cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кырмачылык
Идиш-аякты жасоодогу кол дүкөнү — бир учу түркүккө такалып, экинчи учу кыруу жыгачка кагылган беш темир мыктан азуусу бар ок жыгач. Аны «кырма» (дүкөн) дейбиз. Кыруучу курал «ийги» — метрдей таяктын башына бекитилет. Кыруу учурунда таянычка ийгини басып турган жыгачты «туур» дейт. Кырманы (дүкөн) айлантып турган кош жыгачты «тепки» деп, эки бутун алмак-салмак эпилдетип тынбай баскан адамды «кырманын (дүкөндүн) тепкичи» дешет. Ал кырмачынын шекити болот. Кырма идиштерине түшкөн кооздук жалпысынан «кеште» деп аталат.
Хадутей-Яха дарыясы (Часелька куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Штаммлер Рудольф
Штаммлер Рудольф (1856–1938) – немис укук философиясынын өкүлү, профессор, Канттын окуусун улантуучу. Укук философиясынын социалдык идеалы, Штаммлердин пикири боюнча, улутка бириккен жана өздөрүн эркин түрдө билдире алган адамдардын жалпылыгы болуп саналат. Юридикалык дүйнө тааным көз карашынан алганда ал экономикалык детерминизм менен жуурулушуп кеткен деп марксизмди четке каккан экономика менен мамлекетке карата алган укуктун алгачкылыгын тааныган.
Акула
Акулалар (Selachodei) - эбелек бакалоорлуу балыктардын чоң түркүмү. Анын 8 түркүмү, 21 тукуму бар. Палеозой эрасынын девон мезгилинин ортосунан тартып белгилүү. Азыркы кездеги көптөгөн топтору мезозой эрасынын жогорку юра жана бор мезгилдеринде пайда болушкан. Денеси узун, сүйрү, ийик сымал, 20-30 смден (кээ бир катран сымал А-дын) 20 мге чейин, салмагы 14 т чейин жетет (алп жана кит акула), кабырчыгы плакоиддик. Бакалоор жылчыктары дайыма 5 (сейрегирээк 6–7), башынын капталдарында жайланышкан. Аналдык сүзгүчү клолаканын жанында, (катран А-да болбойт). Куйрук сүзгүчү күчтүү, гетероцеркалдык типте. Тиштердин арасында көңдөйү жана лакундары бар (ортоденнтиндик). 8 түркүмдүн (түрдүү тиштүү түспөлдүүлөр, көп бакалоорлулар, араа тиш сымалдуулар, катран түспөлдүүлөр, балка баш сымалдуулар жана башка), 21 тукумга (ар түрдүү тиштүүлөр, мүйүздүү акулалар, көп бакалоорлууларга, муруттуу акулалар, кит акулалар алп акулалар, араа тиш акулалар, балка баштуу акулалар жана башка) кирген 85ке жакын уруулары, 250 жакын түрлөрү бар. Деңиз балыктары. Суунун калың катмарында же анын түбүнө жакын 3000 м тереңдикке чейин, кээ бирлери суунун андан да тереңинде учурайт. Жарык берүүчү органдары - фотофорлору бар. Анча-мынчасы Ганга, Амазонка дарыяларынын, Никарагуа көлүнүн тузсуз сууларында жашашат. А-дын көпчүлүгү – жырткычтар, алп (эң эле ириси) акула жана кит акула планктон менен (калкып жүрүүчүлөр) азыктануучулар. Тирүү туучу, кээ бирлери 2ден 100гө чейин жумуртка же жумуртка тирүү тууйт. Бардык океандарда, өзгөчө тропикада көп түрү кездешет. КМШда А-дын 10 түрү Кара деңизде, Баренцов деңизинде жана Ыраакы Чыгыш сууларында кездешет. Түндүк Муз океанынын алабында – уюл акуласы (Somniosus microcpalus); Баренцов деңизинде жана Ыраакы Чыгыш сууларында – сельд А-ы (Lamnasus жана lavna ditropis); Улуу Петр булуңуна жылуу суунун боз (Carcharhinus уруусунан)  (Mustelus) уруусунан жана балка баш А-дын (Sphyrnidae уруусунан) кирип келиши белгиленген. А. промыселдик объектилери. Кээ бир түрлөрү кишиге да кол салышат.
Деңиз көзөөчү
Деңиз көзөөчү — (лат. Penitella penita) кош капкалуу моллюскалардын бир түрү.
Малакай
Бул — элдик баш кийимдин бир түрү. Көбүнчө карыялар кийишкен. Уктаарда кийип жатканда башты жылуу сактаган. Ал өңдөлгөн (бордолгон), ышкын түпкө, анарга жана башка өсүмдүктөргө боёлгон түктүү териден аңтара тигилет. Малакайдын көрпөдөн бир-эки элидей «кыюусу» болот. Кыюусуз тигилген малакайга кездеме менен көрпөдөн «милте» (жээк) коюлат. Аны бычып-тигүүдө жана кийүүдө аймактык айырмачылыктар бар.
Кытай
Калкы
Кытайда 56 этностук топ расмий катталган. Сина-тибет тилдеринде сүйлөгөндөр өлкөнүн калкынын 94,3/ин түзөт, анын 91,5°%и кытайлар (хань), 0,8%и хуэйлер, 0,2%и байлар; тибет-бирма элдери 1,8%ти түзүп, негизинен Түштүк-Батыш Кытайда жашайт. Тай-кадай тилиндегилер (негизинен Түштүк Кытайда) 2,3%ти, мяо-яо тилиндегилер (Түштүк Кытайда) 0,9%ти, алтай тилиндегилер (негизинен түндүк жана Түндүк-Батыш Кытайда) 2,2%ти, түрк элдери (уйгур, казак, кыргыз, салар, юйгу, өзбек, татар) 0,8%ти, моңгол элдери 0,5%ти, корейлер (Кытайдын түндүк-чыгышында) 0,2% ти түзөт. ошондой эле Кытайдын түндүк-батыш чет-жакаларында памирликтер (сарыколдуктар, вахандыктар), Түштүк Кытайда австралия-азия тилинде сүйлөгөндөр, мон-кхемерлер, вьеттер (цзин), Тайванда австронезиялык-гаошандар жашайт. Кытайдын калкы дүйнөнүн калкынын 1/5 бөлүгүн түзөт.
Ахимса
Ахимса брахман-ведаларга чейинки ой жүгүртүү. Ахимсанын негизги мүнөздөмөсү бүтүндөй тирүү жандыкка карата универсалдуу жана анын эч кандай чеги жоктугу; бул пикирдин башка жагы адептүүлүк актысынын күчү жоктугу.
Кытай
Адабияты
20-кылымдын башында адабиятчы Лян Цичао прозага жеңилдетилген «жаңы стиль» киргизген. Чет өлкөлүк чыгармалардын котормолорунун саны өскөн. Ошентсе да адабияттагы чыныгы жаңылануу 1917-жылы «Жаңы жаштар» журналында Ху Шинин адабияттын тили оозеки сөз, ал эми көркөмдүктүн критерийи чыныгы сүрөттөө болуш керек деген «Адабиятты реформалоо туурасындагы ойлор» аттуу макаласынын жарыяланышы менен башталат. Жаңы адабияттын алгачкы үлгүлөрү Лу Синдин «Жиндинин күндөлүгү» (1918) аңгемеси, Ху Шинин «Жашоодогу башкы иш» (1919) комедиялык пьесасы менен «Тажрыйбалар» (1920) ыр жыйнагы болгон. «Төртүнчү май» кыймылынан (1919) кийинки улуттук аң-сезимдин өсүшү оозеки тилдеги 400дөй гезит-журналдардын пайда болушуна алып келди. Башкы орунду проза ээлеп, негизги жанр катары аңгеме (Бин Син, Е Шаоцзюн, Ван Тунчжао, Ян Чженьшендин чыгармачылыгы) эсептелген. Поэзияда (Бин Синь, Кан Байцин, Шэнь Иньмо ж. б.) уйкаштыктан баш тартышып, верлибр менен жазуу көп тараган. Драмада Кытай драматургиясынын салттарынан четтеп, батыш театрынын (Дин Силин, Хун Шэн, Тянь Хандын пьесалары) негиздерин өздөштүрө башташкан. 1921-жылы Пекинде түзүлгөн адабиятты окуп-үйрөнүү коомунун мүчөлөрү (Чжоу Цзожень, Шэнь Яньбин, Е Шаоцзюнь, Сюй Дишань, Ван Тунчжао ж. б.) сын реализмине умтулушкан. Ошол эле мезгилде Токиодо Кытай студенттери уюштурган «Чыгармачылык» коомунун катышуучулары (Го Можо, Юй Дафу, Чэн Фанъу, Чжан Цзыпин, Тянь Хань ж. б.) европалык романтизмдин жана модернизмдин нугунда жазышкан. 1927—37-жылдары адегенде «Күн» (1927—30) коому, ал эми 1930-жылы баштап сол жазуучулардын Лигасы менен сунушталган марксисттик багыттагы адабият башкы орунду ээлеп турган. Аны Лу Синь жетектеген. Цзян Гуанцы, Мао Дунь, Дин Лин, Чжан Тяньи, Ся Янь, Е Цзы ж. б. искусствого болгон марксисттик көз караштарды кабылдап, орус жана совет адабиятынын тажрыйбасын өздөштүргөн. Бир эле мезгилде бийлик тарабынан колдоого алынган улутчул адабият да өнүккөн (Ван Пинлин, Хуан Чженся, Шао Сюньмейдин поэзиясы, Ли Цзаньхуа, Вань Гоандын прозасы). Саясаттан жана тема тандоодо эркин болууга либерал-жазуучулар (1920-жылдардын акырында «Жаңырган ай» коомунун мүчөлөрү: Сюй Чжимо, Лян Шицю, Ху Ши, Вэнь Идо ж. б.; 1930-жылдары Пекин тобу: Шэнь Цунвень, Чжу Гуанцянь, Ли Цзяньу; шанхайлык жазуучу-модернисттер: Е Линфэн, Ши Чжэцунь, Лю Наоу, Му Шинь) чакырган. Ушул мезгилде Ба Цзин, Лао Шэ, Мао Дундун романдары, Цзан Кэцзя менен Ай Циндин эпикалык поэмалары, Цао Юй менен Ся Яндын көп актылуу пьесалары жарык көргөн.
1990-жылдардын башында адабияттын саясаттан арылуу процесси уланды. Неореализм (Чи Ли, Фан Фан, Янь Лянькэ), аялдардын психол. прозасы (Ван Аньи, Чэнь Жань, Сюй Кунь, Вэй Хуэй) өнүгө баштады. Цю Хуадун, Чжу Вэнь, Дяо Доу сыяктуу жазуучулар мурдагы салттарга туура келбеген «жекече жазуу» принциптерин колдоно башташты. Эротикалык, авантюралык жана детективдик жанрлар тарала баштады. Драматург жана прозаик Гао Синцзянь (1980-жылдардын аягынан Францияда жашайт). 2000-жылы КЭРде адабият боюнча Нобель сыйлыгынын биринчи лауреаты болуп калды. Басё, Ли Бо, Ду Пэн-Чэнь ж. б. акын-жазуучуларынын чыгармалары кыргыз тилине которулган.
Сарлыкбеков, Алмазбек
Cарлыкбеков, Алмазбек Чолпонович – театр  режиссеру.
Койгон спектаклдери
"Мен да бактылуу болгум келет"(Ч.Калыбекова)
"Акыркы ыр" (А.П.Чехов)
Сыйлыктары
Кыргызстан Ленин комсомолу (1984) М. Рыскулов атындагы сыйлык(1991)
Знаменка (Туймазин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Сунзус
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Альвеолярдуулук
Альвеолярдуулук (бүйлөчүл) (лат. alveol - жаак тиштеринин түбү турган жер чуңкурча) - Альвеолярдуулук термини тил илиминде үнсүз тыбыштардын белгилүү категориясына тиешелүү колдонулат. Үнсүз тыбышты айтканда тилдин учу үстүнкү маңдай тиштердин бүйлөлөрүнө тийип, өпкөдөн чыгып келе жаткан абанын агымын токтотот. Ал тоскоолдукту жарып чыгуудан уччул альвеолярдуу үнсүз т, д, н тыбыштары жасалат. Эгерде тилдин учу тиштин бүйлөлөрүнүн эң жогору жагына же маңдай тиштердин ички беттерине кептелсе, анда альвеолярдуу үнсүз жасалбастан, какуминалдуу үнсүздөр жасалат. Альвеолярдуулук термини Кыргыз тилиндеги жарылма үнсүздөргө гана тиешелүү болбостон, жылчыкчыл с, з тыбыштарынын жасалышында да колдонулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Аудиовизуалдык чыгарма даярдоочу
Аудиовизуалдык чыгарма даярдоочу – аудиовизуалдык чыгарма даярдоо демилгесин көтөрүп, анын жоопкерчилигин өзүнө алган жеке же юридикалык жак; мында ушундай адам аны өзү жасайт же тапшырык менен жасатып, акысын төлөп берет; аудиовизуалдык чыгарманы даярдагандыгы тууралуу башка далилдер жок болгон учурда, ал чыгармада берилген жеке же юридикалык жактын аты же аталышы даярдоочу катары таанылат.
Добул (атмосфера)
Добул (атмосфера) - атмосферадагы кубулуш; анда калың катмарлуу, жаанчыл-түрмөктөлгөн булуттарда же булут менен жердин аралыгында жаркылдаган электр заряддары чагылган пайда болуп, күн күркүрөйт. Добул жүргөндө нөшөрлөп (кээде мөндүрлөп) жамгыр жаап, мөндүр уруп, алайдүлөй бороон-чапкын болот. Жаансыз добул болушу да мүмкүн. Добул атмосфералык фронттор арасында (фронттук) жана жер бетинен жылган жергиликтүү абанын негизинде (ички массалык) пайда болот. Жер шарында бир эле мезгилде 1800гө чейин добул жүрүшү мүмкүн. Арктикада бир нече жылда бир жолу, мелүүн алкакта жылына ондогон күн болушу мүмкүн. Кургактыкта жайкы, океанда кышкы добулдар үстөмдүк кылат. Айрым аймактарда (ТүштүкЧыгыш Азия, Борбордук Америка жана башка) добулдуу күндөрдүн саны 200 күндөн ашыгыраак болот.
Добролюбов Николай Александрович
Добролюбов Николай Александрович – (24. 1(5. 2). 1836, Нижний Новгород 17(29). 11. 1861, Петербург) орус адабий сынчысы, публицист, революционер-демократ. Диний семинарияда (1838-53) окуп, 1857-жылы Петербургдагы педагогикалык институтту бүтүргөн. Студент кезинде жашырын ийрим уюштуруп, «Слухи» деген колжазма гезит чыгарган жана институттун реакциячыл администрациясына каршы студенттердин күрөшүн жетектеген. «Н. И. Гречтин 50 жылдык юбилейине» (1854), «Николай I өлүмүнө ода» (1855) жана башка революциялык маанайдагы ырларын жазган. 1856-жылы Н. Г. Чернышевский, кийин Н. А. Некрасов менен таанышып, «Современник» журналында алар менен кызматташкан. 1858-жылы жарыяланган «Орус адабиятынын өнүгүшүндө элдүүлүктүн катышы тууралуу», «Улуу Пётрдун падышачылыгынын алгачкы жылдары», «Жеребцов ойлоп тапкан орус цивилизациясы» өңдүү макалаларында Добролюбовдун адабий-эстетикалык, тарыхый жана философиялык көз караштары айкын көрүнгөн. 1859-60-жылы жарык көргөн адабий сын макалаларында («Обломовчулук деген эмне?», «Караңгы дүйнөдөгү жарык шоола», «Чыныгы күн качан келет?») Россияда өкүм сүргөн деспотизмге, наадандыкка, крепостной түзүлүшкө каршы чыккан. В. Г. Белинский менен Н. Г. Чернышевскийдин эстетикалык принциптерин чыгармачылык менен өнүктүргөн. Көркөм чыгармаларга талдоо жасоодогу өз ыкмасын «реалдуу сын» деп атап, талантынын бүткүл күчүн адабияттагы реалисттик жана элдүүлүк принциптерин, жарандык идеяларын коргоого жумшаган. Чернышевский менен катар Добролюбов да Россиядагы дыйкандар революциясынын жарчысы болгон. Россиянын артта калуу себебин монархиялык түзүлүштөн, крепостной системадан көргөн. Айрым макалаларында («Роберт Оуэн жана анын коомду өнүктүрүүгө жасаган аракеттери» жана башка) крепостнойлук түзүлүшкө караганда капитализм прогрессчил экенин көрсөтүп, бирок Россия үчүн экономикалык өнүгүүнүн эмгекчилер капитализмдин эзүүгө дуушар болбогондой башка жолун табууга умтулган. Ал тарыхый эмгектеринде тарыхты жаратуучулар жана анын негизги кыймылдаткыч күчү эл массасы деп эсептеген. Тарыхый өнүгүштүн мыйзамченемин тааныган. Добролюбовдун адабий чыгармачылыгы орус адабий сынынын, эстетикасынын жана публицистикасынын тарыхында терең из калтырган. Сынчынын эстетикалык принциптери, көз караштары кыргыз адабий сынынын өсүшүнө таасирин тийгизген. Айрым адабий сын макалалары кыргыз тилине которулган.
Боз-Адыр
Инфратүзүм
Негизги мектеп, балабакча, клуб, китепкана, ФАП, дарыкана, соода борбору, турмуш-тиричилик комбинатынын бөлүмдөрү бар.
Маматова Гүлбара Казакбековна
Маматова Гүлбара Казакбековна (1950, Ысыккөл району) - кыргыз аялдарынан чыккан туңгуч хормейстер, проф., эл агартуунун отличниги, республикалык «Студенттик жаз» фестивалынын 5 жолку лауреаты.
Учка
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Актант
Актант (лат. ago – кыймылга келтирем, аракеттенем) – сүйлөмдүн этиш аркылуу берилген процесске, кыймыл-аракетке түздөн-түз катышкан, ошол кыймыл-аракеттин жагын, нерселик (предметтик) түшүнүгүн туюнткан ар бир мүчөсү. Актант түшүнүгү сүйлөмдүн вербоцентрикалык теориясына тиешелүү түшүнүк катары (кыймыл-аракеттин нерселик, предметтик катышуучусу катары) кыймыл-аракеттик процесстин мезгили, оорду, сан өлчөмү, сын-сыпаты, ар түрдүү кырдаалы менен   байланышкан   сирконстанттарга   карама-каршы   коюлат.
Аудитор
Аудитор (лат. auditor – угуучу) – ыйгарым укуктуу органдар тарабынан белгиленген адистик талаптарга жооп берген жана Аудитордун адистик тастыктамасы бар жеке адам. Өзүнүн кесиптик ишин аткарып жаткан маалда Аудиторлор мамлекеттик кызматта турбашы керек жана илимий, педагогикалык ж. б. чыгармачылык иштерден сырткары, акы төлөнүүчү иштерди жасоого укугу жок.
Вайбхашика
Вайбхашика (санскритче: түшүндүрүү, баяндап жазуу) будда салтындагы философиялык мектеп; махаяна жана индуизм мектептеринин башкы оппоненти. Биздин заманга чейинки 3-2-кылымда түзүлгөн. Негиздөөчүсү Васумитра, эң ири теоретиги Васубандху. Бул мектептин философиясы аңсезимдер менен болмуштар агымын түзүүчү жана өткөндөгүдө, учурдагыда, келечектегиде реалдуу түрдө жашап турганды түзүүчү элементтер катары дхармалар жөнүндөгү окууга таянат. Убакыттын бир ирмеми ичинде дхарма өзү пайда болууга, аракеттерди жасоого же кайсы бирлери менен айкалышка кирүүгө, анан, эмки дхармага жол берүү үчүн жоголууга үлгүрөт. Чексиз улана берүүчү бул процесс «дхармалардын толкуну» катары жазылат. Турмуштук агымдарда дайым айкын көрүнбөгөн, бирок башка дхармаларды толкундаткан, кабатырланткан, капаланткан дхарма (клеш) сөзсүз түрдө болуп турат. Ошондуктан дин-ыйман жактан тазалануу, демек, дхармаклештерди жана аваранды (бошонуунун интеллектуалдык тосмолорунан) түп-тамырынан жоготуу жан дүйнө ыңгайлуулуктарын жаратат.
Маасы
Өкчөсү жок, чулгоо оролуп кепич менен кийилүүчү кончтуу, жеңил бут кийим.
Лабораториялык иш
Лабораториялык(тажрыйбалык) иш – окутууну уюштуруунун калыптарын бири. Мугалимдин тапшырмасы, атайын даярдалган көрсөтмө боюнча окуучулардын, куралдарды, техникалык жабдууларды колдонуу менен тажрыйбаларды өткөрүшү.
Мончок
Буюмдун жердиги. Көбүнчө моюнга тагылуу менен шөкүлөгө, топуга, кеп такыяга, туштукка, туш кийизге, чач учтукка, чачкепке, чачкапка жана башка асем буюмдарга бастырылат. Ал ар түрдүү (тоголок, сүйрү же көп кырдуу) формада болот да чеберчиликте жасалгаланат.
Сыкзас
Сыкзас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакасия Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Мрас-Су дарыясынын оң жээгинен 289 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Капила
2. Пракрити – дүйнөнүн материлдуу негизи, дайыма өзгөрүп жана кыймылдап турган субстанция болуп саналат.
Анын рахатты, азапты, кайдыгерликти, ошондой эле активдүүлүк менен пассивдүүлүктү пайда кылган үч акциденциясы, касиети же “гунасы” бар. Андай элементтер болуп раджас (активдүүлүк, күч, умтулуу), тамас (пассивдүүлүк, эрксиздик, караңгы) жана саттва (жарык, рух) эсептелишет. Сулуулукка, акылмандыкка жана чындыкка умтулган нерселерде саттва үстөмдүк кылса, бардык пассивдүүлүктүн, чектелгендиктин жана караңгылыктын (түшүнбөстүктүн) элементи болуп тамас эсептелет. Күжүрмөндүүлүк кубаты жана агрессивдүүлүк раджаста камтылган. Эгерде адамда саттва үстөмдүк кылса, анда ал ток пейил, сергек, сар-санаасыз, түйшүксүз өмүр сүрөт да, бактылуу болот. Раджастын адамы жашоого, байлыкка, бийликке, жыргал турмушка умтулат да, азаптын чексиз сазына батат. Тамастын адамдары түркөй, жалкоо, бардыгына кайдыгер жана көңүл кош жашайт. Пуруша менен пракритинин биримдиги аксак менен сокурдун кызматташтыгына окшош: сокур (пракрити) өзүнө жол көрсөткөн аксакты (пуруша) далысына көтөрүп жүрөт. Пуруша менен пракритинин биригүүсүнөн ааламдын улуу түйүлдүгү “махат” пайда болгон. “Махат” интеллектке ээ, анын пайда болушу менен дүйнөдөгү бардык материалдуу жана рухий элементтер жаралышкан. Мындай элементердин жалпы саны – 25. Адамдын рухий дүйнөсү эркин жана түбөлүктүү. Анын дене менен биригүүсүнүн натыйжасында азап-тозок келип чыгат. Ошондуктан, денеден бошонуу азап-тозоктон арылууга алып барат. Азаптардан кутуулунун негизги жолу болуп сезимдер менен материалдуу дүйнөнүн азгырыктарынан баш тартуу саналат.
Итон (Огайо)
Калкы - 8407 киши. Болжолдуу аянты - 14.7 км². FIPS коду — 39-24234.
Африка пилдери
Акыркы изилдөөлөргө караганда жапайы жаратылышта, болжол менен 500—600 миң африка пилдери калган. Биологдор пилдерди [http://www.membrana.ru/articles/global/2010/12/23/171500.html. эки түргө бөлүп карап келишүүдө].
Жаратылыш парктары
Жаратылыш парктары – аймактары экологиялык жана эстетикалык баалуулукка ээ жана жаратылышты коргоодо, агартуу иштеринде жана рекреациялык максаттарда пайдаланылуучу жаратылыш комплекстерин жана объектерин өз кучагына камтыган жаратылышты коргоочу рекреациялык мекемелер. Ж. п-нын аймактары аларга мөөнөтсүз (туруктуу) пайдаланууга берилген жерлерде, айрым учурларда – башка пайдалануучулардын, ошондой эле менчик ээлеринин жерлеринде жайгашат. Ж. п. коммерциялык эмес уюмдар болуп саналышат жана жаратылышты коргоо мекемелеринин мамлекеттик бюджет каражаттарынын эсебинен каржылануучу таризде түзүлөт.
Мина коюу
Азем буюмдарын кооздоонун бир ыкмасы. Ал «күмүшкө мина төгүү» деп да аталат. Мында күмүш бетине түшкөн чийимге минаны мыскылдап салып, отко коет. Мина мөлт этет да, чийимдин ичинен жатак алат. Аны кургак чүпүрөк же кийиз менен сүртсө, көркөм оюм жаркырай түшөт. Минтип күмүш буюмдарды кооздоо эски зергерлердин салты болгон.
Мина боегу түрдүү түстө болот. Бул бөтөлкө сымал да көрүнөт. «Кызыл мина», «сары мина», «көк мина», «жашыл мина» — деп айтылат.
Жолдубаев Ырысбай
Жолдубаев Ырысбай - (1944-ж. туулган, Ош облусу, Кара-Суу району, Ак-Жар айылы) – медицина илимдеринин доктору (1991), профессор (2005). КММИни бүтүргөн (1967). 1967-жылдан райондук ооруканада башкы врач. Экология ИИИде доцент, директордун орун басары. КРдин саламаттык сактоо министринин орун басары (1996–2000) болуп иштеген. 2000-жылдан ОшМУнун медицина институтунун директору. Пульмонология жана иммунология боюнча адис. 60тан ашуун илимий эмгеги, анын ичинде 3 ойлоп табуусу, 6 окуу-усулдук куралы бар.
Африка тилдери
Нил-Сахара макро-үйбүлөсү
Бантуда - 83 топ жана топчолор, Мандеде - 10, Борб. жана Чыгыш Судандагы тилдерде - 17, Нилотто - 19 топ жана топчолор жашайт. Топ жана топчолордун ичинде да көптөгөн диалектилик, говорлук бөлүкчөлөр бар. Мадагаскарда жашаган эл Австронезия тил уясына индонезиялык тил тобуна кирет. Африка континентинде индевропалык тилдерде африкаонерлер (метистер) жана англис, испан, португал, француз, хинди, гуджарат тилдеринде сүйлөгөн элдердин тилдик топтору бар.
Жылдыздар дарбазасы (тасма)
Мазмуну
1928-жылы археологдор тобу, Египеттеги Гиза Платосундагы пирамидалардын жанында иштеп жатышып, чоң металлдан жасалган шакек таап алышат. 1939-жылыамерикалык армия аркылуу кийинки изилдөөгө карап конфискация кылып алышат. Бирок, табылган механизмдин иштөө принциби 1990-жж чейин белгисиз болуп калат, астрономиянын, египтологиянын адистер тобу кайра изилдегенге киришишет. Анын иштөө принцибин гениалдуу(ошол эле учурда кайра эле аябай байколуу эмес эле) жаш египтолог Дэниел Джексон чечип, таап чыгат, мурда пирамидалардын жасалашыш жердик технологиялар эмес, бөтөн планеталыктардын колунан жазалган деген теориясы аркылуу коомдон четке кагылып калат. Джексон таш плитадагы иероглифтерди расшифровка кылат, анын механизмди тосуп турганын, жана кийин билингендей "Жылдыздар дарбазасы" аттуу ысымы менен жана Ааламдын ичинде телепортация кылууга багыиалган.
Абидостон алар анча көп эмес кызык тилде туарегдердин тилине окшогон жана байыркыегипеттен пайда болгон тилде сүйлөгөн калкка жолугушат. Бул элдерден Джексон жана О’Нилл 10000 биздин д. ч Ра аттуу бөтөнпланеталык, жоголуп баражаткан түрдүн акыркысы, калкы бар Жер планетасын таап калат. Ра адамдарды кул кылып өзүн байкыркегипет күн Кудайы Ра деп таанышытырып өзүнө баш ийдирип, сыйындырып алат. Ра адамдзаттык денени алып, ал аркылуу атайы саркофаг колдонуп регенерация мүмкүнчүлүгөнө ээ болот. Мындан тышкары ал жеке гвардия алат, шлем кийишкен, байыркы египттие кудайларыдн зооморфтук кейибине окшогон, мисалы Гора жана Анубис (Тасмада так шилтеме жок, египттик мифлогияны Ра түздү беле же мурда эле болгон адамдарын ишенүүсүн улантып кетти беле). "Жылдыздар дарбазасы" аркылуу Ра жердиктерин бир бөлүмүн Абидоско алып барган («Жылдыздар дарбазасы: ЖД-1» тасманын улантуусу болгон сериалында, "Жылдыздар дарбазасынын" ааламдын ичинде тараган гианттык түйүн бар экендиги айтылат, ал аркылуу Ра адамдарды Абидосто гана эмес, Галактика ичинде таратылгандыгы айтылат. Бирок 3000 б д. ч. египеттиктер төңкөрүш көтөрүп өзүлөрүнүн дарбазасан жерге көөмп салышат, ошондон кийин Ра кайра жерди алууга аракет жасаган эмес.
Жердиктердин Абидоско барган учурунда планетага Ра келет. Ал камакка (Джексонду, О’Нилди, Кавальскийди жана Фереттини) камакка алып жана коркунуч кырдаалда О'Нил "Жылдыздар дарбазасын" жардырууга деп алып келген атомдук бомбаны таап алат. Ра бомбаны атайын минерал менен күчтөндүрүп аны жерге жөнөткөнгө буйрук берет, бирок Джексон капыстан командасын сактап калат, андан кийин алар Ранын гвардиячларын жеңишип бомбаны пирамидага окшогон бөтөнплнеталыктын космикалык кемесин телепортация кылып жиберишет.
Мейтнерий
Мейтнерий (Meitnerium, Mt) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы VIIIВ группа элементи. К. н. 109, ат. м. 266; туруктуу изотоптору жок. Хим. касиети б-ча иридий аналогу деп болжолдонот. ИЮПАП жана ИЮПАК кызматкерлеринин пикири б-ча №109-элемент 1987-ж. Г.Мюнценберг жана анын кесиптештери (Дармштадт, ФРГ) тарабынан алынган жана алардын сунушу б-ча австриялык физик жана радиохимик Лизе Мейтнер урматына М. деп коюлган. М. хим. бирикмелери жана колдонулушу ж-дө маалыматтар белгисиз.
Рахат Ачылова
Илимий ишмердиги
Рахат Ачылова Кыргызстанда социология илиминин өнүгүшүнө чоң салым кошкон. Анын илимий жетекчиси орусиялык көрүнүктүү социологдордун бири А.Г.Харчев болгон. Рахат Ачылова Кыргызстандагы биринчи социологиялык лабораториянын жетекчиси болгон. Ачылованын илимий эмгектери улуттар аралык мамилелерди жакшыртуу, үй-бүлөнүн коомдогу ролун аныктоо жана билим берүү тармагындагы көйгөйлөрдү чечүү темаларына арналган социологиялык изилдөөлөргө багытталган.
Сыйлыктары
Кыргыз Республикасынын Илим жана билим берүүсүнө эмгек сиңирген ишмер
Шилтемелер
Ачылова Рахат//https://www.open.kg/about-kyrgyzstan/famous-personalities/scientists-kyrgyzstan/1783-achylova-rahat-1941.html
Илимге жана билимге эмгек сиңирген ишмер Рахат Ачылова каза болду//https://www.vb.kg/doc/305617_skonchalas_zaslyjennyy_deiatel_nayki_i_obrazovaniia_rahat_achylova.html
Садыгалиев, Сүйдүмалы
Садыгалиев Сүйдүмалы [1919, Аламүдүн району, Орто-Алыш (азыр Байтик) айылы —1966, Бишкек ш.] — мамлекеттик ишмер.
Түгөлбаев, Орозобек
Эмгек жолу
2017-жылдан бери КББАнын курамынан бөлүнүп чыккан Республикалык педагогикалык кызматкерлердин квалификациясын жогорулатуу жана кайра даярдоо институтунун ага окутуучусу болуп иштеп келе жатат.
Нүзүп бий Эсенбай уулу
Нүзүп бий Эсенбай уулу (1794-1844) XIX кылымда Аксы аймагынан чыккан көрүнүктүү мамлекеттик ишмер, аскер башчы. Кокон хандыгында кыргыздардын ичинен биринчи болуп «миң башылык» жогорку аскердик чинге жеткен тарыхый инсан. Нүзүп Эсенбай уулу 1794-жылы (айрым тарыхый булактар боюнча 1796-1798- жылдары) Аксы районунун Афлатун айлында төрөлгөн. Сарай козголоңу маалында 1844-жылы өлтүрүлгөн.
Өмүр баяны
•	1844-жылы Шерали хандын чакыруусу менен Кокон ордосуна келе жатканда, жолдон аңдып тосуп турган топ менен кармашта, 12 жоокери менен курман болот. Кокон мамлекетине 28 жыл кызмат аткарган Нүзүп ак жерден өлтүрүлгөн. XIX кылымдын 20-40-ж.ж. Кокон мамлекетинин тарыхында өз изин калтырган улуу инсандардын бири, Нүзүптүн урпактары бүгүнкү күндө Афлатун айылында жашашат. Нүзүп тууралуу тарыхый булактар: Нүзүп тууралуу ордодо кызмат өтөгөн, авторлордун эмгектери Кокон шаарындагы край таануу музейинде сакталып турат. Алардын катарына Жунаид Мулла Аваз Мухаммаддин “Тарихи жахонномаси”;  Мулло Олим Махмуддун “Тарихи Туркистон” (Ташкент, 1915); Мулло Мирзалим Тошкондийдин “Ансоб-ус салотин ва таворих-ал хавокин”; Мулло Гариб Маргилонийдин “Таснифи гариб”; Мухаммед Хакимхан төрөнүн “Мунтахаб ат таварих” ж.б. чыгармаларын кошууга болот.
Сагынбек Ишенов
Кыскача өмүр таржымакалы
Сагынбек Ишенов байыркы Баласагын шаары турган Бурана сепилинин жанындагы Дөң-Арык айылында 1934-жылдын чын куран (апрел) айынын 5инде туулган.
Жаш кезинде акын Алыкул Осмоновду өтө аздектеген.
Фрунзе сүрөт окуу жайын (1955) бүтүргөн.
Чыгармалары
Чүй районунун Дөң-Арык орто мектебинин акты залында он жыл аралыгында тартылган панно. Аталышы: "Жусуп Баласагын 11-кылым". Жалпы көрүнүшү. Бийиктиги 4 метр, узундугу 9 метр. Темпера боек менен тартылган. Көз алдыда байыркы Баласагын шаарынын көрүнүшү. Көмкөрүлгөн көк асмандай көк түс куполдор, имарат-сарайлар. Борбордо төбөсү асман тиреген Бурана мунарасы. Ортодо Жусуп Баласагын. Отурган автор Сагын Ишенов. 2007-жыл. 27-сентябрь. Сагын Ишенов
Меркаптандар
Меркаптандар, тиоспирттер, тиолдор - орг. күкүрттүү бирикмелер, жалпы формуласы - RSH. Гомологиялык катарындагы кичине мол. м-луу мүчөлөрү өзгөчө жагымсыз жыттуу. Алардын абадагы концентрациясы 2,10-9 мг/л болгондо эле жыты сезилет. Жаратылышта негизинен белоктун чиришинен пайда болот. Айрымдарынын физ. касиеттери төмөндөгүдөй:
Сан Марино
Сан Мари́но (итал. San Marino), расмий түрдө — Сан-Мари́но Респу́бликасы (итал. Serenissima Repubblica di San Marino, которулганда Ыйык Сан-Мари́но Республикасы) — дүйнөдө эң кичине мамлекеттердин бири. Түштүк Европада жайгашкан, Италия менен гана чектешет.
Жармакташ ижара
Жармакташ ижара – мүлктү жалдоо келишиминин бир түрү (жармакташ жалдоо). Жалдоого берүүчүнүн (ижарага берүүчүнүн) макулдугу менен жалдоочу (ижарачы) жалдоого алынган мүлктү Ж. и-га берүүгө укуктуу. Бул учурда келишим боюнча ижарачы ижарага берүүчүгө жоопкер бойдон калат. Ж.и-нын мөөнөтү ижара келишиминин мөөнөтүнөн көп убакытка түзүлүүсү мүмкүн эмес. Эгер мыйзамда башкача белгиленбесе Ж. и-га карата мүлктү жалдоо келишими тууралуу эрежелер колдонулат.
Крымчактар
Крымчактар - негизинен Крым жарым аралында жашаган түрк тилдүү этнос. Тилдердин генеалогиялык жиктешүүсүндө кыпчак бутагында сүйлөшөт. 19-к. аягына чейин крымчактар өз тилин «чагатай тили» деп аташканы маалым. Крымчактардын жалпы саны 1,5 миң чамалуу. Өз эне тилин улуу муундун өкүлдөрү гана билишет. 19-к. 90-ж. Симферопол жана Карасу- Базарда башталгыч мектептер ачылган. Арамей алфавитин колдонушкан. Андан соң латын, 1936-ж. кириллицага өтүшкөн. Арамей алфавитин колдонуу байыркы еврей тилинен дубаларды которуу зарылдыгынан улам келип чыккан. Крымчактар иудаизм динин тутунушат. Этностук калыптануусунда кыпчак элементтери басымдуулук кылат.
Каапыр
Каапыр (арабча кьафир — динсиз) — ислам динин тутпаган элдин жалпы аталышы. Бардык варианттардагы окуяларда эскерилет. Эпос боюнча кыргыздар жана ага канатташ калктар, уруулар мусулман катары каралса, душмандар — кытай, калмак, ойрот, маңгул жана башкалар'' К. деп аталат. К.'' диний-этникалык жалпы ат катары колдонулуп, тяш боор, кара мүртөз, өзүмчүл адамдар да К. аталган. К. өзүнүн диний маңызынан ажыратылып, “акылсыз”, “эссиз”, “түркөй”, “ыймансыз” маанисинде да колдонулат. Мисалы, кытайдын эр Жолою өз жылкычыларына “ат минбеген каапырлар...” деген ачуу сөз айтат (Сагымбай Орозбаков, 4. 313). Байбичеси Чыйырдыны бай Жакып: “Эсирген кандай каапырсың?” (Сагымбай Орозбаков, 1.19),— деп жемелейт.
Музыка угуу
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Салтанбаев, Казбек
Салтанбаев Казбек (1954-ж. Жайыл району, Кызыл-Дыйкан айылы)-бийчи. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1987). 1973-ж. Т. Сатылганов атындагы филармониясынын алдында уюшулган эстрадалык бий студиясын бүткөн. 1973-жылдан филармонияиын кыргыз бий ансамблинин солисти. Көбүнчө улуттук колориттеги бийлерди бийлейт. Жеке бийлерди («Молдован бийи», «Күрөш», «Саанчы жеңе») өтө чеберчиликте аткарат. Негизги аткарган бийлери: «Ала-Тоодогу майрам», «Айылдагы майрам» (балет мейстери У. Сарбагышев), «Эмгек шаңы», «Комузчу» (балетмейстери Г. Мадемилова), «Чабандар» (балетмейстери А. Табытаев) жана башка. Швеция, Бельгия, Италия, Люксембург жана башка чет өлкөлөрдө гастролдо болгон.
Дания
Чарбасы
Данияда чакан жана орто ишканалар басымдуу. Өндүрүшүнүн кыйла бөлүгү (58%) экспорт үчүн продукция чыгарууга багытталып, негизинен химия (85% ке чейин; формацевтиканы кошкондо), машина куруу (75%тей), эмерек (63%тей), тамак-аш (55%тен ашыгы) жана жеңил (55 %тен ашыгы) өнөр жай продукцияларын чыгарат.
Маданияты
Даниянын алгачкы адабий эстеликтери 12-кылымда латын тилинде пайда болгон. 16-кылымда улуттук тилдин өнүгүүсүнө Библияны дан тилине которгон (1550) К. Педерсон зор салым кошкон. 18-кылымда Данияда агартуучулук идеялар тарайт. Ошол доорго таандык көрүнүктүү философ, драматург, сатирик Л. Хольберг улуттук дания театрын негиздөөчү катары, Ошондой эле Й. Х. Вессель, Й. Эвальд сыяктуу акын жана драматургдардын реалисттик чыгармалары кеңири белгилүү. 19-кылымда адабий романтизмдин өкүлү А. Эленшлегердин чыгармалары адамдын мүмкүнчүлүктөрүнө карата ишеним менен оптимисттик маанайда жаралган. Дания романтизминин классикалык доорунун көрүнүктүү өкүлү – Х. К. Андерсен жомокту универсалдуу, көп түрлүү акын-жазуучулардын мазмундуу, философия жана диний-нравалык идеяларга жык толгон жанрга айланткан. С. Кьеркегор, Й. В. Йенсен, Х. К. Браннер, И. Кристенсен, П. Хойхольт жана башка чыгармаларында элдин турмушундагы түрдүү окуялар чагылдырылат. С. Бёдкер, Б. Реутердин балдар үчүн жазылган чыгармалары Данияда, Ошондой эле чет өлкөлөрдө кеңири белгилүү. Аймактагы маданий эстеликтердин калдыгы биздин заманга чейин 8-миң жылдыкка таандык. 10–14-кылымда роман, готика стилинде чиркөө, сепил, аскердик-инженер курулуштар салынган. 16–17-кылымда шаар куруу өрчүгөн. 1754-ж. Копенгагенде Көркөм  академиянын уюшулушу улуттук көркөм классицизмдин калыптанышына  шарт  түзгөн. Анын Б. Торвальдсен, Н. А. Абильгор, К. Ф. Харсдорф, К. Ф. Хансен сындуу өкүлдөрү кеңири белгилүү.
Чоң Агарак (дарыя)
Чоң Агарак — Орусиядагы дарыя. Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тап дарыясынын сол жээгинен 163 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 27 км.
Нигматулин, Талгат Кадырович
Негизги актердук ишмердиги
Талгат 1971-жылы ВГИКти аяктап, Ташкенге келет да, “Өзбекфилм” киностудиясында иштей баштайт. Режиссер Али Хамраевдин “Жетинчи ок” тасмасына (1972) жердештери Сүймөнкул Чокморов жана Болот Бейшеналиев менен бирдикте тартылат. 1976-жылы “Сиявуш баяны” тасмасына тартылат.
Ара-чолодо аңгемелер жазат. 1978-жылы СССР Мамкиносунун Сценаристтерди жана режиссерлорду даярдоочу жогорку курсун аяктайт.
Өлгөнү
1980-жылдардын башында Талгат “Төртүнчү жол” аттуу жашыруун сектага мүчө болот, аны кыргызстандык Абай Бөрүбаев жана экстрасенс Мырза Кымбатбаев жетектешкен.
Тойкино (Калтасин району, Башкыртстан)
Тойкино — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Жаңы кильбахтин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 44  киши. Почта индекси — 452855, ОКАТО коду — 80233846005.
Нигматулин, Талгат Кадырович
Эс тутум
2001-жылы Талгаттын ысымы Кызыл-Кыя шаарындагы өзү туулуп-өскөн көчөгө ыйгарылды.
Чекша
Чекша — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луза дарыясынын оң жээгинен 395 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 22 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Лирикалык трагедия
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
«Жолой хан»
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Хайлам
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Айдаркен
Калкы
Калкы - 10 331 киши (2009-жылы).
Ахваз
Ахваз ― Ирандын түштүк-батышындагы шаар. Хузестан останынын (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору. Карун дарыясынын боюнда, Месопотамия ойдуңунун түштүк-чыгышында жайгашкан. Калкы 855 миң (2005). Жолдор тоому. Дарыя порту. Иран ханы Ардашир I (224-241) шаарды кайра курдуруп, Ормузд-Ардашир атаган. 500-жыл чамасында шаар несториан епискобунун резиденциясы болгон; 640-жылы араб мусулмандары басып алып, Сук-аль-Ахваз атаган. 19-кылымда Насерия, 20-кылымдан азыркыдай аталат. 1980-88-жылдары Иран - Ирак согушундагы салгылашуунун чордону болгон. Шахид-Чамран университети (1955-жылдан), медициналык университет (1988), техникалык ЖОЖдор бар. Тамак-аш, текстиль, химиялык, металлургия, машина куруу өнөр жайлары иштейт. Ахваз - нефть өнөр жайынын уюштуруу борбору. Шаардын түндүгүндө ири Ахваз мунай кени жайгашкан. Шаар аркылуу Тегеранга мунай кууру өтөт.
Сабактар боюнча топтом
Сабактар боюнча окуу-усулдук топтом – негизинен окуучу үчүн арналып түзүлөт. Ал ар бир класс үчүн да, ар бир окуу предмети боюнча да жазылат. Топтомдун максаты окуучуну жалгыз окуу китеп менен чектебөө, анын окуу ишкердүүлүктөрүнүн ар тарабынан өсүүсүн, калыптануусун камсыз кылуу, өз алдынча ишкер аракеттенүүлөрүн уюштуруу. Демек, аталган топтом өзүнө бир канча окуу куралдарын камтып турат. Сабактар боюнча окуу-усулдук топтомдун типтери, түрлөрү жөнүндө окумуштуулардын (Д. Д. Зуев, И. А. Ерофеев, В. П. Мак-саковский, С. Г. Шапавалененко, Н. М. Шахмаев, Я. А. Микк, К. Я. Сакс жана башкалар) пикирлери бирин бири толуктап турат.
Дружинин Иван Георгиевич
Дружинин (Дрежинин) Иван Георгиевич (10.10.1904. РФ, Чита облусу, Забайкалье шаары – 1987, Фрунзе) — химия илимдеринин доктору (1947), профессор (1950), Кыргыз ССР ИАнын академиясын (1954). Владивостоктогу Ыраакы Чыгыш университетин бүтүргөн (1931). 1932-жылдан СССР ИАнын Жалпы жана органикалык эмес химия институтунда эмгектенген. 1954-56-жылы Кыргыз ССР ИАнын Химия институтунун директору жана Табигый жана техникалык илимдер бөлүмүнүн академик-секретары, 1960-жылдан Органикалык эмес жана физикалык химия институтунда лабораториянын башчысы болуп иштеген. Ал шакирттери менен бирге көптөгөн жаңы бирикмелерди теориялык жактан мүнөздөгөн. Батыш Сибирь, Өзбекстан жана Кыргызстандын туз кендерин изилдеген, агын суудагы, көлдөгү туздардын чөгүшү жөнүндөгү гидрологиялык жана геохимиялык теорияны негиздеген. 450дөн ашык илимий эмгеги, анын ичинде 9 монографиясы, бир нече автордук күбөлүгү бар. «Ардак Белгиси» ордени жана медалдар менен сыйланган. Эмгектери: Физико-химическая характеристика природных солей месторождения Тянь-Шаня (в соавторстве). М., 1970; Алюмосульфатные источники Киргизии (в соавторстве). Ф., 1971.
Каратума, тоо
Каратума тоосу – Алай-Куу өрөөнүндөгү тоо. Түндүгүнөн Карабел ашуусу, түштүгүнөн Атжайлоо тоосу, батышынан Кичи Каратума өрөөнү, чыгышынан Чоңказык өрөөнү менен чектешет. Түндүк-батышынан түштүк-чыгышты карай 9 кмге созулат. Басымдуу бийиктиги 4000 мден ашык. Тоонун дал ортосунан Каратума чокусу (4426,3 м) орун алган. Тоо палеозойдун кумдук, сланец, акиташ тектеринен турат. Рельефи асказоокалуу жана кокту-колоттуу. Капталдары өтө тик. Кырында байыркы денудациялык түздүктөр сакталган. Чокуларында чакан мөңгүлөр бар. Батышынан Кичи Каратума, түштүк-чыгышынан Чоң Каратума суулары башталат. Капталынын төмөнкү бөлүгүндө бадалдуу субальп, андан жогору альп шалбаасы, нивалдык-гляциалдык ландшафттар мүнөздүү.
Друза
Друза - (нем. Druse щётка) 1) табигый минерал агрегатынын кристаллдык формасы. Мында тоо тектердин көңдөйлөрү менен жаракаларынын беттерине минерал кристаллдары бир гана жагы менен жабышып, ачык жагын карай өсө баштайт. Натыйжада кырлары жакшы чыккан чокмороктошкон кристаллдар пайда болот. Жаратылышта кварц, аметист, кальцит, антимонит сыяктуу минералдардын друзалары көп учурайт. 2) Көпчүлүк өсүмдүктөрдүн (мисалы, жөкө дарактын сөңгөгүнүн, козу кулактын) клеткаларындагы кальций оксалатынын бирге бутактанып өскөн цитоплазмадан турган кристаллдары.
Жол тазалоочу машина
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Баракчымындар
Баракчымындар — (лат. Volucella) түктүү аары түспөлдүү чымындардын бир уруусу, булардын кыйла өкүлдөрү бар: темгил ала баракчымын (лат. V. inanis), айнек канат баракчымын (V. pellucens) жана башкалар.
Мессбауэрдик спектроскопия
Мессбауэрдик спектроскопия, гамма – резонанстык спектроскопия (ГРС), – мессбауэрдин эффектисине негизделет. Ал дүүлүккөн радиоактивдүү ядронун монохроматык гамма нурлануусунун таасиринде байкалат. Нурланган зат ядросу дүүлүккөн абалга өтүүчү жыштыкка, нурлантуунун жыштыгы туура келгенде, гамма - кванттык резонанстык сиңирүү ишке ашат. Бул жыштыктын чоңдугу, электрондук курчоодогу сиңирүүчү ядро өтө күчтүү өз ара аракеттенүүсүнө жараша болот. Г. с. жардамы менен электрондук тыгыздык, анын ассиметриясы ошондой эле g-нур чыгаруусуз эмиссия жана резонанстык сиңирүү байкалуучу Fe, Sn, Eu, Zn, J ж.у.с. атомдорго жакын жайгашкан органикалык топтор структуралык мүнөздөмөсү ж-дө маалыматтарды алууга болот.
Харвута-Яха дарыясы (Лимбя-Яха куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Валерий Вакуленко
Валерий Яковлевич Вакуленко (23.10.1945-жылы туулган, Чүй облусу, Сокулук району, Фрунзе айылы) — адабиятчы, котормочу, филология илимдеринин доктору (1990), проф. (1993).
Котормолору
Алыкулов Ж. Волк в мешке: Сказка. – Ф.: Мектеп, 1977. – 12 с.
Джапаров К. В горы пришла весна: Повести и рассказы. – Ф.: Кыргызстан, 1979. – 136 с.
Усубалиев Турдакун Усубалиевич
1-даражадагы «Манас», 4 Ленин, 2 Эмгек Кызыл Туу, Октябрь Революциясы ордендери жана медалдар менен сыйланган. Ысымы Кочкор районундагы чарбага берилген.
Кучаш (Калтасин району, Башкыртстан)
Кучаш — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Жаңы кильбахтин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 304  киши. Почта индекси — 452864, ОКАТО коду — 80233846006.
Ажыйман Шабданов
Ажыйман Шабданов (1905-1939) - кыргыздын алгачкы окумуштууларынан.
Тажик-Кыштак
Калкы
Калкы - 2 003 киши.
Куймак
Куймак - сууга же сүткө жумуртканы аралаштырып туруп, ага ун кошот. Даяр болгон суюк камырдан майга бышырылган нан «куймак» деп аталат.
Байдан
Байдан — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Алчедат дарыясынын оң жээгинен 76 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Черемушка (Луза куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Чагатай улусу
Тарыхы
Мавераннахр Чагатай улусуна караганы менен, иш жүзүндө аны Үгөдөй хан башкарган. Ал Мавераннахрды башкаруу укугун Махмуд Ялавачка (1225–38-жылы башкарган) тапшырган. Кийин анын уулу Масудбек (1238–89) бийликти колуна алган. Чагатай өлгөндөн кийин (1242-жылы) моңгол төбөлдөрүнүн ичара күрөшүнүн натыйжасында, Чагатай улусу начарлап, анын аймактарын Муңке менен Батый бөлүп алган. Мавераннахр Батыйга тийген. 1259-жылы Чагатайдын небереси, Байдардын уулу Алгу бийликке келип, чагатайлардын бийлигин кайра орнотуп, ал 1266-жылдарга чейин улусту башкарган. Хайду мамлекетинин түзүлгөндүгүнө байланыштуу (1269) Чагатай улусунун аймагы Хайду менен Баракка бөлүштүрүлүп, көпчүлүгү Хайдунун энчисине тийген. Кийинчерээк Хайду Чагатай улусун башкарууга Барактын уулу Тубаны коюп. Хайду өлгөндөн кийин анын ээлеген жери толугу менен Тубанын карамагына өткөн. Тубанын уулу Кебектин тушунда (1318–26) мамлекетин борбору Теңир-Тоодон Мавераннахрга – Каршы шаарына көчүрүлгөн. Ал акча реформасын жүргүзүп, моңгол ак сөөктөрүн отурукташтыруу менен шаар турмушун колдоо ишчарасына колдоо көрсөтөт. Чагатай улусунун төбөлдөрү карама-каршы эки топко бөлүнүп, бири (Чагатай, Күйүк, Барак жана башка) көчмөн турмушту, моңгол турмуш-тиричилигин, каада-салтын жактырып, отурукташкан калкка карата талап-тоноочулук, айдоо жерлерин жайытка айландыруу саясатын колдошкон жана Чагатай улусунун түндүк-чыгышы Жетисууну колго алган. Экинчи тобу (Моуңке, Масудбек, Кебек жана башка) отурукташкан элди талоонго алуу оң натыйжа бербейт деп эсептешип, алар бирдиктүү хан бийлигин бекемдөө, айыл-чарбасын, кол өнөрчүлүк, соода, шаар тармагын өстүрүү аракетин кылышкан жана алар Мавераннахрды көздөшкөн. 1346-жылы Чагатай улусунун акыркы ханы Казан Казаган эмир тарабынан өлтүрүлгөн соң Мавераннахрда бир нече майда түрк эмир аймактары пайда болуп, бара-бара Тимурдун мамл. түзүлөт. Ал эми Чагатай улусунун чыгышында дуулат эмири Пулатчы 1348-жылы Аксыда такка көтөргөн чагатай тукуму Тоглук-Темир турган.
Метакрил кислотасы
–—® CH2 =C(CH 3)COOH
Түндүк Македония
Киносу
Улуттук кинематографияны негиздөөчүлөр болуп бир тууган Я. жана М. Манакилер эсептелет. Алар 1905-жылы Македониянын айыл-кыштактарында, шаарында хроникалык сюжеттерди үзгүлтүксүз тарта башташкан. Бирок 1-дүйнөлүк согуш учурунда алардын иштери токтоп, кинофонд жоюлуп кеткен. Македония кинематографиянын кайрадан жанданышы 2-дүйнөлүк согуштан кийин башталат. 1947-жылы Скопьеде «Вардарфильм» деген киностудия түзүлүп, хроникалуу-документалдык тасмалар тартыла баштаган, 1952-жылы биринчи толук метраждуу фильм (В. Малескийдин сценарийи боюнча В. Нановичтин «Фросина» согуштук драмасы) тартылган. Студияда СФРЮнун ар кайсы республиканын режиссёрлору иштешкен, анын ичинде Ф. Штиглиц («Карышкыр түнү», 1955), Ж. Митрович («Мисс Стоун», 1958). Македониянын киносунун көтөрүлүшү 1960-жылдардын 2-жарымына туура келет. 1967-жылы Македония кинематографиясы үчүн этаптык болуп эсептелген. Т. Поповдун «Македондук кандуу үйлөнүү тою», Османлинин «Мементо», Георгиевскийдин «Каар тоосу» фильмдери коюлган. 1970-жылдарда македониялык анимациялык киносу эл аралык атакка ээ болот. 1979-жылдан Битол шаарында бир тууган Манакилердин атындагы Эл аралык кинофестиваль өткөрүлүп турат.
21-ноябрь
21-ноябрь — жылдын 325-чү күнү (толук жылда 326-чи күн), Григорий календары боюнча жылдын аягына чейин 40 күн бар.
Мадагаскар (мультфильм)
Мадагаскар (Madagascar) — мультипликациялык тасма, 2005-жылы «DreamWorks Pictures» студиясы тарабынан даярдалган.
Этиштин түрү
Бүткөн түр кыймыл-аракеттин бир дем (акт) менен болуп өтүшүн (мис., «закрыть»), бүтпөген түр кыймыл-аракеттин биротоло аяктай электигин («закрывать»), же ал ишке ашып жаткан процессти («он как раз закрывал дверь»), же көп ирет кайталанганын («не раз закрывал дверь»), же жалпы эле иш-аракетти («вы закрывали дверь?») туюнтат.
Камбарабад
Камбарабад — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Үч-Коргон айыл аймагына кирет.
Жартарткы укук ченемдер
Жартарткы укук ченемдер – субъектилерге өз укуктары менен милдеттеринин көлөмү менен мүнөзү тууралуу маселелерди өзү чечүү мүмкүнчүлүгүн бере турган ченемдер. Мындай макулдашуу жок болгондо, алар камтылган жазма буйрук ишке кирет.
Хакастар
Субэтникалык топтор
Субэтностук (диалекттик) топторго бөлүнүшөт:
Кызылдыктар (хызыл) — Хакасия Республикасынын Ширин жана Орджоникидзев райондорунун аймагындагы Кара Үүс өрөөнүндө жашаган хакас элинин бир тобу;
Кабакарт
Кабакарт — топоним. Манас төрөлгөндө Жакып алыс, жакын туугандарын түгөл чакырып башын коштурмак болуп Сарыколдогу кыпчактарга кабар жиберилгенде кошо аталган жер (тоо, ашуу).
Куршаб өрөөнү
Куршаб өрөөнү - Түштук Кыргызстандагы Карадарыя, Куршаб, Кысыкалма сууларынын шиленди конустарынан орун алган. Чыгышынан Карадарыя, батышынан Отуз адыр адырлары, түштүгүнөн Кысыкалма жана Төөчү адырлары, түндүгүнөн Кем-Пирабат босогосу мен чектешет. Узундугу 50 км, туурасы 30–35 км чамасында. Орточо бийиктиги 950 м. Антропогендин кум-чополуу, шагыл жана лёсс тектери менен капталган. Шералы дөңсөөлөрүндө лёсс катмарынын калыңдыгы 10—15 мге жетет. Климаты континенттик. Январдын орто температурасы —4,5°С, иуку 25–26°С. Жылдык жаан-чачыны 300–350 мм. Куршаб өрөөнү аркылуу Куршаб суусу өтөт. Өрөөндүн төмөн жагында Кемпирабад суу сактагычы курулган. Боз топурак басымдуу. Табигый өсүмдүктөрү: камыш, актикен, чычырканак жана башка. Маданий өсүмдүктөрдөн алма, өрүк, шалы, тамеки, таруу, жүгөрү, жүзүм, буудай жана башка өстүрүлөт. Өрөөндө Куршаб, Савай, Жаң-Арык жана башка кыштактар бар. Куршаб өрөөнүнөн Ошту Кара-Кулжа району менен байланыштырган автомобилдик жолу өтөт.
Александр Дюма
Дюма Александр - (Alexandre Dumas, /duːmˈɑː, djuː-/, фран. [alɛksɑ̃dʁ dyma], 24.7.1802, Францпя, Вилер-Котре - 5.12.1870, Пюи) француз жазуучусу. Чыгармачылыгын 1825-жылы драматургия жанрында баштаган. Адабий айдыңга француз романтикалык драмасынын алгачкы туундуларынын бири «Генрих III жана анын сарайы» аттуу пьесасы (1829) аркылуу кеңири таанылган. «Антони» (1831), «Нель мунарасы» (1832) жана башка пьесалары белгилүү. 1835-жылы «Бавариялык Изабелла» деп аталган алгачкы романы жарык көргөн. 19-кылымдын 40-жылдары «Үч мушкетёр» (фр. Les Trois Mousquetaires, 1844), «Жыйырма жыл өткөн соң» (Vingt ans après, 1845), «Виконт де Бражелон» (Le Vicomte de Bragelonne, 1848-50) романдары Париж гезиттеринде жарыяланган. Генрих Наваррский жөнүндө үчилтик («Королева Марго», 1845; «Монсоро ханым», 1846; «Кырк беш», 1847-48), «Граф Монте-Кристо» (Le Comte de Monte-Christo, 1845-46) романын, ошондой эле эскерүү, очерктерди да жазган. Бир катар чыгармалары кыргыз тилине которулган.
Кыргыз ССРинин маданиятка эмгек сиңирген кызматкери
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Улугбек
УЛУГБЕК Мухаммед Тарагай (1394, kk: Сұлтание – 1449, Самаркан) – астроном жана математик. Улугбек 1394-ж. 22-мартта Иранда туулган. 1449-жылы 27 октябрда Самарканда каза тапкан.
Жарылуучу зат
Жарылуучу зат – өнөр жай тармагында жана аскердик тармакта объектини кыйратуу же титиретүү максатында колдонулуучу заттар.