балдар кинофильмдеринде, радиокомпозицияларда балдар музыкасы маанилүү орунда. Кыргыздын «Бешик ыры», «Саркыра-турна» сыяктуу элдик ырлары менен катар А. Малдыбаев, М. Абдраев, К. Молдобасанов, Н. Давлесов, Т. Эрматов, Ч. Жумаканов ж. б. композиторлордун балдар үчүн ырлары, түрдүү жанрдагы чыгармалары белгилүү.
Жаш түрктөр революциясы (1908)
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Балдар театры
Балдар театры - репертуары, негизинен жаш жеткинчектерге жана өспүрүмдөргө арналган профессионалдык театр. Балдар театырынын репертуарын балдарды идеялык жана эстетика жактан тарбиялоочу спектаклдер түзөт. Балдар театры Кыргызстанда 1936-ж. уюштурулган. Анын уюштуруучусу жана директору О. Сарбагышев болгон. Алгачкы жолу Н. В. Гоголдун «Үйлөнүү» комедиясы коюлган. 1941-ж. жаңыдан уюшулган Кыргыз мамлекеттик драма театрына кошулган.
Мегаласпистер
Мегаласпистер (лат. Megalaspis cordyla, L. 1758) — ставрида балыктарынын бир түру.
Ведута
Ведута (veduta - көрүнүш)- живопись же графикада архитектуралык пейзаждын түрү. Каприччиодон айырмаланып, Ведута шаардын так топографиялык көрүнүшү. Термин 18-кылымда италияда пайда болгон: жергиликтүү сүрөтчүлөр саякатчыларга арнап шаар пейзаждарын жаратышкан. Ведутанын ири чеберлери Венецияда Л.Карлеварис, А. Каналетто, Б. Белотто, М. Риччи жана башка болгон. Ведута салттары 20-кылымдын башында архитектуралык пейзаж чеберлеринин чыгармачылгында өзгөрүүгө учураган жана панораманын жана көркөм фотографиянын башаты болгон.
Башкибаш (Татышлин району, Башкыртстан)
Башкибаш — Башкыртстандын Татышлин районундагы айыл, Ялгыз-Нарат айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 292 киши. Почта индекси — 452845, ОКАТО коду — 80250865002.
Сконто Арена
Сконто Арена — Ригада жайгашкан Латвиянын спорт-оюн-зоок комплекси, анын көпчүлүгүн футбол стадиону жана көп функционалдуу зал ээлейт.
Каңдоо
Каңдоо — темир менен темирдин ортосуна ак данакер менен сүртүп жез коюу.
Аялдардын сыпаты
Орозобек Түгөлбаев, Кыргыз билим берүү академиясынын окутуучусу, өзү топтогон мындайча маалыматты сунуштайт:
Элибизде (кыргыз элинде) илгертен бери аялдардын сын-сыпатын талдап, жакшыларын даңктап, начарларын мисал кылып, кылымдан кылымга, ооздон оозго өткөрүп аңыз кылып айтып келген эмеспи. Биз ошол айтылгандарды сыдыргыга салып карап чыгып, айрымдарын дагы бир жолу элдин элегине сунуш этүүнү оң көрдүк. Бүгүн өз турмушубузда дагы Алтын согончок, жез түркүктөр, Жабуулуу кара ингендер, Берекелүү сарамжалдар, Ак жоолук делбирлер, ошону менен бирге, Дүр кабак чабдарлар да бар экенине абай салсак. Өз жашообузду, мүмкүн болсо, асылдар менен өткөрсөк, ал эми начарына туш келсек, аларды жакшы кылып тарбиялап алсак. 1.	"Алтын согончок, жез түркүк". Кээде "алтын согончок, жез шыргый" деп да айтыла берет. Бул аялзаттын асылы, эң мыктысы, тунугу. Бул сыпатка зайып ак уул-кызыл кыз төрөп, очор-бачар бактылуу эне болгон чагында жетет. Неберелери да бойго жетип, үй-жайлуу болуп калат. Укум-тукуму өзүнчө эле бир чакан айылдын элиндей. Бала-бакырасы акыл-эстүү, өңдүү-түстүү, бардыгы тең мыкты чыгат. Алган жары журттун аксакалы, эл атасы болот. Зайыптын өз аты айтылбай, "Умай эне", "алтын согончок эне" атка конот. Байбиченин сарамжалы артыкча, улгайса да маңкайып, жез шыргыйдай түп-түз керилген, жез түркүктөй баарына калканч, таяныч болгон кези болот. Төгөрөктүн төрт бурчунан, ар кайсы элден куда-сөөк күтөт. Атак-даңкы узун элдин учуна, кыска элдин кыйрына кетет. Жакшылык-жамандыкта, той-топурда эл-журтунун акылчысы, каада-салттын сактоочусу болот.
14.	"Суу мурун сөпөк" аял аты эле болбосо, касиети начар. Жүдөө. Кебете-кешпирден кудай ага айткан эмес, мурдун шуулдата тартып ушул атка конот. Кеп-сөздү тууралап сүйлөй албайт, ушакты да ыгы менен айта албайт. Казаны кара көө, идиш-аягы кир. Эринин жакасы кирдеп, кийими бырышып майланышып турат. Тамк-ашты да жакшылап жасай албайт. Буга туш болгон күйөө жүдөп-какап жүрүп өтөт, же өзү тыңыраак неме болсо ажырашып кутулат.
Жер алды
Күлдү журт келер кашыңа.
Тунгусла (Бочанка куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы Есет дарыясынын куюлушунан Тура дарыясы, Тавда дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Жазыкечүү көрүстөнү
Жазыкечүү көрүстөнү – б. з. ч. 2-миң жылдыктын аягы – 1-миң жылдыктын башына (коло доору) таандык чарчы, тегерек түрүндө тизмектелип, тегерете таш менен курчалган мүрзөлөр. Кетментөбө өрөөнүндөгү Көкбел ашуусунун этегинде, Бишкек–Ош жолунун эки тарабында. Археолог Н. Г. Галочкина 125 мүрзөнү изилдеген. Ар бир мүрзөнүн көлөмү 3–5 мге жетип, маркумдардын сөөгү бүрүштүрүлгөн абалда же сөөгү өрттөлүп, анын күлү карапа идишке салынып көмүлгөн. Маркум менен кошо карапа идиштер, аземдик буюмдар, коло сөйкөлөр ж. б. буюмдар коюлган. Карапалардын беттери ар кандай геометриялык фигуралар, оймо-чиймелер менен кооздолгон.
Кокс газы
Кокс газы — көмүрдү кокстоодо бөлүнүп чыгуучу күйүүчү газ, 1 т көмүрдөн 310-340 м3 алынат. 1 ''м3. ''К. г. суутектек, метан, көмүр кычкыл газынан жана газ түрүндөгү углеводороддон тышкары 80-130 г бензол углеводороду, 8-12 г аммиак, 6-25 г суутек сульфиди 250-450 г суунун буусу, 15-35 г катуу зат болот. Кайра иштетүү менен мындай газдан таш көмүр чайыры, чайырдуу суу жана чийки бензол бөлүнүп алынып, алардан таза хим. заттар алынат. Темп-расы 700°С болгон кокстоочу аппараттан чыгып жаткан газ муздатылганда чайыр буусу, суунун буусу суюктукка, суюлтулган суунун буусунда аммиак эритмеге айланат. Сууда сиңирилбей калган аммиак күкүрт к-тасына сиңирилип аммоний сульфатына айландырылат. Газдагы бензол жана анын гомологунун буусу соляр майына сиңирүү менен бөлүнүп алынат. Жогоруда аталган продуктулар бөлүп алгандан кийинки газ курамы Н=54-59 %, СН4 =23-28 %, СО=5-7 %, оор углеводород 2-3 %, 3-5 %, СО 2 =1,5-2,5 %, О 2 =0,3-0,8 %. Жылуулук бөлүп чыгаруу жөндөмдүүлүгү 16750-17200 ''кДж/м3. ''Аммиак өндүрүүдө суутек булагы катары жана ө. ж. мештерин ысытууда колдонулат. Нефть продуктуларын (керосин, лигроин) кокстоодо чексиз углеводород (этилеи, пропилен, бутадиен) турган газдар пайда болот. Алар полимер материалын, орг. продукту-лар алууда колдонулат. Мазут кокстоодо бензин газ түрүндө бөлүнүп алынат.
Пластырлар
Чорду жоготуш үчүн чорго каршы Пластырлар колдонулат.
Дифференциациялап окутуунун ыкмалары
Материалды орто окуган окуучулар да түшүнүп кабыл алгандыгына ишенгенден кийин мугалим аларга да өз алдынча иштөөгө тапшырмалар берип коюп, өзү бул учурда даярдыктары начар окуучулар менен иштөөсүн улантат. Жаңы материалды начар окуучулар да түшүнүп кабыл алышкандан кийин мугалим эми буларга өз алдынча иштөөгө тапшырма берип коёт да, бул учурда ал мыкты жана орто окуган окуучулардын өз алдынча иштеринин натыйжаларын текшерип чыгат. Сабактын аяк ченинде ар бир группадагы окуучулардын өкүлү өзүнүн ишинин натыйжасын окуйт, бул учурда калган окуучулар тигил же бул формада аткарылган жумуштун тууралыгын текшерүүгө катыштырылат. Натыйжада бардык тапшырмалар класстагы бүткүл окуучулар тарабынан иштелип чыгат.
Өлкөбүздүн алдыңкы мектептеринде сабакты дифференциациялап уюштуруунун төмөнкүдөй формалары да кеңири практикаланат:
Кыскасы, окуучулар өздөрүнүн окуу мүмкүнчүлүктөрүнө (окуй алуу), жөндөмдүүлүктөрүнө жараша программалык ар бир теманы ар түрдүү деңгээлде, ар түрдүү көлөмдө окуп үйрөнө алат:
Мегатома
Мегатома (лат. Megatoma undata) — анткор коңуздардын бир түрү.
Акунова, Айнура Рысбековна
Өмүр баяны
2002-2006-ж.-И.Арабаев атындагы КМУнун аспирантурасын аяктаган
Референт
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Акунова, Айнура Рысбековна
Өмүр баяны
Докторлук диссертациясынын темасы: Жогорку мектепте «Азыркы кыргыз тили» курсун окутууда студенттин өз алдынча таанып билүү ишмердүүлүгүн моделдөө. (2008-жылы диссертациянын темасы бекиген). Илимий жетекчиси: п.и.д., проф. А.Осмонкулов
Тунгусла (Нерда куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жалдалы
Жалдалы - соода кылуу процессинде сатуучуга кардар же кардарга сатуучу таап берип, алардын соодалашуусуна кийлигишкен базар адамы. Жалдалы мазмуну жана аткарган функциясы жагынан далдалчыга абдан жакын. Адатта жалдап өзү товар өндүрбөйт жана товар алып сатпайт. Негизинен мал жана башка чарба буюмдары менен дүң соодага кийлигишип, ким жана кайсы жерде эмне сатарын же сатып алаарын алдын ала билип ала алган. Кардар кайрылганда аны дароо сатуучуга жиберген же, тескеринче, сатуучуга кардарды тапкан. Жалдалы мындай кызматы үчүн эки тараптан тең белгилүү өлчөмдө акча же мал түрүндө ширинкана алган. Жалдалы жекече соода-сатык ишинде алуучунун да, сатуучунун да ишин тездеткен. Бүгүнкү рыноктук экономикада жана жашоо турмушунда жалдалынын аткарган функциясы актуалдуу болууда.
Амхерст (Огайо)
Амхерст (Огайо) (Amherst) — Огайо штатынын Lorain округуна караган АКШ шаары.
Плеврит
Плевриттин диагностикасын врач рентгендик изилдөө жана пункциянын жардамы менен жүргүзөт.
Парженец
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Баштыкчан аюулар (тукум)
Баштыкчан аюулар (лат. Phascolarctidae) — тукум
Турба (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Псков облусу
Псков облусу ― Орусиянын Европа бөлүгүндөгү облус. Борбору - Псков шаары.
Тольчаль-Кы дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Верещагин Василий Васильевич
Сүрөттөрүн тематикалык серияларга бириктирген: 1871–74-ж. «Түркстан»,
Медициналык-педагогикалык комиссиялар
Медициналык-педагогикалык комиссиялар – Атайын билим берүүчү мекемелерге окуу үчүн балдарга жолдомо берүү суроолорун чечүүдөгү комплекстүү, ар тараптуу текшерүүлөрдү жүргүзүүчү мекемелер. Республикалык жана аймактык болуп билим берүү башкармалыктарынын алдында түзүлөт. Саламаттыкты сактоо жана билим берүү министрликтери тарабынан бекитилет. Балдарды ата-энелердин же алардын ордун алмаштыруучулардын көз алдында текшерүүдөн өткөрөт.
Кepeтapo
Kepeтapo, Cантьяго де Керетаро – Мексиканын борбордук бөлүгүндөгү шаар. Керетаро штатынын административдик борбору. Калкы 658,2 миң (2008; шаар агломерациясында 978,7 миң). Керетаро аркылуу маанилүү федерация трассалары өтөт. Эл аралык аэропорту бар. Байыркы индейлер шаары. Ацтектер мамлекетинин курамына кирген. 1655-жылдан шаар статусуна ээ. 1726-ж. акведук курулган (1970-ж. чейин иштеген). Барокко стилиндеги кооз жасалгаланган ак сарайлар, чиркөөлөр, монастырлар (Ла-Крус, 1682; Сан-Франсиско, 16–17-кылымдар ж. б.), классицизм стилиндеги Санта-Тереса чиркөөсү (1803–07), театр ж. б. сакталган. Шаардын эски бөлүгү Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Мексиканын ири экономикалык борбору. Мигранттардын эсебинен өнүгүүдө. Бизнести өнүктүрүүгө ыңгайлуу шарты бар шаарлардын катарына кирет (Латын Америкасында 5-, өлкөдө 2-орунда). Машина жана станок куруу, металл иштетүү, тамак-аш өнөр-жай үчүн жабдуу, химиялык (полиэтилен, пластика идиштери), текстиль, тиричилик, айыл чарба Техникалары өндүрүштөрү иштейт. 2008-ж. Канадалык «Bombardier» компаниясынын ишканасы (самолёттор үчүн тетиктер) расмий түрдө ачылган. Керетарода мексикалык жана чет өлкөлүк компаниялардын штаб-квартиралары жайгашкан. Университеттер, институттар, бир нече музей бар. Керетарога жакын жерде Коррехидоре (Эль-Пуэблито, 1-миң жылдыктын 2-жарымы) пирамидасы, Сан-Пабло монастыры (1550–66) сакталган.
Колдонулган адабияттар
‎
Руслан Акун
Өмүр баяны
2012-жылы АКШда жаңы тасма тартып жатканын билдирген. Кийинки 2013-жылдын башында «Салам, Нью-Йорк» аттуу романтикалык комедиясы жарыкка чыккан.
Кыргызстан-АКШ мамилеси
Саясий кызматташтык
2001-жылдын 11-сентябрдагы окуядан кийин Кыргызстан АКШ менен активдүү кызматташтыкка өтөт. Эл аралык терроризмге каршы күрөшүү жана регионалдык коопсуздукту коргоо боюнча 2001-жылдын келишимдин негизинде Кыргызстандагы «Манас» аэропортунда АКШнын «Ганси» авиа базасы жайгашылып туруп, 2009-жылы жоюлган. 2009-жылы 22-июнда жаңы келишим түзүлүп, 2014-жылы июлга чейин «Манас» транзиттик ташуу борбору болуп турган.
Пелегова
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жанчымал
Жанчымал – бир нече кошундудан жасалган кургак тамак. Жанчымал жаңгактын данегине жүгөрүнүн дүмбүлү, кээде актаган таруу кошулуп жанчылып жасалат.
Медзина
Медзина (лат. Girella punctata) — алабуга балыктардын бир түрү.
Жандыкты союу
Жандыкты союу - кыргыз баласы үчүн конок тоскондо, түрдүү маарекелерде жандык союу жазылбаган мыйзам. Кыргыздарда жандыктарды союунун кылымдар бою калыптанган ыкмасы бар. Кой- эчкини союу менен бодо малдарды (жылкы, уй, топоз, төө) союунун айырмалары, жалпы окшоштуктары бар. Мисалы, кой келген конокко кыбылага каратылып, туура тартылат, бата тиленет (бата ар кандай дилде берилет). Койду кыбыланы баштап жыгат да, төрт буту илмектеле буулуп, келме келтирип мууздалат. Малдын терисин сыйруу кол-бутун жирөөдөн башталат. Моюн, ич аркылуу арткы буттары жирелип, керчөө чыгарылат (айрым учурда терисин бузбоо үчүн керчөөнү чыгарбай коюшат). Терини муштап сыйруу кол- буттун колтугунан алынат. Ар бир шыйрак мууналып кесилип, териси таза сыйрылат. Төштүн оң тарабынан ичин жирөө зарыл. Мында төш эти менен төштүн чурайын карчыганын бүлкүлдөгүнө оодарбай теңдеп, бири-бирине өткөрбөй чыгарылат. Төштүн бир жак каптал этин алган соң, имерип, карын майын сыйрып, жумуру майына анча тийбей, карынды кесип, ичиндегилери төгүлөт, өпкө-боорун алып, кызыл өңгөчтөн жини чыкпасы үчүн анын ортосунан бууп коёт. Колкодон кекиртеги менен өпкө-боору суурулат. Өтү чебер алынат, жүрөгү тилинет. Ал суу менен таза жуулуп, ала баканга кыстарылат. Ичегилери өзүнчө табакка салынып, ичеги-карын артуучулардын колуна өтөт. Ага муздак суу куюп алышат, бат жана таза артуу үчүн. Бөйрөк майынан кийин ички канды өзүнчө куюп алса ал быжыга керектелет. Түктүү сандарды ажыратуу башталат. Бул «санын-сан, колун-кол кылуу» деген түшүнүктү берет. Колун бузуу үчүн кара кабыргадан бешти бөлүп, каржиликти илмектеи кабырга менен кармап, акырек аркылуу бычакты жиретип, моюн этин калтырып, кабыргаларды бычактын учу менен этиеттеп сөгөт. Ошондо койдун бир колу чыгат. Анда каржилик, күң жилик, далы, боконо, кара кабыргалар болот. Экинчи колду сөгүүдө ушул жол кайталанат. Санды чыгарууда көтөн чучукту оюп алып, аны менен бирге табарсыкты, жатынды сыйрыйт. Мында эки жамбаштын ашташкан жерин чыгарып, куймулчактын чети аркылуу өтүп, жото жиликке карчыганын бүлкүлдөгүн калтырбай кармап омкорот. Ошондо сан экиге ажырайт да, куймулчак карчыгада калат. Аны түбүнөн кесип алат. Карчыга чыгаруу - анын эки канатын кыр арканын эки тарабындагы этти түбүнөн алат. Ал үчүн карчыганын кабыргаларын бычактын учу менен сөгөт. Анан кыр арка муунактала бөлүнүп, жетим аркадан ажырайт. Моюн арка моюн менен бир болот. Эт бузуу _ чийки эттерди он эки мүчөгө бөлүү. Жиликтөө: казанга салууга даярдоо. Мында да касапчынын чеберчилиги билинет. Ал жиликтердин эттерин бири-бирине ооштурбайт. Ар бир мүчөнүн өзү бөлүнө турган оңтойлору бар. Эт бузуу колдон башталат. Абалы каржилик, күң жилик, далы ойдогудай алынганда боконо менен кара кабыргалар калат. Сан жиликтерден биринчи жото жилик кашка жиликтен, жамбаш кашка жиликтен ажыратылат. Моюндан моюн арка ажыратылып, кийин моюндун эти менен сөөктөн кесилип, моюн менен бирге болот. Баш моюндан санды чыгарган соң кесилет.
Жууку, ашуусу
Жууку ашуусу - Тескей Ала-Тоодо. Жууку суусунун башында. Ысык-Көл өрөөнүн Ички Теңир-Тоо (Арабел өрөөнү) менен байланыштырат. Деңиз деңгээлинен бийиктиги 3633м. Барскон ашуусунан 120 м көтөрүңкү жатат. Аймагындагы чокулардан 700—900 м төмөн турат. Түндүк жана түштүккө карай куржун тибинде артылган байыркы мөңгүлөрдүн аракетинен пайда болгон. Мойногу жапыз, түзөң, морена тектери жана шагыл менен төшөлгөн. Капталдары урчук таштуу, түндүк бети өтүүгө татаал, түштүк (Арабел) тарабы дээрлик түз. Палезойдун гранит тектеринен турат. Мөңгү тартылганда ашуунун түндүк тарабындагы тепши сымал өрөөндүн таманында 3395 м бийиктикте Жашыл-Көл (узундугу 800 м, туурасы 300 м), түштүгүндө Чоконун көлү (узундугу 3 км,туурасы 200—500 м) пайда болгон. Июнь - октябрда ачык. Ашуу аркылуу мал ашырылат.
Рабат
Альмохаддар тарабынан 12-кылымда негизделген. 1912–56-жылдары Марокко француз протекторатынын административдик борбору болгон. Удайя чеби (12–17-кылым), Хасан мечити жана «Хасан мунарасы» минарети (12-кылым), Чоң мечит менен (14-кылым) сакталган.
Капкан
Капкан — аңчылык куралы. Карышкыр, илбирс, аюу, кулжа, теке сыяктуу жапайы айбанаттардын ички мүнөздүү жагдайларына карата усталар көлөмдүү капкандарга көп узанышкан. Мындай капкандардын жаактары катуу болгондуктан, эки-үч адам араң басат. Усталар капкандарды чаптырып көрүп сынашат. Анын ийи сугаруудан билинет. Капкандын тышкы катмарын жашык, ички катмарын курч бойдон сугаруу үчүн көрүктүн жалынына тышкы бетин бир аз кармап, аны жашытып, сыртын кургак бетеге менен жоруптап сүртүшөт. Темирдин табына келген кези устанын баамында ал бетеге чала күйгөн убак деп божомолдонот.
Порфирий (философ)
Христианчылыкка болгон көз карашы
Порфирий Плотиндин окуусун бир кыйла ачык баяндап, анын практикалык жагына, башкача айткандаадеп-актык проблемаларга көбүрөөк басым жасайт. Алсак, ал жакшылыктар жөнүндөгү маселени майда-чүйдөсүнө чейин толук баяндайт. Бардык жакшылык сапаттарды төрт түргө бөлөт, бирок алардын баарысы практикалык акыл-эстин таасири астында турат. Порфирий практикалык акыл-эсти баарынан жогору койгон. Ал бейкапачылыкты жана ыракатта жашоону жактыруучулукка карама-каршы турган акыл-эстүү жашоо-турмушту даңазалайт. Порфирий философтун окуусу анын жашоо-турмушуна ылайык же ылайык келбеши мүмкүн деп эсептеген.
Тонукыль-Кы (Покаль-Кы куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Пневмоторакс
Ошондой эле көкүрөк клеткасы кокустаганда да өпкө айрылышы мүмкүн.
Клапандуу Пневмоторакста толгон желди чыгаруу үчүн пункция жасалат, тийиштүү дарылоо жүргүзүлөт.
Жасалма Пневмоторакс өпкө туберкулёзунун кээ бир түрүн дарылоодо пайдаланылат.
Биринчи Елховица
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Комплексонометрия
Комплексонометрия (хелатометрия, трилонометрия) – титрант катары этилендиаминтетрауксус к-тасы стандарттык эритмесин колдонуп металл ионунун санын титрлеп аныктоо методу. Титрантты этилендиаминтетраацетат эки натрийлүү тузунан даярдайт. Бул зат комплексон деп аталып эритмедеги 2,3 жана 4 валенттүү металлдар иондору менен көпчүлүк учурда турактуу курамдагы начар диссоциациялануучу комплекстик бирикмелер пайда кылат. Мындай бирикмелер комплексонаттар деп аталат, алардын пайда болуу реакцияларын төмөнкү теңдемелер менен туюнтат.
Ме3+ + Н2Ү2- =МеҮ- + 2Н+
Ме4+ + Н2Ү2- = МеҮ + 2Н+