cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сарыкамыш тоо кыркасы
Көкөмерен м-н Көбүк суусунун аралыгында, Жумгал районунун аймагында. Кеңдик б-ча 39 кмге созулат. Туурасы 17 км. Орт. Бийикт. 3800 м, эң бийик жери 4042 м. Ортоңку бөлүгү бийик, мөңгүлүү. Түштүк Капталы узун ж-а тигирээк, түндүгү кыска, жантайыңкы. Батыш бөлүгү аскалуу, капталдары кокту-колоттуу. Ортоңку бөлүгүндө шиш чокулар, жалама беттер арбын, терең капчыгайлар бар. Чыгышы негизинен түзөң, байыркы түздүктөрдүн калдыктары кездешип, капталдары Көкөмерен суусуна карай жантайыңкы. Тоодон Көкөмерендин сол куймалары – Көбүксуу, Кашкасуу, Туура-суу, Тууракайың, Каракүнгөй, Тууратерек ж. б. суулары агып түшөт. Негизинен порфириттүү гранит, адамеллит, гранит-диорит интрузия тектеринен турат. Кургак талаа ж-а бадал аралашкан талаа (2400 м бийиктикке чейин), 3000 мге чейин бадалдуу, айрым жеринде сейрек арча токой аралашкан шалбаалуу талаа ж-а шалбаа, 3700 мге чейин субальп, альп шалбаалуу талаа ж-а шалбаа, андан жогору нивалдык-гляциалдык ландшафттары тараган. Жайыт; чабынды жерлери арбын. Тоо этегинде Сарыкамыш, Чаңдөбө кыш. ж-а кыштоолор бар.
Петрашов Евгений
Петрашов Евгений (4. 9. 1974-жылы туулган, Фрунзе шаары) – спортчу (сууда сүзүү). СССР спорт чебери, Кыргыз Республикасынын спортуна эмгек сиңирген чебер. Кыргыз Мамлекеттик дене-тарбия институтун (КМДТИ) бүтүргөн (1994). 2002–06-жылдары олимпия оюндарына даярдоо борборунун машыктыруучусу, Кыргыз Республикасынын дене тарбия жана спорт мамлекеттик агенттигинде башкы адис. Кыргыз Республикасынын 15 жолку чемпиону, рекордчусу. Борбордук Азия оюндарынын женүүчүсү.2007-ж. Дүйнө кубогуна катышып, 50 м аралыкка эркин сүзүүдө 24 секундда марага жеткен. 2008-ж. Беларуссиянын ачык биринчилигине, Пекин олимпия оюндарына катышкан.
Краутаузен
Краутаузен (Krauthausen) — Германия Федеративдик Республикасынын Тюрингия жеринде жайгашкан муниципалитет. Вартбург районуна кирет.
Эмерсон (Небраска)
Калкы - 817 киши. Болжолдуу аянты - 1.2 км². FIPS коду — 31-15710.
Левэрэтт (Массачусетс)
Калкы - 1 663 киши. Болжолдуу аянты - 59.5 км². FIPS коду — 25-35180.
Шишкебек
Жасоо ыкмасы
Тоок этин тандоодо да өзгөчө көңүл буруу керек. Бардык эле тооктун эти шишкебекке жарай бербейт. Бройлер породасындагы же 1 жылдык тооктун эти, канаттары шишкебек жасоого ылайыктуу. Өзгөчө тооктун сан этинен жасалган шишкебек ширелүү жана даамдуу деп эсептелинет. Тооктун оң буту көп кыймылда болгондуктан, эти сол бутунукуна караганда бир аз катуураак келет. Андыктан тооктун сол санын тандаган да туура болот.
Көз карандысыздык (саясий)
Көз карандысыздык (саясий) – бир өлкөнүн экинчи өлкөгө, социалдык институттарга баш ийбестиги, өз алдынчалыгы, эгемендүүлүгү. Көз карандысыздык коомдук саясат, бийлик, идеология, укук, маданият, экономика, социалдык жактан эркин болууну камтыйт. Көз карандысыздык. абстрактуу. эмес, салыштырмалуу түшүнүк, демократиялык (бүткүл элдик добуш берүү) же шайлоо аркылуу конституцияда бекитилет. Көз карандысыздык жөнүндөгү идея адегенде 15-кылымда Батыш Европада пайда болуп, кийин ал мамлекеттик жана эл аралык укуктук документтерде кеңири чагылдырылган. Анын эң башкысы 1966-ж. кабыл алынган жарандык жана саясий укуктар жөнүндөгү эл аралык акт болуп саналат. Анда дүйнөдөгү ар бир улуттун эгемендүү укугу көрсөтүлүп, элдин өз эрки менен социалдык жана саясий түзүлүштү тандап алуу укугу бекемделген. Кыргыз Республикасынын Көз к арандысыздыкка ээ болуу процесси 1990-ж. 15декабрда Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин «Кыргыз Республикасынын мамлекеттик эгемендүүлүгү жөнүндөгү» декларациясын кабыл алышы менен Кыргызстан жалпы союздук органдардын контролунан бошоп, бардык бийликти өз колуна алган [[Категория:элмурат
Көз өлчөө съёмкасы
Көз өлчөө съёмкасы – жер бетинин түзүлүшүн жөнөкөй курал- жабдыктар, аспаптар менен кагазга түшүрүү. Мында чийме чие турган кагаз (тактага бекитилген планшет), компас, визирлүү сызгыч колдонулат. Жер бетинин түзүлүшү кагазга чийме түрүндө түшүрүлөт. Аралык, кадам өлчөгүч, спидометр же көз болжолу менен, багытты компастын жардамы менен аныкталат. Визирлүү сызгычты багыт боюнча коюп, аралык чекит менен белгиленет. Кээ бир элементтер эки же үч кесилүүчү сызыктар менен аныкталат. Экинчи чекит мурдагы биринчи чекит боюнча такталат. Шарттуу белгилер, масштаб берилет.
Рыскулбеков Муса
Рыскулбеков Муса (14. 4. 1911, азыркы Чүй облусу, Аламүдүн району, Байтик айылы – 6. 6. 2010, Бишкек) – педагог, кыргыздын туңгуч экономисти, экономика илимдеринин кандидаты (1947), Кыргыз ССРинин илимге эмгек сиңирген кызматкери (1951), Кыргыз Республикасынын эл мугалими (2001). Самарканддагы эл чарба институтун бүтүрүп (1936), ошол эле институтта окутуучу, Кыргыз экономикалык-финансы техникумунда окутуучу, директор (1938- 39), Өзбек ССРинин Бухара облаткомунун өнөр-жай боюнча орун басары (1939–41), Фрунзе облустук пландоо комитетинин төрагасы (1941–43), Кыргыз ССРинин эл агартуу комиссары (1943–45), Москвадагы КПСС БКнын партиялык мектебинин угуучусу (1945), Кыргыз ССР Министрлер Советинин Мамлекеттик пландоо комитетинин төрагасынын орун басары (1946–49), СССР Илимдер Академиясынын Кыргыз филиалында сектор башчысы (1949–58), Кыргыз Мамлекеттик Университетинин проректору (1958–61), 300гө жакын илимий эмгектин автору. Ленин, Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган. Аты Кыргыз экономикалык университетине берилген (2010-ж.) Эмг.: Экономическое значение присоединения Киргизии к России. Ф., 1959; Переход киргизов от кочевого к современному социалистическому хозяйству. М., 1960; Экономическое сотрудничество Киргизии с союзными республиками и странами социализма. Ф., 1962.
Гереро
Тил
Германия гереро жана нама элдерине каршы геноцидди расмий түрдө таанып, Намибия өкмөтүнөн кечирим сурап, компенсация төлөп берүүгө убада кылган.
Булактар
Гереро тили
Барпиев Рыскул
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Барпиев Ашыркул
Өрөөндөгү белгилүү мергенчилерден.
Соң-Көл тоосу
Соң-Көл тоосу - Ички Теңир-Тоодо, Жумгал ж-а Соң-Көл өрөөндөрүн бөлөт.
Шири
Шири — жүнү устара менен атайын кырылып, ашатылбай ышталган бодо малдын териси. Шириден көнөк, көнөчөк, көөкөр, сабаа, чыны кап сыяктуу көчмөнчүлүккө керектүү идиш-аяктар жасалат.
Кириллицаны латындаштыруу
Айтор, кыргыз тилин латындаштырууда тантыроону азайтууга аракеттенгенибиз дурус болот эле.
Башка Түрк мемлекеттериндеги алфавиттер
{| border="2" cellpadding="1"
Патенттик укук
Патенттик укук – мүлктүк, ошондой эле аны менен байланыштуу мүлктүк эмес мамилелерди жөнгө салуучу мыйзам тармагынын ченемдери. Ал жаңы табылгаларды, пайдалуу үлгүлөрдү, өнөржай үлгүлөрүн табуу, укуктук жактан коргоо жана пайдалануудан, аталган объектилерди патент берүү жолу аркылуу укугун коргоо тутумун орнотуудан улам келип чыгат. Интеллектуалдык менчик тууралуу мыйзамдардын курамдуу бөлүгү болуп саналат.
Балташев Абдували
Өзүнүн алп күчү менен Кыргызстанга эле эмес, коңшу Өзбекстанга, Казакстанга белгилүү балбандардан болгон.
Тильбер
Тильбер (Thielbeer) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан муниципалитет. Зальцведель районуна кирет.
Кэйп Элизабэт (Мэн)
Кэйп Элизабэт (Мэн) (Cape Elizabeth) — Мэн штатынын Камберленд округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 9068 киши. Болжолдуу аянты - 151.3 км². FIPS коду — 23-10180.
Сабир
Сабир [өз аты-жөнү - Мирза Алекпер Таирзаде; 19(31). 5. 1862, Шемаха шаары - 12(25). 7. 1911, ошол эле жер] - азербайжан акыны, сатирик. Алгач медреседен, кийин акын С. А. Ширванинин мектебинен окуган. Адегенде лирикалык казал, революция жылдарында (1905-07) жарандык мотивдеги ырларды жазган. «Молла Насреддин» сатиралык журналын чыгарууга катышкан. Ал прогресске кедерги болгон фанатиктерди, элге жат интеллигенттерди, молдолорду ар кандай лакап ат менен сындап, элди билим алууга, азаттыкка чакырган. Сабирдин чыгармалары азербайжан тилиндеги пролетардык адабияттын алгачкы үлгүлөрүнүн бири катары азербайжан адабиятына негиз болгон. Анын «Хоп-хоп-наме» (1934) ырлар жыйнагы бар.
Сууганташ-Акташ тоосу
Сууганташ-Акташ тоосу – Фергана тоо тизмегинин түш.-батыш тармагы. Сузак р-нун аймагында, Каралма суусунун алабынан орун алган.
Тамарак (Миннесота)
Тамарак (Миннесота) (Tamarack) — Миннесота штатынын Aitkin округуна караган АКШ шаары.
Мен сүйгөн менен пайда жок
Тарыхы
Ырдын автору Руслан Нарынбаев: «Сезим деген чатак иш экен» – 2013-жылы Жети-Өгүз районуна чыгармачылыктагы инилерим Добр, Руслан Абыловдор менен гастролдоп барып калдык. Мен анда комуз менен ырдачумун. Эл жакшы кабыл алышты. Кайсы жерге барбайлы кол чаап, кошо ырдашып, жакшы тосуп алып жатышты. Баарыбыз меймандос, сыйчыл, жакшы үй-бүлөнүн үйүнө жайгаштык. Сезим деген чатак нерсе экен, жубайыӊ, бала-чакаӊ барбы, аны менен иши да болбойт тура. «Жүрөк бирди, көӊүл миӊди сүйөт» дегендей, жүрөгүм менен сүйүп алган жарым болсо да, көӊүлүм жаш селкиге бурулду. Биз мейман болгон үй-бүлөнүн кызын жактырып калдым. Кечинде концерттен чарчап келебиз, жанымдагылар уйкусу келип, курсагы тойгондон кийин эле тоголонуп уктаганга шашышат. Менде кайдагы уйку? Дагы отурсак, ырдасак экен дей берем. Анан колума комузумду алып чарчаганыма карабай ырдап кирем. Кайсы ырды ырдабайын, ушул ырларым аркылуу мендеги сезимди билсе экен деп тигил кызды карай берчүмүн. «Бирок анын жолдошу бар экен» – Ошентип, ал үйдө бир жумага жакын жашадык. Жан дүйнөм ырга толуп, өзүмдү асманда учуп жүргөндөй сездим. Ал кыздын мага жөн эле сүйлөп койгону кубаныч, сүйүнүч тартууласа, карап күлүп койгону «сүйөм» дегендей туюлду. Концерттер кечинде башталат эмеспи. Күндүз мына ушундай сезим менен көл жээгинде кыӊылдап жүрүп, жакшы бир кайрыктар жаралды. Анан кетерде дасторкон үстүндө отурсак, үйдүн кожоюну «менин кызымдын жолдошу бар» деп сөз келгенде айтып калды. Менин да үй-бүлөм бар болгону менен, бул сөздү укканда жаман болдум. Көрсө, кыз атасыныкына келип эс алып жүргөн учуру экен. Экөөбүз көп нерсени сүйлөшкөнүбүз менен, «үй-бүлөӊ барбы?» деп бири-бирибизден сурабаптырбыз. Ал күнү маанайым жок жүрдүм. Бирок баягы жаӊы жаралган кайрыктар оозумдан түшпөй койду. Бир убакта «Мен сүйгөн менен пайда жок» деген сап жаралып калды. Ошентип, ал үй-бүлө менен кош айтышып, сапарыбызды андан ары уладык. Кийин ырдын үстүнөн иштей баштаганда да көз алдымда анын элеси тартылып турду.
Павловка (Бижбуляк району, Башкыртстан)
Павловка — Башкыртстандын Бижбуляк районундагы айыл, Сухоречен айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 5 киши. Почта индекси — 452042, ОКАТО коду — 80212843008.
Леоминстер (Массачусетс)
Леоминстер (Массачусетс) (Leominster) — Массачусетс штатынын Уорчестер (Worcester) округуна караган АКШ шаары.
Көк-Ала
Көк-Ала – Чаткал кырка тоосунун түштүк-чыгыш капталындагы көл. Ала-Бука районунда. Каба-Сай суусунун төрүнөн орун алган. Аянты 0,84 км2, тереңдиги 100–130 м. Көл чанагы деңиз деңгээлинен 2606 м бийикте жатат. Гравитациялык жер көчкүнүн өрөөндү бөгөп калышынан пайда болгон. Жээктери зоокалуу, тик. Суусунун темпретурасы 19,5 – 21 Сге жетет. Көлгө бир нече агын суу куюп, суунун бир аз бөлүгү бөгөттүн астынан сарыгып агып чыгат.
Крибитч
Калкы - 1132 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 13,3 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 16 0 77 022. Муниципалитеттин башчысы — Бернд Буркхардт.
Шираз
Шираз - Ирандын түштүк-батышындагы шаар. Фарс останынын адм. борбору. Калкы 1,3 млн (2011). Эл аралык аэропорту бар. А.-ч. районун борбору (жүзүмчүлүк, цитрус өсүмдүктөрү, кант кызылчасы ж. б.). Нефть ажыратуу, химиялык (минералдык жер семирткичтер ж. б.), цемент, жыгаччылык, текстиль, тамак-аш, машина куруу (электроника), металл иштетүү ишканалары иштейт. Килем токулат. Кол өнөрчүлүк өнүккөн. Университет, «Фарс» музейи бар. 7-кылымда негизделген. 18-кылымдын 2-жарымында Ирандын борбору болгон. Цитадель, Жыйын өткөрүүчү (9-20-к.), Ноу (13-к.), Вакиль (18-к.) мечиттери бар. Орто кылымда миниатюра тартуунун, кйлем токуунун борбору болгон. Ирандык акындар Саади менен Хафиздин мекени.
Тастарата тоосу
Тоң ж-а Тосор сууларынын аралыгында кеңдик багыт б-ча 24 кмге созулуп жатат. Орт. бийикт. 2900 м, эң бийик жери 3908 м (Тастарата чокусу). Тоо Каракемер, Карышкыруюк, Сарыкүнгөй, Тузбулак, Курманбайтөш, Кууганды, Күнтийбес, Жапектин Сарыкүнгөйү ж. б. майда тармактардан куралат. Кыры тайпак, капталдары кыска ж-а жантайыңкы, кокту-колоттор аз.Тегерегиндеги өрөөндөрдүн тамандарынан 1300–1500 м бийик жатат. Негизинен девон м-н рифейдин андезиттүү порфирит, туф, мраморлошкон акиташ тектеринен турат. Тоонун түн. капталына карагай токою, бадал, арча аралашкан шалбаалуу талаа (2800 м бийиктикке чейин), андан жогору субальп ж-а альп шалбаалары талаасы мүнөздүү.
Сабоо
Сабоо - жүн сабай турган кош чыбык. Көбүнчө ичке, түз ыргай, шилби же табылгыдан жасалат. Узундугу 1 метрдей. Чатышкан жүндү жайылган талпактын үстүнө салып, сабоо менен сабаганда чатыштары жазылып, ыпыр-сыпырдан тазаланат.
Көк-Белес мөңгүсү
Көк-Белес мөңгүсү – Түркстан кырка тоосунун чыгыш бөлүгүнүн түндүк капталындагы өрөөн тибиндеги мөңгү. Сох суусунун сол куймасы – Калай-Махмуддун алабында. Узундугу 5,6 км, аянты 3,2 км2, абляциясынын аянты 1,5 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 5080 м, этеги 3120 м бийикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 4100 м. Мөңгүдөн Калай-махмуд суусунун сол куймасы башталат.
Винкель (Айфель)
Калкы - 133 киши(2013-ж.). . Аянты - 6,69 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 33 084. Муниципалитеттин башчысы — Йөрг Прешер.
Арстан падыша
"Walt Disney Feature Animation"өндүргөн жана "Walt Disney Pictures" жайылткан бир-нече бөлүмдүү америкалык анимацияланган мюзикл тасма. Бул "Disney" студиясынын 32-анимацияланган тасмасы болуп саналат. Тасма Африкадагы арстандар королдугунда жер алып, Уильям Шекспирдин "Гамлет" чыгармасынан таасир алган. Тасманын режиссёрлору: Рожер Аллерс, Роб Минкофф, продюсери жана сценарийин жазгандар Ирен Меччи, Жонатан Робертс жана Линда Вулвертон. Тасмада үн коштогондор: Мэттью Бродерик, Жеймс Эрл Жонс, Жереми Айронс, Жонатан Тейлор Томас, Мойра Келли, Натан Лейн, Эрни Сабелла, Роуэн Аткинсон, Роберт Гийом, Мэж Синклер, Вупи Голдберг, Чич Марин жана Жим Каммингс.
Тасма 2016-жылы Конгресс Китепканасы тарабынан"маданий, тарыхый, эстетикалык жактан маанилүү" деп табылып, Американын Улуттук кино реестринде сакталууга тандалып алынган.
Сюжети
Саванна падышасы, арстан Муфасанын жана анын аялы Сарабинин Симба деген уулу төрөлөт. Атасынын көзөмөлүндө чоңоюп, келечектеги башкаруучу болуп өсөт.
Ошол эле маалда Симбаны Муфасага кызмат кылган падышалык бакшы мандрил Рафикини табат. Ал атайын Симба үчүн өлгөн Муфасанын арбагын чыгарат, ал эми атасы уулуна өткөн чактан качуунун кереги жок экенин түшүнүүгө жардам берет. Агасы аны алдаганын түшүнгөн Симба кайтып келип, Мекенинде адилеттикти орнотууну чечет. Ушул жөнүндө уккан Нала, Тимон жана Пумба досунун артынан акырына чейин бул жолду басып өтүүгө шашышат.
Симба Сараби энеси менен кайта кошулат жана Нала анын колуктусу болуп калат. Рафикинин батасы менен Симба атасынын тактысын тартат, ал эми чыныгы падышанын күркүрөгөн үнү Прайд жергесин жарыялайт. Тасма башталгыч көрүнүшкө окшош көрүнүш менен аяктайт - сырттандар куулгандан кийин бардык жаныбарлар кайтып келишет, Прайд жергеси кайрадан гүлдөп, падыша Симба менен зайыбы Нала балалуу болушат.
Богемия
Богемия (Čechy, Böhmen, — которулганда/ Бойилердин жери ) — Борбордук Европадагы тарыхый аймак, азыркы Чех Республикасынын батыш бөлүгүн ээлейт, Чехиянын эскирген немисче аталышы – чехтердин тарыхый конушунун аймагы.
Географиялык абал
Аянты 52,750 км². Түндүк жана түштүк-батышта Германия, түндүк-чыгышта Польша, чыгышта Моравия, түштүгүнөн Австрия менен чектешет. Богемиянын калкы болжол менен 6,25 миллион адамды түзөт.
Оң Рассоха (Захарьина куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шетленд аралдары
Шетленд аралдары (Shetland Islands) Атлантика океанында, Шотландиянын түндүк тарабында; Улуу Британиянын аймагы. 100дөй аралдан турат (негизгиси - Мейнленд а.). Аянты 1,4 мин км2. Калкы 23,2 миң (2011). Дөбөлүү түздүктөр жана бийиктиги 450 м келген платолор ээлейт. Климаты мелүүн деңиздик, субтропиктик. Атлантика жылуу агымынын таасири тийет. Шалбаа өсөт, саздак жери көп. Канатуулар базары. Балык кармалат. Шетленд аралдарына жакын жерден нефть казып алынат. Адм. Борбордук Леруик ш.
Эмилбек Балтагулов
Дискографиясы
* Аталарды урматтайлы, барктайлы (с. об. Эмил Балтагулов)
Эппертсхаузен
Эппертсхаузен (Eppertshausen) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Дармштадт административдик округуна карайт. Дармштадт-Дибург районуна кирет.
Калкы - 5923 киши(2013-ж.). . Аянты - 13,11 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 4 32 005. Муниципалитеттин башчысы — Карстен Хельфман.
Савкина Наталья Васильевна
Савкина Наталья Васильевна (1916-жылы туулган, Россия, азыркы Москва облусу, Рязань району - ө. жана башкалар) - жумушчу, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1966). Эмгек жолун 1932-жылы Фрунзедеги эт комбинатынын мал союу цехинде баштаган. Өндүрүштүк тапшырмаларды 110-120% ке аткарып, эмгек өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу менен, сырьё менен материалды үнөмдөгөн. Ленин, «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган.
Тартл Ривэ (Миннесота)
Тартл Ривэ (Миннесота) (Turtle River) — Миннесота штатынын Beltrami округуна караган АКШ шаары.
Шестерня
Шестерня, тиштүү дөңгөлөк цилиндр же конус түрүндөгү тиштүү алкак; тиштүү кыймыл өткөргүчтүн негизги тетиги. Цилиндрлүү Шестернянын тиштери тышында же ичинде болушу мүмкүн. Тиштин формасы тик бурама сыяктуу, бурчтуу жана ийри түрдө болот. Тиштин түспөлү көбүнчө эвольвента, кээде циклоида боюнча жасалат. Шестернянын констрсы анын аткаруучу ишине, өлчөмүнө жана жасоо ыкмасына жараша аныкталат. Шестерняны жасоодо негизги колонулуучу материалдар: легирленген болот, чоюн, пластмасса (текстолит, полиформальдегид ж. б.).
Тектеги Вайльхайм
Шаар административдик курамы боюнча 3 шаардык районго бөлүнөт.
Байтаков Бектур Канбалович
Байтаков Бектур Канбалович (28.9.1946-ж.т., Бишкек) - коомдук ишмер. Фрунзе политехникалык институтун бүткөн (1974).
Прищатиница
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
Тойхерн
Тойхерн (Teuchern) — Германия Федеративдик Республикасынын Саксония-Анхальт жеринде жайгашкан Шаар. Вайсенфельс районуна кирет.
Шаар административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.
Рюкю
Рюкю, Нансей – Тынч океандагы архипелаг, Япониянын аймагында. Түндүк-чыгыштан түштүк-батышты карай уй мүйүз тартып, Кюсю жана Тайвань аралдарынын ортосунда 1200 кмге созулуп жатат. Аянты 4,8 мин км2дей. Эн ири аралдары – Окинава жана Амами. Рюкюнун түштүктөгү аралдар тобун бойлото шуру рифтери жатат. Плато жана жапыз тоолор басымдуу. Бийиктиги 1935 мге жеткен аракеттеги үч жана бир нече өчкөн жанар тоо бар. Климаты субтропиктик жана тропиктик муссондук. Жылдык жаан-чачыны 2000-3500 мм. Тайфундар тез-тез болуп турат. Тропиктик токойлор жана бадалдар ээлейт. Шалы, батат, бал камыш өстүрүлөт. Балык кармалат. Башкы шаары – Наха (Окинава аралында).
Маба тили
Ал тилде башталгыч класстарда окуу жүргүзүлөт, китептер жана мезгилдүү басылмалар чыгат, радио уктуруулар эфирде алпарылат.
Таунтон (Миннесота)
Таунтон (Миннесота) (Taunton) — Миннесота штатынын Лайон округуна караган АКШ шаары.
Эпштайн
Эпштайн (Eppstein) — Германия Федеративдик Республикасынын Гессен жеринде жайгашкан муниципалитет. Дармштадт административдик округуна карайт. Майн-Таунус районуна кирет.
Маба (эл)
Тамак-аш
Маба негизинен жашылча соустары, жарма, кайнатылган тамактар ​​жана жашылча тамактары бар таруу токочтору менен азыктанат.
Үч-Көл тоосу
Сары-жаз суусунун оң куймалары Үчкөл, Ак-шыйрак сууларын бөлүп турат. Уз. 50 км, туурасы 12 км. Орт. бийикт. 4220 м, эң бийик чокусу 4384 м. Негизинен палеозойдо пайда болгон акиташ, сланец, чопо ж. б. Чөкмө тоо тектерден турат. Аларды порфирит, гранит интрузиялары жиреп чыккан. Тектон. терең жаракалар м-н тилмеленген. Суу боюндагы ойдундарда, өрөөндөрдө неогендин чөкмөлөрү бар. Рельефи б-ча асимметриялык түзүлүштө, түн. капталы тик, түштүгү тайпак. Тоонун түш. (күнгөй) капталы боз топурактуу, шыбак, бетеге, өлөң чөп өсөт. Түн. капталы таштак, чыгыш, түн.-чыгыш тарапка караган беттеринде айгыр жыгар өсөт.
Вайн
Вайн (Wain) — Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет.
Пропащая (Чоң Губистая куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Көрүнбөгөн тарап
"Көрүнбөгөн тарап" (The Blind Side, Невидимая сторона)-2009-жылы тартылган америкалык биографиялык жана спорттук драма. Жон Ли тасманын сценарийин жазып жана тарткан. Тасма 2006-жылдагы "Көрүнбөгөн тарап: Майк Лүистин оюндагы эволюциясы" аттуу китепке негизделген. Тасма Балтимор Рейвенс жана Теннесси Титандары командаларында ойногон жана учурда Улуттук Футбол Лигасындагы Каролина Пантерлери командасы менен контракт түзгөн Майкл аттуу таарынчаак линияны көзөмөлдөгөн оюнчу тууралуу. Ошондой эле тасма жокчулукта чоңойгон Оэрдин жашоосу, Уингейт Кристиандык мектептеги (Мемфис,Теннессидеги Бриаркрест Кристиандык мектептин ойдон чыгарылган аталышы) күндөрү, Шон жана Лей Туохинин аны багып алышы,универститетте абдан каалаган футбол позициясына ээ болушу жана эң соңунда Рейвендин эң мыкты оюнчусуна айлануусун баяндайт.
Акылбек Баймырзаев
Согуштан кийинки калыбына келтирүү, чарбалардын экономикасын көтөрүү жана жаш муундарды тарбиялоодо чоң эмгек сиңирген. «Кызыл Жылдыз» ордени, «Германияны жеңгендиги үчүн», «Ак ниет эмгеги үчүн» медалдары ж.б.сыйлыктар менен сыйланган. Ысмы Жер-Капчыгай айылындагы орто мектепке берилген.
Шенген макулдашуусу
Сот иши, Улуу Британия Шенген келишимине 2000-жылдын 29-майында өз атынан гана эмес, ошондой эле чет өлкөлөрдүн - Гибралтардагы жана башка арал мамлекеттеринин ыйгарым укуктуу өкүлү катары кол койгон.
Тауэр (Миннесота)
Калкы - 500 киши. Болжолдуу аянты - 8.1 км². FIPS коду — 27-65272.
Үч-Эмчек тоо кыркасы
Үч-Эмчек кырка тоосу – Тескей Ала-тоонун түш. тармагы. Кичи Нарындын алабында.
Хаббэлл (Небраска)
Калкы - 73 киши. Болжолдуу аянты - 0.8 км². FIPS коду — 31-23410.
Проходница (Вижас куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Пикардия
Пикардия (Picardie) – Франциянын түндүгүндөгү тарыхый облус жана экономикалык район. Сомма дарыясынын алабында; Сомма департаментинде, бир аз бөлүктөрү Па-де-Кале, Эна, Уаза департаменттеринде. Аянты 19,6 миң км2. Негизги шаары – Амьен.
Кара кийимченчендер
Тасманын эки бөлүмү: Кара кийимчен адамдар 2 (2002) жана Кара кийимчен адамдар 3 (2012) жана анимацияланган бөлүмдөрү бар. Тасманын уландысын тартуу иштери талкууланган жана азырынча тартуу процессинде.
Шейбаниддер мамлекети
Шейбаниддер мамлекети - Орто Азиядагы феодалдык мамлекет (1500-98). Мамлекеттин жаралышы Шейбани хан башында турган көчмөн өзбек урууларынын Мавереннахрды басып алышына байланышкан. Баштапкы учурунда Шейбаниддер мамлекети тимуриддер мамлекетинин аймагына (Бухара, Самарканд, Ташкент, Балх, Хисар ж. б.) толук ээлик кылып калышкан. Борбору алгач Самарканд, 1560-жылдан Бухара болуп, мамлекеттин башында хан турган. 1510-ж. Иран шахы Исмаил I Сефевид тарабынан Шейбани хандын колу талкаланган соң, Шейбаниддер мамлекети экиге бөлүнгөн Шейбаниддер мамлекети 16-кылымдын аягында өз алдынча ээликтерге айлангаи.
Байдөөлөтов Сатыбалды
I дара-жадагы “Ата Мекендик Согуш”, «Данк» ордени, 7 медаль, Кыргыз ССР Жогорку Советинин “Ардак грамотасы” менен сыйланган. Ысмы Каныш-Кыя айылындагы орто мектепке берилген.
Пиксель
Пиксель (англисче pixel, picture cell – сүрөттөлүштүн элементи дегенден) – монитордун жандырылган ар бир чекити. Монитордо ар бир Пикселдин ортосундагы аралык чекиттер кадамы деп аталат. Пикселдин саны канчалык көп болсо, чекиттер кадамы кичирейип, монитордун чечилиши жакшы болот. Пикселдер экран чечилишинин стандарттуу бирдиги болуп саналат. Монитордо көрсөтүлгөн Пикселдин саны экрандагы горизонталдык (640) жана вертикалдык (480) Пикселдер саны менен туюнтулат. Пикселдердин саны программа, видео карддын адаптеринин мүмкүнчүлүгү жана түздөн-түз монитор менен аныкталат. Азыркы учурда монитор жана видео кард адаптерлери үчүн VGA (video graphics array) жана SVGA (super video graphics array) стандарттары колдонулат. VGA түзүлүштөрүнүн чечилиши Пикселдин 640x480 саны менен аныкталат. SVGA түзүлүштөрүнүн чечилиши 800x600 жана андан жогору болот. Графиктик жана башка тексттик эмес сүрөттөлүштөр үчүн жогорку чечилиштеги мониторлор колдонулат.
Игл Лэйк (Мэн)
Игл Лэйк (Мэн) (Eagle Lake) — Мэн штатынын Аростук округуна караган АКШ шаары.
Оффенберг
Калкы - 3284 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 23,76 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 2 71 140. Муниципалитеттин башчысы — Николаус Вальтер.
Шеварнадзе Эдуарт Амвросиевич
Шеварнадзе Эдуарт Амвросиевич (25. 1. 1928, Грузин ССРи, Ланчхут району, Мамати айылы - 7. 7. 2014, Тбилиси) - Грузиянын советтик, мамлекеттик жана саясий ишмери, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1981), Грузия президенти (19952003). Грузия КП БКга караштуу партиялык мектепти (1951), А. Цулукидзе атындагы Кутаиси педагогика институтун (1959) бүтүргөн. Комсомолдун Орджоникидзе райкомунда инструктор, бөлүм башчы (1946-49), Грузия ЛКЖС БКнын инструктору (195152), комсомолдун Кутаиси обкомунун секретары, 2-, 1-секретары (1952-56), Грузия ЛКЖС БКнын 2-, 1-секретары (1956-61), партиянын Мцхет (1961-63), 1-Май (1963-64) райкомдорунун 1-секретары, коомдук тартипти сактоо министринин 1-орун басары, министри (1964-68), ички иштер министри (1968-72), партиянын Тбилиси шааркомунун 1-секретары (1972), Грузия КП БКнын 1-секретары (1972-85), СССР тышкы иштер министри (1985-90), СССР тышкы байланыштар министри (1991-ж. 19ноябрдан 26-декабрга чейин), Грузия мамлекеттик Советинин төрагасы (1992), Грузия Парламентинин төрагасы, Грузия башчысы (1992-95) болуп иштеген. КПСС БКнын Саясий бюросунун мүчөсү (1985-90), M. С. Горбачёвдун жакын соратниги болгон. 5 Ленин, Октябрь Революциясы, 1-даражадагы Ата Мекендик согуш, Эмгек Кызыл Туу, Ярослав Мудрый I ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Өмүрбеков, Токторбек
Токторбек Наматбек уулу Өмүрбеков (Өмүрбектегин) (27.3.1955 - 30.7.2019) - кыргыз тарыхчысы, профессор (2010), тарых илимдеринин доктору (2004). Кыргыз Тарых Коомунун мүчөсү. Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиңирген кызматкер (2011).
Кыскача өмүр таржымакалы
Бишкектеги Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин тарых факультетин 1978-жылы ийгиликтүү аяктаган.
2008-ж. декабрынан 2009-ж. июнь айына чейин КУУнун Илимий-билим борборунун директору болуп эмгектенди.
Ата-энеси. Бир туугандары
1.Улуу уулу Токторбек, 1955-ж. туулган - КУУнун профессору, тарых илимдеринин доктору. 2.Бошкоев Рысбек, 1957-ж. туулган, жеке ишкер, Нарын шаарында турат 2 кыз, 1 уулу бар. 3.Бермет, 1958-ж. туулган, - фермер, Ак-Талаа районунда, 2 уулу бар. 4.Кубатбек, 1960-ж. туулган, милициянын майору, Бишкекте турат, 2 кыз, 1 уулу бар. 5.Орозбек, 1963-ж. туулган, мугалим эле, 2009-жылы кайтыш болду 3 уул, 1 кызы бар. 6.Өрмөткан, 1965- ж. туулган, Аюу фирмасында соода боюнча  башкы бухгалтер, 2 уулу бар. 7.Эсенкан, 1967-ж. туулган, - 1990-ж. кайтыш болгон. 8.Жылдыз, 1969-ж. туулган, - Бишкекте № 51 Мектепте директордун орун басары, филолог, 1 уул, 1 кызы бар. 9.Ширин, 1980-ж. туулган, - Москвада, жеке ишкер, КУУ 2005-ж. бүткөн. Кесиби мамлекеттик кызматкер. 2 кызы бар.
Фэйрфилд (Небраска)
Калкы - 467 киши. Болжолдуу аянты - 1.9 км². FIPS коду — 31-16445.
Пилсудский Юзеф
Пилсудский Юзеф (полякча Józef Klemens Piłsudski; 5. 12. 1867, Россия империясы, Вилен губерниясы, Свенцян уезди, Зулов айылы – 12. 5. 1935, Польша Республикасы, Варшава шаары) – саясий ишмер. Харьков университетинин медициналык факультетинде окуп, студенттердин толкундоолоруна катышкандыгы үчүн 1885-ж. университеттен чыгарылган. Александр Шнү өлтүрүү үчүн кол салууну даярдоого катышкан деген жалаа менен камалып, 1888– 92-жылдары сүргүндө жүргөн. 1892-ж. Польша социалисттик партиясына кошулган. 1904-ж. Орус-япон согушу башталгандан кийин япон чалгын кызматы менен тыгыз байланыш түзүп, орустардын тылын алсыздандыруу максатында Токиого барып келген. Поляк жана орус пролетариаттарынын биргелешкен күрөшүнө каршы чыгып, 1905–07-жылдары террористтик күрөш топторун түзгөн. 1906-ж. Польша социалисттик партиясынын улутчул революциялык фракциясынын түзүүчүлөрүнүн бири. Биринчи дүйнөлүк согуш мезгилинде Австрия-Венгрия тарабында күрөшкөн поляк легионун жетектеген. 1916-ж. австрия-герман оккупанттары түзгөн «көз карандысыз полына мамлекетинин» «өкмөтүндө» аскер департаментинин начальниги болуп шайланган. 1917-ж. июлда оккупациялык бийлик менен тирешүүдөн улам камакка алынган. 1918-ж. ноябрь айында Германиядагы революциядан кийин бошотулуп, Варшавага келип, революциялык кыймылга каршы күрөшкө катышкан. 1918–22-жылдары «мамлекеттин начальниги» (диктатору) деген ат менен Польшаны башкарган. Революциялык кыймылды катуу жазалап, Польшаны СССРге каршы интервенцияга катыштырып, 1926-ж. аскердик төңкөрүш жасап, өмүрүнүн акырына чейин Польшанын диктатору болгон. 1926-жылдан аскер министри жана куралдуу күчтөрдүн генералдык инспектору, 1926–28-жылдары жана 1930-ж. премьер-министр. 1934-ж. поляк-герман келишимин түзгөн.
Швейцарлар
Швейцарлар - эл, Швейцариянын (Швейцария конфедерациясы) негизги калкы. Ошондой эле Францияда (177 миң), Аргентинада (115 миң), Чилиде (90 миң), Германияда (75 миң), АКШда (74 миң), Уругвайда (50 мин), Италияда (48 миң), Канадада (38 миң), Улуу Британияда (28 миң) да жашашат. Жалпы саны 6 695 миң киши, а. и. Швейцарияда 6 млн (2012). Немед, француз, италян жана роман тилдеринде сүйлөшөт. Дини боюнча католиктер, кальвинистер. Швейцариянын азыркы аймагын байыртадан гельветтер жана реттер (кельт уруулары) мекендеген. Алар жөнүндө алгачкы эскерүүлөр биздин замандын башына таандык. Швейцариянын калкы 14-15-кылымдарда калылтанган. Швейцарлар негизинен өнүккөн өнөр жайлар жана туризм индустриясы менен алектенишет. Салттуу кийимдери - ар бир кантондо ар башка. Жалпысынан эркектери ак көйнөк, тизеден ылдый ыштан, желет, күрмө, тегерек жакалуу, ийнинен тодчулама блуза кийишет. Аялдары юбка, кофта, башына чий калпак кийип, алжалкыч тагынат. Майрамдык кийимдери баркыт менен жибектен тигилип, сайма жана кооздуктар менен көркөмдөлөт. Тамак-ашы негизинен ун, сүт жана жүгөрү азыктарынан даярдалат.
Садыков Рысбек Эсенкулович
Садыков Рысбек Эсенкулович (1929, азыркы Чүй облусу, Аламүдүн району, Орто-Алыш кыштагы - 28. 5. 1986, Фрунзе) - илимпоз, айыл чарба илимдердин доктору (1972), Кыргыз ССР ИАнын, акад. (1984; корр. мүчөсү, 1977). К. И. Скрябин атынан КАЧИни бүтүргөн (1949). 1949- 50-жылы Талас облусу мамлекет атканада улук зоотехник. 1954-63-жылдары Кыргызстан мал чарба жана вет. ИИИде илимий кызматкер, лабор. башчысы, бөлүм башчысы, 1965-73-жылдары директору. 1963-65-жылдары Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Парт.-мамлекет контроль бөлүмүнүн башчысы, 1973-75-жылдары Кыргыз ССР Мамл. пландоо комитетинин төрагасынын орун басары, 1975-78-жылдары Кыргызстан КП БКнын айыл чарба бөлүмүнүн, 1984-86-жылдары илим жана окуу жайлар бөлүмүнүн башчысы. 1978-84-жылдары Кыргыз ССР ИАнын Президиумунун башкы окумуштуу секретары, 1986-жылы Кыргызстан мал чарба илимий-өндүрүш бирикмесинин генералдык директору болуп иштеген. Негизги эмгектери бийик тоолуу Кыргызстандын шартында малды колдон уруктандырууга жана өстүрүүгө, тубар малдын тукумдуулугун арттыруу жолдоруна жана малдын кысыр калышына каршы күрөшүү чараларына арналган.
Винтербах (Зонвальд)
Винтербах (Зонвальд) (Winterbach (Soonwald)) — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Бад-Кройцнах районуна кирет.
Уле (Бир району, Башкыртстан)
Уле — Башкыртстандын Бир районундагы айыл, Бахтыбаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 101 киши. Почта индекси — 452461, ОКАТО коду — 80213807004.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кромсдорф
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Бирдик (Тогуз-Торо району)
Калкы
Калкы - 1 118 киши.
Таяныч пункту (аскердик)
Таяныч пункту (аскердик) – каршылаш душманынан коргонуу үчүн ок атуучу куралдар менен күчтөндүрүлүп, тегерете бекемделген курулуш комплекси (пункт, позиция). Таяныч пунктун орнотууда бардык тарабына байкоо жүргүзүүгө жана натыйжалуу аткылап турууга ылайыктуу жер тандалып, аны коргоо милдети негизинен рота же взводго жүктөлөт. Таяныч пункту үчүн согуш жүргүзүү жана коргонууга ылайыкташкан окоп, бир-бирине байланышууга мүмкүнчүлүк бере турган траншея, өздүк курамды жашырууга мүмкүн болгон блиндаж ж. б. танктарга каршы ар кандай тоскоолдуктар даярдалып, кылдаттык менен жашырылат.
Луненбург (Массачусетс)
Луненбург (Массачусетс) (Lunenburg) — Массачусетс штатынын Уорчестер (Worcester) округуна караган АКШ шаары.
Остеркаппельн
Остеркаппельн (Ostercappeln) — Германия Федеративдик Республикасынын Төмөнкү Саксония жеринде жайгашкан муниципалитет. Оснабрюк районуна кирет.
Садыков Самат
Сыйлык — наамдары
1945-жылы 31-май айында Советтер Союзунун Баатыры деген наам берилген.
Көкөбаев Базаралы
Көкөбаев Базаралы (1935-ж. т., Талас облусу, Талас району, Ак-Сай кыштагы) — малчы, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1958). 1950-жылдан Талас районундагы Манас колхозунун баш чабаны болуп иштеп, 1956-ж. ар бир ириктен 3,7 кг, 1957-ж. 4,5 кг жүн кыркып алып, 1958-ж. ар ирикти 75 кг салмакта мамлекетке өткөргөн. 1961—75-жылдары ферма башчысы, 1975—87-жылдары бригадир, кайрадан ферма башчысы. 1988-жылдан ардактуу эс алууда. 1959—63-жылдары Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты. Ленин ордени менен сыйланган.
Торниц
Калкы - 590 киши (31-декабрь, 2006-жыл). Болжолдуу аянты - 11,66 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 15 0 89 320. Муниципалитеттин башчысы — Альфред Грубе.
Чатырташ тоосу
Чатырташ тоосу – Алай кырка тоосунун түн. тармагы. Кишемиш (Исфаранын куймасы) ж-а Аксуу (Сохтун куймасы) сууларынын аралыгында батыштан түн.-чыгышты карай 22 кмге созулуп жатат.
Пятник-Яга
Пятник-Яга (Пятничиха) — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Баренц деңизи орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Атаманов Георгий Михайлович
Атаманов Георгий Михайлович (8.3.1940-ж.т., Казак ССРи, Досор шаары) - геология тармагынын көрүнүктүү ишмери.
Көк-Ойрок өрөөнү
Морфологиялык түзүлүшү боюнча Көк-Ойрок өрөөнүн экиге бөлүүгө болот: жогорку бөлүгү Жинди-Суудан (Чоң Кеминдин оң куймасы) Кемин-Челек тоо тоомуна чейин 35 кмге созулат; жазылыгы 200—300 мден (Жинди-Суунун чатына жакын) 1 кмге чейин (Орто-Кой-Суу жана Чолпон-Ата сууларынын аймагында). Таманы ичке тилкелүү жогорку төртүнчүлүк доордун түздүктөрүнө, капталдары тик, тепши сымал өрөөндөн (Чет-Кой-Суу, Чолпон-Ата, Туюк-Алматы, Көл-Алматы, Ашуулуу-Алматы ж. б.) турат. Өрөөндү муз каптоо доорунда узундугу 45 кмден ашкан мөңгү ээлеген. Азыр байыркы мөңгүнүн издери (тепши сымал өрөөндөр, төр, морена ж. б.) көп кездешет. Чолпон-Атанын төрүндө тепши сымал өрөөн даана байкалат. Төмөнкү бөлүгү — Кашка-Суудан Жинди-Сууга чейин созулган тоо-капчыгайлуу өрөөн. Узундугу 45 км. Мында өрөөндүн таманы көбүнчө кууш (200—300 м), капталдары тик. Иле Ала-Тоосунун капталдары тик жана кыскараак келип, терең сайлар менен тилмеленген. Күнгөй Ала-Тоонун этегин бойлото граниттен турган ассимметриялуу массив өрөөндүн таманынан тик көтөрүлүп турат. Граниттүү массив менен Күнгөй Ала-Тоонун аралыгында бийик (2800—3000 м) бөксө тоонун тилкеси жатат. Өрөөндүн Тору-Айгыр, Жашыл-Көл, Куу-Карагайдын талаасы, Жая туштагы бөлүктөрү салыштырмалуу кененирээк (1 кмге чейин), анткени төртүнчүлүк мезгилдин 1-жарымындагы катуу жер титирөөлөрдөн Шыгай, Бөлөкбай, Жашыл-Көл, Көл-Төр, Батыш Кара-Корум, Жая өңдүү зор жер көчкүлөр жүргөн. Түзүлүшүндө негизинен протерозойдун, палеозойдун кристаллдуу (сланец, гнейс, гранит-диорит, мрамор ж. б.) тектери басымдуу. Чалкан-Ата суусунун өрөөнүнүн капталында палеоген-неоген тектери көчүп, майда көлдөрдү пайда кылган. Климаты континенттик; январдын орточо темпретурасы —5...—100C ; июлдуку 12—15С0 ; жылды к жаан-чачыны 500—700 мм. Аймагында жалпы аянты 148 км2 келген 132 мөңгү жайгашкан.
Хун
Хундар жана байыркы Кытай мамлекеттери. Б. з. ч. I миң жылдыктын алгачкы жарымында хундар менен байыркы кытайлыктардын ээликтеринин ортосунда башка да көчмөн уруулар жайгашкан. Ошондуктан кытайлыктар көбүнчө өздөрүнө жакын уруулар тууралу сөз кылышкан (маселен, «жун» деген ат менен белгилүү уруулар б. з. ч. IX—IV кк. Кытайды оор жоготууларга дуушар кылган согуштарды жүргүзүп турушкан). Айрым учурларда хундар менен кытай аскерлери тиреше түшкөн жагдайлар түзүлгөн.
Хундардын алгачкы падышасы — Тоу-Ман (Түмөн). Хундардын уруу бирикмесин түзгөн эзелки тарыхый инсандар белгисиз. Ал эми кытай тарыхый булактары бизге маалымдаган эң алгачкы хун падышасы кытай иероглифтери аркылуу Тоу-Ман деп берилген. Анын падышалык титулу шанүй болгон.. Тарыхый адабиятыбызда Түмөн-Шанүй деп аталган бул адамдын тушунда хундар кубаттуу дунхулардын жана йүечжилердин ортосунда калган эле. Бул б. з. ч. III к. акыркы чейрегине таандык. Түмөн-шанүй хундардын уруу бирикмесин жетектеп турганда б. з. ч. 215-ж. кытайлык кошуундан жеңилүүгө учурайт. Хундардын алсыраганынан кабардар болгон йүечжилердин падышасы Түмөн-шанүйдөн аманат талап кылган. Батыштагы жоосун алаксытуу үчүн Түмөн-шанүй өзүнүн улуу аялынан төрөлгөн уулу Маодунду (Моде, Мете) аманат катары йүечжилерге берүүгө аргасыз болот. Түмөн-шанүйдүн кенже уулу кичи аялынан болгон. Йүечжилер кокус Модэни өлтүрүп салышса, ушул кенже уулу мураскер катары тактыга отурмак. Арийне, уулу Модэ эркиндикти гана сүйбөстөн, бүткүл хун өлкөсүнүн күч кубатын түзө алган таланттуу мамлекет башчысы болоорун атасы боолголой алган эмес.
Модэ-шанүйдүн жортуулдары. Ички саясий бийликтин эки тизгин бир чылбырын толугу менен өз колуна алган Модэ-шанүй эч токтолбой кол топтоого киришет. Чакырыгына кечигип келе тургандардын башын алууну буюрат. Анын катаалдыгын билишкен хун төбөлдөрү өз кошуундары менен тезирээк жетүүгө ашыгышат. Модэ-шанүйдүн колу дунхулар жайгашкан аймакка капысынан кол салат. Дунхулар Түштүк Маньчжурия жана Чоң Хинган кырка тоолорунда көчүп-конуп жашаар эле. Модэ-шанүйдүн бул жортуулу ийгиликтүү аяктап, дунху аскерлери ойрон болгон. Алардын бийлик эгеси да колго түшүрүлүп, өлтүрүлгөн. Хундар бир далай туткундарды жана сандаган малды олжолоп кайтышат. Бул жүрүшкө шерденген Модэ-шанүй өзүнүн колун түндүк-батышты карай баштап, жаңы баскынчылык согушка кирди. Улам күчтөнүп жаткан түндүктөгү коңшу өлкөнүн бул жоокерлик аракеттери кытайлык ордо тарыхчылары тарабынан иреттелип жазылып калган. Модэ-шанүй чыгыштагы душманынын эсебин тапкан соң, ат тизгинин оболу батышка бурган. Ордостун батышындагы Хэси аттуу тарыхый аймактан чыгышка жылып, Түндүк Кытайдагы Алашань чөлүнө чейин жеткен йүечжилер кайрадан батышка сүрүлгөн. Б. з. ч. 205—204-жж. Модэ-шанүй тангуттардын ата-теги болгон лэуфань жана баянь урууларын Ордос жергесинде өзүнө караткан да, Кытайды көздөй алгачкы жортуулун жасаган. Б. з. ч. 203—201-жж. хундар түндүк жана түндүк-батыш аймакка жортуулдарын уланткан. Түрк урууларынын байыркы ата-тегинен болгон бир катар башка уруулар дал ушул жортуулдар тууралу баяндаган кытай булактарында кеп кылынган. Ошентип, Түндүк-батыш Монголия жана Саян-Алтай аймагында жашаган хуньюй, күйеше, динлиндер, Чыгыш Теңир-Тоонун түндүгүндө жана Жуңгария аймагында жашаган кыргыздарItalic text Модэ-шанүйдүн ири империясынын курамына каратылган.
Хундардын саясий структурасы. Кытай булактары хундардын оң канат жана сол канат болуп жасалма саясий курамдарда ажырымдалаарын чагылдырышкан. Бардык оң канат бектер жана колбашчылар батыш тарапта — Шанцзюнь чөлкөмүнө (азыркы Ички Монголиянын аймагын жана Шаньси вилайетинин түндүгүн камтыйт) бет маңдай жана андан батышка жайгашып, йүэчжи, ди жана цянь элдери менен чектешип турган. Ал эми сол канаттагы бектер жана колбашчылар алардын чыгыш тарабында, Шангу чөлкөмүнө (Хэбэй вилайети, Ючжоу аймагында) бет маңдай жана андан чыгышыраакта жайгашап, Хуэйхэ жана Хаосянь менен чектеш эле. Мындай дуалдык (кош) башкаруу системасы кийинчерээк орто кылымдардагы түрк элдеринде, анын ичинде кыргыздарда да мурасталган. Хундардан калган жана дагы бир жөрөлгө — өлкөнүн 24 уруу башчылары жана аймак төбөлдөрү) тарабынан башкарылышы эле. Аткаруу бийлигинин бул 24 өкүлү оң жана сол канаттардын акылман ван, лули-ван, улуу колбашчы, улуу дувэй, улуу данху сыяктуу иерархиялык бийлик тепкичине ажырымдалган акимдеринен турган. Бул 24 акимдин түмөн башы деген мартабалары болгон жана алар өз кызматын мурастаганга акылуу болушкан (б. а. кезектеги шанүй аларды өз уруусунан дайындаган). Арийне, түмөн башы делген менен айрымдарынын кошууну бир нече миң гана аскерден турган, күчтүүлөрү он миң атчан аскерге ээ болгон. Түмөн башынын өз бийлигин мурастаганы анын башкаруучу уруунун өкүлү болгондугун дагы бир ирет ырастайт. 24 аким өздөрү ээлеген жеринин аймагы боюнча да айырмаланышкан. Кытай тарыхчысы Фань Е. жазып калтыргандай, өтө жогорку мартабалуу эсептелген 4 аким «төрт мүйүз» деп аталган. Алардын кадыр-барктуулугу төмөнкүдөй тепкичте болгон: эң мартабалуусу оң канат сянь-ван, андан соң  — оң канат лули-ван андан кийин — сол канат сянь ван, анан — сол канат лули ван (мындагы кытайлык «ван» сөзү кыргызча «бек маанисин берет). Мындан чыгыш аймактарын (сол канат) ээлегендердин саясий таасири жогорураак эсептелгенин байкоого болот. Ал эми оң канат менен сол канаттын багытын аныктоодо хундар жүзү менен түндүктү эмес, түштүктү карап турганын билебиз. Жогорку акимдер шанүйдүн кичүү туугандарынан жана уулдарынан дайындалып турган. Түмөн башылар өз кезегинде өзү бийлеген аймактарда миң башы, жүз башы, он башы сыяктуу башкаруучуларды өз алдынча дайындай алышкан. Ар бир эркек киши аскер катары саналган.
(Маалыматтар Т.Чоротегин менен Т.Өмүрбековдун окуу китебинен кыскартылып алынды).
Атабаев Өкүмбай
Колдонулган адабияттар
Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6
Эстрих-Винкель
Калкы - 11 717 киши(2013-ж.). . Аянты - 59,53 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 06 4 39 012. Мэр — Пауль Вайман.
Пингвин сымалдар
Пингвин сымалдар (Sphenisciformes) – суучул куштардын жалгыз түркүмү. Жаңы Зеландия, Австралия жана Түштүк Америкада (Аргентина) эоценден белгилүү. Узундугу 40 сжден (галапагосс пингвини) 120 смге чейин (император пингвини), салмагы 3 кгдан 42 кгга чейин. Денеси кыска, жыш, мамык жүн менен капталаган. Жон жагы кара же боз, курсак жагы ак. Төш сөөгү жана төш булчуңдары жакшы өөрчүгөн. Канаты кабырчык сымал жүн менен капталып, сүзгүч калактарга айланган. Жаргакчалуу тамандары жана кыска куйругу рулдун кызматын аткарат. 20 мден (император пингвини 200 мге) ашык терендикке чейин чумкушат; сууда 36 км/с ылдамдыкка чейин сүзөт. Жээкке же музга секирип чыгат, кургактыкта арыштап басышат, кардын үстүндө боору менен жылмышып жүрөт. Жалгыз тукумунда 21 уруу, 32 түрү, анын ичинде азыркы 6 уруу, 15–17 түрү бар. Антарктида жээктеринде, субантарктика аралдарында, Австралия, Африка жана Түштүк Американын жээктеринде таралган. Көпчүлүгү колониялуу (1 млн особго чейин топтошуп) уялайт. Уясын таш же шагылга, муз үстүнө, кээ бири дарактын тамырынын астына жана үңкүргө салат. 1–2, чанда 3 жумуртка тууйт. Император пингвинин ургаачысы муз үстүндө жумуртка тууп, аны эркеги чеңгелдеринде кармап жана тери сымал курсак бүктөөсү менен жаап, 65 суткада басып чыгарат. Адели пингвини жумуртканы эркек ургаачысы экөө тең 35 сутка алмашып басып чыгарат. Балык, баш буттуу моллюска, рак сымалдар менен азыктанат. Бир катар түрлөрүнүн саны азаюуда. Алыскы түндүктө жашаган - галапагосс пингвини ТКЭСтин Кызыл китебине киргизилген.
Касымалиева, Аида
Эмгек жолу
2015-ж. Кыргыз Республикасынын Коомдук телерадиоберүү корпорациясынын''' (кыскача КТРК) КТРК, «Ой ордо» ток-шоусунун алып баруучусу.
Сыйлыктары
Developing Asia Journalism Awards – 2006 Эл аралык сынагынын баш байгесинин жеңүүчүсү /Токио, Япония
Пөзинг
Калкы - 979 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 9,14 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 3 72 147. Муниципалитеттин башчысы — Эдмунд Ройдер.
Пятовская Виска
Пятовская Виска — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Нижнее көлү - Индингская Виска дарыясы орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Баренц деңизи бассейнинин дарыялары, Канин Нос тумшугунан Печора дарыясы бассейнинин чек арасына чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Мезень дарыялары аралыгындагы Баренц деңизине куйган бассейндери.
Көк-Суу (чыгыш)
Көк-Суу — Алай районунун аймагы аркылуу аккан суу. Чыгыш Кызыл-Суунун алабына кирет. Алайкуу кырка тоосунан башталат. Узундугу 80 км, алабынын аянты 976 км2. Жогорку агымында кууш өрөөн аркылуу агат. Өзөнү ичке келип, көптөгөн босоголор кезигет. Ортонку агымында өзөнү кеңейип барып, Кызыл-Сууга куят да, андан кийин чыгышты (Кытайды) карай агат. Негизинен кар, мөңгү жана булак сууларынан куралат. Жылдык орточо чыгымы 14,7 м3/сек. Май айында кире баштап, октябрда тартылат. Боюнда Эркеч-Там кыштагы орун алган.
Садыков Ташполот
1991-97-жылдары аталган илим чордонундагы Түркология жана грамматика бөлүмдөрүнүн башчысы, докторлук диссертация коргоо боюнча адистештирилген кеңештин окумуштуу катчысы.
Азыркы учурда проф. Т.Садыковдун жетекчилиги жана тикелей өзүнүн катышуусу менен улуу манасчыларыбыз Сагымбай Орозбак уулу, Саякбай Карала уулу, залкар жана кытайлык жазма манасчыбыз Жүсүп Мамай нускаларынын негизинде «Манас» эпосунун чоң көрсөткүч сөздүгүнүн кыргызча-түркчө, кыргызча-англисче, кыргызча-орусча, кыргызча-арапча, кыргызча-кытайча, кыргызча-немисче, кыргызча-фарсыча версиялары», «Манас» эпосунун маалыматтар базасы» аттуу долбоорлор ишке ашырылууда.
Жыйынтыгында, Ташполот Садыков түркология, морфонология, фонология, грамматика, компьютердик лингвистика, компьютердик лексикография, тил теориясы жана салыштырма типология багытындагы адис, эл аралык Ататүрк-Алатоо, Бишкек гуманитардык университеттеринин профессору, академик Р.Г.Пиотровскийдин шакирти, Эл аралык компьютердик лингвистика ассоциясынын мүчөсү, 1994-жылы академик Б.М.Юнусалиев жана 1997-жылы агартуучу Э.Арабаев атындагы сыйлыктардын ээси болот жана 2006-жылы эл агартуунун отличнигине наамына арзыйт.
Лэйнсбороу (Массачусетс)
Калкы - 2 990 киши. Болжолдуу аянты - 77.0 км². FIPS коду — 25-34340.
Зеленый (Бир району, Башкыртстан)
Зеленый — Башкыртстандын Бир районундагы айыл, Бурн айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 333 киши. Почта индекси — 452461, ОКАТО коду — 80213808003.
Остраудерфен
Калкы - 10 658 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 51,00 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 03 4 57 017. Муниципалитеттин башчысы — Гюнтер Хардерс.
Вайнхайм
Шаар административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт.
Прекурсорлор
Прекурсорлор – КРде көзөмөлгө алынууга жаткан жана Баңгикаражаттарынын жана психотроптук заттардын, алардын П-унун тизмесине киргизилген, баңгикаражаттарын жана психотроптук заттарды өндүрүүдө, даярдоодо жана кайра иштетүүдө колдонулуучу, эларалык конвенцияларда химиялык материалдар катары жиктештирилген заттар жана алардын туздары. Аларга: күкүрт, туз, уксуз жана лизергиндик кычкылдыктар, ацетон, этил эфири, толуол ж.б. кирет. П-ду өндүрүүнүн жана мыйзамдуу жүгүртүүнүн белгиленген эрежелерин бузуу КР кылмыш-жаза мыйзамдары боюнча жоопкерчилик тартууга кириптер кылат.
Көктөм
Колдонулган адабияттар
Эрмеков Каныбек 03.03.2020 Instagram... @ermekowvv
Оттенштайн
Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 шаардык районго бөлүнөт.
Рассоха Пешицы
Рассоха Пёшицы — Орусиядагы дарыя. Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пешица дарыясынын оң жээгинен 28 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Тримонт (Миннесота)
Тримонт (Миннесота) (Trimont) — Миннесота штатынын Martin округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 747 киши. Болжолдуу аянты - 2.0 км². FIPS коду — 27-65470.
Премьер-министр
Премьер-министр, баш вазир  (фр. le premier — биринчи) — бир катар мамлекеттердин аткаруу бийлигинин башчысы.