cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кырк
Бул жерде К. санынын сыйкырдуулугу ачык байкалып турат. Мында кеп, албетте көчмөн элдин салтына, көзгө көрүнбөй кубулуп жүргөн, адамдардын асыресе баатырлардын жандоочусу, жолдоочусу болуп, болочок тагдырына чоң мааниге ээ болгон, кыйын кезеңге туш болгондо, кысталышта жардамга келип, колдоп, сүрөөнгө алып келген ыйык заттар Кыдыр, Кызыр, Кызыр Илияс (к. Кызыр Илияс) кырк чилтендин (к. Кырк чилтен) бөтөнчө жан катары, «Манасты самап, кастарлап, келечегине бир эске алынуучу нерсе: Мына ушулардын кылган иш-аракеттеринде кырк деген сандын аралашып, ажырагыс болуп жүргөндүгүндө. Бул асыресе Кыдыр Илиястын Манасты кырк күндөн бери издегенин, ага минтип кырк чилтендин өздөрү келип таап олтургандыктан ачык көрүнөт. Кыргыз элинде илгертен бери: «кырктын бири кыдыр, миңдин бири олуя» деген сөз жашап келген. Бул канчалык сан көп болсо, ынтымактуулукка ылайык, анын ичинен мыкты, жакшы нерсе артык болот деген практиканын натыйжасы экендиги белгилүү. Дегеле кырк дегендин күчтүүлүктү, дараметтүүлүктү, кубаттуулукту туюнтушу да ушуну менен байланышкан. Мисалы, Жакып баш болуп, кыргыздар Каныкейге кудалап барышканда, Каныкейдин атасы Атемир конокторду тосуп, сый-урмат көрсөтөт:
Кошо келген кырк нөкөр,
Чилликос (Огайо)
Чилликос (Огайо) (Chillicothe) — Огайо штатынын Ross округуна караган АКШ шаары.
Комменсализм
Комменсализм - табигаттагы белгилүү бир түрдүн организминин башка бир түрдүн эсебинен, аларга зыян келтирбей жашоосу (азыктануу же чөйрө катары пайдалануу). Мисалы, Африка чөөсү арстандан калган тарп менен азыктанат. Кыргызстанда жору карышкыр же илбирстин жеминин калдыгы менен азыктанат.
Комменсалдар
Комменсалдар (лат. commensalis - тамакташ). Жаратылышта организмдердин ар түрдүү азыктанышат, алдуу күчтүүлөрү өзүлөрү азыктарын табышып эркинче азыктанат, кайсы бирөөлөрү өзүнчө азык таап кармап жегенге жөндөмсүз болгондуктан, башка организмге жармашып, күчтүү жаныбардан калган калдыктарды жеп жашайт. Мындай организмдерди азыкташтар же коменсалдар  деп аталат. Мындай жол менен азыктануучулар эч убакта бири-бирине жамандык кылбайт.
Кингстон
Британиялык лейтенант Ф. Г. Кинг тарабынан 1788-жылы абак шаарчасы (1814-жылга чейин) катары негизделген. 1825-жылы тартиби өтө катаал жана шарты оор жаңы абак түзүлгөн. 1855-жылы коомдун каршылыгынын негизинде ал абак жабылган. Норфолк аралынын кеңири автономиясы токтотулгандан кийин (1856-жылы 1-январь), Кингстон — анын административдик борбору. 1850-жылдар аягында кит уулоо үчүн пайдаланып, калкы аз калган. Кингстондо Норфолктун административдик мекемелери, губернатордун резиденциясы, аралдын администрациясынын имараты, өкмөттүн жыйындар залы, сот имараты бар. 20-кылымдын 2-жарымынан аралдын администрациясы эски курулуштарды сактап, калыбына келтирүү үчүн чара көрө баштаган. Норфолк аралынын музейи уюштурулган. Калкы негизинен туристтерди тейлейт. Жеңил, тамак-аш өнөр жайы иштейт.
Үркөр,
Үркөр, элек жылдыз — чачыранды жайгашкан топ жылдыз. Түнкү асманда "үркүп чыккандай болуп өзгөчөлөнүп турат; башка жылдыздар тобуна караганда асмандан жайдын ортосунан келерки жайдын башталышына чейин даана көрүнөт. Жай чилдесинде бул топ жылдыз горизонттон бир аз жогору таң атарда гана көрүнөт (Аяк оонада Ү. таң менен кошо чыгат); жайдын аягында Ү. таң алдында чыгып, шүүдүрүм түшүп, жер салкындайт; күзүндө Ү. горизонттон бийиктеп (Ү. төбөгө келип калыптыр), түн бир кыйла узарат; кыш ортологондо Ү. төбөгө келет. Жаз айларында Ү. батыш тараптан көрүнөт, жайында жана күзүндө Ү. чыгыштан чыгат. Кыргыздар Ү-дүн батыш тараптагы горизонтко жакындаганынан жаздын келгенин билишкен (Үркөр жерге түшпөй жер кызыбайт). Кыргыз эли Ү. менен Айдын абалы боюнча жылдын гана эмес, айдын да кандай болорун аныкташкан. "Манас" эпосунда да айрым каармандар жакынкы арада алдыда боло турган окуялардын эмне менен бүтөрүн жылдыздарга, алардын ичинен Ү-гө карап, так айта алышкан. Мисалы, Манас баатыр Бээжинге аттанып, кытай чегине жеткенде Алмамбетке:
Элим түшүп эсиме,
Жетиген кетти желкеге,
Паркана мамлекети
Кыскача таржымакалы
Кытай элчиси өйдөсүнүп текеберленгени үчүн чек арада турган Ю шаарында (азыркы Өзгөндөгү Шоро-Башатка жакын жерде) өлтүрүлгөн. Согуштун чыгып кетиши үчүн ушинтип өзүнөн-өзү шылтоо табылат.
Хань империясынын Батыштагы атак-даңкы Ферганадагы жортуулдан кийин биротоло төмөндөп калат. Мына ошондуктан, Даванды өз жайына кой деген кеңешке карабай император багынбас мамлекетти биротоло талкалап, ошону менен кылтыйып сынай карап турган коңшу мамлекеттерге сес көрсөтүп коюуну максат кылат.
Эрши коргонунда болгон жеңишке карабастан, ошол учурдагы кытай армиясынын абалы анча деле жакшы эмес болчу. Фергана менен коңшу турган Каңгүй мамлекети да кытайларга тикеден-тике каршы турушту.
Санжырачы
Санжырачы – санжыра айткан киши. Кыргыздарда санжырачылардын дээрлик баары эркектер болгон. Белгилүү кыргыз санжырачылары: Балык, Тоголок Молдо, Талып Молдо (Талып Байболот уулу), Бала Айылчы, Актан Тыныбек уулу, Осмонаалы Сыдык уулу, Белек Солтонкелди уулу Солтоноев, Үсөйүн ажы жана Жусуп Мамай (Кытайдагы кыргыздардан), Абдишарип Тургунбай уулу ж.б. Али көп санжырачылардын эмгектери элге жете элек. Санжырачылардын ар кандай конкурстары өтүп китептери чыгууда.
Конъюнктура
Конъюнктура, саясий (лат. conjungere - байланыштырган, бириктирген) - жалпы маанисинде «Конъюнктура » термини шарттардын жана аларды түзгөн аракеттердин жыйындысын, бардыгын камтыган буюмдардын өз ара байланышы жана кайсы бир тармактагы алар менен болгон операцияларды билдирет.
Неотропиктик флористикалык царство
Неотропиктик флористикалык дүйнө (Neotropis) - Түштүк Американын көпчүлүк бөлүгүн, ошондой эле бүтүндөй Борбордук Американын жана ага жанаша жаткан тропик аралдарды камтыйт. Флорасы абдан бай жана ар түрдүү, айрыкча мезофилдик токой өсүмдүктөрү басымдуулук кылып, палеотропиктик флористикалык царствонун флорасы менен тектеш. Ошондуктан Неотропиктик флористикалык царствого бири-бирине жалпы мүнөздүү сүттикендер көптөгөн тукумдарга (лаврлар, чалкандар, бомбакстар, сүттикен, сапиндер ж б) жана 450гө жакын жалпы урууларга ээ. Неотропиктик флористикалыкдүйнө Африка менен болгон миграциялык байланышы үчүнчүлүк мезгилдин башталышына чейин созулушу мүмкүн. Анткени, ага далил катары бормелийлер тукумунун бардык түрлөрү тропик Америкада бир түрү Африкада өсөт. Ошондуктан миграция палеотропик райондордон неотропик райондорго эле жүрбөстөн, тескерисинче жүргөндүгү жөнүндө да жыйынтык чыгарууга болот. Неотропиктик флористикалык дүйнө 5 областка бөлүнүп, аларга Кариб, Амазонка, Бразилия, Гвиана бөксө тоолору жана Анд тоолору кирет.
Аргайда (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Көк маңдай амазона
көк маңдай амазона  (Amazona aestiva)   - Амазонка тотуларынын бир түрү.
Кырк чоронун күмбөзү
Семетейдин аларды токтотууга жасаган аракети текке кетет. Кайра ага каршы согуш ачышат. Ошондо Семетей аларды кырып аларга күмбөз салдырат. Элдик уламыш боюнча ал күмбөздөрдү Кочкор өрөөнүндөгү Талаа-Булак, Төрткүл жана Семиз-Белдеги кыркаланган көп күмбөздөр менен байланыштырышат. Күмбөздөрдүн курулушу 16—19-кылымдын аралыгында бийик босоголуу болуп курулган. Бышырылбаган кыш менен кынаштырылып курулгандыктан урап бүтүп, алардын чала ураган орду гана калган. Мындай архитектуралык курулуш салты Орто Азия элдеринде кийинки убакка чейин колдонулган.
Айлана чөйрөнү коргоо
Канализация
1...Механикалык тазалоо. Механикалык тазалоодо суу менен агып келген таштандылар кармалып тазаланат. Агып келген көлөмү чоңураак болгон таштандылар (кагаз, пластик пакет ж.б.) темир торчого такалат. Ал торчо өзүн-өзү оператордун көзөмөлү алдында тазалап турат. 2...Кум кармагычтар. Кум кармагычтарда агым жайыраак болот. Ал жерде механикалык тазалоодон өтүп кеткен салмактуу майдараак бөлүкчөлөр чөгөт. Бул жерде чөккөн чөкмөнү чуңкурга чогултуп келип аны түтүктүн жардамы менен сордуруп алышат. 3...Биринчилик чоң тундургучтар. Бул жерде кир суу 1,5 саат туруп эң майда бөлүкчөлөргө чейин тунат. Суунун түбүнө чөккөн чөкмөлөрдү кыргычтар тазалайт. Алардын оозу айланган тарапты караган үчүн чөкмөлөр өз агымы менен агып чыгат. Ал эми үстүнө калкып чыккан таштанды, эрибеген кошулмаларды калпыгычтар чогултат. 4...Биологиялык тазалоо бассейндери. Бул жерде суунун химиялык курамын тазалоо башталат. Суу активдүү баткак менен аралашып, андагы микроорганизмдер сууну ар кандай булгоочу кошулмалардан тазалайт. 5...Экинчилик чоң тундургучтар. Бул жерде суу ага аралашкан активдештирилген баткактан тазаланат. Ал кыргычтардын жардамы менен чогултулат. Баткактын керектүүсү алынып, калганы талаага жайылып кургатылат. 6...Хлордоо. Бул этапта тазаланып чыккан сууга хлор кошулат. Анын концентрациясы 0,20 мл/л түзөт. Хлордолгон суу 30 км агып барып Чу дарыясына куюлат. Суу Чу дарыясына жеткенче хлор анда жакшылап эрип микроорганизмдерден тазалайт. Дарыяга куйганда суудагы ичеги таякчалардын концентрациясы 600 бирдик/л ашпайт. Аны лаборанттар күн сайын текшерип турат. Анткени мамлекеттер менен белгилүү келишимдер бар.
Дауэс планы
Дауэс планынын авторлору бул жол Батыш Европадагы капит. системаны бекемдеп, импер. державалардын антисоветтик коалициясын түзүп, репарация төлөөдө Советтик Союзуна Германиянын өнөр жай товарлары көп түшүп. СССРдин индустриясын начарлантып. коргонуу жөндөмдүүлүгүн төмөндөтөт деп эсептешкен.
Кингстон (Канада)
Француздар тарабынан соода факториясы жана форт катары 1673-жылы негизделген. 1846-жылдан шаар. 1998-жылы анын курамына кошуна округдар (Кингстон жана Питтсбург) кирген. 19-кылымдагы британ чептери (анын ичинде Форт-Генри; Ридо каналына кирүүнү коргоо үчүн салынган) жана канал Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. Неоготика стилиндеги Кудай эне собору (1843—48), мэрия имараты (1842—44) сакталган. Король университети (1841), Канада король аскер колледжи (1876), сүрөт галереясы, музейлер (геология, минералогия, криминология, деңиз ж. б.), Эл аралык муз үстүндөгү хоккей федерациясы (1965), театр (симфониялык оркестр иштейт) бар. Жыл сайын канадалык кино (2001) жана эл аралык жаз музыка фестивалдары (2005) өткөрүлүп турат.
Кырк-Кыз-Арык
Кырк чилтен (иран - кыргыз сөзү) — мифологиялык түшүнүктө адамдын көзүнө көрүнбөгөн, укмуштуудай касиетке ээ болгон жакшылык кылуучу дух. «Кырк» деген эпикалык сан жеке кыргыз элинин фольклорунда эмес, Орто Азия менен Алдыңкы Азиянын элдеринин фольклорунда да салттык түрдө туруктуу айтылат. Бул сандын түпкү теги байыркы иран мифологиясындагы «чилтан» («чил» — кырк, «тан» — киши, — «кырк колдоочу», «кырк сыйкырдуу олуя») деген түшүнүк боюнча пайда болгон деп эсептөөгө болот. Иран мифологиясы боюнча чилтен сыйкырдуу күчкө ээ болуп жана көрүнбөй адамдардын арасында жүрүп сүйгөн кишисин колдойт имиш.
Кайып эрен — кырк чилтен
2. Кырк чилтен, Кырк чилтан — Баткен районундагы туш тарабын дайра, тоо курчап ат чабымдай аралды элестеткен Коргон айлына кире бериште орун алган коор жай (бейит) мазар. Ал жерде жалгыз түп гүлсовгар (дарак) гүлдөп турат. Эл ошол жерди Манастын кайыбынан берген кырк жигитинин бейит мазары деп касиеттүү көрүп, ыйык эсептешет.
Кингстон (Ямайка)
Кингстон (Ямайка) — Ямайка мамлекетинин борбору, шаар. Ямайка аралынын түштүк-батыш бөлүгүндө, дөңсөөлүү түздүктө, Кариб деңизинин жээгинде жайгашкан. Калкы 578,5 миң (2008, Чоң Кингстон шаар агломерациясында 941 миң). Эл аралык аэропорту бар. Деңиз порту (жылына 18 млн тонна жүк ташылат). Жыл сайын август—октябрда ураган болуп турат. Өлкөнүн маанилүү соода экономикалык борбору жана Кариб деңизиндеги ири порт. Британиялык келгиндер тарабынан 1693-жылы негизделген. 1703-жылы өрттөн жапа чеккен. 1872-жылы Ямайканын административдик борбору статусуна ээ болгон. 1944-жылы Кингстондо Ямайканын жаңы конституциясы кабыл алынып, 1950-жылдардын аяк ченинде Вест-Индия федерациясынын курамына киргизилип, арал өзүн-өзү башкаруу укугуна ээ болгон. 1962-жылы августта Ямайка көз каранды эместикке ээ болгондон анын борбору. Кингстондун борборунда заманбап курулуштар курулган. Чыгышында Рокфорт чеби (17-кылым), Сент-Томас чиркөөсү, парламент үйү (18-кылым) ж. б. бар. Өлкөнүн ишкер, ири экономикалык жана финансы борбору. Ири компаниялардын штаб-квартиралары жайгашкан. Нефть ажыратуу (суткасына 35 миң баррель; Венесуэла менен Мексикадан алат),айыл чарба продуктуларын кайра иштетүүчү, тамеки, жеңил, тамак-аш (пиво, ром, кофе) өнөр жай ишканалары, бал камыштан этил спиртин алуучу 2 завод (жылына 220 млн л; үчүнчүсү курулууда) иштейт. Кустардык кол өнөрчүлүгү (белек-бечкектерди даярдайт) өнүккөн. Кингстон — баңгизаттарды (марихуана, кокаин, героин) жашыруун өндүрүүнүн ири борбору. Институттар [анын ичинде Ямайка институту (1879)], технологиялык университет (1958), музейлер (анын ичинде аскер, Боба Марли), улуттук галерея бар. Ботаникалык бак уюштурулган. Кариб деңизинин бассейниндеги өнүккөн туризмдин ири борборлорунун бири (негизинен АКШдан келет; 65%).
Тогуз кумалак (тогуз коргоол)
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Өмүралиев, Асанбек
Өмүралиев Асанбек — театр жана кино артисти.
Конфуций окуусу
Мэн Цзы Асмандын Каары-Гэмин (Асмандын Эркинин өзгөрүшү) концепциясын иштеп чыккан. Буга ылайык күч колдонуу менен алмаштырылган бийлик - бул жогортон ылдый түшүрүлгөн жаза. «Асманда эки күн болбогон сыяктуу эле, элде да эки башкаруучу болушу мүмкүн эмес». Мэн Цзы окуусуна ылайык жердеги социалдык теңсиздик, мураска өтүүчү саясий бийлик ж.б. асмандын эрки менен болот. Жыйынтыктап айтканда Конфуций окуусу - социалдык жана экономикалык жактан азыраак камсыз болгон, төмөн жакта тургандарга карата «чоңдордун» аталык камкордугу катары, саясий илимге патернализмди түшүндүрөт.
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Шэйкер Хэйтс (Огайо)
Калкы - 28448 киши. Болжолдуу аянты - 16.4 км². FIPS коду — 39-71682.
Жийде (Сузак району)
Жийде — Кыргыстандын Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы айыл. Сайпидин Атабеков айыл аймагына кирет.
Мурат Алиев
Мурат Алиев (10-декабрь, 1948 Нарын, СССР - 17-июль, 2020 Бишкек, Кыргызстан ) — Советтик жана Кыргызстандык кинооператор, «Кыргызфильм» киностудиясынын жогорку деңгээлдеги коюуучу оператору. Кыргызстандын эмгек сиңирген ишмери, Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыктын лауреаты.
Өмүр баяны
2020-жылы 17-июлда, белгилүү кинооператор оор илдеттен каза болот.
Дары шыраалжаң
Көп жылдык, айрымдары - бир жылдык чөп. Жалбырагы татаал, сабакка кезектешип, тушташ же кылка жайгашкан. Гүлү туура эмес түзүлүштүү, топ гүлү машакчадай, тогологураак, манжадай кылкалуу. Мөмөсү - кутуча. Мелүүн алкактарда 600гө жакын түрү таралган.
Гашков Ключ дарыясы
Гашков Ключ — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Черная Уса дарыясынын оң жээгинен 15 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Аймактык үстөмдүк
Аймактык үстөмдүк – мамлекет өзүнүн бийлигин жарандыгына (юридикалык жактын улутуна) карабастан, ошол аймакта жайгашкан баардык адамдарга жана уюмдарга карата башкарууну ишке ашыруусу. "Аймактык үстөмдүк" түшүнүгү «мамлекеттик юрисдикция» түшүнүгүнөн кеңири, анткени (акыркыны камтуу менен) мамлекеттик бийликти анын баардык конституциялык тариздеринде (мыйзам чыгаруу, аткаруу, административдик жана сот) толук чагылдырып көрсөтөт.
Нарын козголоңу
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Үрүстөм
Башкы тарых Шаанама
Үстүнө темир кийинген
Социалисттик Реализм
Кыргыз адабиятында социалисттик реализмдин агымы м-н кучтуу образдарды жараткандардын алдынкы сабында Чыңгыз Айтматов турат.
Аршаглы-Аят (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Невакет
Үйлөр төрт чарчы көлөмдө болуп, бир канча бөлмөдөн турган. Аларда кире бериш(коридор), тамак-аш бышыруучу, жашай турган жана  чарбалык маанидеги бөлмөлөр болгондугун табылгалар ырастайт. Дубалдары пакса жана бышырыбаган кыштан тургузулган. Көп мезгилге чейин колдонгондуктан, айрымдары бир нече ирет оңдолуп, дубалы кайрат согулуп, алды экинчи ирет бышкан кирпич менен төшөлгөн. Тамак-аш бышыруучу бөлмөдөн нан жаба турган меш, күлдүн калдыгы, малдын сөөгү, чопо идиштин сыныктары табылган. Жашай турган бөлмөлөрүнөн карапа идиштин сыныктары, чырак, кооздук жана үй тиричиликтерине керектүү буюмдар табылган. Бир бөлмөдөн экинчи бөлмөгө которуп коюуга ыңгайлуу үй жылыта турган очоктор болгон. Алар диний ырым-жырымдарды аткарууга да пайдаланылган. Айрым бөлмөлөрдүн дубалдары алебастр менен шыбалып, геометриялык фигуралар, өсүмдүк жана жаныбарлардын сөлөкөттөрү сымал элементтерден турган оюулар менен кооздолгон.
Артрит
Артрит — муундардын сезгенүү оорусу. Оору бир муунда болсо — моноартрит, бир нече муун ооруса полиартрит деп айырмаланат.
Артритке жугуштуу ооруу
Артритке жугуштуу оорулар, көбүнчө туберкулёз, сүзөк, бруцеллёз, келте, дизентерия, ангина жана башка; өнөкөт инфекциялар — кулактын, бадам сымал бездин, мурундун кошумча коңулдарынын сезгениши, тиштин жабыркашы; муундардын ар кандай травмалары себеп болот.
Айыбын (күнөсүн) моюндап келүү
Айыбын (күнөсүн) моюндап келүү – кылмыш жасаган кишинин ал тууралуу тергөө, прокуратура органдарына, сотко өзүн сот адилеттигинин колуна тапшыруу ниети менен өз ыктыярдуу келүүсү. КР кылмыш-жаза процесстик мыйзамдарында Айыбын (күнөсүн) моюндап келүүсү кылмыш-жаза ишин козгоонун бир жүйөсү болуп саналат жана кылмыш-жаза жоопкерчилигинен бошотуунун атайын түрүн колдонуу үчүн кызмат кылышы мүмкүн. Айыпкер өзүнүн кылмышы ашкереленерин күн мурунтан билип келген учурларда, Айыбын (күнөсүн) моюндап келүүнү жеңилдетүүчү жагдай катары кароого болбойт.
Ташкен облусу
Административдик бобору — Нурафшан шаары.
Дары оору
Ал дары аллергиясы (90%), уулуу жана тератогендик (тукумдун өсүшүн бузуучу) болуп бөлүнөт. Түрдүү дарыларды (антибиотик, гормон) кен өндүрүүдөн жана аллергендердин (синтет. заттар, чаң) көбөйүшүнөн дары аллергиясынын саны өсүүдө.
Кичи Лиур-Яга
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Дары куюу
Дары куюу мезгилинде асептика так аткарылышы зарыл.
Дресвянка дарыясы (Балыксу куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кинематика
Кинематика (грекче kinematos — кыймыл) — механиканын бөлүмү; мында нерсенин кыймылынын геометриялык касиеттери нерсенин массасын жана ага аракеттенүүчү күчтү эсепке албай эле изилденет. Кинематикада ар кандай объектилердин кыймылы башка нерсеге (эсептөө тутумунун) башталышына салыштырылып изилденет. Кинематика нерсе менен эсептөө тутумун баштоону [х, у, z окторун] байланыштырып, ар кандай убакытта кыймылдаган нерсенин касиеттерине жараша: 1) чекиттин жана катуу заттын кинематикасы; 2) деформациялануучу бөлүкчөнүн жана үзгүлтүксүз чөйрөнүн (катуу заттын, суюктуктун, газдын) кинематикасы болуп бөлүнөт. Кинематика берилген эсептөө тутумун баштоодо салыштырмалуу чекиттин же нерсенин кыймылын математикалык теңдемелердин, графиктердин жардамы менен туюнтуп, кыймылдын траекториясын, ылдамдыгын, ылдамдануусун ж. б. физикалык чоңдуктарын аныктайт; чекиттин жана нерсенин кыймылынын теңдемеси же графиги, таблицасы белгилүү болсо, анын кыймыл мыйзамы белгилүү болот. Алга жылуу кыймылынын мыйзамы S= f(t) теңдемеси менен берилет, мында S — аралык, t — убакыт. Кыймылдагы нерсенин негизги кинематикалык чоңдуктары ылдамдык жана ылдамдануу. Айлануу кыймылында нерсенин абалы айлануу бурчу \Psiменен аныкталып, кыймыл мыйзамы теңдеме түрүндө берилет. Бирөө шарт боюнча кыймылсыз, экинчиси биринчиге карата белгилүү кыймылда болгон эки же андан көп эсептөө тутумун баштоосу аркылуу аныкталуучу кыймыл чекиттин же нерсенин татаал кыймылы деп аталат. Татаал кыймылдын кинематикасы нерсенин абсолюттук жана салыштырма кыймылдарынын мүнөздөмөлөрү менен эсептөө тутумун баштоо кыймыл мүнөздөмөлөрүнүн ортосундагы көз карандылыктарды аныктайт.
Көк кан тамырлар
Көк кан тамырлар —  денедеги бардык органдар менен ткандардан чогулган канды жүрөккө алып баруучу кан тамырлар. Алар эң эле ичке капиллярдан (венула) пайда болот. Веналар улам биригип отуруп, орто жана жоон кан тамырларга айланат. Акыры дененин төмөнкү бөлүгүнөн кан жыйноочу көк кан тамырлар төмөнкү көңдөй, жогорку бөлүгүнөн кан жыйноочу кан тамырларды жогорку көңдөй кан тамырлары деп аталат. Ал эми тамак сиңирүүчү органдардан (карын, уйку бези, он эки эли ичеги, ичке жана жоон ичеги, көк боор) кан чогулткан вена боорго куят да, дарбаза Венасы деп аталат. Боорго агып келген бул канды боор клеткалары ар түрдүү микробдордон жана уулуу заттардан тазалайт.
Кинематография
"Кинематография" - гректин κίνημα (kinema) деген сөзүнөн алынган, бул "кыймыл, кыймылдоо" дегенди билгизет жана γράφειν (graphein) деген "жазууну" билгизген сөздөн келип чыгат, бул экөө биригип, "кыймылды жазуу" дегенди түшүндүрөт. Бул сөз киноискусствону, фильмдерди тартуу процессин белгилөө үчүн колдонулган, кийинчирээк анын мааниси "фотографиялык сүрөттөрдүн кыймылы" менен чектелип калган.
Түрк кагандыгы
Талаа элдеринин салтына ылайык бийлик Бумындын иниси Истеминин колуна өткөн. Ал өз агасы өлгөнгө чейин эле Жети-Сууну, Борбордук жана Батыш Теңир-Тоону жердеген он ок уруусун (он жебе элин) өз ээлигине кошуп алган. Ушундан кийин Истеми "он уруу каганы" деген титулга ээ болгон. Ал чындыгында мамлекеттин батыш бөлүгүндө гана бийлик жүргүзгөн. Өлкөнүн чыгыш бөлүгүн башкарып турган Бумындын туугандары кагандын бийлигин жөн эле улантымыш болгону менен тышкы саясатты толук бойдон өз алдынча жүргүзүшкөн.
Тарду Боке каган өлгөндөн кийин 603-ж. Түрк мамлекети Чыгыш жана Батыш кагандыктары болуп экиге бөлүнүп кеткен. Кыргызстандын мындан аркы тарыхы Батыш Түрк кагандыгы менен байланыштуу. VII к. башында Батыш Түрк кагандыгы "Он ок эли" мамлекетинин аты менен аталган. Ашина династиясынын мамлекет башчыларынын расмий титулдары болуп түрктүн "жабгу каганы" же "Он ок элинин каганы" эсептелинген.
Эски янбек (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Англия-Бирма согуштары
Англия-Бирма согуштары - 19-кылымдагы Англиянын Бирманы каратып алуу үчүн жүргүзгөн баскынчылык согуштары. Биринчи Англия-Бирма согуштарынын (1824-26) жүрүшүндө англиялык Ост-Инд компаниясы Рангунду, Аракан жана Тенассерим аймактарын ээлеп, Бирманын борбор шаары Авыга кирген. 1826-жылы 24-февралда Бирмага Яндабо келишимин таңуулаган. Келишим боюнча Бирмадан Аракан, Тенассерим жана 19-кылымдын башында Бирма каратып алган Индиянын Ассам жана Манипур княздыктары тартып алынган, 1 млн фунт стерлинг өлчөмүндө контрибуция төлөөгө милдеттендирилген. Экинчи Англия-Бирма согушу (1852) Ост-Инд компаниясынын мон, шан жана карен урууларынын көтөрүлүшүнөн пайдаланып, Бирманын Пегу облусун кошуп алуусу менен аяктайт. Үчүнчү Англия-Бирма согушу (1885) Улуу Британиянын Бирманы толук багындыруусу менен аяктайт. 1886-жылы 1-январдагы манифест боюнча Бирма Англиянын ээлиги катары таанылып, өзүнчө провинция катары Индиянын курамына кошулат.
Дарканбаев, Темирбай Байбусынович
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Векуа Илья Несторович
Векуа Илья Несторович – (23.4(6. 5).1907, Грузия, Шешелеты айылы 2.12. 1977, Тбилиси) орус жана грузин математиги жана механиги, СССР ИАнын корреспондент мүчөсү (1946), академиги (1958) жана ГССР ИАнын академиги (1946), Социалистик Эмгектин Баатыры (1969). Тбилиси университетин бүтүп (1930), Тбилиси университетинде, ГССР жана СССР ИАда. Новосибирск университетинин ректору (1959-64), Тбилиси университетинин ректору (1965-72), 1972-жылдан ГССР ИАнын президенти. Векуанын негизги эмгектери азыркы математикалык физиканын жаңы илимий багыттарына, айрым туундулуу дифференциал теңдемелер боюнча эмгектери эллипс тибиндеги теңдемелердин кеңири классынын анализдик теориясын түзүүгө арналган. Векуа бир өлчөмдүү сингулярдык интеграл теңдемелер теориясына ири салым киргизген, фредсольмдук эмес эллипстик чет маселелердин жаңы түрүн ачкан жана изилдеген. СССР мамлекеттик (1950) жана Ленин сыйлыгынын (1963) лауреаты. Беш Ленин, «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Несеви
НЕСЕВИ Шихаб ад-Дин Мухаммед ибн Ахмад – 12-кылымдын акыры – 13-кылымдын башында Орто Азияда жашаган тарыхчы. 1223-жылдан Хорезм шах Мухаммеддин уулу Жалал ад-Динге кызмат өтөгөн. Ошол доор-догу окуяларды баяндаган араб тилинде «Сират ас-султан Жалал ад-Дин Манкбурны» («Жалал ад-Дин Меңбурнунун өмүр чыйыры») аттуу эмгек жазган. Бул эмгекте Теңир-Тоо, Жетисуу аймактарында болуп өткөн айрым окуялар чагылдырылган. Несевинин эмгегин З. М. Буниятов орусчага которгон (1973).
Үч-Кошой
Үч-Кошой — "Манас" эпосундагы топоним. Эпостун көпчүлүк эпизоддорунда учураган Таластагы белгилүү жер. Радлов жазып алган вариантта Каныкей Бакайдан Семетейди көчүрүп келүүнү суранат. Семетей көчүп келген жер Ү.-К. болот:
Ордосун тигип алды дейт (Радлов жазып алган вариант, 309).
Кара-Суу (Лейлек району)
Кара-Суу — Кыргызстандын Баткен облусунун Лейлек районундагы айыл. Лейлек айыл аймагына кирет.
Кан-тамырлардын варикоздук кеңейиши
Кан-тамырлардын варикоздук кеңейиши — кан тамырлардын узарып, ийри-буйру жана түйүн сымал болуп кеңейүүсү.
Фридрих Энгельс
1844-ж. августта Энгельс менен Маркс Парижде жолугушуп, ошондон алардын достугу жана биргелешкен ишмердиги башталат.
Конвергенция концепциясы
Конвергенция идеясын активдүү иштеп чыгуучулардын жана таратуучулардын бири А. Сахаров болгон. Конвергенция концепциясы 50-ж. калыптанып, өнүгүүгө ээ болгон. Конвергенция концепциясы коомдогу чыныгы процесстердин социалдык структурасына, функция жана багыттары ото жакын, мааниси жагынан окшоштуктарды таанууга таянат. Конвергенция тенденциялары коомдук турмуштун бардык сфераларын өзүнө камтыйт. Окшошуктар өндүрүштө илимдештирүү, социалдык башкаруунун рационалдаштыруу жана бюрократташтыруунун күч алышы, тейлөө сферасынын өсүшү жана социалдык-таптык структурадагы сапаттык өзгөрүүлөр процесстеринде көрүнөт. Конвергенция кубулушу ар түрлүү индустриалдык коомдордогу чыгармачылыктын өнүгүшүнүн, ар кыл социалдык катмарлардын кирешелерин теңдөөдөн, көпчүлүктүн кызыкчылыгын материалдык керектөөлөрдүн кийинки бөлүккө алыс чыгуудан, элге билим берүүдө жаңы парадигмага өтүүдөн байкалууда. 80-жж. орто ченинен баштап бардык өнүккөн өлкөлөрдү камтыган индустриалдык цивилизациянын кризисине байланыштуу жана күн тартибине постиндустриалдык же маалымат коомуна өтүү жөнүндөгү маселенин коюлушу менен Конвергенция концепциясы өзгөчө мааниге ээ болду.
Дар
Дар -
Дар бири биринен 2-3 м аралыкта тик орнотулган эки мамынын жогорку үчүна туура жыгач (устун) менен бириктирилет (кээде бир мамыга да туурасынан салынган устун бекитилет).
Тундушка (Антибес куймасы)
Тундушка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - 60 дарыясынын сол жээгинен км алыстыкта Антибес орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Заслонка дарыясы
Заслонка — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Мрас-Су дарыясынын оң жээгинен 105 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Барынын бирдиктиги
Натыйжада, тарыхый процесстин социалдык ченеми абстракттуу, утопиялуулукка алып келген символдук сүрөттөөнүн предмети гана боло алат.
Түргөш кагандыгы
Чыгыштагы дипломатиялык ийгилик түргөштөргө батыштагы согуш аракеттерин жигердүү жүргүзүүгө мүмкүндүк берди
Сулук каган Согдиялыктар менен бирдикте арабдарга каршы согушка чыгат. Айыгышкан каттуу согушта Сулук каган көп адамынан ажырайт. Бул жеңилүү Сулуктун өмүрүнө татыган. Түргөш төбөлдөрү жеңилүүгө Сулук күнөөлүү деп эсептешкен. Ызага чыдабаган Сулук каган шал болуп, жатып калат да, 738-жылы өлөт.
Николаевка дарыясы (Чет куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Тышкы шилтемелер
]
Великий Новгород
Алгач 12-кылымдын башынан эскерилет. 1136-1498-ж. шаар Новгород Республикасынын борбору болгон. 14-кылымдын аягында Великий Новгоро деп аталган. 1708-27-ж. Новгород Санкт-Петербург губерниясынын курамына кирип, 1719-75-ж. провинциянын, 17271927-ж. Новгород губерниясынын, Түндүк-Батыш крайдын, райондун жана Ленинград облусунун (1927-44) борбору болгон. Улуу Ата Мекендик согушта толугу менен талкаланып, 1945-ж. указ менен калыбына келтирилген. 1999-жылдан азыркыдай аталат. Шаар орто кылымдагы кайталангыс археологиялык байыркы эстеликтери менен даңкталат. 2005-ж. шаардын аймагынан табылган 11-15-кылымга таандык береста (кайың кабыгы) грамотасы (956, анын ичинде 450дөн ашыгы 11-15-кылымга таандык) орус археологдорунун 20-кылымдагы ири табылгасы. 2000-ж. момдолгон жыгачка жазылган славяндардын эң байыркы окуу китеби (10-11-к.) табылган. Шаар тарыхый-архитектуралык музей-корук. Волхов дарыясынын оң жээгинде София собору (15-17-к.), епископ сарайы (1433), саат мунарасы (1673), «Россияга миң жыл» эстелиги (1862), чиркөөлөр (Нередицедеги Спас, Николо-Дворщенск, 1113-ж.чен; Успенье, Воскресенье ж. б.), монастырлар (Хутын, Сырков, Никольск, Клонск, Георгиевск Юрьев) бар. В. Н-дун тарыхый-маданий эстеликтери жана алардын айланасы Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Шаар облустун ири өнөржай борбору. Түстүү металлургия, машина куруу («Сплав» корпорациясы АЭСтер жана куурлар үчүн арматура), химия («Акрон» заводу минералдык жер семирткичтер, айнек буласы заводу), жыгаччылык жана тамак-аш өнөр жай ишканалары иштейт. Университет (1993; 4 институту, айыл чарба жана жаратылыш байлыктары академиясын, 5 коллежди камтыйт), китепкана (1833), музейлер (анын ичинде «Витославицы» жыгач зодчийлиги, 1964; жыгач чиркөө, 16-18-к; желтегирмен ж. б.), театрлар (анын ичинде академиялык, «Малый» балдар жана жаштар үчүн) бар. 1992-жылдан «Жомок паашасы» театр, 2002-жылдан «Европа боюнча музыка сейили» фестивалдары жана эларалык ири шахмат турнирлери (1995, 1996, 1997) өткөрүлүп турат.
Термохимия
Термохимия — реакция жылуулук эффектисин аныктоону жана алардын ар кандай физ.-хим. параметрлерге болгoн көз карандылыгын камтыган химиялык термодинамика бир бөлүгү. Т. реакциялар жылуулук эффектисин, заттар жылуулук сыйымдуулугун, фазалык өтүүнүн жылуулугун эсептеп чыгарат. Т. негизги экспериментгик методу — калориметрия. Т. 18-к. пайда болгон. Химиялык реакциянын жылуулук эффектисин жана жылуулук сыйымдуулугун өлчөө за-рылдыгын М. В. Ломоносов белгилеген. Ал эми Т. өлчөөлөрдү биринчи жолу А. Лавуазье, П. Лаплас жүргүзүшкөн. Г. И. Гесс, М. Бертло жана башка андан ары өнүктүрүшкөн. Т. изилдөөнүн маалыматы жана закон ченемдүүлүгү технол-лык процесстер жылуулук балансын түзүү, химиялык теңдештикти эсептөө, заттар энергиялык мүнөздөмөсү менен алардын курамы, түзүлүшү жана реакцияга жөндөмдүүлүгүнүн ортосундагы байланышты аныктоого мүмкүндүк берет. Биол-лык процесстер, беттик кубулуш, полимерлешүү Т. изилденүүдө. Эритмелер Т., б. а. эритмелер жылуулук сыйымдуулугун, эрүү, аралашуу, буулануу темп-расын, ошондой эле алардын температура менен концентрацияга көз карандылыгын аныктоо чоң мааниге ээ болду. Т. маалыматгар практикада аппаратуралар үчүн эсептөөлөрдү, жылуулук балансын, берилген процесстин оптималдуу режимин эсептөөдө жана башкалар колдонулат.
Доминикана Республикасы
Экономикасы
Ички жүктөрдүн дээрлик бардыгы автомобиль жолу менен ташылат, анын узундугу 12,3 миң км. Жалпы узундугу 12 км темир жолдо негизинен кант ташылат. Эл аралык 2 аэропорту бар (Пуэрто-Плато, Санто-Доминго шаарында) бар; Санто-Доминго – өлкөнүн негизги деңиз порту. Өкмөттүн көзөмөлүндөгү 150 радиостанция жана телестанция иштейт.
Термохимиялык теңдемелер
Ал эми эндотермикалык реакция учурунда тескерисинче жылуулук талап кылынат:
Дания кысыгы
Гренланд денизин Атлантика океаны менен туташтырат.
Конвенционализм
Конвенционализм (лат. conventio - макулдашуу, келишим) - философиядагы субъективдүү идеалисттик багыт.
Советтик коомдук окууда бул терминдин үчүнчү мааниси эң толук чагылдырылган; этикада «макулдашуучулук» императивдик жана конвенционалдык ыкмаларды карты коюуда Конвенционализм термини сейрек колдонулат; акыркысы биринчиге Караганда курчураак сындалат. Р. Карнап Конвенционализм чыдамкайлуулуктун принциби катары түшүндүргөн. Ал «ушундай дейли да, макул бололу», «...жөнүндө келишелик» тибиндеги жоболордун негизинде илим жана социумдук эрежелердин түзүлүшүндөгү ролун баса көрсөткөн. Эл аралык келишимдердин тилинде «конвенция» - мамлекеттер ортосундагы келишимди, трактатты билдиргендигин эстесек, саясий мазмунда Конвенционализм өз ара кабыл алына турган жашоо шарттарына, мүмкүн болсо саясий Курска да карата бардык саясий күчтөрдүн, алардын лидерин мамлекеттердин, топтордун, индивиддердин пикиринин макулдашуусу, идеялык консенсус платформасы катары түшүндүрсө болот. Конструктивдүү Конвенционализм демократтык процесстин маанилүү убактысына, жактырылган же бардыгы тарабынан кабыл алына турган саясий процедураларга таянат. Конвенционализм термини менен макулдашуулардын, келишимдердин, конвенциялардын, пактылардын, статьялардын түзүлүш, ишке ашыруу жана түшүндүрүү процедурасын да чагылдыруу мүмкүн. Саясий философия катары Конвенционализм - коомдун ачыктыгынан, саясий чечимдердин сапатын, текшерүүчүлүктүн белгиси, кризистик кырдаалдардан чыгуунун адекваттуу ыкмасы.
Балдардын курак мезгилдери
Ымыркай бала
Ымыркай мезгилде бала айлана-чөйрөнүн жаңы, түрдүү шарттарына көнөт, балдарда гормондук криз, физиологиялык сарык, физиологиялык салмактын азайышы, жыныстык криз, тукум куума оорулар, ымыркай гемолиз оорусу, асфиксия, пиодермия жана төрөттөн кийинки жабыркоолор кездешет. Ушул кезден баланын өзүнчө тамактануусу башталат.
Махатма Ганди
Ганди Мохандас Карамчанд (1869–1948) – Индиядагы улуттук боштондук кыймылдын лидери, идеологу. Гандинин окуусу (гандизм) улуттук боштондук күрөштүн программасы болгон. Негизги принциптери: адамдардын ортосундагы мамилелердин чыныгы формасы – сүйүү, бул жашоонун негизги мыйзамы тынчтык жол менен, күч колдонбой күрөшкө кеңири көпчүлүк элди тартуу аркылуу максатка жетүү. Ганди күч колдонууну катуу сынга алып, күч колдонбогон коом жөнүндө концепциясын иштеп чыккан, саясатта жаңы ыкманы – граждандык баш ийбөөнү колдонууга чакырган. Ганди мамлекетти зордук-зомбулуктун биримдигинин формасы деп эсептейт. Бирок адамзаттын азыркы доорунда мамлекет зарыл экендигин танган эмес. Гандинин ою боюнча күч колдонбогон мамлекет кичинекей, өзүн-өзү башкаруучу жана камсыз кылуучу, айылдык коммуналар сыяктуу болуп, анда моралдык жана социалдык мажбурлоо бар, чечимдерди көпчүлүк кабыл алат. Бирок жеке адам же азчылык да өзүлөрүнүн аң-сезимине туура келбеген аракеттерди жасабай, граждандык баш ийбөө жолу менен саясатка каршы ачык күрөшө алат.
Терпендер
Терпендер — молекулалары изопрендик звенодон түзүлгөн, жалпы формуласы (С5Н8)2+n болгон углеводород (n = 2, 3, 4 жана башкалар). Т. изопрен полимерлешүүсүнөн алынган зат катарында кароого болот. Молекуладагы изопрен звенолору саны боюнча Т. монотерпен (С5Н,)2, сесквитерпен же бир жарым Терпен (С5Н8)3, дитерпен (С5Н8)4, тритерпен (С5Н5)6,, политерпен (С5Н5)11 деп бөлүнөт. Өсүмдүктөр ткандарында (эфир майы, скипидар, чайыр, бальзам) кездешет. Молекулалары түзүлүшү боюнча ациклдүү (көмүртек атомунун ачык чынжырчалуу түзүлүшү) жана бир же бир нече ароматтык эмес шакекчелери бар циклдүү Т. болуп бөлүнөт. Монотерпен — мүнөздүү жыты бар түссүз суюктук (кайноо t 150-190°С), сесквитерпен —түссүз илээшкек суюктук же жеңил б. эрий турган кристаллдык зат, жыты монотерпендикине караганда начар. Дитерпен туундуларына чайыр к-тасы (абиетин, левопимар жана башка кислоталар) кирет. Булар канифолдо жана фитол спиртинде хлорофил курамдык бөлүгү болгон татаал эфирлерде болот. Тритерпен акуланын боорунан табылган. Т. сууда эрибейт, уюлсуз орг. эриткичтерде жакшы эрийт, жеңил окистенет, полимерлешет, гидратташат, изомерлешет. Жаратылыш сырьёлорунан Т. терпеноиддер ректификациялоо, муздатуу (мис., ментолду мята майынан) жана башка методдор менен бөлүп алууга болот. Т. жана терпеноид, алардын эфир майы жана чайыры парфюмердик композицияларды жана тамак-аш эссенцияларын даярдоодо, медицинада колдонулат. Т. майлоочу майларды, инсектициддерди, мисалы, полихлорпиненди жана башка заттар алууга болот.
Домра
Домра – орустун байыркы кылдуу чертме музыкалык аспабы. Плектр (медиатор) менен чертилет. Элдик музыканттар – скоморохтор анын ар кандай көлөмдөгү көп түрүн (домришка, домра, бас домра) жасашкан. 18-кылымдын 2-жарымынан музыкада колдонула баштайт. 1896–1900-ж. В. В. Андреевдин демилгеси боюнча 3 кылдуу Домранын пикколо, прима, альт, тенор, бас, контрабас деген түрлөрү өркүндөтүлүп, балалайкачылар ансамблинин курамына киргизилген. 1908–17-ж. П. Г. Любимов менен С. Ф. Буров 1-жолу квинтага күүлөнүүчү 4 кылдуу домра жасап, анын оркестрлик түрлөрүн (узундугу 445–1550 мм) жаратышкан. Азыр өркүндөтүлгөн (пикколо, тенор, альт, бас, контрабас) 3–4 кылдуу домра орус эл аспаптар оркестрлеринде ойнолот.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Компетенция
Компетенция (лат. competentia-укуктуу ээ болуу) - кайсы бир мекеме же адам ээ болгон укуктардын жалпылыгы;
Англиядагы революция
Колдонулган адабияттар
кандай сулуу кыз
Мактоо ырлары
Мисалы:
Тетрафторэтилен
CF2 =CF 2+RSH ®RS-CF2-CF2H.
Артерия
Артериялардын катмары
Артериялар негизинен үч катмардан турат.
Ортоңкусу булчуңдуу,
Тюхтет (Чулым куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жаңы-Турмуш (Лейлек району)
Калкы
Калкы - 1 613 киши.
Велодром
Велодром, велотрек (велосипед жана гр. drj mos чуркоо, чуркоо үчүн жай) велосипед спорту боюнча мелдештер өтүүчү ачык же жабык курулуш. Биринчи В. Россияда Тула шаарында 1897-ж., Кыргызстанда Бишкекте (Фрунзеде) 1966-ж. курулган. Велодром трибуналуу тректен (тегерек жай) жана көмөкчү бөлмөлөрдөн турат. Айланма жолунун эни 4-10 м, узундугу 200-500 м болот. Азыркы кезде тректин жолунун узундугу 250 м, 333 м, 400 м болгон 3 түрү кеңири таралган. Велодромдун жолу асфальт, тактай, бетон менен капталат.
Рахматов, Абдыразак
Рахматов Абдыразак (1940-ж. т., Жети-Өгүз району, Саруу айлы) — экономист, экономика илимдеринин доктору (1993). 1965-ж. Кыргызстан мамлекеттик айыл чарба институтунун зоотехния факультетин бүткөн. 1965—71-ж. Кочкор районунун Жданов атындагы колхозунда башкы зоотехник, 1971—76-ж. Кыргыз айыл чарба министрлигинин эмгекти илимий уюштуруу борборунда бөлүм башчы болуп эмгектенген. 1976-жылдан Кыргызстан айыл чарба институтунда: адегенде доцент, 1988—93-ж. экономика жана менеджмент факультетинин деканы, 1993-жылдан менеджментти уюштуруу кафедрасынын башчысы. 50ден ашык илимий эмгектин (анын ичинде экөө монография) автору. Илимий иштери негизинен Кыргызстандын айыл чарба өндүрүшүн башкарууну уюштуруу жана анын натыйжалуулугун жогорулатууга арналып, кийинки кезде ал проблемаларды рыноктук шартта өркүндөтүүнү талдоого багытталган. Анын илимий-техникалык жетишкендиктердин алдыңкы тажрыйбаларын айыл чарбасына киргизүү боюнча сунуштары Республикадагы 140тан ашуун чарбанын өндүрүшүндө кеңири колдонулуп, жакшы натыйжаларды берген. Айыл чарба адистерин даярдоодо да зор эмгек сиңирген. Жогорку окуу жайлары үчүн эки окуу китебин жазган. Рахматов эркин күрөш боюнча Кыргыз Республикасынын бир нече жолку чемпиону, ошондой эле Орто Азия жана Казакстандын (1961) чемпиону, СССР спортунун мастери. «Ардак» ордени менен сыйлантан.
Кичи Хупт-Се
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Рысбаев, Эркин
Шилтеме: Эркин Рысбаев Глиняный мальчик
Технеций
Ал жасалма ыкма менен ядролук реакциянын натыйжасында 1937-ж. итал. химиктер О. Сегре жана К. Перье тарабынан алынган. Т. 15 изотобу бар: 92Tc - 105Tc, 107Tc. Алардын негизгиси 99Tc (Т1/2 =2,12 ×105-жыл). Иондошуу энергиясы: Тс0 ® Тс + ® Тс 2+ (эв менен) 7,28 барабар. Т. жаратылышта молибден, ниобий жана рутений минералдары менен бирге кездешет. Т. күмүш түстөгү ак металл, тыгызд. 11,487 г/см3, ат. радиусу 1,358А, иондук радиусу Те+ 0,56А ; балкып эрүү температурасы 2140°С; кайноо температурасы 4600°С. Технеций 0 +7 чейинки окистенүү даражасын көрсөтүп, электрохим. күчү боюнча Mn менен Re дин ортосунда турат. Металлдык Т. конц. жана суюлтулган HCl да эрибейт; ренийден айырмачылыгы H2O2 жана NH4OH эритмесинде эрибейт. “Падыша арагы” менен оңой аракеттенет. Жаратылыштагы бирикмеси пертехнатаммоний – (NH4TcO4) кызылгылт түстө. Т. аналитикалык аныктоодо полярографиялык жана гравиметриялык метод колдонулат. Т. металлды коррозиядан сактоо үчүн ингибитор; жогорку температурага чыдамдуу болгондуктан реакторлор корпустарын даярдоодо конструкциялык материал катары колдонулат. Т. башка металлдар менен болгон куймалары мыкты электрөткөргүч, бирок алардын кеңири колдонулушуна Т. радиоактивдүүлүгү тоскоолдук кылат.
Чоң Сургут (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Волга бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Сок дарыясы башатынан аягына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Куйбышев суу куймасынан баш жагынан Каспий куюлушуна чейинки Волга.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Электорат
Бул шайлоочулар белгилүү бир аймакта жашоосу же бир уюмга биригүүсү мүмкүн. Бирок, тигил же бул саясий уюмга жан тартпаган, «бош жаткан» шайлоочулардын көптөгөн топтору бар. Демек, саясий күрөштүн сыры ошолорду өзүнө тартууда, добуштун санын көбөйтүүдө жана ушул жол менен бийликке келүүдө жатат. Мындан тышкары, ар бир саясий күчтөн өзүнүн «менчик» шайлоочуларынын көз карашын өзгөртүп жиберүүгө жөндөмдүү көптөгөн шарттар жана себептерди эске алуу зарыл.
Кыргыз мамлекеттик техникалык университети
Тарых
Университетте өзгөчө кадрлар маселесине, окуу процессинин сапатына, илимий жана социалдык иштердин ийгилигине эң жогорку жана чоң талаптар коюлган. Мына ушундай объективдүү талаптар убакыт өткөн сайын университеттин салтына, маданиятына айланган жана ушу күнгө чейин сакталып келе жатат. Союз убагында эң алдыңкы ЖОЖдун деңгээлине көтөргөн жана бүткүл союз боюнча ар кандай конкурстардын жеңүүчүлөрүнүн катарында болгон.
Кыргыз мамлекеттик техникалык университети бүгүнкү күндө республикабыздын өндүрүшүнүн, курулушунун, экономикасынын үзүрлүү өнүгүшүнө салымы зор. Университеттин миңдеген бүтүрүүчүлөрү азыркы кезде илимге эмгек сиңирген мыкты окумуштуулар, академиктер, ойлоп табуучулар, инженерлер жана белгилүү мамлекеттик кызматкерлер, чоң-чоң өндүрүштөрдүн жетекчилери. Мындай бүтүрүүчүлөрдү даярдоодо университеттин профессионалдуу тажрыйбалуу, атактуу илимпоз ардагер окутуучуларыбыздын түздөн-түз тиешеси бар.
Илимий иштери
Илимий журналдардын Scopus маалымат базасына кирген журналдарда 1999 - 2023 - жылдары КМТУда эмгектенген 122 окмуштуулардын 182 илимий макаласы жарык көргөн. Бул көрсөткүч боюнча КМТУ республикада 7- орунду ээлейт.
"Кыргызстандын гүлдөп-өсүшү үчүн" энциклопедиясы
Китептин мазмуну
Кыргызстан элинин ассамблеясынын төрагасы Токон Мамытов
Түркия
Борбору
Түркия Республикасынын борбору - Анкара (Ankara). Деңиз денгеелинен 950 м жайгашкан. Стамбул шаарындан кийин экинчи чоң шаар. Байыркы аты Ангора (Angora). Калкы - 5.153.000 киши.
Вельяминов-Зернов Владимир Владимирович
Вельяминов-Зернов Владимир Владимирович – (31.10(12.11).1830, Санкт-Петербург 1. 1904, Киев) орус окумуштуусу, чыгыштаануучу, этнограф, археолог, лингвист. Россия ИАнын академиги (1861). Санкт-Петербург ИАнын ардактуу мүчөсү (1890). 1857-жылдан Орус археологиялык коомунун анык мүчөсү, 1858-67-ж. чейин Орус археологиялык коомунун Чыгыш бөлүмүнүн секретары. 1858-жылдагы Россия ИАнын Азия элдеринин адабияты жана тарыхы боюнча экстраординардык академиги. 1886-ж. Санкт-Петербург университетинин совети ага түрк-татар тилдери боюнча илимдин доктору даражасын ыйгарат. Анын эмгектеринин ичинде «Касым хандары жана ханзаадалары жөнүндө изилдөө», «Чагатай-түрк сөздүгү», «Крым хандыгынын тарыхы үчүн ИИМдин Москвалык башкы архивинен алынган материалдар» ж. б. фундаменталдуу эмгектери бар.
Автомагистраль
Автомагистраль 1-категориядагы автомобиль жолу үчүн белгиленген нормалар боюнча долбоорлонот жана курулат. Автомобилдердин ар бир багытка карай жолу топурак төгүлгөн жалпы тилкеге же айрым-айрым тилкеге бөлүнүп, аралыгы 5 метрден кем болбоого тийиш. Жүк ташуучу автомашиналар көп жүрүүчү жолдордо автомагистралдын жүк ташуучу, жеңил машиналар жана автобустар жүрүүчү тилкеси өзүнчө жасалат. Жол белгилери жана сигналдары жөнүндөгү эл аралык конвенцияга (Вена, 1968) ылайык автомагистралдын башталышы жана аягы атайын жол белгилери менен белгиленет.
Автомобилдердин жогорку ылдамдыкта коопсуз жүрүшүн камсыз кылуу максатында жолдун бети өтө жылмакай эмес, бир аз быдырлуу болуп жасалат.
Кино таануу
Кино таануу — кино тууралуу илим; кино искусствосунун теориясын жана тарыхын, анын ичинде актёрдук чыгармачылыкты, режиссураны, кинодраматургияны, киномузыканы, оператордук жана сүрөтчүлүк өнөрдү ж. б. изилдейт. Кино таануу кино искусствосунун учурдагы абалына талдоо жүргүзүүчү кино сыны менен түздөн түз байланыштуу. 1950-жылдардын ортосунан кино таануунун дүркүрөп өсүү доору башталып, анын теориялык деңгээли жогорулады, дүйнөлүк кино тарыхы терең изилдөөнү талап кылды. Ошол максатта СССРде борбордук жана республикалык искусство таануу институттары уюшулган. Кыргызстанда кино таануу 1960-жылдардын аягында башталган. Анын туңгуч өкүлдөрү: К. Ашымов, С. Асанбеков, С. Бөкөнбаев, К. Матиев ж. б. К. Ашымовдун «Кыргызское кино» (1999) аттуу көлөмдүү эмгеги улуттук кино таанууда көрүнүктүү орун ээлеген. Кыргыз кино таануусунда Г. Төлөмүшова, В. Михайлов, А. Молдалиева сыяктуу кино таануучулардын жаңы мууну пайда болду.
Уинстон Черчилль
Кыскача өмүр баяны
Уинстон Черчилль 1874-жылы 30-ноябрда Бленхейм аксарайында туулган. Бул аксарай Малборо герцогдоруна таандык болгон.
Черчиллдин таамай жана азил сөздөрү
Анысы жагып калган экен, Черчилль мактаптыр.
Эл аралык мамилелер
ХХ к. аягында Эл аралык мамилелер азыркы мезгилдин глобалдык проблемалары, региондордун жана мамлекеттердин кызыкчылыктарын камтыган көптөгөн чечилбеген маселелер мүнөздүү. Адамзаттын алдында ядролук согушту болтурбай коюу жана жалпы коопсуздукту бекемдөө маселери турат. Эл аралык мамилелерде маанилүү ролду БУУ, анын адистештирилген мекемелери: ЮНЕСКО, ПРООН, МОТ, МАГАТЕ, ж. б. эл аралык жана региондук коомдук уюмдар ойнойт.
Элайриа (Огайо)
Элайриа (Огайо) (Elyria) — Огайо штатынын Lorain округуна караган АКШ шаары.