cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бокий Глеб Иванович
Бокий Глеб Иванович (21. 6(3. 7). 1879-15. И. 1937) -советтик мамлекеттик жана парт, ишмер. 1900-жылдан Компартиянын мүчөсү. Петербургда тоо-кен институтунда окуп, студенттик кыймылга катышкан. Петербургдагы "Жумушчу табын эркиндикке чыгаруу үчүн күрөш союзунда" иштеген. 1904-жылдан РСДРПнин Петербург комитетинин мүчөсү. Петербургда 1905-07-жылдагы революциянын катышуучусу. Бир канча жолу камакка алынып, сүргүндө болгон. 1917-жылдын мартынан РСДРП (б) БКнын Орус бюросунун мүчөсү. 1917-ж. РСДРП(б) - нин Бүткүл росс. 7-(Апрель) конф-ясынын жана 6-съездинин делегаты.
Жаныш
Жаныш (1843, азыркы Казак Республикасы 1899, Талас өрөөнү) – белгилүү төкмө акын, казалчы, дастанчы. Атасы Абылай хандын чабуулунун туткунга кетет. Жаныш ошол жакта туулуп, чыгармачылык өмүрүнүн күрдөөлдүү учуру казак жергесинде өткөн. Ал сабаттуу адам болгон. Өмүрүнүн акырында 1876-жылы Таластагы Чат-Базар деген жерге көчүп келген. Жердештери анын үнүнүн бийиктигин, кооздугун, көбүнчө дин ырларын аткаргандыгын белгилешкен. Кат тааныган Токтогазы, Жусупбек, Сүйүнтбек, Ыса аттуу уулдары «Карагул» поэмасын өз оозунан жазып алып, ал кол жазма түрүндө эл арасына тараган. Поэма 1883-жылы Ташкентте Л. Лютш түзгөн хрестоматияда жарык көргөн. Китепте жарыяланган нускасы Жаныштан жазылып алынган, ал кол жазманын тексти менен салыштырып караганда айрым гана стилдик, лексикалык айырмачылыктар болбосо, экөө бир эле чыгарманы түзгөн. Мындан башка «Карчыга менен көгүчкөн» деп аталган диндик поэманы да айтчу экен. Бирок «Кара жаак» аталган чоң акындын бизге аз гана чыгармалары келип жеткен. Анын бири «Коён жылы» (көлөмү чакан). Коён жылында ачарчылык өкүм сүрүп, жут болуп, мал-жан кырсыкка учурап, эл жокчулуктан жабыркагандыгын, жылдын катаалдыгын баяндаган. Мындан башка бизге жеткен чыгарманын бараандуусу насили кыргыз, чыгармачылыгы казак жергесинде калыптанып, казак калкы булбул деген атак ыйгарган Жөжө (казакта Шөже аталат) Каржаубай уулу менен айтышы. Ага жердештери чоң акын катары мүнөздөйт, анын аткаруучулук жөндөмүнүн бийиктигин айрыкча бөлүп айтышат. Жөжө менен Жаныштын айтышы 1968-жылы биринчи жолу кагаз бетине түшүрүлгөн. Жөжөнүн айтыштарда тиш кагып, дасыккан чоң акындыгына карабастан, Жаныш сөздөн алдырбайт. Дээрлик бардык маалыматтарда айтышкан учурда Жаныштын отуздан ашкандыгы, Жөжөнүн жетимиштин тегерегинде экендиги маалымдалган. Беттешүү Таласка көчүп келгенден кийин өтүп, кыргыз акыны катары 1878-жылы айтышка түшкөн. Чыгарманын эки нускасы бар, алар бири-бирин толуктап турат. Бирөө М. Жунушалиевдин айтуусунда, ал Жаныштын баласы Кишенбайдан угуп үйрөнгөн экен. Экинчисин К. Алыйманов үзүндү түрүндө жаздырган. Ал айткан нускада эки акындын айтышына, ой бөлүшүүсүнө басым жасалат. Айтыш Байтиктин айылында, Байтиктин баласы Байсалдын үйүндө өткөн. Жаныш «Козу Көрпөш Баян сулуу», «Кыз Жибек», «Алпамыш» өңдүү казак поэмаларын, кыргыздын «Отор кан» деген эпосун чебер аткарган. Бирок, алардын тексти бизге жеткен жок. 11–12 муундан турган өлөңдүн кыргыздарга өтүшүндө, казал формасындагы диндик поэмаларды элге жайылтууда акындын кошкон салымы зор. Анын бир топ чыгармасын К. Мифтаков 1923-жылы эл оозунан жыйнап алган. Жаныштын «Карагул», «Карчыга, пайгамбар, көгүчкөн», «Коён жылы» аттуу чакан поэмалары Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Кол жазмалар фондусунда сакталып турат.
Кен таш кендери
Кен таш кендери, руда кендери – өлчөмү, сапаты, ордуна жараша казып алууга ыңгайлуу кен таштар. Жер кыртышынын терең бөлүгүндөгү жана жер бетиндеги геологиялык процесстерден пайда болот. Пайда болуу процесси бир нече баскычтан жана этаптан турат. Ар бир баскычта минералдык бирикмелер топтолот, тектон. тыныгуулар жүрөт. Бир ген. процесске (мисалы, гидротерм кендери) бир нече баскычтуу кен таш мезгили туура келет. Курамындагы металлдардын түрүнө жараша кара, жеңил, түстүү, асыл, сейрек кездешүүчү, радиоактивдүү кендерге бөлүнөт. Кара металлдарга темир, марганец, хром, титан, ванадий кендери кирет. Бул кендер млрд т га жетип, металлдары ондогон процентти түзөт. Жеңил металлдарга алюминий мисал болот. Алюминий боксит кен ташынан өндүрүлөт. Түстүү металлдарга жез, коргошун, цинк, кобальт, никель, сурьма кирет. Ирилери ондогон, жүздөгөн тга жетип, 10%ке чейин металл кездешет. Сейрек учуроочу металлдарга калай, вольфрам, молибден, сымап, бериллий, тантал, ниобий кендери таандык. Ири запастары 100 миңдеген тга жетип, металлдары 10%тен ашпайт. Радиоактивдүү металлдар негизинен уран жана торийдин кенинен турат.
Али ибни Абуталиб
Али ибн Абу Талиб халиф
Пайгамбарыбыздын (сав) жолунда инсандарды акыйкатка жеткирүү үчүн күч-кубатын сарптаган. Халифалык доорунда ички баш алмандык өкүм сүрүп турса да, Ислам мамлекетинин билим берүү жаатында өтө чоң салым кошкон. Мадинада бийликти толугу менен өткөрүп алгандан кийин, ал жерге бир мектеп ачкан. Араб тилинин грамматикасын үйрөтүүнү Абу Асвад ад-Дуалиге, Куран окутууну жана үйрөтүүнү Абдуррахман ас-Суламиге, табигый илимдер темасында изилдөө жүргүзүүдө Убада бин ас-Самит жана Умар бин Саламаны милдеттендирген. Мамлекеттин башкаруу органдарын жана кызматтарын: финансы, аскер, маркумду узатуу сыяктуу бөлүмдөргө ажыратып башкарган. Финансы иштери топтоо жана таратуу болуп эки бөлүккө бөлүнгөн эмес. Үммөттүн мал-мүлкүн үммөткө таратууда өтө көңүл коюп, кылдат мамиле жасаган. Өзүнө бөлүнгөн үлүшкө да көңүл коюп, эч кимдин акысын албоодо өтө чоң үлгү көрсөткөн. Аны Куфада көргөндөр кыштын суук күнүндө жука кийим менен титиреп, үшүп мечитке баратканын айтышкан. Мамлекет башчысы жана кызматчылары кандай болуу керектиги темасында төмөнкүдөй системаны даярдаган:
Азирети Алиден риваят кылынган кээ бир хадистер:
2. Мойнунда парз намаздарынан карызы бар бирөө, каза намазын окубай туруп, нафил намаз окуса, аракети текке кетет. Ал каза намазын окубаса, анын нафил намазын Аллах Таала кабылдабайт.
5. Кишинин сүйүнүп, Аллаъ Тааланы таанып билгенден кийин өлүүсү, жаш мезгилинде өлүп сураксыз бейишке кирүүсүнөн жакшыраак.
Бисау
Бисау Африкадагы бир шаар, жана Гвинея-Бисаунун борбор шаары. Калкы 388 миң (2005). Атлантика океанындагы порту Эл аралык аэропорт; күрүч тазалоо, май, карапа чыгаруу ишканалары, тамакаш, тактай тилүү, эмерек, жеңил өнөр жай, тарыхый-көркөм музейи бар. Сыртка пальма майын жана пальма жаңгагынын данегин, жержаңгак, тери, жыгач материалдарын чыгарат. 17кылымдын аягында португалдар негиздеген. Кеме ремонттоочу мастерскою иштейт.
Кальций нитраты
Са (ОН)2 + 2 НNО3 =Са (NО 3)2+2 Н2 О
Токмок ii кум-шагыл кени
Токмок ii кум-шагыл кени - Чүй районунда, Токмок шаарынан 9 км чыгышта, темир жолдун жанында, деңиз деңгээлинен 881 – 893 м бийиктикте. 1970-ж. СССРдин Жол катнашуу министрлигинин «Гипротранспуть» институту чалгындаган. Кен аймагы Чүй дарыясынын экинчи тектиринин кум-шагыл катмарынан түзүлгөн. Пайдалуу катмар 19% кумдан, 39% шагылдан, 42% койташтан турат. Кум-шагылдын кумун элегенден кийин темир жана шоссе жолдорунун бетине төгүүгө жарамдуу. 1997-жылга карата баланстагы запасы А категориясы боюнча 3267 миң м3, В – 2803 миң м3, С1 1125 миң м3 А+В+С1– 7195 миң м3.
Кызыл-Адыр
Калк
Калкы ― 10 789 киши (2009-жылы).
Прокси сервер
Түрлөрү
Ачык/тунук (open) прокси сервер - клиенттин кайрылууларын билгизилбей өткөргүчтөн (gateway, маршрутизатор) прокси серверге багыттаган прокси сервер. Ошондуктан, ачык прокси сервер аркылуу иштөө үчүн клиенттин веб браузеринде проски серверге тийешелүү ырастоолорду кылуу керек эмес. Мисалы: route -p add 10.32.5.5 mask 255.255.255.255 10.32.1.14
Протокол
(Protocol- Протокол). Протокол деп компьютерлер арасында маалыматтарды алмашууда пайдаланылган эреже жана процедурлар тобу айтылат. Протоколдордо байланыш линияларды кантип орнотулаары, маалыматтар кантип жиберилери, каталар кандайча табылып жана кантип оңдолоору аныкталат. Протоколдорду колдонуп, ар башка маркадагы жана типтеги компьютерлер, сеттер(network) өз ара байланыша алышат. Акыркы жылдары көп протоколдор иштелип чыкты, айрымдары бирдикте колдонулат. Алардын ичинде эң кеңири таралганы ефернет (эфирдик тармак) жана эстафеттик шакекче деп аталган эки протокол.
Үй чымыны
Сырткы түзүлүшү
Бардык эле кош канаттуулар сыяктуу эле, учуу үчүн үй чымыны алдыңкы канаттарын пайдаланат. Арткылары болсо - редуциялынып кетишкен, аларды ызылдагычтар деп аташат. Алардын максаты абада тең салмактуулукту кармап туруу болуп саналат.
Максиллоподдор
Максиллоподдор (лат. Maxillopoda) — жаакпуттар, рак сымалдуулар классындагы жандыктардын бир классчасы.
Габороне
Шаар 1950-жылдардын аягында темиржол бекети катары негизделген. Университет (анын астында Түштүк Африкадагы эң ири калк китепканасы иштейт), институттар, билим берүү академиясы, музей, галлерея (1968; музундугу аспаптардын бай коллекциясы, үй эмеректери, аялдардын кооз мончоктору жана башка), Майтисонг маданий борбору (музыка, театр), Африканын түштүгүндөгү өлкөлөрдүн өнүгүү маселелери боюнча уюмдун штаб-квартирасы бар. Жыл сайын соода ярмаркасы өткөрүлүп турат. Пиво кайнатуучу, металл жана жыгачтан буюм жасоо өндүрүшү, текстиль өнөржайы иштейт. Шаарга жакын салттуу колөнөрчүлүктүн (килем токуу жана башка) борбору жайгашкан. Шаардын айланасынан марганец жана асбест казылып алынат.
Жапырык көрүстөндөрү
Жапырык көрүстөндөрү – эрте темир доорунан орто кылымга чейинки мезгилди камтыган археологиялык эстеликтер. Соң-Көлдөн 25–30 км түштүк-чыгыш тарапта Жапырык бөксө тоосунун этегинде жайгашкан. Эрте темир доорундагы кө­рүстөндөрдүн диаметри 30–50 м, бийиктиги 4–6 м. Тегерек дөбө көрүстөндөрдүн сыртына төрт чарчы коргончо кылып таш тизилген. Көрүстөндөрдүн күн батыш тарабында сегиз таш коргончо бар. Жапырык жергесинен маркумдун сөөгү менен кошо чопо идиштер, алтын сөйкө, чач учтук, шакек жана башка табылган. Эчкинин, жылкынын, сууда сүзүүчү канаттуулардын, багыштын аска бетине чегилген сүрөттөрү бар. Жапырык көрүстөндөрү шарттуу түрдө Жапырык 1; 2; 3; 4; 5 деген бөлүктөргө бөлүнгөн. Жапырык көрүстөндөрүн 1980–90-жылдары археолог К. Ташбаева изилдеген. Ушундай эстеликтерди Ат-Башы өрөөнүнөн, Алтайдан, Казакстандан кездештирүүгө болот.
Болотту электрдик эритүү
Болотту электрдик эритүү - электр энергиясы менен атайын меш-терде болотту эритүү процесси. Болот эритүүчү 1-электрдик жаа мешин 1899-ж. франц. инженер П. Эру түзгөн. СССРде ушундай "Электросталь" заводу 1917-ж. курулган. Болотту электрдик эритүү башка процесстерге караганда жогорку температураны пайда кылып жана мештин ички чөйрөсүн нейтралдык же калыбына келтирүүчү атмосферага, кээде вакуумга айландырууга шарт түзүп, сапаттуу легирленген болотту алууга мүмкүндүк берет. Катуу шихтадан болот эритип алуу процесси электрдик жаа же индукциялык мештерде электроддордун жардамы менен жүргүзүлүп, мында 1 т болотту алууда 500-700 квт-с тан (көмүртектүү Болот ) 1000 квт-с ка (легирленген Болот ) чейин электр энергиясы жумшалат. Болотту электрдик эритүү өндүрүшүндө баштапкы материал катарында мартен же конвертер болотунун эритилген чала продукциясы пайдаланылса, электрдик жаа мештеринин өндүрүмдүүлүгү 2 эсе жогорулап, 1 т болотту алууга жумшалган электр энергиясынын саны 300 квт-с тан ашпайт. Электрдик вакуум меши Болотту электрдик эритүүдө перспективалуу болуп саналат.
Доону камсыздоо
Доону камсыздоо – ишке катышып жаткан жактын арызы боюнча сот Д. к-го карата чара кабыл алышы мүмкүн. Эгер мындай чараларды кабыл алуу кыйынчылык туудурса же ал сот чечимин аткарууга мүмкүндүк бербесе, иштин баардык абалында Д. к-го жол берилет. Д. к. чараларына төмөндөгүлөр кириши мүмкүн: жоопкер тарапка тийешелүү болгон жана анын же башка бир жактын карамагында турган мүлккө же акча каражаттарына камак салуу; жоопкердин кандайдыр бир иш-аракетине тыюу салуу; башка жактардын ага мүлк берүүсүнө же ага карата дагы башка милдеттенмелерди аткарышына тыюу салуу; мүлктү камактан бошотуу тууралуу доону көрсөткөн учурларда мүлктү сатууну токтотуу; карызкор сот тартибинде талашып жаткан нерсени аткаруу документтери боюнча алуусуна тыюу салуу. Сот зарылдыгына жараша Д. к. боюнча дагы башка чараларды кабыл алышы, сот тарабынан Д. к-нун бирнече түрүнүн белгилешине жол берилиши да мүмкүн.
Топан графит кени
Топан графит кени – Жалал-Абад облусунун Кадамжай районунда, Топан суусунун орто агымында, Кызыл-Кыя шаарынан 55  км түштүк-батышта, деңиз деңгээлинен 3500 м бийиктикте. 1993-ж. табылган. Карбондун мраморлошкон акиташынын сиениттер менен болгон контактысынын жанында, көмүртектин өлчөмү 52,4–72,7%, жер үстүнө чыккан жалпы аянты 18,7 м2, созулушу 2,25–3,8 м, калыңдыгы 0,5 мден 1,3 мге чейин болгон графиттин 7 линзасы аныкталган. Запасы С2 категориясы боюнча 55 миң т.
Доонун негиздемеси
Доонун негиздемеси – доогер өзүнүн сотко кайрылуусун негиздеген жагдайлар. Ал өзүнүн арызында ошолорду атоосу керек. Мыйзам доогердин өзүнүн коюп жаткан доолорун негиздөөсүнүн мүмкүнчүлүктөрүнө эчкандай чектөөлөрдү койбосо да, юридикалык факты тараптардын ортосунда жаралган материалдык укуктук талаш-тартышка байланыштуу укук мамилелеринин келип чыгышын, өзгөрүүсүн жана токтоосун шарттоочу жагдайлар гана мааниге ээ болот. Калган маалыматтар кабарландыруу мүнөзгө гана ээ болот жана талаш-тартышты чечүүнүн жыйынтыктарына таасирин тийгизбейт.
Доонун предмети
Доонун предмети – КР жарандык-процесстик мыйзамдары боюнча кызыкдар адамдын мыйзамда белгиленген таризде сотко коюучу талабы. Доонун затына жараша доолорду таануу жөнүндө, ыйгаруу жөнүндө, кайра түзүү жөнүндө деп жиктештирүүгө болот. Доочу менен жоопкердин ортосундагы укук мамилелерин токтотуу же өзгөртүү, жаңысын белгилөө жөнүндө талапты билдирүүдө доочу мыйзамдар укук мамилелеринин пайда болуусун, өзгөрүүсүн же токтотулуусун, ошондой эле сот тартибинде укук мамилелерин кайра курууга укуктарды ишке ашыруунун мүмкүндүктөрү менен байланышкан юридикалык фактыга таянууга тийиш.
Раззаков (шаар)
Ит жойлоп кире  алгыс  Исфана  калаасы
Ошондо калаага жакын жүр­гөн­дөр аялын, бала-чакасын алып, сепилдин ичине кирип бекинишкен, ал эми сепилден алыста жүргөндөр тоо боорундагы арчаларды аралап кирип кетишкен. Арчалуу тоо боору эл үчүн табигый коргонуу мүмкүнчүлүгүн берген. Душман тоо аралап кирип кеткен элди таппай адашып же буктурмага кабылган, же аргасыздан бул аймакты таштап кетүүгө мажбур болгон. Эгер калааны курчоого алса, андагы эл сыртка чыкпай, азык-түлүк, суу издебей, узак убакыт (кошумча күч сырттан келгиче) ордодо жашай алган. Себеби калаа ичинде азык-түлүк кампалары болгон. Суу калаанын ичине жашыруун түрдө, карапачылар атайын колго жасаган суу түтүктөр аркылуу жердин алдынан алынып келинген. Мындан сырткары калаанын ичине ачык жол менен да 2 арык суу агып кирген. Ошондой эле ордодо, калаа ичинде кудуктар жайгаштырылган. Айтор, Исфана калаасы бекем чыңдалган, душман даай алгыс чеп болгон. Исфана хандыгынын (бектик) ээлиги ири аймакты ээлеген. Анын чек арасы батышта Ак-Суу дарыясы, түндүктө Тытты тоолору, чыгышта Лейлек дарыясы, түштүктө Мачча тоолоруна чейинки чек араны өз ичине камтыган
Миляш
Миляш — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кипшенга дарыясынын сол жээгинен 29 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 57 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Кен таш формациялары
Кен таш формациялары – тектоникалык ири түзүлүштөгү (антиклинорий, синклинорий, антеклиза, ортоңку массив, калкан, терең жаракалар), бирдей генезистеги, бир же бир нече кен таштан турган зор аймак. Бир нечеси биригип, кен таштуу провинцияны түзөт. Бүктөлүү аймагындагы тектоникалык терең жаракалар жана тыгыз байланышта болуп, узатасынан созулуп жатат. Узундууг ондогон, миңдеген кмге, туурасы бир нече кмден жүздөгөн кмге жетет. Катмар түрүндө бүтүндөй бир аймакты ээлеп жатса кен таш бассейни деп аталат. Пайда болуу мезгилине, геологиялык түзүлүшүнө, тектон. процесстерге жараша кен таштуу райондорго, талааларга, зоналарга бөлүнөт.
Тэсикю (Нү-Мексико)
Калкы - 909 киши. Болжолдуу аянты - 18.0 км². FIPS коду — 35-77040.
Жарандардын экологиялык укугу
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Дакар
Дакар Сенегалдын борбор шаары (1960-жылдан). Жашыл Тумшук жарым аралында Дакар облусунун административдик борбору. Өз алдынча административдик бирдик болуп бөлүнгөн. Калкы 2,4 млн (2007). Батыш Африканын ири өнөр жай, транспорт жана соода-финансы борборлорунун бири. Атлантика океанындагы порт. Эл аралык аэропорту бар. Тамак-аш–татымал, текстиль, самын кайнатуу, кеме куруу, автомобиль чогултуу өнөр жай ишканалары иштейт. Университеттер (анын ичинде политех), Кара Африканы изилдөө институту, музей, китепкана, театр бар. «Париж-Дакар» автораллисинин акыркы пункту. 1857-ж. француз форту катары негизделген. 1904–60-ж. Француздук Батыш Африканын административдик борбору болгон. Дакарда 1966-ж. 1-бүткүл дүйнөлүк Кара Африка искусство фестивалы болгон. Жыл сайын заманбап африка искусствосунун көргөзмөсү (1992-жылдан) өткөрүлүп турат. Туризм өнүгүүдө.
Бонч-Бруевич Михаил Александрович
Бонч-Бруевич Михаил Александрович (9(21). 2. 1888-7. 3. 1940) - советтик радиотехник, СССР ИАнын мүчө-корр. (1931). Петербургдагы Инженерлер окуу жайын (1909), Офицерлер электр тех. мектебин (1914) бүтүргөн. 1922-ж. Москва жогорку тех. окуу жайынын, 1932-ж. Ленинград байланыш инженерлер институтунун профессор (азыр ал институт Бонч-Бруевич, атындагы ). 1916-19-зй. электрондук лампаларды түзүүнүн ата мекендик өндүрүшүн уюштурган. 1918-ж. Нижегород радио лабораториясынын башчысы. В. И. Лениндин тапшырмасы боюнча Коминтерн атындагы кубаттуу (12 кет) радио угузуу станциясын долбоорлоп, ал 1922-ж. Москвада курулган. 1919-25-ж. суу менен муздатылуу-чу кубаттуу генератордук радио лампаны конструкциялаган жана радио-телефон станциясынын схемасын иштеп чыккан. 1924-30-ж. Бонч-Бруевичтин жетекчилиги менен кыска радио толкундардын таралышы изилденип, дүйнөдө болуп кыска толкунда иштөөчү багытталган антенна жасалган жана алыскы радио байланыштын кыска толкундуу линиясы курулган. Бонч-Бруевич атмосфера-нын жогорку катмарларынын физикасы жөнүндөгү маселелерге кызыгып, радио-жарык, ультра үн толкундары менен ионосфераны изилдеген. "Радиотехни-канын негиздери" курсунун автору.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Аары
Аары өсүмдүктөрдү чаңдаштырууда зор роль ойнойт.
Токтогул Имашов
Акын, журналист Токтогул Имашов Нарын районунун Учкун айылында 1936-жылы 31-январда туулган.
Эмгек жолун «Советтик Кыргызстан» гезитинде корректор болуп иштөө менен баштап,
редактор, «Кыргызстан пионери» гезитинде кабарчы, Кыргыз мамлекеттик улуттук телерадиокорпорациясында радио боюнча музыкалык
Университетте окуп жүргөндө республикалык «Кыргызстан пионери», «Тянь-Шань правдасы», «Ленинчил жаш» гезиттеринде макалалары,
Тайменевая дарыясы
Тайменевая — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пюль-Кы дарыясынын сол жээгинен 78 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Үрүм башы
Үрум башы – Сузак районундагы суу, Көгарт суусунун оң куймасы. Фергана тоо тизмегинин бир тармагы Сарыкыр тоосунан башталат. Узундугу 30 км, алабынын аянты 164км2, деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 2000 м. Суу Фергана тоо тизмегинин тармактары Сарыкыр жана Акташ тоолорунун коктуларынан башталып, өрөөнгө чыгат. Ортоңку бөлүгүнөн баштап, жаңгак токойлуу өрөөн аркылуу кууш босоголор менен агып өтүп, Көгартка куят. Жылдык орточо чыгымы 1,12м3/сек, эң көбү апрель–майда, эң азы январь–февралда байкалат. Негизинен кар, жаан-чачын жана булак сууларынан куралат. Сугатка пайдаланылат. Жээгинде Үрүм башы кыштагы жайгашкан.
Маллециялар
Маллециялар — (лат. Malletiidae) кош капкалуу кыргак тиштүү моллюскалардын бир тукуму.
Жээкчил бүтүк ооз
Жээкчил бүтүк ооз (лат. Nannostomus marginatus) – кубулма майда балыктардын бир түрү.
Тальма (Лозьва куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Кен-Тоо
Кен-Тоо – Түштүк-Казакстан облусунун аймагындагы шаар. Кара-Тоо кырка тоосунун батышында, Түркстан темир жол бекетинен 40 км түндүк-батышта жайгашкан. Калкы 61,0 миң (2009). Шаардын азыркы ордунда эл 13-кылымда эле отурукташкан. Жез, күмүш жана коргошун казылып алынат. Шаар Кантаги, Миргалимсай, Ачысай ж. б. шаарчалардын кошулушунан 1955-ж. пайда болгон. Түстүү металлургия (анын ичинде цинк заводу), машина куруу жана металл иштетүү (экскаватор, трансформатор ж. б.), жеңил (трикотаж, тигүү) жана тамак-аш (анын ичинде кондитер азыктары), курулуш материалдар (темир-бетон конструкциясы) өнөр-жай жана резина-техникалык буюмдар өндүрүшү иштейт. Цемент, кыш жана бетон заводдору курулууда. Шаардын чет-жакасынан полиметалл кендери казылып алынат. Кен-Тоого жакын жерде Кара-Тоо коругу (2004; Батыш ТеңирТоонун флорасы жана фаунасы) уюштурулган.
Tyne and Wear Metro
Тайна и Уир метросу  – Ньюкасл-апон-Тайн шаарынын метросу. Метросу 11-август 1980-жылы ачылат.
Насирдин Байтемиров
Ишмердик жолу жана чыгармачылыгы
Н. Байтемиров чыгармачылык ишин ыр жазуудан баштаган. Алгачкы китеби «Жомоктор» деген ат менен 1939-жылы жарыкка чыккан. Кыргыз Республикасынын Эл акыны.
Жибути шаары
Өз алдынча административдик округ статусуна ээ. Калкы 642,8 миң (2007). Инди океанынын Тажура булуңунун Түштүк жээгинде жайгашкан. Автомобиль жолдор тоому. Джибути – Аддис-Абеба темир жолунун акыркы станциясы (1917). Эл аралык аэропорту бар. Инди океанынын алабынын батыш бөлүгүндөгү эң ири маанилүү порт (жылына 6 млн тга чейинки жүк, жыйырма фут эквиваленттеги 250 миңдей контейнер ташылат; негизинен кофе, тери, туз сыртка чыгарылып, сырттан нефть жана нефть продуктуларын алат).
Жапаркул Алыбаев
1950-1951-жылга чейин мугалимдик кесипте иштеген.
1951-1956-жылдары Фрунзедеги Кыргыз Мамлекеттик университетинде окуп, филология факультетин ийгиликтуу бүтүрүп чыгат.
Котормолору:
Кыргыз тилинде:
Кильчичаков Михаил. Жашыл мекен. Фрунзе, “Кыргызстан” басмасы, 1975. 80 бет.
Каныккан хлор күмүштөө электрод
Электроддук потенциалы:
Борбордук нерв системасына таасир этүүчү дарылар
Жалпы организм начарлаганда, узакка созулган катуу ооруларда кубаттандыруучу стрихнин препараттары-берилет. Дем алуу борборун жөнгө салуу үчүн көмүр кислотасы же карбоген, кофеин, стрихнин, коразол, кордиамин колдонулат. Кофеин препараттары жүрөк-кан тамыр системасынын иши начарлаганда да колдонулат.
Жашыл кур бака
Көбөйтүү (колдо багуу)
Бирин-серин маалыматтар бар ; Кыргызстанда жүргүзүлбөйт. КР УИАнын Биология-топурактануу институнун түр аралык аргындаштыруу боюнча бир катар тажрыйбалардын натыйжасында маалыматтар алынган.
Спондилит
Спондилит — омурткалардын өнөкөт сезгенүүсү.
Тангупка (дарыя)
Тангупка — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тавда дарыясынын оң жээгинен 448 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Бордос суюктугу
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Моңолдор
Тарыхы
Мажму ат-Таварих боюнча Анка-төрө Көк Буканы кошууну менен Манаска жардамга жибергени маалым.
Осмонаалы Сыдык уулу моңолдордун түпкү аталарынын бири Самансур бүт кыргызга хан болгондугун айтып кеткен.
Мансур-хан (1484—1544) Турпан тарапты бийлеген Моголстандын акыркы жогорку ханы болгон. 1524-жылы Мансур-хан 20 миң кошуун курап Кытайга жортуул жасайт. Хами шаарын каратып алганы менен, кытайлардан жеңилүүгө учурайт. Мансур-хандын ойротторго каршы бир нече жолу жортуулдары ийгиликтүү аяктаган.
Фольклор
Жакшы чыгып Жаныбек,
Моңолдордун Самансур
Моченец
Моченец — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лала дарыясынын сол жээгинен 164 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Додома
Додома Африкадагы бир шаар, жана Танзаниянын борбор шаары. Додома провинциясынын административдик борбору. Инди океанынын жээгинде. Калкы 200 миң (2003). 19-кылымдын аягында негизделген. Биринчи дүйнөлүк согуштан кийин Улуу Британия ээлигинин курамына кирген. 1993-жылдан Додома — Танзаниянын расмий борбору аталган. Президент жана өкмөт башчыларынын резиденциясы Додомага көчүрүлүп, көптөгөн мамлекеттик мекемелер, өнор жай ишканалары, банктар жана башкалар өлкөнүн мурдагы борбору — Дарэс-Саламда калтырылган. Додоманын архитектура эстеликтери дээрлик жокко эсе. Сикхтердин ыйык храмы, геологиялык музей бар.
Капролактам
К. циклдүү амид e-аминкапрон к-тасын эрүү темп-расынан жогорку (210-220оС) темп-рада ысытуудан алынышы мүмкүн. К-та жана щелочтун суудагы эритмесинде e-аминкапрон к-тасына чейин гидролизденет. К. аз өлчөмдөгү суу, спирт, аминдер, орг. к-талар ж.б. бирикмелер катышуусу менен (250–260оС) жогорку темп-рада полимерлешип “капрон” буласы алынуучу полиамид чайырын пайда кылат. К. көп тоннаждуу ө.ж. продуктусу болуп эсептелет. К. алуунун бардык ө. ж-лык ыкмалары бекмандык кайра топтошуу ыкмасынын негизинде (олеум же концентрацияланган күкүрт к-тасын 60–120оС таасир кылуудан) К. айлануучу циклогексаноксимди алуу стадиясы аркылуу жүргүзүлөт. К. фенолдон синтездөө ыкмасы кененирээк таралган. К. негизинен полиамид пластмассаларын, пленкаларын, булаларын жана лизинди алууда колдонулат.
Адахан Мадумаров
Ишмердүүлүгү
Жогорку Кеңештин 4 жолку депутаты. 2005-жылы Кыргыз Республикасынын вице-премьер министри. 2006-2007-жылдары Кыргызстандын мамлекеттик катчысы. 2008-жылы Жогорку Кеңештин төрагасы. 2008-2009-жылдары Кыргызстандын коопсуздук кеңешинин катчысы. 2009-жылдан бери Бүтүн Кыргызстан саясий партиясынын төрагасы.
Таккыль-Каныль-Кы дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Гумер (Ишимбай району, Башкыртстан)
Гумер — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Петр айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 401 киши. Почта индекси — 453231, ОКАТО коду — 80231855011.
Уайт Сэндс (Нү-Мексико)
Уайт Сэндс (Нү-Мексико) (White Sands) — Нү-Мексико штатынын Don Ana округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 1323 киши. Болжолдуу аянты - 8.0 км². FIPS коду — 35-84845.
Жар-Мазар
Араандай оозун ачыптыр,
Тап (Тобыл куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жарык диоду –
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Растр ариптери
(Bit-mapped font- Растровый шрифт). Чекиттик сүрөттөр түрүндө сакталган ариптер. Растр ариби конкреттүү прин-тер үчүн конкреттүү өлчөм жана чечилүүсү болот, мындай ариптердин тамгалары мас-штабдалбайт жана бурулбайт. Эгерде принтер растр арип-терин колдобосо, анда ал берилиштерди басып чыгара албайт. Courier, MS Sans Serif, MS Serif, Small, Symbol ариптери растр ариптери бо-лушат.
Боровинка
Боровинка - алма сорту. Мөмөсү орточо, кээде чоң да болот (80-120 г). Тоголок, түсү сары же кызгылт, ширелүү, даамы кычкыл таттуу. Дарагы анча чоң эмес. Суукка чыдамдуу. 4-5 жылдыгында мөмө берет. Мол түшүмдүү, ар түбүнөн 1, 5-2 ц ден алма алынат. Россиянын борбордук райондорунда күздүк, түштүгүндө жаздык алма катарында өстүрүлөт. Ал Кыргыйдын бардык зоналарында кеңири таралган.
Даун синдрому
Синдром англис дарыгери Джон Даун атынан коюлган. Джон 1866-жылы бул синдромду биринчи жолу аныктап, жазып чыккан. Тубаса синдром менен төрөлүү жана хромосомалардын санынын өзгөрүшү ортосундагы байланыш 1959-жылы гана, француз генетиги Жером Лежён аныктап чыккан.
Роттердам метросу
Роттердам метросу – Роттердам шаарынын метросу. Метросу 9-февраль 1968-жылы ачылат.
Басым
Басым
Европа комиссиясы
Европа комиссиясы (Европа шериктештигинин комиссиясы) – ЕБнын башкы органдарынын бири; ал жалпы макулдашуу боюнча, 25 өлкө өкмөтү тарабынан дайындалып, Европа парламенти жактырган 25 мүчөсүнөн туруп, анын аткаруу органы болуп саналат. Комиссиянын ар мүчөсүнө белгилүү бир ишмердүүлүк чөйрөсү бекитилип, ал башкаруу аппаратынын (баш директорлук, атайын кызмат ж. б.) колдоосундагы саясий кеңешчилер менен нускоочулардан турган кеңеш берүү тобуна таянат. Комиссия ЕБ кеңешинин чечиминин негизинде же ал тарабынан кабыл алынган көрсөтмөлөрдү түздөнтүз аткаруу жолу аркылуу ЕБ саясатын жүзөгө ашырат. Комиссия мүчөлөрү өз өкмөтүнүн аргандай көрсөтмөлөрүнөн көзкарандысыз болуп, Европарламенттин көзөмөлүндө турат.
Каракүнгөй, тоо
Кыры чыгышында аскалуу, айрым жерлеринде мөңгү кездешет, капталдары тик жана кыска; батышында тайпагыраак, капталдары жантайыңкы. тоодон Каракүнгөй, Борке, Сарытөр суулары (Улаколдун сол куймалары) башталат. Негизинен палеозойдун башталышында пайда болгон кумдук, алевролит, сланец тектеринен туруп, айрым жерлерин ордовиктин гранит, гранит-диорит интрузия тектери жиреп чыккан. Кургак талаа жана майда бадал аралашкан талаа (2600 м  бийиктикке чейин), шалбаалуу талаа (2600–2900 м), субальп жана альп шалбаалуу талаа (2900–3500 м), андан жогору нивалдык-гляциалдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Жайыт.
Сайран (Ишимбай району, Башкыртстан)
Сайран — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Сайран айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 363 киши. Почта индекси — 453225, ОКАТО коду — 80231860001.
Мандрилдер
Мандрилдер (лат. Mandrillus) — маймылдардын бир уруусу, буларга мандрил (лат. M. sphinx) кирет.
Кораллдар
Түшүндүрмө
Жумшак кораллдардын скелети болбойт, андыктан булар рифтерди тузө алышпайт. Булардын кээ бир түрлөрү гана деңиз өсүмдүктөрү менен чогуу жашашат. катуу кораллдардын скелети болгондуктан, рифтерди түзүшөт жана бардык түрлөрү өсүмдүктөр менен биргеликте жашоо кечиришет.
Тамак жана орун үчүн коңшусун уусу менен өлтүрөт
полип былчуңдары аргылуу жыйрылып кайра жазылып турат.
Кытки-Елга (Татышлин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Бишкек, мен сени сүйөм
Бишкек, мен сени сүйөм!- адамдардын бири-бирине болгон мамилеси, алардын сезимдери жана эмоциялары туралуу тасма. Мунун баарына күбө болго негизги каарман - Бишкек шаары.
Барскоон
Барскоон — Кыргыз Республикасынын  Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районуна караштуу айыл, ушул эле аталыштагы айыл аймагынын аты. Айыл аймагына Караколка, Сөөк, Кара-Сай айылдары кирет.
Калкы
Барскоондун өзүндө учурда 9020 адам жашайт. 9 миңден ашуун айылдан чыккан кулундар республиканын булуң-бурчтарында жашап, эмгектенишет.
Белгилүү инсандар
Улуу Ата Мекендик согушка, оорук жумуштарына катышкан 400гө жакын барскоондуктардын 121и СССРдин орден-медалдары менен сыйланышкан. Тынчтык мезгилинде өзү туулуп-өскөн кичи мекенине барандуу эмгек өтөп, Ленин ордени менен сыйланган: Токтокан Сартова, Абдылда Карасартов, Шайымбүбү Бобоева, Султан Кыдыбаев, Эмгек Кызыл Туу жана "Ардак Белгиси", Октябрь Революциясы ордендери менен сыйланган: Сатар Өмүралиев, И.Сулайманов, А.Касаболотова, Такен Келгенбаев, А.Досмамбетов, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешине депутат болгон: Сайра Байгубатова, Ысхак Малаев, Ильяс Касендеев,Асан Сооромбаев, Т.Исакова,1992-93-жылдары Кыргыз Республикасынын Премьер-министри болгон Турсунбек Чыңгышев, министрлер: Ысхак Малаев, : Ильяс Касендеев, Мустафа Кидибаев, Талант Узакбаев, Чыңгыз Узакбаев, мамлекеттик жана коомдук ишмерлер: Кыргыз ССРинин Министрлер Советинин төрагасынын 1-орун басары, элчи Мукун Асейинов, элчи Тилектеш Ишемкулов, М.Акынбаева, К.Төлөгөнов, Сылый Деркембаева, Акылбек Дүйшөмбиев, Кыргыз Республикасынын эл артисти Муканбет Токтобаев; "Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмерлер": Мухамбет Алыбаев, Алымкул Мамбетакунов, Тилектеш Ишемкулов, Каныбек Эдилбаев, Токтомуш Турдумамбетов, Т.Шамырова; эстрада ырчысы Жылдыз Осмоналиева, акын-жазуучулар: Эсен Чылабаев, С.Калемалиев, Р.Калдаманов, Кубан Мамбетов; илимдин докторлору, профессорлор жана академиктер: Асейин Исмаилов, Кусейин Исмаилов, Мустафа Кидибаев, Мухамеди Кутуев, Э.И.Исмаилова, Ж.К.Орозобекова, М.Исмаилов, В.М.Касымова, Ш.Соодамбеков; ардагерлер арасында грек-рим күрөшү боюнча дүйнө чемпиону Абакир Рысов; Ж.Сарыкеев, Мукаш Айтбаев, Ү.Стамбеков баштаган 31 илимдин кандидаты, "Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнүн" 32 отличниктери, "Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиңирген кызматкер" Озуйпа Үсөнбаева, "Кыргыз Республикасынын Жаратылыш коргоосуна эмгек сиңирген кызматкер" Кадыр Жумаев ж.б бар.
Алмурут
Алмурут, кертме (Pyrus, L. 1753) - роза гүлдүүлөр тукумундагы мөмө дарак; тун 60ка жакын түрү бар.
КМШда алмуруттун 30, анын ичинде Кыргызстанда (негизинен Арстанбапта) 18 түрү кезигет. Алмурут жапайы ж-а өстүрүлүүчү болуп бөлүнөт. Жапайы алмурут Түштүк Европа, Кавказ, Орто Азия, Ыраакы Чыгыш, Кытайда өсөт. Алмуруттун өстүрүлмө түрү жапайы түрүнө караганда мөмөсү чоң, жумшак, ширелүү. Өстүрүлмө түрү КМШда Крым, Украина, Кавказ, Борбордук Азия өлкөлөрүндө, Молдовада, Казакстанда, Кыргызстандын Ош областында, Талас, Чүй, Ысык-Көл өрөөндөрүндө өстүрүлөт.
Хашимов, Уткир
Уткир Хошимов (1941-жылы 8-августта Ташкен шаарында туулган) - өзбек жазуучусу, журналисти жана философу.
Каба уулу Кожомкул
Өмүр баяны
КЫЗЫКТУУ ФАКТЫЛАР Кожомкул Аймончок деген кызга үйлөнгөн. Алымбек, Турумбек, Амантай, Муктар аттуу уулдары жана Нуржамал деген кызы болгон. Өмүрүндө 2 гана ат минген: кара ат жана тору ат. Тору атты Чаргынбай деген досу тандап берген дешет. 1962-жылдан тартып күрөш боюнча Кожомкулдун элесине арналган эл аралык мелдеш өткөрүлүп келет. Ал эми 1993-жылы Бишкектеги Ленин атындагы Спорт Ордосун Каба уулу Кожомкулдун атына которуу жөнүндө мыйзам чыккан. 1930-жылдардагы массалык репрессияга Кожомкулду да тартууга аракет кылышкан. Бирок ишинен эч кандай кынтык таба албай, партиянын мүчөлүгүндө калтырышкан.
АЙТА КЕТЧҮ НЕРСЕ... Кожомкул жөнүндө жазылып жүргөн эмгектерде тигил же бул окуялар түрдүүчө баяндалат. Туулган жылы боюнча так маалымат жок. Кээ бир эскерүүлөрдө 1888-жылы деп айтылса, айрымдарында 1889-жыл деп көрсөтүлөт. КРнын саясий документтер архивинде 1889-жылы туулгандыгы белгиленет. Билими 2 класстык болуп, документтерге латын тилинде «Gabajev» деп кол койгон. 1931-1932-жылдары КПССтин мүчөлүгүнө өтүп, партбилетинин номери 1354413 болгон.
Першуткина
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Боткин оорусу
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Жарык полярлануусу
Жарык полярлануусу – оптикалык нурлануунун перпендикуляр тегиздиктеги термелүүчү (жарык толкунунун таралуу багыты) жарык толкундарынын таралуу касиеттеринин бири. Жарык полярлануусу жарык толкунундагы электр (E) жана магнит (H) талааларынын мейкиндиктеги багыттарын мүнөздөйт. Жарык толкуну таралуу багытына (ылдамдыкка) өз ара перпендикуляр багытта, бирдей фазада жана жыштыкта термелүүчү электр (E) жана магнит (H) талааларынан түзүлгөн туурасынан кеткен толкун. Толкундардын бул векторлору белгилүү тегиздикте жатса же белгилүү бир багытты көздөй өзгөрсө, толкундар полярлануучу делет. E вектору жаткан тегиздик полярлануу тегиздиги деп аталат. Эгерде толкунда E вектору белгилүү бир тегиздикте жатса, мындай толкун сызыктуу полярланууга ээ. Полярланбаган жарык нурларынан (Күн, электр лампалары жана башка) поляризатордун жардамы менен керек болгон полярланган жарык нурларын алууга болот. По­лярлагычтын иштөө принциптери ар түрдүү оптикалык эффекттерге негизделген (кристаллдагы нурлардын экиге ажырашы, Брюстер эффектиси жана башка). Азыр жарыктын жаңы булактарынан (лазер, мазерлер) ар түрдүү полярланган нурлар алынат. Жарык полярлануусун 1704–06-ж. И. Ньютон киргизген.
Ботоя
Ботоя - комузчулардын чыгармачылыгында кеңири өнүккөн салт күү. Ботоя комуздун жоон мойнунан кайрылып чертилет. Бул күү ботосу өлгөн төө жөнүндөгү уламадан чыккан. Улам жаңы үлгү, түрлөрү жарала берип, акырында салт күүгө айланган. Аларга "Чоң", "Кичине", "Кыл чоймо", "Сал моюн" ж. б. жардамчы эпитеттер же күүнү чыгарган автордун ысмы кошулуп айтылат.
Жарык чоңдуктары
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Ботриомикоз
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Курманбек Жумагазиев
1978–1988-жж. Кочкор райондук «Эмгек Туусу» гезитинин редактору,
Чолпон Баекова
Сыйлыктары
III-даражадагы «Манас» ордени менен сыйланган (1997)
Сөз формасы
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Коэло, Пaуло
Пауло Коэльо де Сауза (Paulo Coelho de Souza: /ˈkwɛljuː/, /kuˈɛl-/, /-joʊ/,[1] португалча: [ˈpawlu kuˈeʎu]; 1947-жылы 24-августта туулган) Брaзилиялык aкын жaнa жaзуучу.
Патронаж
Патронаж (французча patronage – камкордук) – 3 жашка чейинки балдарды, кош бойлууларды жана кээ бир оорулууларды үйүндө медициналык тейлөө формасы. Дарылоо-алдын алуу мекемелеринин демилгеси менен оорунун алдын алуу чараларын ишке ашыруу, тиричиликте санит.-гигиеналык шарттарды жакшыртуу жана жеке гигиена эрежелерин үйрөтүү максатында жүргүзүлөт. Кош бойлуу аялдар консультациясынын же балдар поликлиникасынын медсестрасы жүргүзөт. Ал түйүлдүктүн өөрчүшү үчүн туура режимдин жана тамактануунун маанисин түшүндүрөт, баланы эмизүү, ымыркайга керек буюм камдоо жөнүндө кеңеш берет.
Чапаррал (Нү-Мексико)
Чапаррал (Нү-Мексико) (Chaparral) — Нү-Мексико штатынын Dona Ana округуна караган АКШ шаары.
Көк-Сай (Кара-Буура району)
Көк-Сай — Кыргызстандын Талас облусунун Кара-Буура районундагы айыл. Көк-Сай айыл аймагына кирет.
Жар чакыруу
Мусулмандан, капырдан
Жыкканы мөрөй алсын деп,
Саякбай Каралаевдин варианты нда "Керней-сурнай тарттырып, Жарчыга кабар айттырып", Бокмурун балбан күрөш болорун, байгесине эмне берилерин элге жарыялайт ( Саякбай Каралаев, 2. 39). Чоң казатка бараткан жолдо да Алмамбеттин колго кан болгонун Ырчыуул жар салат (Сагымбай Орозбаков, 4. 122).
Биримкул Алыбаев
Өмүр жолу
Б. Алыбаев 1956-жылы Ош областындагы  Базар-Коргон № 1-орто  мектебин  бүтүрүп, ошол эле  жылы  Кыргыз мамилекеттик  университетинин  филология факультетине өтөт,  аны  1961-жылы  ийгиликтүү бүтүрүп чыгат.Университетти бүтүргөндөн кийин  беш жыл  бою  Кыргыз ТАГда оператор  болуп иштейт. 1956-1969-жылдары республикалдык илимий-техникалык  информация  жана пропаганда институтунда старший редакторлук  кызмат өтөгөн, 1969-жылдан бери “Кыргызстан” басмасында көркөм  адабият  боюнча редактор,  анан старший редакторлук кызмат аткарат.
Төмөнкү Учекша
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Петрушиха (Чесноковка куймасы)
Петрушиха — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чесноковка дарыясынын оң жээгинен 9 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Либревил
Либревил — Африкадагы бир шаар, жана Габондун борбор шаары. Атлантика океанындагы порт шаар. Эстуарий провинциясынын административдик борбору. Өлкөнүн батыш бөлүгүндө, Гвинея булуңунун жээгиндеги түздүктө жайгашкан.
Бөйрөктүн таш оорусу
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Демянчук, Григорий
1943-жылдан КБКП мүчөсү. Эмгек жолун 1039-жылы Кыргызстан мамлекеттик айыл чарба институтун бүткөндөн кийин, Ысык-Көл дубандык ветеренария башкармасында начальник болуп иштөөдөн баштаган. 1940-48-жылдары Кеңештик Армиянын (Владивосток шаары) катарында кызмат өтөгөн. 1948-54-жылдары Кара-Буура (мурунку Киров) районундагы “Жоон Дөбө” совхозунда башкы ветеренария врачы, мүдүр болуп иштеген. 1954-56-жылдары Кыргызстан Компартиясынын Борбордук комитетинде айыл чарба башчысынын орун басары. Андан кийин КБКП БКнын алдындагы Жогорку партиялык мектепте окуган. 1958-жылы Кыргыз Республикасынын Министрлер төрагасынын орун басары. 1960-69 жылдары Республиканын айыл чарба министрлигин тутумунда, 1969-70 жылдары Республиканын элдик көзөмөлдөө комитетинде эмгектенген. Демянчук Кызыл Жылдыз, Эмгек Кызыл Туу ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Тегеренмей
Шарты
Оюнчулардын саны 2—5 киши.
Оюнга даярдануу
Оюнчулар кичинекей тегерек жана ал тегеректин  бир  жагына кетчү 3—4 м. түз сызык сызылат. Андан кийин  оюндун шарты жана кезеги жөнүндө сүйлөшүп алышат.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда кыймыл» дары башкарууга, чыдамкайлыкка, коюлган максатка жетүү үчүн ынтыгууга үйрөтөт.
Жезит
Жезит (арабча язид) — ислам дининдеги төртүнчү халиф Алинин баласы имам Хусейинди Йрандын Кербала чөлүндө өлтүрткөн Шам (Дамаск) шаарынын акими. Ошондон улам өтмө мааниде, залим, канкор деген мааниде кеңири таралып бизге чейин жеткен. Эпостогу "Жете албай жүргөн жезит бар" деген сапта ушул мааниде айтылат. Бул термин турмушта жок жаныбарлардын катарында да саналат: "Алайман, жезит дагы бар, Тумшугу жез киши бар" (Сагымбай Орозбаков, 2. 170).
Византия империясындагы кыргыз баатырлары
Кийин Осмон империясы сельжуктарды биротоло өзүнө кошуп алган. Муундан муунга өтүп отуруп, Осмон империясынын тарыхында 1923-жылга чейин 37 император башкарып, эң узак башкаруу катары - 6 кылымдан ашык, тагыраак айтканда, 632 жыл, кыргыз улутундагы Осмон империясы болуп дүйнөлүк тарыхта аты калды.
Ыйык Рим империясынын императору Карл Vни Европадагы крест көтөргөн каапырлар, түндүгү Балтика деңизинен, түштүгү Жер Ортолук деңизине чейин Нидерландиядан баштап Германия, Австрия аркылуу Испанияга чейин жана Неаполь Королдугу, Сицилия аралындагы деңиз аркылуу сүзүп келишкен Мексика менен Перунун Европадагы туруктуу пункттары бүт шайлап, король император катары колдоп турушкан. Карл V күчтүү жана бийлик ээлик аймактары көп болсо да жалгыз Осмон империясы, анын императору Султан Сулайман Iден коркуп турган.
Сөз жасоо
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Периодонтит
Периодонтитте тиш сыздап ооруп, аны басканда, кээде тилди тийгизгенде күчөйт, бүйлө шишимик тартып кызарат.
Мындай учурда врачка барганга чейин ооруну убактылуу жеңилдетүү үчүн соданын эритмеси (1 стакан сууга 1 чай кашык) же ромашка, шалфейди кайнатып чайкап, анальгин ичүү керек. Жылыткыч же ысык нерсе басууга болбойт, андан сезгенүү күчөп, шишип кетет.
Тоголок жыгачта туруп, тоголотуп жылуу
Оюндун эрежеси
Буйруктан мурда аракеттенүүгө» тоголок жыгачтан түшүп, жыгачсыз жүрүүгө, марага жетпей аракеттенүүнү токтотууга, бир бирине жакын турууга, тоскоолдук кылууга болбойт.
Жарым өткөргүчтүү электроника
Жарым өткөргүчтүү электроника – жарым өткөргүч элементтерине негизделген электроника. Жарым өткөргүчтүү электроника жарым өткөргүч приборлордо өтүүчү процесстерди изилдейт, ошондой эле ар кыл жарым өткөргүч приборлорду, түзүлүштөрдү куруунун теориясын жана тажрыйбасын камтыйт. Жарым өткөргүчтүү электрониканын приборлору, түзүлүштөрү турмуштун ар кыл чөйрөсүндө (өндүрүштө, байланышта, космос аппараттарында, турмуш тиричиликте жана башка) абдан кеңири жайылды. Чоң интегралдык схемалар (чиптер), микропроцессор сыяктуу учурда чыгарылып жаткан көпчүлүк түрдүү аппараттардын, механизмдердин, приборлордун негизги куруучу элементтери катары колдонулат. Азыркы микроэлектроникадагы, компьютер техникасындагы жетишкендиктер, глобалдык интернет тармагынын кеңири таралышы, сигналдарды экилик санарип түрүндө кабыл алуу жана таратуу коомго маалымат революциясын алып келди.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Никитиха (Юга куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Бөлүкчөлөрдүн дифракциясы
Бөлүкчөлөрдүн дифракциясы - электрон, нейтрон, атом ж. б. микро бөлүкчөлөрдүн өз энергиясын өзгөртпөстөн кристаллдын бетинен же суюктуктун жана газдын молекулаларынан чачырашы. Чачыроо учурунда баштапкы бөлүкчөлөрдөн белгилүү бурчка кыйшайган кошумча бөлүкчөлөр тобу пайда болот. Бөлүкчөлөрдүн толкун касиетине ээ болуу гипотезасын 1-жолу 1924-ж. француз Л. де Бройль айткан. 1927-ж. амер. физиктер К. Девиссон менен Л. Джермер электрондордун дифракциясын ачышып, Л. де Бройлдун гипотезасынын туура экендигин аныкташкан.
Катуу электролиттер
Катуу электролиттер — бир түрдөгү иондор кыймылы аркылуу, жогорку электр өткөрүмдүүлүккө ээ бслгои кристаллдык заттар. К. э. электр өткөрүмдүүлүктөрү (L) темп-ранын жогорулашы менен өсөт: L(t) =А.ехр(-Е/kt) (k — Больцман константасы; активдешүү энергиясы, мааниси 0,1-0,3 эВту түзөт). К э. туздар жогорку темл-ралык фазалары, мис., a-АgI (147-555°С) электр өткөрүмдүүлүгү 1-3 Ом-1.см-1 жана бөлмө темп-расында эң жогорку өткөрүмдүүлүккө (0,01-0,5 Ом-1.см-1) ээ болгон комплекстик бирикмелер мис., Cu4RbI3I2 ; Аg 4Rb5 ; Nа 2О-11А12О3 жана башка кээ бир катуу эритмелер кирет. Алар электр хим. приборлордо токтун хим. булагы катарында мис., интергенераторлор, конденсаторлор катарында колдонулат.
Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыктары
Сыйланган адамга мамлекеттик сыйлык жана сыйлоону ырастоочу документ берилет. Ардак наам ыйгарылган адамга ардак наамды ыйгарууну ырастоочу документ берилет.
Жаңы Татышлы (Татышлин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Аптик (Ишимбай району, Башкыртстан)
Аптик — Башкыртстандын Илишев районундагы айыл, Урман-Бишкадак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 311 киши. Почта индекси — 453220, ОКАТО коду — 80231875007.
Эчки оюн
Шарты
Оюнчулардын саны 2—5 киши.
Оюндун педагогикалык мааниси
Оюнда күч, шамдагайлыкка тарбиялайт, чечкиндүүлүккө, тең салмакты сактоого үйрөтөт.
Досумбаев, Күнболот
Айрым шилтемелер
"Ата-энем алтын казыгым, Күнболот жан шеригим"
Алюмотол
Алюмотол — тротил менен алюминий күкүмдөрүнүн гранулданган аралашмасы; сууга туруктуу, жарылгыч зат. Жарылуудагы бөлүнгөн жылуулугу 5,3-5,6 МДж/кг. Нымдуу катуу тектерди жардырууда колдонулат.
Перитонит
Ич катуу ооруганда тезинен врачка кайрылуу зарыл. Врач келгенче оорулууну төшөккө жаткырып, тамак, суу, дары берүүгө, жылыткыч коюуга жана клизма жасоого болбойт, алар сезгенүү процессин жайылтып жиберет.
Жарыш туташтыруу
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Жукеев Табылды
Таабалды Жукеев-(1882-1930)
Суусамыр суусу
Суусамыр (суу жана түркчө самыр–кундуз, суу кундуз) – Ички Теңир-Тоодогу суу. Узундугу 90 км, алабынын аянты 2410 км2. Талас Ала тоосу менен Суусамыр кырка тоосунун кошулушундагы Ала-бел ашуусунан башталып, Суусамыр өрөөнү менен чыгышты карай агат. Жээктери жайык, саздуу, айрым жерлеринде салааларга бөлүнүп, жайылмасынын туурасы бир нече  кмге жетет. Төмөнкү агымынын жээктери бадал-токойлуу. Батыш Каракол менен кошулуп, Көкөмерен суусун түзөт. Негизги куймалары: Өтмөк, Корумду, Чарыя (сол), Батыш жана Чыгыш Арамза, Чоң Үчемчек (оң). Кар, мөңгү жана булак сууларынан куралат. Жылдык орточо чыгымы 39,3 м3/сек. Апрелде кирип, сентябрда тартылат. Айрым куймалары сугатка пайдаланылат. Жээгинде Суусамыр кыштагы жайгашкан.
Кепели-Сай кум-шагыл кени
Кепели-Сай кум-шагыл кени – Жалал-Абад облусунун Ноокен районунда, Таш-Көмүр темир жол бекетинен 5–6 км түштүк-батышта, Нарын дарыясынын боюнда, деңиз деңгээлинен 600 м бийикте. 1980-ж. Түштүк Кыргыз геологиялык экспедициясы чалгындаган. Кен аймагын антропоген мезгилиндеги аллювий жана пролювий чөгүндүлөрү түзөт. Пайдалуу кумшагыл катмарынын калыңдыгы 10–30 м, уз. 1,5 кмге жакын. Ири шагылдар 10%, майдалары 50%, кум 40%ти түзөт. Кумшагылда чаң 20–22%ке чейин. Ири шагылдарды майдалап, «200», «300» маркасындагы бетонго колдонсо болот. Кумду чаңдан арылтып жуугандан кийин бетонго кошууга, жолго төшөөгө жарайт. Запасы боюнча – 2600 миң м3, С1 – 8100 миң м3, В+С1–10700 миң м3.