cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чоң-Курулуш
Чоң-Курулуш (Чоң-Курулуш) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Базар-коргон районундагы айыл. Сайдыкум айыл округу составына кирет.
Кыргызстандагы жаныбарлар
Сүт эмүүчүлөр
Сүт эмүүчүлөрдүн 86 түрү жашайт, анын ичинде курт-кумурска жечүлөрдүн 5, кош канаттуулардын 11, коён сымалдуулардын 4, кемирүүчүлөрдүн 33, жырткыч сүт эмүүчүлөрдүн 22, ача туяктуулардын 6 түрү бар. Кыргызстанда сейрек учуроочу жаныбарларга марал, аркар, сүлөөсүн, илбирс жана күрөң аюу кирет. Алар Теңир-Тоонун карагайлуу токойлорун жана бийик тоолуу Арпа, Аксай, Суусамыр өрөөндөрүн мекендейт. Бул жаныбарлар ыксыз аңчылык кылуунун негизинде көп аймактарда жоголуп кеткен, ошондуктан алар Кызыл китепке катталган. Кыргызстандын үңкүрлөрүндө жашоочу жарганаттар көбүнчө респ-нын мөмө-жемишке бай түштүк аймактарында жашайт. Мындан бир нече жыл мурун эле жарганаттын көп түрү болгон, азыр анын айрым түрлөрү таптакыр жок болуп кеткен. Кан соргучтар менен азыктанышып, алардын санын жөнгө салып турат. Кыргызтандын табигый байлыктарынын бири – кызыл, боз жана  мензбир суурлары. Республиканын түндүгүндө көбүнчө боз, түштүгүндө кызыл суур таралган. Чаткал кырка тоосунан кездешкен мензбир сууру Теңир-Тоонун реликти болуп эсептелет. Карышкыр, түлкү, кашкулак, арыс – кеңири таралган жырткыч айбанаттар. Алар республиканын бардык өрөөндөрү менен тоолорунда кездешет. Качандыр бир убакта балык жашаган суулардын баарында кездешкен кундуз азыркы күндө дээрлик жоголуп кеткен. Аң терисин даярдоодо негизги орунду суур, түлкү, сары чычкан, ондатра (жылан куйрук), суусар ээлейт. Териси баалуу илбирс менен сүлөөсүн да жолугат. Булардын баары Кызыл китепке катталган. Аң уулоочу айбанаттардын ичинен тоо эчки, доңуз, элик сан жагынан бир кыйла көп. Жаңы жерлерди өздөштүрүү суур менен сары чычкандын таралуу аймагын тарытып жиберди, ошол себептен аң уулоочу жырткыч айбанаттар (түлкү, күзөн жана башка) үчүн азык болгон кемирүүчүлөрдүн саны да азайды; көлмөлөрдүн жээктериндеги чөп чабуу, мал жаюу ондатранын тоют базасын кескин түрдө начарлатты. Өрөөндөрдү өздөштүрүү, айыл-кыштак, шаарлардын көбөйүшү, өнөр жайдын кеңири кулач жайышы көп айбанаттардын азайып кетишине алып келди. Натыйжада айрым айбанаттардын түрлөрүнүн популяциялары микропопуляцияларга бөлүнүшүп, кээ бир жерлерде жок болуп кетишүүдө. Ошол эле убакта айрым түрлөр мол азыктын эсебинен ыгы жок көбөйүп келүүдө. Жерди өздөштүрүү менен малдын санын арбытуунун уруксатсыз аңчылык кылуунун натыйжасында жаныбарларды аёосуз жок кылуу кошумчаланган. Мисалы, жейрен (кыргыз жейрени, каракуйрук) мурда республиканын көп аймактарында жашачу. Кийин алар Ысык-Көлдүн батышында, Чүй, Кочкор өрөөндөрүндө гана калган. Бирок, азыр алардын калган бир азы Казакстандын аймагына ооп кетти.
Вуч-Юра-Ю
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ишеналы Арабаев
Өмүр баяны
1900-жылы Орус - жергиликтүү мектебин бүткөн. 1900-1910-жылдары Кыргыз айылдарында мугалим (молдо) болуп иштеген.
Ал тууралуу ой-пикирлер
И.Арабаев тууралуу Жусуп Абдырахманов, Абдыкерим Сыдыков, Кусейин Карасаев, Түгөлбай Сыдыкбеков жана башкалар өзгөчө жогорку баасын беришкен.
Кыргыздардын тарыхы
Кыскача тарыхый таржымакалы
Байыркы Кыргыздар болжол менен Чыгыш Теңир-Тоонун Манас дарыясынын атырабында жайгашкан.
Алмамбет
Манас эпосундагы Алмамбет менен байланышкан негизги окуялар:
Муъжам ал-булдан
Йакуттун “Муъжам ал-булдан” эмгегинен башка чыгармалары
Йакут 1226-жылы “Муъжам ал-удаба” (“Жазуучулар тууралуу сөзжыйнак”) эмгегин жазган.
Кызыкчуль дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тушоо менен басуу
Шарттары
Оюнда жип колдонулат.
Оюндун эрежеси
Оюндун педагогикалык мааниси. Күч тарбияланат, тең салмакты сактап жүрүүгө, кыймылдарды башкарууга, максатка ынтылууга үйрөтөт.
Күлчоро
Күлчоро — Алмамбеттин баласы.
Конвертирленген облигациялар
Конвертирленген облигациялар – корпорациянын башка баалуу кагаздарына алмаштырылуусу (адатта, жөнөкөй акциялардын белгилүү санына) мүмкүн болгон облигациялар.
Саясий салттар
Саясий салттар (лат. traditio — берүү, уламыш) - саясий мурастын элементтери; муундан муунга откон жана жацы шарттарга ылайык келген жактары менен чыныгы саясий процесске камтылган идея, норма, мекемелер менен чагылдырылат. Анын жардамы менен саясий тарыхта байланыш, улантуучулук болот.
Сандуй-Яха
Сандуй-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Санди-Яха дарыясынын оң жээгинен 1 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Этика
Этика – байыркы теоретикалык илимдердин бири, философиянын бөлүгү катары кул ээлөөчүлүк коомдун калыптануусунда пайда болгон. Адеп-ахлак жөнүндө окутууну белгилөө үчүн этика терминин ойчул Аристотель биринчи болуп киргизген. Адеп-ахлактык этика коомдо пайда болгон жана ага активдүү түрдө таасир берген коомдун өнүгүшүн чагылдырган, коомдук аң-сезимдин бир калыбы болуп саналат. Этиканын максатына адамдын жашоосунда пайда болгон адеп-ахлак көйгөйлөрүн чечүү да кирет. Этика илиминин негизги көйгөйү – жамандык менен жакшылык көйгөйү.
Карате
Карате (жапончо – куралсыз кол) – куралсыз коргонуунун бир түрү; кол жана бут менен каршылаштын денесине сокку берүүгө негизделген. Спорттун бир түрү. Рюкю аралдар тобундагы Окинава аралдарында 15 кылымда пайда болгон. Ошол кездеги князь Се Хайси (1470) курал көтөрүүгө уруксат бербеген. Ал жергиликтүү эл сырткы жоодон коргонуу максатында Каратени ойлоп табылган. Ал кезде Окинава Жапония менен эмес, Кытай менен тыгызыраак байланышта болгон. Ошентип, Карате Кытайдын кунг фу куралсыз күрөш түрү менен кошо өнүккөн. Азыр Каратенин карате-до (олимпиядалык спорт түрү), шотокан, кекусинкай, ситро-рю, годзюрю, вадо-рю деген түрлөрү бар. Азыркы Карате 20 кылымдын башында өнүктү; джиу-джицу күрөшүнүн приёмдору алынган. Эл аралык Карате федерациясы 1968 жылы қурулду. Ага 50-дөн ашык мамлекет мүчө (1999). Дүйнөлүк чемпионат 1970 жылдан, Европа чемпионаты 1971 жылдан өткөрүлүп келет. КМШ өлкөлөрдө Карате 1991 жылдан жайыла баштады. Каратенин карате-до түрү 2004 жылы Афинада өткөн 28-олимпиялык оюндар программасына киргизилди.
Брандт Вилли
Брандт Вилли [өз аты-жөнү Герберт Эрнст Карл Фрам (18. 12. 1913 – Любек 8. 10. 1992 Рейнланд-Гиральц жери, Ункель)] – германиялык мамлекеттик ишмер; ГФРдин федералдык канцлери (1969–74). Жаш чагынан эле жаштардын социал-демократиялык кыймылына активдүү катышып, Германиянын социал-демократиялык партиясына мүчө болгон. 1932-ж. ал гестаподон Вилли Брандт деген ат менен жашырынып Норвегияга, 1933-ж. Германия Норвегияны басып алгандан кийин Швецияга кеткен. 1945-ж. Германияга кайтып келет. 1949-жылдан ГФР бундестагынын депутаты. 1957–66-ж. Батыш Берлиндин бургомистри, 1964–87-ж. Германиянын социал-демократиялык партиясынын төрагасы, 1987-жылдан ардактуу төрагасы. 1966–69-ж. түзүлгөн христиан демократтардын жана социал-демократтардын коалициялык өкмөтүнүн вице-канцлери, тышкы иштер министри, 1969-74-ж. ГФРдин федералдык канцлери болгон. Брандтын өкмөтү тышкы саясатта СССР жана башка социалисттик өлкөлөр менен мамилелерди жакшыртууга шарт түзгөн (Брандттын «жаңы чыгыш саясаты»), ГФР БУУга мүчө болуп кирген. 1976-жылдан БУУнун дүйнөлүк экономиканын маселелери боюнча комиссиясынын төрагасы болгон. Европада оор саясий абалды жеңилдетүүгө салым кошкондугу үчүн Брандт Нобель сыйлыгын алган (1971). 1974-ж. апрелде отставкага кеткен.
Вылъю (Кичи Сына куймасы)
Вылъю — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Сыня дарыясынын оң жээгинен 25 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Эгемберди Эрматов
Эмгек жолу
Орто мектепти Кызыл-Кыя шаарындагы мектеп-интернатта окуган. 1970–1972-жж. Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн. 1970-жылы Ош педагогикалык окуу жайын, 1979-жылы Москвадагы М.Горький атындагы адабият институтун бүтүрүп, Андан кийин «Кыргызстан маданияты» гезитинин адабий кызматкери болгон. Э. Эрматов «Кыргыз руху» гезитинде, «Мурас», «Тулпар» журналдарында иштеген. 1990-жылдардын орто ченинде Кадамжай районундагы Көк-Талаа кыштагында жашайт. Ал 2009-жылга чейин он жылдан ашык убакыт Баткен университетинин Кызыл-Кыя шаарындагы Педагогикалык институтунда дүйнөлүк адабияттан сабак берген. 2010-жылдан тартып Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинен депутаты. 2013-жылдын 29 апрелинен тартып Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиясынын төрагасы
ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ
Мухаммед пайгамбар:(дастан) Өзбек тилинде
Наамдары
Билим берүү отличниги (2012)
Элтериш каган
Элтериш Каган (байыркы түрк: 𐰃𐰠𐱅𐰼𐰾:𐰴𐰍𐰣 ) — Экинчи Чыгыш Түрк Каганатынын негиздөөчүсү.
Баланын жашынын аталыштары
Адамзат пенделердин жаш өзгөчөлүктөрү. Баланын аталыштары мындай. -Кызыл эт,чиедей, ымыркай бала. -Көз ача элек бала, -Наристе бала, -Көз ачып калган бала, -Ата-энесин таанып калган бала, -Күлүп калган бала -Моюн токтотуп калган бала -Талпынып калган бала - Кыркы чыккан бала - Чүрпө - балтыр бешик бала - Отуруп калган бала - Балакай - Эмгектенип калган бала - Каз туруп калган бала - Там-тум баскан бала - Тушоосу кесиген бала - басып калган бала - Тили чыккан бала - Чуркап жүргөн бала - Ата –энесин эрчип жүргөн бала -өнөүп жүргөн бала - айырмач минген бала - учкашып жүргөн бала - бата тилеп калган бала -колго суу куюп калган бала - ат суугарууга жарап калган бала - мал тосуп калган бала - мал кайтарып калган бала
Сатар Алмамбетов
Сатар Алмамбетов, Сатыш Алмамбет, Беталман (?-?) - жазуучу, агартуучу.
1950-жылдардын соңунда кургак учуктан өлгөн.
Этек тепсемей
Оюнга даярдануу
Оюнга жетекчи шайланат, калган оюнчулар этектерин артка жайышып, малдаш урунуп тегерек болуп отурушат да оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Тарасов, Сергей Алексеевич
Тарасов, Сергей Алексеевич (1933-ж. т., Москва облусу, Павлово Пасад ш.) – гидрогеолог, геология-минералогия ил. кандидаты (1968), Кыргыз ССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1988). Москва геол. чалгындоо ин-тун бүткөн (1956). Кыргыз комплекстүү гидрогеол. экспедициясынын партияларында техник-гидрогеолог, отряддын начальниги (1956–69), эксепедициянын улук гидрогеологу (1969-76), экспедициянын башкы гидрогеологу (1976-88), жетектөөчү геологу (1988-жылдан). «Даңк» медалы (1997) менен сыйланган.
Алиев Сатыбек
Алиев Сатыбек (1938, Чүй району) – «Манас» эпосун изилдөөчү, жыйноочу, түзүүчү. Мамлекеттик сыйлыктын лауреаты. 1968-ж. КМУнун филология факультетин бүтүргөн. 1969-жылдан КРУИАнын Тил жана адабият институтунда илимий кызматкер. “Акындар чыгармачылыгынын тарыхынын очерктери” (Фр., 1988) аттуу китепке кирген белгилүү манасчылар Тыныбек Жапый уулу, Ыбырайым Абдыракман уулу, Дуңкана Кочуке уулунун чыгармачылык портрети боюнча жазылган макалалардын (Р. Сарыпбеков менен бирге) автору. Манасчы Мамбет Чокмор уулу жана Абдылда Дөөлөт уулунун айтуусунда “Манас” үчилтигинин айрым эпизоддорун жазып алган (көлөмү 20 басма табак). “Манастагы” мифтик түшүнүктөр” (“Ала-Тоо”, 1989, №2), “Манас” энциклопедиясы чыгат”, “Жаңы энциклопедия” ж. б. жыйырмадан ашуун макаланын автору. Алиев Сатыбек “Манас” энциклопедиясына кирген макалалардын тизмесинин сөздүгүн (4000 термин) түзгөн. “Манас” энциклопедиясынан орун алган оригиналдуу макалалардын жазылышынын типтүү схемасын жана критерийин иштеп чыккан жана эки жүздөн ашык макала жазган.
Кызылка дарыясы (Чулым куймасы)
Кызылка (Кизилка) — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын сол жээгинен 1535 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Антенна
Антенна ( — мачта, бийик мамы) толкун талааларын өзгөрткүч; радиотолкундарды кабыл алуучу жана таратуучу түзүлүш. Толкун таратуучу антенна келген электр-магниттик термелүүлөрдүн энергиясын радиотолкундардын энергиясына өзгөртөт. Кабыл алуучу антеннада, тескерисинче, келүүчү радиотолкундардын энергиясын электр-магниттик термелүүлөрдү кабыл алгычтын кириш термелүү контурундагы энергияга айландырылат. Антеннанын формасы, өлчөмү жана конструкциясы таралуучу жана кабыл алынуучу радиотолкундардын узундугуна жана антеннаны пайдалануунун максатына жараша алынат. Көбүнчө бир эле антенна толкунду таратат жана кабыл алат. Таратуучу антенна катары колдонулган вибраторду пайдаланып, 1888-жылы немец физиги Г. Герц (Герц диполу) 1=0,6-10 м толкун узундуктагы электрмагниттик толкундарды алган. 1895-96-жылы орус илимпозу А.С.Попов жана ага байланышпастан эле италиялык инженер Г. Маркони биринчи кабыл алуучу антеннаны ойлоп чыгарышкан. Көпчүлүк учурларда толкун таралуучу радиотолкундун интенсивдүүлүгү анын багытына жараша болот. Таралуучу кубаттуулуктун көбөйүшүн сан жагынан баалоо үчүн багытталган аракеттенүү коэффициенти (БАК) киргизилген. Узун толкундарды таратууда колдонулуучу антеннанын бийиктиги 300 мге жетет. Узун толкунду горизонталь тегиздикте таратуу талап кылынса, активдүү вибратордон жана пассивдүү рефлектордон түзүлгөн татаал антенна пайдаланылат. Орточо толкундарды кабыл алууда рама түрүндөгү магнит антенналары колдонулат. Кыска толкундуу антенна байланыш линиясынын узундугуна жараша аныкталат. Өтө кыска толкундуу байланышта синфазалуу жана ромбдук антенналар пайдаланылат. Толкундун таралуу аймагын кеңейтүү үчүн антенналар бийиктиги 100—300 м жана андан да бийик мунарага же мачтага орнотулат. Телекөрсөтүү симметриялуу вибратор, «толкун каналы» тибиндеги антенналар менен кабыл алынат. Өтө жогорку жыштыктагы радиорелелик байланыш линиясында, радиолокацияда, космостук байланышта жана радиоастрономияда синфазалык беттик антенналар кеңири таралган. Бул толкундарда колдонулган линзалуу антенна линзадан жана анын фокусуна орнотулган нурланткычтан турат. Линзалуу антеннанын бир түрү — рупордуу-линзалуу антенна чоң бурчка (60—70°ка) айлана турган рупордон жана анын чыгуучу жерине орнотулган линзадан түзүлүп, ал радиолокатордо колдонулат. Өтө жогорку жыштыктуу, күзгүлүү антенна параболоид түспөлдүү металл күзгүдөн жана нурланткычтан туруп, нурланткыч параболоиддин фокусуна орнотулат. Нурланткыч катары рупор, кичине рефлекторлуу вибратор, спираль алынат. Өтө жогорку жыштыктуу толкундарды таратуу жана кабыл алуу үчүн спиралдуу жана диэлектрдик антенналар, импеданс антеннасы пайдаланылууда. Радио байланышында кыска, метрдик жана сантиметрдик толкундар диапазонунда иштөөчү, жыштыкка көз каранды эмес антенналар кеңири колдонулуп жатат. Мындай антеннанын кеңири таралган түрү — логомезгилдүү антенна.
Саясий романтизм
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Саясий рынок
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Брахман
Брахман – 1) индия философиясы жана индуизм дининин негизги түшүнүктөрүнүн бири, бардык жашап турган нерселердин негизин түзүүчү космостук рухий башталма, эч нерсеге тиешелүү болбогон абсолют; 2) жогорку жрецтик кастанын мүчөсү.
Басмачы
Басмачылардын тобунун башчысын "корбашы" деп аташкан.
Алкыш, алкыш ырлары
Алдын бала бассын,
Корбашы
Ал 1995-жылы августта Кыргызстанга келип, сый конок болгон.
Вылъювож
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Контрацепция
Азыркы учурда контрацепция аялдын ден соолугун сактоочу эң орчундуу багыттардын бири катары каралат. Биринчиден, бул керексиз кош бойлуулуктан жана анын кесепети катары аборттон жана андан кийинки кабылдоолордон алдын алат. Жакынкы мезгилдерде контрацепциянын айрым түрлөрү терапиялык максаттарда колдонула баштады.
Тосмо контрацепция
Тосмо ыкмалар уруктун аялдын тукум улоо органдарына өтүшүнө кедерги болуучу же алдын алуучу тулкулук тоскоол жаратат. Тосмо (механикалык) контрацепциялык ыкманын максаты – жумуртка клеткасы менен сперматозоиддердин кездешүүсүнүн алдын алуу. Учурда презерватив менен фемидом (аялдардын презервативи) жыныстык жол менен жугуучу оорулардан, анын ичинде КИВ инфекциясынан сактай турган бирден бир контрацепция каражаты болуп саналат, ошондуктан аларды контрацепциянын башка (гормоналдык, химиялык) ыкмаларына кошумча колдонсо болот.
Гормоналдык контрацептивдер бир катар кемчиликтерге ээ:
1. Алар жыныстык жактан жугуучу оорулардан сактабайт.
5. Кээ бир учурларда тескери таасирлер болушу ыктымал, мисалы көңүл айлануу, баш айлануу, кусуу, баш оору, сүт безинин шишиши, салмактын кошулушу.
Салыштырмалуу тескери көрсөтмөлөр
2. Сүт безинен мурда рак болгондор (5 жылда кайра кайталанбаган).
Абсолюттук тескери көрсөтмөлөр:
8. Порфирия.
10. Мурунку кош бойлуулукта же стероиддик каражттар менен дарылангандагы абдан кычышуу же учук.
Азырынча эркектер үчүн гормоналдык каражаттарды чыгаруу үчүн окумуштуулар активдүү иштеп жатышат жана тест жүргүзүшүүдө. Эркектерге гормоналдык каражаттарды түзүүдөгү маселе сперматозоиддердин иштелип чыгуу механизмин басууга гормондордун чоң дозасы талап кылынат, бул эркектердин организмине күч келтирет.
Турчинский, Валентин Павлович
Турчинский, Валентин Павлович (1926, Томск ш.) – геолог, Кыргыз ССРинин мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1972), геология-минералогия ил. кандидаты. Орто Азия политехника ин-тун бүткөн (1947). Айдаркен геол. чалгындоо партиялар тобунда коллектор, кийин ар түрдүү геол. партияларда кенже геолог, геолог, улук геолог, башкы геолог, партиялардын начальниги болун иштеген. Корея Элдик Демократиялык Республикасында (1956–58), Мароккодо (1975–77) иштеп келген. Кыргыз ССР ИАнын Геология ин-тунда улук илимий кызматкер болуп иштеген (1979–89). Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган. Чоңкой сымап кенин ачкандыгы үчүн «Кенди биринчи ачуучу» деген төш белги берилген.
Саурей-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Конустук бет
Конустук бет – конустун чокусу аркылуу өтүүчү жана берилген ийри сызыкты (багыттоочу) кесүүчү түз сызыктардын (түзүүчү) көптүгү. Эгер багыттоочусу айлана болуп, ал эми Конустук беттин чокусу айлананын тегиздигинин борбору аркылуу өтүүчү перпендикулярда жатса, анда Конустук бет тегерек конус деп аталат; ал чокусунда биригүүчү эки тегиздиктен турат. Конустук беттин канондук тендемеси: +a2 b 2 — 2 c = 0 түрүндө жазылат. Эгерде а=Ь болсо, анда тегерек айлануучу Конустук бет деп аталат. 2-тартиптеги канондук теңдемеси:жалган (мнимый) Конустук беттин канондук тендемеси: x + y + z= 0.
Ла-Пас
Ла-Пас шаары – Боливиядагы шаар. Өлкөнүн расмий борбору жана Ла-Пас департаментинин административдик борбору. Андыда, Кордильера-Реаль кырка тоосунун этегинде, Ла-Пас дарыясынын өрөөнүндө жайгашкан. Калкы 896,8 миң (2010). Эл аралык аэропорту бар. Шаар аркылуу Панамерика шоссеси өтөт. Испандар тарабынан 1548-ж. негизделген. Собор (1830), Сан-Агустин (1668), Санто-Доминго (1726), Сан-Франциско (3 нефтүү базиликасы менен; коңгуроолуу, 1885) жана башка чиркөөлөр сакталган. Боливиянын ири экономикалык чордону. Кайра иштеп чыгаруучу өнөр жай ишканасынын продукциясынын 2/3 бөлүгү чыгарылат. Текстиль, тамак-аш, булгаары-бут кийим, цемент жана башка өнөр жай ишканалары иштейт. Көркөм кол өнөрчүлүк (күмүш, алтын, карапа буюмдар жасалат) өнүккөн. Университеттер, ИА, китепканалар, музейлер (анын ичинде улуттук археологиялык, «Тиауанако» улуттук көркөм), театр жана башка бар. Шаарга жакын жерде дүйнөдөгү эң бийик Чакалтая тоо лыжа базасы (деңиз деңгээлинен 5400 м) жайгашкан жана шаардан 72 км батышта байыркы Тиауанако шаарынын калдыктары (Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген) бар.
Белок
Белоктун жетишсиздигинин себептери
Борбордук нерв системасынын бузулушунда белоктун ажыроосу күчөп, пайда болуусу азайып, белок алмашууга таасирин тийгизет. Ошондон улам атрофия, дистрофия жана башка өөрчүйт. Гормондор да белок алмашууга өзгөчө таасир этет.
Алмаштырылуучу амин кислоталары
Дисульфид байланышы - полипептид чынжырындагы курамында күкүртү бар амин к-талардын (мисалы, цистеин) ортосунда пайда болот. Дисульфид байланышы эң бекем байланыштардын бири болуп эсептелет. Белок молекуласынын тоголоктошкон структурасы ушул байланыштын негизинде түзүлөт. Себеби, полипептид чынжырынын кайсы гана жеринде күкүртү бар амин к-та жайгашса, алар бири-бири менен Д. б-н түзөт. Суутектик байланыш 2 полипептид чынжырынын ортосунда пайда болот. Биринчи полипептид чынжырындагы карбонил тобунун (=C=О) терс заряддуу кычкылтек атому менен экинчи чынжырындагы имин тобунун (=N=Н) суутек атому байланышат.
Саясий реализм
Саясий реализм — эл аралык мамилелерди жана бүтүндөй саясатгы изилдөөнүн негизги парадигмаларынын бири.
Cаясий уюм
Саясий уюмдун маанилүү структуралык элементтери болуп коомдук уюмдар: профессионалдык, коргонуучу, чыгармачыл, жаштар, ардагерлердин, аялдардын ж.б. Ар кандай даражада: бири системалуу түрдө, экинчилери – эпизоддук түрдө бул ыктыярдуу бирикмелер жарандын саясий ж.б. кызыкчылыктарын чагылдырышат, алардын социалдык-саясий активдүүлүгүнүн калыптанышына жана өнүгүшүнө мүмкүндүк берет. Реалдуу кадыр-баркына ылайык коомдук уюмдар мамлекеттик жана коомдук ишмердик башкарууда, социалдык-саясий проблемаларды чечүүдө катышышат.
Лойцнер Виктор Иванович
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
Pitbull
"Питбуль-күчтүү жана чыдамдуу ит"
Лютер Кэмпбелл менен иштешип жатканда аны музыканын кранк жанрынын падышасы аталган Лил Жон байкап калат. Ал экөө “Форсаж” фильмине саундтректерди жаздырышкан. Бул фильмде Питбулдун 4 ыры саундтрек катары колдонулган. Азыр бул рэпер атактын туу чокусунда. Көп жылдыздар аны менен дуэт ырдаганды каалашат. Ал ырдап чыккан ырлардын баары хитке айланат. Марк Энтони менен чогуу ырдаган “Жамгыр менин үстүмө жаасын” (“Rain оver мe”) ырынын азыркы убакта атагы артууда.
Лапинский дарыясы
Тышкы шилтемелер
]
Манастын туулганы
Толгоонун өтө катуу болуп, узакка созулушу (адатта 7 же 9 күн) төрөлүүчү баланын кадыресе эле бала эместиги орчундуу жана өзгөчө кеңири жайылган белгилеринин бири. Дүйнө элдеринин эпосторунан да, жөө жомокторунан да кеңири жолугат. Ошондой эле бала төрөлөөрдө атасынын үйдөн атайын кетип калышы, же кандайдыр себептер менен үйдө болбошу да кеңири белгилүү сюжеттерден.
Ветловой Сунгай дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Джаманбаев Мураталы Джузумалиевич
Билими жана кызматы
1977-1986-жылдары Кыргыз Республикасынын Академиясындагы Автоматика институтунун аспирантурасында окуган жана илимий кызматкери болгон. 1985-жылы кандидаттык диссертациясын ийгиликтүү жактаган.
Сыйлыгы
Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлигинин мыктысы;
Калта (Краснокам району, Башкыртстан)
Калта — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Музяк айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 120 киши. Почта индекси — 452935, ОКАТО коду — 80237815007.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Тыныбек
Шилтеме
U.A.Asanov, A.Z.Jumanazarova, T.Chorotegin. Kyrgyzskaia nauka v litsah: Kratkiy istoricheskiy I bio- bibliograficheskiy svod / Otv. Red. U.A.Asanov. – Bishkek: Tsentr gosyazyka I entsiklopedii. 2002. – 544 pages, ill., map. (ISBN 5-89750-142-4)
Фриев, Хажи-Мурат Дзамбулатович
Фриев, Хажи-Мурат Дзамбулатович (1902, Түндүк Осетия, Беслан ш. – 1967, Бишкек ш.) – геолог, геология-минералогия ил. кандидаты (1947), доцент (1939). Новочеркеск (мурдагы Дон) политехника ин-тун бүткөн (1930). Кыргыз мамлекеттик педагогикалык ин-тунда мугалим (1937–1939), кафедра жетекчиси (1939–54), Кыргыз мамлекеттик ун-тинде кафедра башчысы (1951–54). 1941–45-ж. Кыргызстандагы түстүү металлдарды издөө иштерине активдүү катышкан. Фрунзе политехника ин-тун уюштуруу ишине чоң салым кошуп, Тоо-кен-геология факультетинде геология кафедрасын, геол. музейди уюштурган ж-а анда өмүрүнүн акырына чейин (1967) кафедра жетекчиси болуп иштеген. Кыргызстандын геолог-адистерин даярдоодо кошкон салымы чоң. «Эмгектеги каармандыгы үчүн» медалы менен сыйланган.
Смерддер
Смерддерди өлтүргөндөр холопту өлтүргөндөй эле штраф төлөө менен жазаланган. Новгород, Псков Смерддери 14- 15-кылымда жерге коллективдүү (жамаат- таш) же өз алдынча ээ болуп, өз энчисин эркин эле бөлүп кетүүгө укуктуу болушкан. Бирок керт баштарынын эркиндиги чектелип, башка жакка кете алышкан змее.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Жөө жарышуу
Оюндун баяны
Оюнчулардын бирөөсүнүн буйругу боюнча оюнчулар «аттарын» минишип, аралыктан тез өтүүгө аракеттенишет, Андан кийин алар оюнду алмашышып улантышышат. Оюн 2—5 жолу кайталанышы мүмкүн. Аралыктан бат өткөндөрү жеңүүчү болот.
Ракым Усубакунов
Кыскача өмүр баяны
Кыргыз мамлекеттик университетинин доценти, "Жогорку математика" кафедра башчысы.
Усубакуновду коргоп Фрунзе политехникалык институтунун жана борбор шаардагы ЖОЖдордун студенттери 1967-жылы нааразылык жыйындарын да өткөргөн.
Чедия, Олег Константинович
Чедия, Олег Константинович (1923-ж.т., Саратов ш.) – геолог, геология-минералогия ил. доктору (1966), профессор (1969), Ленинград ун-тинин геология факультетин бүткөн (1948). ВАГТтын Ыраакы Чыгыш экспедициясынын геол. партиясынын начальниги, Ленинград ун-тинин аспиранты (1951–52), Тажик Мамлекеттик ун-тинин доценти (1952–64), Кыргыз Республикасынын УИАнын Геология ин-тунун неотектоника б-ча лаборатория жетекчиси (1964–75), Сейсмология ин-тунда лаборатория жетекчиси (1975–89), лабораториянын башкы илимий кызматкери (1989). Илимий иштеринин багыты: Орто Азиядагы кайнозой заманынын жалпы ж-а аймактык геологиясы, геоморфология, неотектоника, палеогеография. Улуу Атамекендик согуш ордени ж-а медалдар менен сыйланган.
@
Баса, орустар @ белгисин «ит» дешет. Африкаанс тилинде «маймылдын куйругу», италиялыктар «үлүл», кытайлар «чычкан», казактар «айдын кулагы», өзбектер «күчүкчө», венгриялыктар «сөөлжан» же «кене», ал эми финндер уктап жаткан мышыкка окшоштуруп «мяу-мяу» деп аташат. Кыргызда болсо маймылча.
Смеляков Ярослав Васильевич
Анын бул аракетинин натыйжасы кийинки жыйнактарынан кыйла айкын көрүнөт; «Башкы маселе женунде сез» (1959), «Россия куну» (1967; СССР мамлекеттик сыйл., 1967), «Декабрь» (1970), «Жаш адамдар» (1968, Ленин комсомолу сыйл., 1968) ж. б. Үч орден жана медалдар менен сыйланган.
Жөө кубалашуу
Оюнга даярдануу
Катышуучулар экиден болушуп, катарга турушуп оюндун шарты, кезеги, оюн өткөрүлүүчү аралык жөнүндө сүйлөшүп алышат. Оюнчулардын теңи «аттар» теңи «атчандар» болуп эсептелинет.
Оюндун эрежеси
Бир бирин түртүп, тартып жыгылтууга, тоскоолдук кылууга болбойт.
Михаил Романов
Падышачылыкка таңдоо
1613 жылы майдадум дьягы Иван чечерин Михаил Романовту падыша кылып таңдалгандыгы тууралу грамотага кол коёт.
1619 жылы, Патриарх Филарета полостония туткунан бошотулгандан кийин, чындыгында бийлик анын колуна өтөт.Мамлекеттик грамоталар падышанын жана патриархтын атынан жазылган.
Михаил Фёдорович башкарган учурда, Швеция менен (Столбов тынчтыгы 1617, бул тынчтык менен Орусияга Новгород жерлери кайтарылган) жана Речья Посполотия менен болгон согуштар токтотулат, чет мамлекеттер менен карым-катнаштар жаңыланат. 1621 жылы падышага арнап Посполития буйругунун кызматкерлери «Вестовые письма» аттуу биринчи орус гезитин чыгара башташат. 1631-1634 жылдары жаңы полкторду уюштуруу аткарылган. 1632 жылы Андрей Винус Михаил Фёдоровичтин уруксаты менен Тулага жакын биринчи чоюнэритүүчү, темиржасоочу жана курал заводдорун уюштурган.
Консервация
Консервация – КРУБ лицензиялаган банкка же каржы-кредиттик мекемеге карата колдонулуучу банкроттоо жолжобосу; каржылык жана/же уюштуруучулук мүнөздөгү чараларды жүргүзүүнү карайт. К. КРУБдун чечими боюнча колдонулат.
Семетей
(АТВ, «Семетей», Кол жазмалар фондусу, 1993-инв., № 1 дептер, 125-б.). Саякбай Каралаевдин варианты боюнча «Семетейде» баатырдын балалыгы, башкача айтканда биринчи эрдигине чейинки өткөн аралык жомоктук мотивге караганда турмушка көбүрөөк окшошуп, эпостогу сүрөттөлгөн доор биздин күндөргө жакын. Семетей он экиге чыкканда Каныкей төлгө кылып Тайторуну ат чабышка салат. Ысмайыл Каныкейдин бул кылганына ачууланып Семетейди аттарды тоскону жиберет. Бирок, Семетей өз билгенин иштеп, жанындагы чоролорун көндүрүп Каныйкедин аты Тайторуну сүрөп баш байгени алат. Ошону менен Каныкейдин төлгөсү оңунан чыгат.
— деп, Айчүрөктү алгач көргөндө эле баалап, буйруктуу колуктусун жетимдиктин айынан эмдигиче ала албай жүргөнүнө өкүнөт.
«Манас» эпосундагы салтка айланган бир көрүнүш — негизги баатырлардын кимисинин болбосун өздөрүнө ылайык мыкты аялдары айрыкча даңазаланат. Манас Каныкейдин, Семетей Айчүрөктүн эмгегине жараша ыраазычылыгын билдирип, артынан токол албаска ант беришет. Бирок согуш ишинде же бир кысталыш учурунда алардын өкүмдүгү, курчтугу жеңет. Айчүрөктүн жамандыкты алдын ала сезип кой, барба — дегенине болбой, Семетей атасынын күмбөзүнө келип, ич ара чыккынчылыктын курманы болот. Өзүн топурак басып келатканын сезген баатыр элин, энесин, аялы менен төрөлө элек баласын ишеничтүү чоросу Күлчорого табыштайт. Элинин тагдыры үчүн санаасы санга бөлүнүп, мал-жандыкты жарды-жалчыга таратып бер, эл баягы мен бардагыдай жайбаракат жатпай бирге конуп, сакчыны тыңдап койсун деген осуят калтырат. Саякбай Каралаевдин вариантында Семетейди Манастын өчүн ала турган уулу, ишин улантуучу мыйзамдуу мурасчы катары таанытууда аңын атасынан калышпаган алптыгына, ашкан эрдигине өзгөчө басым жасалат. Эпостун акырында Семетей өзүнүн алдына коюлган милдеттерин аткарып бүткөн каарман эсебинде ордун уулу Сейтекке берип, Бакай, Каныкей, Айчүрөк, Күлчорого кошулуп кайып болуп кетет. Мунун негизинде жашоо түгөнбөйт, күрөш эстафетасы муундан-муунга, атадан балага өтөт деген элдик көз караш, турмуштук философия жатат. Кийинки согуш тышкы душман Коңурбай менен болот. Семетейге ок жаңылып, Айчүрөк ок аттап түшүрөт. Бул согушта да Семетей жеңишке жетишет.
Лопатиха дарыясы
Лопатиха — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кузурба (Кошуриха) дарыясынын оң жээгинен 49 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Шыдыр
Булактар
Категгория:Айылдар
Эсенгул баатыр
Эсенгул Баатыр, Эсенгул Болот уулу (болжолу 1730–35-жылдар аралыгы–1810, азыркы Токмок шаарында) – 18-кылымдын 2-жарымында түндүк (негизинен оң канат) кыргыз урууларынын башында турган манап.<Br>
Баткибекова Минира Баткибековна
Эмгеги
1967-2018 жылдары ассистент, улук-окутуучу, доцент, кафедра башчысы, химия жана химиялык технология кафедрасынын профессору.
Синоним
Синоним (гр.— бир наамдуу) айтылышы жана жазылышы жагынан ар башка, бирок маанилери боюнча бирдей эле жакын сөздөр. Мисалы: адамдын бети, келбети, жүзү, дидары, ыраңы, жамалы жана башка. Бирок синоним сөздөрдүн да кошумча маани берүүдөгү нюанстары, эмоционалдык боёгу, стилистикалык маанилери боюнча айырмалары болот. Ушул нерсени билгичтик менен пайдалануу жазуучунун чыгармасыy таасирдүү кылат, оюн конкреттештирет, речтин темпине, интонацияга кошумча оттенокторду киргизет, чыгарманын тилин байытат.
Шилов, Герман Сергеевич
Шилов, Герман Сергеевич (1914, Челябинск облусу, Златоуст ш.) – Кыргыз ССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1976). Москва геол. башкармасында прораб (1939–1946), «Орто Азия алтын чалгындоочу» трестинин Борбордук Кыргызстан экспедициясында партиялардын начальниги, экспедициянын начальниги (1946–57), Кыргыз ССР геол. башкармалыгынын Куттусай партиясынын начальниги (1957–60), Кыргыз ССРинин Геология кызматкерлеринин республикалык профсоюз комитетинин төрагасы (1960–65), Кыргыз ССР геол. башкармалыгынын түрдүү партияларынын начальниги (1965–69). “Эмгек Кызыл Туу” ордени менен сыйланган.
Азимжан Асаналиев
Мугалимдер институтун, Кыргызстан айыл чарба институтун (1965), КПСС БКнын Жогорку партиялык мектебин (1968) бүткөн.
Макан (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Грешник-Ель
Грешник-Ёль — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Роговая дарыясынын оң жээгинен 22 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Баластан журналы
Тарых
Биринчи басылманы Жаныбек Абидетегин даярдап, дизайнын Руслан Арунов жасаган. Ал учурда кыргызча кичинекей бадар үчүн крыгыз тилиндеги маалымат булагынын аздыгынан кыргызча чыгаруу чечилген. Атын коердо; “Козучак”, Баластан”, “Бүчүр”, “Алтын муун” варианттарынын арасынан көп ойлонулуп анан тандалган.
Баластан сыйлыгы 2017
Иш-чара балдардын билим алуусуна салым кошкон инсандарды сыйлоо:
Китептер жана комикстер
“Баластан” журналы 2017- жылы биринчи болуп кыргз тилиндеги “Апендинин жоруктары” комиксин чыгарган. Комиксте Апендинин күлкүлүү жана үлгүлүү окуялары баяндалган.
Словендер
Словен тилинде сүйлөйт. Динге ишенгендеринин көбү - католиктер, о. эле протестанттар, православныйлар да бар. Азыркы Словендердин ата-бабалары 6-7-кылымда Ортонку Дунай, Паннония, Чыгыш Альп, Приморье бассейндеринде кецири аймакты мекендеген. Кийин Словендердин жери немис, венгр эзүүчүлөрүнүн бийлигинде болуп, 13-кылымдын аягында австриялык габсбургдарга өткөн.
Бионика
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Пьер-Симон Лаплас
Пьер-Симон, маркиз де Лаплас (23. 3. 1749, Нормандия, Бомон-ан-Ож – 5. 3. 1827, Париж) – франциялык астроном, математик жана физик. Петербург ИАнын (1802) ардактуу, Париж ИАнын (1785), Франция ИАнын (1816) мүчөсү. 1790-жылдан чен жана салмак палатасынын председатели. Лапластын илимий эмгектери асман механикасы, математика жана математикалык физика маселелерине арналган. Алгебрадагы кошумча минорлордун көбөйтүндүлөрүнүн суммасынын аныктагычын туюнтуу жөнүндөгү теорема Лапласка тиешелүү. Лапластын фундаменталдык эмгектери дифференциалдык теңдемелерге, шардык функцияларга арналган. Ыктымалдыктар теориясына зор салым киргизген. Лапластын классикалык эмгеги «Аналитикалык ыктымалдыктар теориясы» көзү тирүү кезинде үч жолу (1812, 1814, 1820) басылган. Лаплас капилляр теориясы жөнүндөгү эмгегин жазган, ал теория Лапластын ысмы менен аталган. Лаплас астрономияда асман механикасынын Күн системасындагы бардык нерселердин кыймылын Ньютондун бүткүл дүйнөлүк тартылуу законунун негизинде далилдеп түшүндүргөн.
Седаты-Томбой
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Борбиева Дамира Балтабаевна
Борбиева Дамира Балтабаевна — Химия илимдеринин тармагынын тажрыйбалуу адиси жана окумуштуу. Химия илимдеринин кандидаты, адистиги: “Инженер-технолог”; И.Раззаков атындагы Кыргыз мамлекеттик техникалык университетинин Технологиялык факультетинин алдындагы Химия жана химиялык технология кафедрасынын башчысы. Кафедра окуу, окуу — усулдук, илимий жана тарбиялоо иштеринде жетишкен ийгиликтери үчүн 2013-2014 окуу жылы II даражадагы Диплом, 2015-16, 2016-2017 окуу жылдарында I даражадагы Диплом менен сыйланган. Химия кафедрасын Билим берүү жана илим министрлиги мектеп окуучуларынын химия боюнча Шаардык, Областтык жана Республикалык олимпиадаларын өткөрүүгө база катары тандап алган. Олимпиадалар 20 жылдан ашык өткөрүлдү.
Сыйлыктары
1985 жылы – медаль “Ветеран труда”;
Грязнуха дарыясы (Чумыша куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Могол-Коргон
Калкы
Калкы - 1 025 киши.
Кичи Сыя дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Алайчиев Сыдык
Сагын бийдин ашында, Саналуу ырчы топтолду. Ырдашыңды билип айт, Ырчылар, санатта башың жоктолду. Тургандардын баары ырчы. Чогулуп келди бул жерге, Чойкара, Барпы, Сары ырчы. Токтогул менен Ботобай, Токтонуп калган кары ырчы Он сегизге чыга элек, Мен боломун бала ырчы, – деп андан ары Токтогулдун акындыгын, акылынын тунуктугун, жаштарга насаатчы болуп жүргөнүн ырдап өтөт. С. Алайчиевдин өмүр-өлүм, жакшылык, жамандык, аруулук, сулуулук сыяктуу жалпы адамзаттык проблемаларга арналган санат-насыят, терме ырларынын тарбиялык, дүйнө таануучулук мааниси зор.
Ведрес (Краснокам району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кол кармашышып жүгүрүшүү
Шарттары
Оюнчулардын саны 10—15 киши.
Кызыл-Октябрь (Базар-Коргон району)
Кызыл-Октябрь (Кызыл-Октябрь) — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Базар-коргон районундагы айыл. Кеңеш айыл округу составына кирет Айылда 1 Орто Мектеби жана бир Мечити бар.
Барабинск
Барабинск — Орусиянын Новосибирск облусунун шаары. Ал Новосибирск шаарынан 315 км батышта.
Усун мамлекети
Күнбаг Куанван мамлекетти аз эле башкарды. Эл аны жакшы көрбөдү. Ак сөөктөрдөн бийлик алган күнбаг алардын гана кызыкчылыгын коргоп, карапайым элге көңүл бөлгөн эмес. Куанвандын аялы- Кытай падышасынын кызы Унгуйми Куанвандын элдин арасында кадыр-баркы жок экенигин императордук сарайга билдирген. Алардын көрсөтмөсу менен күнбагга каршы кутум уюштурулган. Кытай ханыны кызы Чигудагы ак сарайында той берип, той ортолоп калганда төрдө отурган Куанванды кутумчулардын бири кылыч менен чапкан. Бирок кылыч жаза тийип Куанван жарадар гана болгон. Кутумга катышкандардын бири кол салуудан кийин тоого качып кеткен. Андан кийин капысынан Куанванга кол салып, аны өлтургөн.
Кичи Улень дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Конституционалдык жакындык теориясы
Конституционалдык жакындык теориясы – кылмыштаанууда адамдын дене түзүлүшүнүн, тибинин кылмыштык жүрүм-турум жакындыгы, дене түзүлүшүнүн байланышы жөнүндө концепция. Негиздөөчүсү – немец психиатры Э. Кречмер.
Курманов, Карпек Шамсединович
Кыскача өмүр таржымакалы
1945-49-жылдары Ленинград шаарындагы М.И.Калинин атындагы мамлекеттик укук институтунда окуп, укук адистиги боюнча диплом алган.
1956-62-жылдары Кыргызстандын Соода министринин жардамчысы, анан Кыргызстандын адвокаттар коллегиясынын мүчөсү болуп иштеген.
1991-ж. Алматы шаарында докторлук диссертациясын коргогон. СССР де эн биринчи наркотизм боюнча доктор болгон.
Илимий-педагогдук ишмердиги
150 ашык илимий макалалардын жана китептердин ээси.
Наамдары. Сыйлыктары
КР "Юстиция отличниги";
И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университеттин, Чуй университетин, М.Барскани атындагы Чыгыш университетин, Кыргыз мамлекетинин юридикалык акадеясынын, Ички иштер академиясынын ардактуу профессору.
Грубейшор
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Саяк
Саяк уруусунун баатырлары:
Шакир Молдо уулу Түгөл
Дресвянка дарыясы (Ангурепа куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Нарын мамлекеттик университети
Нарын мамлекеттик университети - Кыргызстандын Нарын облусунун чордону - Нарын шаарындагы жогорку окуу жайы.
Биохимия
Тарыхта өнүгүүсү
Тирүү материяны химиялык көз караш менен изилдөө байыркы эле кезде башталып, жаныбарлар менен өсүмдүктөрдүн составдык бөлүгүн изилдөө медицина, айыл чарба, өнөр жайдын талабына байланыштуу калыптанган. Жаныбар менен өсүмдүк дүйнөсүндөгү химиялык изилдөөлөргө медицина чоң таасир берген. 16-кылымдын башында Теофраст Парацельс оорунун пайда болушу оорулуунун организминдеги химиялык процесстердин бузулушу менен байланыштуу жана аны дарылоо үчүн химиялык заттарды колдонуу керек экендиги жөнүндөгү окууну негиздеген. Кийинчерээк догдур менен дарычылар да чоң салым кошкон.
Легизм
Легизм (Фа-цзя – «мыйзам мектеби») – байыркы Кытайдагы саясий-философиялык агым. Легизм б.з.ч. VII–VI кылымда Конфуций окуусу жана Даосизм менен бир мезгилде пайда болгон. Мааниси жагынан Конфуций окуусуна каршы турган. Эң көрүнүктүү өкүлдөрүнөн бири Гунсун Ян, тарыхта калган аты Шан Ян (Цин падышачылыгы мезгилинде б.з.ч. 338-ж. өлтүрүлгөн), экинчиси Хан Фэйцзы (б.з.ч. 223-ж. ууландырылган) болгон. Легизм даону жаратылыштын табигый өнүгүү жолу катары түшүндүргөн. Хан Фэйцзы кудайга жана арбактарга ишенүүгө, алардын амирине адамды садага чабууга каршы чыккан. Легизм философиялык-саясий проблемалары мамлекеттик курулуштун конкреттүү маселелерине баш ийдирилген. «Мыйзамчылар» же европалыктар айткандай легисттер, жеке менчикти жана башкаруучунун жеке бийлигин сактоого багытталган бирдиктүү, жалпыга бирдей милдеттүү мыйзамдарды кийирүүнө талап кылышкан. Мамлекеттик бюрократтык аппаратты дайыма жаңыртып туруу, ар бир кызматчынын милдеттүүлүгү ж.б. легизмге мүнөздүү белгилерден. Шан Ян өзүнүн негизги көз караштарын 26 главадан турган «Шан областынын башкаруучусунун китеби» эмгегинде берген. Анда төмөндөгүлөрдү зарыл деп көрсөтөт:
Кичи Дудет дарыясы
Тышкы шилтемелер
]
Скотт Вальтер
Скоттун чыгармачылыгы дүйнөлүк тарыхый романдардын жана тарых илиминин өнүгүшүнө күчтүү таасир эткен.
Тушоо кесмей
Шарты
Оюнчулардын саны 5—10 киши.
Бримкулов, Улан Нургазиевич
Эмгектери
Эл аралык рецензияланган журналдарда басылган макалалар:
'''C3. Brimkulov Ulan'''. (2001). Egitim Ve Reformalar. Bagimsiz Kirgizistan dugumler ve
Башка публикациялар
G. Китептер
'''G1. Бримкулов У., Омуралиев А., Бабак В.''' (2004). Компьютер жана Интернет. Энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек. 380 б.
Илимий проекттери(1994-2010)
Семинарлар /Конференциялар:
Мендыбай (дарыя)
Мендыбай — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Орь дарыясынын сол жээгинен 38 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 61 км.
Таза монополия
Таза монополияда кайсы бир продукцияны бир гана ишкана же фирма чыгарат. Мисалы, СССР мезгилинде Кыргызстандан сырт жактарда иштеген жарандар ата-энесине акча жөнөтчү болсо, жалгыз гана мамлекеттик почта кызматы аркылуу жиберчү жана азыркыдай башка альтернативдүү компаниялар болгон эмес.
Жаңыл Мырза
Кошуундагылар келип Үчүкө Түлкүнүн атасы Сарсейитке кабар айтышат. Тейиш ханга кеңеш салышып, баатырлардын кунун нойгуттардан кууп алмакка чечим чыгарышып,эки жылдан кийин аттанып барып Жаңыл Мырзаны колго түшүрүп келишкен. Жаңылды колго түшүргөндө аялзат катары аябастан, баатыр катары кабылдашып, кадимки баатырларга көргөзүп келген кордуктарды көргөзүшөт. Жаңыл Мырзаны жоортулдун колбашчысы болгон карабагыш уруусунун бийи Калматайга алып беришет (*Б. Солтоноевдин вариантында Жаңылды Ормотойго беришет).
Жаңыл Мырзанын тарыхы кыргыз адабиятында өз оордун тапкан. Анын кайгылуу тагдырына Б. Солтоноев, Тоголок Молдо, Үсөйүн ажы, К. Тыныстанов, Абдыкалык Чоробай уулу, С. Эралиев, Ж. Кенчиев, Калкан Керималы уулу кайрылышыкан. Жаңыл Мырза дастан түрүндө ырдалып, анын 8 варианты бар деп айтылат.
Осмонаалы Сыдыков
Кыскача өмүр
1930-жылы аны эл душманы катары камакка алышып, бир жылдан кийин, 1931-жылы атууга өкүм чыккан.
Эс тутум
2010-жылдын февралында (бирдин айында) Бишкектеги Кыргыз улуттук китепканасында "Өмүр бизден өтүп кетсе, эл эмгектен эскерет" аттуу китеп-көргөзмө уюшулду.
2014-жылы 7-августта (баш оонанын 7синде) Нарын облусундагы Кочкор районунун борбору Кочкор кыштагындагы Маданият үйүндө тарыхчы Осмонаалы Сыдыковдун (Кыдык уулунун) тарых жаатындагы китептеринин жарык көрүшүнүн 100 жылдыгы салтанаттуу белгиленди. Ага кыргызстандык тарыхчы илимпоздор, акын-жазуучулар, коомчулук өкүлдөрү жандуу катышты. Тарыхчынын кызы Бүбүш Осмоналиева бул иш-чараны уюштургандарга терең ыраазычылыгын билдирди.
Мечетка (Урал куймасы)
Мечетка (Кукряк) — Орусиядагы дарыя. Оренбург облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Урал дарыясынын оң жээгинен 1541 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Егос дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Британ музейи
Британ музейи – дүйнөдөгү ири музейлердин бири. 1753-ж. Лондондо негизделген, 1759-ж. ачылган (имараты 1823–47-ж. курулган, архитектор Р. Смёрк). Музейде алгачкы коом искусствосунун, байыркы Чыгыш жана антикалык маданият менен искусствонун, Европадагы жана Чыгыштагы о. кылым искусство эстеликтери, Африканын, Американын, Океаниянын этнографиялык эстеликтери, ошондой эле гравюра, сүрөт, карапа, тыйын, медалдардын бай коллекциясы чогултулган.
Кыргызстандын хром кендери
Кыргызстандын аймагында хром минералдашуусунун 30дан ашуун кенчелери белгилүү. Алардын көбү генезиси боюнча ультранегиздүү курамындагы интрузиялар менен байланышкан. Мында хромит шлир, бүртүк түрүндө кезигет. Ошондой эле, хромдун минералы-хромененикелдүү сымал ультранегиздүү тоотектердин арасында жаткан акиташ тегинин катмарларында учурайт.
Түндүк Теңир-Тоо бүктөлүү облусунда Токтогур-Булак хромененикель кенчелеринин тобу белгилүү. Алар Актүз рудалуу талаасынын түндүгүнөн орун алып, субкеңдик багытындагы зона менен байланышкан. Гнейс аркылуу кеткен бул зонада серпентиниттин тарам сымал тулкулары өз ара хром менен никелдин минералдашуусу учураган листвениттер менен кошулат; зонанын узундугу 10 кмге жетет. Чаткал — Курама бүктөлүү облусунда Торгой кенчелеринин тобу белгилүү. Мында да руда листвениттердин тулкулары менен байланышкан.
Склеротиниоздор
Алардан күн карама, сабиз, капуста ак чириги, беде рагы өтө зыяндуу. Склеротиниоздор көбүнчө күздүк буудай, кара буудай, жер жаңгак, тамеки, картошка, пахта, жүгөрү жана коп жылдык чөптү илдетке чалдыктырат. Илдетке чалдыккан өсүмдүк соолуйт же аз түшүм берет.
Күрөш чарасы: терең тоңдурма айдоо, кычкыл топуракты аки таштоо, себүү мезгилин туура сактоо, талаада суу чөөлмөктөтпөө, солуган өсүмдүктү тазалоо, илдеттүү өсүмдүктү чогултуп өрттөө ж. б.
Лас-Пальмас шаары
1478-ж. негизделген. 1492-ж. Америкага болгон 1-экспедициясында Х. Колумб токтогон. Эски шаарда Санта-Ана собору (1497), епископтордун ак сарайы (1630), ратуша (19-кылым), СантоДоминго (17-кылым), Сан-Франсиско (1518) чиркөөлөрү, Заманбап искусствонун Атлантика борбору (18-кылым), Сан-Тельмо саат мунарасы (1694) жана башка сакталган. Университет, музейлер, жазуучу Перес Гальдостун үй-музейи, театрлар бар. Тамак-аш өнөр жай өнүккөн. Жашылча-жемиш консерва өндүрүшү, металл иштетүү, курулуш материалдар, суу тазалоочу жабдуу ишканалары иштейт. Балык кармалып, беленделет. Деңиз климаттык курорточо Эл аралык туризмдин борбору. Жыл сайын карнавалдар, фестивалдар, эл аралык шахмат турнирлери өткөрүлөт.
Токчоро Жолдошев
КОЛДОНУЛГАН АДАБИЯТ: Зияш Бектенов. Замандаштарым жөнүндө эскерүү. Бишкек.”Адабият “ 1992.
Мряс (Краснокам району, Башкыртстан)
Мряс — Башкыртстандын Краснокам районундагы айыл, Жаңы бурин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 95 киши. Почта индекси — 452947, ОКАТО коду — 80237825004.