cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Изья-Шор (Чоң Роговая куймасы)
Изья-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Роговая дарыясынын оң жээгинен 295 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Жеке сактануу каражаттары
Жеке сактануу каражаттары —  өндүрүш факторлорунун коркунучтуу жана зыяндуу таасирин азайтуу же андан сактануу үчүн иштегендер колдонуучу атайын кийим же түрдүү буюмдар. Партиянын белгилеген программасын иш жүзүнө ашырууда, мындан ары да эмгек шартын жакшыртууда жумушчу менен кызматчыларды Жеке сактануу каражаттары менен камсыз кылуу маанилүү роль ойнойт. СССРде Жеке сактануу каражаттарын даярдоого жана аны алууга бөлүнгөн каражат, материалдык фойд жылдан жылга көбөйүүдө.
Семибратская (дарыя)
Семибратская — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Курган облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кизникей дарыясынын сол жээгинен 1,8 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Изья-Шор (Чоң Уса куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Симплон
Бийикт. 2005 м. Ашуу аркылуу Берн – Милан автомобиль жолу, ал эми Симплонго жакын 700 м бийиктеги тешкен тоо аркылуу (уз. 19,7 км) темир жол өтөт.
Теке
Теке – эчкинин эркеги. Тирүүлөй салмагы 60-65 кг (кээсиники 105 кгга жетет). Текеден 2-3,5 кгдай тыбыт таралат.
Революциялык кырдаал
Жогорку айтылгандарды кай бир учурларда «кокустукка», «бийликтин айрым бир жаңылыштыгына», «сырткы күчтөргө» шылтап коюу бардык эле революциялардын жыйынтыктарында кездешип келген. (Ал Кыргызстандагы эки жолку «түстүү» револю- циялардын артында бийликтен алынган топтун революциянын чыгуу себептери жөнүндө актанган сөздөрүнөн белгилүү.) Чынында, революцияларда тышкы фактор дагы таасир эткени менен, негизинен ички фактор чечүүчү мааниге ээ жана процесс мыйзам ченемдүү жүрөт.
Симоносеки келишими
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Зоя чырашы
Саны
Маалымат жок.
Скуба (Берсуата куймасы)
Скуба — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Курган облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Берсаут дарыясынын сол жээгинен 64 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Коргонуу зарылдыгы
Коргонуу зарылдыгы – кылмыш-жаза укугунда укук коргоочу кызыкчылыктарга коркунучтуу кол салган кишиге карата залал келтирүүчү, ал коркунучту болтурбай коюу үчүн иштелген аракеттер; кылмыштуу жосунду болтурбоочу жагдайлардын бири. К. з. укугуна кесиптик же башка атайын даярдыктарына жана кызмат абалдарына, ошондой эле коомдук коркунучтуу кол салуудан качып кетүү же башка адамдарга болбосо бийлик органдарына кайрылуу мүмкүнчүлүктөрүнө карабастан баардык адамдар бирдей өлчөмгө ээ.
Реакция (саясий)
Реакция деп ошондой эле болуп жаткан тартиптерди сактоо жана бекемдоо кыймьшы жана ар кайсы революциялык же оппозицияпык күчтөрдү басуу аталат. Реакция менен дайыма либералдык же радикалдык агымдар эмес, эц эле консервативдүү агымдар гана (көбүнчө диний-фундаменталдык, клерикалык, феодалдык, монархиялык ж.б.у.с.) белгиленет, алар көптөн бери эскирип калган коомдук институттарды (кулчулук, крепостук укук, инквизиция, мамлекеттин үстүнөн чиркөөнүн басым кылуусу, жашыруун сот, элдик элементтердин катышуусусуз сот, адабияттын, искусствонун жана массалык маалымат каражаттарынын үстүнөн цензура формасындагы өкмөттүн камкордугу, атайын кызматтардын кысым көрсөтүүсү ж.б.) калыбына келтирүүгө умтулушат.
Ыр
Колдонулган адабият
= Шилтеме: = http://kyrgyzinfo.ru
Он эки тишчелүү пияз
Чектөөчү факторлор
Адамдын чарбачылык ишкердүүлүгү: жазында мал жайып, гүлдөрүн чогултуп, пияз түптөрүн казып алуу.
Өстүрүү
Маалымат жок.
Семетей Амиралиев
Илимий эмгектери жана публикациялары
6. Брейн-ринг (акыл таймаш китеби+DVD компакт диск). – Бишкек: «Бийиктик-плюс», 2015. – 190 б.
12. «Буклет жасоо боюнча нускама». – Ош: «Билим», 2019. – 10 б.
20. «Синтез тилди сыпаттоонун ыкмасы катарында (казусологиянын, синологиянын, алтаистиканын жана ностратиканын маселелери)». Профессор К.З. Зулпукаров менен авторлошуп жазылган монография. – Бишкек, 2021. – 748 б.
Кандидаттык диссертациясын коргогондон кийин
11. Улуттук символдор – лингвоэтномаданиятыбыздын көөнөргүс фрагменти / С.М. Амиралиев // Сборник научных трудов, выпуск 4 факультета русской филологии ОшГУ. К 75-летию университета и факультета. Ош, “РИО ОшТУ” – 2014. – 97-101-бб.
31. Алишер Навои и вопросы сопоставительного языкознания / С.М. Амиралиев (в соавтор. с К. Зулпукаровым, Н. Караевой) // Творческое наследие Алишера Навои и современность сборник докладов Международной научно-практической конференции. Москва, Издательство: ООО “4 Принт”. - 2018. - С. 52-56.
37. Роль опопоки в сокращении объема языкового знака в отдаленно-родственных языках (на примере киргизского и китайского языков) / С.М. Амиралиев (в соавтор. с К. Зулпукаровым) // Евразийский союз ученых (ЕСУ) Ежемесячный научный журнал № 3 (48) / 2018 5 часть. Москва, 2018. – С. 69-73. https://euroasia-science.ru/wp-content/uploads/2018/04/Euroasia_C-20.pdf
55. Некоторые точки зрения к описанию концепта / С.М. Амиралиев (в соавтор. с М. Абыловой) // «Актуальные проблемы филологии» материалы международной научной-практической интернет конференции. – Научное издание. – Фергана: ФГУ, 2020. – С. 23-27
64. О межъязыковых вариантах фонологической модели САСЫС / С.М. Амиралиев (в соавтор. с К. Зулпукаровым, А. Зулпукаровой, Сюй Чже) // Вестник ОшГУ. Материалы научно-практической конференции «Актуальные проблемы педагогики, методики, кыргызского языка и литературы». – Ош: Редакционно-издательский отдел “Билим”, 2021. – 52-61-бб.
67. Родственные слова с конечным -н в китайском и киргизском языках / С.М. Амиралиев (в соавтор. с М.А. Зулпукаровой, Барчынбек) // «SCIENCE AND EDUCATION IN THE MODERN WORLD: CHALLENGES OF THE XXI CENTURY» материалы VIII Международной науч-прак. конф. (Филологические науки) / сост.: Е. Ешім, Е. Абиев. – Нур-Султан, 2021 – С. 61-65.
76. Философский аспект категорий добра и зла / С.М. Амиралиев (в соавтор. с Ж.У. Насирдиновой) // Сборник материалов республиканской научно-практической конференции “Роль личности педагога в формировании и развитии нравственных ценностей в обществе”. – Ош: 2022. – С. 65-69.
Гимнастика
Жогорку класстагы балдар үчүн гантель менен аткарылуучу гимнастикалык көнүгүүлөр
15—17 жаштагы балдарда негизинен таяныч-кыймыл аппаратынын калыптанышы аяктайт. Алардын кыймыларакетин эмгекке даярдоо багытына өөрчүтүү сунуш кылынат (5-сүрөт). Гимнастика менен машыгууда кыздардын биологиялык жетилүү өзгөчөлүктөрүн эстен чыгарбоо зарыл.
Жогорку класстагы кыздар үчүн гимнастикалык көнүгүүлөр
9—11 — чалкадан түз жатып кезеги менен оң жана сол бутуңарды көтөргүлө жана кайрадан түшүргүлө. Көнүгүүнү бир нече ирет аткаргандан кийин эки бутту бирге 3—4 жолу өйдө көтөрүп, кайрадан ылдый түшүргүлө.
Гимнастиканын спорттук түрлөрү
Спорттук гимнастика негизинен татаал кыймыл координациясын, күч жана эркти талап кылуучу көнүгүүлөрдүн системасынан турат. Спорттук гимнастика менен жалпы дене даярдыгы жакшы жаштар машыкса болот. Эркектер эркин көнүгүүлөрдү аткарат жана таянып секирүү, брусьяда, алкакта, турникте жана кармагычтуу жыгач ат үстүндө аткарылуучу көнүгүүлөрдү, аялдар эркин көнүгүүлөрдү аткарат жана таянып секирүү, ар түрдүү бийиктиктеги брусьяда жана жазы мамы үстүндө аткарылуучу көнүгүүлөрдү жасайт.
Прозелитизм
Прозелитизм (гр. - каратылган, өз ордун тапкан) — башкаларды өз ишенимине каратууга умтулуу, ушундай максатка жетүүгө багытталган ишмердик.
Пскем пиязы
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Июнң айында гүлдөп, июлда уруктайт. Уругу аркылуу көбөйөт. Уругунун өнүмдүүлүгү начар - 1-3 %. Жалпы жана өлкөдө таралышы. Батыш Тянь-Шань (Өзбекстан, Түштүк Казакстан, Кыргызстан). Кыргызстанда – Чаткал тоо кыркасы.
Саны
Чектелген.
Коргоочу
Коргоочу – кылмыш иштери боюнча шектүүнүн, айыпталуучунун, соттолуучунун жана күбөнүн кызыкчылыктарын жана укуктарын коргоону ишке ашыруучу жана аларга юридикалык жардам көрсөтүүчү адам. Тергөөгө К. катары адвокаттар катышышат. Сотко К. катары соттолуп жаткан кишинин жакын туугандары жана мыйзамдуу өкүлдөрү катыштырылышы мүмкүн. К. ишке шектүүнүн (айыпталуучунун), күбөнүн биринчи сурагынан тартып же шектүүнү иш жүзүндө кармагандан баштап катышат. Эгер биринин эле кызыкчылыгы башканыкына каршы келсе, бир киши эки шектүүнүн, айыпталуучунун, соттолуучунун жана күбөнүн К-су боло албайт.
Махмуд Кашгари
Кыскача өмүр таржымалы
Дал ошол тапта залкар окумуштуу, жердешибиз Махмуд Кашгари Барскани Багдадда болуп, халифке өз чыгармасын тапшырууга ниеттенген. Анын бул ниети жүзөгө ашканбы, же жокпу, азырынча бизге жеткен жазма булактарда ал тууралуу эч маалымат учурай элек.
Эмгегинин ар кыл тилдерге котормолору
.
Симабар көтөрүлүшү
Симабар көтөрүлүшүн басууга 100 миң аскер жиберилип, Хара чебинде бекинген 38 миндей адамды Голландия жана кытай көпөстөрүнүн кемелериндеги артиллериядан атышкан.
Бел-Кыштак, Кара-Суу району
Калкы
Калкы - 1 608 киши (2009).
Солодянка (Гумбейка куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Кордоо
Кордоо – кылмыш-жаза укугунда: 1) жоопкерчиликти оордотуучу жагдайлардын бири; 2) атайылап денсоолукка азыраак залал келтирилген учурда жиктеле турган жагдай; 3) бейбаштыктын белгиси катары жиктелүүчү жагдай; 4) көрсөтмө берүүгө мажбурлоо катары жиктеле турган жагдай; 5) бири-бирине баш ийбеген аскер кызматкерлеринин ортосундагы өзара мамилелеринин уставдык эрежелерин бузгандыгы үчүн кылмыш-жаза жоопкерчилигине тартуу белгилеринин бири.
Алмамбет Көкчөгө жолугуп, экөө достошкону
Алмамбет Көкчөгө жолугуп, экөө достошкону — Алмамбеттин тагдырындагы бурулуш учур, сюжеттик өнүгүүдөгү бөлүмдүн окуяларынын бутактанып татаалданышы.
Юсубалиева Саадат
Юсубалиева Саадат Уз-сүрөтчү. 1954-ж. Панфилов районундагы Ойрон айылында төрөлгөн. Бишкектеги көркөм окуу жайынын колдонмо-жасалга бөлүмүн бүткөн. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинде узданат. Көпчүлүк чеберлерге кагаз үлгү чийип берген Саадаттын жердиги чийден, териден, кездемедек, таардан, териден турган көркөм үлгүлөрү чакандала жасалат да, андагы ар бир табакчаларына түшкөн көркөм оюм-көчөтттөр өзүнчө композициялык түзүлүшкө эгедер болуп, «мүйүз оюмдарын» (кайкалак көчөттөрү), «карга тырмак оюмун» негиз тутат. Ал туштук (текче) түспөлүндө жаралат да, сатууга коюга, белек-бечкекке берүүгө, чет-жакаларга чыгарууга өтүмдүү келет. Автордун «Жайлоо» (чий), «Достук» (кездеме), «Эгиз» (кийиз), «Кыял» (тери) өңдүү тематикалуу үлгүлөрү сюжеттүү бир бүтүм ойду туюндурат да, чечмелей алуучу мааниге эгедер. Бул эмгектери мамлекеттик, этнографиялык музейлерге экспонатталган. Анын туштуктары бир нече жолу Франция, Швеция, Монголия, Индия, Алжир, Кытай сыяктуу ири өлкөлөрдө өткөн жайма базарларга катышкан. Саадат көркөм буюмдарына «тор чачыкты», «топ чачыкты», «төкмө чачыкты», «кылыч байлоону» ж. б. түймөнүн түрлөрүн эриш-аркак пайдаланат. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Кол өнөрчүлөрдүн республикалык I кароо-сынагы». Туштугу үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы; 1987-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Эл чеберлеринин республикалык кароо-сынагы». Териге, таарга түшүргөн көркөм көчөттөрү үчүн «Кыял» көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Ардак грамотасы.
Сядма-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Орозбак уулу Сагымбай
Орозбак уулу Сагымбай (1867—1930) — улуу манасчы. Айткан "Манасы" кагаз бетине түшүрүлүп, чыгармачылык мурасына илимий изилденген баа берилип, "алп манасчы" наамына татыган манасчылардын бири.
Теги
1881-жылы Орусия империясы Кулжаны Кытайга кайта бергендигине байланыштуу кээ бир кыргыз уруулары мурунку өз конуштарынан көчүрүлөт. Ушул саясаттан улам сарыбагыш уруусунун Эсенкул, Надырбек уруктары Ысык-Көлдөн Кочкорго сүрүлөт. Ормон хандын уулу Чаргындын айылына кирген Сагымбайдын үй-бүлөөсү дагы эл менен кошо 1862-ж. Кочкорго көчүп келишип азыркы "Ормон Хан" айылында отурукташып калышат.
Манасчылык жолу
Манасчы катары эл арасына тааныла баштагандан тартып өмүрүнүн акырына чейин Сагымбай «Манас» айтууну кесип кылып, жомокчулук менен күн көрүп, ошол өнөр ээлерине мүнөздүү жашоо тиричилигин башынан өткөрөт: жайы-кышы дебей эл кыдырып, бир айылдан экинчисине өтүп өз өнөрүн тартуулайт — «Манас» айтат, эл өз каалоосу менен бергендердин эсебинен жан сактап, үй-бүлөсүн багат. Манас айтууну түш көргөндөн тартып айтып калуу бардык манасчылар үчүн эле мүнөздүү көрүнүш жана баштапкы баскыч. Манасчылардын аткаруучулук чеберчилигин, мазмунун тереңдигин, көркөм деңгээлин калыптандырган баскыч — устаттардан таалим алуу жана эл "Манас" айтып эл сынагына чыгып дасыгуу. Сагымбай Чүй өрөөнүндө жашап турган мезгилде легендарлуу улуу манасчы Келдибекке жоолугуп анын сынынан өтөт. Келдибек Сагымбайга өзүн кармоо, обон, кыймыл-аракеттерине чейин кылдат карап чыгып кеп кеңештерин берет. Улуу манасчылардын бири — Тыныбек дагы Сагымбайды айттырып көрүп, таалим берип, "Манаска" өздүк кошумчаларын кошпой таза айтууну эскерткени тууралуу эл арасындагы аңыздар кеңири белгилүү.
Ат-Башыдан көчүп Сагымбайдын үй-бүлөөсү Нарындын Бети-Кара деген жеринде эки жылча туруп калышат (1920—1922-жж.). Ушул жерде жашап жүргөндө Сагымбайдын айткан "Манасын" жазып алуу иши башталаган.
Манасты жаздыруу 1922—1926 жж.
1926-жылы август айында "Манасты" жаздыруу иши аяктап, жомокчу менен катчы өз жактарына тарап кетишет.
1929-жылы тартып айылдык жергиликтүү бийлик өкүлдөрү Сагымбайды бай-манаптардын ырчысы деп кодулап, ыгым-чыгымды көп салышып, унчукпай төлөгөнүнө карабастан куугунтуктай башташат. Сагымбай эки аялы бар болгондуктан өзү дагы чочулайт. Натыйжасында Ысык-Көлдүн Тору-Айгырына көчүп кетет. 1930-жылы жазында Сагымбайдын оорусу катуулайт. Кочкордон туугандары келип жергиликтүү элдин каршылыгына карабастан Кочкорго алып кетишет. Жолдоно кабар уккан эл үч жерден тосушуп манасчыга жоолугуп абал сурашат. Аңырты суусунун боюна келгенде, 1930-жылдын май айында дүйнөдөн кайтат.
Семенов пиязы
Чектөөчү факторлор
Адамдын чарбачылык ишкердүүлүгү: жазында мал жайып, гүлдөрүн чогултуп, пияз түптөрүн казып алуу.
Көк-Айдар, Ноокен району
Калкы
Калкы - 449 киши.
Силостоо
Силостоо үчүн өсүмдүктү чабуу (же мөмө тамырды, бакча өсүмдүктөрүн ж. б. жыйноо), ташуу, майдалоо, силос аңгегине түшүрүү, таптоо жана жабуу жумуштары аткарылат. Силостун үстү жылчыксыз жабылса, аэробдуу (абалуу чөйрөдө көбөйүүчү) бактериялар менен козу карындын өөрчүшү токтолот, айда пайда болгон сүт кислотасы тоютту ачуудан, анаэробдуу (абасыз) чирүүдөн ж. б-дан сактайт.
Сарык-Чул дарыясы
Сарык-Чул — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Белый Июс дарыясынын сол жээгинен 138 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Чигил
Чигилдер болсо Кыргызстандагы, Жети-Суудагы жана Чыгыш Түркстандагы Караханийлер каганатын негиздеген сулалени түзүшкөн.
Кашгаринин жазышынча, батыштагы түрк калктарынын басымдуу бөлүгүн түзгөн огуздар чыгыш түрк элдеринин баарын "чигил" деп жалпылап аташчу.
Май кислоталары
алифаттык бир негиздүү карбон к-талар. М. к. шарттуу түрдө каныкпаган жана каныккан (кош байланыштары бар) болуп эки топко бөлүнөт. Табигый липиддерде негизинен М. к. так сандагы жана бутактанбаган түрдө кезедешет. Өтө көп липиддерге каныккан пальмитин к-тасы (С16):СН3 - (СН2)14 - СООН, стеарин к-тасы (С18):СН3 - (СН2)16 - СООН жана каныкпаган олеин к-тасы (С18):СН3 - (СН2)7 - СН=СН - (СН2)7СООН, линол к-тасы СН3 - (СН2)4 - СН=СН - СН2 - СН=СН - (СН2)7 СООН, линолен к-тасы СН3 - СН2 - СН = СН - СН2 - СН = СН - СН2 - СН = СН - (СН2)7СООН кирет. М. к. жаныбардын жана татаал өсүмдүктүн липиддерин түзөт. М. к. липиддердин алмашылышында зор роль ойнойт. Алардын ажырашылышы - организмди энергия менен камсыз кылат. М. к-нын ажырашы митохондрияда өтөт жана М. к-нын b - кычкылдануусу деп аталат. М. к. ацетил КоА, андан ары үч карбондуу к-талардын цикли аркылуу СО2 жана Н2О толук ажырайт. Бир пальмитин к-тасынын толук ажырашы 131 АТФтин молекуласынын пайда кылат. Ацетил КоА М. к-нын биосинтезине пайдаланылат. Бул процесс клетканын цитоплазмасында өзгөчө М. к-нын синтетазасынын комплексинин таасири менен өтөт. Клеткада М. к. линол жана линолен к-таларынан башкасы бул процесс аркылуу синтезделет. Линол жана линолден к-талары эң керек М. к-на кирет. Боордун, бөйрөктүн, булчуңдардын клеткаларында май к-таларынын кычкылдануусу организм талап кылган энергиянын жарымын камсыз кылат. Ачарчылыкка учураганда, чээндеги жаныбарда, келгин кушта липиддер - энергиянын жалгыз булагы. Мээде энергиянын булагы - углеводдор( М. к. такыр ажырабайт же бир аз ажырайт. М. к-нын b - кычкылдануусунан башка негизги эмес (экинчи даражадагы) a- менен w - кычкылдануусу белгиленген.
Алмамбеттин Көкчөгө келгени, казак билермандарынын кастыгы
Саякбай Каралаевдин варианты боюнча турарына жай, тутунарга баркын билер өзү теңдүү эр издеп, жер кезип жүргөн Алмамбет Көкчөгө учурап, аны менен достошуп, алты жыл кызматын кылат. Ушакка ишенген Көкчөдөн көңүлү калган Алмамбет аттанып кетет.
Айгүл, Эдуард чаар гүлү
Өстүрүү
Дүйнөнүн көпчүлүк ботаникалык бактарында жетиштүү өстүрүлөт, кеминде, 150 жыл мурдатан бери. КР УИАнын Ботаника багынын коллекциясында (Бишкек ш.) жок, декоративдик максат менен Баткен районунун жергиликтүү калкы өстүрөт.
Түштүк Корея
Чарбасы
Заманбап транспорт коммуникациясы өнүккөн. Темир жолунун жалпы узундугу 3381 км, анын 1843 кми электрлештирилген (2008). 79 маршруту бар. Башкы темир. жол түйүнү — Сеул. Сеул — Тежон — Тэгу— Кёнжу — Пхохан — Пусан — Тэжон — Кванжу — Мокпхо тармагы бар) ылдам (саатына 300 кмдей) жүрүү темир жолу иштейт. Сеул, Тэгу, Инчхон, Тежон, Кванжу шаарында метрополитен бар. Автомобиль жолунун узундугу 103,0 миң км (2008), анын 3,4 миң кми — көп тилкелүү ылдам жүрүүчү автомагистраль. Магистралдык труба транспортунун узундугу 2250 км (2008), анын 1423 кми газ, 827 кми нефть куурлары. Деңиз транспорту эл аралык жүктүн негизги бөлүгүн тейлейт. Эң ири деңиз портторунун жүк айлануусу: Пусан (243 млн т; ошондой эле Япония менен Кореянын ортосундагы жүк ташуунун негизги бөлүгүн тейлейт), Кваньян (198 млн т ), Ульсан (169 млн т ), Инчхон (138 млн т ; Кытай порттору менен байланышты тейлейт), Пхохан (62 млн т). Паром аркылуу Пусан Япониянын Симоносеки, Фукуока, Осака порттору, ошондой эле Цусима аралынын порттору, Инчхон Кытайдын Дальян, Тяньцзин, Вэйхай, Циндао ж. б. порттору, Сокчхо порту Россиянын Зарубино посёлкасы, Владивосток шаары менен байланышат. Ички паромдук байланыш да өнүккөн. Корей Республикасынын желеги менен 812 деңиз соода кемеси катталган (анын 31и чет өлкөлүк кеме ээлерине таандык). Авиация транспорту эл аралык жүргүнчүлөрдүн негизги бөлүгүн ташыйт. Өлкөдө 150 аэропорт иштейт. Эл аралык аэропорттору: Инчхон, Кимпхо, Чежу, Кимхэ (Пусанга жакын), Муан, Яньян. Тэгу жана Чхонжу шаарында.
Глоттография
Глоттография - (гр. «glotta» - «кекиртек» жана «gropho» «жазамын») Тыбыштардын айтылышын изилдөөчү ыкманын түрү. Бул ыкма көп сигналдарды изилдөөдө үн түйүндөрүнүн иштешин тикеден-тике байкап турууга шарт түзөт.
Кичи Уксунай дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тоскоол (айыл)
Калк
Калкы — 1884 киши (2009-жылы).
Сядор-Яха
Сядор-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 164 км.
Сийдик кислотасы
Сийдик кислотасын К. Шееле сийдиктин составынан тапкан. Ал эки формада (кетон жана еноль) кездешет. Туздарды пайда кылат. Ал аз санда ткандарда (мээ, боор, кан), о. эле сийдикте, сүт эмүүчүлөр менен кишинин теринде болот. Организмде айрым зат алмашуунун бузулушунда Сийдик кислотасы жана анын кычкыл туздары (ураттар) топтолот. Сийдик кислотасы - адам жана жаныбарлардын пурин (к. Пурин негиздери) менен белок алмашуусунун акыркы продуктусу.
Манастын түшү
Саякбай Каралаевдин вариантында жок. Шапак Рысмендеевдин вариантында,Багыш Сазановдун вариантында жана башка манасчыларда да Сагымбай Орозбаковдун вариантына жакын айтылат.
Кыргызстандагы жылуулук режими
Суткалык орточо температура 0°С ден жогору болгон мөөнөт бийик тоолуу аймактарда 130 күнгө, түздүк жана жапыз тоолуу райондордо 250—310 күнгө барабар. Суткалык орточо температура 10°С ден жогору болгон эң узак мөөнөт Фергана өрөөнүндө байкалат. Ал эми Ички Тянь-Шанда ал мөөнөт Кыргызстан боюнча эң кыска. Мисалы, 10°С ден жогору температуралардын жалпы суммасы Фергана өрөөнүндө -4000 -4900°, Чүйдө -3700-4000°, Таласта -3000-3300°, Ысык-Көлдө -2500-2600°, Нарын-да -2000°, Суусамырда -1100°.
Тюляба (Кугарчин району, Башкыртстан)
Тюляба — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Волостн айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 194 киши. Почта индекси — 453335, ОКАТО коду — 80238805006.
«Манас» эпосунун жаралышы жана анын доору
«Мажму ат-таварих» м-н «Манас» эпосунун варианттарында моңгол доорунан кийинки тарыхый окуялар, айрыкча кыргыз ж. б. Орто Азия элдеринин калмактарга каршы күрөшү көбүрөөк чагылдырылып, алар мурунку сүрөттөлгөн сюжеттерди сүрүп чыгарышкан. Мындан «Манас» эпосунун мазмуну улам жаңыланып, толукталып тургандыгын, анын башкы каарманы Манас биздин доорго жакындаган сайын чыныгы тарыхый баатырдын эпикалык каарманга айланып кеткендиги байкалып турат. Жыйынтыктап айтканда «Манас» эпосунун биринчи варианты болжол менен 840-ж. 11-кылымдын аралыгында жаралган. Анын алгачкы сюжеттери тарыхый окуяларга негизделген.
Матвеевка дарыясы (Чумыша куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Абу Дулаф
Абу Дулаф кыргыздардын жаза турган калеми бар экенин (демек, жазма маданиятка ээ экенин) арап тилдүү окурмандарына сыпаттап жазып берген.
Исак-Ю (аталышы жок №7128 куйма)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Средний Тогызак (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тобыл дарыясы башатынан Увелька дарыясын кошпогондо, Уй дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Метаболизм
Метаболизм анаболизм + катаболизм
Барокух
Ал адабиятта 14-кылымдын башынан белгилүү. Адегенде (1303-ж.)кашкардык тарыхчы Жемал Карши Барака формасында эскерет. Захиреддин Бабур өзүнүн китебинде Барокух – тоо, Ош чебинин түштүк-чыгышында жайгашкандыгы, тоонун үстүндө эки чакан кужра («таш үй») тургандыгы,анын ылдыйкысын 1496–1497-ж. өзү курдургандыгы, тоодон табылган өтө кооз таштан  бычакка  сап,  курга   каңылтыр ж. б. буюмдар жасалаары; тоодон чоң булак агып түшкөндүгү ж. б. жөнүндө жазат. Барокух фарсы, тажик тилдеринде – «Сонун тоо» (баррок – сулуу, көркөм, сонун, кооз; кух–тоо маанисинде).
Кыргызстандагы жаан-чачындар
Кыргызстандагы жаан-чачындар — Кыргызстандын аймагында жаан-чачындын өлчөмүнүн мааниси ар кайсы жерлерде ар башка. Бир жерде жаан-чачындын жылдык саны 1000—1500 мм болсо, экинчи жеринде 100—150 мм. Жалпысынан Кыргызстандын аймагы тегерегиндеги түздүктөргө караганда бийик жайгашкандыктан мында жаан-чачындын саны да көбүрөөк. Жаан-чачын өзгөчө чет жактарындагы батыштан, түндүк-батыштан келген нымдуу аба массаларынын жолунда жайгашкан кырка тоолордун батыш, түштүк-батыш жана түндүк-батыш капталдарында. Фергана кырка тоосунун түштүк-батыш капталдарында жаан-чачындын жылдык саны 1000 мм ден ашат (Ак-Терек-Гава —1090 мм, Демидовка—1084 мм, Чаар-Таш—1057 мм жана башка). Кыргыз Ала-Тоосунун кырына жакын да жаан-чачындын саны бир кыйла (Төө-Ашуу— 1003 мм) жогору. Жаан-чачын көп жааган райондорго Чаткал кырка тоосунун түндүк-батыш капталы (1000 мм ден жогору), Кемин өрөөнүнүн төрү жана Ысык-Көлдүн чыгыш жагы (900 мм), Сары-Жаздын чыгыш бөлүгү (700—800 мм) кирет. Жаан-чачын азыраак жааган өрөөндөргө Чүй жана Талас (250 мм ден 500 мм ге чейин) өрөөндөрү, Оштун түздүктөрү жана жапыз тоолору (300 мм ден 700 мм ге чейин) кирет. Ички Тянь-Шандын, Борбордук Тянь-Шандын ички өрөөндөрүндө да жаан-чачындын саны аз (200—300 мм). Жаан-чачын эң эле аз жааган жер Ысык-Көлдүн батыш жээги (Балыкчыда 100—140 мм). Фергана өрөөнүнүн түштүк жактарында да жаан-чачын аз жааган жерлер бар (Баткен—156 мм).
Жаа атуу
Оюндун баяны
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден жаа атышып бутага тийгизүүгө аракеттенишет. Оюн каалаган убакытка чейин уланышы мүмкүн. Бутага таамай тийгизгени, оюндун жеңүүчүсү болот.
Мурат Салихов
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Бишкек 2003
Вычегда
Вычегда ― Орусиядагы Коми Республикасы менен Архангел облусундагы дарыя, Түндүк Двинанын оң куймасы. Узундугу 1130 км, алабынын аянты 121 миң км2. Тиман токолтоосунан башталып, башында кууш өрөөн менен агып, босоголуу, төмөн жагы жазы, жайылмасында салаалар жана эски нуктар көп. Негизги куймалары Вымь (оң) жана Сысола (сол). Орточо чыгымы 1160 м3/сек. Ноябрдын башынан апрелдин аягына чейин тоңот. Вольдино пристанына чейин (938 км) кеме жүрөт. Сал агызылат. Боюнда Сыктывкар, Сольвычегодск, Котлас (чатында) шаары жайгашкан.
Жааны алыстыкка атмай
Оюнга даярдануу
Оюнчулар өздөрүнө жаа жана анын окторун даярдашып, бир катар болуп турушуп, оюндун шарты жана кезеги жөнүндө сүйлөшүп алышат,
Которум аткарымдары
Которум аткарымдары – кредиттик мекемелердин жана байланыш ишканаларынын жеке жана юридикалык жактардын акча каражаттарын тигил же бул банктын бир эсебинен экинчисине которуу жөнүндөгү тапшырмаларын орундатуу боюнча аткарымдары.
Коомдук саясат институту
Кыскача таржымакалы
2005-жылдын сентябрынан бери иштеп жаткан Коомдук саясат институту (IPP) коомдогу саясат тажрыйбасын калыптандырууга көмөк көрсөтүүгө жана мамлекеттик институттардын, жарандык коомдун, ЖМК жана бизнес-түзүмдөрдүн конструктивдүү өз ара аракеттенүү механизмдерин камсыз кылууга чакырылган көз карандысыз талдоо жана изилдөө борбору болуп саналат.
Коомдук баа
2010-жылы Коомдук саясат институту (IPP) Шанхай коомдук илимдер академиясына караштуу Аналитикалык борборлорунун аныктамасы боюнча дүйнөнүн белгилүү 36 “акыл борборлорунун” катарына кирген.
Чайчи, Кара-Суу району
Калкы
Калкы - 1 481 киши.
Ажал ордуна
Искендердин образы курч драмалык ситуацияларда, сюжеттик кагылыштарда ачылып отурат. Өмүр менен тагдырды таразага койгон татаал турмуштук жагдайлар Искендердин нравалык күч-кубатын, көз караштарын сынап, анын образын сюжеттик агымда улам дааналанта берет.
Бектурдун образы бийлик ээлеринин ырайымсыздыгын жаңыдан туюп жаткан карапайым калкты ой-сезимин алып жүргөн, сюжеттик структурада аткарган активдүү ролу бар, өзүнүн ачык социалдык мүнөздөмөсү менен айырмаланган, пьесанын жалпы идеялык мазмунун ачылышында жандуу кызмат аткарган таасирдүү образдардан.
Боздогон инген мына мен, кокуй,
Акырында белгилер нерсе, жогоруда айтылгандар «Ажал ордуна» драмасында кемчилик-кетиктер, бөксөлүктөр жок дегенди билдирбейт. 1916-жылкы көтөрүлүшкө Искендер сыяктуу элдин патриот уулдарынан башка да, бай-манаптар катмарынын алдыңкы өкүлдөрү да жетекчилик кылышкан. Көтөрүлүш учурунда кыргыз эли таптүшүнүгү боюнча бай-кедей болуп экиге бөлүнгөн деген идея тарыхый чындыкка жатпайт. Тарыхый маалыматтардан улам үркүн учурунда көтөрүшчүлөрдүн башында Шабдан манаптын уулдары жана кочкорлук Канат хан сыяктуу манаптар тургандыгы белгилүү. «Ажал ордуна» драмасында бул тарыхый чындык көз жаздымында калтырылып, бай-манап катмары элге каршы таптык душман катары шөкөттөлгөн. Бул факт Жусуп Турусбековдун турмуштун кашкайган чындыгын большевизмдин учурдагы таптык саясатын ылайыктап «түзөп-жазап» жазгандыгын айгинелейт.
Жамбы атмай
Оюндун баяны
Буйрук боюнча, оюнчулар бирден аттарын чабып баратып жаа менен илинген бутага атып тийгизүүгө тийиш. Оюн каалаган убакытка чейин уланат. Бутага көп жолу жаа атып тийгизген оюнчу, жеңүүчү болот.
Сереуль дарыясы (Сережа куймасы)
Сереуль — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сереж дарыясынын оң жээгинен 104 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 28 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Тышкы шилтемелер
]
Сяку-Яха (Мэлово-Яха куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Бишкек
Калкы
Эркектер жалпы калктын 46,3%ын, айалдар 53,7%ын түзөт. 2019 ж. үйлөнгөндөрдүн саны 6695 же болбосо 1000 кишиге эсептегенде 7,7, ажырашкандар 1870 же 1000 кишиге эсептегенде 2,2 адамды түзгөн.
Улуттук курамы
Шаарда Кыргыздар (66,2%), Орустар (23,0%), Уйгурлар (1,6%), Татарлар (1,5%), Корейлер (1,4%), Өзбектер (1,4%), Казактар (1,1%), Украиндер (0,9%), Дуңгандар (0,5%) ж. б. жашайт
Тарыхы
VII-кылымындан баштап Бишкек калаасы Жул шаарчасы катары таанымал болчу. 1825-жылында Чүй өрөөнүндөгү Пишпек аттуу калаасы эң ири аскерканасы (гарнизон) менен кошоо курулган. Орус аскердери калааны 2 жолу (Аяк оона айынын (сентябрь) 4, 1860 жана тогуздун айынын (октрябрь) 24, 1862) басып алышкан. 1862-жылдын Жетинин айында (ноябрь) калаа талкаланган. Эки жыл өткөндөн соң, анын ордуна *казак пикети орнотулуп, кийинерек базар чогула башталды. 1868-жылы Пишпек аттуу конуш курулган. Чын куран айынын (апрель) 29, 1878-жылы уезддын (Жети-Суу дубаны) борбору Пишпеке которулган. Ошол учурдан бери Пишпек (Бишкек) шаар наамдын ээси.
Экономикасы
Шаарда 1991-жылы чөп таңгактоочу машина жасоо 20 миң даанага жетсе, 1996-жылы анын 200 араң чыгарылган. Электр машиналар 1125тен, 64кө, металлды кесүүчү станоктор 1146дан 27ге, токулган кийимдер 16 млн даанадан 1,4 млн даанага, бут кийимдер 3,5 млн жуптан 380 миң жупка чейин кыскарган. Ошондуктан, өнөр жай өндүргөн продукциянын көлөмү боюнча Бишкектин республикадагы үлүшү 1991-жылы 31,0%тен, 1996-жылы 20,7%ке чейин азайган. Ал эми, 1996-жылы шаардын өнөр жай өндүрүшүндөгү төмөндөө токтолуп, кайра жогорулоого багыт алды.
Бишкектин ири өнөр жай ишканалары:
Түзүлүшү
Акимдик бөлүнүшү - 4 район.
Шаардын символдору
Фрунзе шаарынын герби 1978-жылы шаардык Эл кеңешинин депутаттары бекитишкен. «Фрунзегорпроекттин» ишкерлери Г. Мулявин жана А. Согонов тарткан сүрөт шаардык 100-жылдыгына карата өткөрүлгөн ачык конкурста жеңип чыккан. Ал гербдин өңдөрү ак, кызыл,ультрамарин, жашыл, коло түстө болгон.1978-жылдан 1991-жылга чейин эч өзгөрүүсүз турган гербдин ылдый жагында турган Фрунзе деген жазууну "Бишкек" деген жазууга алмаштырышкан.
Кайта-Шор (Кичи Роговая куймасы)
Кайта-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Роговая дарыясынын сол жээгинен 80 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 36 км.
Кауфман мандалагы
Өсүү шарттары
Таштак тоо этегинен ортоңку алкактарга чейин өсөт.
Сыма Цянь
Ал "Ши-цзи" ("Тарыхый жазмалар") эмгегинин автору.
Кыскача өмүр таржымакалы
Сыма Цянь өмүрдүк тарых эмгегин аяктоо үчүн өлүм жазасына караганда бычылуу жазасын артык көргөн.
Лев Гумилевдун Сыма Цянь тууралуу пикири
Ооба, III кылымдагы атуулдук согуш Кытайды биротоло алсыздантты, акыры 312-жылы Теңир алдындагы империя хуннулардын анча коп эмес аскерине жеңилип берди. Көп өтпөй хуннулар Хуан-хэ дарыясынын жээктериндеги илгертеден хандыктарга тиешелүү болуп келген бардык жерлерди да каратып алды. Кытайдын айрым өжөр патриоттору башка уруулар жашаган чет-жакаларга, Янцзы дарыясынын жээктерине өтө качышты, ал эми байыркы кытайлык маданияттын өлүм алдындагы жан талашуусу дагы 250 жылча созулду, т.а. бул мезгил Рим маданияты кыйрап отуруп, өлүмгө жеткен мезгилге караганда эки эсеге узактык кылат. Так ошол учурларда Кытай элинин өз мекенинде көчмөндөр менен тоолуктар, хуннулар, табгачтар, кяндар (тибеттиктер) өз билгенин жасап, өкүмзорлук бийлик жүргүзүштү.
Кытайдын кайрадан жаңыланып өнүгүшү VI кылымда башталды. Кытайдын ультрапатриотторунун жолбашчысы Ян Цзян көчмөн падышалардын укум-тукумдарын талкалап салып, Суй сулалесин негиздеди. Бул өнүгүү орто кылымдардагы Кытайдын "аткан таңы" болсо, манжурлар Миң династиясынын аскерин жана козголоңчу Ли Цзычэн башчылык кылган дыйкан кошуундарын талкалаган XVII кылым анын "каран түнү" болду. Европалык түшүнүгү тар окумуштуулар ошол кезде башталган бул начарлоону Кытайдын туруктуу абалы катары ойлоп, "дымуу" деп атап коюшту. Сыма Цяндын алдын ала айткандары чын болуп чыкты". (Л.Н.Гумилев).
Иордания
Иордания же Иордан Xашимит Королдугу (Аль-Мамляка аль-Урдуния альХашимия) – Батыш Азиядагы мамлекет. Түндүгүнөн Сирия, чыгышынан жана түндүк-чыгышынан Ирак, түштүгүнөн жана түштүк-чыгышынан Сауд Арабиясы, батышынан жана түндүк-батышынан Израиль менен чектешип, түштүк-батышынан Кызыл деңиздин Акаба булуңу менен чулганат.
Вики
Вики ...
Сульча (Чоң Каменка куймасы)
Сульча (Карамыш) — Орусиядагы дарыя. Татарстан Республикасы, Самара облусу, Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Каменка дарыясынын сол жээгинен 2,4 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Сеттик дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кылычев, Акылбек Мукаевич
Кыскача өмүр таржымакалы
Кыргыз Тарых Коомунун мурдагы мүчөсү.
Илимий жетекчилик жана редактордук иши
2012-жылы А.Кылычевдин илимий редакциялоосунун астында Бириккен Араб Эмиратынын жараны жараны Абдул Эллах Абдул Кадер Хусаиндин «Ирактагы ал-Хусайни театрынын тарыхы” («История театра Ал-Хусайни в Ираке») аттуу монографиясы жарык көргөн.
Мубах
Заттардагы түпкү касиет – мубах жана халалдык болуп эсептелет. Анын мындай сыпатын жокко чыгаруу үчүн, мубах эместигин далилдеп берүүчү шарияттык атайын далил керек болот. Мубахтыгын жокко чыгарган далил табылмайынча, заттар түпкү халалдык касиетин сактап калат.
Сянгур-Яха
Сянгур-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Талота-Яха дарыясынын сол жээгинен 29 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 52 км.
Сибирь хандыгы
Сибирь хандыгы, Сибирь падышалыгы - 15-16-кылымдагы Батыш Сибирдеги феодалдык, мамлекет.
Друмрайт (Оклахома)
Калкы - 2905 киши. Болжолдуу аянты - 18.3 км². FIPS коду — 40-21750.
Моховая дарыясы (Каменка куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя алабы — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Колпаковский мандалагы
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Түндүк Тянңшанң (Казакстан, Кыргызстан), Батыш Кытай. Кыргызстанда – Кыргыз тоо кыркасы, Ысыккөлдүн айланасы.
Өсүү шарттары
Тоо этектериндеги түздүктөрдө жана өтө бийик эмес тоо алкактарындагы майда шагыл-таш топурактуу жерлерде өсөт.
Саны
Ареалы кыскарып, жаратылышта азайып бара жатат.
Чектөөчү факторлор
Дың жерлерди өздөштүрүп, айдоо. Эл жашаган кыштактарда гүлүн чогултуу.
Сургут (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жакыптын кыз издеши —
Малыңды аяп жүрүп кайындап катын алып бербедиң, Кайыпдаңдын кызы Карабөрктү согушта колго түшүрүп алдым. Шооруктун кызы Акылайды атасынын айыбы үчүн тартууга алдым, жашым отузга жетти — катын алып берип аталык милдетиңден кутулгун — деп Манас атасы Жакыпка таарыныч айтат. Баласынын жөндүү сөзүн эп көргөн Жакып жанына жолдош алып, уулуна ылайыктуу кыз издеп, көп эл-жер кыдырып, акыры Кейип шаарына барып Кыйбанын каны Атемирдин кызы Санирабиганы жактырат. Кыздын атасына кайрылып, уулума кызыңы бер дейт. Атемир (Каракан) кызын бергиси келбейт, бирок Манастан чочулап Жакыпты качырыш үчүн атайылап оор салык — калың сурайт. Куда түшүп, ырымын кылып, кудасы берген кийитин алып Жакып элине кайтат. Ууда жүргөн Манас түш көрөт: чекеси кетик толгон ай койнунда жатыптыр. Ошондой эле түштү Алмамбет да көрөт. Кырк чоро бүт түшүндө толгон ай койнунда жатканын көрүшүптүр. Түштү Бакай жоруп акылы жетик аял ала турганын айтат. Чети кетик ай менин колумда туруп жетилди дейт Манас. Аны Бакай эркек балалуу болот экенсиң деп жоруйт. Уудан кайткан Манастарды үйүнө чакырып, Жакып кыз таап, кудалашып келгенин айтат. Калың үчүн сураган малы өңдөш айтылгандыктан табуу кыйын го дейт. Манас аял алса мал аямак белек деп эл Атемир талап кылгандай өңдөгү малдарды жыйнап келет. Ушундан тартып аял алганда калыңга жакындары менен туугандары кошумча кошуу адаты калат. Айтылган малдан канча эсе көп мал чогулуп, кызды алып келүүгө камынышат.
Жакыптын кыз издеши Шапак Рысмендеевдин вариантында, Молдобасан Мусулманкуловдун вариантында жана башка манасчыларда бар жана негизинен Сагымбай Орозбаковдун вариантына жакын берилген.
Жүн (биология)
Күндүн ультракызгылт-көк нурлары Ж-дүн структурасына чоң таасирин тийгизет. Мисалы, эксперимент учурунда 50 саат күн нурунун таасири астында болгон Ж-дүн курамында күкүрттүн өлчөмү 2,4 %ке азайган. Күз айынан жаз айларына чейин амин к-талардын саны 81 %тен 76 %ке төмөндөгөн. Бул учурларда Ж. булаларынын физ. касиеттери начарларап, морт болуп калат.
Пикирлерди рангалоо
Пикирлерди рангалоо - класста айтылган бардык пикирлерди чогултканыбызда, алар бир чектен экинчи чекке чейин бири-бирине айырмаланышып, атүгүл эки же андан кеп тегиздикте өз ара кесилиши да мүмкүн. Ушул пикирлердин ортосундагы аралыктар рангалар болот.
Алмяс (Кугарчин району, Башкыртстан)
Алмяс — Башкыртстандын Кугарчин районундагы айыл, Ибраев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 305 киши. Почта индекси — 453331, ОКАТО коду — 80238815002.
Данкан (Оклахома)
Данкан (Оклахома) (Duncan) — Оклахома штатынын Stephens округуна караган АКШ шаары.
Ата - Журттун азаматтары
Бактыбек Жекшенов - коомдук ишмер:
- Жыл өткөн сайын өлкөбүздүн экономикасында, маданиятында жана бүтүндөй саясий-социалдык чөйрөсүндө эбегейсиз интеллектуалдык, илимий дараметке ээ жаштарыбыздын демилгеси маанилүү ролду ойноп бара жатат. Бүгүн коомубузда болуп жаткан олуттуу өзгөрүүлөрдүн чордонунда дал ушул жаштар турат. Учурда көп сандаган жаштар уюмдары, кыймылдары пайда болуп, ар кандай мүнөздөгү жана багыттагы иштерди алпарышууда. Бирок, "Ыйык Ата Журт" коомдук жаштар фонду куру кыйкырык менен алектенген, донорлордун камчысын чапкан көп сандаган уюмдардан айырмаланып турарын айтып кетким келет. 2000-жылы түптөлгөн күндөн тартып эле "Ыйык Ата журт" коомдук жаштар фонду конкреттүү иш-чаралар менен алектенип, бул аракеттер өз жемишин берүүдө. Учурда мамлекеттик жаштар саясатын ийгиликтүү иш жүзүнө ашырууда, жаш жарандарды инсан катары калыптандырып, өз мекенине кызмат кылган чыныгы уул-кыздарды тарбиялоодо жаштардын коомдук уюмдары активдүү позицияны ээлеши зарыл. Бул багытта "Ыйык Ата Журт" коомдук жаштар фондунун бай иш тажрыйбасы, кылган кызматы башкалар үчүн мыкты үлгү боло алат деп эсептейм.
Операциялык тутум
Программалык камсыздоонун иштеп чыгуучуларына операциялык тутум минималдык түрдө керектүү функциялардын топтомун берүү менен деталдардан абстракциялоого, каражаттарды иштеп чыгууга мүмкүнчүлүк берет.
Систых-Чул дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Вяткин Михаил Порфирьевич
Вяткин Михаил Порфирьевич [9 (21). 8. 1895, Россия империясы, Оренбург шаары – 7. 12. 1967, СССР, Ленинград шаары] – тарыхчы, профессор (1946). Кыргыз ССР Илимдер Академиясынын корреспондент-мүчөсү (1954). 1921-ж. Томск университетин бүтүргөн. 1934-жылдан СССР Илимдер Академиясынын Ленинграддагы бөлүмүндө илимий кызматкер, бөлүм башчысы. М. П. Вяткин көчмөн элдердин, анын ичинде казак-кыргыздар жана Россия империясынын 19-20-кылымдардагы социалдык-экономикалык тарыхын изилдеген. Кыргыз ССР тарыхынын 1-, 2-, 3-басылыштарын даярдоодо редактор жана анын авторлорунун бири. «Баатыр Срым» аттуу эмгеги үчүн СССР мамлекеттик сыйлык ыйгарылган (1948). Эмгектери: Социально-экономическое развитие Средней Азии. Ф., 1974.
Макрух
Харам - так жана күчтүү далилдер менен катуу тыюу салынган иш-аракеттер болсо, макрух анчалык катуу болбогон тыюу салууларга карата айтылат.
Макрух экиге бөлүнөт: 1) Харамга жакын макрух (макрух тахриимий): Даарат алганда, гусулда сууну ысырап кылуу ж.б. сыяктуулар буга мисал болот. 2) Харамдан алыс макрух (макрух танзиихий): Мурунду оң кол менен чайкоо ж.б. сыяктуулар.
Эргешов Таласбек
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Ян Сибелиус
Ян Сибелиус (8. 12. 1865, Хяменлинна, Тавастехус - 20. 9. 1957, Ярвения, Хельсинкиге жакын) - финн композитору, М. Вегелиустан (Хельсинкиде), А. Беккерден (Берлинде), Р. Фукс менен К. Гольдмарктан (Вена) таалим алган.
Камы-Шор
Камы-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уса дарыясынын сол жээгинен 546 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Испан тили
Испан тили – Испандардын жана Латын Америкасындагы көпчүлүк элдердин тили. Испания Королдугунун (анын ичинде Түндүк Африкадагы Сеута жана Мелилья анклавдарынын), Түштүк Америкада Гватемала, Гондурас, Коста-Рика, Никарагуа, Панама, Сальвадордун расмий, Аргентина, Венесуэла, Колумбия, Парагвай, Перу, Боливия, Уругвай, Чили, Эквадордун тең расмий тили (жергиликтүү тилдер менен катар). БУУнун расмий жана жумушчу тилдеринин бири. Испан тили роман тил тобуна кирет. Испания аймагы эки негизги диалектилик ареалга бөлүнөт: Түндүк (кастилия, арагон-каварра ж. б. диалектилер) жана түштүк (андалус, канар ж. б. диалектилер). Испан адабий тили кастилия диалектисинин негизинде түзүлгөн. Грамматикалык түзүлүшү боюнча жөнөкөйүрөөк: зат жана сын атоочтор жөндөлбөйт, сөз ирети француз тилине караганда эркин келет. Башка роман тилдериндегидей эле испан тилинде этиштин формалары да бар. Испан графикасы латын алфавитинин негизинде. Жазуусунда тыбыштык принцип алынган.
Гүлгаакы
“Гүлгаакы” поэмасында Шамашрап дубана тарыхый инсан. Өзбек элинин таланттуу классик акыны Бабарахим Машраб 1667 (1640) – жылы Андижанда төрөлгөн. Акындын өмүр жолу жөнүндөгү тарыхый маалыматтар Н. Чотбаев айткан варианттагы окуялар жана ал жөнүндөгү аңыз-аңгеме түрүндөгү нускалар менен дал келген учурлар бар. Кандай болгон күндө да Шамашрабдын элдик чыгармадан орун алышы кызыктуу факты. Поэманын баш каарманы Гүлгаакы калмактын баатыр кызы, калмак ханы катары мүнөздөлүп, өз элин бейпилдикте багып, сырт душмандан коргоп турганы сүрөттөлгөн. Кыргыз баатыры Гүлжигит экөө душман колунан каза таап, окуя трагедия менен аяктайт. Поэманын негизги идеясы – мекенге, эл, жерге болгон сүйүү, анын келечегине кам көрүү, элдин, жердин эркиндиги үчүн күрөшүү.
Кошнике
Кошнике – кээбир өлкөлөрдөгү (м.: Германияда) нике менен үйбүлөгө каршы кылмыш. Кошаялдуулуктан (көпаялдуулуктан) айырмаланып, мында бир эле учурда бирнече юридикалык никеде туруу менен, эркек үчүн да, аял үчүн да бирдей жоопкерчиликти карайт.
Гипоcтазирлөө
Гипоcтазирлөө –
Жедирмек
Оюндун педагогикалык маанисин
Кыймылдарды так аткарууга, чындыкка, тартипти сактоого үйрөтөт.
Кантук-Ты-Вис
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ивано-Франковск
Ивано-Франковск - (1962-ж. чейин Станислав) Украинанын батышындагы шаар. Иван Франко облусунун административдик борбору. Украина Карпатынын тоо этегинде жайгашкан. Калкы 217,6 миң (2007). Темир жол бекети. Эл аралык аэропорту бар. Шаар 17-кылымдын 2-жарымында негизделген. 1919-39-ж. Польшанын, 1939-жылдан Украинанын курамында. Машина куруу жана металл иштетүү өнүккөн. Мини-трактор, айыл чарба шаймандарынын жабдуулары чыгарылат. Хим., жыгаччылык, жеңил, тамак-аш өнөр жай иштейт. Архралык эстеликтерге бай. Университеттер, китепкана, музейлер, театрлар бар. 1962-ж. украин жазуучусу И. Я. Франконун урматына аталган.
Сокса дарыясы
Сокса — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сереж дарыясынын сол жээгинен 211 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Островский мандалагы
Саны
Улам барган сайын азаюуда.
Өстүрүү
Чет өлкөдө жана КМШ мамлекеттеринин ботаникалык бактарында пияз түбүнөн буга чейин жетиштүү түрдө өстүрүлүп келет. Кыргызстанда болсо мындай иштер анча изилдене элек.
Жазы аталыктуу мандалак
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Июнда гүлдөп, мөмөлөөсү боюнча маалымат жок.
Тад-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Иван Сеченов
Сеченовдун туулган жеринде эстелик коюлган, 1-Москва мед. институту, СССР ИАнын Эволюциялык физиология жана биохимия институту, СССРдин физиол. журналы анын ысымында.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Мунгай дарыясы
Мунгай (Кичи Мунгай) — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Аламбай (Лесной Аламбай) дарыясынын оң жээгинен 12 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 29 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Иакинф (Бичурин)
Теги боюнча - түрк тилдүү чуваш элинен, алардын чокунган бөлүгүнөн болгон.