cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сан-Марино республикасы
Түштүк Европада Апеннин жарым аралынын түндүк – чыгыш бөлүгүндө жайгашкан эргежээл (карлик) мамлекет. Аймагы 61 чарчы км. Бардык тарабынан Италиянын аймактары менен курчалып турат. Калкынын саны 24,9 миң адам (1998ж.). Борбору 4 миң жашоочусу бар Сан – Марино шаары. Расмий тили италия тили, дини христиан (католик) дини. Улуттук акчасы италия лирасы. |Мамлекеттик түзүлүшү парламенттик республика. Мамлекет башчысынын милдетин Жогорку Генералдык кеңеш өз мүчөлөрүнүн ичинен 6 айга шайлаган тең укуктуу 2 капитан – регенттер аткарышат. Алар жыл сайын 1- апрелден 30- сентябрга чейин жана 1- октябрдан 31- мартка чейин шайланышат. Мамлекеттин мыйзам чыгаруу органы бир палаталуу Жогорку Генералдык кеңеш. Курамы 5 жылга шайланган 60 депутаттан турат. Административдик – аймактык жактан Сан Марино 9 округга бөлүнөт. Улуттук майрамы – 3-сентябрь Республиканын негизделген күнү(301ж.). Сан Марино Европанын эң байыркы мамлекеттеринен. Уламыш боюнча ал, б.з. 301ж. негизделген. Сан Марино өнүккөн өлкө. Анын экономикасы Италиянын экономикасы менен тыгыз байланышкан. Өлкөнүн экономикасынын негизин айыл чарбасы (дан өсүмдүктөрүн, жемиш өстүрүү, вино жасоо) жана чет элдик туристтерди тейлөө түзөт. Текстиль, керамика, курулуш материалдарын. Азык – түлүк чыгарган, сувенир, марка жасаган көптөгөн майда ишканалар иштейт. Өлкөгө жыл сайын 3 млндон ашык турист келип кетет.
Биринчи империя
Биринчи империя - Францияда Консулдук башкаруудан (1799-1804) кийинки Наполеон I башкарган (1804-14 жана 1815) ири мамлекет. Консулдук режимдей эле биринчи империя мезгилинде империялык бийлик Француз революциясынын жеңип алууларын жойгонго аракеттенген, бирок анын натыйжасында пайда болгон буржуазиалык түзүлүштү бекемдеп, аскердик диктатураны орноткон. Биринчи империя кыйрагандан кийин Францияда Бурбондордун монархиясы калыбына келтирилген.
Коомдук экономикалык формация
Коомдук экономикалык формация тууралуу окуу зор методологиялык мааниге ээ:
Кайчыбакалар
Кайчыбакалар (лат. Pelodytes) – бакалардын бир уруусу, булардын төмөнкү түрлөрү белгилүү: Кавказ кайчыбакасы (лат. P. caucasicus), темгил кайчыбака (Р. punctatus).
Аюч (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Асымбекова Гүлнара Үмөтовна
Асымбекова Гүлнара Уметовна – медицина илимдеринин доктору, профессор, жогорку категориядагы доктор, профессор Асымбекованын клиникасынын директору, КРнын социалдык маселелер боюнча экс-вице-премьер-министри.
Карьерасы
1982 – 1984-жылдардын ортосунда Асымбекова КАПИИге караштуу “Акушердик жана гинекология” адистиги боюнча клиникалык ординатурада ординатор болгон. 1984-1987-жылдары ошол эле институттун кенже илимий кызматкери, 1988-1989-жылдары улук илимий кызматкер болуп иштеген. 1990-жылдан 1991-жылга чейин ал КАПИИИнин перинатология бөлүмүн жетектеген. Арадан жылдар өтүп, 1997-жылдан 2003-жылга чейин  КАПИИИнин илим боюнча директорунун орун басары кызматын ээлеген.
Сыйлыктары
Билим берүүнүн отличниги.
Өздүк гигиена
Теринин нормалары жана гигиена эрежелери
Тери кургак, майлуу же нормада болушу мүмкүн. Ар бир адам өзүнүн терисинин өзгөчөлүктөрүн билип жана аны күтүүдө буларды эске алуу керек (Терини күтүү). Чаңдуу жерде иштегендер жана терчил кишилер күн сайын душка, ошондой эле жумасына бир жолу үйдө же мончодо сууга түшүп, ич кийимди сөзсүз алмаштыруу зарыл.
Ооз көңдөйүнүн гигиенасы
Ооз көңдөйүн таза кароо тиштин бүтүн сакталышына гана көмөктөшпөстөн, ички органдардын көптөгөн ооруларын алдын алат. Тишти күн сайын тиш порошок, паста менен жууп туруу жана ар бир тамак ичкен сайын оозду чайкоо керек. Ооздо жаман жыт байкалса врачка кайрылуу зарыл. Гигиеналык пасталар («Мятный», «Апельсиновый») атайын дарылоо-профилактикалык максатта чыгарылат. Тиш щёткалары тиштин жана бүйлөнүн абалына жараша тандалат. Тиштин чириши башталганга чейин тиштеги ташты тазалоо, ооз көңдөйүн дарылоо жана башкалар чараларды көрүү үчүн жылына 2 жолу стоматологго кайрылуу зарыл.
Кумар уулу Балыкооз (Бекмурат.)
Карыганда кез болдук.
Технология жана инновация тармагындагы улуттук медал
Технология жана инновация тармагындагы улуттук медал (англ. National Medal of Technology and Innovation; мурунку Улуттук технология медалы) - жаңы жана маанилүү технологиянын өнүгүшүнө олуттуу салым кошкон америкалык ойлоп табуучуларга жана инноваторлорго АКШнын президенти тарабынан берилген сыйлык. Сыйлык белгилүү бир адамга, адамдардын тобуна же бүтүндөй уюмга же болбосо корпорацияга берилиши мүмкүн. Бул Америка Кошмо Штаттарындагы технологиялык прогресс менен байланышкан жетишкендиктер үчүн Американын жаранына ыйгарылган эң жогорку сыймык болуп саналат.
Сыйлык берүү тартиби
Бардык номинациялар Улуттук технология сыйлыгынын баалоо комитетине багытталып, ошол жерден АКШнын соода министрине сунуштамалар жөнөтүлөт. Бардык номинанттар финалист катары тандалып алынып, Федералдык чалгындоо бюросунун коопсуздук текшерүүсүнө алынат. Коопсуздук текшерүүсү аркылуу алынган маалыматтар жеңүүчүлөр боюнча акыркы чечим кабыл алууда каралышы мүмкүн. Соода министри АКШнын президентине кайсы талапкерлер Улуттук технология медалын алышы керек экени боюнча кеңеш бере алат. Улуттук технология медалынын жаңы лауреаттары акыркы чечим кабыл алынаары менен АКШнын президенти тарабынан жарыя кылынат.
Манастын чакмак ташы, энциклопедия
Манастын чакмак ташы
Нарын чөлкөмүнүн Солтон-Сары жайлоосундагы аска – Манас баатыр чоролору менен чакмак таш (топ таш) ойноп жатып, бирөөнү түшүрүп жиберип таппай калган экен. Ошол чакмак таш ушул аска деген уламыш эл ичинде айтылат.
Гловис (Нү-Мексико)
Калкы - 37775 киши. Болжолдуу аянты - 58.2 км². FIPS коду — 35-16420.
Манас эпосу, Энциклопедия
Жанрдык белгиси боюнча «Манас» - баатырдык эпос. Эпосто кыргыз фльклорунун көптөгөн жанрлары да синтездештирилген, бири-бирине жуурулушуп, эпостун мазмунуна сиңиштирилген. Кошoктордон, насаат ырлардан тартып, санат-насыяттарга, макал-лакаптарга, жөө жомоктордун түрлөрүнөн тартып уламыш, мифтерге чейин эпостон табууга болот. Mазмунунун өзгөчө кеңдигине карабастан, «Манас» - жогорку көркөмдүккө ээ чыгарма, анын окуялары композициялык бир бүтүндүккө баш ийип турат. Бардык окуяларды бириктирип турган кызыл сызык – Манас баатырдын өмр жолу жана баатырдык иштери. Эл ишениминде «Манас» деген оор ысымды бала көтөрө албайт, эгер ошол атка татыктуу болбосо, наристе жаш курагында эле чарчап калат делген. «Манастын» негизги окуялары, сюжеттик линиялары менен элдин тааныш болушу, чыгармадан бир нече сап ырды жатка билбеген кыргызды табуу кыйын экендиги эпостун эл арасында кеңири белгилүү экендигинин далили.
Карымшаков Ракым
Карымшаков Ракым (1936-жылы туулган, Ысык-Көл облусу, Ак-Суу району, Отуз-Уул айылы) – физик, физика-математика илимдеринин доктору (1995), профессор (2001). КМУну (1961), СССР Илимдер академиясынын Физикалык-техника институтунун аспирантурасын (1968, Ленинград) бүтүргөн. 1961-жылдан мектепте мугалим, ФПИде ассистент, ФПИнин филиалында инженер (Россия, Гатчина шаары), ФПИде доцент, кафедра башчысы, КМУУда профессор, Чүй университетинде профессор, 2000-жылдан «Дастан» техникалык университетинде да профессор Жарым өткөргүчтөр, оптика жана конденсацияланган нерселер физикасы боюнча адис. 80ден ашык илимий эмгеги, анын ичинде 2 монография, 1 ойлоп табуусу, 1 сөздүк, 5 окуу китеби жарык көргөн. Эмгектери: Оптические и магнитооптические свойства некоторых тройных полупроводниковых кристаллов. Б., 1994; Жарым өткөргүчтөрдүн магнитоптикалык жана электроптикалык касиеттери. Б., 1996; Жарым өткөргүчтөрдүн оптикасы. Б., 1999.
Устюговка (Иглин району, Башкыртстан)
Устюговка — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Красновосход айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 52 киши. Почта индекси — 452409, ОКАТО коду — 80228830013.
Билим түшүнүгүнүн педагогикалык маанидеги аныктамасы
Жыйынтыктап айтканда, окуу материалын өздөштүрүү үч этаптан: материалды (информацияны) сезимдүү кабылдап эстеп калуудан, аны көрсөтүлгөн үлгү боюнча жана тааныш эмес ар кандай жаңы ситуацияларда пайдалануудан турат. Тиешелүү түрдө бул этаптарда материалды өздөштүрүүнүн үч деңгээли камсыз кылынат. Бир эле информацияны (материалды) үч деңгээлде өздөштүрүүгө мисалдар келтиребиз.
Кузель (Сосновка куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Кемерово шаарынын аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Домановка
Домановка — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Варжа дарыясынын сол жээгинен 17 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Балык уулу Найманбай
Балык уулу Найманбай (1847–1913) —
Найманбайдын “Манасты” кыйын айткандыгы бардык маалыматтарда баса белгиленет. Кыязы, анын ырчылыгынан да жомокчулугу артык болгон өңдөнөт. Бирок, Найманбай “Манастын” өздүк вариантын түзбөстөн, негизинен атасынын гана жолун улантат. Ал негизинен “Таластын көрүнүшү”, “Күмбөз туурасында”, “Манастагы каармандар”, “Аттардын сынын” айтканын фольклор жыйноочу К.Мифтаков Таластагы “Жайылган” деген жерден Эркебай Бердибай уулунан жазып алган экен. Манасчы 1913-жылы дүйнөдөн кайткан.
Уркаш Мамбеталиев
Кыргыз тилинде
Тулпар: Ырлар жана жомоктор. – Ф.: Мектеп, 1988. – 40 б.
Улуттук идеология
Улуттук идеология - идеологиялык агымдардын бири; маанилүү проблемаларды, улуттук маселелерди чечүүнүн составдык бөлүгү катары коюуну болжолдойт; улуттук саясий кыймылдардын руханий негизи болуп чыгуу менен Улуттук идеология улуттардын маданий өз алдынчалыгын жана эркиндигин камсыз кылуу программасын иштеп чыгат, улуттук идентификациялоонун негизинде граждандардын саясий жүрүм-турумунун максатын ачып көрсөтөт. Жалпы адамзат нормаларын жана башка социалдык этностук биримдиктердин укугун жокко чыгарган улуттук максаттарды жана баалуулуктарды абсолютташтыруу Улуттук идеологияны антидемократтык, тоталитардык, фашисттик саясий кыймылдардын идеялык негизи болгон улутчулдук доктриналарына айландырат. Улуттук идеологиянын программалык-саясий максаттары жана талаптары саясий элиталардын улуттук өзүн-өзү түшүнө билүүсүнүн деңгээли жана конкреттүү - тарыхый шарттар менен гана эмес, улуттун таратылышын спецификалык коомдук топ катары түшүнүүнүн өзгөчөлүктөрү менен шартталган, Улуттук идеология теориялык фундаментинде жаткан жалпы концептуалдык жолдордун катарында төмөнкүлөрдү бөлүп чыгуу мүмкүн: улуттардын жаратылышын анын баалуулук-маданий жана этностук булактарын бириктирүүчү социалдык жана саясий институттардын бөлүшү менен байланыштырган институционалдык, улутту тубаса, табигый мурастап калынган мүнөздөмөлөрдүн (расасы, кандык-туугандык байланыштар, регионалдык жашоонун өзгөчөлүктөрү) жыйындысына алып баруучу социобиологиялык, улутту социомаданий нормалардын, баалуулуктардын, символдордун ж. б. алып жүрүүчүсү катары түшүнгөн культурологиялык; улутту убакытта жана мейкиндикте өзгөрүлбөөчү сезимдик-эмоционалдык элестердин жыйындысына алып баруучу психологизатордук; улутту материалдык турмуштун, адабий тилдин, аймактык жана руханий жашоонун белгилүү салттын элемемттеринин бир катар шарттарынын биримдигине негизделген тарыхый биримдик катары караган социалдык-таптык; улутту Кудайдын тилеги берилген жана бул жыргалчылыкты башкалардан сактоочу эл катары караган теократиялык.
Коомдун материалдык-техникалык базасы
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Баланын укуктары жөнүндө конвенция
6-статья 1. Катышкан мамлекеттер ар бир бала жашоо үчүн ажырагыс укукка эгедер экендигин тааныйт.
1. Катышкан мамлекеттер соттун чечими боюнча компетенттүү органдар колдонуудагы мыйзамдарга жана жол-жоболорго ылайык баланын жогорку таламдарында аны ата-энесинен ажыратуу зарыл деп аныктагандан башка учурларда, өзүнүн ата-энеси каалабаса, алардан баланын ажыратылбашын камсыз кылат. Мындай аныктама тигил же бул айкын учурда зарыл болуп калышы мүмкүн, мисалы ата-энеси балага катаал мамиле жасаса, же ал жөнүндө кам көрбөсө же ата-энеси бөлөк жашаса жана баланын жашаган жери тууралуу чечим кабыл алуу зарыл болсо, ушундай аныктама чыгарылат.
а) башка адамдардын укуктарын жана беделин урматтоо үчүн;
1. Катышкан мамлекеттер баланын эркин ассоциациялашууга жана жөнөкөй топторго эркин катышууга болгон укугун таанышат.
2. Бала мындай кийлигишүүдөн же шек келтирүүдөн мыйзам тарабынан корголууга укуктуу.
18-статья
b) эгерде баланы аны тарбиялоону же асырап алууну камсыз кылууга мүмкүнчүлүгү бар үй-бүлөгө тарбиялоогo берилиши же жайгаштырылышы мүмкүн болбосо жана бала туулган өлкөдө анны кандайдыр-бир ылайыктуу багууну камсыз кылуу мүмкүн болбосо, баланы башка өлкөдө асырап алууну аны багуунун альтернативалуу u1099 ыкмасы катары таанышат;
d) баланы башка өлкөдө асырап алуу учурунда баланы жайгаштыруу бул адамдарга байланыштуу өзүн актабаган финансылык пайдаларды алууга алып келбешин камсыз кылуу максатында бардык чараларды көрүшөт;
2. Катышкан мамлекеттер кемчилдиги бар балага өзгөчө камкордук көрүүнө таанышат жана мындай укугу бар балага тиешелүү ресурстар болгон жана ал жөнүндө кам көрүүгө жооптуу адам болгон шартта, ал жөнүндө өтүнүч берилгенде жана ал баланын абалына, бала жөнүндө камкордукту камсыз кылуучу анын ата-энесинин же башка адамдардын абалына ылайык келгенде буга мүмкүнчүлүк берүүнү колдошот жана камсыз кылышат.
1. Катышкан мамлекеттер баланын саламаттыгын сактоонун ар тараптан өркүндөтүлгөн кызмат көрсөтүүлөрүнөн жана ооруларды дарылоонун жана ден соолугун калыбына келтирүүнүн каражаттарынан пайдаланууга болгон укугун таанышат. Катышкан мамлекеттер бир дагы бала саламаттык сактоо системасынын ушул сыяктуу кызмат көрсөтүүлөрүнөн пайдалануу укугунан ажыратылбашын камсыз кылууга умтулушат.
2. Бул жыргалчылыктар зарылдыгына жараша баланын жана аны багууга жоопкерчиликтүү адамдардын колдо болгон ресурстарын жана мүмкүнчүлүктөрүн, ошондой эле баланын жыргалчылыгына жетишүү үчүн же анын атынан жасалган ар кандай ниеттерди эске алуу менен берилет.
Карымшаков, Санарбек
Эмгек жолун 1962-жылы Кыргыз мамтелерадиосунун музыка редакциясында редакторлуктан баштаган, 1962–1966-жж. Кыргыз ССР ИАсынын философия жана укук институтунда аспирантурада окуйт. 1967-жылдан «Кыргызстан маданияты» жумалыгында сын бөлүмүнүн башчысы, 1970-жылдан Кыргыз ССР ИАсынын философия жана укук институтунда кенже илимий кызматкер, 1975-жылдан «Кыргызфильм» киностудиясындагы «Көрөгөч» сатиралык киножурналынын башкы редактору, «Кыргызстан» басмасында бөлүм башчы, Кыргыз ССРинин маданият министрлигинде башкы редактор, 1986-жылдан «Экран», «Коммунист» журналдарында жана Кыргызстан КП БКнын алдындагы партия тарыхы институтунда улук редактор болуп иштеген.
Баланын укуктары жөнүндө конвенция
b) жалпы да, кесиптик да билим берүү сыяктуу орто билим берүүнүн ар кандай түрлөрүн өнүктүүрүнү колдошот, анын бардык балдар үчүн мүмкүн болушун камсыз кылышат жана акысыз билим берүү жана зарыл учурда финансылык жардам көрсөтүү сыяктуу зарыл чараларды көрүшөт;
е) мектептерге үзбөй барууга жана мектепти таштап кеткен окуучулардын санын төмөндөтүүгө көмөк көрсөтүү боюнча чараларды көрүшөт.
30-статья
Карымшаков, Санарбек
Кыргыз тилинде
В.И.Ленин жана эстетикалык теориянын айрым маселелери. – Ф.: «Билим» коому, 1983. – 16 б.
Баланын укуктары жөнүндө конвенция
1. Катышкан мамлекеттер баланын ден соолугуна коркунуч келтирген же анын билим алышына тоскоолдук кылган, же болбосо анын саламаттыгына же мүчө боюунун, акыл эсинин, рухий, моралдык жана социалдык өнүгүшүнө зыян келтирүүчү экономикалык эзүүдөн жана ар кандай ишти аткаруудан коргоо укугун таанышат.
Карымшаков, Санарбек
Кыргыз тилинде
Сын дүйнө жана көркөм нарк: Окуу куралы. – Бишкек, 2002. – 224 б.
Баланын укуктары жөнүндө конвенция
b) балдарды сойкулук иштерге тартуу же башка сексуалдык практикада колдонуу максаттарында пайдаланууну;
4. Катышкан мамлекеттер куралдуу чыр-чатактардын убагында граждандык калкты коргоого байланыштуу эл аралык гуманитардык укук боюнча өз милдеттерине ылайык куралдуу чыр чатактарга аралашкан балдарды коргоону жана аларды багууну камсыз кылуу максатында бардык чараларды көрүшөт.
2) ага каршы коюлган айыптоолор жөнүндө токтоосуз жана түздөн-түз маалымат берүүнү, зарыл болгондо анын ата-энеси же мыйзамдуу көзөмөлчүлөрү аркылуу өзүн коргоону жүзөгө ашыруу жана даярдоо учурунда укуктук жана башка зарыл жардам алууну;
5. Шайлоо Башкы катчы тарабынан чакырылган катышкан мамлекеттердин кеңешмелеринде Бириккен Улуттар Уюмунун Борбордук мекемелеринде өткөрүлөт. Катышкан мамлекеттердин үчтөн экиси кворум түзгөн мындай кеңешмелерде Комитеттин курамына добуштардын көпчөлүгүн жана катышкан мамлекеттердин өкүлдөрүнүн добуш берүүгө катышкандарынын көпчүлүк добушун алган кандидаттар шайланды деп эсептелет.
11. Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы катчысы Комитет өзүнүн функцияларын ушул Конвенцияга ылайык натыйжалуу жүзөгө ашырыш үчүн зарыл болгон кызматкерлерди жана материалдык каражаттарды берет.
Карын зили
Карын зили – карын былжыр челинин бездери бөлүп чыгаруучу түссүз, кычкыл суюктук. Анын курамында ферменттер, туз кислотасы, былжыр, минералдуу туздар болот. Ферменттер тамак сиңирүүгө катышат. Туз кислотасы тамак-ашты жумшартып, ферменттерди активдештирет, микроорганизмдерди өлтүрүп, уйку безинин фермент иштеп чыгаруусуна, тамак сиңирүүчү гормондордун пайда болуусуна түрткү берет. Карын зилдеринде туз кислотасынын аз же көп болушу анын кычкылдуулугун аныктайт. Карын зили тамак ичпей турганда бөлүнөт. Тамак оозго же карынга түшкөндө же адам тамакты көргөндө, жытын сезгенде, тамак жөнүндө сөз болгондо да бөлүнө баштайт. Тамактын жагымсыз жыты же түрү анын бөлүнүшүн токтотот же азайтат. Карын зилинин курамын изилдөө ооруну аныктоого жардам берет.
Черный Ключ (Иглин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Карагай-Булак акиташ теги кени
Карагай-Булак акиташ теги кени Чүй облусунун Кемин районунда, Жел-Арык акиташ заводдунан 40 км түндүк тарапта, Кастек тоосунун түштүк капталындагы Карагайбулак суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 2600 м бийиктикте. Кен 1959–64-ж. геол. съемка жүргүзүүдө ачылган. 1964-ж. Түндүк Кыргыз геол. экспедициясы геол. чалгындоо жумуштарын жүргүзүп, запасын аныктаган. Кен аймагында негизинен палеозой заманынын алгачкы мезгилинде пайда болгон акиташ теги, аргиллит, сланец, граувакк кумдуктары жана конгломерат сыяктуу түркүн чөкмө тоотек катмарлары жатат. Кен синклиналь структурасын түзүп жаткан жана тектоникалык майда жаракалар менен тилмеленген массивдүү акиташ тегинин катмарынан турат. Катмардын калыңдыгы 325 м, узундугу 2,7 км. Технологиялык сапаты боюнча цемент даярдоого жарактуу жана 1-сорттогу аки алса болот. Баланстык запасы 11748 миң т (1975).
Атавизм
Атавизм (лат. atavus - теги) - белгилүү бир түрдүн организминде эволюция процессинде алыскы тегинин белгилеринин пайда болушу, мисалы, жылкынын үч манжалуулугу, кошумча сүт бездери (полимастия), куйруктуу адам, киши денесинин жүн менен капталышы (гипертрихоз). Организм онтогенезинде атавизм пайда болушу түрдүн эволюциясында ушул гендин (морфогенездик системанын) сакталып калышы менен түшундүрүлөт. Эгер организм туура өөрчүсө бул гендин аракети башка репрессор ген менен басылып турат. Качан репрессор ген бөгөт болуу жөндөмдүүлүгүн жоготкондо атавизм пайда болот.Адам негизинен(топурактан жаратылган)бул маалымат диний жактан алынган.
Грантс (Нү-Мексико)
Грантс (Нү-Мексико) (Grants) — Нү-Мексико штатынын Cibola округуна караган АКШ шаары.
Айланчык кыйшык башы
анкилостоматиддер тукумундагы жумуру курттар, адамдын он эки эли ичегисинде мителик кылат, ургаачысынын узундугу 8-18 мм, эркегиники 8-10 мм. Ооз көңдөйүндө 4 тиши бар. Оозу менен ичегинин былжыр челине бекип, кан менен азыктанат. 4-5 жыл жашайт. Жумурткалары сүйрү, түзсүз жука чел кабык менен капталган. Уруктанган жумурткалар оорулуу адамдын заңы менен жерге түшүп, 30-32°Сде жана нымдуу 1 суткадан кийин андан личинкалар чыгат. Алар заң жана башка чириген органикалык заттар менен азыктанат. Личинка адам организмине булганган жер-жемиш, жашылчалар, суу аркылуу кирет. Денеге кирген личинкалар веналарга өтүп, жүрөккө барат, андан өпкөгө, кекиртек аркылуу кулкунга барып, шилекей менен жутулуп, он эки эли ичегиге түшүп, анда өсүп жетилет.
Глиоксаль
Глиоксаль, ОНС-СНО – эң жөнөкөй диальдегид, мол. м. 58,04, балкып эрүү t 50,4оС. Катуу жана суюк абалында жашыл түстө. Сууда, спиртте, эфирде жакшы эрийт. Г. сактаганда айрыкча бир аз ным болгондо) жеңил полимерленет. Г. касиеттери альдегиддерге окшош. Абанын таасири менен К2СО3 катышуусунда окистенип, родизон к-тасын, Н2О менен КМnО4 кычкыл эритмеси менен кумурска кислотасын, щелочтуу эритмеси менен козукулак кислотасын пайда кылат. Г. катализатор жардамы менен калыбына келтирүүдө этиленгликолду пайда кылат. Өнөр жай Г. жез катализатору жардамы менен этиленгликолдон суутек мол-сын бөлүп чыгаруу менен же ацетальдегид менен параальдегидди НNО3 менен окистендирүүдөн алынат. Г. гликол к-тасын, имидазолду жана паризин бирикмелерин алууда пайдаланылат.
Кунгурка (Том куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Кемерово шаарынын аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Касаба
Касаба – 1) бир жак бети жарданып калган, кыр тарткан кар катмары; 2) касаба мөңгү, асылма мөңгү – бийик тоонун тик капталдарында жайгашкан мөңгү. Мөңгү тоонун этегине жетпей бүтөт, ошондуктан ал тоо капталында асылып же салаңдап тургандай көрүнөт. Асылма мөңгүлөр кургакчыл шарттарда, тоолордо таралган. Көчкү жана муз көчкүлөр мүнөздүү. Тоо капталынын таманында муздар пайда болот. Асылма мөңгүлөр Теңир-Тоодо кездешет; 3) касаба – асаба, байрак, желек, туу.
Кулья (Кама куймасы)
Кулья — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кама дарыясынын сол жээгинен 7,9 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Атай (суу)
Атай (суу) – Тогуз-Торо районундагы суу, Көгарт суусунун сол куймасы. Узундугу 18 км, алабынын аянты 250 км2. Фергана тоо тизмегинин түндүк-чыгыш капталынан башталып, кууш кокту аркылуу өрөөнгө агып чыгат. Жылдык орточо чыгымы 23 м3/сек, эң көбү майда, эң азы январда байкалат. Сугатка пайдаланат.
Доровица (Юга куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Өмүрдүн узактыгы
Өмүрдүн узактыгы — кишинин туулгандан өлгөнгө чейинки жашоо мезгили. Кишинин өмүрүнүн узактыгы биологиялык, тукум куума өзгөчөлүктөрү менен гана чектелбестен, социалдык шарттарга (турмуш-тиричилик, эмгек, эс алуу, тамактануу жана башкалар) байланыштуу.
Абстрактуудан конкреттүүлүккө көтөрүлүү
Диалектикалык салтта абстракттуу кең мааниде билүүнүн бир тараптуулугу, «жардылыгы» ал эми конкреттүү – анын толуктугу, мазмундуулугу катары каралат. Ушундай мааниде абстракттуулук принциби илимий таануу процессинин азыраак мазмундуулуктан көбүрөөк мазмундуу билүүгө өтүү багытын мүнөздөйт. «Абстракттуу» жана «конкреттүү» түшүнүктөрү алгач Гегель тарабынан пикирдин мазмундуулугун, өнүккөндүгүнүн айырмасын мүнөздөө үчүн колдонулган. Гегель конкреттүүнү эс-акыл менен, ал эми абстракттууну – ойлоо, ой жүгүртүү менен байланыштырган. Абстрактууну Гегель жаңы, конкреттүү мазмунду пайда кылуу жолу аркылуу айкындалган, келишпестиктерди жеңип чыгуунун негизинде ойлоонун өнүгүшү катары түшүнгөн. Бирок Гегель бул ойдун өнүгүүсүндөгү эң маанилүү мыйзамченемдүүлүктү түшүнүктүн өз алдынча өнүгүүсү катары түшүндүрмө берип, мистификациялаган. Гегелдин конкреттүүлүктү ой жаратат деген идеясына Маркс конкреттүү ойдо чагылат, элестетилет деген материалисттик идеяны каршы койгон. Маркстын пикирине ылайык, конкреттүү көп аныктамалардын синтези, ар түрдүүлүктүн биримдиги. Абстрактуулук методунун жардамы менен ой жүгүртүү конкреттүүлүктү өзүнө камтып, аны рухий конкреттүүлүк катары кайра жаратат. Бирок бул эч качан конкреттүүнү жаратуу процесси эмес.
Билимди өздөштүрүүнүн деңгээлдеринин мааниси
Факттар жөнүндөгү билим бардык башка билимдердин базасын түзөт, анткени, алар түздөн-түз реалдуу чындыкты чагылдырышат. Факттарды билмейинче мыйзамдарды, теорияларды, сезимдүү кабыл алуу мүмкүн эмес, б. а. чыныгы факттар арасындагы мүмкүн болгон байланышты чагылдырууга болбойт.
Козубеков, Төлөгөн
Котормолору
Таммсааре А. Белгилүү күндөр: Аңгеме. – Ф.: Мектеп, 1977. – 15 б.
Злобин С.П. Салават Юлаев: Тарыхый роман. – Ф.: Кыргызстан, 1983. – 520 с. Александрова 3.Н. Чапаевдин өлүмү: Ыр. – Ф.: Мектеп, 1984. –16 б.
Криптогнат сымалдуулар
Криптогнат сымалдуулар (лат. Cryptognathidae) — жашыруун жаактуулар кенелердин бир тукуму.
Буриказган (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Унковский Иван
Унковскийдин буйругу менен элчиликтин мүчөсү «геодезия адиси» Григорий Путилов тарабынан Түп, Жыргалаң дарыялары аркылуу Чыгыш Ысык-Көлгө кетүүчү маршруттун, Ысык-Көлдүн өзүнүн («Тускөл»), Чүй дарыясынын жана кыргыз конуштарынын жайгашуусу так түшүрүлгөн. 3 карта чийилген. Бул Кыргызстан аймагынын эң алгачкы графикалык чиймеси болгон.
Россияга кайтып келгенден кийин Унковский мамлекети акчаны коромжуга учураткандыгы үчүн айыпталган. Кийин кызматын уланткан. Анын жазгандары бир жарым кылым бою белгисиз калган. 19-кылымда гана Орус географиясынын коомунун анык мүчөсү Н. И. Веселовский илимий чөйрөгө тааныштырган.
Каргаша көмүр кени
Каргаша көмүр кени Ош облусунун Өзгөн районунда, Өзгөн шаарынан 60 км чыгыш тарапта, Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталында. Мындагы көмүр жергиликтүү элге илгертен белгилүү. 1942–55-ж. геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлүп, запасы эсептелген. Кен Өзгөн көмүр бассейнинин түндүк-батыш тарабынан орун алып, эни 9 км, узундугу 13 км аянтты ээлейт. Кен «Сол өйүз», «Оң өйүз» жана «Түндүк-чыгыш» деп аталган үч участкадан турат. Аймагында негизинен юра мезгилинде пайда болгон чөкмө тоотек катмарлары таралган. Көмүр негизинен кумдук, алевролит, аргиллит жана көмүрлүү сланецтердин арасында кездешет. Кенде көмүр катмары бар. Алардын ичинен V,VI – VII, VIII негизги катмарларынын калындыгы. Кендеги көмүр гумустуу, коксталат. Күйгөндө 34,3 МДж/кг жылуулук берет. Запасы С2 категориясы боюнча 129193 миң т (1992).
Сары уйгур
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Роберт Де Ниро
Режиссер М. Скорсезенин "Сонун жигиттер" (англ. Goodfellas, 1990) криминалдык тасмасында каракчы Жимми Конвейдин, " Комедия падышасы" (англ. The King of Comedy, 1983) тасмасында Руперт Папкиндин ролдору Британия кино жана телекөрсөтүү академиясынын сыйлыгына талапкер болгон.
Көлбар
Көлбар – Тогуз-Торо өрөөнүндөгү суу, Көк-Иримдин оң куймасы (Нарын дарыясынын алабы). Тогуз-Торо районунда. Уз 40 км, алабынын аянты 161 км2. Куралуу аянтынын деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 2830 м. Негизинен кар, бир аз мөңгү сууларынан куралат. Көлбар дын 35 куймасы бар. Жайында кирип, күзүндө тартылат. Июль айында ташкындайт. Жылдык агымынын орточо чыгымы 1,2 м3/сек, модулу 8,1 л/сек.км2.
Глутамин кислотасы
Глутамин кислотасы (a-аминглутар к-тасы) – дикарбон аминк-тасы НООС-СН2-СН2-СН(NH2)-COOH; мол. масс. 147,13; түссүз кристаллдар; L-изомеринин балкып эрүү t 247-249оС (ажыроо м-н); D-изомери үчүн балкып эрүү t 313оС (ажыроо м-н); сууда, этанолдо начар эрийт, эфирде эрибейт. Хим. касиеттери б-ча Г. к. – кадимки алифаттык a-амин к-та. Ысытканда 2-пирролидон-5-карбон к-тасын же пироглутамин к-тасын, Cu жана Zn менен эрибеген туздар пайда кылат. Пептиддик байланышты түзүүдө көбүнчө a-карбоксил тобу катышат. Кээ бир учурда, мис., глутатион жаратылыш трипептидинде g-амин тобу катышат. Пептиддер синтездөөдө L-изомеринен a-NH2-тобу менен бирге g-карбоксил тобун коргошот, ал үчүн аны бензил спирти менен этерификациялашат. Г. к. g-СООН тобу белоктордо аспарагин к-тасындай эле модификацияланат. L-Г. к. бардык организмде эркин түрүндө (кан плазмасында глутамин менен бардык амин к-талардын ~1/3 бөлүгүн түзөт) жана белоктордун курамында кездешет.
NH3 + HOOC-COCH2-CH2-COOH + НАДФН L-Г. к. + НАДФ ;
Тур де Франс 2009
Тур де Франс 2009 - тизме боюнча 96- Тур де Франс. Алгачкы жарыш 2009-жылдын 26-кулжа айында өткөн. Жарыш Монакодон башталып веложаршчылар Францияны, Испанияны, Андорраны, Швейцарияны басып өтүшкөн. Салтка ылайык жарыш Париждеги Елисей Талааларында аяктаган. Веложарышчылар 3459,5 км чакырымды басышкан, бул көрсөткүч былтыркы жылга караганда 100 километрга аз.
Фавориттер
Жарыштагы фавориттерге, былтыркы өткөн жарыштын жеңүүчүсү Карлос Састре, 2007-жылкы жеңүүчү Альберто Контадор, Джиро д'Италия жарышынын жеңүүчүсү Денис Меньшов (2009), акыркы эки Турлардын чемпиондору Кэдел Эванс жана «Беш өрүм жолу» жарышынын жети жолку чемпиону Лэнс Армстронгду киргизүүгө болот.
Чоң Жетиген
Колдонулган адабияттар
...
Касиев Сапаш
Касиев Сапаш (1932-жылы туулган, Ысык-Көл облусу, Ак-Суу району, Маман айылы 24. 11. 2011, Бишкек) – биология илимдеринин доктору (1986), профессор (1987), Кыргыз Республикасынын илимге эмгек сиңирген ишмери (1993). Кыргыз ССР Илимдер академиясынын корреспондент мүчөсү (1989). КМУну бүтүргөн (1957). Кыргыз ССР Илимдер академиясынын Биология институтунда кенже, улук илимий кызматкер (1957– 84), КМУда кафедра башчысы (1983–99), Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Биология жана топурак таануу институтунун директору болуп (1999–2003) иштеген. 2003-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук Илимдер академиясынын Зоология музейинин директору. Эл агартуунун отличниги. Эмгектери куштардын мителерин изилдөөгө арналган. 140тан ашык илимий эмгеги, анын ичинде 4 монографиясы бар. Эмгектери: Птицы Киргизии (в соавторстве), 3 том. Ф., 1961; Биологические основы борьбы с вредными грызунами (в соавторстве). Ф., 1968; Пухоеды птиц Средней Азии. Ф., 1971; Фауна и экология паразитических насекомых Кыргызстана. Б., 1992; Зоология беспозвоночных животных. Б., 2002; Зоологический музей НАН Кыргызстана Б., 2006; Красная книга КР (в соавторстве). Б., 2007.
Адам укуктары
Адам укуктары боюнча кыймылды жандандырган негизги идеялардын көбү Экинчи Дүйнөлүк Согуштан жана Холокост окуяларынан кийин иштелип чыгып ,1948-жылы Парижде Бириккен Улуттар Уюмунун Баш Ассамблеясы тарабынан Адам укуктарынын жалпы декларациясын кабыл алуу менен аяктаган.
Биринчи муун (жеке жана саясий)
Глобалдык деңгээлде, алар адегенде 1948-жылдагы Адам укуктарынын жалпы декларациясынын 3-21-беренелери менен, кийинчерээк 1966-жылдагы Жарандык жана саясий укуктар боюнча эл аралык пакт менен бекитилип, эл аралык укукта статуска ээ болгон. Европада алар 1953-жылы Адам укуктары боюнча Европа конвенциясында бекитилген.
Эл аралык соттор
Адам укуктарынын айрым аспектилери боюнча дүйнөлүк мандаты же юрисдикциясы бар бир катар эл аралык таанылган уюмдар бар:
Касиев Кубанычбек Сапашевич
Касиев Кубанычбек Сапашевич (25. 10. 1957-жылы туулган, Фрунзе шаары) – биология илимдеринин доктору (2011). КМУну бүтүргөн (1980). Кыргыз ССР Илимдер академиясынын Биология институтунда кенже, улук илимий кызматкер (1980–89). Кыргыз Республикасынын мамлекеттик жаратылыш комитетинин биотүрдүүлүк бөлүмүнүн башчысы (1990–95), Кыргыз Республикасынын айлана-чөйрөнү коргоо министрлигинин биотүрдүүлүктү сактоо башкы бөлүмүнүн башчысы (1996–2001). Кыргыз Республикасынын Өкмөтүндө Премьер-министрдин экология боюнча кеңешчиси (2001–05). Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Биология жана топурак таануу институтунда лаборатория жана геоботаника боюнча жетекчиси (2006-жылдан). 50дөн ашык илимий иштердин, анын ичинде 2 монографиянын автору.
Каска
Каска (испанча саsсо – баш сөөк, туулга) – адамдын башын калкалоочу атайын баш кийим. Башты снаряд чачырандысы, ок, таш жана башка нерселерден сактайт. Касканы аскерлер, өрт өчүргүчтөр, курулушчулар, жер астында иштегендер киет. Каска металлдан, лакталган булгаарыдан, пластмассадан жана башка материалдан жасалат. Ал коло доорунда пайда болуп, азыркыга чейин бардык өлкөлөрдүн куралдуу күчтөрүндө пайдаланылат.
Кыргыз эли колдонгон жазуулар
Латын алфавити
Кыргыздар латын алфавитин 1928-1940-жылдардын аралыгында колдонушкан. Араб алфавити сыяктуу эле латын алфавитинин составындагы айрым тамгалардын жетишсиздигинен 1928-жылы кыбачы белгиси чыгарылып, ө, ү, ӊ, х, ф, в тамгалары киргизилген. 1930-жылы баш тамгалар, 1938-жылы орус тилинен кирген сөздөрдү тура жазуу үчүн Z(ж) тамгасы кабыл алынган. Латын алфавитинин төмөндөгүдөй кемчиликтери болгон. 1.	Латын алфавити орус тилинен өздөштүрүлгөн жаны сөздөрдү, саясий-коомдук терминдердин тура жазылышын камсыз кыла алган эмес; 2.	Бир эле сөз орус тилинде да,кыргыз тилинде да ар башка жазылган: sovet-совет, sovhoz-совхоз жана башка; 3.	Бир эле республикада 2 алфавиттин (латын, орус) колдонулушу басма сөз иштерине кыйынчылык келтирген жана башка.
Колесников, Евгений Григорьевич
Колесников, Евгений Григорьевич - акын, жазуучу. Григорьевич РСФСРдын Алтай крайында Веселоярское кыштагында 1933-жылы 7-январда туулган. 1961-жылы КМУнун филология факультетинин орус тили бөлүмүн бүтүргөн.
Орус тилинде
Повести. – Ф.: Кыргызстан, 1981. – 360 c.
Мать и мачеха: Роман. – Ф.: Литературный Кыргызстан, 1991. № 2, 3.
Евховка
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Глюкоза
Глюкоза, жүзүм канты (гр. glukys - таттуу), С6Н12О6 – мол. масс. 180,16 - моносахарид, стереоизомердүү альдогексоза 16 жуп оптикалык антиподунун бири. D-катарындагы Г. (жүзүм канты) жаратылышта кеңири таралган моносахарид. D-Г. эркин түрүндө жана олигосахарид (сүт канты, камыш канты) менен полисахариддер (крахмал, гликоген, целлюлоза, декстриндер), гликозиддер курамында кезигет. D-Г. - өсүмдүк жана жаныбар организминдеги энергиянын негизги булагы. D-Г. түссүз кристалл, сууда жакшы эрийт. Башка моносахариддер сыяктуу эле D-Г. бир нече структуралык формадан турат. Кристалл түрүндөгү D-Г.-нын a- жана b-формасындагы эки мейкиндик изомери белгилүү: a-D-Г.(I) жана b-D-Г.(II). Балкып эрүү t 146,50С,салыштырма айландыруусу (b)D +112,20С (сууда). D-Г. пиридинде кристаллдаштыруудан b-D-Г. алынат, кайноо t 148-1500С (a)D + 18,90С (сууда). Циклдүү конформациялары a- жана b-формалары D-Г-нын a-формасынан b-формага өтүшү, жана b-формасынан кайрадан a-формасына өтүшү аралык альдегиддик (III) формасынын пайда болушу менен жүрөт.
Көкүлов, Калчоро
Кыргызстан ЛКЖС БКнын Ардак грамоталары менен сыйланган.
Бөйөн
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Америка химия коому
АХК өзүнүн мүчөлөрүнүн кароосунан өткөрүлгөн илимий журналдары, улуттук конференциялары жана Chemical Abstracts Service кызматы аркылуу илимий маалыматтарды сунуш кылган алдыңкы булак болуп саналат. Анын басылмалар бөлүмү 51 илимий журналды, анын ичинде престиждүү Journal of the American Chemical Society жана апта сайын чыккан Chemical & Engineering News соода журналын чыгарат. АХК жылына эки жолу улуттук жолугушуу өткөрүп турат. Анда жалпы химия тармагы камтылат жана белгилүү бир химиянын тармактарына же географиялык аймактарга багытталган чакан конференцияларды дагы өткөрүп турат. АХКнын башкы киреше булагы дүйнө жүзү боюнча химиялык маалымат базасын камсыз кылган Chemical Abstracts Service аттуу кызматы болуп саналат.
Кыргыз хандыгы
Кыргыз хандыгы — азыркы Кыргызстандын түндүк бөлүгүндө 1841-1867-жж. өз доорун сүргөн мамлекеттик түзүлүш. Ал учурда казактарды "кыргыз" деп тааныган Орусия империясынын аткаминерлери Ормон ханга баш ийген кыргыздарды "кара-кыргыз" деп таанышкан.
Кыргыз-казак согушу (1846-47)
[60, с.106-110].
Мамлекеттик символдору
Ормон хандын жасалгаланган хан тахтысы, өздүк мөөрү жана туусу [44, л. 16]  болгон.
Психологиялык согуш
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Адыгине (уруулук топ)
Уруулары
Адыгинеге кирген уруулар:
Атайын функциялар
Атайын функциялар - математикалык анализдин айрым тармактарында, математикалык жана физикалык маселелерди чыгарууда кездешүүчү функциялардын классы. Атайын функцияларга: гипергеометриялык, шардык, цилиндрдик, сфералык жана Матье, Ламе функциялары кирет. Алар трансценденттик функциялар түрүндө да көп кездешет. Мис, эллипстик, гамма, бета жана дзета функциялары, интегралдык логарифм жана башкалар. Кийинки мезгилдерде Атайын Функциялардын өзүнчө теориясы да кеңири өнүгүүдө.
Бири-бирин окутуу
Бири-бирин окутуунун артыкчылыгы төмөндөгүлөрдөн турат:
Көчкөнов, Орозбай
Кыргыз тилинде
Эрөөл талаа: Дастан. – Ф.: Мектеп, 1981. – 128 б.
Талач (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Талач — Башкыртстандын Стерлитамак районундагы айыл, Буриказган айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 970 киши. Почта индекси — 453136, ОКАТО коду — 80249828004.
Бөкөн (кейипкер)
Бөкөн (кейипкер) — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. «Көкөтөйдүн ашында» Коңурбай баштаган калмак-кытайлар байгеге зордук кылып, чыр баштамак болушуп кеңеш курушканда аты аталат (Сагымбай Орозбаков,
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Пихтовая дарыясы (Ратта куймасы)
Пихтовая — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ратта дарыясынын сол жээгинен 184 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Эмчектеги бала
Баланын кийими
Баланы ороп-чулгабай аба ырайына жараша кийиндирүү керек. Кийими жылуу, жеңил келип, баланын кыймылына, тердин бууланышына тоскоол болбошу зарыл, өзгөчө жайдын күнү ороп-чулгоо зыяндуу, ансыз да бала ысыктан шалдырайт. Баланы жылаңбаш уктаганга үйрөткөн жакшы.
Гигиенасы
Ал үчүн учу жок өзүнчө кайчыны урунуу оң. Кулагын кебезден билик чыйратып, кайнатылган сууга нымдап тазалайт, ал эми шиш, ширеңкенин талы, чач бекиткич жана башкалар менен чукулоого болбойт. Кулагынан бир нерсе акса, врачка тез кайрылуу керек. Бала заңдаган сайын астын жылуу суу менен жууп (кыздардыкын алдынан артын көздөй жууйт) кургата аарчып, андан кийин вазелин, өсүмдүк майы, балдар бет майы менен майлап же кургаткыч сепме себет. Мурундун тазалыгына өтө көңүл бөлүү зарыл. Мурду бүтүп калган бала оозу менен дем алып, эмчек эме албай калат. Мындан тышкары мурун менен дем алуудан өпкө жана көкүрөк жакшы өнүгөт; тамакты жакшы ичип, жакшы уктайт, ооруга аз чалдыгат. Баланын мурдун вазелин жана акталган өсүмдүк майына малынган кебез билик менен тазалоо керек.
Кыдыршаев Медербек
Музыкалык эмгек жолу
КРнын эмгек сиңирген артисти, обончу, ырчы А. Чикеев менен радионун хорунда чогуу иштеген.
Бир кезде мукам үндүү ырчы менен чогуу иштеп калган Кыргыз Эл артисти Элмирбек Иманалиев Кыдыршаевдин чыгармачылыгы тууралуу мындайча эскерди:
Үй-бүлөсү, жашоодогу өзгөрүүлөр
Биринчи жубайы Гулбарчын. Ал экөөнүн Абдысамат (1991), Алик (1994) аттуу уулдары бар жана алар апасынын тарбиялоосунда.
Ырчынын жакындарынын айтымында, болжолу, турмуштун өйдө-ылдыйынан, чыгармачылыктагы кризис, үй-бүлөлүк пикир келишпестиктер, ичимдик сыяктуу себептерден улам, көңүл чөгүүгө кабылып, үй-бүлө оту өчүп калган.
Шилтемелер
М.Кадыршаевдин ырлары Улуу мурас уюткусу (Казына) сайтында •	Аманат •	Ойлойсуңбу? •	Туулган күн
Түштүк уюл
Түштүк уюл – Жердин көңүлдө алынган айлануу огунун Түштүк жарым шарда жер бети менен кесилишкен жери. Антарктидадагы уюл платосунда 2800 м бийиктикте жайгашкан. 1911-жылы Түштүк уюлга Р. Амундсен жетектеген норвегиялык экспедиция 1-жолу жеткен.
Кулумбаев, Өмүркул
Кыргыз тилинде
Элет торгою: Ырлар. – Б.: Бийиктик, 2001. – 177 б.
Улу-Карамалы (Иглин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Адопция
Адопция (лат. adoptio - «багып алуу») - жеке кишини жана адамдардын тобун үй-бүлөнүн, уруктун, уруунун курамына кабыл алуу. Алгачкы коомдун эрте мезгил доорунда пайда болуп чарбалык-экономикалык жана диний зарылчылыктардан, айрым учурларда баласыз үй-бүлөдө уруктагы мураскерликти улантуучу катары асырап багып алуу кабыл алынган. Алгачкы коомдун ыдырап, бузула баштаган мезгилинде уруу башчыларынын ортосунда өз ара ынтымак келишимин түзүүдө да колдонулган. Адамзат коомунун өнүгүшүнүн «аскердик демократия» деп аталган доорунда жеке жана жамааттык адопция күч алган. Аскердик кагылышууларда жеңген тарап майда жана башка уруктарды (урууларды) өз курамына сиңирген. Бул процессти түрк-монгол элдери, анын ичинен кыргыздардын уруулук курамдарынан байкоого болот. Мисалы, генеалогиялык маалыматтар боюнча сары багыш уруусунун курамындагы кутчу(кушчу), моңолдор (кернейчи), мундуз, көбөн, токо, бокбасар, бүркүт ж.б. уруктар сырттан келип кирген этнокомпоненттер болушат. Ошону менен бирге, калмак, калмакы, могол, монгол, казак, уйгур, манжы ж.б. кыргыздарга жуурулушкан этностук компоненттер экендиги маалым. Адопция салты боюнча кыргыз санжырасында кенен маалыматтар бар.
Дарыя
Дарыя жер бетиндеги суунун айлануусунда негизги ролду ойнойт. Бир жылда агып өткөн дарыя сууларынын өлчөмү 41700 км3ге жетет, бул кургактыкка түшкөн жаан-чачындын 35% түзөт. Жер шарындагы нымдуу жана тоолуу аймактардагы дарыя суусу мол болсо, ысык жана чөлдүү аймактарда өтө аз болот. Дарыяларды гидрология илими изилдейт. Дарыялардын адамдын жашоосу жана анын чарбачылыгы үчүн мааниси өтө чоң. Кээ бир дарыялар кеме жүрүүгө, сал агызууга пайдаланылат; суу сактагычтар, ГЭС жана башка курулат; өнөр жайды, калкты, айыл чарбаны суу менен камсыз кылат; андан балык кармалат. Дарыянын жайылмаларындагы топурак күрдүү болгондуктан, мол түшүм алынат. Айрым дарыялардын нугунда жана кашатында алтын, платина, алмаз, касситерит, рутил жана башка баалуу металлдардын чачынды кендери болот.
Минорский, Владимир Федорович
Кыскача өмүр баяны
Мында ал 3 жыл окуп, дипломатиялык кызматка даярданат.
Сыйлыктары. Наамдары
1943-жылы Британия Илимдер академиясынын кабарчы мүчөсү болуп шайланган.
Сатыке
Сатыкей баатыр же Сатыке – 19-кылымдын 20-жылдарындагы Кетмен-Төбөдөгү кыргыздардын Кокон хандыгына каршы күрөшүнүн жетекчиси. Карапайым элден чыккан.
Май (Иглин району, Башкыртстан)
Май — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Май айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 334 киши. Почта индекси — 452426, ОКАТО коду — 80228840000.
Айрыташ тоосу
Палеозойдун акиташ теги, сланес жана гранит тектеринен турат. Тоонун түндүк-чыгыш капталы тик аскалуу, түштүк-батышы тайпак. Түштүктү карай бийиктеп, кырдуу жалга айланат; кар-мөңгүлүү (Текетуйук, Көкжар ж. б.) тоонун бул бөлүгү татаал, капталдары тик; беттери корум, кумшагылдуу, мореналуу. Токой (2400–2800 м), альп жана субальп шалбаалары (2500–3900 м), кармөңгүлүү (3900–4200 м) ландшапт алкактары мүнөздүү. Чөп чабынды жана жайыт катары пайдаланылат.
Атероматоз
Атероматоз (гр. athera - ботко сымал) - холестерин кристаллдары жана аки таштын туздары, ботко сымал майлуу массасы бар ткандардын чогулган жери. Атероматоз атеросклероз менен ооругандардын артериялык ири кан тамырла рынын (толто, акырек, колтук, мээ жана ийин) ички бетинде көп кездешип, тамырдын ичин карай дөмпөйүп чыгып турат. Атероматоз ар кандай көлөмдө болот (мис, толтодо бир нече см ге чейин жетет). Кан тамырдын ички кабыгындагы Атероматоз тамырдын ортоңку булчуң кабыкчасына да жаңылат. Тамырдын ички бетин тешип чыкса, ал жерде Атероматоз жарасы пайда болуп, кан уюп калууга мүмкүнчүлүк түзөт. Уюган кан тамырларды толук бүтөп калышы ыктымал. Бул көбүнчө жүрөктүн артерияларында учурайт.
Кассин Николай Григорьевич
Кассин Николай Григорьевич [1 (13). 12. 1885,Россия, Киров облусу, Гнусино кыштагы – 28. 10. 1949, Алматы] – илимпоз, геология-минералогия илимдеринин доктору (1937), Казакстан Илимдер академиясынын академиги (1946). СССР мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (1946). Санкт-Петербург тоо-кен институтун бүткөн (1913). Негизги эмгектери Казакстандын геологиялык түзүлүшүн жана кен байлыгын изилдөөгө арналган. Казакстандын геологиялык картасын алгачкы түзүүчүлөрдүн бири. Ал 1914–15-жылдары Ысык-Көлгө экспедиция менен келип, геологиялык, гидрогеологиялык жана гидрогеографиялык бай материал чогулткан. Натыйжада азыркы мезгилге чейин өзүнүн актуалдуулугун жогото элек капиталдык эмгек жарык көргөн. Бул эмгегинде, ошондой эле Чыгыш Казакстандын геологиясына тийиштүү көптөгөн маанилүү маалыматтарды берген. 2 Ленин, I даражадагы Ата Мекендик согуш ордендери жана медалдар менен сыйланган. Эмгектери: Медные месторождения Восточного Казахстана. М.; Л., 1931 (соавт.); Геологическая карта Восточного Казахстана масштаба 1:1 500000. М., 1939; Развитие геологических структур Казахстана. А.-А., 1951–52.
Күрүчбеков, Акынбек
Улуу Ата Мекендик согуштун II даражадагы ордени, «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согушта Германияны жеңип чыккандыгы үчүн», «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согуштун жеңиштүү аяктаганына XX жыл», «СССРдин куралдуу күчтөрүнө 50 жыл», «1941–1945-жылдардагы согуштун жеңишине 25 жыл» медалдары менен сыйланган.
Кыргыз тилинде
Ишеним: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Мектеп, 1978.– 92 б.
Күн айтат: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1979, – 82 б.
Оордук күч
Оордук күчү, тартылуу – ар кандай эки нерсенин өз ара тартылуусу.
Оордук күчүнүн ылдамдануусу – оордук күчүнүн аракетинен эркин материалдык чекиттин ылдамдануусу. Мындай ылдамданууга абасыз мейкиндиктен жана анчалык чоң эмес бийиктиктен Жерге түшүүчү ар кандай нерсенин оордук борбору ээ. Оордук күчүндөй эле оордук күчүнүн ылдамдануусу да Жердин географиялык кеңдигине жана деңиз деңгээлинин бийиктигине көзкаранды. Оордук күчүнүн ылдамдануусунун болжолдуу орточо мааниси g = 9,8 м/сек2. Бул термин эркин түшүүнүн ылдамдануусу деп да аталат.
Абел сыйлыгы
Тандоо критерийлери
Каалоочулардын баары талапкерлигин көрсөтсө болот. Бирок өзүн-өзү көрсөтүү жараксыз. Талапкердин тирүү болушу шарт. Бирок эгерде талапкер жеңгенден кийин казап тапса, сыйлык жеңүүчү каза болгондон кийин берилет. Абел лауреаты, Абел комитетинин сунушунун негизинде Норвегиялык Табигый-так жана Гуманитардык Илимдер Академиясы тарабынан тандалат. Комитетте норвегиялык же чет өлкөлүктөр да кызмат кыла алышат. Алар Норвегиялык Табигый-так жана Гуманитардык Илимдер Академиясы тарабынан шайланышат жана Эл аралык Математиктер Уюму жана Европа Математиктер Коомчулугу тарабынан талапкерлиги көрсөтүлөт.
Өнөкөт аракечтик
Өлүм себептери
Аракечтерди өлүмгө учуратуучу себептерге: жүрөк-кан тамыр системасынын баш көтөрбөй ичүүдөн кескин бузулушу, травма, бөөдө кырсык, иштен чыгышы, катуу панкреатит, суук тийүү, өлтүрүү, мээнин шишип кетиши, катуу кармаган психоз жана башка кирет.
Ичкиликтин коом менен келишпестиги анын керт башынын адептик-этикалык жакырданышын тездетет. Ал жалган айтып, актанууга аргасыз болот. Акырындык менен социалдык жакырдануу да келип чыгат: квалификациясын жоготот, иштен куулат, үй-бүлөдөн ажырайт. Аракечтик үй-бүлөнү биротоло бузбаса да, аны бүлүндүрүп, анын жок эле дегенде эки муунунун жашоо - турмушуна жана ден соолугуна залалын тийгизет. Укум-тукумунан бери ичкилик ичкендерде ичкилик ичпегендерге караганда талма, олигофрения, өсүү кемтиктери көп жолугат. Үй-бүлөдөгү жагымсыз кырдаал балдардын туура эмес тарбияланышына, нерв жана психикалык оорулардын пайда болушуна алып келет. Өнөкөт аракечтиктин таралышы адептүүлүктү азайтып, кылмыштуулукту көбөйтөт.