cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чичка-Юс (Чулым куймасы)
Чичка-Юс — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - 671 дарыясынын оң жээгинен км алыстыкта Чулым орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Кан тартуу
Аккүбө Манас тону экен.
Кайтма акциялар
Кайтма акциялар – ээлеринин каалоосу менен келишимде макулдашылган коэффицент боюнча жөнөкөйлөрүнө алмаштырыла бере турган артыкчылыктуу акциялар.
Жер жемиш
Жер жемиш - жапайы, эгилме бадал, жарым бадал жана чөп сымал жемиш өсүмдүгү.
Жер жемиштен дан куурай, кожогат, карагат, бүлдүркөн эгилет.
Алекс (Оклахома)
Алекс (Оклахома) (Alex) — Оклахома штатынын Grady округуна караган АКШ шаары.
Жер жарым шарлары
Кургактык материктик жарым шарда Жер жарым шарларынын аянтынын 47% ын, океандык жарым түзөт.
Кулляр (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Чарайна (кийим)
Көпкөк темир кийинип,
Калкан жаап башына,
Чул (Чиндата куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Венеция мектеби
Венеция мектеби - Италиянын Венеция шаарында негизделген сүрөт мектептеринин бири. Венеция мектебине граждандык оптимисттик башталма, дүйнө, адам жана жаратылышты поэтикалуу кабылдоо, түстөрдү кылдат айкалыштыруу мүнөздүү. Венеция живописи (14-к.) боёктордун шаңдуулугу, кооз оймо-чиймелери, готикалык жана византиялык салттары менен өзгөчөлөнгөн. Кайра жаралуу доорунда бир туугандар Виваринилер, Якопо жана Жентиле Беллинилер, Витторе Карпаччо, Карло Кривелли ж. б. аксөөк сүрөтчүлөр пайда болгон. Алар диндик каада-салттарды сюжет катары чечмелеп, Венециянын күнүмдүк турмушун сүрөткө түшүргөн. 16-кылымдын 1-жарымында Жоржоне жана Тициандын чыгармачылыгы Венеция мектебинде живописти калыптандырган. Жоржоненин лирикалык жанры пейзаждык станоктук композициялары гармониялык образдар, жумшак түстөгү гамма композициялык ритмдеги музыкалуулукту, поэтикалык ойду бийик көрсөткөн. Тициандын чыгармачылыгы Венеция мектебине таандык көркөм сезимталдыкты тартуулайт. Венеция мектебинде Тициандын портреттери өзгөчө орунду ээлеген. 16-кылымдын 2-жарымындагы чеберлердин чыгармаларында түстүү боёкторду виртуоздуу пайдаланып, жаратылыштын сулуулугун, адамдардын акылойлорундагы умтулууларды чагылдырышкан. 16-кылымдагы Венеция искусствосундагы жаңычыл принциптер Европа искусствосуна таасирин тийгизип, жаңы жанрлар тарыхый жанр, баталдык жанр, топтук портреттер жаралган. 18-кылымда Венеция мектебинде гүлдөө мезгили башталган. Монументжасалга живописи менен жеңил колорит айкалышкан чыгармалар жаралган (Ж. Б. Тьеполо, Ж. А. Каналетто, Б. Белотто). Венециянын архитектуралык ансамблдери менен эстеликтери чагылдырылган пейзаж-панорамалар пайда болгон. Венециялык живописчилер ачык асман астында, жарык менен абанын таасиринде табигый шарттарды пленэрдик натыйжаларда окуп үйрөнүшкөн жана изденишкен.
Жер жаңгак
Жер жаңгак (Arachis) - буурчак сымалдуулар тукумундагы бир же кеп жылдык чөп уруусу.
Тринитротолуол
О2N NO2
Зеки Велиди Тоган
Казандагы жылдары
1913-жылы Ахметзеки Велиди Орусиянын Илимдер академиясыын тапшырмасы менен Фергана өрөөнүнө жана 1914-жылы Бухара хандыгына илимий сапарга аттандырылат.
Кечиөрендеги салтанат (26.8.2010)
Ахмет Зеки Велиди Тоган паркынын ачылыш аземине Орусия Федерациясы Башкортостан Республикасынын Вице-Премьери Зүхре Рахматулина, ТҮРКСОЙдун баш катчысы Дүсен Касеинов, маданият жана туризм министрлигинин кеңешчи орун басары Кемал Фахир Генч жана Кечиөрен районунун шаар башчысы Мустафа Ак катышты.
Тринитрофенол
Тринитрофенол (пикрин к-тасы), С6Н3О7N3 – мол. масс. 229,11 – сары түстүү кристаллдар. Балкып эрүү t 122,50С, d 1,76г/см3 ; кайноо t 195 оС ~200оС -ысытканда ажырайт, -3000С темп-рада өзүнөн өзү жалбырттап күйөт. Т. кайнаган суу, этанол, бензол, дихлорэтан жана конц. H2SO4 эрийт, нитробензолдо жакшы эрийт. Т. - начар к-та (көмүр к-тасынан бир аз күчтүрөөк) металлдар менен механикалык таасирлерге абдан сезгич, оңой жалбырттоочу жана жарылуучу туздар – пикраттар п.б.. Т. аммиак селитрасы менен аракеттенгенде аммоний пикраты жана азот к-тасы пайда болот (ошондуктан Т, аммониттер алууда колдонулбайт). Т. фенолдисульфок-тасын күкүрт жана азот к-тасынын аралашмасы менен нитрлөөдө, ошондой эле хлорбензолду динитробензолго чейин нитрлеп, пайда болгон динитрофенолду адан ары нитрлөөдөн алынат. Т. – 100 жылдай жүн жана жибектин сары түстөгү боёгу катары колдонулган. XIX к. аягында Т. күчтүү жарылгыч зат экендиги аныкталып, артиллерия снарядында таза түрүндө (“шимоза” деген ат менен Япония “мелинит” деп Францияда, “меддит” деп Англияда) жана динитронафталин, динитрофенол жана башка менен куйма түрүндө колдонула баштаган. Т. жана анын туздары (калий, коргошун пикраты) бат күйүүчү пиротехникалык куймаларды алууда, аммоний пикраты жарылгыч заттар компоненти катары колдонулат. Кээ бир металлдар (К, Na) пикраттары сууда эрибейт, ошондуктан бул металлдар эритмелеринде сандык аныктоо үчүн Т. колдонулат.
Брежневтин сыйлык жана ардак наамдарынын тизмеси
ССРС Жогорку Кеңешинин президумунун жетекчиси жана ССКП БК генералдуу секретары, Советтер Союзунун маршалы — Леонид Ильич Брежнев татыктуу болгон сыйлыктардын тизмеси
Улуу Кыргыз Дөөлөтү
Тарых
Кыргыздардын өздөрүнүн күчтөрүн ал убакта Жети-Сууну ээлеп алышкан Карлуктар менен Чиктер жана түрк урууларынын калдыктары менен Уйгур кагандыгы Элетмиш Билгеге каршы күрөшүү үчүн бириктиришкен (747—759). Түрк бектеринин арасынан чыккынчылар чыгып Элетмиш Билгеге эскертип коюшат. Ал чечкиндүү арекет кылып союздаштарды жалгыздап талкалаган 758-жылы уйгурлар Ортоңку Энесайдагы кыргыздардын өлкөсүн басып алышат. 795-жылы кыргыздар уйгур каганатына каршы көтөрүлүшкө чыккан. Бирок жеңилип калган. Кыргыз Ажолору өч алуу максатында 25 жыл бою өз күчтөрүн топтошкон.
Ошол мезгилде кыргыз Ажосу уйгурлар менен каршылашкан арабдар, тибеттиктер, кытайлыктар жана Теңир-Тоолук Карлук мамлекети менен дипломатиялык байланыштарды түзө алган. 820-жылы кыргыз Ажосунун өзүн Каган деп жарыялашы Уйгур каганына согуш жарыялаганга барабар болгон. Уйгурлар Кыргыз ажосуна кыр көрсөтүү максатында Энесайга аскерлерин жиберет, бирок Уйгур аскерлери жеңилип калышат. Согуш андан ары уланып 20 жылга созулат. Кыргыздар бул согушта басымдуулук кыла баштаган.
Рамстед Селеңга менен Орхондун ортосундагы ушундай «кыргыз» көрүстөндөрү жөнүндө эске салат, мындагы эстеликтердеги жазууларда VIII кылымдагы Уйгур кагандарынын биринин падышачылыгы жөнүндө айтылган. Кыргыздар Моңголияда үстөмдүк кылган акыркы түрк эли болгон. Ошентип, түрктөрдун жоктугунан моңголдук тектеги элдер пайдаланып кеткен. Буга «фури» тили башка кыргыздар үчүн түшүнүксүз болгондугун Туманскийдин кол жазмасындагы сөздөр көрсөтүп турат.
Кыргыз-Кытай (Тан) мамилелери
Кыргыздар 840-ж. Уйгурлардын борборун алганда ал жерде Уйгур каганынын кытайлык ханышасы Тайхени колго түшүрүп, кошундардын коштоосу менен аны кайра Кытайга жөнөткөн. Бул кошунга уйгурлардын Уге каганы кол салып, ал ханышаны кайра туткунга түшүрүп алат, ханыша уйгурлардын туткунунан 843-жылы гана бошотулат. Кытай императорлору адегенде жаңы туушкандарын өз тектеши катары эсептегиси келген. Анткени Хуннулардын мезгилинде Кыргыз ээлигинин башкаруучусу болгон Ли Лин чыккан Ли уруусунан Тан династиясынын өкүлдөрү дагы чыгышкан эле. Бирок император Сюань-цзунда (847-859) «Хагас Тандардын тукуму менен теңелүүгө кудуретсиз чакан уруу» деген жыйынтык чыгарышкан. Уйгурларды жеңип чыккан хан 847-жылы эле, башкача айтканда, анын башкы душманы Уге дүйнөдөн кайткан жылы өлгөн, Тан-шуда анын эң жакын ордун басуучусунун аты жана титулу келтирилген, бирок ал жөнүндө, андан кийинки Кыргыз хандары жөнүндө эч кандай маалыматтар айтылган эмес.
Дөрө-Суу мрамор оникси кени
Дөрө-Суу мрамор оникси кени — Ысык-Көл облусунун Ысык-Көл районунда, Чырпыкты кыштагынан 15 км Түндүк-батышта, Күнгөй Ала-Тоонун Түштүк капталындагы Дөрө-Суунун оң өйүзүндө, деңиз деңгээлинен 2000 м бийиктикте жайгашкан. 1966-ж. табылган. Кен аймагын палеогендин конгломераты менен ордовиктин аягында пайда болгон гранит интрузиясы түзөт. Мрамор оникси көптөгөн майда тарамдар түрүндө, конгломерат менен граниттин кошулган жериндеги тектон. жаракада топтолгон. Алар топтолгон жердин жалпы аянты 50 м2. Тарамчалардын калыңдыгы 1 смден 30–50 смге чейин. Майда темгилдүү оникс саргыч арагонит менен кезектешип жайгашуусу боюнча айырмаланат. Арагониттүү мрамор оникси кооз, жездей сары түстө. Жакшы сайкалданат. Блоктуулугу 10ґ10ґ15 см. Запасы 70 м3. Белектик кооз буюмдарды, арагониттүү оникстен зергерчиликке керектүү асыл таштарды алууга болот.
Мухаммед Хайдар
Кыскача таржымакалы
Мырза Мухаммед Айдар (Хайдар) ибн Мухаммед Хусейн-Көрөгөндүн ата-теги Моголстан ж-а Чыгыш Түркстандын тарыхында маанилүү роль ойногон моголдордун дуулат уруусунан чыккан белгилүү эмирлер болгон. Мис., могол хандарына кылган артыкча кызматы үчүн Кашкар аймагы (к. Манглай Субе) түпкү аталарынын бири Ордобинин (Уртубу) энчисине тийген.
Жердин айлануусу
20-кылымдын башталышына чейин Жер бир калыпта айланат дешип, анын айлануу мезгилин убакыттын табигый бирдиги катарында пайдаланышкан.
Автоспорт
Автомобиль спорту (англ. autosport) — сериялык, спорттук жана жарышуу үчүн жасалган автомобилдер арасында мелдеш өткөрүүчү спорттун түрү.
Камзасгол дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Каныкейдин үңкүрү
Каныкейдин үңкүрү. Ичке жана Таш-Рабат ашуулары аркылуу Ат-Башыдан Ак-Сай өрөөнүнө ашып түшө берээрдеги капчыгайдан (Ат-Башы кырка тоосунун күңгөй бетинде) орун алган. Уламышка караганда бул үңкүргөКаныкей түнөп кеткен имиш.
Неопифагореизм
Неопифагореизм математикалык символизм методуна өз алдынча маани берди жана өзүнүн ой жүгүртүүсүндө төмөнкүдөй түшүнүктөргө таянды: жеке – көп, монада – диада, теңдештик – айырма, так – жуп, чекит – сызык, тегиздик – тело ж. б. Ошондой эле аскетизм жана катартика идеалдарынын этикасы мейкиндигин өнүктүрдү.
Кара-Тейит
Калкы
Калкы - 1 066 киши.
Өз алдынча разряд
Өз алдынча разряд – газдарда электр тогунун сырткы ионизаторсуз пайда болуу кубулушу.
Валентина Терешкова
Валентина Владимировна Терешкова (, 1937-жылы 6-мартта туулган) ― советтик туңгуч космонавт айым, учкуч, генерал-майор, коомдук ишмер. Советтер Союзунун Баатыры.
Үй-бүлөсү
Үлпөткө Н.С.Хрущёв да келген.
1964-жылы 8-июнда Валентина менен Андриян Елена аттуу кыздуу болушкан.
1982-жылы эки космонавт расмий түрдө ажырашкан.
Музыка
Голландиялык "Stone Oak Kosmonaut" тобунун «Cosmonaut № 6 (Valentina Tereshkova)» ыры, София Ротару ырдаган «Валентина» ыры (модаван тилинде, 1968-жыл), ж.б.
Токсикология
Токсикология уулануудан сактануу жана дарылоо жолдорун, ошондой эле биология жана медицинанын ар кандай тармактарында ууларды пайдаланууну изилдейт. Ал фармакология менен тыгыз байланыштуу. Көпчүлүк дары заттар чоң дозада ууландырат; ал эми айрым уу заттардын аз дозасы дарылык таасир тийгизет.
Юра (Кия куймасы)
Юра — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - 276 дарыясынын оң жээгинен км алыстыкта Кия орун алган. Дарыянын узундугу - 50 км.
Тышкы шилтемелер
]
Надоко-Неиз-Яха
Надоко-Неиз-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Надуй-Яха дарыясынын сол жээгинен 162 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 34 км.
Канышай
Канышай —"Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Кытай чегин кайтарган балбан аял, тыргооттун каны. Аял болсо да баатырдыгы, балбандыгы, кыраакылыгы менен айырмаланган К-га Эсенкан бекеринен бир элдин кандыгын берип, чекке коюп Манасын жолун тостурбайт (Саякбай Каралаев, 1. 166). К-дын оңой жоо эмес экенин, көзүн тазаласа Бээжинге барчу жол ачыларын билген Алмамбет амал менен анын ордосуна кирет. Ордодогу адамдардын ууланганына түшүнөр замат кыраакы К. Алмамбеттин Эсенкан чекке сакчы койгон Кулжа менен кырк кулач кызыл Түлкүнү, Маамытбек сокурду кырк кечили менен кошо жайлап келгенин туят.
Жемиш чөптөр
Тоодо өскөн, аш бөлүмү жагынан жашылчага жакын жыттуу жапайы чөптөрдүн түбүн, сабагын жана ашын кыргыз эли тамакка эзелтен пайдаланып келген.
Каролиновка дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Токсиндер
Эндотоксиндер
Эндотоксиндер бактериянын компоненти болуп, чөйрөгө бактерия өлгөндөн кийин бөлүнүп чыгат. Экзожана эндотоксиндер бири-биринен өзүлөрүнүн касиети жана организмге тийгизген таасири боюнча айырмаланат. Экзотоксиндер өтө уулуу келип, таасири белгилүү инкубация (жашыруун) мезгили өткөндөн кийин билинет. Канчалык алар көп өлчөмдө кирсе, ошончолук инкубация мезгили аз болот. Аларды ысытканда, формалин менен таасир эткенде уусун жоготот, бирок иммунитет пайда кылуу касиети сакталат. Мындай уусузданган экзотоксиндер анатоксин деп аталып, көп ооруларды алдын алууда жана дарылоодо колдонулат.
Идеологияштыруу
Идеологиялаштырылган рухта тынч бирге жашай берүү дүйнөлүк алкактагы таптык күрөштүн бөтөнчө формасы катары аныкталган, бул тынч кызматташууга чакыруунун астейдилдигине күмөн салат. Түзүлгөн кырдаалдан чыгуунун жолу конфронтациядан баш тартуудан жана эл аралык мамилелерди жана башка саясий институттарды гумандаштырууну издөөдөн табылган.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Агата (Чулым куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Каңгы
Каңгылардын ичинде
Чегиш деген алп эле (Сагымбай Орозбаков, 1. 191).
Чексе
Чексе (иранча ческ — баштыкча) — дары оролгон кагаз, орооч кагаз; дары салгыч, дары салынуучу баштыкча. "Манаста " эпостун каармандары ууга чыкканда жана согуш учурунда атылма куралдарды атууда колдонулуучу тез тутангыч дары заттарын салып жүргөн баштык маанисинде колдонулат. Мисалы, "Акылмандын барысы Чекседе белен дарысы" (Сагымбай Орозбаков, 2. 43).
Жаңы казанка (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Жаңы казанка — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Ефремкин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 6 киши. Почта индекси — 453023, ОКАТО коду — 80235820011.
Калктын радиациялык коопсуздугу
Калктын радиациялык коопсуздугу – адамдардын азыркы жана келечек муундарынын, айлана-чөйрөнүн иондоштуруучу нурлардын зыяндуу таасиринен корголгон абалы. К. р. к. адам кертбашынын, коомчулуктун, мамлекеттин коопсуздугунун ажырагыс бөлүгү болуп саналат жана ал укуктук, уюштуруучулук, инженердик-техникалык, санитардык-гигиеналык, медициналык, тарбия жана билим берүү мүнөзүндөгү чаралар топтомун жүзөгө ашыруу эсебинен камсыз кылынат.
Измир
Измир (İzmir) байыркы Смирна - Түркиянын үчүнчү чоң шаары (2019-жылдагы эсеп боюнча 3 миллионго жакын адам) жана өлкөнүн Ыстанбулдан кийинки экинчи чоң порту. Измир провинциясынын административдик борбору.
Бурлы (Урал куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Орск шаарынан Сакмара дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Кедровка дарыясы (Абашева куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Калктын санитардык-эпидемиологиялык байымдуулугу
Калктын санитардык-эпидемиологиялык байымдуулугу – айлана-чөйрө адам баласына терс таасирин тийгизбей турган, жана да анын турмуш-тиричилигине жагымдуулугун камсыз кыла турган калк саламаттыгынын жана адам жашаган чөйрөнүн абалы.
Сулайман Стальский
Колдонулган адабияттар
СТАЛЬСКИЙ С. Ырлар, поэмалар / Котор.: К. Маликов. - Ф.: Кыргызмамбас, 1953. - 55 б.. ДАГЕСТАНЫМ (Ыр) / Котор. И. Исаков // Сов. Кыргызстан. - 1969. - 17- май; СУЛЕЙМАН Стальский // Сов, Кыргызстан. - 1969. - 17 - май; ТОКОМБАЕВ А. Алп адам // Ленинчил жаш. - 1969. -17-май. -№ 58. - Б. 4; УЛУУ ашуг: Дагестан эл акыны Сулейман Стальскийдин туулганына 100 жыл // Ала-Тоо. - 1969. - № 6. - Б, 431-135.
Анжиян облусу
Облустун эгин аянттарынын саны менен курамы көз карандысыздыктан кийин өзгөрдү. Дың жерлер жокко эсе. Пахтанын дүң түшүмү түшүмдүүлүк эсебинен гана жогорулатылат. Жашылча, картөшкө жана бакча эгиндери негизинен шаарлардын айланасында өстүрүлөт. Облуста дан эгиндери аянттарынын үлүшү да аз. Айыл чарбасында багдарчылык салмактуу орун ээлейт. Бактар жана жүзүмзарлар адырлардын эсебинен гана кеңейүүдө. Адистештирилген багдарчылык чарбалары бар.
Заманачылар
Заманачылар - XIX к. ортосу - XX к. башында кыргыз коомундагы саясий жана философиялык ойдун өнүгүшүндөгү өзгөчө бир агым.
Желатина
Желатина, желатин (фр. gelatine - тоңгон, муздаган) - жаныбарлардан алынган белоктуу заттардын аралашмасы.
Балахта (Чулым куймасы)
1-Балахта (Балахта) — Орусиядагы дарыя. Краснояр крайы, Хакасия Республикасы, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чулым дарыясынын оң жээгинен 1606 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
"Кыргыз көчү" күүсү
"Кыргыз көчү" - Асанбек Кыдырназаровдун белгилүү күүсү. 2011 ж. чыккан "Кыргыз элинин эпикалык мурасынын антологиясы" аудио дискинин курамына кирген.
Толто (аорта)
Бөлүмдөрү
Толтонун жогору чыккан бөлүгү сол карынчанын артериялык конусунан башталат.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Неопозитивизм
Неопозитивизм билимди же илимий, философиялык, күнүмдүк тилди логикалык же лингвисттик анализдөөнүн методун иштеп чыгууну өз милдетине айландырган. Неопозитивизмдин алгачкы идеялары Вена ийриминде пайда болгон.
Жумушчулар кыймылы
1) кең мааниде, Жумушчулар кыймылы - жумушчулар табынын эмансипациясына жетүү же жашоо жана эмгек шартын кандайдыр бир конкреттүү жакшыртуу максатында жалданма жумушчулардын (пролетариат) жана алардын үй-бүлөлөрүнүн өнүккөн же өнөр жайы өнүккөн мамлекеттердеги социалдык-массалык кыймылы. Бул аныктамага ошондой эле коомдук башаламандыктарды, нааразылык акцияларын, стихиялык иш таштоолорду, эзүүчүлөр менен экономикалык же саясий күрөшүүнүн каражаты катары ж.б. уюштурулбаган ишмердүүлүктү киргизүүгө болот.
Кара-Кабак
Калкы
Калкы - 622 киши.
Жек-жаат
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Томография
Томография атайын аппараттын — томографтын жардамы менен жүргүзүлөт. Томография кекиртек, бронх, кан тамырларды, бөйрөк үстүндөгү бездин шишигин, бөйрөк, өт жолдорундагы ташты, өпкөнү, карынды, сөөктөрдү изилдөөдө кеңири колдонулат.
Томографияны флюорография менен айкалыштырып изилдөө томофлюорография деп аталат; калкты массалык текшерүүдө колдонулат.
Рыскулов, Мамат
Чыгармачылыгы
Колго тийген маалыматтарга караганда Мамат Рыскулов совет доорунда, кыргыз театр режиссерлорунун ичинен, ысымын, чыгармачылыгын айтууга табу салынган сүрөткер. Ошондуктан ал тууралуу маалыматтар өтө сейрек. Мамат Рыскулов Ташкенттеги театр өнөрү институтунда окуп жүргөн мезгилде эле, өзүн жөндөмдүү адис катары көргөзө алган. Ошондуктан, Кыргыз өкмөтүнө караштуу искусство башкармалыгы жаш кадрды окуусун бүтөөр замат дароо эле борбордук театрга иштөөгө калтырат. Алгачкы эле спектаклинен Мамат Рыскулов психологиялык театрдын жактоочусу жана чебери катары көрүнгөн. Ошол эле учурда ал эпикалык спектаклдерди коюнун устасы катары да өнөрүнүн дагы бир кырын ачууга жетишкен. Жаш режиссер алты жылдын ичинде КМДТта кыргыз театр өнөрүнүн тарыхында кала турган бир нече спектаклдерди коет. Мисалы, К.Жантөшевдин пьесалары боюеча “Каныбек”, “Азоого чалма”, “Курманбек” оюндарын ишке ашырган. “Азоого чалма” комедиясы ошол мезгилдин көрүүчүлөрүнүн жүрөгүнөн түнөк тапкан эң ийгиликтүү оюндардын бир болгон. Ал эми жаш режиссер койгон “Курманбек” спектакли кыргыздын улуттук сахна өнөрүндөгү этаптуу окуя болуп саналат. Өзгөчө, бул спектаклде залкар артисттер Муратбек Рыскулов, Бакен Кыдыкеева, Сыдыкбек Жаманов, Насыр Кытаевдердин даңкы ого бетер арткан. Айрыкча Муратбек Рыскулов менен Бакен Кыдыкеева жараткан образдар (Тейитбек менен Айганыш) өтө ийгиликтүү чыгып, кыргыз театрынын тарыхына кирип, ооздон оозго өтүп, ушул мезгилге чейин айтылып келе жатат. 1958-жылы Кыргыз адабияты менен искусствосунун 2-декадасында Мамат Рыскуловдун эки спекталки катышып, экөө тең СССРдин эң көрүнүктүү режиссерлорунун, адистеринин жогорку баасын алган. Анын ичинен “Курманбекке” мындай баа берилген: 20-кылымдын 50-жылдарынын орто чениндеги дагы бир олуттуу маданий окуя катары кабыл алынган спектакль Мамат Рыскулов койгон “Атабектин кызы” драмасы (автору Т.Абдумомунов). Бул драма менен кыргыз театрында жаңы этап башталат – кандай гана жүзүкаралыкка кабылса дагы адамд адамдарга болгон ишенимин, ыймандуулугун жоготпош керек – анын башкы касиети ушул деген негизги ой спектаклде башынын-аягына чейин кызыл сызык менен өткөн. Спектакль психологиялык жактан өтө кылдат иштелген. Мамат Рыскулов жетиштүү түрдө кыраакы сүрөткер болгонун замандаш артисттери минтип баалашкан: Ушул эле С.Жумадыловдун чыгармачылык тагдырында Мамат Рыскулов өтө олуттуу роль ойногон. Ал 1957-жылы С.Жумадыловго “Тар капчыгай” спектаклинде Мухтардын ролун берип, актердун бактысын ачкан. Аталган спектакль 1958-жылкы декадада Москвада көрсөтүлүп, өтө жогору баа алган (аталган китеп, 13-бет). Мамат Рыскулов жөнүндө кыргыз театрынын эң көрүнүктүү, эң келбеттүү актрисаларынын бири М.Далбаева минтип эскерген:
Старые Киешки (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Старые Киешки — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Кабак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 578 киши. Почта индекси — 453028, ОКАТО коду — 80235823005.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Анимация
Анимация (Animation) - графиктик сүрөттөлүштөрдү кыймылдатуу, жылдыруу. Ал негизги графиктик сүрөттөлүштүн жөнөкөй кыймылынан майда-баратына чейинки комплекстүү кыймылынын татаал процесстерин түзүүгө жөндөмдүү. «Шрек», «Подводная братва» кинолору жана башка тартылган мультфильмдер, жүгүртмө саптагы (бегающая) жарнамалар анимациянын эң жакшы мисалдары. Мультимедиа колдонмолорунда анимация текст менен графикке караганда маалыматты ачыгыраак көрсөтөт. Жаңылыктардагы же спорттогу эсеп тексттери да кыймылдатылып көрсөтүлөт жана ал тармак оюндарынын (сетевой оюндар) көбүндө колдонулат.
Жеке мамиле кылуу
Жеке мамиле кылуу ар бир баланын жүрүш-турушу менен окууга болгон мамилесиндеги айрым себептерди билүүгө, мугалим балага карата тарбиялык, пед. чараларды колдонууда туура жолдорду табышына жардам берет. Окутуу жана тарбия берүү ишинин тажрыйбасында Жеке мамиле кылуу аркылуу ар бир окуучу менен иштей билгенде гана бирдиктүү, ынтымактуу окуучулар коллективин түзүүгө болот.
Эволюция
Табигый тандалуу эволюцияны кыймылга келтирүүчү күч
Эволюциянын алгачкы шарттары: мутация, популяциялык толкун жана обочолонууга караганда, табыгый тандалуу баш аламан болбой бир багытта таасир этет.
Дренаж машинасы
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Эволюция
Табигый тандалуунун негизги түрлөрү
Дизруптивдик (лат. "disruptus"-ажыроо, айрылуу, бөлүнүү) табыгый тандалуу, жашоо үчүн күрөштө организмдерде генотиптик (тукум куугучтук) белгилеринин жалпы тобу артыкча өзгөрүүгө ээ болбойт, анткени-жашаган чөйрөсүнүн ар түрдүү шарттарынын жалпы таасирине байланыштуу, ошондуктан кайсы бир шартта сапаттуу бир белгиси башка шарттарда башка белгилери тандалат, б.а. ар түрдүү шартта таасиинин натыйжасында ар бир белги артыкчылыгы менен айырмаланып турушат. Ошондуктан бул табыгый тандалуу популяцияларды ажыратуучулардан болуп эсептелет. Ажыратуучу табыгый тандалуудо бир нече популяциянын өкүлдөрүнүн фенотиптик өзгөрүүлөрүнө ырайымдуу таасир этет, дизруптивтик табыгый тандалуу болор болбос өзгөрүүлөргө каршы таасир этет. Мис., жер үлүлдөрүнүн кабыгынын өңү жашаган жеринин өңүнө окшош келет. Күрөң кыртыштуу жерде үлүлдөрдүн өңдөрү күрөң же кызгылт болот, сары топурактуу жерлерде өңдөрү саргыч болот.
Табыгый тандалуунун дагы бир топ жеке түрлөрү бар. Мисалы, организмдин көбөйүүсү (жашоосунун узактыгы, көбөйүү учурунда жетишүүсү, көп же аз тукумдуулугу ж.б.), жашоого ылайык жердин тандоосу, жашоо мейкиндигин үнөмдүү пайдалануусу, жакын симпатрикалык түрдүн пайда болуусу.
Түр эволюциялык өрчүүнүн негизги баскычы
5) Австралия областына Австралия кирет. Бул областтардын өсүмдүкү, жаныбары бири биринен өзгөчөлүктөрү айырмаланышат.
Эгер өсүмдүк менен жаныбардын морфол. жана анат. түзүлүштөрүнө көз чаптырсак, төрт аяктуулардын аяктарынын жашаган чөйрөсүнө карата, суудан кургакка чыгууда, сойлоп, чуркап, учуп жүрүүсүнө жараша   түзүлүштөрү өзгөрүп кетишкендиктерин көрүүгө болот. Мындай түрдөгү морфологиялык жана анатомиялык мүчөлөрүнүн өэгөрүүлөрүнүн окшоштугу- гомологиялык өзгөрүүлөр деп аталат, анткени алардын сырткы көрүнүштөрү ар башка болушканы менен алардын түпкү келип чыгыштары бир экени чындык. Бул өзгөрүүлөр алгачкы түйүлдүктүн өрчүшүнөн тартып башталат (34-сүрөт). Мындай түрдөгү өзгөрүүлөрдү гомологиялык өзгөрүүлөрдөн, аналогиялык окшоштуктардан ажырата билүү керек. Аналогиялык окшоштукта, организмдердин сырткы окшоштугунун алардын түпкү келип чыгыштары менен эч бир байланышы жок. Мис., куштардын канаттары жана курт-кумурскалардын канаттары, же болбосо бөрү карагаттын (барбаристин) тикендери жалбырактын өзгөрүүсүнөн пайда болсо, долононун тикендери жаш бутактардын, бүлдүркөндүн тикендери, анын кабыгынан пайда болот, бул мисалдардан, булардын түпкү келип чыгыштары бир деп айтууга болбойт, бул белгилердин (тикендердин) жаралыштары булардын белгилүү шарттарга карата бир багытты алышышып өзгөрүүлөрүнө байланыштуу экендигин көрсөтөт (мис., өсүмдүктө тикендердин пайда болуулары, өзүлөрүн чөптөр менен тамактануучу жаныбардан сакташат). Гомологиялык органдардан башка дагы морфологиялык белгилери тиешелүү эволюциялык өнүгүүдө кызматтарын жоготуп койгон мүчөлөрдүн калдыктары (рудумент) жана байыркы тектин белгилери (атавизм) кийинки тукумдарында кайталануусу дагы эволюциялык өнүгүүгө күбө болот.
Кезес дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Тонус
Тонус (грек тилинен τόνος — чыңалуу) — нерв борборлору менен булчуң ткандарынын талбай узак убакыт жана туруктуу козголуусу.
Кени
420 жге чейинки юра мезгилинин чөкмө тектери түзөт. Мында көмүрдүн терт катмары табылган. Экөө ачык карьерден казып алууга жарамдуу. Астыңкы көмүр катмарынын калыңд. 14 лге чейин. Көмүр катмарлары жалпысынан брахиантиклиналды түзүп, анын жантаюу бурчу 15—20°. Түн. жана чыгыш канаттарында жер бетине чыгып жатат. Орт. күлдүүлүгү 18%. Күйгөндө 17,48 МДж/кг жылуулук берет. Көмүрдүн ири запасы бар деп эсептелет.
«Акташ» АК
«Акташ» АК - акционердик коом (1993). 1929-жылы Ош шаарында кирпич-акиташ заводу болуп түзүлгөн. 1962-жылы ага эки кирпич заводу кошулуп, 1979-ж. «Ош курулуш материалдары» деп аталып, кум жана шагыл чыгара баштаган. 1993-жылдан жогорку сапаттагы альфа гипсин чыгарат.
Сихонкино (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Сихонкино — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Кабак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 897 киши. Почта индекси — 453029, ОКАТО коду — 80235823006.
Жөргөлөктөр
Жөргөлөктөр (лат. Anabas) — суудан жөргөлөп кургакка чыгуучу балыктардын бир уруусу.
Жекелик
Жекелик философиялык түшүнүк катары жалпылыктын диалек. карама-каршылыгын түзөт. Жекеликти жалпылыктан ажыратып кароого болбойт. Мындай учурда ал курулай абстракцияга айланат. Тескерисинче, жалпылыкты Жекеликтен бөлүүгө жарабайт. Анткени жалпылыкка тиешелүү белгилер Жекеликке да таандык болот.
Чобдор өтүк
Чобдор өтүк — каңылтыр темирлер менен капталган өтүк. Чобдор — жүбадар ("жүбө" — найза өткүс калак, темир, "дар" — бар) деген сөздөн алынган. Демек, темир бастырылган ок найза өткүс өтүк. "Манас" эпосунда Алмамбеттин өтүгү: "туюк өтүк, кончу кең, чобдор өтүк такасыз" (Сагымбай Орозбаков, 4. 68), — деп сүрөттөлөт.
"Мин Кыял FM" радиосу
"Миң кыял ФМ" радиосу Кыргыз Улуттук Телерадио корпорациясынын 3-каналы болуп эсептелет. 2007-жылы 1-январда саат 13:00дө обого обончу Апаз Жайнаков жазган акын Түмөнбай Байзаковдун "Кыргыз жери" аттуу Саламат Садыкованын аткаруусундагы ырын жаңыртуу менен чыккан. "Миң" сан (эсеп) маанисине келет. "Кыял" ой чабыт. "ФМ" радио уктуруудагы техникалык термин.
Учурдагы кызматкерлери: Башкы редактору Назира Асанкожоева, музыкалык продюсер - Тынчтыкбек Кожобеков - программалык редактор - Руслан Асанбек уулу , - музыкалык баяндамачы - Гүлназ Бакир кызы - үн жасалгалоочусу - Назгүл Айдаралиева Эфирдеги алып баруучулар: Жазгүл Жолдубай кызы, Акыл Жеңишбек уулу, Улан Улукболсун Расул Мырзатегин, Махабат Жумабек кызы - жаңылыктар кызматы. "Баш Бармактын" алып баруучулары: Тыке - Тынчтыкбек Кожобеков, Заке - Замир Казакбаев, Мый-Мый - Жазгүл, Даке - Диана,
Виталий Кличко
Кличко — WBC версиясы боюнча WBCдин ардактуу чемпиону (Чемпион геритус) жана WBO версиясы боюнча мурунку дүйнө чемпиону. Жалпысынан анын каршылаштарынын 87,23% Нокауты бул профессионалдык бокс тарыхындагы эң жогорку көрсөткүч.
Топуракты санитариялык коргоо
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Верона
Верона - Түндүк Италиядагы шаар. Венеция облусунда, Верона провинциясынын административдик борбору. Калкы 262,1 миң (2006). Адиже дарыясынын боюнда. Альп тоолорундагы Бреннер ашуусун өрдөй берген жердеги жолдор тоому. Б. з. ч. 3-кылымдан белгилүү, б. з. ч. 89-жылдан Рим колониясы. Веронанын 12-кылымда шаар-мамлекет болгон. 1405-жылдан Венециянын ээлиги. 1797-ж. Венеция менен бирге Австрияга, 1866-ж. Италия королдугуна кошулган. Экинчи дүйнөлүк согушта катуу талкаланган. Байыркы рим театры (б. з. ч. 1-кдын аягы), чептердин калдыктары, Понте-Пьетра көпүрөсү, роман стилиндеги курулуштар, соборлор, чиркөөлөр, Кастелвеккьо сепили (14-к.; Скалигер көпүрөсү менен) ж. б. сакталган. Шаардын эски бөлүгү Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Музейлер, заманбап сүрөт галереясы, филармония, театрлар бар. Италиянын тамак-аш өнөр жайынын ири борбору (эт, балык, шарап, кондитер азыктары). Түстүү металлургия (цинк жана коргошун эритилет), машина куруу (айыл чарба, электроника ж. б.), химия (резинатехникалык буюмдары, пластмасса), полиграфия, текстиль, тигүү, бут кийим, жыгаччылык, кагаз, эмерек өнөр жай ишканалары иштейт.
Жергиликтүү коомдоштуктар
Жергиликтүү коомдоштуктар Кыргыз Республикасындагы жергиликтүү өз алдынча башкаруунун баштапкы деңгээли болуп саналат. Жергиликтүү коомдоштуктун өкүлчүлүктүү органдары - айылдык (кыштактык), поселкалык жана шаардык кеңештер, тике жана жашыруун добуш берүү менен калк тарабынан шайланган депутаттардан турат. Кыргыз Республикасынын Жергиликтүү коомдоштуктар аймагында жашабаган, бирок аталган аймакта кыймылсыз мүлктү менчиктеген, жергиликтүү бюджетке салык төлөгөн жана жергиликтүү коомчулуктун ишине катышууну каалаган жараны ага мүчө боло алат, жергиликтүү өкүлчүлүк органдарын шайлоого катышуу укугуна ээ.
Быковка (Липовка куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сок дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Камералдык салык текшерүүсү
Камералдык салык текшерүүсү – документтик текшерүүдөн мурда жүргүзүлө турган салык текшерүүсү жана ал ар бир салык эсебин алып жаткан маал-да салык кызматкерлери тарабынан салык органы жайгашкан жердин өзүндө (башка жакка чыкпастан) жүргүзүлөт.
Жез доору
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Киза дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Кара-Инген
Калкы
Калкы - 212 киши.
Жез аммиактуу була
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Жибек жана Түстүү революциялар
Жибек жана Түстүү революциялар - классикалык революциялардан айырмаланган «жибек революцияларынын» теориялык принциптери Италия коммунисттик партиясынын негиздөөчүсү жана теоретиги А. Грамши тарабынан 30-ж. эле иштелип чыккан.
«Жибек революцияларынын» толук ишке ашпай калышынан, анын максат-милдеттерине жетүү үчүн күрөш уланып, «жибек революциясынын перманенттик өнүгүүсүнө» алып келет да, жацы этаптагы саясий революциялык акт катары «түстүү революциялар» жаралат. Бул теориялык жобо акыркы мезгилдеги бир катар окумуштуулар тарабынан иштелип чыккан.
Кара ат
Кара атынын бар экен,
Тормоздолуу (физиология)
Бөлүнүшү
Тормоздолуу пайда болгон жерине жараша четки жана борбордук болуп бөлүнөт.
Чок-Табылгы
Жоо дегенде шайланган,
Версаль
Людовик ХІVнүн тушунда курулуп, кийин анын башкы резиденциясы (1682-жылдан 1789-ж. чейин) болгон. Версальда Версаль тынчтык келишимдерине [Жети жылдык (1756-63-ж.) жана Түндүк Американын көз карандысыздыгы үчүн (1775-83) согуштарды, 1-дүйнөлүк согушту (1914-18) жыйынтыктаган] кол коюлган. 1940-ж. фашисттик немистик армия басып алып, 1944-ж. бошотулган. Версаль архитектуралык жана көркөм сүрөт искусство эстеликтери аркылуу дүйнөгө таанылган. Шаар Людовик ХШнүн чакан аңчылык чебинен (17-18-кылымда) зор ак сарай-парк ансамблине айланган. Ак сарайдан туштарапка жолдор кетет. Ири парктар жайгашып, алар фонтандар, статуялар менен кооздолгон. Белгилүү живописчилер, скульпторлор, жыгач усталар ак сарайдын бөлмөлөрүн өзгөчөлөнтүп кооздошкон (Посол тепкичи, Күзгү галереясы, Тынчтык залы ж. б.). Парктагы белгилүү курулуштардын бири Чоң Трианон жана Кичи Трианон ак сарайлары. Резиденциянын айланасында король мекемелери, ири курулуштар орун алган. Версальдагы архитектуралык ансамбль классицизм мүнөзүндөгү курулуштар менен айкалышып, Европа өлкөлөрүнүн шаар курулушуна жана парк искусствосунун өнүгүшүндө чоң таасир тийгизген. 1830-ж. Версаль ансамблдери Улуттук музей статусуна ээ болгон. Шаар Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Собор, чиркөө, университет, жогорку мектептер (көркөм искусство, архитектура, ландшафт дизайны), институт (парфюмерия-косметика өнөр жайы үчүн адистерди даярдайт), театр, музей бар. Туризм борбору.
Апараксия
Апараксия — так кыймыл-аракет жасай албоо. Мында оорулуу айрым кыймылдарды жасай алганы менен максатына жете албайт. Мисалы, колун көтөргөнү менен баш кийимин кийе албайт.
Конструктивдик апараксияда буюмду анын бөлүктөрүнөн кайра кураштыра албайт. Оору мээнин чоң жарым шарынын кыртышы жабыркоодон пайда болот. Дарылоону анын себебин таап, врач жүргүзөт.
Жаяндар
Жаяндар, жаян сымалдар (лат. Siluroidei) – каңылтыр сымалдар түркүмүндөгү балыктардын түркүмчөсү.
Жаяндар түркүмчөсүнүн 28 тукуму тропик жана мелүүн алкактарда кездешет.
Камкордук боюнча кеңеш
Камкордук боюнча кеңеш – БУУнун органы; эларалык көзөмөлдү жүзөгө ашырууга көзөмөл жүргүзөт (азыркы учурда камкордуктагы баардык аймактарга көзкарандысыздык берилгендигине байланыштуу мындай органдын зарылдыгы жок болуп калды).
Неорационализм
Негизги уюму
Неорационализмдин негизги уюму – «Рационалисттер союзу» 1930-жылы негизделип, бүгүнкү күнгө чейин иштеп келүүдө. Неорационализм учурдагы табият таануу илимдеринин практикасын, өзгөчө анын өнүгүшүндөгү дедуктивдүү илимдердин ролун изилдөө аркылуу жаңы илимий акыл-эсти, илимий духту түзүүнү өз милдетине айландырган. Неорационализм үчүн чыныгы рухий күч, аракеттеги акыл-эс болуп учурдагы физика жана анын фундаменталдуу ачылыштары эсептелишет.
Чоң аяр
Чоң аяр — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, Эсенкандын чыгаан сынчысы. Ч. А. Нескара колго түшүрүп келген Билерикти көрүп сынап, ал жөнүндө буруттарга (кыргызга) кабар берип, алардан көп сандаган белекти тартууга алабыз деген оюн кытайлардын башкы каны Эсенканга айтат. Ч. а-дын айтканы боюнча (Эсенкан Билерикти орго салдырат (Саякбай Каралаев, 1. 119).
Жашырын жазуу
Орус жазуусунда Жашырын жазуу 12-13-кылымдан тартып учурайт. Байыркы чыгыш славяндар Жашырын жазуу максаты үчүн кириллица тамгаларынын ордуна башка алфавиттердин тамгаларын, асыресе глаголицаны пайдаланышкан (12-13-к.).
Сааданбеков, Жумагул Сааданбекович
Сааданбеков Жумагул Сааданбекович (1940-ж. т., Ак-Суу району, Шапак айлы) — мамлекеттик жана партиялык ишмер. Философия илимдеринин кандидаты.
Карабоз
2. Карабоз — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, шибээ элинин баатыры. Бакайдын Кардыгач тууралуу айткан баянында Кардыгачтын кытайлар менен болгон согушка катышкандыгы айтылат (Саякбай Каралаев,"Семетей", 1. 262).
Жашылча өсүмдүктөрү
Алар байыртан белгилүү экендиги жөнүндө 5 миң жыл мурдагы жазма маалымат бар.
Аморита (Оклахома)
Аморита (Оклахома) (Amorita) — Оклахома штатынын Alfalfa округуна караган АКШ шаары.
Чоң билгич
Чоң билгич, Билгич — "Манас" эпосунун каарманы, Кожожаштын баласы. Саякбай Карала уулунун айтуусунда "Кенендеги" кытай баатырларынын бири. Ч. Б. атасы өңдүү эле кара күчү мол, өзүн душмандарынан артыкча өнөргө ээ каарман катары сүрөттөлөт. Чыңтемир өңдүү Ч. Б. да бабасынын ишин улантуучу. Атасы Кожожаш Коңурбайдын айтуусу боюнча улам бир кыргыз баатырын мелжесе, Ч. Б. Коңурбайдын небереси Чыңтемирдин ишенген адамы, кеңешчиси. Буруттун чамасын байкап көрүп, чамасы жете турган болсо алмак болуп, Ч. Б. жанына жүз аяр балбан алып Таласка келет да Сейтектин жылкысын тиет. Артынан кууй келген Акжолтой менен Сейтек согушуп жүрүп отуруп жылкысын ажыратып алат. Балбандарынын баарын бүт кырдырып, катуу жарадар болгон Ч. Б. эптеп кутулат.
Кизес дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жаштар саясаты
Жаштар саясаты - коомдун, анын ар кандай топторунун, социалдык институттарынын калктын өзүнчө чоң демографиялык табу сыяктуу жаштарга мамилеси, ошондой эле жаштардын өзүнүн калктын башка топторунун жана катмарларынын, социалдык институттарынын жана адамдарынын (топтордун жана институттардын өкүлдөрү катары) өкүлдөрүнө, жалпысынан башка социалдык топторго, социалдык институттарга, коомдун баалуулуктарына болгон мамилеси катары аныкталат.
Жаштарды билим берүүгө тартуу көрсөткүчтөрүнүн жогору экендигине карабастан билим берүү сапатынын начардыгы негизги маселе бойдон кала берген. Ушундай абалга байланыштуу, жаш кадрлар эмгек базарында тажрыйбалуураак талапкерлер менен атаандаша албайт. Буга окшогон жагдайларда, расмий маалыматтар боюнча жаштар Кыргызстандын жумушсуздарынын ичинде 98%ды түзөөрү анча деле таң калтырбайт. Көптөгөн изилдөөлөр боюнча, социалдык-экономикалык катаалчылык шарттарында жаш муундун акыбалы башка жаштагы топторго салыштырмалуу начар болуп эсептелет. Жаштар өзүн-өзү ишке ашыруунун көптөгөн мүмкүндүктөрүнөн ажырап калгандыгын моюнга алуу керек, чоң кишилердин турмушуна кирүү үчүн керек болгон баштапкы мүмкүндүктөр жаштарда жокко эсе.
Nokia
Аталыштын пайда болуу тарыхы
Башка иш, дарянын өзүнүн аталыш тарыхы, илгерки nois (көп. nokia) фин сөзүнөн чыккан деп эсептелинет, түшүндүрмөсү болуп кара киш эсептелинет, качандыр бир убакта ал жерде жүргөн экен. Качан киш жоголгондо, бул сөз баардык кара аңтериси бар жырткычтар атала баштаган, мисалга, суусар же норканы.
Тарыхы
Бириккен компаниянын беш негизги ишмердүүлүгү болгон: желим буюмдарды өндүрүү, кабелдер ана электроникалар, жыгачты кайра иштетүү жана электроэнергия өндүрүү. Жылдар менен аларга, экинчи даражадагы, мисалга, аңчылык курал, пластикалар жана химиялык материалдар кошула баштаган.
1989 жылы компания, Radiolinja фин операторуна GSM тармагына жабдуу сатат, а 1992 жылы өзүнүн биринчи колдук Nokia 1011 GSM-телефонун чыгарат.
Платформаны алмаштыруу
Nokia сервистеринин ребрендинги бара бара болот. Ал 2011 жылдын июль айында башталып 2012 жылдын аягына чейин бүтөт.
Кошулуу жана кошуп алуулар
2007 жылдын октябрында Nokia, Navteq компаниясын сатып алуусун жарыялады (ар бир акцияны $78 акчалай). Компания санариптүү топографиялык карталарга адистештирилген жана автомобильдик навигациялык системдерин, уюлдук телефондорго, атайынкы интернет-сервистерге, малекеттик жана жеке уюмдарга керектүү маалыматтар менен камсыз кылуучу.
2008 жылы Nokia, Trolltech (Qt китепканасынын түзүүчүсү) жана Symbian Ltd. (кийинчерээк ал Symbian Foundation болуп алмашылган) компаниясын сатып алды.
Кожоюндары жана жетекчилер
Президент — Стивен Элоп, Олли-Пекку Калласвуо 2010 жылдын 21 сентябрында алмаштырган.
Нгарка-Марета-Яха (Ясавэй-Яха куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Натурализм
Натурализм (лат. natura – жаратылыш) – Коомдун өнүгүшүн жаратылыш мыйзамдары (климаттык шарттар, географиялык чөйрө, космостук телолордун нурлары аракеттери, адамдардын биологиялык-генетикалык жана расалык ж. б.) өзгөчөлүктөрү менен түшүндүрүүгө аракет жасаган философиялык методологиялык принцип. Натурализм коомдун өнүгүшүнүн өзүнө гана таандык объективдүү мыйзам ченемдерин көрө билбеген антропологизмге жакын. Философиялык натурализм 17–18-кылымда спиритуализм менен күрөшүүдө чоң роль ойногон, соңунда өзү реакциячыл-идеалисттик багытка ыктап кеткен.
Сариев, Дүйшө
Жетишкендиктери
Heгизги аткарган ролдору: Семетей, Карагул (К. Маликов, «Сейтек»), Журналист Морфи (К. Симонов, «Орус маселеси»), Иван малай, Дикой (А. Н. Островский, «Сепсиз кыз», «Добул»), Койчу (А. С. Пушкин, «Евгений Онегин»), Кодар (Г. Мусрепов, «Козу Көрпөш, Баян сулуу»), Куркут (Т. Абдумомунов, «Ашырбай»), Данияр, Бектемир (Ч. Айтматов, «Жамыйла», «Кызыл жоолук жалжалым»), Келтек (А. Тажибаев, «Портрет»), Сиплый (В. Вишневский, «Оптимисттик трагедия»), Курбан (Г. Гулям, «Ташбалтанын сүйгөнү»), Ажыбай (А. Малдыбаев, В. Власов, В. Фере, «Айчүрөк»), Борколдой (3. Сооронбаева, «Эркек колукту») жана башка. «Үркүн», «Булбул шам», «Туңгуюкка такалган күндөр», «Дарексиз аял» жана башка драмаларды, «Табылган кат», «Азатгүл», «Кулабасын уук эзели» поэмаларын жазган.
Айрым шилтемелер
Жашоо өзү театр
Худяков, Юлий Сергеевич
Кыскача өмүр таржымакалы
1974-жыл жаш илимпоз үчүн өзгөчө байсалдуу мезгил болду. Тарых факультетин бүтүргөн соң, ал аспирантурага ийгиликтүү тапшырды. Ошол эле жылы москвалык тарыхчы кыз Ольга Владимировна Коршуновага үйлөндү.
Арийне, Юлий Сергеевичти "кыргыз улутчулу" катары күнөөлөөгө эч мүмкүн эмес эле, кантсе да анын улуту орус эмеспи. Кызматтык жазага кириптер кылууга да Кыргызстан КП БКнын жетекчилигинин колу кыска - Новосибирск Академиялык шаарчасы, кудай жалгап, Бишкектеги (ал кезде Фрунзедеги) өкмөттүк аянттагы башкы үйгө (Ак үйгө) моюн сунган эмес.
Юлий Худяковдун бул эки эмгеги расмий көз карашка эч канааттанбаган кыргызстандык илимпоздорго чоң демөөр болду. Эки китепти тең алар колдон түшпөгөн баалуу окуу куралы катары пайдаланышты, студент тарыхчыларга үстөккө-босток окутушту.
Бул чакан да болсо, мааниси томдорго татыган эмгекте Юлий Сергеевич энесайлык кыргыздар азыркы теңиртоолук кыргыздарга, фуйү кыргыздарына, саха (якут), тува, хакас, башкыр, ногой, калмак сыяктуу бир катар улуттарга этностук компонент катары жуурулушканын жазып, Энесайдагы кыргыздарды бүгүнкү хакастарга гана байыркы ата-баба катары ыйгарып, энчилеп, ошонун негизинде тарыхтагы Энесай кыргыздарын "байыркы хакастар" же "орто кылымдардагы хакастар" деп кайра атоо таптакыр жарамсыз экендигин (72-б.) өзгөчө баса белгилейт.
1988-жылы сентябрда Кыргызстандын борборунда Бүткүл союздук V түркологиялык конференция өткөрүлдү. Бул бараандуу жыйынга куру кол келбей, Юлий Сергеевич Кыргыз таануу боюнча эл аралык комплекстүү программаны түзүп, аны жүзөгө ашыруу сунушу менен чыкты. Арийне, бул алгылыктуу сунуш ал кезде Кыргызстан Илимдер академиясынын жетекчилеринин куру убадасы менен кагазга бастырылып тынды.
Анын алгачкы чыгарылышынын редактору профессор Михаил Федоров "ат үстүнөн" мамиле кылып, натыйжада ошол эле 1995-жылы китептин оңдолгон жаңы басылышын даярдоону Фонд Т.Чоротегинге тапшырды. Бул басылма азыр библиографиялык таңсык китепке айланды.
Айтмакчы, 1990-жылдардын биринчи жарымы да Орусиянын тарых илиминин алкагында "хакас" термини боюнча ата-бала Кызласовдор таңуулаган терминологиялык талаш-тартыштар менен өттү.
Ар кыл тилдерде жана ар кыл темаларда жазылган эмгектери
2016-жылдын соңуна чейинки эмгектери
Карагер
Карагер — Түлөөнүн байгеге чапкан күлүгү. Манас Каныкейге күйөөлөп барганда өткөрүлгөн ат чабышта К. отуз бешинчи келип, Түлөө тагдырына буюрган Калемкашка үйлөнөт (Сагымбай Орозбаков, 2. 426).
Бассейн
Бассейн - спортто сууда сузуу, ватерполо, сууга секирүү боюнча мелдештер өткөрүлүүчү көлмө. Ал сүзүүчү жана кайык айдоочу болуп бөлүнөт. Сүзүү бассейндери табигый жана жасалма болот. Табигый бассейн үчүн суусу жай аккан, түбү тегиз көлмөлөр тандалат. Жасалмасы тик бурчтуу формадагы ваннадан, машыгууга даярдануучу аянттан жана техникалык имараттан турат. Узундугу 50 жана 25 м, туурасы 25, 21, 16, 11 м, туурасына жараша уз. 8, 6, 5, 4 м жолчолору бар, тереңдиги 1,2-1,8 м. Секирүүгө арналган бассейндин өлчөмү 20x20 м. Анын суусун ар суткада чыпкалоо, хлорлоо, бактерицид лампалары менен нурлантуу ж. б. ыкмалар менен тазалап турат, температурасы 26-30° болушу керек. Кайык менен сүзүү бассейнди атайын жайларга курулат, анын тереңдиги 6 м ден ашпайт. Кыргызстанда бассейндер Бишкекте 40-жылдардан баштап курула баштаган.
Жаматтык коопсуздук жөнүндө келишим уюму
ЖККУнун максаты: келишимдин катышуучу өлкөлөрүнүн территориалдык-экономикалык мейкиндигин армиялардын жана жардамчы бөлүктөрдүн биргеликтеги күчү менен тышкы согуштук-саясий агрессорлордон, эл аралык террористтерден, ошондой эле чоң масштабдагы жаратылыш кырсыктарынан коргоо.
Нгарка-Сэври-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.