cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тынаркүл Абдразаева
Негизги аткарган ролдору
Газиза (Касенов, «Алда жаш жубайлар, ай»). Кишимжан (Ж. Абдыкадыров, «Олжобай менен Кишимжан»). Дуняша (А. П. Чехов, «Алчалуу бак»). Зинат Бекееевна (Т.Абдумомунов, “Машырбек үйлөнөт”). Букей (Б.Өмүралиев, “Жаңырык”). Кишимжан (Ж. Садыков, «Манастын уулу Семетей»). Чачыкей (Ж. Садыков, «Сейтек»). Айчүрөк (Ж. Садыков, «Сейтек»). Канайым (К. Акматов, «Ажырашуу»). Айша (Т. Абдумомунов, «Абийир кечирбейт»). Айчүрөк (Ж. Садыков, «Сейтек»). Леди Анна (Шекспир, «Ричард III»). Догулаң (Ч.Айтматов, “Сары - Өзөктөгү жаза”). Батма (К. Акматов, (Ж.Кулмамбетов, «Мунабия»). Гүрбөлжүн (Ж.Кулмамбетов, «Чыңгыз хандын купуя сыры»). Мадина (Ж.Өзүбековa, «Апамдын махабаты»). Алмакан (Ж.Кулмамбетов, “Жөн эле Майраш”). Азем (Ж. Өзүбековa, «Кара кыз»). Мукаям (Саид Ахмад, «Келиндер козголоңу»). Алиман (Ч.Айтматов, “Саманчынын жолу”).
Этнографиялык топ
Этнографиялык топ - кандайдыр бир тарыхый себептерден улам, негизги этностук топтон бөлүнүп, өз алдынча өнүгүп жаткан жана турмуш-тиричилигинде, маданиятында, психологиясында, тилинде ачык байкалуучу жергиликтүү этнографиялык өзгөчөлүктөрү жана айырмачылыктары бар этностун обочолонгон бөлүгү. Этнографиялык топтор эл же улут тарабынан башка этностук топторду ассимиляциялоодо, уруулар бир элге биригип жатканда, алар айрым өзгөчөлүктөрүн сактап турган мезгилде түзүлөт. Этностук топтон айырмаланып, этнографиялык топтун айырмаланган өзүн-өзү аңдоо сезими болбойт. Этнографиялык топтор миграциянын, жаңы жерлерди өздөштүрүүнүн, башка элдер менен генетикалык жана маданий байланыштардын, ошондой эле элдин бир бөлүгүнүн диний же башка себептер менен обочолонушунун натыйжасында калыптанган. Пайда болуу себептерине жараша этнографиялык топторду генетикалык, локалдык ж.б. категорияларга бөлүүгө болот. Генетикалык топко этностордун арасындагы сету тобу мисал боло алат. Локалдык этнографиялык топко орустардын арасындагы поморлор кирет. Негизги этностун өтө алыста жашагандыгына жана жаратылыш шарттарына же өзгөчө социалдык статусуна байланыштуу бир кыйла обочолонуп калган этностун бөлүгүндө айырмаланган өзүн-өзү аңдоо сезими жана энчилүү ат (этноним) пайда болушу мүмкүн. Алар субэтноско айланышат. Мисалы, француздардын курамындагы нормандыктар, оустардын курамындагы дон, кубан, тер казак-орустары ж.б.
Исамет (Илишев району, Башкыртстан)
Исамет — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Исамет айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 744 киши. Почта индекси — 452277, ОКАТО коду — 80230828001.
Алтын-хан мамлекети
[http://bizdin.kg/books/item/24-short_hist_enscl Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003]
Чороев, Алибек Бакытбекович
Кыскача өмүр таржымакалы
Алибек Нарын шаарында Арстанбек Буйлаш уулу атындагы № 8 орто мектепте окуган, андан соң Бишкектеги Шералы Сыдыков атындагы Олимпиадалык резервдер окуу жайында таалим алуусун улантып келет.
Жадид мектептери
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Заломная (Том куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Кесиптик билим берүү
Окуу мөөнөтүндө орто билими жоктор адабият, тарых, математика, физика, химия, география, биология ж. б. жалпы билим берүүчү сабактарды жана тандаган кесибине байланыштуу жалпы техникалык, атайын заттар боюнча билим берилген, өндүрүштүк практика өткөрүлгөн. Теориялык даярдык сабактын, лекциянын, семинардын жана лабораториялык сабактардын жардамы менен берилген. Илимдин жетишкендиктерине таянган жана техника менен жабдылган өндүрүшкө жогорку деңгээлдеги техникалык даярдыкка ээ болгон жана практиканы жакшы билген кесип ээлери керек болгон.
Этноботаника
Этноботаника - өсүмдүктөрдүн адам баласынын тиричилигин камсыз кылуу системасында, чарбада, тамак-аш даярдоодо, медицинада пайдалануу жөнүндөгү элдик билимдерди жыйнап системага салган өз алдынча илим тармагы. Дарылоонун элдик каражаттары көбүнчө чөп менен дарылоо, ошондой эле эмчи-омчулуктун эң жөнөкөй дарылоо ыкмаларынын айрым бөлүгү ушул билимдерге таянылат.
Бекке мыйзамы
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Сарбагыш Абдрахманов
Эмгек жолу
1965—67-ж. Кыргызстан ИАнын физика жана математика институтунда улук инженер, 1967—70-ж. ошол эле жерде аспирант, 1971-жылдан Бишкек политехника институтунун материалдардын каршылыгы кафедрасында окутуучу, улук окутуучу, доцент, 1975—85-ж. ошол кафедранын башчысы, 1985—89-ж. механика-машина куруу факультетинин деканы, 1990-жылдам Кыргыз техникалык университетинин профессору.
Тит Лукреций Кар
Тит Лукреций Кар (Х.Т.ч. 99—55-ж.ченде) — байыркы рим философу, өзүнүн латын тилинде жазылган «Нерселердин табияты жөнүндө» деген философиялык поэмасы менен атагы чыккан. Анын өмүрү жөнүндө эч нерсе белгисиз.
Зяйл (Илишев району, Башкыртстан)
Зяйл — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Исамет айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 189 киши. Почта индекси — 452277, ОКАТО коду — 80230828002.
Кузель (Поруба куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Рентгенология
Рентгенолог
Рентгенолог — оорунун диагнозун рентген нурунун жардамы менен аныктоо боюнча атайын даярдыгы бар адис-врач.
Театр
Музыкалык театрда (опера, балет, оперетта, мюзикл) кыймыл-аракет музыкалык драматургиянын каражаттары менен толукталып, ар бир түрүнүн көркөм образды туюндургуч (операда – ыр, балетте – бий ж. б.) өзгөчөлүгүнө багындырылат. Тeaтp өнөрүнүн башаты байыртан, элдик үрп-адат, салтанаттардан башталат. Алгачкы трагедиялык, комедиялык салт оюндарында (мистерия ж. б.) драманын элементтери, ыр, бий, маска, хор аралаш колдонулган. Акырындап ырымжырым, салттан бөлүнүп, өзүнчө оюн катары уюшулган. Актёр менен көрөрман болуп бөлүнүшү Тeaтpдын коомдук милдетин аныктаган. Бул процесс айрыкча Байыркы Грекияда даана байкалат. Анда б. з. ч. 5-кылымда эле Тeaтp элдик жыйындын очогуна айланган. Тeaтp өнөрүнүн адепки формаларында адамдын жеке өзгөчөлүгү эмес, типтүү мүнөздөрү сакталган. Андай өзгөчөлүк Батыш европалык кыдырма актёрлорго (гистрион, жон- глёр, орус скоморохтору ж. б.) мүнөздүү болгон. 14–16-кылымдарда бир катар өлкөдө (Италия, Франция, Германия ж. б.) Тeaтpдын аянтта ойнолчу формасы фарс өнүгүп, ал Кайра жаралуу доорунда туңгуч профессионал Тeaтpдын (16–17-кылымдарда Италияда Комедия дель арте) пайда болушуна алып келген. Чыгармачылык милдеттин кеңиши, тереңдеши Тeaтp өнөрүнүн жиктелишин шарттаган (16–17-кылымдарда – опера, 18-кылымдын ортосунда – балет, 19-кылымдын ортосунда – оперетта ж. б.).
Чыныбаев, Билал Садыкбекович
Кыскача өмүр таржымакалы
Атасы – Садыкбек Солтогул уулу (20.1.1943-ж. туулган) – саяк уруусунун кырбаш уругунан.
Орозалы Адигине уулунун үч уулу (Чейнеке, Чыныбай, Солтогул), бир кызы (Уулбала) болгон. Чейнекеден бала жок. Чыныбайдын биринчи аялынан - Устабай, андан эки уулу (Карыпбек, Тойчубек). Булардан балдар бар. Чыныбайдын экинчи аялы Дүрбүбү ападан - Сайдин деген уулдуу болот. Сайдин үйлөнүп, бат эле согушка кетет. Сайдиндин уулу чарчап калат, өзү согуштан кайтпай калат.
Кийин, 1995-жылдан тартып мамлекеттик аткаруу кызматына кетти. <br
Вексель бланкы
Вексель бланкы – 1) кол коюлган, бирок текст толтурулбаган, алдынала вексель  толтуруу ойлонулган кагаз; 2) вексель түзүү жүрүмүн жеңилдетүүчү басмаканалык калыбы бар кагаз.
Садырбек Абдыбеков
Абдыбеков советтик мезгилде да өзүнүн ишин таштаган эмес. 1929—43-ж. Караколдогу чумага каршы станцияда иштеп, анда сыртка болгон экспедицияларга катышкан. «Жол-Колот» башкармасынын 1-төрагасы; Ысык-Көлдө аңчылар чарбасында ипггеген. Караколдо жерге таануу музейин түзүшүп, ага өзүнүн даярдаган коллекцияларын берген.
Зайтун
Зайтун же Олива, же Маслина европа, же Зайтун дарагы (Olea europaea) — ар дайым жашыл субтропикалык дарак; тектин түрү үй-бүлө.
Пасынок (Молва куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Жаңы алешкино (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Бешкежиге тоосу
Бешкежиге тоосу– Академик Адышев атындагы кырка тоонун бир тармагы. Түштүгү Талдык ашуусу жана Алай өрөөнү, түндүгү Сөгөт түздүгү, чыгышы Көк-Суу тоосу, батышы Арчалы, Акбосого (Гүлчөнүн алабы) түздүктөрү менен чектешип меридиан багытында 30 кмдей созулуп жатат. Орточо бийиктиги 2900 м, эң бийик жери 4243 м. Түштүктөн түндүктү карай жапыздайт. Бешкежиге тоо бири-биринен терең жана кууш капчыгайлар менен бөлүнгөн чакан беш тоодон (Катыр, Тулга, Кала, Өлбөс жана Көлкежиге) турат. Палеозойдун акиташ теги, бор мезгилинин кызыл түстөгү конгломераттуу аскалары, тоо этеги төртүнчүлүк мезгилинин чөкмө тектеринен турат. Тоонун батыш капталы тик, аскалуу, чыгышы жантайыңкы. Батышына токой (2700–3000 м), альп шалбаасы (3000–4300 м), чыгышына субальп жана альп шалбаа ландшафт алкактары мүнөздүү. Жайыт.
Дөөдүр (Дөөдүр алп, Чоң Дөөдүр)
Дөөдүр (Дөөдүр алп, Чоң Дөөдүр) — "Манас" эпосунун каарманы. Кытайдын каны Эсенкандын ишенген белдүү балбаны. Манасты өлтүрүп же тирүү байлап кел деп Эсенкан Д-дү да эки жолу жиберет. Адегенде соодагер болумуш болуп келип, эки жүз балбанын кырдырып, кырк төөдөгү жүгүн тарттырып, өзү качып кутулат ( Саякбай Каралаев, 1. 82—85, 121). Экинчи жолу он миң колду, Оргону баш кылып бир топ балбанын Манаска өлтүртүп, Жолой , Нескара, Каражой, Д. төртөө качып Эсенкандын алдына барышат ( Саякбай Каралаев, 1. 124—126, 127, 136, 154, 156, 162). Кызыл-Суулук (КЭР) манасчы  Жусуп Мамайдын вариантында Д. Манас менен болгон согушта өлөт.
Дөө, жалгыз көздүү дөө
Калдайып туман сөгүлгөн,
Каарына алганда
Ойло Чубак кырааным
Баянын айтып берейин
Адам уулу билгисиз,
Вексель мөөнөтү
Вексель мөөнөтү – вексель чыгарылган күндөн ал жоюлган күнгө чейинки убакыт күндөр менен эсептелет.
Нарын 2 акиташ кени
Нарын 2 акиташ кени Жалал-Абад облусунун Аксы районунда, Таш-Көмүр шаарынан 5,5  км түндүктө, Фергана тоо тизмегинин түштүк этегинде. 1954-ж. геол. чалгындоо жүргүзүлгөн. Кен аймагын карбондун кумдук, сланец, алевролит, конгломерат жана акиташ тектери түзөт. Акиташ катмарынын калыңдыгы 80 м, өңү агыш боз, бозомук, массивдүү. СаО – 54,45%, МgО – 0,58%, ж. б. – 42,14%. Эзилбеген калдык 1,22%. Суукка чыдамдуулугу 620. Баланстык запасы В+С1 категориясы боюнча 123,5 миң м3. Портланд цементи менен курулуш акисин алууга жарамдуу.
Вера Алиева
Кыскача өмүр таржымакалы
1980-90-жылдары Кыргыз ССР Министрлер кеӊешинде ага референт болуп иштеп, маданият тармагын жана чыгармачыл уюмдарды жетектеген.
1992-95-жылдары – Кыргызстандын Өнөр жай жана соода министрлигинин мамлекеттер аралык байланыш бөлүмүнүн жетекчиси болуп иштеген.
Вера Алиева 2014-жылдын 19-октябрында Бишкек шаарында оорунун айынан каза болгон. Анын сөөгү Бишкектин түштүк-батыш көрүстөнүндө 20-октябрда жайына берилген.
Илимий-педагогдук чыгармачылыгы
Жалпысынан, 50дөн ашык илимий макала, 15тей илимий долбоорду даярдаган.
Адамды барымтага алуу
Кыргызстанда адамды барымтага алуунун кеңири таанымал фактысы 1999 ж. Баткен окуясында катталган. Анда өздөрүн Өзбек Республикасынын мамлекеттик бийлигинин оппозициясыбыз деп эсептеген согушчандар тобу Кыргызстандын Баткен аймагына кирип келишип, өз максаттарына жетүү үчүн милициянын, райондук бийлик кызматкерлерин, генерал Шамкеевди, ал жакта иштеген япондук төрт геологду жана карапайым адамдарды барымтага алышкан.
Кузюг (Ентала куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Microsoft Azure
Azure 2008-жылы октябрь айында жарыя кылынып, 2010-жылы 1-февралда ишке кирген. Ал 2014-жылы 25-мартта "Microsoft Azure" деп аталганга чейин "Windows Azure" деп аталып турган.
Оюн
Балдарды тарбиялоодо элдик мурасты туура пайдалануу өсүп келе жаткан муундардын денесин чыңдоого, аларды адептүүлүккө тарбиялоого, турмушка көнүктүрүүгө, улуттук маданияттарды жакындаштырууга жана байытууга чоң көмөк берет.Элдик Оюндар элдик тарбиянын ажырагыс бөлүгү. Оюндар кенже курактан баштап балдарды элди, жерди, мекенди сүйүүгө, адептүүлүккө, эмгекчилдикке, акыл-эстүүлүккө, баатырдыкка,чечкиндүүлүккө, эрктүүлүккө тарбиялоодо элдик педагогиканын кылымдан бери адатка айланган талабы болгон.
Дөөкан
Дөөкан — "Манас" эпосунун  эпизоддук кейипкери, Араникти жердеп, бийлик жүргүзгөн кытай каны. Кызыл-Суулук (КЭР) кыргыз манасчы  Жусуп Мамайдын вариантында ("Манастын" биринчи китеби) Манас  менен Дөөдүр алптын кагылышында чай жүктөлгөн үч жүз төө Д-дыкы экени эскерилет. Дөөдүр Манасты Д-га байлап алып барарын айтып коркутат. ошондой эле эпостун башка окуяларында жана Кошой дун эскерүүлөрүндө калмак, кытай жөнүндө сөз болгондо, жер-жерди бийлеп турган кандар менен катар "Араникте Дөөкан бар", "Дөөкан келип калбасын" делип айтылып отурат.
Эмгек
Медицина көз карашы
Бирок күч эмгегинин өтө азайышы кишинин ден соолугуна терс таасирин тийгизет.
Акыл эмгеги менен күч эмгегин туура айкалыштыруу, дайыма машыгуу жана Эмгек менен эс алууну туура уюштуруу ишке жөндөмдүүлүктү көп жылдарга сактоого мүмкүндүк берет. Мында Эмгек адамга кубаныч жана моралдык канааттануу алып келүүгө тийиш. Кызыгып иштөө ишке жөндөмдүүлүктү арттырат. Эмгек тартиптүүлүктү, турмуштун белгилүү ритмин түзөт, ошондой эле ден соолуктун жана сергектиктин булагы. Эмгектин көнүмүш ыргагы бузулганда көп учурда ишке жөндөмдүүлүк жана эмгек өндүрүмдүүлүк төмөндөйт. Ишке жөндөмдүүлүктүн жогору болушу иштин ыргагына негизделген. Иштин ыргагы бир калыпта болуп, максатка жана организмдин физиологиялык мүмкүнчүлүгүнө ылайык туура тандалууга тийиш. Бир күндүн, жуманын, айдын ичинде иштин бирдей эмес бөлүштүрүлүшү ишке жөндөмдүүлүктү төмөндөтөт, жыйнаксыздыкка, бат чарчоого дуушарлантат. Гигиеналык шарттар (жарык, желдетүү, ыңгайлуу иш орду, денени туура кармоо) ишке жөндөмдүүлүктү жогорулатууга көмөк болот. Ошондой эле эмгек коллективиндеги жагымдуу микроклимат чоң мааниге ээ.
Венчурдук («тобокелдик») фирма
Венчурдук («тобокелдик») фирма – илимий изилдөөлөр, инженердик иштеп чыгуулар жана аларды кредиттөө менен алектенген орто же чакан инвестициялык фирма. В. ф. жаңы идеяларды таап жана каржылоо менен ири фирмаларга илимий-техникалык өнүгүүнүн жаңы багыттарын иштеп чыгууга жардамдашат.
Диэтил эфири
Диэтил эфири С2Н5-О-С2Н5, мол. массасы 74,12; өзүнө мүнөздүү жыты бар түссүз суюктук. Кайноо t 34,5оС. Сууда (6,5 %, 20оС), этанолдо, бензолдо жана башка орг. эриткичтерде эрийт. Суу менен азеотроптук аралашманы пайда кылат. Хим. касиеттери б-ча Д. э. - кадимки алифаттык жөнөкөй эфир. Начар негиздик касиеттерге ээ жана күчтүү к-талар таасири менен туруктуу эмес оксоний туздарына айланат. Мис.,
С2Н5ОС2Н5 + НBr « [(C 2H5)2OH]+Br-- Льюис к-талары менен туруктуу комплекстерди пайда кылат, мис., бор трифториди эфираты (С2Н5)2OBF3. Ө. ж-да Д. э. кошумча продукт катары этил спиртин алууда, H3PO4 же H2SO4 (96-98% ) катышуусу менен 65-750С жана 2,5 МП этиленди гидратташтыруудан алынат. Н+ Н2О
-Н+
Эриштик айыбы
Эриштик айыбы - кыздын атасы жигиттин атасына төлөп бере турган акча, мүлк. кыздын атасы кудалашкан тараптан калыңдын жарым-жартылайын алгандан кийин кудалыктан айнып, кызын башкага бермек болгондо төлөйт.
Кылмыш жана Жаза
"Кылмыш жана жаза" (Преступление и наказание; Crime and Punishment) — орус жазуучусу Фёдор Достоевскийдин роман. Роман биринчи жолу Орус кабарчысы (Русский вестник) адабий журналында жарык көрүп, 1866-жылы ай сайын 12 бөлүм менен басылып чыгарылып турган. Кийинчерээк ал бир том болуп чыккан. Бул Сибирдеги сүргүндөн кайтып келгенден 5 өткөн соң Достоевский жазган толук кандуу экинчи романы. "Кылмыш жана жаза" анын "жетилип" турган мезгилинде жазган биринчи улуу романы деп эсептелет.
Жеки Чан
Британ империясынын орденинин кавалери.
Өмүр баяны
Алгач, ал «Nah-Hwa Primary School» деп аталган баштапкы мектепте окуп, бирок, 6 жашында Гонконгдо пекин операсынын мектебине берилет. Сценалык даярдыктан тышкары, бул мектеп кичинекей Чанга денесин мыкты башкарууну үйрөтөт. Чан мындан тышкары кунг-фу деп аталган уруш искусствосу менен да алектенген. Актёрдун бул балалык чагын "Боёлгон беттер" (1988) аттуу тасма чагылдырган.
Коркуусу
Кээ бир интервьюлорунда, Чан гидрофобиядан азап чегээрин айткан. Эл аралык каскадёрлор сыйлыгын ээси, кунг-фу чебери, жана жөн эле мыкты актёр, жакында, суудан коркоорун моюнга алды.
Абдыкалыков Жолдошбай
Абдыкалыков Жолдошбай (1935-ж. т., Ысык-Көл району, Таштак айылы) — акын, котормочу. Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (1985).
Өмүр таржымалы
1959-ж. КМУнун филология факультетин бүтүргөн. 1959-жылдан «Жаш Ленинчи» журналында жана «Ленинчил жаш» гезитинде редактор, 1976—88-ж. «Кыргызстан пионери» гезитинде башкы редактор.
Белопольский Аристарх Аполлонович
Белопольский Аристарх Аполлонович (1854-1934) - советтик астроном, Петербург ИАнын акад. (1903). 1877-ж. Москва университетин бүткөн. Белопольский кометанын (1884), Айдын тутулган учурунун жана Күндүн тутулган кездеги таажы-сынын (1887) сүрөтүн алган. 1888-жылдан Пулков обсерваториясында иштеп, 1917-19-ж. анын директору болуп шайланган.
Санькина дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Кузюг Гаревой
Кузюг Гаревой — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Түндүк Кузюг дарыясынын оң жээгинен 1 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Амортизация
Амортизация (лат. amortisatio – жоюу, фр. amortir – начарлатуу, жумшартуу)
Туура сегиз жол
Туура сегиз жол. (Восьмеричный (благородный) путь) – Буддизмде азап чегүүдөн куткаруучу жашоонун «ортоңку жолу». Буддизмдин негизинде «асыл чындыктар» турат. Алар: жашоо – бул азап чегүү; азап чегүүнүн себеби бар; азап чегүүнү жок кылса болот; азап чегүүнү жок кыла турган жол бар. Бул жол («ортоңку же туура сегиз жол») сегиз этаптан турат:
Александр Васильевич Александров
Александров Александр Васильевич - (1883-1946) - композитор, хор дирижёру, педагог, СССР эл артисти (1937), генерал-майор (1943), искусство таануу илимдеринин доктору (1940). Петербург, Москва консерваторияларында окуган. Советтик Армиянын Кызыл Туулуу ыр-бий ансамблинин уюштуруучусу (1928) жана жетекчиси болгон. Анын В. И. Лебедев-Кумачтын «Ыйык согуш» аттуу ырына жазган музыкасы (1941) Улуу Ата Мекендик согуштун музыкалык эмблемасы болгон. Советтер Союзунун Гимнине музыка жазган (1943). Көрүнүктүү массалык ырларды жазгандыгы (1942) жана концерттик аткаруучулук ишмердиги үчүн (1946) ага эки жолу СССР мамлекеттик сыйлыгы берилген. Ленин ордени, медалдар менен сыйланган.
Бельканто
Бельканто (итал. bel -сонун, canto - ырдоо) - ырчылардагы аткаруу-чулук чеберчиликтин ашкан бийик стили. Бельканто кубултуп аткаруусу, көркөмдүүлүгү, ашкере уккулуктуулугу, обондун апамдын кооздугу менен айырмаланат. Ал 17-кылымдын ортосунда Италияда улуттук опера өнөрүнүн жана ырчылар мектебинин өнүгүшүнөн келип чыккан. Бельканто улам жаңы эмоциялык белгилер, вокалдык кооз бойоктор менен байып, башка улуттардын ырчылык өнөрүнө таасир тийгизген.
Респираторлор
Респираторлор — адамдын дем алуу органдарын чаңдан жана зыяндуу заттардан, өмүр үчүн коркунучтуу таасирлерден жекече сактанууда колдонулуучу түзүлүш.
Web of Science
Web of Science (мурда Web of Knowledge катары белгилүү болгон) - онлайн жазылууга негизделген, илимий шилтеме берүүлөрдү каттаган кызмат. Ал башында Institute for Scientific Information (ISI) тарабынан чыгарылган, учурда ар тараптуу шилтеме издөөнү камсыз кылган Clarivate Analytics (мурдагы Thomson Reuters'тин интеллектуалдык жана илимий менчик ишканасы) тарабынан иштетилет. Ал кесилишкен дисциплинардык изилдөөлөргө шилтеме кылган көптөгөн маалыматтык базаларга жеткилик берет. Ал академикалык же илимий тармактын ичиндеги белгилүү бир адистешкен багытта тереңдетилген изилдөө мүмкүнчүлүгүн сунуш кылат.
Жай сүйлөм
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Айтбаев, Сыдыгалы
Айтбаев Сыдыгалы (1909, Кочкор району, Кара-Суу айылы — 1986, ошол эле жер) — мамлекеттик ишмер.
1930—32-ж. Ат-Башы, Кочкор райондорунда агроном, 1933—35-ж. Кочкор райондук тоют жыйюноочу машина станциясынын директору, жер боюнча бөлүм башчы, 1935-ж. Кочкор райондук эмгекчилер депутаттар Кеңешинин аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары, 1936-ж. Чаткал райондук эмгекчилер депутаттар Кеңешинин аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары.
Иркутка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Малколм Икс
1964-жылы Нейшн оф Исламдaн чыкты. Ошол эле жылы Меккеге барып ажы болуп, мусулман динине өттү. Ал Муслим Моск ж-а Афро-Америка Биримдик Организациясынын да куруучусу. Малколм, Улуттук Биримдик Аптасынын биринчи күнүндө Вашингтон Хайтста киши колдуу болуп өлдү.
Балалык жылдары
Луиз Литл күйөөсүнүн өлүмүндөн көп өтпөй ооруп калып, балдары жетимдер үйүнө жөнөтүлгөн. Луиз Мичигандагы ооруканада Малколм ж-а жакындары келип аны алганга чейин 26 жыл жаткан.
Сарбын-Сесь дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Ноокат гипс кени
Ноокат гипс кени Ош облусунун Ноокат районунда, Ош шаарынан 29  км түштүк-батыш тарапта, Алай кырка тоосунун түндүк этегинде, деңиз деңгээлинен 1300–1700 м бийиктикте. 1957-ж. "Средазгеолнеруд" трести жана 1983–88-ж. Түштүк Кыргыз геол. экспедициясы чалгындаган. Кен аймагын палеоген мезгилинде пайда болгон чөкмө тектер түзөт. Гипс бири биринен акиташ теги менен бөлүнгөн эки-үч катмардан турат. Чыгыш жагында калыңдыгы 24 м жана 20–25 м болгон эки кабат изилденген. Батыш жагында калыңдыгы 16,14 м, 4,60 м жана 3,72 м болгон үч кабат кездешет. Технологиялык касиети боюнча 1-сорттогу курулуш гипсине кирет. Кыртышты гипстендирүүгө жана цемент өндүрүшүндө колдонулат. Баланстык запасы А+В+С1 категориясы боюнча 16566 миң т.
Билим берүү
Билим берүү - – системалуу илим билимдерди берүү жана алуу процесси.
Жалпы химия
ж-а теориялык көз караштарын ичине камтыган жогорку окуу жайларынын студенттерин кесиптик даярдоого багытталган окуу китеби. Ж. х. окуу китеби эки бөлүмдөн турат деп айтууга болот: 1-чи бөлүмүндө хим. илиминин негизин түзгөн хим-нын закондору жана теориялык көз караштары келтирилген, б. а. заттар түзүлүшү, эритмелер жана ар түрдүү агрегаттык абалдагы заттар касиеттери, хим. реакциялар жана заттар класс-тары, атом түзүлүшү, хим. байланыштар теориясы, хим. термодинамика, кинетика жана теңдештиктин закондору, электрохимиянын, координациялык хи-миянын, ядролук химиянын, коллоиддик системалардын негизги көз караштары келтирилген. Ж. х-нын негизин Элементтер мезгилдик системасы түзөт. 2-чи бөлүмүндө орг. эмес химнын негизи бол-гон элементтер, алардын бирикмеле-ринин типтери, касиеттери жана айланыштарынын закон ченемдүүлүктөрү келтирилген. Үстүртөн болсо дагы орг. реакциялар механизми, жогорку мол-луу бирикмелер жөнүндө маалыматтар келтирилген. Ошону менен катар практи-калык маселелерине да орун берилген.
Чат-Базар
Калкы
Калкы ― 1259 киши (2009-жылы).
Валентин (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Идиома
Адабият:
Шериев Ж., Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Тарых
- Адамзат коомунун өткөн жолун изилдөөчү илим. Коом тарыхы Жер, жаратылыш тарыхынын бир бөлүгү жана уландысы. Коомдун тарыхы жер жүзүндө адамдын пайда болушунан башталат.
- Коом менен жаратылыштагы өнүгүүнүн ар кандай жүрүмү.
Буралы (Илишев району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Параджэ (Нү-Мексико)
Калкы - 669 киши. Болжолдуу аянты - 11.7 км². FIPS коду — 35-55340.
Ведерник (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Ведерник — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Подлеснен айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 2 киши. Почта индекси — 453155, ОКАТО коду — 80249868011.
Окторкой чымкөң кени
Окторкой чымкөң кени Нарын облусунун Жумгал районунда, Окторкой суусунун ортоңку агымында, Чыгыш жана Батыш Окторкой сууларынын боюнда, деңиз деңгээлинен 2500  м бийиктикте. Кендин аянты 20 миң м2. Мында чымкөңдүн бир нече катмарчасы бар, алардын калыңдыгы 0,63 мден 1,5 мге чейин өзгөрөт. Чымкөң начар жана чириши орточо, кочкул күрөң түстө. Күйгөндөгү жылуулугу 2553–3691 каллория. Чымкөңдү жер семирткичтин аралашмасы катары колдонууга болот. Запасы С1 категориясы боюнча 229,5 миң м3.
Пихтовка (Тура куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тура дарыясы Тагил дарыясынын куюлушунан Тагил дарыясы, Ница дарыясы жана Пышма дарыясы дарыяларын кошпогондо аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Сатока дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Казат Акматов
Өмүр таржымалы
Эмгек жолун 1954-ж. Кыргызстандын Ысык-Көл облусуна караштуу Ысык-Көл районундагы 54-жылкы заводунда жумушчу болуп иштөөдөн баштаган.
1974—83-ж. Кыргызстан КП БКнын инструктору, сектор башчысы, бөлүм башчынын орун басары,
Гарри Поттер жана Азкабан туткуну
"Гарри Поттер жана Азкабан туткуну" (Harry Potter and the Prisoner of Azkaban) — 1999-жылы жазылган британиялык жазуучу Ж. К. Роулиңдун романы.
Кедровка (Том куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Атагелдиев Мунарбек Муңдукович
Атагелдиев Мунарбек Муңдукович (7. 9.1949-жылы туулган, Фрунзе шаары) - скрипач. КРнын эл артисти (1993). П. Шубин атындагы балдар музыкалык мектебинин скрипка классын, Кыргыз мамлекеттик музыкалык-хореографиялык окуу жайын (1973) бүтүрүп, Б. Бейшеналиева атындагы Кыргыз мамлекеттик искусство институтунун скрипка классына кирген. Студент кезинде эле Кыргыз улуттук телерадиокорпорациясынын академиялык симфония оркестринде скрипач, кийин концертмейстер. Оркестр коллективи менен бирге концерттерде композиторлор Л. Бетховендин, С. Прокофьевдин, Ф. Листтин, П.Чайковскийдин, В. А. Моцарттын, Д. Шостаковичтин жана башка жана кыргыз композиторлорунун, обончулардын чыгармаларын аткарат. Москва, Ташкен, Алматы шаарларында, Африка, Турция, Балтика мамлекеттеринде, эл аралык фестивалдарга катышкан. Медалдар менен сыйланган.
Пэнаско (Нү-Мексико)
Пэнаско (Нү-Мексико) (Penаsco) — Нү-Мексико штатынын Taos округуна караган АКШ шаары.
Ишкар (Илишев району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Людвигсштадт
Людвигсштадт - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Кронах (район)|Кронах районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 3494  (2010-ж.). Аянты – 58.72 км2.  Lauenstein Burg.jpg Ludwigsstadt - Trogenbachbrücke 2.jpg
Франк, Семен Людвигович
Позициясы
Абстрактуу логикалык тааным, ал башка, металогикалык таанымга негизденип турганда гана, башкача айтканда«бирбүтүн бытиенин интуициясына» негизденип турганда гана мүмкүн, бул абсолюттук бирбүтүндүк же жалпыбирбүтүндүк болуп саналат. Бардык жандуу нерселер металогикалык сфераны түзөт, бул сфера жайбаракат байкоо интуициясынын жардамы менен эмес, жандуу таанымдын жардамы аркылуу танылып-билинет, бул тааным биздин «Мен» обьектини жөн гана байкап турганда гана (башкача айткандаубакыттан тышкары ээ болуп турганда) эмес, ошол обьект менен кошо жашап турганда ишке ашат» [Ошонун өзүндө. 431-6.]
Мурда эле Лосский мындай деп көрсөткөн: «тааным теориясысыз системалуу философиялык көз карашты, асыресе диний мүнөздөгү философиялык көз карашты иштеп чыгуу мүмкүн эмес» [Орус философиясынын тарыхы. 308-6.].
Ойлом элементи
Ойлом, потенциядагы тааным абсолюттук бытиенин «берилбеген» элементи болуп саналат, абсолюттук бытие өзүнө өзү берилген, ал «өзү үчүн бытие». Ошондуктан, бытие ар бир Мен-де бар, бир эле убакта ал «биз менен жана биз үчүн да» бар болуп турат» (93-6). Франк абсолюттук мүнөздө болгон, бардыкты камтыган бытиени реалдуулук деп атайт. Бул реалдуулук — алгачкы жана сүрөттөөгө мүмкүн болбогон бирбүтүндүк, конкреттүү толуктук болуп саналат, ал тышкы жана ички дүйнө болуп бөлүнбөйт. Ал жалпы эле турмуштун өзү. Руханийлик, рух Франк үчүн философиянын эң маанилүү түшүнүгү. Рух — бул обьективдүү бытие, бирок обьектинин бытиеси катарында эмес, актуалдуу, толук калыптанып бүткөн, туруктуу реалдуулуктун бытиеси, бул реалдуулук өзүндө баалуулукту камтып турат жана биздин бүткүл психикалык турмушубузга маани берет.
Инсан тууралуу
2)	Собордук биримдик инсандын өзүнүн турмуштук мазмунун түзүп турат. Собордук биримдиктен «аша кечүүчүлүк» бардык жерде жеке турмуштун толуктугун бөксөртүп турган оор запкы катарында көрүнөт.
Жакишев
Жакишев Өмүркул - (1909, Чүй облусу, Кант району, Үч-Эмчек айылы – 1979, Фрунзе) – адабиятчы, сынчы, кыргыз профессионал адабиятын баштоочулардын бири, «Манас» изилдөөчү жана түзүүчү. Фрунзедеги жатак мектепте, педтехникумда (1925–29), кийин САКУда, 1931–34-ж. Москвадагы басма институтунда окуган. 1931–36-ж. «Кыргызмамбаста» көркөм адабият боюнча редактор, 1936–37-ж. Кыргызстан жазуучулар союзунун жооптуу секретары, 1940–46-ж. Кыргыз ССР Министрлер Советинин алдындагы искусство боюнча башкармалыктын начальниги, «Кыргызмамбастын» директору (1946–47), Кыргыз ТАГдын башкы редактору (1947–58), Кыргыз ССР ИАнын «Манас» секторунун (1958–64) башчысы болуп иштеген, 1930-жылдан кыргыз адабиятына тийиштүү бир катар рецензия, баяндама, макалаларды жазган, «Манас» эпосун изилдеп, эпостун көркөм чен-кудуретин, кыргыз жана дүйнөлүк оозеки адабияттагы ордун, беделин белгилеген. 1946-ж. Москвадан чыккан «Манас» эпосунун бир томдук орусча котормосун редакциялоого катышып, Е. Мозольков менен бирдикте кириш сөзүн жазган. «Манас» эпосунун 1958–60-ж. жарыяланган курама 4 томдугунун башкы редакторунун орун басары болгон. Кыргыз ССР Жогорку Советинин (2-чакырылышынын) депутаты болгон. «Ардак Белгиси» ордени жана медалдар менен сыйланган.
Алёхин Александр Александрович
Алёхин Александр Александрович (19 (31). 10. 1892, Москва - 24.3.1946, Эшторил, Португалия) - шахмат тарыхында дүйнөнүн 4-чемпиону (1927-35, 1937-46), шахмат теоретиги жана адабиятчы. Санкт-Петербургдагы императордук укуктаануу окуу жайын бүтүргөн (1914). Укук боюнча доктор (1925). Шахмат ойноону 6 жашынан баштап, 16 жашында М.И. Чигоринди эскерүүгө арналган Бүткүл россиялык шахмат сүйүүчүлөрдүн мелдешинде (Санкт-Петербург) жеңишке ээ болгон. 1920-ж. Россиянын шахмат боюнча 1-чемпионатынын жеңүүчүсү. 1921-ж. Францияга эмиграцияга кеткен. Көптөгөн Эл аралык мелдештердин (Будапешт жана Гаагада, 1921, Карлсбада, 1923 ж. б.) жеңүүчүсү. 1925-ж. көрбөй ойноо боюнча (Париж) бир убакта 27 тактайда ойноп (22 утуш, 3 утулуш, 2 тең чыгуу) дүйнөлүк рекорд койгон. 1927-ж. Буэнос-Айресте өткөн дүйнөлүк биринчиликте X. Р. Капабланканы эки жолу (1929, 1934), Е. А. Боголюбовду жеңген. Алёхин алп шахматисттердин ичинен дүйнөлүк чемпиондуктан жеңилбей өткөн улуу оюнчу. «Алехин коргонуусу» ыкмасын иштеп чыгып, шахмат дүйнөсүнө калтырган. Шахмат оюну боюнча бир нече китептердин автору.
Цемент
Колдонулган адабияттар
...
Сатэпыль-Кы дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Майнбернхайм
Майнбернхайм - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Китцинген (район)|Китцинген районуна карайт. Төмөнкү Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 2292  (2010-ж.). Аянты – 12.00 км2.
Стамбул (аба майдан)
Абакомпаниялар жана багыттар
2019-жылдан башына карата, Turkish Airlines гана каттамдарынын бир бөлүгүн жаңы аба майданга которгонп.
Статистикасы
Ырасмый ачылуудан кийинки биринчи үч айдын ичинде аба майдан 187 553 жүргүнчүнү тейлеген.
2019-жылдын 6-апрель — 30-апрель аралыгында жүргүнчү агымы 4 113 956 адамды түзгөн.
Айыл чарба
Дан эгиндеринин түшүмдүүлүгү ар гектарынан 27,3 ц, кант кызылчасыныкы - 260,3 ц; пахтаныкы - 26,1 ц; тамекиники - 24,1 ц; картошконыкы - 155,0 ц жана жашылчалардыкы - 178 цди түзөт. Үрөнчүлүк - дыйканчылыкты өнүктүрү үчүн негизи. 1991-93-жылдарда объективдүү жана субъективдүү себептерден үрөнчүлүк чарбалар жоюла баштаган, ал эми 1995-ж. кайра жанданып 46, ал эми 2004-ж. республикада үрөнчүлүк чарбалардын саны 223кө жеткен. Сокулук районундагы кант кызылчасы боюнча тажрыйба станциясы, «Жаңы пахта» эксперименттик чарба, Кара-Суу районундагы пахтачылык тажрыйба, Ак-Суу районундагы Ысык-Көл тажрыйба, Өзгөндөгү «Тамеки» илимий өндүрүштүк станциялары жогорку категориядагы үрөнчүлүк чарбалар, буларда жаңы сорттор чыгарылып, райондоштуруу боюнча селекциялык иштер жүргүзүлөт. 2004-жылдын 1-январына карата республикада 1003,4 миң мал, анын ичинде 538,5 миңи уй, 3677,3 миңи кой-эчки, 340,2 миңи жылкы, 82,8 миңи чочко жана 4332,2 миңи үй канаттуулары болгон.
Алакчын, урук
Байыркы алакчын уруусу
Алакчындар адегенде “Цзю-Таншуда” (Тан династиясынын жыл баяндары, УП-Х кк.) “Ге-ло-чжи”, “э-ло-чжи”, “бо-ма” (ала аттуулар уруусу) формаларында 638-жылы эскерилет. Ушул эле тарыхый жазма булакта алакчындар киргуттардын (кыргыздардын - О.К.) курамына кирген уруу экендиги баяндалат. “Бо-ма” (Алакчын) уруусу “Цзю-Таншуда” “ту-ңюэлер” (түрктөрдүн) түндүккө карай 14 000 ли аралыкта көчүп-конуп жүрөшөт, 30 000 аскер коюуга чамалары жетет, алар турган аймакта кар көп жаайт, жерди соколуу ат менен иштетишет. Алардын жылкылары ала түстө, ошондон улам алардын жергеси Алакчын (Бо-ма - кытай транскрипциясы, VIIX кк.) деген ат менен белгилүү. Деңизге чукул байырлаган бул эл жылкы минишпейт, бирок анын сүтүн тамак-аш азыгы катары пайдаланышат. Цзе-гу (кыргыздар -О.К.) менен согуш абалында болуп турушат... . Болжолу, бул маалыматтардан кыргыздар өлкөсүнүн ээлигинин курамына кирген алакчындар уруусу айрым учурларда көз каранды эместикке ээ болуп турушкандыгын байкоого болот. Буга, албетте, Түштүк Сибирдин катаал жаратылыш шарттары, бул аймактардын ыраактыгы да себепкер болгондой. Байкал көлүнө туташ жерлерди мекендеген алакчындар кыргыздар мамлекети менен согуш абалында болушкандыгы жөнүндө маалыматтар бар. VII-IХ кк. Ангара дарыясы аркылуу жана кыргыздарга баш ийген чыгыштагы башка уруулар менен (кыштымдар - О. К.) алакчындардын ортолугунда табийгый чек ара өткөн. “Түрк санжырасынын” автору Абул Гази Бахадур хан (XVI к.) төмөндөгүдөй маалыматты жазат:
Алайчы, урук
Алайчы уругу - дөөлөс уруусунун курамындагы ири урук.
Ахмед хан
Ахмед хан (туулган жылы белгисиз - 1504) – 1485-1504-жылы Моголстан мамлекетинин башкаруучусу. Атасы Йунус хан Ирандагы Йезд калаасында тарыхчы Шараф ад Дин Али Йездиден билим алган. Ал шаар турмушуна көнүп калгандыктан, Моголстандан оолактап, Кашкарда жана Аксууда жашаган, өмүрүнүн акыркы жылдарын Ташкенде өткөргөн. Анын уулу Ахмед Моголстандын чыгыш бөлүгүн бийлеп турган. Көчмөн турмушту жактаган могол төбөлдөрү аны атасынан бөлүп кетишкен жана ал бийликке келгенден баштап он жыл аралыгында могол урууларын толук баш ийдирген. Бабурдун айтымында Ахмеддин чатыры падыша жашаган турак-жайга эмес, каракчынын алачыгына көбүрөөк окшош болгон. Демек ал нукура көчмөн турмушта жашаган. Ахмед хан Моголстандын чыгыш бөлүгүнө коңшулаш жайгашкан калмактарга эки жолу катуу сокку урган. Алар хандан өтө корккондуктан, Алача хан деген лакап ат («Алача» монгол тилинен которгондо «өлтүргүч», «кан ичер» дегенди түшүндүргөн) коюшкан. Моголстандын батыш чектери жана Ташкен Ахмед хандын агасы Махмуд хандын бийлигинде турган. Махмуд хан 15-кылымдын аяк ченинде экп жолу өзбек-казактар менен согушуп, жеңилип калган. Ахмед хан жеңилген агасынын өчүн алуу үчүн өзбек казактардын конуштарына үч жолу жортуул жасап кыйраткан. Мухаммед Хайдардын жазганы боюнча, Ахмед хандын башкаруу мезгилинде калмактар менен өзбек-казактар жети-сегиз айча Моголстандын чектерине жакындоого батына албай калышкан. Анын бийлиги Чыгыш Түркстандын батыш бөлүгүнөн сырткары Моголстандын бардык аймактарына тараган. 1501-жылы өзбек ханы Шейбани Фергананын чыгыш бөлүгүн башкарган Махмуд хандын кеңеши менен Самаркандды жана Бухараны чаап алган. Көп узабай Шейбани хан Махмуд хандын ээликтерин да каратып алат. Бир тууганынын оор абалы жөнүндө кабар алган Ахмед хан өзүнүн ордуна тун уулу Мансур ханды калтырып, Махмуд ханга жардамга кеткен. Бир туугандар Фергананы кайтарып алууга аракет кылып, Аксыкентти камоого алышкан. Бирок Шейбани хандын жиберген күчтөрү аларды талкалап, хандарды туткундаган. Махмуд хандын кыздары Айша Султанды Шейбани ханга, Кутлуг ханымды Жаныбек ханга бергенден кийин гана хандар туткундан бошотулган жана Аксууга келишкен. Көп узабай Ахмед хан 1504-жылы шал оруусунан каза тапкан. Атасынын ордуна келген Мансур хан бир туугандары Султан Саид Хан менен Халил Султандын бийлик талашуусунан чочулап аларды куугунтуктаган. Инилеринин өзара чыр-чатактарына таасир тийгизе албаган Махмуд хан Ферганага кайтып барганда өзбектер тарабынан өлтүрүлгөн. Ал эми агасы менен келише албаган ханзаадалар кыргыздарга келип баш калкалаган жана Халил султанды Моголстандагы кыргыздар өзүлөрүнүн падышасы деп жарыялашкан. 1509-жылы Чарын жана Чилик сууларынын аралыгында кыргыздарга жана Султан Саид хан менен Халил Султанга агасы Мансур хан катуу сокку урган. Моголстандагы баш аламандыктын баштоочулары катары кыргыздардын көбүн Турфанга көчүрүп кеткен. Султан Саид Кабулдагы Бабурга баш калкалаган. Ал эми Халил Султан Ферганага качып барганда Анжияндын акими тарабынан өлтүрүлгөн. Кыргыздар мындан көп узабай саясий абалын оңдоп, алардын башкаруучусу Мухаммед Кыргыз элдин башын бириктирген жана Моголстандагы өз алдынча саясий бирикмесин түзүүгө жетишкен.
Карыя
Адабият
Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. “Кыргыздын көөнөрбөс дөөлөттөрү”  Бишкек – 2000 “Шам” басмасы. ISBN 9767-10-030-3
Аллоэтнонимдер
Аллоэтнонимдер - бир элге башка бир элдер тарабынан берилген кошумча аттардын варианттары. Мисалы, кыпчактар орус булактарында «половец», «половцы», чехтер - «пловчи», поляк- тар - «плаучи», армяндар - «хардеш», венгрлерде - «кун», «куман» деген аттар менен белгилүү болушкан. Орус жазма булактарында огуздар «уздар» же өз алдынча урууларынын аталыштары - торк, каспич, боут, ковуй, берендей ж.б. аттар менен белгилүү болушкан.
Кубанычбек Маликов
Педагогикалык техникумду бүтүргөндөн кийин К. Маликов "Ленинчил жаш", "Кызыл Кыргызстан" газеталарында кабарчылыктан баштап, редакторго чейинки кызматтарды аткарды. Көп жылдар бою "Советтик Кыргызстан" журналынын редактору, Кыргыз Мамлекеттик драма театрынын директору, Кыргызстан жазуучулар союзунун жооптуу секретары, төрагасынын орун басары болуп, Кыргызстан Эл Комиссарлар Советинин алдындагы искусство иштери боюнча комитетин башкарды.
Энесай кыргыздары
Кыргыздардын мамлекетинин сүрөттөөсү
Кытай жылнаамаларында Энесай кыргыздарынын өлкөсүнүн бир кыйла деталдуу сүрөттөлүшү сакталып калган, ал Ордос'тон Уйгур каганаты аркылуу Енисей кыргыздарынын жерине барган элчилик тарабынан түзүлгөн. 841-жылы Тан династиясынын императору Ву-цундун буйругу менен ритуалдык тартиптин чиновниктери Енисей кыргыздарынын элчилерин суракка алып, алардын өлкөсүнө төмөнкүдөй мүнөздөмө беришкен:
Уйгурлардын жеңилүүсү, жана Кыргыздардын күчтөөсү
• 7-кылымдын 1-жарымында Енисей кыргыздары сюяньто'го көз каранды болуп, уйгурлар аларды башкаруу үчүн губернатор (кытайча 頡 利 發) дайындаган. Бирок падышанын жана анын үч кеңешчисинин бийлиги сакталып калган: цисибей (кытайча 訖 悉 輩), жушабобей (кытайча 居 沙波 輩), амибэй (кытайча 阿米 輩).
Таламай
Кан таламай
Лимнокардиялар
Лимнокардиялар — (лат. Limnocardiinae) жүрөксымак кош капкалуу моллюскалардын бир тукумчасы.
Ниши
Ниши (ошондой эле: бангни, дафла) — Индиянын түндүк-чыгышындагы эл. Аруначал-Прадеш штатынын Папум-Паре, Чыгыш Каменг жана Ылдыйкы Субансири, ошондой эле Ассам штатынын Дарранг аймактарында жашашат. Ethnologue билдирүүлөрүнө караганда этностун саны болжол менен 261 миң адам. Ниши тили тибет-бирман тилдерине кирет. Эң жакын тилдер болуп апатани жана ади эсептелинет. Улуттун билимдүүлүгү болжол менен 40%.
Алапай, урук
Алапай уругу - солто уруусунун курамындагы урук. Лакап этноним.
Бойлош уулу Арстанбек
Өмүр таржымалы
"Заманачылар" салтынын негиздөөчүлөрүнүн бири.
Эгемендик жылдары анын ырларын ээн-эркин жарыялап калышты.
Оттук кремнезём кени
Оттук кремнезём кени  Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районунда, Эңилчек кыштагынан 60 км аралыкта, Оттук суусунун өрөөнүндө, деңиз деңгээлинен 3300 м бийиктикте. 1985-ж. геол. cъемка жүргүзүү убагында табылган. Төмөнкү палеозой мезгилинин бүркүт жана олжобай свиталарынын катмарларынын арасында. Мында эни 1–1,5 км болгон, кристаллдуу кварцтан турган лидит жана фтаниттин тилкеси байкалат. Алардагы кремнезёмдин өлчөмү 81,76–95,14%, органикалык заттыкы – 0,1–4,85%ке чейин жетет. Лидит жана фтаниттердин отко чыдамдуу материал катары колдонулушу илим-изилдөө иштеринин негизинде аныкталган. Ресурсу көп деген жыйынтык чыгарылган.
Жайлоо
Жайлоо – жайкы конуш, мал жайыты. Жайлоого абасы салкын, чөбү мол, суусу кенен жерлер тандалат. Жайлоо ички жана сырткы болуп бөлүнөт. Ички жайлоого бөксө тоолордогу, сырткы жайлоого алыскы бийик тоолордогу (Ысык-Көлдүн сырты) жайыттар кирет. Жайлоонун чөбү жагымдуу жана сиңимдүү болгондуктан, мал тез эттенип, организми чың болот. Жайлоодо негизинен бетеге, шыбак, доңуз сырты, тулаң жана башка ар түрдүү чөптөр өсөт. Алардын курамында 8–10% протеин кармалат.
Маршановка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Маршановка — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Рязан айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 76 киши. Почта индекси — 453162, ОКАТО коду — 80249880004.
Рысбаев Сулайман Казыбаевич
Алган сыйлыктары
Өзбекстан Республикасынын кыргыз мектептеринин 1-3-класстары үчүн чыккан китептери Өзбекстандын Билим берүү министрлигинин республиалык конкурсунда  биринчи орунду (2003) жеңип алган жана атайын диплом менен сыйланган. «Алиппе», «Кыргыз тили» окуу китептери үчүн 2002-жылы С.Рысбаевге И.Арабаев атындагы республикалык педагогикалык абройлуу сыйлык ыйгарылган. Эл аралык «Түгөлбай Ата» коому (2003-жылы) өзүнүн лауреаттык сыйлыгын жана «Көк асаба» ардак дипломун ыйгарган. КРнын Ардак грамотасы (2006) Мамлекеттик тил улуттук комиссиясынын «Кыргыз тили» медалы (2006) КР маданият министрлигинин «Маданияттын мыктысы» медалы(2008) Москвадагы Эл аралык педагогикалык жана социалдык илимдер академиясынын академиги (2007) И.Арабаев атындагы КМУнун ардактуу профессору (2006) КРнын Өкмөтүнүн балдар адабияты боюнча сыйлыгынын лауреаты (2009) Эл аралык Манас академиясынын академиги (2011)
Молдо Кылыч
Молдо Кылыч Шамыкан (Шамыркан) уулу (1866—1917) — кыргыздын алгачкы жазгыч акындарынын бири. Кочкор өрөөнүнүн Бугучу деген жеринде төрөлгөн. Кылычтын өз атасы Шамыркан — атактуу баатыр Төрөкелдинин тун уулу.Кылыч беш жашка чыкканда анын атасы Шамыркан дуйнодон кайтат. Ал атасындай жаш кезинен чыйрак, зирек бала болуп чоноёт. Анын “Зилзала” деп аталган чыгармасы 1911-жылы Казан шаарында араб алфавити менен басылып чыккан. Бул жагдай кыргыз элинин тарыхында басмага жарыланган алгачкы чыгармалардан болгондугун айгинелейт.
Далдал ишмердүүлүгү
Далдал ишмердүүлүгү – 1) КР биржа мыйзамдарына ылайык, биржа ортомчусунун кардардын атынан жана анын эсебинен, кардардын атынан жана өз эсебинен же өз атынан жана кардардын эсебинен жасаган биржа бүтүмү; 2) баалуу кагаздардын базары  жөнүндөгү КР мыйзамдары боюнча, баалуу кагаздар базарындагы кесиптик ишмердүүлүктүн бир түрү.
Сыдыков, Сагалы
Сыдыков Сагалы (1932-2010) - кыргыздын таанымал тилчи-окумуштуусу, түркологу, белгилүү монголтаануучусу. Филология илимдеринин доктору. 1955-жылдан тартып Кыргыз Илимдер Академиясынын Тил жана адабият институтунда эмгектенип келет. Ушул эле илимий мекемеде, адегенде Түркология бөлүмун, андан соң Тил тарыхы жана диалектология бөлүмүн жетектеген.
Кыскача өмүр таржымакалы
1951-жылы Караколдогу мугалимдер институтун, 1954-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн.
Курошма
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жакынкы чыгыш
Климаты негизинен кургакчыл, сугат үчүн пайдаланылган бир нече чоң дарыялар бар.
Риккетсиоздор
Дарылоо
Ооруну дарылоо оорукана шартында гана жүргүзүлөт. Риккетсиоздордун алдын алууда кан соргучтар (бүргө, бит, кенелер) жана оорунун булагы болгон кемирүүчүлөр менен күрөшүү чараларынын мааниси зор. Риккетсиоздордун табигый очоктору бар райондордо, жайыттарда, токойдо, талаада иштегендерге кене менен бүргөнүн чагуусунан коргонуу үчүн атайын өздүк кийимдерди, коргонуучу торлорду кийүү, курт-кумурскаларды жытынан качыра турган химиялык заттарды колдонуу зарыл. Денеге кирген кенени акырындык менен алып, ордун йоддун эритмеси же спирт менен сүртүү сунуш кылынат.
Дуңкана Кочуке уулу
Айланайын Күлчором
Эрди сайган ат алат.
Дипломатия
Алар Д-лык мыйзамдардын артыкчылыктарынан пайдаланат. Эл аралык укук Д-лык өкүлдөрдүн өздөрү иштеп турган мамлекетин ички иштерине кийлигишүүсүнө жол бербейт. Д-лык иштердин негизги түрлөрү: дипломатиялык өз ара сүйлөшүү, келишим (договор) түзүү, конференция, конгресс өткөрүү, эл аралык уюмдардын иштерине катышуу. 20-кылымда Улуттар Лигасы, Бириккен Улуттар Уюму сыяктуу ири эл аралык уюмдар түзүлгөн. Кыргыз Респ-сы суверендүү эркин мамл-ке айлангандан бери анын тышкы мамлекетер менен болгон Д-лык байланыштары күч алды. Кыргыз Д-сынын учурдагы максаты – өлкөнүн түпкү таламдарын чечкиндүү коргоо, эл аралык аренада, респ-да коомду жакшыртууга зарыл болгон бардык шарттарды түзүү, кыргыз элинин улуттук эркиндиги менен көз карандысыздыгын колдоо, башка мамлекетердин чоң-кичинелигин ылгабай суверенитетин урматтоо жана алардан да ошондой калыс мамилени талап кылуу. Кыргыз Д-сынын багыттарын, мазмунун жана методдорун иштеп чыгуу менен, ийкемдүүлүгүнө, бийиктигине умтулуу жана келечегине кам көрүү.
Оттук чопо кени
Оттук чопо кени Ысык-Көл облусунун Тоң районунда, Балыкчы шаарынан 4  км түштүктө, Ысык-Көлдүн жээгинде, деңиз деңгээлинен 1630–1640 м бийиктикте. 1972-жыл Түндүк Кыргыз геологиялык экспедициясы чалгындаган. Кумайлуу чопо кени Ысык-Көлдүн ички булуңунун жогорку антропогендик мезгилинде пайда болгон көлдүн чөкмө катмары менен байланышкан. Аянты 1200850 м болгон линза сымал кумайлуу чопонун калыңдыгы 0,5–1,0 мден 12,6 мге чейин. Кумайлуу чопонун өңү саргыч-боз жана күрөң-боз түстө. Кумайлуу чопо "100" маркадагы кирпич, "75", "100" маркадагы керамикалык таш, "500" жана "600" маркадагы аглопорит алууга жарамдуу. Запасы А категориясы боюнча – 1010 миң м3, В – 1939 миң м3, С1 – 3304 миң м3, А+В+ С1–6153 миң м3.
Кара-Суу (Талас району)
Калкы
Калкы ― 2598 киши (2009-жылы).
Дидактика
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Жакыпов Ыбрай
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1