cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Программаланган окутуу
Тажрыйбалуу мугалимдер бул принципти ар дайым ишке ашырууга аракеттенишет, бирок группалык (класстык) окутууда ар бир окуучуга окутуунун бардык этабында жекече мамиле жасоо эң эле кыйын. Адатта бүткүл окуу процесси орто окуган окуучуга ылайыкталып пландаштырылат. Натыйжада күчтүүрөөк окуучулар өздөрүнүн жөндөмдүүлүктөрүнө караганда алда канча жай өсүп өнүгүшөт, тескерисинче, начар окуучулар да ушул темпте өтүлүүчү материалды да толук өздөштүрө албай калышат. Жыйынтыгында күчтүү окуган окуучулар да, начар окуган окуучулар да бара-бара өтүлүүчү материалга кызыкпай калышат. Ошондуктан окутуунун бардык этабында ар бир окуучуну анын өзүнө тиешелүү темпинде эмгектентүү иштин ийгилигин бир кыйла даражада камсыз кылат. 7. Окуу предметинин структуралык жана логикалык схемасын түзүү, башкача айтканда предмет боюнча окуучуларда логикалык жактан аякталган системалуу билимди калыптандыруунун материалын жеңилден оорго карай бүткүл окуу жылына ылайыктап пландаштыруу.
Ацетон
Ацетон (латынча acetum - уксус), диметилкетон, СН3СОСН3 алифаттык эң жөнөкөй кетон; мүнөздүү жыты бар, түссүз суюктук. Кайноо t 56,2°С. Суу, спирт, эфирлер менен бардык катышта аралашат, химиялык активдүү зат. Ацетон хлорду жана жегичти кошуудан хлороформго (CHCl3), ысытуудан кетенге (СН2СО) айланат. Андан башка оксим, оксинитрил жана башка бирикмелерди берет. Ацетон кальций ацетатын ысытуудан же уксус кислотасынын буусун церий, титан кычкылдарынын үстүнөн өткөрүүдөн, крахмалды өзгөчө бактериялардын жардамы менен ачытуудан жана пропиленди гидраттап, пайда болгон изопропил спиртин андан ары кычкылдандыруудан алынат. Ацетон көпчүлүк органикалык заттар үчүн (нитро- жана ацетил-целлюлозалар, ацетилен) эриткич катары, тамак-аш жана фармацевт өнөр-жайларында, кетен, изопрен жана башка органикалык бирикмелерди алууда колдонулат. Айрым патологиялык абалда (мисалы, кант диабетинде) адамдын канында ацетон чогулуп, ууктуруучу таасир тийгизет.
Экзистенция
Экзистенциялык(лат. exsistentia) – жөнөкөй факт түрүндө гана бар болуу; Экзистенциялык – жашоодо бар болууга таандык, ошого таянган. Хайдеггердин пикири боюнча Экзистенциялык – бул «болмуштун айкындыгы үчүн ачык жана өзүндө аны алып жүргөндүгү үчүн өзү бар болгон нерсенин болмушу» («Was ist Metap-hysik», 1949); ал бар нерсе – адам, бар нерсени алып жүрүү – «бир нерсе тууралуу кам көрүүнү» билдирет (Кара; Камкордук, Дүйнө, Экзистенциализм).
Фичино, Марсилио
Эмгектери тууралуу
Анын сиңирген эмгеги — Платондун диалогдорун жана антик неоплатончулардын — Плотиндин, Ямвлихтин, Проклдун, Порфирийдин чыгармаларын латын тилине которгондугунда.
Киште
Чатыраш оюн салыптыр,
Чечейбаева Сагыйпа
Чечейбаеванын тубаса ырчылыгы обончулардын ырларын аткарууда көрүнөт. Өзгөчө А. Абдыласовдун «Жай түнү», «Сыр жашырган сулууга», Ж. Шералиевдин «Түн болбос көлдүн түнүндөй», «Геологдун ыры», К. Тагаевдин «Жаныбарым, Гүлсарым», «Долон» аттуу ырларын өзгөчө берилүү менен аткарган. «Ардак Белгиси» ордени жана медалдар менен сыйланган.
Седяш (Карайыдель району, Башкыртстан)
Седяш — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Жогорку суян айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 297 киши. Почта индекси — 452365, ОКАТО коду — 80234884008.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кара-Кол
Кара-Көл, Ноокат району
Аравансайдын оң куймасы. Кичи Алай кырка тоосунун түндүк- батыш капталынан агып түшөт. Узундугу 41 км (Айыр-Ташты кошкондо, алабынын аянты 387 км2. Алабынын деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 2900м. Айырташ суусу Алтын казык тоосунун түштүк, Алай кырка тоосунун түндүк- батыш капталынан башталган майда суулардан түзүлүп, адегенде капчыгай аркылуу агып, кууш  өрөөнгө  чыгат. Ортоңку бөлүгүндө Косчан деп аталып, Жерарык суусу менен кошулат да, Кара-Көлдү түзөт. Жылдык орточо чыгымы 3,86 м3/сек. Эң көбү июнда, эң азы февралда байкалат. Ири куймалары: Шан- кол(сол), Жаңысай, Жаркоргон(оң) ж.б. Суусу Аравансайга жетпей сугат тармактарына  бөлүнүп  кетет.  Жээгинде  Алике, Жаңыбаш, Карабаш ж.б. кыштактарда жайгашкан.
Академиялык саат (окуу сааты)
Окуу жайларынын пландары жана программалары окуу сааттары менен эсептелет. Окуу материалын пландаштыруу, план боюнча өтүлгөндөрдүн эсеби, ошондой эле айрым окутуучулардын иштери академиялык саат боюнча жүргүзүлөт.
Стрит воркаут
Воркауттун түрлөрү
Ал эми 2-багыты стрит лифтингде спортчу оор салмактагы нерсени белине байлап алып же тиштеп турникке тартынып машыгат. Демек урбан воркаутта бийик имаратка чыгып кооптуу бийиктикте турганы менен атаандашса, стрит лифтингде оордукту көтөрүү боюнча атаандашышат. Воркаут менен атактуу адамдар да машыгууга өтүштү. Мисалы актер Жейсон Стэтхемдин интернеттеги баракчасынан анын желек көнүгүүсүн аткарган сүрөтүн көрүүгө болот. Воркауттун жаңы көнүгүүлөр менен толукталышына дүйнөлүк атактуу би бойлор салым кошуп жатышат. Атай кетсек, брейк дэнс бийчиси Petair`дин интернетке жарыялаган видеолорунан өзгөчөлүктү байкаса болот. Балким бийчилиер да жаңы багыт жаратар деген пикирге келбей койбойсуң. Эскерте кетсем, турникте түйүнчөктөй түйүлүп, ийилчээктик менен ойногон спортчулар кездешет. Бирок ал стрит воркаут деп ойлосоңуз жаңылышасыз. Ал колумбиялыктардын улуттук спорту жимбарр
Беназир Бхутто
Өмүр Баяны
Карачи шаарында торолгон, Атасы Пакистандык, энеси Курд  улутунан Иранда торолгор Уй-булонун  эн улуусуболгон ,  энесинин ата_бабалары  Индиянын  Синд  провинциясын  башкарган ,  Чон атасы Шак Наваз  Бхутто  жана атасы Зульфикор   Али  Хан  Бхутто  Пакистандын   окмотун  башкарган,  Зульфикор Али Бхутто  Европадан  билим алган  жана  кызык дагы  Европа маданиятынsy  негизинде тарбияланган,
Шамал
Топоним же анын бир бөлүгү катары да кездешет, мисалы: Шамалдысай (шаарча, кыштак ж.б.), Шамалтийбес (суу, Кызарттын оң куймасы), Шамалтерек (кыштак) ж.б.
Программаланган окуу китебинин түрлөрү
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Сундуң
Аяр суңдуң Дөрө бар (Сагымбай Орозбаков, 2. 101).
«Ден соолук» журналы
«Ден соолук» журналы – Кыргыз ССР Саламаттык сактоо министрлигинин илимий-популярдуу көркөм журналы. 1960-жылдан айына бир жолу чыгып турган. Анда медициналык илимдин жаңы ачылыштары, ийгиликтери, жетишкендиктери, коомдук жана жеке гигиена, ар кандай дарттардын алдын алуу, санитариялык талаптарды аткаруу, эмгекти, эс алууну туура уюштуруу, эне менен баланын саламаттыгын коргоо сыяктуу маанилүү маселелер боюнча макалалар, очерктер, сүрөттөр, адистин кеңештери басылып турган. Учурда журналга КР Саламаттык сактоо министрлиги жана «Ден соолук» акционердик коому ээлик кылып, ал ай сайын кыргыз жана орус тилдеринде чыгат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Чалапинов Токтомуш
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Нитраттар
2Сu(NO3)2 = 2СuO + 4NO2­ + О2
Коенаалы
Сыр найза колго алганмын
Бааракы келишими
Бааракы келишими – салуучу бааракы аманатын салууга, ал эми фонд болсо мамлекеттик эмес бааракы алуучуга тандап алынган бааракы тартибине ылайык төлөп берүүгө милдеттенген, фонд менен салуучунун ортосунда алуучунун пайдасы үчүн түзүлгөн макулдашуу.
Йада
Йада, жайташ – түрк элдеринин, а.и. кыргыздардын мифологиялык түшүнүгүндө аба-ырайын өзгөртүүчү магиялык таш. Таштын сыйкырдуу күчүнө ишенүү байыркы түрктөрдө кеңири таралып, йада таштын жардамы менен сыйкырчылар суукту, бороон-чапкынды, чагылгандуу жаанды ж.б. чакыра ала тургандыгы айтылган. Ал-Бируни мындай манипуляциянын эки ыкмасын көргөзгөн: «киши ташты (йада ташты) тиштеп, сууга кирген жана кол булгалаган, ошондон кийин жамгыр жааган». Башка учурда ар кандай дубаларды айтып, үн чыгарып кыйкырышкан: «…таштын өзүн сууга чөктүрүшүп жана анын үстүнө сууну чачышкан». С.Абрамзон келтирген этнографиялык маалыматтарда кыргыздардын арасында жай таштын жардамы менен жамгыр жаадыра ала турган жайчы деп аталган өзгөчө адамдар болгон. Жайчылар дубаларын араб-фарсы тилинде айтышкан. Дубачылар адатта бакшылар болушкан, алар бир эле убакта эмчилик жана шамандык милдеттерди да аткарышкан. Бул ырым-жырымдар кургакчылык учурда жаан жаадыруу максатында өткөрүлгөн. Орус чыгыш таануучусу М.С.Андреев Памирдеги кыргыздардын жайчылык өнөрү тууралуу кызыктуу маалыматты жазып алган. Анда: кара койду союп канын идишке толтурушкан. Идиштеги канга 7 күн ташты салып коюшкан. Бул убакта кан кургап бүткөн жана таштын өзүн алып чыгып тийиштүү дубаны окушкан. Дубаны окуганда асманда булут топтолуп, жамгыр жааган. Эгерде ташты жууп, абага таза боюнча коюп койсо, күн чайыттай ачылган. Ташты жипке байлап термелтсе шамал жүргөн. Жайташ жана жайчылыктын келип чыгышы шаманчылык менен байланышкан. Кыргыздар исламдын таасирине өтө баштагандан тартып, жайчылык ырым-жырымынын аткарылышына мусулманча дуба окуу сыяктуу элементтер кирген.
Соссюр Фердинанд Монжин де
Соссюр Фердинанд Монжин де (1857-1913) - швейцариялык тилчи. 1891-жылдан Женева университетинин профессору. «Инди-европа тилдериндеги алгачкы үндүүлөр системасы жөнүндө мемуар» (1879) деген эмгеги менен бүткүл дүйнөгө таанылган.
Макао
Калкы
...
Нитриттер
Начар кычкыл же нейтралдуу чөйрөдө Н. NO чейин калыбына келет (калыбына келтиргичтер: Fe2+, Ti3+, I-, H2S ) Н. NO жана NO2 аралашмасын оксидге жана гидроксидге таасир этүүдөн жана нитраттар калыбына келтирүүдөн алынат (калыбына келтиргичтер: Pb, CaSO3, PbS + CaO жана башка); NaNO3+ Pb =  PbO + NaNO2 Н. боёк алууда жана медицинада колдонулат.
Бааракы тандоо укугу
Бааракы тандоо укугу – КР бааракы мыйзамдары боюнча жарандын бир эле мезгилде ар түрдүү мамлекеттик бааракылардын бирин тандоо укугу.
Экскурсия
Экскурсия көпчүлүк учурда бир эле сабактын ичинде өтөт. Эгерде биология, география, физикалык материалдар бир темага бириктирилсе, анда комплексттик болот.
Экскурсияга баруу, ага педагогдун даярдыгы жана анын окуучулардын да даярданышынан башталат. Ал эми экскурсия өткөрө турган жерге баргандан кийин аны өткөрүү төмөн-дөгүдөй тартипте:
5. Окуучулар 20–25 мүнөт материал чогултушат, байкоо жүргүзүшөт.
6. Чогулган материалдарды топ-топ (орус. группа) болуп отурушуп кайрадан иштеп чыгышат.
Мамбетова, Насира
Өмүр жолу жана чыгармачылыгы
1967-1972-ж. А. В. Луначарский атындагы Москва мамлекеттик театр өнөрү институтун бүткөн. 1972-1993-жылдары С. Ибраимов атындагы Ош улуттук Ош кыргыз драма театрында иштеген. 1993-жылдан тартып ушул убакка чейин Н.Мамбетова Бишкек шаарындагы Кыргыз мамлекеттик Б.Кыдыкеева атындагы жаш балдар театрында эмгектенет. Н.Мамбетова улуттук, дүйнөлүк, орус драматургдарынын спектаклдеринде бир катар каармандардын образын түзүп, алардын кулк-мүнөзүн, ички дүйнөсүн чебер ачып көрсөтүп бере алган актриса.
Колбиха (Чичка-Юла куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Зырянское ([[Томск облусу)|Зырянское]] айылындагы суу өлчөгөн посттун куйган жерине чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Шергазы Мамбетов
Ал геодинамикалык чыңалуу талааларынын жайгашуу закон ченемин аныктаган ана башка 120дай илимий эмгектин (анын ичинде 4 монография) автору.
Чистая дарыясы (Чангыль-Кы куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Алгачкы коомдун маданияты
Искусствонун пайда болуусу менен адамзат коомунун өнүгүүсүндө чоң өзгөрүү башталган. Алгачкы искусство жаңы көрүнүш болуп калган. Адамзаттын көркөм чыгармачылыгын өнүгүүсүнө төмөнкүлөр себеп болгон. 1)Эстетикалык муктаждыктары ( керектөөлөрү). 2) Жыныстык инстинкт. 3)Мифологиялык ой жүгүртүүлөр. 4)Диний тажрыйбалар. 5)Көңүл ачууга муктаждыктары. 6)Алган тажрыйбаларын өнүктүрүү жана кийинки муундарга өткөрүп берүү зарылчылыктары. Биологиялык жана маданий өнүгүү адамга символдорду пайдалануугажардам берген. Адамдан башка эч бир жандык мындай мүмкүнчүлүктөргө ээ эмес. Алгачкы доордогу маданияттагы маанилүү орунду мифология ээлейт. Ал адамзаттын өнүгүүсүнүн алгачкы стадияларындагы адамдардын дуйнө     таанышынын негизги формасы болу менен бирге, сырткы дүйнө көз карашын, дүйнөдөгү өзүнүн ордун таанууда чоң роль ойногон. Өз чыгармачылыгынын ар түрдүү формаларынын негизинде адабият калыптанган. Мифологиядан коомдук аң-сезимдин төмөндөгү түрлөрү бөлүнүп чыккан:
Искусство
Алгач доордо адам өзүн жаратылыштын бир бөлүгү катары сезген. Ал жаратылыш обьектилерине өзүнүн жеке касиеттерин, сапаттарын ыйгарууга аракеттенген. Мифтердин маанилүү мүнөздүү белгиси, мифтеги символдорду башкаларга алмаштыруу менен сүрөттөлгөн предметтерди түшүнүктүү кылып ачып көрсөткөн. Изилдөөлөр көрсөткөндөй өнүгүүнүн алгачкы стадияларында мифтер жөнөкөй жана кыска болушкан. Кийинчерээк мифология бири –бирине байланыштыруу мифтери аркылуу татаалдашын өзүнчө системага айланган. Алгачкы ишенимдердин эң кеңир тараган формасы бул ата-бабалардын культу-козу откон туугандардын арбактарын урматтоо болгон. Арбактар боорукер же ырайымсыз болушат, жана адамдардын жашоосуна таасирин бере алат деп ишенишкен. Арбактарды ыраазы кылууну жана акардын жалган аракеттеринин алдын алуунун көптөгөн түрлөрү болгон: 1)Анимизм 2)Тотомизм 3)Фетишизм Алгачкы доордун кийинки учурдагы жер иштетүүнүн өнүгүүсү ай жыл эсебинин календарын түзүүнү жаңы жактоочу талап кылган, ага уда астрономиялык байкоо жүргүзүүлөр өнүгө баштаган. Ирригациялык жумуштарды жүргүзүү геометриялык эсеп жүргүзүүнүн техникаларынын калптанышына, эсептөө системаларынын өнүгүүсүнө алып келген. Жыйынтаганда математикалык билимдердин топтолуусу жүргөн. Оорулар эпидемиялар согуштар алгачкы медицинанын өнүгүүсүнө алып келген. Кургактагы жана деңиздеги саякаттар географиянын жана картографиянын өнүгүүсүнө стимул болгон. Металл эритүүнүн пайда болушу менен химиянын негизи пайда болгон.
Суусамыр
Суусамыр өрөөнүнүн климаты континенттик. Жайында абанын температурасы кээде 30°Сге чейин жетсе, кышында —40°С, —45°Сге чейин төмөндөйт. Январдын орточо. темпемпературасы –20–21°С, июлдуку 13–14°С. Жайында түнкүсүн көбүнчө шүүдүрүм түшөт, үшүк чалган учурлар да болот. Жылдык жаан- чачыны 350–370 мм (кургакчыл жылдар- да 255 мм, жаанчыл мезгилден 500 ммге жетет). Жылдык жаан-чачындын 63%и март — июлга туура келет. Кышы узак (5–6 ай), кар калың түшөт (1 мге чейин). Негизинен батыш, түндүк.-батыш тараптан соккон шамал үстөмдүк кылат.
Көкчөтоо тоосу
Көкчөтоо тоосу – Түркстан кырка тоосунун түндүк тармагы. Сумбула суусунун чыгышында, Исфана өрөөнүнүн түштүгүндө кеңдик багытта 21 кмге созулуп жатат. Туурасы 6 км. Орточо бийиктиги 2200–2400 м, эң бийик жери 2583 м. Жону тайпак, капталдары аскалуу; кокту-колоттуу, жарлары бар. Девон, карбон жана силурдун кумдук, алевролит, сланец жана конгломерат тектеринен турат. Көмүрдүн кени бар. Жарым чөл, кургак талаа жана талаа ландшафттары мүнөздүү; арча токою кездешет. Чарбачылыкта чөп чабынды, жайыт катары пайдаланылат.
Окутуунун аудиовизуалдык каражаттары
Окутуунун аудиовизуалдык каражаттары  – окутуу процессинде колдонулуучу аудио жана видео материалдар. Окуу материалы, же анын структурасы, же эң негизги жери аудио жана видео кассеталарда, слайддарда, трансперенттерде, плакаттарда, схемаларда жазылат. Алар «Бул сиз үчүн кандай угулат?», «Көрдүңүзбү, мен эмнени айтып жатам?» аспектилерин баса белгилөөчү каражаттар болупп эсептелет. Аудио каражаттарга үн менен коштолуучу аңгемелер, таратма материалдар, лекциялар, кассеталар, визуалдык каражаттарга атайын аппараттын жардамында көрсөтүлүүчү слайддар, плакаттар, графиктер, схемалар, видео материалдар кирет. Мисалы, слайддар проектор деп аталган атайын аппараттын жардамында экранга чагылтылат ал эми видео кассеталар видео аппарат аркылуу көрсөтүлөт, аудио кассеталар магнитофону бар радио аппаратуралар аркылуу угузулат. Азыркы мезгилде визуалдык жана аудио аппаратуралардын колдонулуш чөйрөсү абдан тез ылдамдыкта кеңейүүдө. Ошого байланыштуу бизге белгилүү болуп калган видео, аудио аппараттардын, компьютерлердин айкалышкан мүмкүнчүлүктөрү абдан бат өнүгүүдө. Мисалы алсак, аралыктан окутуу мына ушуга негизделген.
Дарвино (Туймазин району, Башкыртстан)
Дарвино — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Тюменяк айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 126 киши. Почта индекси — 452772, ОКАТО коду — 80251870005.
Акселерация
Акселерация (лат. acselratio деген сөздөн алынган, тездөө дегенди билдирет). Б и о л о г и я д а түйүлдүктүн айрым бөлүкчөлөрүнүн тез калыптанышын, а н т р о п о л о г и я д а балдардын жана жаш өспүрүмдөрдүн денесинин физиологиялык бышып жетилүүсүнүн тездешин, п с и х о л о г и я д а балдардын акылынын тез өнүгүшүн билдирет.
Кожожаш, (Шыпшайдар)
Бу кудайдын буйругу,
Кыргызстан тарыхы
Эң байыркы доор
Кыргызстандын аймагында байыркы адамдардын Орто-Азия чөлкөмүндө табылган эӊ эски турактарынын бири болгон Оӊ-Арча үӊкүрү жайгашкандыгы белгилүү. Бул үңкүрдүн тарыхый эстеликтери дүйнөлүк тарыхтын маанилүү парчасы болуп саналат.
Караханийлер мамлекети
893-ж. Исмаил ибн Ахмед Сомани Тараз шаарын курчоого алат. Тараздын кулашы менен кагандын аялы, жана көп сандаган аскерлери туткунга түшөт. Карлук каганы Огулчак Кадыр - хан Кашгарга качып барып согушту уланткан. Талас өрөөнү, Меркеге чейин Чүй өрөөнү Саманийлердин бийлиги астында калып, бул аймактарды саманийлер көчмөндөрдүн арасында ислам динин таратуучу борборго айлантат. Согушта жеңилгенине карабастан карлук башкаруучулары түрк тилдүү көчмөндөрдүн үстүнөн бийлик жүргүзүүгө аркеттене беришкен. 935-ж. Сатуктун уулу Муса каган такка келип, кийин 960-жылы ислам динин мамлекеттик дин катары кабыл алат. 999 жылы Саманийлер мамлекетинин начарлашынан пайдаланып, караханийлер алардын Жейхунга (Аму-Дарьяга) чейинки жерин басып алышкан. 1069-1070 жылдары бири-бирине көз каранды эмес Чыгыш жана Батыш кагандыктарга бөлүнүп кеткен.
Кожош
Кожош — «Манас» эпосунун эпизоддук кейипкери. Кыргыз бектеринин бири. Бокмурун атасы Көкөтөйгө аш бермек болуп курган кеңешке чакырылып, Бокмурун ашты Суусамырга берсек кандай болот? — деген сунушуна К.: «Тоосу бийик, жери тар» (Сагымбай Орозбаков, 3. 71, 77),— деп каршы болот. Көкөтөйдүн ашы өткөндөн, жыл маалы болгондо кыргыз бектери чогулуп алып, аштагы нааразылыктарын эстешет, Манас менен басташмакчы болуп, Кошойго акыл салышат. Кошойдун «койгула» деген тилин алып, үйүнө кайтып кеткен жети бектин бири К. экендиги айтылат (Сагымбай Орозбаков, 4. 8—9).
Нитробоёктор
Нитробоёктор — NO2 тобу, молекуладагы ОН- же NН2-тобуна карата орто-ж-а пара-абалында жайгашкан аро-маттык ди- же тринитробирикмелер. Алар аминнитро- же оксинитробоёктор деп аталат. Оксинитробоёктор: пикрин к-тасы, Марциус сарысы (2, 4-динитронафтол), нафтолдуу сары (2, 4-динитронафтол-1дин 7-сульфоктасы) — жүндү, терини, табигый жибекти ачык сары түскө боёочу к-талык боёктор катарында колдонулган. Күн нурунун таасирине туруктуулугу төмөн болгондуктан, акыркы мезгилде практикада колдонулбайт. Амин-нитробоёктор —дифениламин бирикмелери. Булардын көпчүлүгү күн нурунун таасирине туруктуу сары түскө ээ жана дисперстик боёктор катарында ке-ңири колдонулат. Мисалы, дисперстүү сары бышык 2К (2,4-динитро-4'-оксидифе-ниламин).
Түрк кеңеши
Түрк кеңеши (Türk Şurası, Түрік кеңесі, Түрк кеңеши, Türk Keneşi, Turkic Council) — түрктилдүү мамлекеттерди бириктирген эл аралык уюм. Түрк кеңеши 3 октябрь 2009 жылы Нахичеванда түзүлгөн.
Кыдыр аке, Байсары уулу
Өмүр баяны
1916-жылдагы Үркүн окуясы учурунда Ысык-Көл өрөөнүнүн баарык айылдары Кытайга качканда, Кыдыр аке Орусия империясындагы өзүнүн баркынын бийиктигине байланыштуу өзү жашаган Кереге-Таш, Сары-Камыш, Кайырма-Арык жана башка коңшу айылдарды орустардын куугунтугунан аман сактап калган.
Хроматизм
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Жеңишбек Токтобеков
«Жети Нур» чыгармачыл борборунун негиздөөчүсү.
Кыргыз сому
Тарыхы
Кыргыз валютасынын расмий чыгарылган датасы 1993-жылдын 10-майы деп эсептелгени менен биздин сомдун жаралуу тарыхы же "сом" - деген сөздүн колдонулушу СССР маалында пайда болгон. Кыргызстан СССР курамына союздук республика катары киргенден кийин 1938-жылдын үлгүсүндөгү 1,3 жана 5 рублдерде кыргыз тилиндеги – «сом» деген жазуу болгон. Түрк тилиндеги «сом» сөзү баардык түрк тилдеринде «рубль» сөзүн билдирет. Алгач ал «бүтүн», «бекем» маанисинде колдонулган. Кийинчерээк «бүтүндүн бөлүгү», «рубль» маанисинде колдонула баштаган. Монеталар менен майда акчалар «тыйын» деп аталган. Кокондун күмүш тенгелери, жез пулдары жана алгачкы россиялык копейкалар менен гривенниктер да ушундай аталмак. Азыр болсо сом Кыргыз Республикасынын негизги акча бирдиги болуп саналат.
Акыл аракеттеринин этаптар боюнча калыптандыруу теориясы
Колдонулган адабияттар
"Кыргыз педагогикасы: энциклопедиялык окуу куралы". Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Башкы редактор Ү.Асанов, жооптуу редактор И.Бекбоев. Бишкек - 2004. УДК 37.0 ББК 74.00я2 К 97
Нитроглицерин
СН2(ОН)-СН(ОН)-СН2ОН + 3HNO3 CH2(ONO2)-CH(ONO2)-CH2ONO2 + 3H2O
Хренников Тихон Николаевич
Ал «Бороондо»(1939-ж. коюлган), «Фрол Скобеев»(1950), «Эне» (1957) операларын,«Жүз шайтан жана кыз» (1963), «Буурул түн» (1967) оперетталарын жана балдар үчүн «Биздин короо» (1970)балетин, спектаклге («Жок жерден чыккан дүрбөлөң», 1936; «Дон Ки-хот», 1941) ж. б., фильмдерге («Чоч-кочу кыз менен койчу», 1941; «Согуштан кийин саат алтыда», 1944 ж. б.)музыка, 3 симфония (1935, 1943.1973), фортепьяно (1933,1972),скрипка (1959, 1975), виолончель(1964) менен оркестр үчүн концерттер,ырлар жазган. СССР Жогорку Советине (6-10 шайл.) депутат. 1948-жылдан СССР композиторлор союзунун ген. (1957-жылдан, 1991-ж. чейин биринчи) секретары. Лениндик сыйл. (1974), СССР мамлекеттик сыйл.(1942, 1946, 1952, 1967) лауреаты. Үч Ленин ордени, башка 2 орден жана медалдар менен сыйланган.
Моло (Кадамжай району)
Калкы
Калкы - 411 киши.
Варшавa келишими уюму
Варшавa келишими (1955) Албания, Болгария, Венгрия, Германия Демократиялык Республикасы (ГДР), Польша, Румыния, СССР жана Чехословакиянын ортосундагы достук, кызматташтык жана өз ара жардамдашуу жөнүндөгү келишим. Европада тынчтыкты жана коопсуздукту камсыз кылуу боюнча европа мамлекеттеринин Варшава кеңешмесинде 14-майда кол коюлган. Варшавa келишиминин негизинде Варшава келишим уюму түзүлгөн. Албания 1962-жылдан Варшавa келишиминин ишине катышпай, 1968-жылы сентябрда андан кол үзгөн. Париж макулдашууларынын (1954) ратификацияланышынан кийин, Варшавa келишими 1955-жылы Батыш Европанын алдыңкы өлкөлөрү менен АКШнын ортосундагы согуштук союздун түзүлүшүнө алып келген. Бул келишим социалисттик өлкөлөрдүн коопсуздугун камсыз кылуу, Европада тынчтыкты сактоо максатын көздөгөн. БУУнун Уставына ылайык Варшавa келишимине кол койгон тараптар эл аралык мамилелерде күч колдонуудан баш тартууга, массалык кыргын салуучу жана башка куралдарды кыскартуу үчүн натыйжалуу чараларды жүргүзүүдө чечимдерди чогуу кабыл алууга, жалпы кызыкчылыктарды камтыган бардык маселелер боюнча консультация өткөрүүгө, анын ичинде келишимдин бир же бир нече катышуучусуна куралдуу кол салуу коркунучу пайда болсо, өз ара жардамдашууга, Варшавa келишимине каршы максатта түзүлгөн кандай гана уюм же союз болбосун, ага катышпоого милдеттенишкен. Келишимдин мөөнөтү 20 жыл, эгер бул мөөнөт бүткөнгө чейин бир жыл калганча тигил же бул өлкө келишимди денонсациялоо тууралуу Польша өкмөтүнө билдирбесе, мөөнөт өзүнөн өзү 10 жылга узарат. Өз ара пикир алмашууга жана Келишимди ишке ашырууга байланыштуу маселелерди карап туруу үчүн Саясий консультациялык комиссия, ошондой эле Куралдуу күчтөрдүн бириккен командованиеси (жайгашкан жери Москва шаары) түзүлгөн. Келишимдин мөөнөтү аяктагандыгына байланыштуу, Варшавa келишими ага кирген мамлекеттер тарабынан 1985-жылы 26-апрелде дагы 20 жылга узартылган. Германия Федеративдик Республикасы (ГФР) менен бириккендигине байланыштуу ГДР 1990-жылы 24-сентябрда Варшавa келишиминен чыккан. Болгария, Польша, Венгрия, Румыния, СССР жана Чехословакия Варшавa келишими күчүн жоготкондугу тууралуу токтомго 1991-жылы 1-июлда Прага шаарында кол коюшкан.
Средние Багазы (Карайыдель району, Башкыртстан)
Средние Багазы — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Карайыдель айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — ? киши. Почта индекси — 452360, ОКАТО коду — 80234832005.
Найманбай Балык уулу
Найманбай Балык уулу (1844, Талас өрөөну - 1923,Чүй өрөөнү) - манасчы, айтыш өнөрүндө атагы чыккан төкмө акын. Найманбай манасчылык кесипти атасынан, белгилүү манасчы Балык, Чүй өрөөнүндөгү Байтик манаптыкында жашап жүргөндө, үйрөнгөн. Найманбай бул аймакта өткөрүлгөн чоң аш-тойлордо жар чакырып, өз мезгилинде жашаган белгилүү акындар менен беттешип айтышкандыгы жөнүндө маалымат бар. 16 жаш курагында «Манас» айта баштаган. «Манасты мактоо», «Манастын кээ бир кийимдери», «Манастын күмбөзү» деген үзүндүлөрдү Найманбайдын айткандарын эстеп айтып жүргөн Сулайман Ырыскулбековдон 1923-жылы Каюм Мифтаков жазып алган. Найманбайдын бюсту Бишкекте Кыргыз филармониясыннын алдындагы "Манас" архитектура-скульптуралык ансамблден орун алган.
Низами Гянжави
=Булактар= =Англис тилиндеги булактар= =Орус тилиндеги булактар= •	Вульфсон Э. Персы в их прошлом и настоящем. — М. ,1909 •	История персидской и таджикской литературы. / Под ред. Яна Рипка. — М. ,1970 =Шилтемелер=
Остхайм-фор-дер-Рён
Остхайм-фор-дер-Рөн (Ostheim vor der Rhön) — Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан Шаар. Төмөнкү Франкония административдик округуна карайт. Рөн-Грабфельд районуна кирет.
Хорнпайп
Хорнпайп (англ. horn - мүйүз;pipe - түтүк) –
Хорал
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Окуу жылы
Окуу жылы – билим берүү мекемелеринин окуу жылынан башынан жайкы каникулга чейинки иш мезгили. Окуу жылы ар түрдүү мамлекеттердин табигый өзгөчөлүктөрүнө, социалдык шарттарына ылайык бири биринен айырмалуу келет. Окуу мезгилинин окуу жылдарына бөлүнүшү XVI к. аягында – XVII к. башында Батыш Европанын жана Украина менен Белоруссиядагы боордоштор мектептерине (братские школы) чех элинин улуу педагогу Я. А. Каменский негиздеген класстык-сабак системасы киргизилгенден башталган. Ага чейин баланын мектепке кирүүсү белгиленбей, окуу сабактары ар бир бала менен жекече өткөрүлүп, окуу жыл бою (каникулсуз) жүргүзүлгөн. Россияда башталгыч мектеп үчүн окуу жылы 180 күн деп белгиленип, айыл мектептери бар болгону 152 күн эле окуган. Орто мектептер болсо 200 күн иштеген.
Хора
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Нитрофенолдор
Нитрофенолдор (0-нитрофенол же 2-нитрофенол NО2С6Н4ОН) – сары түстүү кристаллдык зат; балкып эрүү t 44-45оС; кайноо t 214-214,5оС; сууда эригичтиги 0,21 %, спирт, бензол, ацетон, эфир, СНСl3, СS2, пиридинде эрийт; от алуу t 117оС. Фенолду суюлтулган НNО3 менен нитрлөө жана андан ары аралашманы фракциялоодон, 145-150оС басым астында 0-нитрохлорбензолду NаОН суудагы эритмеси менен гидролиздөөдөн алынат. Күкүрттүү боёгучтар, 2-аминфенол, 2-аминфенол-4-сульфок-тасын, 2-нитрофенетол өндүрүүдө колдонулат к-талык негиздик индикатор (рН 5,0-7,0 чегинде сары түскө боёлот). Н. уулуу келгендиктен, абадагы концентрациясы 1 мг/м3 ашпоо керек. Нитрофенол, (NО2 С6Н4ОН) – сары түстүү крист. зат; балкып эрүү t 96-97оС, кайноо t 1940С (70 мм сым.мам); сууда эригичтиги 1,35 %, спирт, бензол, ацетон, ысык хлороформдо эрийт. Петролей эфиринде начар эрийт. Нитроаминди диазотирлөө жана андан ары диазотобунун ОН тобуна орун алмашуусунан алынат. Н. уулуу зат болгондуктан, суудагы концентрациясы 0,06 г/м3 ашпоого тийиш. 4 (п-Нитрофенол), NО2С6Н4ОН)-сары түстүү крист. зат; балкып эрүү t 114оС; кайноо t 2790С; (ажыроо м-н); сууда эригичтиги 1,6 %, спирт, эфир, СНСl3, ацетон, толуол, пиридин, бутилацетатта эрийт, бензол, СS2 начар эрийт; от алуу t 1830С. Фенолду нитрлоо жана андан ары аралашманыны фракциялоо, 190-1920С басым астында п-нитрохлорбензолду NаОН суудагы эритмеси менен гидролиздөө аркылуу алынат. Күкүрттүү жана азоттук боёк заттар, 4-аминфенол, п-фенетин, 4-41-динитродифенил эфирин өндүрүүдө жана фунгицид катарында колдонулат. Абадагы концентрациясы 1 мг/м3 ашпоого тийиш.
Варягдар
Варягдар — скандинавдарга (норманндарга) чыгыш славяндар менен византиялык гректер берген ат. 9-кылымда княздар (конунгдар) баштаган варягдардын кошуундары Чыгыш жана Батыш Европага, ошондой эле чыгыш славян жерлерине жапырып кирип, жергиликтүү калкты талап турган. Варягдар байыркы орус мамлекеттүүлүгүн жана Рюриковичтер башкаруучу (княздык) династиясынын негиздөөчүлөрү болгон. Кийинчерээк, варягдар княздарга жалданып кызмат кылышып, жергиликтүү эл менен аралашып кеткен.
Окууну жекелештирүү
Окууну жекелештирүү (индивидуализация обучения) – дидактиканын маанилүү түшүнүктөрүнүн бири болуп окуучунун өнүгүү деңгээлин, окуу жөндөмдүүлүгүн, өзүнө тиешелүү өзгөчөлүгүн окуу материалын өздөштүрүүдө окуучулардын ортосундагы айырмачылыктарды, жеке бөтөнчүлүктөрдү эсепке алуу менен уюштурулган окутуу ыкмасы менен байланышат. Окуу предметинин мазмунун өздөштүрүү процессинде конкреттүү материалды үйрөнүү учурунда, үйгө таапшырма берүүдө окуучунун рухий-интеллектуалдык, психо-физиологиялык өзгөчөлүктөрүн, өзүмдүк талант-шыгын, кызыкчылыктары менен керектөөлөрүн, предметке кызыгуу даражасын, сабактагы өксүктөрүн, билим деңгээлин терең эсепке алып, жекелештирип окутуу окуучунун жөндөмдүүлүктөрүнүн, ички потенциалдык мүмкүнчүлүктөрүнүн ачылышына, өсүшүнө шарт түзөт.
Куртка чеби
Куртка чеби – Кокон хандыгынын Теңир-Тоо аймагындагы чеби. 1932–жылы Айгыржал деген жерде, Нарын дарыясынын оң куймасы Куртка суусунун боюндагы бийик секиге тургузулган. 19-кылымдын 30-жылдарынын башында Кокон хандыгы Борбордук Теңир-Тоого баскынчылык жортуулдарды уюштурган. 1831-жылы кокон аскери Нарын дарыясын жээктей жайгашкан кыргыз айылдарына кол салган. Кийинки жылы бул аймакка Хаккула колбашчылык кылган кокондук 7 миң аскер келет. Көптөгөн куралдуу кагылышуулардан кийин гана баскынчылар Нарын аймагында өздөрүнүн үстөмдүгүн орното алышкан. Жергиликтүү калкты көзөмөлдөп жана салык жыйнап туруу максатында кокондук аскерлер үчүн жайгашкан чептер курулган.
Николай Холфин
Холфин балетмейстер катары кыргыз жана түркмөн хореография өнөрүн өнүктүрүүгө кыйла салым кошкон. Кыргыз опера жана балет театрында В. Власов менен В. Ференин «Анар» (1940), М. Раух-вергердин «Чолпон» (1948) балеттерин койгон. Эки «Ардак Белгиси» ордени жана медалдар менен сыйланган.
Жобо
Жобо – ченемдик укуктук акт, анда белгилүү бир мамлекеттик органдардын, уюмдардын жана мекемелердин же бир тектүү органдар, мекемелер, уюмдар тутумунун укуктук статусу, уюштурулушу, иш тартиби толук белгиленет, ошондой эле алардын башка органдар, мекемелер, уюмдар, жарандар менен өзара мамилелери аныкталат. Жобо мыйзам чыгаруучу органдар эле эмес, башка укук түзүүчү органдар (м.: өкмөт) тарабынан да бекитилиши мүмкүн.
Кытай кыргыздары
Кытай кыргыздары - Чыгыш Түркстан (Батыш Кытай, Ички Азия) деп аталган аймакты, ага чектеш жерлерди кыргыздар эзелтеден мекендеп келишет. Учурда Чыгыш Түркстан аймагы түндүгүнөн Теңир-Тоо, түштүгүнөн Куэн-Лун, батышынан Алай тоолору, Афганистан, Памир тоолору менен чектешет. 1949-ж. 1-октябрда Кытай Эл Республикасы түзүлгөндүгү жарыялангандан соң, бул жерлер аталган өлкөнүн юрисдикциясына өткөн. Кошуна өлкөнүн кыргыздары - «кытай кыргыздары» же «кытайлык кыргыздар» деп аталат. Аталган кенен аймактарда кыргыздардын эл болуп калыптануусунун негизги, өзөккү этаптары жүргөн. Бул өлкөдөгү кыргыздар жалпысынан компакттуу жашашат. Чыгыш Түркстандын кыргыздары аймактагы жашаган 13 тилде сүйлөгөн калктардын эң ирилеринин бири. Кыргыздар өз алдынча Кызыл-Суу Кыргыз Автономиялуу району статусуна ээ. Эне тилде жарык көргөн гезит-журналдар, илимий басылмалар, китептер, мектептер жана башка маданий-агартуу очоктору кытайлык кыргыз калкынын муктаждыктарын камсыз кылып турат. Бул багытта кытай өкмөтүнүн улуттук азчылыктар боюнча жүргүзгөн саясаты, кам көрүүсүн белгилөөгө татыырлык. Учурда Кытай Эл Республикасында 170 000 кыргыз болсо, алардын 150 000 Кызылсуу Кыргыз автономиялуу районунда жашашат. Мындан сырткары, Түндүк Шинжаңда (Синцзян - «Жаңы чек, ээлик»), Иле Казак областынын Текес районунун Көк-Терек айылында миңдей, Шаты - айылында 2 миңдей, Жаман-Суу айылында Миндей, Таш-Коргон Тажик автономиялуу районунун Көк- Жар, Уйгурлардын Гума районунун Кең-Кыр айылдарында да кыргыздар бар. Кыргыздардын айрым бөлүктөрү Үрүмчү жана башка шаарларда, райондордо жашашат.
Ягель (Ула куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Чукадыбаш (Туймазин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Аберген
Аверден деген көлүндө,
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Лингвистикалык философия
Колдонулган адабияттар
Флоренский, Павел Александрович
Чыгармалары
Негизги философиялык чыгармалары төмөнкүлөр: «Түркүк жана акыйкатты орнотуу» (1913), «Идеализмдин маңызы» (1915).
Инсан тууралуу
Ошондуктан, идеалдуу христиандык жашоо дүйнөдөн обочолонуп жашоодо эмес, жашоону жана дүйнөнү оптимисттик түрдө, аны жакшыртуу багытында кабыл алууда турат. Флоренский славяндарды христиан динине киргизген ыйык Кирилл жөнүндө мындайча жазат: «Бул ыйыктын бүткүл өмүрүн Софиянын нуру жарык кылып турган, ал кутулуу амалын чөлдөн издеген жана Египет менен Палестинанын жабыркаган ыйыктарына окшош эмес болучу. Ал эсепсиз байлыкка ээ болуп, падышаларча жашаган, турмуштан аша кечүүнү эмес, бытиени толук кандуу кылып өзгөртүүнү үндөгөн».
Тарых илимдеринин доктору
Адистик териштирүүдөн соң бир нече айдын ичинде талапкерге доктордук даража ыйгарылышы ыктымал.
Бул окумуштуулук даражага чейинки тепкич - тарых илимдеринин кандидаты илимий даражасы.
Комаровка (Чичка-Юла куймасы)
Комаровка — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чичка-Юл дарыясынын сол жээгинен 152 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Шейман, Лев Аврумович
IX–ХI класс (1987, 2002), “Кыргыз мектептери үчүн орус адабияты боюнча окуу китептеринин түзүмүн жакшыртуунун жолдору” (1973, 1975, 1977), «Кыргыз мектептеринде орус адабиятын окутуунун методикасынын негиздери» (1981, 1982), «Орус адабияты. Кыргыз мектептеринин IX–Х класстар үчүн окуу китеби» (авторлош, 1961–1990), «Совет адабиятынын маанилүү барактары» (IX класстар үчүн хрестоматия, 1973), «XIX к. орус классикасынын маанилүү барактары» (Х класс үчүн хрестоматия, 1990) сыяктуу илимий-методикалык комплекстин түзүүчүсү жана автору. Ал орус адабиятынын тарыхы, анын ири өкүлдөрү жөнүндөгү монографиялык багыттагы: «Пушкин жана кыргыздар», «Кыргыздар, казактар ж. б. чыгыш элдери Пушкиндин дүйнөсүндө», «Пушкин жана замандаштары: Чыгыш – Батыш деген үчилтик фундаменталдуу эмгектин да автору. Илимпоз Венгрия, Германия, Франция, Орусия ж. б. өлкөлөрдө болуп, лекциялар окуган.
Сырт (Кадамжай району)
Сырт — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Бирлик айыл аймагына кирет.
Логан Хендерсон
Логан Хендерсон (Logan Henderson) Америка Кошмо Штатындагы белгилүү жаш ырчы жана актер мырза.
Ынаш Кумаш уулу
Ынаш Кумаш уулу - (1889, Талас дубаны, Манас аймагы, Арал айылы - 1971, ошол эле жер) - манасчы. Манасчылыкты Эркебайдан 12 жашынан баштап үйрөнгөн. «Манас» дастанынын дээрлик баарын  биле турган. «Манас», «Семетей», «Сейтек», андан кийинки бөлүмдөрүн  да жакшы билчү. Ынаштын айткан  «Манасы» Сагымбай манасчынын  айтканына  жакын. Ынаш. өзгөчө элдик тамашаларды жана жомокторду көп биле турган. Бир нече жомогу жазылып алынган.
Тарых илимдеринин кандидаты
Диссертациянын деңгээли төмөн болсо, аны четке каккан учурлар да жок эмес.
Бул окумуштуулук даражадан соң илим талапкери тарых илимдеринин доктору даражасын алуу үчүн изденип, кезектеги диссертацияны жазып, коргой алат.
Нобелий
Нобелий (латын тилинен Nobelium, No) — Д. И. Менделеев мезгилдик системасы 7-мезгилинин IIIВ группа элементи, актиноиддерге кирет, к. н. 102, ат. м. 259. Туруктуу изотобу жок. Терс электрдүүлүгү аныкталган эмес. Жер кыртышында, метеориттерде, күндө жана космостук нурларда табылган эмес. 250No –259No массалык сандарга ээ болгон 10 изотобу белгилүү. Эң узак жашаган 259No (Т1/2 =1,0 сек). Н. иттербий аналогу болуп эсептелет. Мүнөздүү окистенүү даражасы +3, бирок +2 окистенүү даражасы да эң маанилүү. Н. массалык санда алынган эмес. Анын касиеттерин ондогон атомдорун пайдалануу менен изилдешкен. Газдык хроматография ыкмасынын жардамы менен Н. учпай турган хлоридди пайда кылаары аныкталган. Кычкыл эритмелерде Н. No2+ иону түрүндө болуп, BaSO4 менен чөгөт, бирок LaF3 чөкмөсү пайда болсо, анда ал эритмеде кала берет.
Нитроэфирлер
RОSО3Н+ НNО3
Аллитерация
"Кирпичиңди ким биринчи койду экен,
Фугетта
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Жеңишбек Назаралиев
Өмүр баяны
2001-жылы Ж. Назаралиев эл аралык деңгээлдеги бейөкмөт бүткүл дүйнөлүк «Баңгизаттан эркин экыл-эс»  уюмун негиздеген. Уюм БУУнун башкы катчысы Кофи Аннан, буддисттердин лидери Далай-лама XIV, актер жана саясатчы Арнольд Шварценеггер жана башка белгилүү коомдук ишмерлер кубаттаган.
Нуклеозиддер
рибонуклеозид дезоксинуклеозид Н. жаратылышта байланышкан түрдө нуклеин к-таларынын мол-ларында жана эркин түрүндө тирүү организмдер курамында кездешет.
Окутуунун кабинеттик системасы
Бул системага өтүүмектептин класстык бөлмөлөрүнүн аянтын рационалдуу пайдаланууга шарт түзөт. Окуу бөлмөлөрүнүн үнөмдөлүшү 20%ке жетет, 2-сменага чыгарылган класстардын саны кыскарат. Бардык сабактар боюнча сабактардын (мектептин комплекттүүлүгүнө жараша бир предмет боюнча 1, 2 же бир нече класс кабинети болушу мүмкүн) атайын жабдылган кабинеттерде окутулушу окуу-тарбия процессинин натыйжалуулугун жогорулатат. Окутуунун кабиеттик системасы боюнча сабакта окуу планына ылайык ар түрдүү көрсөтмө куралдарды, окутуунун техникалык каражаттарын, лабораториялык жабдууларды жана ушул сыяктуу нерселерди системалуу пайдаланууга шарт түзүлөт. Окутуунун кабинеттик системасы колдогу окутуу каражаттарын жакшы сактоого да мүмкүндүк берет. Окутуунун кабинеттик системасы мугалимдин эмгегин жеңилдетет, убактысын үнөмдөйт. Демейде кабинетти бир нече предметтик мугалим жабдыйт жана чогуу пайдаланат. Бул болсо өз ара тажрыйба алмашууга туруктуу шарт түзөт. Кабинеттин жасалгасы жана жалпы көрүнүшү окуучулардын бир предметтен экинчисине тезирээк өтүшүнө, алардын көңүл буруусу туруктуу жана багыттуу болушуна шарт түзөт. Кабинет (устакана, спортзал) класстан тышкаркы иштердин (ийрим, факультатив ж. б.) базасы болуп кызмат өтөйт. Кабинетти жасалгалоо үчүн окуу-көрсөтмө куралдарын даярдоого окуучуларды тартуу аларды конструкциялоого жана моделдөөгө үйрөтөт. Окутуунун кабинеттик системаларына өткөндө жергиликтүү шартты (класс бөлмөлөрүнүн жана класс комплектилеринин саны, окуу жабдууларынын бар-жоктугу ж. у. с.) толук эске алуу зарыл.
Чилустун үңкүрү
Чилүстүн үңкүрү - Ош облусунун Араван районун аймагында. Чилүстүн тоосунун түштүк-чыгыш капталында, Араван кыштагынан 1,5 км түндүк-батыш тарапта жайгашкан. Карбон мезгилинин акиташ тектеринде пайда болгон. Карсттык үңкүр үч айрыктан турат; жалпы узундугу 400 м. Эң ири айрыгынын узундугу 85 м, туурасы 40 м, бийикт. 25 м. Чилустун, үңкүрү – Орто Азиядагы эң кооз үңкүрлөрдүн бири. Анда хемоген чөгүндүлөрүнүн бардык формалары кездешет. Үңкүрдүн 1-айрыгынын боорлорунда санскрит, араб, орус тилдериндеги жазуулар бар. Санскритчеси 17-к-га чейин жазылгандыгы божомолдонот. Ошондой эле жергиликтүү элдердин чырактары жана башка байыркы буюмдары табылган. Туристтик-экскурсиялык маршруттарды, дарылоо жайларын курууга эң ылайыктуу. Тарыхчылар үчүн да кызыктуу үңкүр. Бирок ичиндеги кооз таштар талкаланып таланып кеткен.
Ишенбай Абдраимов
Ишенбай Абдраимов (18 март, 1914 жыл, Бозбөлтөк айылы, Чүй областы - 200? жыл, Бишкек шаары) - биринчи кыргыз учкуч.
Ария
Ария (итал.— музыкалык чыгармаларда жеке адамдын аткаруусуна ылайыкташтырылган ыр). Мисалы, «Манас» операсындагы Сыргактын ариясы, «Ажал ордуна» драмасындагы Искендердин ариясы деп, бизде пьесалардагы ырларга байланыштуу каралып жүрөт. Музыкалык искусстводо ал өзүнчө бүткөн вокалдык чыгарманы да билдирет. . . Ариянын түрлөрү: ариетта, ариозо, каватина, кабалетта ж. б.; 2) Батыш Европа музыкасында бир катар ыр-бий жанрларын бириктирүүчү көп маанилүү термин; 17-кылымдан бий же ыр мүнөзүндөгү аспаптык пьеса. Аспаптык ария балетке, балеттик интермедияга кирет.
Сыр (Сыр-Дарыя)
Сыр (Сыр-Дарыя) — "Манас" эпосундагы топоним. Жакып Манаска кыз издеп, көөнүнө эч ким толбой, Ташкенге баратып кечип өткөн дайра (Сагымбай Орозбаков, 2. 359), Көкөтөйдүн малы жайылган жер (Сагымбай Орозбаков, 3. 47, 70). Каныкей Семетейди алып Букарга качып баратып кечип өткөн дайра (Саякбай Каралаев, "Семетей", 1. 138). Географиялык реалияда Орто Азиядагы ири дарыя.
Жылдыздар согушу
Жылдыздар согушу (англ. Star Wars) ...
Фразировка
Фразировка (нем. phrasiering) - музыкалык фразаларды бири-биринен көркөмдүк мазмундук өзгөчөлүктөрү боюнча жиктөө. Фразировка музыкалык чыгарманын өнүгүү логикасы менен шартталат. Фразировканын жеке өзүнө мүнөздүү өзгөчөлүгү ар бир аткаруучунун чеберчилигин аныктай алат.
Өздүк аң сезим(философия)
Аң-сезимдин калыптанышына тилдин тийгизген таасири зор. Өздүк аң сезим аң-сезимдин туундусу катары пайда болсо да, адамзат жогорку деңгээлде өнүккөндө гана ачык-айкын көрүнөт.Ал адегенде уруулук топко, жамаатка таандык мүнөздө болуп, бара-бара жеке адамдын аң-сезиминин калыптанышына таасир этет. Өздүк аң сезим жеке адамдын аң сезиминин текши өнүгүшүнө социалдык, маданий, моралдык жана материалдык шарт жеткиликтүү түзүлгөн коомдо жогору деңгээлге көтөрүлөт.
Фобурдон
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Дербиш
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Комедиялуулук
К-тун башкы каражаттарынын бири, күлкүлүү жагдайларга эстетикалык насил берүүнүн эң таасын формасы — юмор. Эл арасында кеңири таралган, эпосто гана эмес эл оозунда ар кандай жагдайларда айтылып жүргөн юмор — кол эсебин алганда Тазбайматтын ондугунан бир кишинин жетпей калышы жана анын Манас экендиги. Көпчүлүк варианттардан орун алган бул эпизоддо он башы Байматтын бир кишиси кем чыгып, эсеби табылбай, өлүү-тирүүсү билинбей, желдеттин колунан Тазбаймат мерт болордо кысталышта жол тапкыч Серек тизмеге Манас кирип калбасын, кагазыңды окучу, молдо дейт. Жок киши Манас болуп чыгат (Сагымбай Орозбаков боюнча). Ал эми Саякбай Каралаевдин вариантында «Бакай кагазыңды кара, Манас болуп жүрбөсүн» дейт. Жок киши Манас экенин билгенде «кыргыздын көбү каткырып, кыйындар күлүп калат». Мында ошол учур, айрыкча Тазбайматтын абалы комедиялуу штрихтер менен тартылып өтөт, Манас Тазбайматты тамашалайт:
Уруп кеткен Тазбаймат,
Ушу жорук саа чала.
Коңгу
Ындыстандын бер жагы
Ягрыш (Шонга куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Николай Гоголь
Өмүрү жана чыгармачылыгы
1821-1828-жылдары Нежин гимназиясында окуп жүргөндө инсан катары калыптанып, мыкты белгилүү профессор окутуучулардын таасири менен чыгармачылык шыгы өсө баштайт.
Чыгармалары
1831-жылы - Диханька хуторунунун жанындагы кечелер 1848-жылы - Өлүү жандар 1829-жылы - Ганс кьюха гантел Шинель Тарас Бульба Миргород Нос Вий
Профессор Хесаби
=Профессор Хесаби دکتر حسابی=
Советтик биринчи Пишпек полку
Советтик биринчи Пишпек полку – Кызыл Армиянын Түркстандагы кошуундарынын бири. 1918-жылы уюшулган. Командири Я.Н.Логвиненко болгон. 1918-жылы декабрда Аксуу козголоңун басууга катышкан. 1919-жылдан Советтик биринчи Пишпек полку деп аталган. Полктун негизинде жаңы аскер бөлүктөрү түзүлгөн. Полктун жоокерлери Түндүк Жетисуу фронтунда ак чехтер жана ак казак орустар козголоңун басууга катышкан. Фергана аймагында басмачыларга каршы күрөшкөн.
Тажик ашканасы
Жалпы тамактар жана идиш-аяктар
Улуттук тажик шорпо негизинен эт жана жашылча шорпо (мисал катары шорпо жана Пити кирет ), жана эт шорпо менен кесме (мисалы, laghmon жана ugro ). Башка тамактар аймактык катары манты
Коңур-Саз
Алтооң жүрүп айтыңар
Бажы жол-жоболору
Бажы жол-жоболору – товар менен мүлктөрдүн кирип-чыгуу тартибинин сакталышын көзөмөлдөө, буюм-заттарды карап чыгуу, бажы документтерин жол-жоболоштуруу, бажы камсыз кылуусу, жүктүн бажы жарнагынын туура толтурулушун текшерүү, төлөө каражаттарын чегерүү, КР бажы мыйзамдарынын аткарылышы боюнча бажы органдары тарабынан жасалган башка иш-аракеттер.
Сыябуш
Эмил, Бөкөн, Тагылык
Күн жүрүмү жагында
Крутобереговая (Улу-Юла куймасы)
Крутобереговая — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Улу-Юл дарыясынын сол жээгинен 107 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 21 км.
Коок Кийгизүү
Эр Эсендин алдына
Кушан падышалыгы
Кушан падышалыгы (貴霜王朝, Гуйшуан, I — III века н. э.) — азыркы древнее государство на территории современной Орто Азиянын, Афганистандын, Пакистандын, Түндүк Индиянын аймагында болгон байыркы мамлеккет, гүлдөгөн мезгили 105—250-жылдарга туура келет. Теориялардын бирөөсү боюнча, Кушан падышалыгы, азыркы кытай втоном району Шинжаң жайгашкан аймактан келген көчмөн индоиран эли тохарлар (кыт. юэчжи) тарабынан негизделген. Бул мамлекет Рим, Персия жана Кытай менен дипломатиялык алакада болгон.
Жоопкер
Жоопкер – сотто каралуучу жарандык иштин же арбитраждык сотто карала турган экономикалык талаш-тартыштын бир тарабы. Ж. көрсөтүлгөн доо талабына байланыштуу сот ишине тартылат. Жеке жак да, юридикалык жак да Ж. болушу мүмкүн.
Вера Васильева
Васильева Вера Кузьминична (30.9.1925-жылы туулган, Москва) СССР эл артисти (1986). 1948-жылы Москва театр окуу жайын бүтүргөн. Москва сатира театрында иштеп, лирикалык образдардан баштап, бара-бара драмалык ролдорго өткөн: Лиза Синичкина (А. М. Бонди жана Д. Т. Ленский, «Лев Гурыч Синичкин»), Ольга Степанова (Н. М. Дьяконова, «Сеп менен үйлөнүү той», СССР мамлекеттик сыйлыгы, 1951), графиня Альмавива (П. Бомарше, «Алаңгазар күн же Фигаронун үйлөнүүсү»), Анна Андреевна (Н. В. Гоголь, «Текшерүүчү»), Вишневская, Домна Пантелевна (А. Н. Островский, «Кирешелүү жай», «Таланттар жана таазим этүүчүлөр»), Эстер (Ж. Кокто, «Касиеттүү желмогуздар») жана башка актрисанын аткаруучулук манерасына лиризм, сүйкүмдүүлүк, курч мүнөздүүлүк таандык. «Сибирь жери жөнүндө аңгеме» (СССР мамлекеттик сыйлык, 1948), «Жашы жетпегендер» жана башка фильмдерге тартылган.
Нил Армстронг
Нил Олден Армстронг (Neil Armstrong, 1930-жыл 5-август - 2012-жыл 25-август) - америкалык астронавт, инженер жана Айдын үстүндө баскан биринчи адам болуп калган. Ошондой эле ал аэрокосмос инженери, аскердик учкуч, сыноочу учкуч жана университет мугалими болгон. Астронавт болгонго чейин Армстронг АКШ Деңиз аскеринде офицер болуп, Корея согушунда кызмат өтөгөн. Согуш бүткөндөн кийин ал өзүнүн бакалавриатын Пердү университетинен окуп алган. Улуттук абада сүзүү консултативдик комитетинин (NACA) Жогорку ылдамдыктагы учуу станциясында сыноо учкуч катары кызмат кылып, ал жерде 900дөн ашык ирет учкан. Ал кийинчерээк Түштүк Калифорния университетинде магистратуралык окуусун аяктаган.