cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кызыл бөрү жатыш
Дарылоо
Кызыл бөрү жатыштын катуу кармаган, анча катуу эмес, өнөкөт түрү болот. Дарылоодо безгекке каршы дарылардын ичинен сезгенүүгө каршы таасир берүүчү синтез жолу менен алынган препараттар, гормондордон — кортикостероид препараттары, витаминдер, сыйпоого — май дарылары жана башка колдонулат. Алдын алууда оорулуу врач терапевт же ревматологдун диспансерлик кароосунан өтүп туруу керек. Ошондой эле ооруну күчөтпөс үчүн эмгек менен эс алуу режимин сактоо, туура тамактануу жана башка зарыл.
Семиотика
Бул багытта изилдөө жүргүзгөн көрүнүктүү окумуштуулар: Ю. М. Лотман (СССР), У. Эко (Италия), Р. Барт, Ю. Кристева, Ц. Тодоров (Франция) ж. б. Кыргызстанда философтор (А. А. Брудный, Э. Ж. Шүкүров ж. б.) семиотиканын айрым колдонмо маселелерин изилдешкен.
Кыпа-Кэт-Кикя дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Саяң-Жайлоо
Саятта жаткан ушу бар.
Планета
Планетанын перигелий аркылуу мөөнөтү – асман телосунун убакыттын белгилүү учурунда орбитадагы абалын аныктоочу чоңдуктардын (параметрлердин) бири. Кеплердин законунун жардамы менен аныкталат.
Экзистенциализм
Адатта адам көнүмүш, «чыныгы эмес» турмушта жашайт, ал өзүнчөлүгү жок болмуштун жетегинде жүрөт (аны М. Хайдеггер «тап» деген термин менен атайт), ал субъект эмес, «башкалардын» иш-аракети менен чечимдеринин гана объектиси болот. Бирок, качан гана көнүмүш жашоодон ажырап (ооруп, жакындардан айрылып, өлүмдөн коркуп) өзгөчө бир «айкындык ачылган» учурда адамдын буга чейин жашаган жашоосунун «чындык эместиги ага дайын болот. Мына ошондо гана адам өзүнүн жашоосу өлүмдү – беттеп – болмуш экендигин жана өзүнүн дүйнө алдында жалгыз экендигин түшүнөт. Анын алдында: «эмне үчүн жашоо керек?» жана «кантип жашоо керек?» деген суроолор коюлат. Аларга жооп берүүдө адам өзүнүн ички асылдыктарына кайрылышы керек, бул – анын эркин жана жоопкерчиликтүү инсан катары калыптануусунун негизги шарты болуп саналат.
Экзистенциализм инсандын коомдон, тарыхтан кыйла жатыркоосун, акыл-эске, кудайдын орноткон «дүйнөлүк тартибине», инсан менен коомдун ортосундагы шайкештикке болгон ишенимдин жоголгондугун айкындады.
Ысык уруу
Күн өтпөө, ысык урбоо үчүн күн ысыкта жеңил, денени кыспаган түсү ачык кийим кийип, баш кийимчен жүрүү керек. Жылуулукту жөнгө салуусу начар кишилер пляжда эс алуу учурунда этият болуп, узак убакыт күнөстө жана ысык имаратта болбоо керек (кара Аба жана күн ваннасы).
Базистик баа (түпбаа)
Базистик баа (түпбаа) – өндүрүүчү тарабынан товар же көрсөтүлгөн кызмат түрүндөгү өндүрүлгөн продукциянын бирдиги үчүн же сатып алуучудан алынууга тийиш сумма, өндүрүлүшүнө же сатып өткөрүлүшүнө байланыштуу алып салына турган төлөнүүгө тийиш аргандай салык жана анын өндүрүлүшүнүн же сатылышынын натыйжасы катары ошол бирдикке карата алынууга тийиш аргандай субсидиялар. Б. б. өндүрүшчү тарабынан өзүнчө эсеп кылынган унаа чыгымдарын өзүнө камтыбайт. == Колдонулган адабияттар ==
Юго-Западная (метро бекети)
Юго-Западная — Москва метросунун Сокольническая сызыксындагы станция. 1963-жылы 30-декабрьда ачылган.
Сэдар Глэн Вэст (Нү-Жерси)
Сэдар Глэн Вэст (Нү-Жерси) (Cedar Glen West) — Нү-Жерси штатынын Оушен округуна караган АКШ шаары.
Ысык чыгуу
Адатта оору эмчектеги жана ымыркай балдарда көп байкалат. Баланы тумчулап ороп, жылуу кийинтүү түрткү болот. Чоң кишилерде көп тердөө, ысытма менен коштолгон айрым жугуштуу ооруларда, жылытуучу компресс койгондо, өтө толуп кеткенде пайда болот. Мында түссүз суюктукка толгон майда чыбырчыктар балдардын аркасына, мойнуна, колтугуна, ал эми чоң кишилердин эмчек астына, чаткаякка чыгат. Ысык кызарып, шишийт жана күңүрт суюктукка толгон ыйлаакчаларга айланат. Ал күчөгөндө тери сууланып сезгенет. Организми начарлаган балдарда ысык чачтын арасына чыгып, кабылдап кетсе теринин ириңдүү оорусун пайда кылат.
BMW
Тарыхы
BMW жаралуу башатында Рапп жана Отто аттуу самолёт куруу менен шугулданган эки инженер турган. Алар өздөрүнүн анча чоң эмес фирмаларын бириктирип компания түзүшөт да, жумушка Макс Фриц аттуу жаш инженерди чакырышат. Рапптын конструкциясын өркүндөткөн Фриц өзүнүн BMW аттуу алгачкы авиациялык моторун ойлоп табат. 1919-жылы “BMW-4” мотору орнотулган самолёт дүйнөлүк рекорд жасап, учкуч 9670 метр бийиктикке көтөрүлөт. Чынында 10 чакырым бийиктиктеги аба кысымына поршендүү кыймылдаткыч менен чыгуу сенсация болчу.
Демократтык кыймылдар
Аймактык-географиялык белгилери боюнча – глобалдык, өнүккөн жана өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдө. Улуттук мамлекеттин рамкасында ж. б. демократтык кыйылдар өзүнүн өнүгүшүндө жаралуу, түзүлүү, жетик, максималдуу активдүүлүк этаптарын, ал эми өзүнүн жашоо булагы түгөнгөн кезде төмөндөө жана тарыхый аренадан жок болуу этаптарын башынан кечирет. Бүгүнкү күндө тоталитаризмге каршы, согушка каршы, улуттук-боштондук, экологиялык кыймылдар күчүп баратат.
Математика
ax^2+bx+c=0
Акчубак, уруктар тобу
Акчубак - черик уруусундагы ири уруктар тобунун аталышы.
Философия
Ушуларды жыйынтыктаганда: дүйнөтааным – бул адам баласына аны курчаган дүйнөдө багыт табууга мүмкүнчүлүк түзгөн татаал, карама-каршылыктарынын биримдиги болгон окуулардын, баалуулуктардын, эмоциялардын, эрктин, түшүнүктөрдүн, ишенимдердин жана күмөнчүлүктөрдүн биримдиги.
Карама-каршылыксыздык
19-кылымдын аягы – 20-кылымдын башында пайда болгон жана учурдагы математиканын негизи болуп саналган көптүктөр теориясынын парадоксу логика менен математиканын негиздөөлөрү ар кандай багыттарда ар кандайча чечилген илимий теориялардын карама-каршылыксыздык көйгөйүн тривиалдуу эместигин көрсөттү. Илимий теориялардын белгилүү бир тармактары үчүн алардын карама-каршылыксыздык талаптарын карамакаршылыксыздыктын жеңилирээк талаптары менен алмаштыруу мүмкүн.
Ысытма
Дене температурасынын көтөрүлүү жана түшүүсүн график түрүндө жазуунун диагнозду тактоодо мааниси чоң. Мисалы, безгекте температура кескин жогорулап, ошондой эле кескин түшөт. Сепсисте да бир сутканын ичинде дене температурасы өзгөрүлүп (35°тан 41°ка чейин) турат. Ал эми өпкө сезгенгенде дененин ысышы (39—40°) бир топ убакытка чейин түшпөйт. Температуранын узак жана өтө жогору көтөрүлүшү денеге зыян келтириши мүмкүн. Дененин ысышын жасалма түшүрүүнүн кажети жок, ал тургай зыяндуу болуп калышы да мүмкүн. Ошондуктан врачтын кеңешисиз дененин ысышын төмөндөтүүчү каражаттарды көп колдоно берүүгө болбойт.
Жаңы касмарт (Зианчурин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ван кыргыздары
Салты. Маданияты
Вандык кыргыздарды алатоолуктардан айырмалап турган нерсе – кыргыз тилинин диалектилик өзгөчөлүгү.
Чога Знабил
Көлөмү
Алгачкы курулуштун ачылышы эки кабаттан туруп, 52 метрди түзгөн болсо, азыркы учурда анын 25 метри жана бир кабаты гана сакталып калган. Чога Занбил тарыхый курулушу жер алдында 105 метр квадрат аянтты ээлеп, эки футбол аянтчасындай аймакты өзүнө камтыйт.
Экран алдында
Зиккурат кудайы жөнүндө тартылган кинонун көбүнчө бөлүгү Чога Занбил аймагынын тегерегинде тартылган.
«Манас» эпосундагы поэтика
«Манаста» өтө кеңири жолугуучу көркөм каражаттын бири — эпитет ар түрдүү мүнөздө жана мазмунда кеңири колдонулат. Мисалы, эр шер, кабылан, баатыр, бөрү, кан, падыша, султан, төрө жана башкалар Мындай эпитеттер элдин коомдук турмушунун өзгөрүшү менен кошо өзгөрүп отурган. Эпитеттерде элдин мифтик көркөм ойлонуусунан тартып, кийинки эле тарыхый доорлордун реалдуу белгилери көркөм чагылдырылган. Мисалы, «кан», «падыша» өңдүү эпитеттер башкы каарманды эпикалык идеалдаштырууда колдонулат. «Түп атасы түгөл кан, Башкы атасы бары кан, Башынан кызыр даарыган» жана башкалар Манас баатырдын кереметтүү төрөлүшүндө көптөгөн жомоктук-фантастикалык сюжеттик мотивдер бар. Баласыздык, түш көрүү, кереметтүү бойго бүтүү жана башкалар өңдүү мотивдер эпикалык идеалдаштыруу милдетин аткарат. «Манас» эпосунда 3, 6, 7, 40, 60, 70 өңдүү сандар да өзүнчө көркөм каражаттын милдетин аткарат. Бул ӨҢДҮҮ эпикалык сандардан реалдуу мазмунду издөө туура эмес. Мисалы, «Алты миң бала бир барып, алты эле бала бир калдык», — дейт Алмамбет укмуштуу ажыдаардан окугандыгы жөнүндө баянында.
Кырдан кызыл шамал кырданып
Алмасы аттын башындай,
Мукамбаев Жээнбай
Илимий ишмердиги
Ал К. К Юдахин, Б.М.Юнусалиев, X. Карасаев, 3. Бектенов, Т. К. Ахматов, С. А. Давлетов, С. Турусбеков, Ш. Шүкүралиев, Ю. Яншансин, А. Иманов, Ү. Асаналиев, Ш. Жапаров, Б. Усубалиев, П. Ырысов (Ирисов) сыяктуу дагы башка окумуштуулар менен ырышкер-ынтымакта болгон. Ж. Мукамбаев замандаштарынын жана кесиптештеринин арасында илимий дагы, педагогдук дагы аброю дагы чоң инсан болгон, окутуучулук кесибин да баштаган күндөн тартып өмүрү өткөнгө чейин туу тутуп, ошону менен бирге илимдин чаалыкпас дыйканы катары эмгек этти. Айрым акылы тайкылар, бирөөлөрдүн өсүп бара жаткандыгын көрө албагандар, чөп башылап эмгек этимиш болуп, кызыл кулактык менен күн көргөндөр учурунда бул филологдун асыл кадамына кыянатчылык менен бут тоскондор да болгон. Мына ошонун кесепетинен окумуштуунун бүткүл өмүрүн арнап жыйнаган «Кыргыз тилинин диалектологиялык сөздүгүнүн» 2-3-4- томдору эгемендик дооруна чейин жарык көрбөй келип, 21-кылымдын башында гана жарыяланды.
Поэма
Поэма (гр.-жаратам, чыгарма жазам) – поэзиялык формадагы лирикалык же баяндоо ыкмасында жазылган көлөмдүү чыгарма. Ал ыр менен жазылган романдан көлөмүнүн кичирээктиги менен айырмаланат. Алгачкы поэмалар байыркы грек адабиятында пайда болуп, белгилүү акындардын дээрлик бардыгы адабияттын бул түрүндө өз күчтөрүн сынап көрүшкөн.Кыргыз элинде да ондогон элдик поэмалар оозеки түрдө ооздон-оозго өтүп узак убактар бою жашап келген. Аларда элдин социалдык абалы бир кыйла кеңири берилген. Элдик төкмө акындардын чыгармачылыгында да поэма негизги орунда турат. Жазма адабияттын пайда болушу менен поэманын активдүүлүгү артып, турмуштун ар түрдүү жактарын терең ачып берүүдө акындар үчүн зор кызмат кылды. А.Токомбаевдин “Өз көзүм менен”, Т.Үмөталиевдин “Айсулуу”, “Кубат”, Ж.Бөкөмбаевдин “Кыздын канаты”, “Ажал менен Ар-намыс”, А.Осмоновдун “Жеңишбек”, “Толубай сынчы”, Ж.Турусбековдун “Энем”, “Каракчынын трагедиясы”, А.Токтомушевдин “Какшаалдан кат”, С.Эралиевдин “Ак-Мөөр”, “Жылдыздарга саякат” поэмаларын атап көрсөтүүгө болот. Поэма өз мазмунуна карай лирикалык, эпикалык, лирика-эпикалык формаларда жазылып жүрөт (к.Лирикалык, Эпикалык тек, Лирикалык-эпикалык жанр).
Турбокомпрессор
2) газды кысуучу жана берүүчү калакчалуу (борбордон четөөчү жана октук) компрессор; поршендүү компрессорго караганда анын п. а. к. жогору жана газдын басымы көп өзгөрбөйт.
Саларьево (метро бекети)
Саларьево — Москва метросунун Сокольническая сызыксындагы станция. 2016-жылы 15-февральда ачылган.
Чеш (дарыя)
Чеш — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Черная дарыясынын оң жээгинен 23 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Ай
Айдын галосу – Айдын дискасынын аймагынан же ага жакыныраак жерден байкалган тегерек же тоо формасындагы жаркыраган жарык. Ал абадагы майда муз кристаллдарынан Күн нуру чагылганда жана сынганда пайда болот.
Иммануил Кант
«Таза акыл-эсти сынга алуу» эмгеги
1783-жылы ал «Илимге айланышы мүмкүн болгон бүткүл келечектеги метафизикага кириш сөздү», ал эми 1787-жылы толукталып, олуттуу түрдө кайра иштелип чыккан «Таза акыл-эсти сынга алуунун» экинчи басылышын жарыкка чыгарат.
«Рационалдык теология»
Кант рационалдуу психология, космология жана теология илим катарында жашай албайт деген жалпы корутундуга келет. Ошол эле убакта ал метафизиканы илимге айландырууга болот деп эсептеген. Этика.
«Кулк-мүнөздөрдүн метафизикасы» эмгеги
Ошентип, Канттын этикасы — парздын этикасы, мунун булагы — стоицизм. Бирок, өзүнүн этикасынын стоиктик духуна Кант «турмуш менен ырахаттанууну камсыз кыла турган бирнемени» кошот. «Бул бирнеме» — такыбаа Эпикурдун идеясы боюнча «дайыма бар болуп турган кубаныч духу».
Социалдык философия.
Кант Агартуучулуктун идеологдору тарабынан көтөрүлгөн адамзаттын тарыхый өнүгүшүндөгү прогресс идеясына таянат. Ал тарых белгилүү бир план боюнча өнүгөт деп эсептеп, бул профессти багыттап тура турган мыйзамченемдүүлүктүн маңызын ачып берүүгө аракеттенген. Ушуну менен бирге Кант бул профессти жаратууда адамдардын өз ишмердигине чечүүчү маани берген.
Моралдык принцип
Саясатка караганда моралдын биринчилик мааниси жөнүндөгү Кант аныктамалап чыккан принцип чоң мааниге ээ болгон. Бул принцип бийликтегилердин аморалдык саясатына каршы багытталган. Кант адепсиз саясаттын негизги жоболорун төмөнкүчө аныктайт: 1) башка бирөөлөрдүн жерин басып алуу жана муну актай турган жолдорду издөө; 2) кылмыштарга өзүнүн тиешеси бар экенин тануу; 3) «бөлүп ал да, бийлей бер» принцибин жүргүзүү. Кант бардык саясый иш-аракеттердин ачык, жарыя жүргүзүлүшүн адепсиз саясатка каршы башкы каражат деп эсептейт. Ал «бир адамдын башка адамдардын укугуна тийиштүү болгон жорук-жосуну, эгерде анын максималары ачыктык менен сыйышпай турган болсо ал адилетсиздик, ошону менен бирге «ачыктыкка муктаж болгон (өз максатына жетүү үчүн) бардык максималар мыйзамга да, саясатка да ылайык келет» деп эсептелген [Чыгарм. 3-т. 303, 308-6.]. Кант «адамдын укугу, бул укуктуу коргоо үчүн үстөмдүк кылуучу бийлик кандай гана курмандыктарга барбасын, ыйык деп эсептелинүүгө тийиш» [Чыгарм. 6-т. 302-6.].
Нур (Нуриман району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Эволюциялык окуу
Азыркы эволюция
Азыркы Эволюция ошондой тукум куугучтун материалдык негизин ачкан генетиканын жетишкендиктерине негизделген. Эволюциянын алгач кадамы узак убакыт бою белгилүү аймакта жашап, бирбири менен аргындашкан бир түрдөгү особдордун жыйындысы — популяцияларда байкалат. Популяциянын тукум куума өзгөрүүлөрүнүн негизин мутациялык өзгөргүчтүк түзөт. Мутациялар кандай гана болбосун клеткаларда, анын өөрчүшүнүн ар кандай стадиясында (кадимки шартта жана кандайдыр бир физикалык же химиялык факторлордун таасиринен) пайда болот. Эволюция процессинде мутациялардын ролун көрсөтүүдө С. С. Четвериков, Н. И. Вавилов, И. И. Шмальгаузендин илимий изилдөөлөрү чоң роль ойногон.
Ак-Өлөң
Калкы
Калкы - 1 497 киши.
Аңгылдак, урук
Тувалардын тилинде “аңгылаар” - “жекече болуу”, “бөлүнүү” дегенди туюнтат.
Монтескьё
Чыгармалары
Анын алгачкы адабий таржыйбасы — «Персиялык каттар» романы (1721) — зор ийгиликке ээ болот. Мында ал феодалдык- абсолюттук бийликти сынга алат. «Мыйзамдардын духу» (1747) деген эмгеги Монтескьенин башкы чыгармасы деп эсептелинет. Мындан башка да «Римдиктердин улуулугунун жана кулашынын себептери жөнүндө ой жүгүртүү» (1734) деген эмгекти жазган.
кумар-ышкылык тууралуу
Монтескьенин окуусунун курамдык бөлүгү — «бийликти бөлүү» концепциясы, бул кандайдыр бир даражада Локктун идеяларын өнүктүргөндүк болгон. Монтескье мыйзам чыгаруучу, аткаруучу жана сот бийликтерин бөлүү башкаруунун ар кандай формасынын тушунда, монархиянын да, демократиянын да тушунда орун алууга тийиш. Ал мындай деп жазат: «мыйзамдарды чыгаруучу бийликти, жалпы мамлекеттик мүнөздөгү токтомдорду ишке ашыруучу бийликти жана жеке адамдардын кылмышкерлигин жана күнөөлөрүн соттоочу бийликти» бөлүү зарыл. Ушул бардык бийликтер бөлүнгөн мамлекеттик түзүлүш гана «адамды мыйзам милдеттендирбей турган нерсени иштөөгө жана ага мыйзам жол берген нерсени иштөөгө мажбурлабай турган» абалды камсыз кыла алат [Танд. чыгарм. М., 1955. 290-291-6.]. Монтескьенин бул концепциясы зор демократиялык мазмунга ээ болгон жана бүгүнкү күнгө чейин өз маанисин жогото элек.
Күн
3. Конвекция зонасы «нурдуу» зонанын жогорку бөлүгүнөн баштап, дээрлик Күндүн көзгө көрүнгөн чегине чейин созулат.
Сагит (Зианчурин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Твин Ривэрс (Нү-Жерси)
Твин Ривэрс (Нү-Жерси) (Twin Rivers) — Нү-Жерси штатынын Мёрсер округуна караган АКШ шаары.
Ажымат Матиев
Сыйлыктары
Социялистик Эмгектин Баатыры,Ленин ордени, медалдар менен сыйланган.
Серегүл (Зианчурин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Экзема
Экзема — теринин жугушсуз, өнөкөт, аллергиялык сезгенүү оорусу.
Туранит
Туранит (Туран ойдуңунун атынан) - ванадаттар классындагы минерал, Cu(V04)2(0H)4. Өңү жашыл. Катуулугу 5, тыгыздыгы 5,55 г/см3. Алгач Төө-Моюнда табылган.
Адель
Өмүр баяны
Адель Эдикинс биринчи жолу сахнага мектепте “Rise” деген ырды аткарып чыккан (Габриэлдин хитин). Ушул убакытта ал өзунун жакшы көргөн ырчылардын (ЭттД жеймс, жана Дасти Спрингфилдин) кол астында болчу, бирок өзүнүн айтышы боюнча алардын пластинкаларына капыстан туш болгон.
Аделдин ийгиликтери
2010 жылы Адел “Грэмми” (эң жакшы аял поп-ырчы) сыйлыгына татыктуу адам деп коюлган  “Hometown Glory”  синглы үчүн. Сентябрда (The X Factor ырынан кийин) анын баштапкы-версиясы «Make You Feel My Love» Боб Дилан кайра британдык чартка кирди жана 4-орунга чейин көтөрүлгөн.
Сыйлыктары
Британдык поп-ырчы Адельдин сыйлык тизмесине ошондой эле наминациялары жана сыйлыктары  кошулган.Ал музыкалык карьерасын баштаганда эле 2008-жылы сыйлыктарга  ээ боло баштаган.
Аксак бөрү, урук
Аксак бөрү - кушчу уруусунун курамындагы урук.
Воскресение
"Воскресение" - советтик жана орусиялык рок-топ. 1982-1994-жылдардагы тыныгууну менен 1979-жылдан бери бар. Лидерлери - Алексей Романов (1979-1982, 1994 - азыркы учур) жана Константин Никольский (1980-1981). Стили - блүз, психоделик рок, кантри жана рок-н-роллдун элементтери бар арт-рок өзгөчөлүктөрүн камытаган рок.
"Сейтек" драмасы
Спектаклдин негизги лейтмотиви Сейтектин бөтөн жерде чоңоюп, эр жетип, душмандарына каршы күрөшү, аларды жеңип, ата-бабасынын ордун баскандыгы жана элдин биримдиги үчүн иш-аракеттери түзөт. Драманын баш каарманы Сейтектин образын — Э. Бекболиев, Ч. Думанаев түзгөн. Негизги оң, терс каармандардын ролдорун аткаргандар: А. Осмонов — Семетей; Айчүрөк — Т. Абдыразаева, Ш. Алсеитова, Ж. Сыдыкбаева; Каныкей — С. Балкыбекова, Б. Кыдыкеева, Ж. Сейдакматова; Бакай — С. Жаманов; Күлчоро — 3. Сооронбаев, А. Жолдошев; Канчоро — И. Эшимбеков, Т. Дулатов; Кыяс — К. Досумбаев; Карагул — А. Чокубаев, К. Бекбатыров; Чачыкей — М. Далбаева, А. Сыдыгалиева, Ж. Жаманбаева жана башкалар
Банк көзөмөлү
Банк көзөмөлү – КРУБы банктардын ишмердүүлүгүнө берилген каржылык жана башка отчетторду иликтөө жана талдоого алуу аркылуу (тышкы көзөмөл), ошондой эле жеринде түздөнтүз текшерүүлөрдү (инспектирлөөнү) жүргүзүү жолу менен банктардын ишмердүүлүгүнө көзөмөл жүргүзүүнү ишке ашырат. == Колдонулган адабияттар ==
Аксаккой, урук
Параллели түркмөндөрдө “агсак” формасында кездешери маалым.
Кыпа-Нярыль-Кы дарыясы
Кыпа-Нярыль-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Воргэ-Нярыль-Кы дарыясынын оң жээгинен 2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Озёрное (Сокулук району)
Озерное (Озерное ) — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Сокулук районундагы айыл. Фрунзе айыл округу составына кирет.
Маймак
Кара-Буура районундагы шаарча (1950-жылдан), Асса суусунун боюнда жайгашкан. Районунун административдик борбору ― Кызыл-Адыр кыштагынан 45 км түндүк-батыш тарапта. Маймак 1914-жылы пайда болгон. 1920-жылы анда темир жол бекети курулган.
Орто мектеп, бала-бакча, фельдшер-акушердик пункт, маданият үйү, китепкана, өнөр жай ишканаларынан “Максат” акционердик коому, почта, дан жана кант кызылчасын кабыл алуучу пункт бар. Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган. Маймак айыл өкмөтүнө Жоондөбө темир жол бекети да карайт.
Калкы
Калкы ― 887 киши (2009-жылы).
Театральная (метро бекети, Москва)
Театральная ( (1938-1990 — Площадь Свердлова)) — Москва метросунун Замоскворецкая сызыксындагы станция. 1938-жылы 11-сентябрьда ачылган.
Массон Михаил Евгеньевич
Колдонулган адабият
“Кыргыз тарыхы” Бишкек  2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик тил Педагогикалык университети” Башкы редактор: Ү.А.Асанов, жооптуу редактор: А.А.Асанканов. Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н. Өмүрбеков.
Кызыл-Ордо облусу
Кызыл-Ордо облусу - Казакстан Республикасында. Облус 1938-ж. 15-январда уюшулган. Аянты 226,0 миң км2 (Казакстандын жеринин 8,3%и). Калкы 607,1 миң (2004). Борбору — Кызыл-Ордо шаары Административдик-аймактык жактан 7 районго, 3 шаарга бөлүнөт. Облустун экол. абалы кийинки жылдары Арал деңизинин тартылышынан, Байкоңур космодромунун таасиринен уулуу заттар абага тарап, начарлоодо. Кызыл-Ордо облусу Сыр-Дарыянын төмөнкү агымында, Арал деңизинин чыгыш жагында, негизинен Туран ойдуңунун чегинде (бийиктиги 50-200 м) жайгашкан. Климаты кескин континенттик жана өтө кургак. Январдын орточо температурасы 13°С, юлдуку 42-44°Сге чейин жетет. Кум 60-70°Ска чейин ысыйт. Жылдык жаан-чачыны 100-115 мм. Облустун аймагында Арал деңизинин түндүк-чыгыш бөлүгү жатат. Ири дарыясы — Сыр-Дарыя. Туздуу көлдөрү көп. Жеринин көп бөлүгүн кум ээлейт. Бир аз шыбак, бетеге, шор өсүмдүктөр, жазында эфемерлер; ойдуңчаларында төө куйрук, буудайык, кум дөбөлөрдө ак сөксөөл, жылгын, шыбак, Сыр-Дарыянын жайылмасында шалбаа өсүмдүктөрү, кээде токой жана бадалдар (тал, жийде), дельтасында жана суу жээктеринде калың камыш өсөт. Кен байлыктарынан аш тузу, сульфат, мирабилит, кварц куму, гипс, алебастр, акиташ теги казылып алынат. Ошондой эле күрөң көмүрдүн, түстүү металлдардын, нефть жана газ кендеринин запасы бар. Тамак-аш (балык, күрүч актоочу, пиво кайнатуу, арак заводдору, эт, сүт, нан комбинаттары, тегирмендер) өнөр жайынын башкы тармагы. «Кызылордокүрүчмаш» АК, курулуш материалдар жана курулуш, Арал туз комбинаттары, бут кийим, токулбаган кездемелер ф-касы бар. айыл чарбага жарактуу жери 10 млн га, андан ичкери 8 млн гасына дан эгиндери айдалат. Сугат жери 215,0 миң га. Облус Казакстанда жыйналган күрүчтүн 80%ин берет. Мал чарбасында негизинен каракөл коюн багуу өнүккөн. Облустун чарбачылыгына, калктын жашоо тиричилигине Арал апааты өзүнүн терс таасирин тийгизүүдө. Университеттер, институт, драма театры, филармония жана башка бар.
Тоголок Молдо
Өмүр баяны
Өз дооруунда сейрек кездешкен сабаттуу адамдардын бири, балдар адабияты үчүн кайталангыс чыгармаларды калтырган жазгыч акын, ошону менен эле бирге төкмө, манасчы Тоголок Молдо 1942-жылы өзү туулган Куртка айылында каза болгон.
Чыгармалары
”Кемчонтой”, “Куштардын аңгемеси”, “Жер жана анын балдары”, “Эшек жана булбул”, “Талым кыз менен Көбөктүн айтышы”, “Үрпүкан”, “”Арман жаш”, “Эркек жана аялдын сыры”, “Кара көз”, “Ак келин”, “Армияга арнайлы”, “Биз даярбыз”, “Жетишкенбиз, жеңебиз”, “Өскөн чак жана кайраттуу күн”, “Насыят”, “Телибай тентек”, “Жети таз менен жеке таз”, “Кемпир чал”, “Бабырган”, “Каркыра менен түлкү”, “Бөдөнөнүн түлкүнү алдаганы”, “Кыз Кенжекенин арманы”, “Чалга берген кыздын арманы”, “”Аткантаң менен Сүйгөнбай”, “Аялдар азаттыгы”, “Тарых жана түпкү аталар”, “Кыргыз тарыхы”, “Уруунун бөлүнүштөрү”, “Жаңыл Мырза”, “Шырдакбек”, “Эр Эшим”, “ Тайлак баатыр”, “Мендирман”, “Жусуп менен Зулайка”, “Козу менен көрпөштөй”, “Фархад менен Ширин”, “Боз жигит менен Жамал”, “Музыкантчылар”, “Ийнелик менен кумурска”, “Пил менен кандек”, “Коркок коён”, “ Бөрү менен түлкүнүн достугу”, “ Кожонун аңгемеси” ж.б.
Daft Punk
Коллективдин мүчөлөрү карьераларынын башында Beach Boys жана The Rolling Stones сыяктуу топтордон катуу таасирленишкен. Башында Бангальтер менен Омем-Кристо Darlin’ деп аталган топ түзүшкөн. Бул топ көп өткөй тарап кеткен. Андыктан, топтун мүчөлөрүнө обончулук тажрыйбаларын өз алдынча жүргүзүүгө мүмкүндүк болгон. Дуэт 1997-жылы чуу көтөргөн Homework альбомун чыгарып, кайра Daft Punk деген ат менен жанданган. 2001-жылкы чыгарылыштагы Discovery альбому дагы да ийгиликтүү болуп, муну «One More Time», «Digital Love» и «Harder, Better, Faster, Stronger» клуб синглдары улап кеткен. Дуэт 2005-жылдын март айында сынчылар анчейин жылуу кабыл алышпаган Human After All аттуу үчүнчү альбомун чыгарган. Ошого карабастан, «Robot Rock» жана «Technologic» синглдары Улуу Британияда ийгиликтүү болгон. 2006-2007-жылдары Daft Punk музыкалык турга аттанган. Тур бүткөндө Alive 2007 жандуу альбомун чыгарган. Бул альбом "Мыкты электрон/бий альбому" номинациясында "Грэмми" сыйлыгын алган. Дуэт 2010-жылы "Так: Мурас" (англ. Tron: Legacy) тасмасына обон жазган жана анын саунтректерин камтыган альбом чыгарган.
Күрөш
Килемдеги калыс
Килемде калыс кармашуунун жүрүшүнө жетекчилик кыла; жана ал мелдештин эрежеге ылайык өтүгүнө көз салат. Килемдеги калыс төмөндөгүдөй учурларда кармашууну токтот: а)	күрөшчүлөрдүн бири жеңилгенде;
в)	күрөшчүлөрдү килемдин ортосуна кайтаруу талап кылынган учурда,
Кармашуунун убагында килемдеги  калыс  күрөшчүлөргө  тыкандык  менен  көз  салып  турууга, алардын кыймыл-аракетине баа берип, күрөштү кимиси чыныгы жүргүзүп  жаткандыгын  жана кимиси аракеттенүүдөн баш тартып жаткандыгын аныктоого тийиш. Килемдеги күрөшчүлөр калыс чыныгы жана максаттуу күрөштү жүргүзүүсү  үчүн  эрежелердин чегинде колунда болгон баардык укуктарды колдонууга тийиш. Килемдеги калыс балбандарга эскертүү жасоо менен таасир көрсөтүп, күрөштү активдештирүүгө тийиш.
Чоң Емельяшевка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Күрөш
Кармашуунун мөөнөтү
Эгер катышуучулардын бири майып болуудан күрөштү улантууга мүмкүнчүлүгү болбой калса, анда кармашуу 3 минуттан ашык эмес убакытка токтолуп калат. Эгер күрөшчү үч минут өткөндөн кийин да токтотулган кармашууну уланта албаса ал жеңилди деп жарыяланат. Эгер кармашуунун убагында бир эле күрөшчүнүн себебинен кармашуу бир нече жолу токтотулса, токтотулган убакыт жалпысынан 3 минуттан ашпоого тийиш.
Кармашуунун башталышы жана аякталышы
Калыстын ышкырыгы боюнча күрөшчүлөр ортосуна барып, кол кармашышат. Ошондон кийин күрөшчүлөр айкалышып, бири биринин белбоосунан алы« шат да, кошумча ышкырыктан кийин кармашуу башталат.
Ыкмаларды упай менен баалоо
Эгер кармашуу үчүн белгиленген убакыттын ичинде атаандаштардын биринин таза жеңиши аныкталбаган болсо калыстар жеңүүчүнү күрөштө ыкмаларды, каршы ыкмаларды колдонгондугу жана активдүүлүгү үчүн күрөштүн жүрүшүндө балбандар топтоюн упайдын көптүгү боюнча аныктайт.
Турагент
Турагент турларды өзүлөрү даярдабастан, туроператорлордон сатып алышып, аларды кайрадан кардарларга сатышат. Дүйнөдөгү ири Турагенттер IATAN (Эл аралык аба саякаттар түйүнү) эл аралык ассоциациясына биригишкен.
Күрөш
Айланма системасы боюнча мелдештерди жүргүзгөн кезде түгөйлөрдү түзүү
4-3
4—6
Утулгандардын чыгып  кетиши  жүргүзүлүүчү мелдеште бардык балбандар салмактык категориялар боюнча группаларда күрөшүшөт. Биринчи айланманын түгөйлөрү төмөндөгүдөй тартипте түзүлөт: Кичине номер эн. жакын чоң номер менен беттешет,  мисалы:  1—2, 3—4, 5—6, 7—8, 9—10ж.у.с.
Букат уулу, Базылхан
Кыскача өмүр таржымакалы
1951-56-жж. Баян-Өлгийдин ар кыл сомондорунда (Хужирт, Дэлүүн, Цэнгэл, Улаанхус) мугалим болуп иштеген.
Түрколог катары ишмердиги
Базылхан Монголиядагы орхон руна сымал жазмаларын жеринен терең иликтеген алгачкы түрк тектүү окумуштуу.
Авис династиясы
Авис династиясы (1385-1580) португалиялык королдордун династиясы. Негиздөөчүсү Авис орденинин (1147же 1148-ж. негизделген, Португалиядагы Реконкистанын тарыхында зор роль ойногон орден) улуу магистри Жуан I. А. династиясынын акыркы башкаруучуларынын мезгилинде Португалияда абсолютизм калыптанган.
Тай жарыш
Тай жарыш – кыргыз элинин байыркы оюндарынын бири. Тайлар 1-2 киллометр келген түз жерде жарыштырылат. Ага үйрөтүлүп, тапталган 5-10 тай, 13-14 жаштагы уул балдар катышышат. Тайга өзүнө ылайык ыңырчак ээр токулат. Тайлар жарышка чыгуучу жер жана мара белгиленет. Калыс жарышка даяр турушкан тай чабарларга “Жарышкыла!” – деген белги берет. Тай минген балдар жарышып, марага келгендеги орду белгиленет. Марага биринчи, экинчи, үчүнчү жеткен тайлардын күлүк экендиги, жакшы тапталгандыгы белгиленет. Тушоо кесүү тоюнда майда балдарды 100-150 метрдей аралыкка жарыштыруу да “тай жарыш” деп аталат. Бул жарышта ким чыгып келсе, буту тушалган баланын тушоосун кесип, байге алат.
Сяттей-Ты-Вис
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Nautilus Pompilius
Популярдуулуктун башталышы
"Наутилус" 1986-жылы "Рузлука" альбому чыккандан кийин бүткүл союзга таанымал боло баштаган. Ошол мезгилде кийин көпчүлүк күйөрмандарына 1980-жылдардагы "Наутилусту" эстетчү имидждерин табышкан. Атап айтканда, аскер чалыш форма, чала грим жана жай, бирок ошол токтоолугу менен таасир эткен пластика.
Тур(термин)
2) кээ бир жарыштардын, мелдештердин этабы, анда спорт оюндарынын кандайдыр бир бөлүгү аяктайт (ушундан - турнир);
3) көп баскычтуу шайлоо системасынын бир баскычы;
Кызыл өрүк
Кызыл өрүк, абрикос (Armeniaca) — роза гүлдүүлөр тукумундагы мөмө дарак жана бадал уруусу. Дарагынын бийиктиги 15 мдей, жалбырагы жазы, учтуу, гүлү ак, кызгылт, жалбырагынан мурда ачылат. Мөмөсү — данектүү, сүйрү, ирдүү, сулпу жумшак, ширелүү жана даамдуу. Азияда 10 (КМШ өлкөлөрүндө 6) түрү бар. Кадимки Кызыл өрүккө (A. vulgaris) өстүрмө Кызыл өрүк сортторунун баары кирет. Манжур Кызыл өрүгүнүн (A. manshurica) мөмөсү ширелүү, бирок анча таттуу эмес; Сибирь Кызыл өрүгү (A. sibirica) менен Давид Кызыл өрүгүнүн (A. davidiana) мөмөсүнүн сулпу кургак келип, желбейт. Кумдак, таштак, чополуу жерде жакшы өсөт. Дарагы кыйыштыргандан 3-4 жылдан кийин мөмөлөйт. Мөмөсүндө 4-20% түрдүү кант, алма жана лимон кислоталары, 0,38-1,27% пектин заты, каротин; данегинде 29-58% май жана А, С витаминдери болот. Мөмөсү желет, ошондой эле кургатылып как, кургак өрүк даярдалат, компот, шире, кыям кайнатылат. Дарагы шабдалыны кыйыштырууда (кыюу асты катары) пайдаланылат. Гектарынан 8-12 т түшүм алынат. Кыргызстанда райондоштурулган Кызыл өрүктүн негизги сорттору: Ош облусунда — Арзами, Советский, Супхани, Исфарак; Чүй жана Ысык-Көл өрөөндөрүндө — Никитский, Королевский, Кызыл бөйрөк жана башка Илдеттери: клястероспориоз, вертицеллёз, цитоспороз. Зыянкечтери: чиечи, өрүкчү шиш тумшуктар, ак жана сары коңузундугу
Тверская (метро бекети)
Тверская ( (1979-1990 — Горьковская)) — Москва метросунун Замоскворецкая сызыксындагы станция. 1979-жылы 20-июльда ачылган.
Шумкарлар
Шумкарлар (Falco, L. 1758) — шумкар сымалдуулар тукумундагы бир уруу, буларга төмөнкү түрлөр кирет:
Мүнүшкөрлүктө
Биология сөздүгүндө шумкарлар өз алдынча урук болуп берилип, ителги шумкар уругуна кирсе, кыргыз мүнүшкөрлүгүндө адатта шумкар ителгинин ичинен чыккан кыраан куш катары берилет. Мисалы,
Сопос (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Аэропорт (метро бекети)
Аэропорт — Москва метросунун Замоскворецкая сызыксындагы станция. 1938-жылы 11-сентябрьда ачылган.
Авокадо
Авокадо (Persea americano) - лавр тукумундагы дайыма жашыл, мөмөлүү дарак. Бийиктиги 10-20 мге чейин. Топгүлү агыш, кош жыныстуу. Мөмөсү алмурутка окшош, салмагы 250600 г, бир уруктуу. Өңү кочкулжашыл же каралжын. Дүйнө жүзүндө 10го жакын түрү бар. Мексика, Индия жана Гватемалада кеңири таралган. Эгилме түрү тропик жана субтропикте өстүрүлөт. Бир түп дарактан 150-200 кг түшүм алынат. Мөмөсүндө май, протеин, күл заттары, суу жана башка бар, кант жокко эсе. Авокадо Кавказдын Кара деңиз жээктеринде өстүрүлөт.
Адабият
1. Илимий, көркөм, саясий жана башка чыгармалардын жалпы жыйындысы, ар кандай китептер, журналдар ж.б.
2. Турмуштук кубулуштарды, окуяларды, көркөм чыгармаларды, образдарды сөз аркылуу сүрөттөп көрсөтүүчү искусствонун бир түрү, проза же поэзия түрүндөгү көркөм чыгармалар.
Антропоноздор
Антропоноздор (антропошондой.. жана грекче nosos оору) - адамга гана таандык жугуштуу (инфекциялык) жана мите оорулар. Алардын козгогучтары эволюция процессинде адам организминде мителик кылууга ыңгайланган. Оору козгогучтарын (бактерия, вирустар, гельминттер жана башка) өз организминде «ташып» (алып) жүргөн киши оору булагы болуп эсептелет. Антропоноздорго ич келте, келте, холера, дизентерия, аскаридоз, полиомиелит (баланын шал оорусу), кептөөр, көк жөтөл, кызамык, кызылча, суучечек, чечек, сакоо, кайталанма келте, безгек, чүчөк жана башкалар кирет.
Сейтек
Сейтектин эрдиктери
Сейтектин эң биринчи эрдиги — Карагулга денекул болуп жүргөн Күлчорого болушуп, сөөк өчтү душманын жеңип, өзүнүн жана туугандарынын башын бошотот. Ушул мезгилден баштап ал жетилген баатыр катары активдүү аракетке өтөт. Эл башына түшкөн оор турмушту жеңилдетиш жалгыз гана Сейтектин эр жетип, эрезеге толушуна байланыштуу каралат. Эпосто Сейтек он экиге толгондо Жакып жана кас душмандары түрдүү символикалык түштөрдү көрүшкөнү айтылат. Кыяс жаман түш көрүп, өз өмүрүнөн чочуласа, Бакай, Күлчоролор жакшы түштөрдү көрүп, Сейтектин келечектеги адилет ишинен кабар алат. "Сейтек" эпосундагы башкы каарман кайрат-күчкө толгондон баштап, ички душмандардын бети ачылып, аларга каршы жүргүзүлгөн күрөштөр баскынчылык максатка багытталбастан, ата-бабасы туулуп-өскөн жерге жетүүгө, аны коргоого арналган.
Бучкагына теңебей (Саякбай Каралаев, Кол жазмалар фондусу, 965-инв., 185-б.).
Сейтек"Манас" үчилтигинин корутунду бөлүмү
Тогуз күнү казына
Мал билбеген бакырга
Табликаю
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы — Уса, дарыя бассейни — Печора.
«Тунгуч» жаштар драма театры
Театр уюшулгандан СССРдин жана КРдин эл артисти Ж. Сейдакматова жетектейт. Алгач театр драматург Ж. Өзүбекованын «Апамдын махабаты » пьесасы менен ачылган. Кийин К. Акматов менен Ж. Кулмамбетовдун «Мунабия» драмасын реж. А. Сарлыкбеков койгон. «Тунгуч» жаштар драма театрынын түптөлүшүнө М. Токтобаев, А. Өзүбеков, М. Мамбетов, Ж. Балыкбаева, Ж. Жаманбаева, Т. Абдыразаева, Э. Чалабаев, К. Бекбатыров ж. б. көрүнүктүү артисттердин эмгеги зор. 1990-жылдан «Тунгуч» жаштар драма театры Кыргызстандагы биринчи жеке менчик статусун алган. Анын репертуарында: К. Акматов, Ж. Кулмамбетов, Ж. Өзүбекова, С. Раев ж. б. чыгармалары бар.
Тункин ойдуңу
Тункин ойдуңу - Чыгыш Сибирдин түштүгүндөгү ойдуңдар системасы; түндүгүнөн Тункин жылаңач тоолору (Чыгыш Саян) жана түштүгүнөн Хамар-Дабан кырка тоолору менен курчалган.
Байсеит уулу, Эшмамбет
Кыскача өмүр жолу
Байсеит уулу Эшмамбет, (1866ж Талас облусу Кырк-Казык кыштагы, - 1926ж, азыркы Токтогул району, Кызыл-Озгоруш айылы, Чечекти жайлоосу) — кыргыздын төкмө акыны, ырчысы. Токтогулдун эң жакын шакирти. Ырчылыгы он беш жашында башталган. Ырларын комуз менен коштоп аткарган. 1885-ж. оор турмуштун айынан Кетмен-Төбөгө барып, ал жерде көп жыл турган. Чыгармачылыгынын алгачкы мезгилинде эски коомдук турмуштун, уруу идеологиясынын таасиринен улам акын бай-манаптардын зоболосун көтөрүүгө кызмат кылуучу ырлар да чыгарган. Эшмамбеттин ырларындагы демократтык тенденциянын тереңдеши жана ырчылык чеберчилигинин жетилишине Токтогул көп таасир берген. Токтогул Сибирге айдалганга чейин да, сүргүндөн келгенден кийин да Эшмамбет улуу акын менен бир жүрүп, ырчылык өнөрүн өркүндөткөн, таалим-тарбия алган. Токтогул экөөнүн бийлөөчү тапты, кожо-молдолорду ашкерелеген «Токтогул менен Эшмамбеттин эшен-калпаларга карата ырдаганы», «Папы калпа», «Ак туяк» ж. б. алым сабак ырлары белгилуу. Эшмамбеттин өзүнөн да дин өкүлдөрүн ашкерелеген социалдык маанидеги сатиралык чыгармалар калган. Эшмамбет айтыш өнөрүнүн устаты болгон. Анын Жеңижок, Жаныбай, Курман, Найманбай, Алтынай, Нурмолдо, Чоңду, Барпы,,Калык ж. б. менен ар түрдүү тематикадагы, ар кыл мазмундагы айтыштары бар. Табият көркүнө, дыйкандарга, жаштарга арналган оригиналдуу чыгармалардын да автору. Эшмамбеттин санат, терме ырларын замандаштары айрыкча жогору баалашкан. Эшмамбеттин революциядан кийинки чыгармачылыгында Ленинди, жаңы заманды даңазалаган ырлары («Ленинге ыракмат», «Өкүмөткө ыракмат», «Жаштарга») маанилүү орун ээлейт. Эшмамбет «Жаныш-Байыш», «Кедейкан», «Саринжи-Бекей» эпосторун да айткан.
Кырсыкка чалдыгуу (травматизм)
Спорт травмасы
Спорт оюндарында кезигүүчү кырсыктарга спорт оюндарын ойноп же машыгып жаткан кезде спорт аянтчаларында, стадиондо кезигүүчү кырсыктар кирет. Бокс, футбол, хоккей, күрөш, гимнастика, мотоспорт оюндарында ар бир спорт оюндарынын өзүнө мүнөздүү кырсыктар кезигет. Спорт оюндарында кезигүүчү кырсыктарга спорт оюндарын туура эмес уюштуруу, оюн өткөрүлүүчү жердин начардыгы, спорт кийимдерин туура эмес тандап алуу жана башка себеп болот.
Кыпа-Печаль-Кы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
«Аполлон»
«Аполлон» - АКШнын Айга учуучу 3 орундуу космос кемелеринин сериясы жана аларды учуруу программасы. Программада 1961-жылы «Аполлон» космос кемесин жана «Сатурн-5» оор ракета алып жүргүчүн, техника жана старт комплексин, учууну башкаруунун командалык-ченөө комплексин куруу каралган. «Аполлон» кемесинин массасы 47 ога жакын, узундугу 17,68 м. Старт алдында жана орбитага чыгарганда кабина ичиндеги аба 60 % кычкылтектен, 40 % азоттон турат. Ай бетинде 3-4 с иштеп, жашоону камсыз кылуучу автономдуу система пайдаланылат. Учуу-конструкциялык сыноо процессинде «Сатурн-5» ракета алып жүргүчү жана «Аполлон» космос кемеси 10 жолу учкан. Анын алтоо учкучсуз («А.-1» - «А.-6»), төртөө («А.-7» - «А.-10») учкуч менен учурулган. Учуруулар Жерге жакын учуучу «Сатурн-1В» жана Жерден алыс учуучу «Сатурн-5» ракета алып жүргүчтөрү менен ишке ашырылган. 1969-72-жылдарда Айга 7 жолу учурулуп («А.-11» «А.-17»), алардын алтоо Айга конгон, бирөө («А.-13», 1970) экспедициянын негизги блогунун энергия менен камсыздоо системасы бузулуп, космос кемеси Жерге кайткан. «Аполлондун» Айга учушу 8-12 суткага жетип, Айда болуу убактысы 21,5-75 с-га эсептелген. 1969-жылы 21-июлда «А.-11» кемесинде Н. Армстронг жана Э. Олдрин (экипаждын үчүнчү мүчөсү М. Коллинз айга жакын орбитада негизги блокто калган) Ай бетине конушкан. Алардын негизги максаттарынын бири Жерге Ай топурагынан алып келүү болгон. Ай орбитасына жеткенде экөө Ай кабинасына өтүп, аны менен Айга конгон, тапшырмалар аткарылгандан кийин ошол кабина менен кайра учуп, ал орбитада калган орбиталык кеме менен кайрадан бириктирилип, Жерге кайтып келген. «А.-15» (1971), «А.-16» жана «А.-17» (1972) Ай экспедицияларында Айга эки орундуу «Ровер» планетоходу астронавттарды Ай бетине түшүргөн. 1972-жылы «Аполлон» ишин аяктаган.
Эсенбек Дүйшеев
Дүйшеев Эсенбек [1941-ж. т., Бакай-Ата району, Калинин айылы (азыркы Ынтымак)] — партиялык жана мамлекеттик ишмер.
Айчүрөк менен Күлчоронун Акбала, Каныкейлер менен көрүшкөнү.
Таласка көчүп чыгарда Нуркандын кызы Каракыз Сейтекке баш кошууга өз ыктыяры менен келет. Эгерде кыздын түшүндө аян берген карыяны эскерсек, үйлөнүүнүн бул түрү байыркы коомдогу адат-салтты эске түшүрөт. Бул вариант боюнча башкы душман Канчородон өч алуу биринчи орунга коюлуп, Кыясты өлтүрүп, Айчүрөктүн Таласка көчүп келиши менен Манастын  орду анын тукумуна өтүп, аргын, ногой уруулары жыргап жатып калат.
Новокузнецкая (метро бекети)
Новокузнецкая — Москва метросунун Замоскворецкая сызыксындагы станция. 1943-жылы 20-ноябрьда ачылган.
Грандин, Игорь Николаевич
Игорь Николаевич Грандин (22.06.1964; Ысык-Көл облусундагы Ананьево кыштагы, Кыргызстан – 29.10.2014, Константиновка кыштагы, Аламүдүн району, Кыргызстан) – кыргызстандык заманбап тарыхчы жана окутуучу-педагог, Жусуп Баласагын атындагы КУУнун доцентинин милдетин аткаруучу; тарых илимдеринин кандидаты (2007). Теги – орус.
Кыскача өмүр таржымакалы
Игорь Николаевич Грандин 1964-жылы 22-июнда Кыргызстандын Ысык-Көл облусуна караштуу Ананьево кыштагында  туулган.
1986-жылы Кыргыз улуттук университетинин тарых факультетин аяктаган.
Кызыл-Суу мөңгүсү
Кызыл-Суу мөңгүсү — Чоң Алай кырка тоосунун түндүк капталындагы дендрит тибиндеги көп тармактуу мөңгү. узундугу 16,9 км, аянты 43,0 км2. Кызыл-Суунун (чыгыш) башында жайгашкан. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээли 6610 м, этеги 3780 м бийикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 4560 м, абляциясынын аянты 12,9 км2. Фирн облусу төрлөрдө жатат. Этеги морена менен текши капталган. Мөңгүдөн Кызыл-Суу (чыгыш) башталат.
Юпитер
Юпитердин ак тагы
туурасы 16 000 кмге жакын аралыкты ээлеген куюн сымал структуралуу түзүлүш. Биринчи жолу «Пионер-10» космос аппараты м-н ачылган. Түзүлүштүн жаратылышы азыркыга чейин толук аныктала элек.
Осмонов Өскөн Жусупбекович
Өмүр таржымалы
Кыргыз Республикасынын Коомдук илимдер академиясынын академиги (2000).
Толук уйкаш
Толук уйкаш – ыр саптарындагы уйкаштыкты түзгөн сөздөрдүн уңгусу да, мүчөсү да окшош, үндөш тыбыштардан турган уйкаштык. Мисалы,
Мындагы уйкашкан сөздөр (заманда-аманда) окшош үндүү тыбыштар менен уйкашып турат.
Тунгус-манжур тилдери
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Кычыткы
Кычыткы көбүнчө бут колдун бүгүлгөн жеринде, чанда денеде болот. Оору менен бул же тигил тамак продуктуларына сезгич (Аллергия), кичине балдар ооруйт. Баланы туура эмес тамактандыруу, балага жумуртка, эт, кантты, жемишти (айрыкча кулпунай), апельсин, балыктын кээ бир сортун, чанда сүт азыктарын бергенде болот. Бала кычышканда кан чыкканча тырмай берип, инфекция киргизип, ириңдүү жара пайда болушу мүмкүн. Ден соолугу начар, нерв системасы бузулган балдарда өтө катуу болуп, дарылоо кыйындайт.
Кычышуу
Кычышуу — теридеги ооруну кабыл алуучу нерв учтарынын (ооруу рецептору) дүүлүгүүсү менен байланыштуу болгон оору. Кычышуу өзүнүн туруктуулугу жана узакка созулушу менен айырмаланат. Оорулуунун уйкусу качат, жалпы абалы начарлайт, жумушка жөндөмдүүлүгү төмөндөйт. Кычышуу курт-кумурскалар чакканда же жөрмөлөп кеткенде, чалканга чактырып алганда, экзема, нейродермит, кычыткы жана башка менен ооруганда, ичкиликтин, ар кандай азыктардын, дары-дармектердин тийгизген таасиринин негизинде пайда болот. Ичеги-карын, боор, бөйрөк ооруларында, зат алмашуу бузулганда да (диабет, подагра) болушу мүмкүн. Мите курт ооруларында, геморройдо, көтөн чучук сезгенгенде, айрыкча өздүк гигиенаны сактабаганда арткы тешиктин тегереги кычышат; жыныс органынын кычышуусу аялдарда трихомоноз жана башка сезгенүү ооруларында, климакс мезгилинде; эркектерде уретрит, простатит ооруларында болушу мүмкүн. Кычышуу кечинде жана түнкүсүн адамдын тынчын алып, уктатпайт. Оорулуу тырманганда инфекция кирип, теринин ириңдүү жарасын пайда кылуусу мүмкүн. Курт-кумурска чакканда тери кычышса спирттүү суюктук менен сүрткөн дурус. Кычышуу пайда болгондо анын эмнеден болгонун толук аныктоо үчүн врачка кайрылуу керек. Врач текшергенден кийин, тиешелүү дарылоону сунуш кылат. Өткүр тамак-аштарды, ичкилик ичпөө керек. Ит уйгак жана эмен кабыгынын тундурмасы кошулган ванна (37°, 20—25 мүнөт) Кычышууну басаңдатат. Эгерде булар жакшы натыйжа бербесе, көл, деңиз сууларына түшүп, аба жана күн ваннасын кабыл алса болот.
Осмонжан Абдылдаев
Жарык көргөн китептери
Кыргыз тилинде:
Бердалиев Дайыр Акималы уулу
Бердалиев Дайыр Акималы уулу Мүйүзчү уста. 1964-ж. Нарын облусундагы Ак-Талаа районунун Кош-Дөбө айылында төрөлгөн. 1982-ж. Кочкор районундагы № 15 Ж. Тойгонбаев атындагы кесиптик окуу жайынын ветеринариялык бөлүмүн бүтүрүп, 1984- 87-ж. Кош-Дөбө айылында ветеринар болуп иштеген. 1989-ж. Бишкектеги № 92 элдик көркөм кол өнөрчүлүк окуу жайынын «Сөөкмүйүздөн көркөм буюм жасоо» бөлүмүн бүтүргөн. 1989-жылдан ошол окуу жайында өндүрүштүк окуу жайынын устаты болуп иштейт. Дайыр сөөктөн, мүйүздөн аялдардын асем буюмдарын (тарак, чач кыстыргыч, сөйкө, билерик, тумарча, шакек, чакча, шахмат-дойбу, мүйүз бокал, сувенир, ар кандай формадагы сандыкчаларды), уй, жылкы, топоздун сөөктөрүнөн стакан, томуктарынан сувенир, эликтин шыйрагынан камчы, текенин мүйүзүнөн кресло, селинит ташынан сандыкча, жан-жаныбарлардын сөлөкөттөрүн жасайт. Сөөктү кызыл жыгач менен айкалыштырганга маш. Кесиптик-техникалык окуу жайларынын көптөгөн көргөзмөлөрүнө, кароо-сынактарына катышкан. Мүйүз, сөөк буюмдары 1990-ж. Бүткүл союздук ВДНХнын күмүш медалына (Москва ш.), 1992-ж. Эл чарба жетишкендиктеринин көргөзмөсүнүн (Бишкек ш.) күмүш медалына татыган.
Элдик медицина
Сын
ДСУ: «Салттуу дары-дармектерди же ыкмаларды туура эмес колдонуу терс же кооптуу кесепеттерге алып келиши мүмкүн жана элдик медицина тутуму колдонгон мындай усулдар менен дары-дармек өсүмдүктөрүнүн майнаптуулугун жана коопсуздугун аныктоо үчүн мындан ары изилдөөлөрдү жүргүзүү керек», – деп белгилейт.
"Манастагы" элдик медицина
Дары чөптөрдөн «Манаста» уулжан аттуу чөптүн: «Уулжан берип ичинен Эски дартын буздуруп» — деп, кайсы учурда пайдаланыла тургандыгы айтылып кеткен. Сагымбай Орозбаковдун вариантында ушул эле дарынын улжемил деген формада айтылары кездешет. «Улжемил деген дарысын Жутуп алды барысын. Аккан каны басылып» (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 575-инв., 160-б.).
«Манастагы» Э. М-ын экинчи тобуна элдик хирургия жана ошого байланышкан жөнөкөй хирургиялык аспаптар, сынган сөөктү айыктыруу ыкмалары тууралуу маалыматтар кирет. Кыргыз дарыгери колдонгон аспаптардан эпосто жараны тиле турган скальпель формасындагы курч бычак аштар жөнүндө маалымат кездешет. Денеде калган жаанын огунун жана башка темир куралдардын сыныгынын канчалык тереңдикте жатканын билүү үчүн жана да окту ордунан козгоп, копшутуш үчүн колдонулган тинтүүр аттуу жөнөкөй аспаптардын «Манастагы» билдирүүлөрү бул буюмдун өзүнүн археологиялык казуулардын негизинде Тувадан табылганы менен бышыкталган. Бузулган канды сордуруп алуу үчүн колдонулган картык деген аспап да «Манастын » саптарынан кездешет.
«Манаста» жөнөкөй «хирургиялык» ыкмалар жөнүндө да кабар бар. Мисалы, Кай бир учурда эпосто шак-шактын кандай формада, кайсы жыгачтан жасалышы айтылат: Булардан тышкары дагы бир катар дарыгерчилик ыкмалар «Манастын » саптарында чагылдырылган. Мисалы, Э. м-да кеңири белгилүү болгон Аккан канды ысык кийиз менен басып токтотуу жана териге отургузуу тууралууЧ. Валихановжазып алган текстте мындайча баяндалат: «Манастын » ар кандай варианттарында жаанын огун денеден чыгаруу ыкмалары тууралуу учкай түрүндө болсо да кездешет. Мисалы, Сагымбай Орозбаковдун вариантында Кытайдын Кулутка дегенине жаанын огу тийгенде төмөндөгүдөй сүрөттөлөт: «Манас» эпосунда Э. М-ын өкүлдөрү болгон дарыгерлер же дарыгерлик функцияларды аткарган өзүнчө бир адамдардын социалдык тобу тууралуу да маалыматтар чагылдырылган. Биринчи ирет буларга дарыгерлер, табыптар, илегерлер (орустун лекарь деген сөзүнөн) кирет. Табыпчылык кылгандарга «Манас» боюнча дагы бакшыларды, бүбүлөрдү, ошондой эле ар кандай төлгөчүлөрдү (негизинен далычыларды) киргизсе болот.
Корутундулап айтканда «Манас» эпосунда Э. м-га байланыштуу бир топ маалыматтар камтылган. Мында чагылдырылган ар кандай дарылар: (өсүмдүк чөптөрдөн, минералдардан, жаныбарлардын продукцияларынан) кыргыз элинин илгерки турмушунда пайдаланылып келгени этнографиялык материалдар менен бышыкталып турат. Кыргыз элинин көчмөн турмушунда сынган сөөк-саакты сакайтуу, айрым башка ооруларды айыктыра билүү кадыресе көрүнүш болгон. Мына ушул илгертен берки келе жаткан Э. м. тууралуу кыргыз элинин эмпирикалык тажрыйбасы «Манас» эпосунда чагылдырылган.
Электр-магниттик нурлануу
Таасири
Инфракызыл, жарык жана ультракызгылт-көк нурлануунун биологиялык таасири өтө ар түрдүү. Жарык тирүү организмдин өсүшү үчүн зарыл. Бирок инфракызыл жана ультракызгылт-көк нурлануу ашыкча таасир эткенде организм ысып, тери күйүп калышы мүмкүн. Ультракызгылт-көк нуру бактерияга каршы таасир эткендиктен медицинада аспаптарды, имараттарды жана башкалар стерилдөө; ошондой эле бул нурлар менен дарылоо, алдын алуу үчүн кеңири колдонулат (к. Жарык менен дарылоо). Рентген, гамма нурлануу иондоштуруучу нурлар болгондуктан таасир эткенде патологиялык өзгөрүүлөрдү пайда кылат (к. Нур оорусу). Ошондуктан рентген жана гамма нурлануу булагы менен иштегендер анын коопсуздук техникасынын эрежелерин так аткаруу зарыл. Бул нурлануу рентгендик изилдөөлөрдө жана нур менен дарылоодо кенен колдонулат.