cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нил Армстронг
Армстронг Аполлон 11дин командачысы катары экинчи жана акыркы жолу космоско учуусу менен 1969-жылы алгачкы жолу Айга конуу миссиясы аткарылган. Армстронг жана Ай модулунун учкучу Базз Олдрин Айдын үстүнө конушуп, космостук кеменин сыртында эки жарым саат өткөрүшкөн. Ал эми Майкл Коллинз Комманда/Тейлөө модулу менен Ай орбитасында туруп турган. Коллинз жана Олдрин менен бирге Армстронг президент Ричард Никсон тарабынан президенттик Эркиндик медалы менен сыйланышкан. Президент Жимми Картер 1978-жылы Армстронгго конгресстик Ардактуу космостук медал тапшырган. Армстронг менен анын мурдагы кемелештерине 2009-жылы Конгресстин алтын медалы ыйгарылган.
Октан саны
Октан саны — түрдүү мотор отунда-ры (бензин, керосин) детонацияга туруктуулугун (антидетонациялык касиеттерин) мүнөздөөчү шарттуу сан көр-сөткүчү. О. аныкташ үчүн эталон катары детонацияга туруктуулугу жогору (100) изооктан жана туруктуулугу төмөн (0) н-гептан углеводороду колдонулат. О. с. аныкталуучу отунга эквивалент-түү изооктан м-н
Семитология
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Короглы Халык Гусейнович
Короглы Халык Гусейнович (1919, Ашхабад) — филология илимдеринин доктору (1971), профессор (1986), адабиятчы, фольклорчу. 1946-ж. Москва медициналык институтун, 1952-ж. М. В. Ломоносов атындагы МГУнун филология факультетинин Чыгыш бөлүмүн бүтүргөн.
Круторечка
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Жылан жылы
Кыскача таржымакалы
Дүйнө элдеринин оригиналдуу жыл санак системаларынын бири – Евразиянын чыгышындагы кыргыз, түрк, монгол, тибет, кытай ж.б. чыгыш элдеринде колдонулуп келген он эки жаныбардын атына негизделген жыл санака системасы.
Ал – күн календарына негизделген.
Чыгыштын башка калктарында да бул жыл санактын пайда болушу тууралуу ар кыл кызыктуу жомоктор, уламыштар бар.
Мүчөлдү түзө турган жалпы жыл аталыштары
Жыл сүрүүнүн 12 жылдык циклинин биринчи жылы - “чычкан”, экинчиси - “уй”, үчүнчүсү - “барс”, төртүнчүсү - “коён”, бешинчиси - “улуу” (“ажыдаар”; кытайча “лу” – “ажыдаар”), алтынчысы - “жылан”, жетинчиси - “жылкы”, сегизинчиси - “кой”, тогузунчусу - “мечин” (“маймыл”; байыркы кыргыз аталышы – “бечин”), онунчусу - “тоок”, он биринчиси - “ит”, он экинчиси - “доңуз” деп аталат.
Мерверруди, Фахр ад-Дин Мубарак-шах
МЕРВЕРРУДИ Фахр ад-Дин Мубарак-шах – 12-кылымдын акыры – 13-кылымдын башындагы фарсы тилинде жазган мусулман тарыхчысы жана акыны. Ооганстанды жана Түндүк Индиянын айрым аймактарын бийлеген Гурийлер султандыгында жашап, эмгектенген. М. санжыра жазган (1206); анын кириш бөлүмүн «Тарых» деген шарттуу ат менен англиялык изилдөөчү Э. Денисон Росс 1927-ж. жарыялаган. Бул эмгекте түрк элдери тууралуу маалыматтар бар. Түрк элдеринин согдуча ж-а тогузча жазмасы да болгондугу жөнүндө эскерилет. Түрк элдеринин жана урууларынын арасында кыргыз, чигил, тухси, йагма сыяктуу Теңир-Тоодогу элдер да атайын тизмеленип берилген.
Афоризм
Афоризм (грекче — кыска, даанышман, учкул сөз) — терең маанилүү, таамай таап айтылган нускалуу сөздөр. Элдик макал-лакаптар мааниси жагынан афоризмге жакын. Акын-жазуучуларда бул типтеги чыгармалар өзүнчө түр катары (бир шилтемдер, төрт сап ырлар түрүндө) кезигет. А. Токомбаевдин бир шилтемдери, Т. Сыдыкбеков, Н. Байтемировдун накыл сөз түрүндөгү чыгармалары буга мисал болот. Токтогул сыяктуу ак таңдай ырчылардын көбүнүн чыгармаларынан афоризмдер четтен табылат. Мисалы, Токтогулдун «Сурап ичкен тамагың, суу ичкен менен барабар», «Дениң соодо эринбей, бекерликке берилбей» сыяктуу саптары афоризмдерге айланып кетти. Азыр афоризмдердин өзүнчө бир топтомдору түзүлүп жатат. Мисалы, «Залкар ойлор» деген китеп (түзгөн А. Ашыров).
Никишов Пётр Петрович
НИКИШОВ Пётр Петрович (1917-ж. т., Ставрополь крайы, Солдат-Александров кыштагы) – тарых илиминин доктору (1972). Ростов мамлекеттик университетин (1940), Москвадагы Жогорку дипломатиялык мектепти (1943) бүтүргөн. 1943–54-ж. дипломатиялык иштерде, 1954– 58-ж. Кыргызстан КП БКнын пропаганда жана агитация бөлүмүнүн лекторлор тобунун башчысы. 1958-жылдан Кыргызстан КП БКга караштуу Партия тарыхы институтунда илимий кызматкер. Эмгектери Кыргызстандын ж-а Кыргызстан КП тарыхына, КПССтин тышкы саясатына жана эл аралык мамилелерге арналган.
Кэмпбэлл (Огайо)
Кэмпбэлл (Огайо) (Campbell) — Огайо штатынын Mahoning округуна караган АКШ шаары.
Фигурация
Фигурация (лат. fıguratio - кейип, түзүлүш, кооздоо, гүлдөтүү) - музыкалык чыгарманын фактуралык иштетүү усулу. Фигурациянын үч түрү кезигет: гармоникалык Фигурация – үндөштүктүн добуштарына негизделген обон кыймылы; мелодикалык Фигурация - үндөш-түккө кирген жана кирбеген добуштар кыймылдары; ыргактык Фигурация – тигил же бул ыргактык бирдиктеги добуш аралыктарынын, үндөштүктөрдүн кайталанышы.
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Бажы ишмердүүлүгүнүн аймагы
Бажы ишмердүүлүгүнүн аймагы – белгилүү бир бажы органына толук көлөмдө бажы жол-жоболоштуруну жасоо тапшырылган аймак чеги (административдик райондор, шаарлар, кыштактар).
Модуль:For
local mArguments --initialize lazily local mHatlist = require('Module:Hatnote list') local mHatnote = require('Module:Hatnote') local yesNo = require('Module:Yesno') local p = {}
Дербишева Замира Касымбековна
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Жоюу
Жоюу – турган кезектери боюнча кредиторлордун талаптарын канагаттандыруу максатында карызкордун – юридикалык жактын жоюулуучу массага кошулган баардык активдерин алууну жана ажыратууну алдынала караган атайын башкаруу жолжоболорунун усулу.
Феферман Борис Вениаминович
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Чоңдөбө көрүстөнү
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Тагарма
Тагарма — "Манас" эпосундагы топоним. "Куда болуп кайындап Кутулбадың карзымдан", — деп Манас баатыр атасы Жакыпка айткан арманында:
Шооруктун кызы Акылай
Арман
Кызыл-кызыл көзүнүн, Көрпөсү элем ой-дай.
Ашуг
Булак: http://kyrgyzinfo.ru
Фермата
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Вирилокалдуулук
Вирилокалдуулук - (күйөөнүн жери), патрилокалдуулук, турмушка чыккан аял күйөөсүнүкүндө жашайт. Тарыхый жактан алганда матрилокалдуулукту алмаштырат.
Жоюучу
Жоюучу – жоюучу комиссия (ыктыярдуу жоюлуу учурунда) же КР мыйзамына ылайык ыйгарым укуктуу, кудуретсиздик иштери боюнча банктарды жоюучу катары ишмердикти ишке ашырууга мамлекеттик органдар тарабынан берилген лицензиясы бар жана КРУБду сунушу менен сот тарабынан дайындалуучу, банкты мажбурлап жоюуга жооп берүүчү адам.
Вассалитет
Вассалитет - орто кылымда бир феодалдын (вассалдын) керт башынын экинчи феодалга (сеньорго) көз карандылык мамилелеринин системасы. Бул система 8-9-кылымда Франк мамлекетинде калыптанган. Королдор жана ири феодалдар вассалдык кызмат өтөгөндөргө жер, көлүк жана башка берген. Ири феодалдар эң башкы сеньордун (сюзерендин) королдун вассалына айланып, андан жер алып, майда феодалдарды өзүлөрү вассал кылышып, аларга өзүлөрү жер энчилеген. Вассалдын башкы милдети белгилүү бир мөөнөттө (1 жылда 40 күн) аскердик кызмат аткаруу эле. Борборлошкон феодалдык мамлекеттер пайда болгон соң, вассалитет бара-бара өз маанисин жогото баштаган.
Согдулуктар
Согдулуктар – биздин заманга чейин 1-миң жылдыктын ортосунда Зеравшан өрөөнүндө жашашкан Орто Азиядагы байыркы чыгыш иран эли. Согду мамлекетинин негизги калкы. Согдулуктардын басып алуучулук ишмердүүлүгү соода-сатык турмушу, коомдун ичиндеги жалпы социалдык-экономикалык жана саясий процесстердин өнүгүшүнө байланышкан. Согдулуктардын басып алуучулук багытынын бири Теңир-Тоо аймагы болгон. Алардын ээликтери Орто Азиядан тышкары, Улуу Жибек жолун бойлой Чыгыш Түркстанда жайгашкан. С. көптөгөн шаарларды негиздешкен. Аларда соода-сатык, кол өнөрчүлүк, сүрөт өнөрү, согуш искусствосу, илим жана башка өнүккөн. Орто Азиянын тарыхына таасир тийгизишкен.
Приксенштадт
Приксенштадт - Германиянын Бавария Жериндеги] шаар. [[Китцинген (район)|Китцинген районуна карайт. Төмөнкү Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 3104 (2010-ж.). Аянты – 48.87 км2.
Мамарасулов Сабиткул
Сыйлыктары
Төрт Ленин ордени. Эмгек Кызыл Туу, Кызыл Жылдыз ордендери, медалдар менен сыйланган.
Виктор Виноградов
Өмүрү
В. С. Виноградов 1899-жылы 21-февралда Калуга областынын Козельский районунда туулган.
Щеголь-Моголи-Кы дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Пославский Илья Титович
ПОСЛАВСКИЙ Илья Титович (1853–1914) – Түркстан археол. сүйүүчүлөр ийриминин жетекчилеринин бири. Кесиби боюнча инженер. 1903-жылдан Түркстан аскер округунда инженерлер начальниги болуп иштеген. 1903-ж. край таануучу-сүрөтчү Н. Г. Хлудовдун Саймалыташ тууралуу маалыматынан кийин аска бетиндеги сүрөттөргө ынтызарланып, биринчилерден болуп жердин тоо тектери, климаты, сүрөттөрдүн мүнөзү, сүрөттөрдү түшүрүүчү курал, сүрөттөрдүн доору боюнча өз пикирлерин калтырган. Бардык сүрөттөрдү үч топко бөлүп караган: жаныбарлар, буюмдар, фигуралар; турмуш ж-а аңчылык көрүнүштөрү; шарттуу же идеографиялык сүрөттөр.
Фанфара
Фанфара (франц. fanfare) – 1.Кабар берүүчү жез үйлөмө музыкалык аспап. Фанфара добуш катары табигый добуштар тобунан турат. Салтанаттуу учурларда колдонулат.
Фальцет
Фальцет (итал. falso - жалган, калп эле) - жаак үн күчөткүчтөрү гана катышкан эркектердин эн бийик добуш регистри. Фальцетте обертондор аз болгондуктан адаттагы ырчылык добушка салыштырмалуу ал жумшак, акырын угулат.
Күмбөз
Айрым күмбөздөрдүн ички бети сүрөт, оюулар менен кооздолгон. Алайда топоз куйругу байланган шырык менен, Ысык-Көлдө бугунун мүйүзү менен кооздолгон учурлар арбын кездешет. Ар бир белгилүү Күмбөздүн кышы эчкинин кылы, малдын майы аралаштырылып жасалган деген имиштер менен коштолот. Күмбөздөр боюнча тарыхый изилдөөлөрдө кыргыз күмбөзүнүн 73 түрү катталып, аларды өз ара 14 типке бөлүп карашкан.
Жубайлар
Жубайлар – өзара никеде турган адамдар. Ж-дын жеке жана мүлктүк укуктары менен милдеттери үйбүлө мыйзамдары аркылуу аныкталат.
Банал уйкаш
(Элдик ырдан)
Осмос басымы
1. Өтө суюлтулган эритмелер пайдаланылат, аларда Смолярдык = Смолялдык.
3. Рауль менен Вант-Гофф закондорун бириктирип О. б. аныкташат: Dtт = К · С, мындан:
Амдерма (дарыя)
Амдерма — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Амдерма көлү - №8936 аталышы жок дарыя орун алган. Дарыянын узундугу - 28 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бажы кредити
Бажы кредити – жылдырылган мөөнөт үчүн алым өлчөмүнө үстөк пайызын кошо төлөө кепилдигин берүү шартында бажы алымын төлөө мөөнөтүн жылдыруу.
Окутуунун принциптери
3. Окутуунун турмуш менен, коомдук курулуш менен байланыштуулук принциби – үйрөнүлүүчү жаңы материалды мүмкүн болушунча окуучулардын турмуштук тажрыйбасынан, аларды курчап турган айлана - чөйрөдөгү кубулуштардан, курулуштардан алынган мисалдар менен конкреттештирүүнү, практикалык маселелерди чыгарууну талап кылат. Бул принципке ылайык коомдук турмушта болуп жаткандарды жаап жашырбастан чындыкты айтуу, жалаң жетишкендиктер жөнүндөгү далилдерди келтирүү менен гана чектелбестен болуп жаткан негативдик көрүнүштөрдү да келтирип, алардын себептерин түшүндүрүү, ушундай маселелер боюнча окуучулар тарабынан берилүүчү суроолордон баш тартпастан (тилекке каршы, кээде мугалим мындай суроолорду же укмаксан болуп, же бул суроонун темага «байланышы жок» демиш болуп суроо берген окуучунун таанып билүүчүлүк муктаждыгын канааттандырбай таштайт) аларга сөзсүз ачык жана толук жооп берүү талап кылынат. Устат мугалимдер, тескерисинче, мындай суроолорду бүткүл окуучулардын сабакка кызыгууларын жандандыруу үчүн пайдаланып иштейт. Албетте, аны үчүн мугалим өзү коомдук турмуш менен ар түрлүү көрүнүштөр менен дайыма тааныш болууга тийиш, ошондо гана ал окуучулардын суроолоруна жооп берүүдөн баш тартпай иштей алат.
Сабактын түзүлүшү
Мындай «катып» калган сабактын түзүлүшүн окуучулардын өз алдынча иштөө билгичтиктерин жана көндүмдөрүн калыптандырууга, алардын окуу, таанып-билүүчүлүк иш аракетин активдештирүүгө жакшы өбөлгө түзө алган эмес. Анткени мында мугалимдин иш-аракети үстөмдүк кылып, ал маалыматтын негизги булагынын ролун аткарат да, окуучунун иш-аракети негизинен репродуктивдүү мүнөзгө ээ болот.
Жүгүртүм жөндөмдүүлүгү
Жүгүртүм жөндөмдүүлүгү – жарандык укук обьектилеринин касиети; эгер алар мыйзамдарга ылайык жарандык жүгүртүмдөн алынып салынбаса же жарандык жүгүртүмдө чектелбесе, универсалдуу мурастоо тартибинде (мураска калтыруу, юридикалык жактарды кайра түзүү) эркин ажыратылат же бир жактан бир жакка өтүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болот. Жүгүртүүдө турууга жол берилбеген жарандык укук обьектилеринин түрлөрү (жүгүртүүдөн чыгарылып салынган обьектилер) мыйзамда так көрсөтүлүүгө тийиш. Жүгүртүүнүн айрым бөлүктөрүнө гана тийиштүү болгон же болбосо жүгүртүүдө турууга атайын улуксат боюнча гана жол бериле турган жарандык укук объектилеринин түрлөрү (чектелген жөндөмдөгү объектилер) мыйзамда каралган тартипте аныкталат.
Пуризм
Пуризм (лат. purus таза дегенден) - адабий тилди башка тилдерден кабыл алынган сөздөрдөн, неологизмдерден тазалоо максатын көздөгөн жана адабий тилде нормага түшпөгөн лексикалык жана грамматикалык элементтердин киришине каршы турган аракет. Пуризм улуттук адабий тил калыптанып, анын стилдик системасы өзгөрүп жаткан учурда күчөйт да, көбүнчө саясий, маданий агымдарга байланыштуу жүрөт. Пуристтер кээде улуттук адабий тил чет элдик таасирден бүт бойдон арылганда гана өз алдынчалыгын сактап калат деп эсептешет. Орустун 19-кылымдагы демократ сыны (В. Г. Белинский ж. б.) «пуризм» терминин тилге үстүрт жана консерваторчо мамиле кылуу деген мааниде урунган. Октябрь революциясынан кийин кээ бир түрк тилдеринде да интериационализмден баш тартып, аларды сөзсүз эне тилдеги сөздөр менен алмаштыруу аракеттери болгон. Мындай тенденция 1930-жылдан кийин ийгиликке ээ болгон жок. Аталган тилдер башка тилдердин (өзгөчө орус тилинин) эсебинен баюуда.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Кыргызстандын археологиясы
Энеолит (жез-таш доору) – б.э.ч. IV- III (II) миң жылдыктар аралыгы
Кыргызстанда азыркы мезгилге чейин энеолит дооруна жана эрте коло дооруна таандык эстеликтер ачылып изилдене элек. Бирок келечекте ачыларында шек жок, анткени, Саймалы-Таштагы күн баштуу сүрөттөр Алтайдагы энеолиттик каракол маданиятындагы сүрөттөр менен жакындыгы бар. Ал эми денеси эки үч бурч сымал жаныбарлар сүрөтү батыштагы энеолиттик Суз маданиятынын сүрөттөрүнө жакын.
Щотыль-Кы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Кош-Салаа
Кош-Салаа деген жер ошол.
Ман
Колдонулган адабияттар
Хонгорай
Хонгорай — (байыркы кыргыз Тоо-талаа эл) Энесай дарыясынын жээгинде, Минусин сайында жайгашкан тоолуу төрт улустан турган тарыхый мамлекет.
Түзүлүшү
Саян-Алтайдын аймагын камтыган Монгол Юань империясы кулагандан кийин Моңголдор кыргыздарга болгон бийлигин жоготкон. Ошол мүмкүнчүлүктөн пайдаланып, өз мамлекетин түзүштү. 14-кылымдын аягында кыргыздар чыгыш монголдорго каршы күрөштө ойроттор менен биригип, Ойрот хандыгында жетекчилик позицияларды кыргыздар ээлеген. 1399-жылы ойрот конфедерациясынан кирген кыргыздардын бир бөлүгүнүн башчысы Угечи-Кашка өз аймагына жаңы расмий аталыш түзүүнү чечкен. Арийне, 15-16-кылымдарда монгол башкаруучуларынын буйругу менен Орто Енисей өрөөнүнө сүрүлүп, кыргыздардын кол алдында бир бүтүмгө бириккен ар кандай урук топтору (Туматтар, Кереиттер жана башкалар) болгон. этно-саясий бирикме Хонгор, же Хонгорай ". Бул корутунду булактардын кеңири спектрин жана биринчи кезекте XVII-XVIII жазма документтерди талдоого негизделген.
Анорога-Яха (Вануйта куймасы)
Анорога-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Вануйта дарыясынын сол жээгинен 6 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км.
Практикалык тил илими
Практикалык тил илими - тил илиминин түздөн түз практикада колдонулуучу бөлүгү. Анын милдети: жазмасыз элдерге жазма түзүү жана аны өөрчүтүү; терминологиялык, орфографиялык, түшүндүрмө жана жалпы тилдик сөздүктөр түзүү; илимий-техникалык адабияттарды которуу; байыркы жазмаларды чечип окуу (дешифровка); тил үйрөтүү ыкмаларын өркүндөтүү; тамга таануучу жана китеп окуучу автомат (читающий автомат). маалыматтык илимий тил, «киши автомат» диалогун, жыштык (частотный) сөздүк, конкарданс, тезаурустарды түзүү. Практикалык тил илиминде салттуу тил илиминин ыкмаларынан баштап математикалык структуралык тил илиминин ыкмалары, ЭЭМдер, спектрдик, интонографтык, осциллографтык приборлор, электрондук синтезаторлорго чейин колдонулат. Практикалык тил илиминдеги жаңы ыкмалар илимий-техникалык прогресстин таасири менен 50жылдардан тартып дүркүрөп өнүгө баштады. Ал теориялык тил илими, математика, физика (тилдин тыбыштык түзүлүшүн акустикалык ыкма менен изилдөө).Психология, семиотика, тарых, археология ж. б. илимдер менен байланышта өнүгүүдө. Практикалык тил илими нетоддору медицинада (психиатрияда) оорулууларга диагноз коюуда, криминалисгикада аноним жазуулардын ээсин лингвистикалык статистика ыкмасы менен табуу жана кишини үнүнөн таануу сыяктуу иштерде колдонула баштады. Бул илимдин практикалык маселелерди чечүүдө пайда болгон айрым ыкмалары тил илиминдеги өзүнчө тармакка чейин өсүп жетти. Алар: трансформациялык грамматика, тилдик моделдер ж. б.
Аяк, кесе
Аяк, кесе – арча, жаңгак, тал, терек, катыраң, кайың, кара жыгач жана башка жыгачтардан оюлуп жасалган идиш. Анын оймо-чиймеленип, сырдалып кооздолгонун – сыр аяк, жөн жасалганын – кара аяк, саптуу жасалганын – жан аяк деп аташат. Аякты жөнөкөй түзүлүштөгү чат, ийди, кырма деген аспаптар менен кырмачылар жасашат. Аяк чоң, кичине, жайпак болот. Чоң аяктын диаметри 20 смге чейин жеткен. Азыркы учурда мындай идиштер сейрек кездешет.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Бишкек, 2003 « Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, И. Арабаев атындагы Кыргыз Мамлекеттик Педагогикалык Университети»
Уразгильдеев Роберт Хасанович
1986-жылдан Кыргыз мамлекеттик Б. Бейшеналиева атындагы искусство институтунун илимий иштер боюнча проректору, хореография кафедрасынын башчысы. 1975-ж. «Бүбүсара Бейшеналиева жана кыргыз балет театры» аттуу темада кандидаттык диссертация жактаган.
Куль (Яя куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское ([[Томск облусу)|Зырянское]] айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Фома Аквинский
Чыгармалары
Фома Аквинский ортодоксалдык схоластиканын башкы багыттарынын бири болгон томизмди негиздөөчү катарында белгилүү. Ал бүткүл философиялык-теологиялык схоластиканы эң ири системалаштыруучу жана бул окуунун негиздүүлүгүн аныктоочу болгон. Философиянын тарыхында анын эң чоң сиңирген эмгеги ушунда турат.
Дин жана теология
Ушул маселени караштырып отуруп, Аквинат, өзүнөн мурдагы кээ бир философтор сыяктуу эле, дин менен илим акыйкатка жетүүнүн ар түрдүү ыктарына ээ деп айтат. Алсак, эгерде дин жана теология өзүнүн акыйкатын жогортодон келе турган аяндардан, Ыйык жазуудан тапса, илим менен философия акыйкатка тажрыйбанын жана акыл-эстин жардамы аркылуу келет. Ошол эле убакта илим жана дин, философия жана теология өзүлөрүнүн изилдөө усулдарына караганда изилдөөлөрүнүн предметтери боюнча анчалык кескин айырмаланбайт. Аквинат теологияда философиялык позициядан негизделүүгө боло турган акыйкаттар бар деп эсептейт. Албетте, алар мындай философиялык негиздөөсүз эле жашай алат, бирок да философиялык жактан негиздөө адамдын ошол акыйкаттарга болгон ишенимин көбүрөөк бекемдейт.
Концепциясы
Диний окуунун бул негизги жоболоруна, атап айтканда, Кудайдын бар экендиги, Кудайдын айрым касиеттери, адам жанынын өлбөстүгү жөнүндөгү маселелер да таандык. Ошол эле убакта теологиянын башка жоболорун рационалдык жол менен негиздөө мүмкүн эмес. Аларга төмөнкүлөр кирет: Теңирликтин бир эле убакта үч бейнеде — Кудай-Ата, Кудай-уул жана Кудай-Ыйык Рух түрүндө жашап турушу, дүйнөнүн белгилүү убакта жоктон бар болуп жаралышы, эң түпкү күнөө, Бейиштеги түбөлүк жыргалчылык, Тозоктогу түбөлүктүү жаза. Бул жоболор, Аквинаттын оюнча, далилденбей турган жоболор, бирок булар акыл-эстүү да, рационалдуу да жоболор эмес, булар, анын пикири боюнча, ашкере акыл-эстүү жоболор.
Кудайдын бар экендигин далилдөөсү
Төртүнчү далил — дүйнөдө өркүндөгөндүктүн (төп келгендиктин) ар түрдүү даражалары бар дегенге таянат. Бирок, өркүндөөнүн ар кандай даражасы кандайдыр бир бирдиктүү ченем менен аныкталууга тийиш, башкача айткандаөркүндөгөндүктүн недир бир үлгүсү менен дал келип, ылайыкташып турууга тийиш, мында да ал үлгү кайрадан Кудай катарында чыгат.
Аристотелдин чыгармаларына таянуусу
Фома Аквинский өзүнүн метафизикасын да Аристотелге таянып негиздеп ал Аристотелден анын категорияларын алат да, аларды табият илимдеринин материалдарын философиялык жактан негиздөө үчүн эмес, теологиянын проблемаларына ылайыкташтырат. М и с а л ы, ал Аристотелди жолдоп, жалпылык адамдын акылында түздөн түз бар болуп тура албайт дейт. Кудайдын табияттан тышкаркы акылы — жалпылыктын булагы, жалпылык дегенибиз — бул дүйнөдө жашап тургандардын бардыгына, ошондой эле Кудайга да ыйгарылган маңыз. Маңыз менен бар болуп жашап турууну бөлүүдөн, Аквинаттын оюнча, Кудай менен калган бардык дүйнөнүн айырмасы көрүнөт. Маңыз жана бар болуп жашап туруу Кудайдын өзүндө чогуу биригип, бирбүтүндүктү түзөт, алар ажырагыс (айырмалангыс). Конкреттүү дүйнөдө маңыз жана бар болуп жашап туруу ажыратылган, айрым нерселердин конкреттүү түрдө бар болуп жашап турушун Кудай гана аныктайт.
Фукуока метросу
Фукуока метросу – Фукуока шаарынын метросу. Метросу 26-июль 1981-жылы ачылат.
Жүк алуучу
Жүк алуучу – жүк жөнөтүүчүнүн көрсөтмөсү боюнча жүк жеткирилген жерде жүктү ала турган жак.
Укурчинов Алим Усманович
1970-жылдан тартып Кыргыз мамлекеттик Б.Бейшеналиева атындагы искусство институтунун хор мугалими, бир эле мезгилде республикалык адистештирилген М. Абдраев атындагы музыкалык мектеп-интернатта хормейстер жана көркөм жетекчиси болуп иштейт. Мектептеги У. жетектеген хор Ленин комсомолу сыйл. лауреаты, Республикалык балдар коллективдеринин конкурсунун дипломанты(1974), «Ырдаган үндөр» аттуу фестиваль-конкурстун жеңүүчүсү. Хор Челябинск, Ташкен, Алматы шаарларында гастролдо болгон.
Предикат
Предикат (латын тилинен келген praedicatum – баяндооч) – традициялуу логикада ой толгоонун эки термининин бири.
Турсуниязов Орозбек
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Желарык, көрүстөн
Желарык көрүстөнү – эрте темир дооруна таандык 22 көрүстөндөн турган археологиялык эстелик. Бишкек–Балыкчы жолунун 108 кминде Чүй суусунун сол тарабында жайгашкан. 1974-жылы археолог В. П. Мокрынин изилдеген. Үч көрүстөндө маркумдун сөөктөрү ички дубалы таш менен кыналган чуңкур көрлөргө, калгандары жөнөкөй көрлөргө коюлган. Сөөктөрдүн жанынан чопо идиштер, акак шурулар, коло күзгү жана бычактар табылган. Маркумдардын антропологиялык түзүлүшүндө европеоиддик да, монголоиддик да белгилери бар.
Окуу процесси
Окуу процесси жогорку окуу жайында - студенттердин билим алуусунун жүрүшү. Окуу процессин уюштуруу көлөмү жана мазмуну ар бир жогорку окуу жайынын профилине, илим, техника жана маданият деңгээлине, жогорку квалификациялуу адиске коюлчу учурдагы талапка ылайык аныкталган окуу материалын ырааттуу пландоонун негизинде жүргүзүлөт. Пландоо окуу пландарынан жана программаларынан, сабактардын расписаниесинен, маданий-массалык иштердин планынан көрүнөт. Дисциплиналар милдеттүү (адистерди даярдоонун илимий теориялык негизин түзөт), альтернативдик (студенттер өз мүдөөсү туура келгенин үйрөнөт) жана факультативдик курстар (илим менен техниканын соңку маселелерине арналат) болуп бөлүнөт. Дисциплиналар мүнөзү боюнча коомдук илимдер, жалпы илимий (жогорку математика, химия ж. б.), жалпы инженердик (материалдардыи каршылыгы, электр техника ж. б.) жана атайын предметтер (хирургия, тигил же бул предметти окутуунун методикасы ж.О.) болуп ажыратылат. Окуу процесси лекциядан, семинардык, жарым семинардык, лабораториялык ж. б. практикалык сабактардан куралат, ошондой эле ага окуу жана өндүрүш практикасы, экскурсия, экспедиция, курстук жана дипломдук иштер, долбоорлор, консультация, зачет, курстук жана мамлекеттик экзамендер кирет.
Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Турдубаев Саткын Турсунбекович
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Насирэддин Туси
Марага обсерваториясын уюштуруп, «Зидж Эдьхани» астрономиялык каталогун түзгөн. Чыгышта белгилүү «Насирдин этикасы», «Ибн Синанын философиясы жана логикасын чечмелөө» деген эмгектерди жазган.
Эй-Кюэль-Кы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Усть-Сухояз (Карайыдель району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Мусабек Бошкоев
Өмүр баяны
1943-жылы Ивано-Вознесенскийдеги аскердик-саясий окуу жайын бүткөн.
Ишмердүүлүгү
1935-жылдан Ош облусунун Кара-Суу пахта тазалоочу заводунда кадрлар боюнча бөлүм башчы.
Талаа-Челек
Турбай-тынбай эр издеп!
Курья (Чулым куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское ([[Томск облусу)|Зырянское]] айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Вульгаризм
Шилтеме
Vulgar Vulgar (album) Vulgar (álbum) Vulgar VULGAR Vulgar Vulgar (álbum) Vulgar
Жүк ташууну уюштуруу тууралуу келишим
Жүк ташууну уюштуруу тууралуу келишим – ташып жеткирүүчү менен жүктүн ээсинин ортосунда жүктөрдү үзгүлтүксүз ташуунун зарылдыгынан улам түзүлүүчү узак мөөнөттүү келишим. Ж. т. у. т. к. боюнча ташуучу жүктөрдү белгиленген мөөнөттө алууга, а жүктүн ээси – белгиленген көлөмдөгү жүктү ташууга берүүгө милдеттенет. Ж. т. у. т. к. унаа каражаттарын жана жүктөрдү берүүнүн мөөнөтү, көлөмү, эсептешүүнүн тартиби жана ташып жеткирүүнү уюштуруунун башка шарттары аныкталат.
Алыш (Кадамжай району)
Калкы
Калкы - 2 005 киши.
Диний ишенимдер
Диний ишенимдер - табияттан сырткары күчтөрдүн бар экендигин, алардын адамдардын жашоосу менен тагдырына таасир бере тургандыгы жөнүндө салыштырмалуу, системалаштырылган түшүнүктөр.
Түштүк дарыясы (Ватылька куймасы)
Түштүк — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ватылька дарыясынын сол жээгинен 265 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Хадуд ал-Аалам мин ал-Машрык ила-л-Магриб
Жер шарын географиялык зоналарга бөлүү менен анда кыргыздар ээлеген аймактар атайын чектелип көрсөтүлгөн. Чыгарманын авторунун пикири боюнча кыргыздар өз башкаруучусун хакан деп аташып, коңшулаш уруулар жана элдер менен согушуп, айрым учурда келишим түзүп турушкан. Негизинен көчмөн турмушта жашашкан, аңчылык кылышкан, алар отко сыйынышып, өлгөндөрдү жерге көмбөстөн, өрттөшкөн. Кыргыздар Тарбагатай, Алтай тоолору, чыгышта Теңир-Тоодон Ысык-Көлдүн батыш жагына чейинки мейкиндикти ээлеп, тоо арасында жашаган калк экендигин, ошондой эле кыргыз уруулары жашаган тоолордун бири Тулас, ал жерде бугу, багыш, тыйын чычкан жана башка жаныбарлар бардыгын айтып кетет.
Жүктөлгөн салмак
Жүктөлгөн салмак – товардын жөнөтүлгөн жеринде жүктөөдө аныкталган жана унаа документинде көрсөтүлгөн салмагы. Адатта товарга жүктөлгөн салмагы боюнча төлөө сатуучуга пайдалуу, анткени, ал жолдо азайып калуу тобокелчилигин тартпайт.
Көбөш
Көбөш — «Манас» эпосунун каарманы. Жакыптын кичи аялы Бакдөөлөттөн туулган алты баласынын («алты арамдын») башчысы, Манас өлгөндө ордун зордук менен ээлеп, Таластагы аргын, ногой уруусуна кандык кылган аталаш иниси. «Семетейдин» бардык варианттарда «көөлдөгөн көр Көбөш» делинип, ал акылы тайкы, өзүнүн керт башынын кызыкчылыгы үчүн бардыгына даяр, уят-сыйытсыз адам катары сүрөттөлөт. Ал илгертен бекем сакталып келе жаткан элдик ыйык салтты бузуп, агасы Манастын өлгөнүнө «кырк күн мезгил толо элек, каадалап ашы бериле элек» жатса, сөөк өчтү чет душмандан да жаман иш кылып, «тамынын баарын уратып, талынын баарын сулатып», ордосун талкалап, «сан дүйнөсүн камчыга ченеп бөлүп», каралуу аялы Каныкейге зордуктап үйлөнмөк болот. Каныкей анын бул жосунсуз жоругуна каршы турганда анын оң далысынын кечирин айбалта менен кыя чаап (Саякбай Каралаев, «Семетей», 1. 20) же эмчегин жара чаап, эси ооп калганда башын кесмек болот. Шууту же башка арачылар арага түшүп өлүмдөн аман алып калышат. К. Манастын жалгыз баласы, анын жолун улантып, келечекте элдин үмүт-тилегин жүзөгө ашыруучу Семетейди да жок кылуудан баш тартпайт. Алты айлык Семетейди өлүмдөн Каныкей алдын ала көрөгөч акылмандыгы, айлакерлиги менен аман алып калат. Абыке, Көбөш Манастын ордосуна чабуул жасап келе жатканда Семетейди Чыйырдыга берип качырып, анын ордуна күңдүн баласын бөлөп коёт. К. бешиктеги баланы наркескен менен алты бөлө чабат (Саякбай Каралаевдин варианты боюнча), башка варианттарда көкбөрү тарттырып өлтүрөт... «Алты арамдан» энеси Букарга ала качкан Семетей эрезеге жетип, мекени Таласка келип, ата мурас ордун ээлемек болгондо кайрадан К-түн кастыгына дуушар болот. Анын атасынан калган мал-мүлкүн, жоо жарагын бергиси келбей: «Манас чоң да болуучу, мен кичине болчумун, менин малым баарысын, ээлеп алып ал Манас меники деп жүрүүчү, эл меники болуучу, жер меники болуучу, Тороло албай жатканда малымды ээлеп алуучу, жанымды ээлеп алуучу» (БС, Кол жазмалар фондусу, 580-инв., 456 б.), — деп кара өзгөйлөнөт. Саякбай Каралаевдин варианты нда:
Сенин атаң Манастын
Беттешкен менен урушуп,
Күчүн минип жүрүүчү (Саякбай Каралаев, «Семетей», 1. 281 — 282),— деп кордоп, Манаска кайыбынан табылган Акшумкар, Кумайык, Бозкисе, алты курчту өзүм тапкан, Аколпок, Тайбуурулду өзүм эрдигим менен жеңип алган мүлк деп калп айтып мактанып, кара өзгөйлүккө салып, Семетейге бергиси келбей кылыч ала чуркайт. Жаш болсо да Семетей анын бардык күнөөсүн кең пейилдик менен кечирип, нечен жолу курун мойнуна салып, атын тартуу кылып, бир туугандык ынтымакта бололу, элдин биримдигин сактап, сырткы жоого бел алдырбайлы дегенине көнбөй, ага каршы кол курап, чабуул коёт. Семетей аны өлтүрүүгө аргасыз болот. Кыргыз уруулары бир эл экенин алгач аңдап, өз ара баш кошууга умтулуусун чагылдырган «Манас» бөлүмүнө салыштырганда «Семетей» коомдук өнүгүштүн алда канча кийинки этабында, феодалдык бытырандылык доордун тушунда пайда болгонун К-түн образы жана анын иш-аракетин баяндаган окуялар айрыкча даана көсөтүп турат. Биринчи бөлүмдө кимдиги ачык көрүнбөй, арамдыгын ичине каткан К. эми жаңы шартта өзүмчүлдүк, мансапкордук оюн ишке ашырыш үчүн жаңы күч менен чыгат. Байлык, бийлик үчүн өзүнүн эң жакын туугандары менен каршылашып, максаты орундалганда «ысыктагы жылкыдай ылаалап», «аюу талпактын үстүндө, бар жаздык коюп башына», «Канышайга бутун ушалатып», «элге айда салык салып, айгырдан тандап ат алып, төөдөн тандап нар алып, алтын-күмүш зар алып», «көк кенедей толгон» нагыз катаал феодалга айланат. Ал чабылып-чачылып ар кайда жүргөн элди бириктирип, ата-журттун көз карандысыздыгы үчүн күрөшкөн Манастын толук карама-каршысы катары сүрөттөлөт. Манастын элдик иштеринин эч биринде катышпайт, жортуулга кетсе башын катып үйдө калат (жамы журт бүтүн аттанган Чоң казатта да), Манастын оң ишин колдомок турсун, анын душман колдуу болуп өлүп, кайтпай калышын тилейт. Оорукта калган элдин ыркын бузуп, бийликке ээ болууга умтулат. Манас өлгөндөн кийин бул кара ниет оюн ишке ашырат. Өзүнүн аброюн көтөрүп, Манастын ордун өмүр бою ээлеп калышы үчүн анын закондуу мураскору Семетейди жок кылууга умтулат.
Какшал
Какшал, Какшаал дарыясы - Кыргызстани (Ат–Башы ооданы) менен КЭРдин аймактары аркылуу аккан дарыя, Таримдин алабы. Жогорку агымында Ак-Сай аталып, жана Мудурум суулары кошулгандан кийин Какшал деп аталат. Ак-Сай Ат-Башы кырка тоосунун туш капталынан, Кок-Кыя Какшаал кырка тоосунун тундук капталынан башталат. Узуну (Кок-Кыя менен Ак-Сайдын кошулушунан КСРБнин чек арасына чейин) 19 км. Жалпы узундугу 345 км. Алабынын аянты 8270 км2. Какшал Ак-Суу менен кошулуп, Тарим дарыясын түзөт. Ак-Сай суусу Чатыр-Ташка чейин кенен ороон менен жайылып, андан ары кууштай баштап, Кок-Кыя кошулгандан кийин кууш, терең капчыгай аркылуу агат. Жылдык орто чыгымы 71м3/сек. Эң коп чыгымы июль—августта, азы декабрь—январда байкалат. Октябрда тартылып, май айында кире баштайт. Ири куймалары: Мүдүрүм, уз. 98 км (сол); Кок-Кыя 83 км, Терек 55км (оң). Сугатка пайдаланылат. Жээгинде Чатыр-Таш, Сыцар-Жар, Ак-Талаа, Үч-Турпан, Сургун, Ак-Жар ж.б. кыштактар жайгашкан. Какшалдын алабын эзелтен бери кыргыздар мекендейт.
Чжан Цань
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Өсүмдүктөр материалдары гидролизи
Андан ары ферменттер таасири менен мальтозанын гидролиздешүүсүнөн глю-коза алынат:
Окутуунун техникалык каражаттары
Дабыш бергич Окутуунун техникалык каражаттарына окуу грамзапистерин, магнитзапистерди жана телеберүүлөрдү кошууга болот. Мурда мектеп үчүн атайын дабыш бергич каражаттар (башталгыч класстар, адабияты үчүн фонохрестоматиялар, айрым предметтер боюнча граммпластинкалар, чет тилдер үчүн магнитофондук курстар жана ушул сыяктуу) чыгарылып келген. Дабыш бергич жана экрандык окуу колдонмолорун сабакта пайдалануу үчүн тиешелүү аппаратура (электрофондор, магнитофондор, проекторлор жана кинопроекторлор) керектелет. Компьютерлер үчүн окуу-программалык каражаттар колдонмо программалык жабдылыш) жана компьютерлер (аппараттык жабдылыш) азыркы учурдагы өзгөчө Окутуунун техникалык каражаттары болуп эсептелет. Мында экрандык дагы, дабыш бергич дагы Окутуунун техникалык каражаттарын мүмкүнчүлүктөрү биргелешип кетет. Мектептерде чет тилдерди окутууну жакшылап уюштурууга арналган атайын лингафондук кабинеттер бар. Бул кабинеттердин аппаратурасын колдонуп, окуучулар өз орундарында баштарына кийген телефон жана алдындагы микрофон аркылуу бири-бири жана мугалим менен сүйлөшө алышат. Мугалим окуучулардын маектешүүлөрүн, жекече жоопторун угуп жана жазып алат, кемчиликтерди дароо талдайт жана тактайт. Окутуунун техникалык каражаттары мында чет тилин угуп түшүнүүгө, ошол тилде сүйлөй алууга шарт түзөт.
Жумуш берүүчү
Жумуш берүүчү – кызматчы менен эмгек мамилесин түзгөн жеке, же болбосо юридикалык жак (уюм). Ж. б. кызматчыга эмгек акысын төлөп берүүгө жана мыйзамдарда, жамааттык келишимдерде же тараптардын макулдашууларында каралган эмгек шарттары менен камсыз кылууга милдеттүү.
Өт кислотасы
C23H36(OH)3-C-NH-CH2-SO3-- таурохолев к-тасы пайда болот. Биол. функциясы боюнча өт кислотасынын туздары ичегинин ичиндеги майларды эмульсиялоого түздөн-түз катышат жана сиңишине жардам берет. Ичеги жана уйку безинин зилиндеги липаза ферментин активдештирет. Бул ферменттин таасиринен майлар глицеринге жана май к-тасына бөлүнөт. Алар ичегиден өтүп, кан тамырлар аркылуу ар кайсы органдарга жеткирилет. Өт к-тасы организмде азайганда, холестерин жак-шы эрибей, өт таштарын пайда кылат.
Деурбанизация
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Байдарата-Яха
Байдарата-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Байдарацк губасы орун алган. Дарыянын узундугу - 123 км.
Көзкамандар
К-дын тууганы Манаска чыккынчылык кылышынын себептери варианттарда ар башкача мотивдештирилет. Калмактардын арасында туулуп, дили калмак болуп калган К. кыргыздын турмушуна көнө албай өгөйлөшөт. Манас берген дүнүйөгө манчыркап, Манастын дүйнө-мүлкүнө көз артып аны жок кылгылары, ордуна кан болгулары келишет. Манасты күч менен ала албай тургандыктарын билген К. аны амал менен мертинтүүгө аракеттенишет (Сагымбай Орозбаков). Манасты өлтүрүү үчүн кытайдан атайылап келишет (Саякбай Каралаевдин варианты ). Манас эпосундагы бул эпизоддун сюжети көп жактарынан (туугандарынын чыккынчылыгы, жарадар болгон баатырдын айыгышына жаныбарлардын жардам бериши, аялына үйлөнмөк болушу жана башкалар) түрк-моңгол элдеринин эпосторуна («Алтай-Буучай», «Көгүдей») үндөшүп турат.
Талгак (“Манас” эпосунда)
Башка тамак жарабайт,
Четкелтебек археологиялык эстеликтери
Четкелтебек археологиялык эстеликтери Атбашы өрөөнүнүн батышында, Казыбек айылынын түштүк тарабында, Четкелтебек суусунун жээгиндеги тектирлерде жайгашкан. Байыркы көрүс-төндөрдөн жана тургун жайлардан турат. Көрүстөндөрдөгү сөөк көмүү салты доорлоруна жараша айырмаланат. Б.з.ч. 1-миң жылдыктагылар жөн чуңкурларга көмүлүп, туурасынан узун жалпак таштар менен жабылган. Үстүнө дөбө жасалып, жээгине тегерете таш тизилген. Маркум жаткан чуңкурдун капталына же баш жагына чопо идиштер, койдун сөөктөрү, аялдардын жанынан койдун куймулчагы табылган. Көмөөрдүн алдында чопо идишке сүт азыктарын же сорпо куюп, ага тиешелүү устукан салып кошо көмүшсө керек деген божомолдор бар. Хунн доорундагы көрүстөндөрдүн көпчүлүгү уурдалган. Маркумдун сөөгү жарма көрлөргө жайгаштырылган. Четкелтебек суусунун оң өйүзүнөн байыркы тургун жай калдыгы, үйдүн дубалы, чопо идиш сыныктары жана жаргылчак табылган. Мындай табылгалар б.з.ч. 2–1-миң жылдыктарга мүнөздүү. 1988–90-жылы К. Табалдиев изилдеген.
Гипербола
Эки ийнине караса,
Кутатка (Яя куймасы)
Кутатка (Чоң Кутатка) — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Яя дарыясынын сол жээгинен 30 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Ак cуу Арашан
Ак суу Арашан — Тескей Ала-Тоонун түнук капталында, Алтын-Арашан суусунун ортоңку агымынан орун алган. Ак-Суу өрөөнүнүн токойлуу кооз жери. Деңиз деңгээлинен 2000–2900 метр бийиктикте. Таманы түзөң, тоо капталдары тик (30–40°). Ландшафты бадал аралаш карагай токойлуу. Ысык булактар чыгат. Бальнеологиялык Ак-Суу курорту бар.
Гротеск
Эрегишкен душмандан,
Атамановка (Карайыдель району, Башкыртстан)
Атамановка — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Кирзин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 117 киши. Почта индекси — 452377, ОКАТО коду — 80234840002.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Чеңгел
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Милет мектеби
Колдонулган адабияттар
Предикаттын квантификациясы
2) «Айрым Х тердин маңызы айрым Ү терге туура келет». Ушуга ылайык категориялык силлогизмдин туура модустарынын саны өсөт.
Пайда болуу жылуулугу
Н2 + — О2 = Н2О -I- 68,3 ккал.
2
Дефицит
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Кыргыз жазмасы
Кыргыздын латын жазмасы
Бирок азыр да Европада жана Түркияда байырлаган кыргыздар латын жазмасын колдонуп келишет.
Тал-Чоку
Т.-Ч. жөнүндө Саякбай Каралаевдин варианты вариантында Чоң казаттын башталышында айтылган көркөм баяндама бар. Баатырлар чыккан Т.-Ч. эпостун поэтикалык текстинде:
Бийик чыккан талы бар.
Дефлектор
Дефлектор– (лат. deаleсto – четтетем, алып кетем) 1) ар кандай имараттан, ошондой эле темир жол вагондорунан кир абаны сордуруп алуу үчүн түтүктүн (шахтанын) сырткы учуна орнотулган түзүлүш. Кээде дефлектор имараттын ичине абаны берүү үчүн кызмат кылат (мисалы, кемелерде). Дефлектор аба агымынын (шамалдын) кубатын пайдаланууга негизделген. Ал негизинен металл барактарынан (болоттон), айрым учурда бетон, асбест-цемент жана башка материалдан жасалат. 2) Магнит компасынын девиациясын четтетүүчү жана өлчөөчү магниттик курал. 3) Газ агымынын, суюктуктун, чубурма заттардын, үн толкунунун багыттарын өзгөртүүчү жабдык.
Көк-Бука
Басканына мал жетпейт.
Лондон 2012
Лондон 2012 — 30-чү Жайкы Олимпиада оюндары, 2012-жылы 27-июль — 12-август аралыгында Улуу Британиянын Лондон шаарында өтөт.
Вокруг Света мөңгүсү
Вокруг Света мөңгүсү – Талас Ала-Тоосунун түндүк капталындагы өрөөн тибиндеги мөңгү.
Ягодная Поляна (Уфим району, Башкыртстан)
Ягодная Поляна — Башкыртстандын Уфим районундагы кыштак, Дмитриев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 424 киши. Почта индекси — 450056, ОКАТО коду — 80401923007.
Жүргүнчү
Жүргүнчү – жолоочулук документтери бар жана учак, кеме, поезд же автоунаа каражаттары менен сапар чеккен жаран (жеке жак).
ТЕСЛЕНКО Григорий Степанович
Сыйлыктары
“Ардак Белгиси” ордени жана медалдар менен сыйланган.
Таңшуу
Далбага деген эли бар (Сагымбай Орозбаков, 1.219).
Даниель Дефо
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Көк-Тумшук тоосу
Көк-Тумшук тоосу – Чоң Алай кырка тоосунун түндүк тармагы. Туюк-Суу жана Жанайдартак (Кызыл-Суунун сол куймалары) сууларынын аралыгын да кеңдик багытта 28–30 кмге дого сымал созулат. Туурасы 8–10 км. Орточо бийиктиги 3800–4700 м, эң бийик жери 5459 м. Кыры аска-зоокалуу жана мөңгүлүү. Капталдары тик, кокту-колоттор менен майда капчыгайлар көп. Бор жана палеоген мезгилдериндеги чопо, алевролит, кызыл түстүү кумдук, акиташ тектеринен турат. Субнивалдык суук чөл жана гляциалдык-нивалдык ландшафттары мүнөздүү.
Көкказык
Эпикалык К. тулпардын образы Сыргак баатырдын эң ишенимдүү жардамчысы болуу менен бирге анын бардык иш-аракеттеринде ажырагыс бирдикте сүрөттөлөт. Сыргактын чыныгы жардамчысы. Манасчылар эпостун жалпы духуна ылайык тулпарды кандай укмуштуу касиеттерге ээ кылат. Манас Каныкейге күйөөлөп баргандагы ат чаап жар тандоодо К. аты үчүнчү келген Сыргак тагдырына буюрган Сыягүлгө үйлөнөт (Сагымбай Орозбаков, 2. 422). Чоң казатта К. ээси менен кошо кытайдын көзгө атар мергени Кожожаштын огунан өлөт (Саякбай Каралаев, 2. 191).
Төлөкова Сүйдүм
1944-ж. Кыргыз мамлекеттик Т. Сатылганов атындагы филармониянын мамлекеттик хоруна кабыл алынган.
Базистик баа (түп баа)
Базистик баа (түп баа) – өндүрүүчү тарабынан товар же көрсөтүлгөн кызмат түрүндөгү өндүрүлгөн продукциянын бирдиги үчүн же сатып алуучудан алынууга тийиш сумма, өндүрүлүшүнө же сатып өткөрүлүшүнө байланыштуу алып салына турган төлөнүүгө тийиш ар кандай салык жана анын өндүрүлүшүнүн же сатылышынын натыйжасы катары ошол бирдикке карата алынууга тийиш ар кандай субсидиялар. Базистик баа өндүрүшчү тарабынан өзүнчө эсеп кылынган унаа чыгымдарын өзүнө камтыбайт.
Эвристикалык аңгеме
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Диалог
Саясий диалог
Жалпы саясий көз караш табуу, саясий эрки менен бийлик күч колдонбой ишке ашыруу максатында ар кандай мүдөөлөрдүн маңызын терең кароо аркылуу маселелерди чечүү формасы. Диалог өлкөдөгү же эл аралык аренадагы жаңжалдарды жөнгө салуунун, ар кыл күчтөрдү тынчтык кызматташууга тартуунун эң зарыл каражаты катары кызмат өтөп келет.
Де хааз – ван альфен эффектиси
Де хааз – ван альфен эффектиси – металл менен чала металлдын магнит кабылдоочулугунун ага коюлган магнит талаасынын Нтан (так айтканда 1/тан) өзгөрмө көз карандылыгы. Бул кубулуш абсолюттук нөлгө жакынкы температурада жана күчтүү магнит талаасында байкалат. Голландиялык физиктер В. Де Хааз жана П. Ван Альфен 1930-ж. ачышкан. Эффект электрондордун магнит талаасындагы кыймылынын квантталышы менен шартталып, металлдардын эксперименттик физикасында Фермибеттерди жана башка изилдөөдө колдонулат.
Фошань метросу
Фошань метросу – Фошань шаарынын метросу. Метросу 3-ноябрь 2010-жылы ачылат.
Мобилдик колдонмо
Мобилдик тиркемелерди акча иштеп колдонмосун орнотуп пайдалануучулар жөнүндө маалыматтардын негизинде киреше алуу үчүн колдоно аласыз инструменттердин жыйындысы.
Ашубаева Зина Жекшеновна
Ашубаева Зина Жекшеновна (1935-жылы туулган, Чүй облусу, Сокулук району Кызыл-Туу айылы) - химия илимдеринин доктору (1982), профессор (1989). Москва текстиль институтун бүтүргөн (1958). Кыргызстан ССР ИАнын химия институтунда илимий кызматкер, лаборатория башчы, 1994-жылдан КР УИАнын химия жана химиялык технология институтунда башкы илимий кызматкер. 150 илимий эмгектин, анын ичинен 8 монографиянын 30дай автордук күбөлүктүн автору. Алар негизинен пектин заттарынын химиясы жана технологиясына арналган. Ойлоп табуучулардын эларалык уюмунун (Женева) алтын медалы менен сыйланган (2004). Илимий эмгектери: Химические реакции пектиновых веществ. Ф., 1984; Применение петиновых веществ в медицине (в соавторстве). Б., 1989; Металлокомплексные производные пектинов и их применение (в соавторстве). Б., 1991.
Дешифратор
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Ашег
Ашег, ашык, ашиг - Азербайжандын, ага коңшулаш айрым элдердин жана осмон түрктөрдүн эл ырчысы, дастан айтуучусу. Ашег термин катары 10-11-кылымдан белгилүү. Ашегдин репертуарында өз ырларынан башка элдик эпикалык чыгармалар, элдик ырлар болот.
Көккыяз
Көккыяз — «Манас» эпосунун эпизоддук кейипкери, Буудайбектин кичи иниси, Көкчөнүн чоросу. Акеркеч менен Алмамбетти көңүлдөрү жакын деп жаманатты кылып Көкчөгө ушактап, араздаштыргандардын бири. Радлов жазып алган вариантта гана жолугат.
Жеңкетай
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Мармыл (Уфим району, Башкыртстан)
Мармыл — Башкыртстандын Уфим районундагы айыл, Жук айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 190 киши. Почта индекси — 450014, ОКАТО коду — 80252818004.
Google Play Games
Google Play Games — Google тарабынан башкарылган Android операциондук системалары үчүн онлайн оюн кызматы жана программалык камсыздоо иштеп чыгаруу шайманы. Анда анык убакытта көп оюнчуга негизделген оюн мүмкүнчүлүктөрү, булутка сактоо, коомдук жана жалпы алдыңкылардын тизмеси, жетишкендиктер бар. Play оюндар кызматы иштеп чыгуучуларга жогорудагы өзгөчөлүктөрдү кайра башынан иштеп чыкпастан өздөрүнүн оюндарына бириктирүү мүмкүнчүлүгүн берет.
Google Play Games кызматы 2013-жылдагы Google I/O иштеп чыгуучулар конференциясында тааныштырылып, өз алдынча Google Play Gamesдын мобилдик колдонмосу 2013-жылы 24-июлда Android үчүн пайдаланууга берилген.
Рёттинген
Рёттинген ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Вюрцбург районуна карайт. Төмөнкү Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы – 1711 (2013-ж.). Аянты – 27.19 км2.