cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Төрөт
Төрөттүн башталышы
Төрөт толгоодон башталат. Адегенде толгоо анча оорутпайт, аялдын анча деле тынчын албайт. Бара-бара толгоо күчөп, 5—6 мин. сайын кайталанып, 30—40 сек. созулат. Бала чыга турган жол кичине жамбаш сөөгү, жатын моюнчасы, жатын кыны, жамбаш булчуңдарынан туруп, бир аз ийилген түтүк формасында болот. Анын туурасы 13 см, узуну 11 см болуп, баланын башы оңой өтүшүнө шарт түзүлөт. Эгерде мындан кичине болуп калган учурда акушерлик операция жасоого туура келет (Кесарь кесүү). Биринчи төрөгөндөрдө төрөт 15—24 саат, көп төрөгөндөрдө 10—12 саатка созулат. Төрөттүн узактыгы аялдын жашына (жашы өтүп калганда аял биринчи жолу төрөп жатса, ал көпкө созулат), баланын чоңдугуна, жамбаш сөөгүнүн көлөмүнө, жатындын жыйрылышына жараша болот.
Романовка (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Романовка — Башкыртстандын Кармаскалин районундагы айыл, Кабак айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 6 киши. Почта индекси — 453029, ОКАТО коду — 80235823011.
Яболоновый кырка тоосу
Яблоновый кырка тоосу Забайкальенин борбордук бөлүгүндө, негизинен Чита областында. Узундугу 650 километр, бийиктиги 1680 метрге чейин. Гранит, кристаллдык сланец, кумдук тектеринен турат; байыркы муз каптоонун издери байкалат. Орто бийик тоо рельефи басымдуу. Капталдарында кызыл карагай, анда- санда көк карагай токою, 1200- 1400 метрден жогору тоо тундрасы ээлейт.
Ышкиййа тарыкаты
Ышкиййа тарыкаты (Суфийский орден ышкийя, the Sufi Order of Ishqiyya) – Теңир-Тоодогу сунний мусулмандардын сопулук агымы.
Уланма реакциялар
Реакциянын 1-баскычында ультракызгылт көк нур таасири менен хлор мол-сы эки эркин радикалга ажырайт. Экинчи баскычында хлор атому метан мол-сынан суутек атомун кошуп алып, суутек хлориди менен метил радикалын, ал радикал өз учурунда хлор молекуласы менен реакцияга кирип, хлордуу метил менен хлор жаңы радикалын пайда кылат. Мындан ары хлор радикалы хлордуу метилден жаңы радикалды пайда кылып, жогорку процесс уланып, акырында 4 хлордуу көмүртек алынат. Бирок, реакциянын чексиз өсүшү радикалдын бири-бири менен реакцияга киришинен 3-баскычында үзүлүп, реакция токтойт. Химиялык У. р. азыркы күндө химиялык жана нефть ө. ж-нда кеңири колдонулууда.
Кыргыз автономиялуу облусу
Кыргыз автономиялуу облусу (КАО), 1925-жылдын май айында чейин ― Кара-Кыргыз автономиялуу облусу (ККАО) ― ОСФСРдин курамындагы административдик-аймактык бирдик, Советтер Союзунун алкагындагы кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн баштапкы калыпы.
Арапахо (Оклахома)
Калкы - 796 киши. Болжолдуу аянты - 1.809630 км². FIPS коду — 40-02500.
Дурусалиев, Жумаш
Кыскача өмүр таржымакалы
Ал 2003-жылы сентябрда Казакстандын Алматы шаарындагы Куляш Байсейитова атындагы таланттуу балдардын музыкалык мектебиндеги Казакстандын эмгеги сиңген мугалими, профессор Н.М.Патрушеванын классына окууга кабыл алынат.
2004-жылы декабрда ал жалгыз өзү Шотландиядагы айтылуу Кэмни концерт залында (Kemnay Hall) кайрымдуулук концерьтин берип, анда чогулган акча каражаты толук Кыргызстандын балдар жана аялдар үчүн абактарын жакшыртуу долбоорлоруна жиберилген.
Ал эми 2005-жылы март айында Жумаш аталган концерт залында ушундай эле концерт берип, анын каражаты толук Кыргызстандагы карыялар үйлөрүн куруу долбоорлоруна жиберилген.
2006-жылы сентябр (аяк оона) айында Жумаш даңазалуу скрипкачы, лорд Иегуди Менухин атындагы эл аралык музыка мектебине (YMS) конкурстан тыш окууга кабыл алынган. Британиядагы бул мектеп Жумаштын чеберчилигин андан аркы арттыруусуна чоң таасир тийгизген.
Ал эми 2008-жылы июл (теке) айында болсо Жумаш Дурусалиев Лондон шаарында Кыргызстандын элчилигинин сүрөөнчүлүгү астында маркум жазуучу Чыңгыз Айтматовдун элесине арналган концерт берди.
Төрөттөн кийинки мезгил
Төрөттөн кийинки мезгил аял төрөгөндөн кийин баланын тону түшкөндөн баштап 6—8 жумага созулат.
Жава аралы
Ява (Java) – Чоң Зонд аралдары тобундагы арал. Малайя архипеласында, Индонезиянын аймагы. Аянты 126,5 миё километр (кв.).Калкы 83 миллион (1975). Жер шаарындагы калк эң жыш жайгашкан аймактардын бири. Узундугу 1000 километрден ашык, жээктеринде булуң- буйткалар аз. Тоолуу, 100 дөн ашык жанар тоо бар, анын 30 аракеттеги жанар тоо. Эң бийик жери 3676 метрге чейин (Семеру жанар тоосу). Түндүгү- дөбөлүү түздүк. Климаты субэкватордук муссондук. Дайыма жашыл жана жалбырагы күбүлмө тропик токою, тоо чокуларын бадал жана шалбаа, чыгыш бөлүгүн саванна ээлейт. Түздүктөрү айдалган ( шалы, жүгөрү, бал камыш, кокос камышы, каучук өсүмдүктөрү). Нефть кендери бар. Негизги шаарлары: Джакарта, Бандунг, Сурабая.
Аноплодинийлер
Аноплодинийлер (лат. Anoplodinum) — инфузория классындагы жандыктардын уруусу.
Жалпы байгерлик
Жалпы байгерлик - байыркы саясий теория тарабынан жарыяланган (Аристотелдин «Саясат» эмгеги) саясаттын максаттарынын бири.
Жалпы байгерлик тууралуу ой ото эле мазмундуу, ал өзүнө адилеттүүлүктүн, теңдиктин, биримдиктин, коом жана бийлик тарабынан эң маанилүү жалпы максаттарды тандоону жана аларды аткарууну түшүнүү идеяларын камтыйт. Жалпы байгерлик идеясына ар тараптуу саясий ойчулдар, анын ичинде христиандык жана светтиктер да көңүл бурушкан. Ж.б. идеясы XVII-XVIII кк. жарандык коомдун жана укуктук мамлекеттик долбоорлору даярдалган жана коомдук байгерлик урааны менен биринчи буржуазиялык революциялар башталган мезгилде толугу менен ийгиликтүү ишке ашкан.
Каражой
Ал Каражой баатырың
Жарым өткөргүчтүү диод
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Турсун, Айкын
Кыскача өмүр таржымакалы
1996-2009-жылдары Бишкек гуманитардык университетинде чыгыш таануу факультетинде окутуучу болуп иштеген.
Төрөттөн кийинки оору
Алдын алуу
Төрөттөн кийинки оорулардын алдын алууда боюнда бар кезде, төрөт жана төрөттөн кийинки мезгилде врачтын сунуштарын аткаруунун мааниси зор. Бойго бүткөндө врачка убагы менен кайрылуу, талгакты дарылоо, өздүк гигиена эрежелерин туура сактоо керек.
Дүйнөнүн мамлекеттик борбордук (Вестфалдык) модели
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Жамааттык аңсыздык
«Жамааттык аңсыздык » термини кылымдын башында З.Фрейддин жолун жолдоочу К.Юнг тарабынан жеке өздүк аңсыздыктан айырмаланып мурас катары берилип келаткан адамзаттын филогенетикалык өнүтүшүнүн тажрыйбаларын алып жүрүүчү болуп саналган психикалык кубулуштардын өзгөчө классын белгилөө үчүн киргизилген. Юнг үчүн Жамааттык аңсыздык тын башкы мазмуну архетиптер - жүрүм-турумдун жалпы априордук схемалары болгон. Ал схемалар филогенетикалык маанидеги айрым «жамаатка» (мис., бир этноско) тиешелүү болгон элдердин мекемелеринин окшоипугун аныктай турган адамдардын айланасында жүрүп жаткандарды кабыпдоо жана ага реакция кылуу инсандык (түрдүк, топтук) жөндөмдөрүнүн өзгөчө түрү, адамдардын чыныгы жашоосун айкын мазмун менен толтурат.
Чоюн Баш
Чоюн Баш — жоо куралы. Башына чоюн уютулуп жасалган чокмор: "Алачык үйдөй чоюн баш Алды күүлөп колуна" (Сагымбай Орозбаков, 2. 82),
Аракечтик
Аракечтин келип чыгышы
Аракечтин келип чыгышына жана таркалышына үй-бүлөнүн ролун изилдеген учурда ата-эненин ичкилик ичиши, ошондой эле бала кезинен туура эмес тарбиялоо, ашыкча эркелетүү, же тескерисинче кароосуз калтыруу, балага ата-эненин кайдыгер мамилеси, алардын өздөрүнүн жосунсуз жүрүш-турушу, үй-бүлөдөгү чыр-чатак жана башка түрткү болот.
Теплая дарыясы (Сандайка куймасы)
Тышкы шилтемелер
]
Аркома (Оклахома)
Аркома (Оклахома) (Arkoma) — Оклахома штатынын Le Flore округуна караган АКШ шаары.
Яворов
Яворов — Львов облусундагы шаар, Яворов райондун борбору. Шкло дарыясынын боюнда. Темир жол станциясы “Металлопластмасс” заводу, жыгаччылык өнөр жай ишканалары, “Сера” өндүрүш бирикмеси; тарых-край таануу музейи бар. 1376- жылдан белгилүү.
Готфрид Вильгельм Лейбниц
Лейбництин монадология окуусу
Монадалар физикалык касиеттери жок руханий түзүлүш болгондуктан биз аларды жөнөкөй сезим менен биле албайбыз, биз аны акыл-эс менен гана биле алабыз.
Тааным маселеси
Рационалдуу тааным гана дүйнөдө жашап бар болуп тургандардын зарылдыгын жана жалпылыгын сүрөттөп бере алат. Адам акылы, Лейбництин ою боюнча, скульптор жасай турган келечектеги фигуранын сөлөкөтү белгиленген чоң чулу мраморго окшойт.
Кудайды актоо
Лейбницте коомго карата ырааттуу өнүктүрүлгөн көз караш жок. Идеялардын көпчүлүгү «Теодицея» («Кудайды актоо») деген трактатта баяндалат. Мында ал, атап айтканда өзүнүн кеңири белгилүү оптимизм теориясын өнүктүрөт. Биздин дүйнөбүздө көптөгөн жаманчылыктар, кемчиликтер бар болсо да жана ал жеткилең болбосо да, ал бардык мүмкүн болуучу дүйнөлөрдүн ичинен эң мыктысы жана жеткилеңи деп жазган. Бул жобо кийин «Дүйнөлөрдүн жакшысында баардыгы жакшы» деген лакап кепке айланган.
Аппетитке каршы дарылар
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Каракалпак
ОйлонгунБакай, муну сен!
Катарыңдан калбастан
Солгон
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым бастауынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томнан Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Үлгүлүк анализ
Үлгүлүк анализ – асыл металдар, айрыкча алтын жана күмүштү балкып эритип коргошунда жыйноого негизделген сандык анализ методу. Мында анализденүүчү затты шихта менен атайын тигельде 1000-1150оС балкып эритет. Шихта курамында РbO, сода жана калыбына келтиргич. (жыгач көмүрү, крахмал) заттар болот. Балкып эрүү температурада калыбына келтиргич зат РbO металлдык коргошунду бөлүп чыгарат. Ал асыл металлды өзүнө эритип чогултат. Пайда болгон куйманы өтө майда көңгөйлүү идишке салып 800-850оС ысытканда Рb окистенип РbO айланат да, идиштин көңгөйлөрүнө сиңет. Идиштин бетинде асыл металлдар калат.
Каракан
Каракан — "Манас" эпосунун бардык варианттарында кезигүүчү салттык туруктуу каарман. Айрымманасчылар(Сагымбай Орозбак уулу, Жакшылык Сарык уулу) Манастын түпкү аталарынын бири десе, айрымдары (Саякбай Карала уулу, Молдобасан Мусулманкул уулу, Актан Тыныбек уулу) Манастын чоң атасы дейт. Саякбай Каралаевдин вариантында катылганды жайлап, душманга намыс бербеген баатыр, эл коргогон эр болгондугу жана К. өлгөндөн кийин Алооке менен Молто кан кыргызга көп кордук көрсөткөндүгү айтылат (Саякбай Каралаев, 1.27—28, 35, 114). Түрк элдеринин оозеки чыгармаларында "күчтүү кан", "улуу кан" деген маанидеги титул ат катары кеңири кезигет. Айрым изилдөөчүлөр Манастын чоң атасы (түп атасы) К-дын прототиби катары азыркы Кыргызстандын аймагында 10—12-кылымда өкүмдарлык кылышкан Караханийлер сулалесин карашат.
3. Каракан —"Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Радлов жазып алган вариант боюнча Алмамбеттин атасы.
Демократиянынн түрлөрү
Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Төмөнкү Тюкунь (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Жамал Сейдакматова
Өмүр баяны
Жамал Сейдакматова Кыргызстандын Ысык-Көл облусуна караштуу Ысык-Көл районундагы Темир айлында туулуп-өскөн. Бала чагынан эле Жамал ырга-бийге шыктуу болуп өсөт. Бирок, орто мектепти аяктагандан кийин, эңсегени ишке ашпай, ал атасынын тили менен Москвадагы жеңил өнөр жай институтуна тапшырып, өтүп кетет да окуп калат. Баары бир жүрөгүн уялаган максаты жанына жай бербей, акыры аталган инститту 2-курстан таштап, Фрунзеге келе берет. Чыгармачылыгын өздүк көркөм чыгармачылык коллективинде ырдоодон баштаган Жамал Сейдакматова, акыры, 1957-жылы, Кыргыз мамлекеттик драма театрына (азыркы Кыргыз улуттук академиялык Т.Абдумомунов атындагы драма театры) келип кирип, артист болуп кызматка орношот. Мында дээрлик 32 жыл, 1989-жылга чейин ырааттуу иштейт.
Уз
Бул — көбүнчө аялдардын көркөм буюмду жаратуучу чебери, кылдаты. Ага оймочу, саймачы, түймөчү, чырмакчы, бычмачы, токуучу, өрмөкчү жана башка элдик көркөм кол өнөрчүлүктүн салттарын толук сактап кармагандар кирет. Ал кооздолуучу буюм-кечеге аздыр көптүр жаңылыктарды жана толуктоолорду киргизүү менен чебер-аткаруучуларга (шакирттерине) насаатчылык кылат.
Травматология
Травматолог-ортопед
Травматолог-ортопед — кыймыл таяныч аппаратынын ооруларын, кырсыкка чалдыгуусун (травмасын), деформациясын алдын алуу, дарылоо жана диагноз коюу боюнча атайын даярдыгы бар адис врач (хирург).
Жарылуу таасиринин теориясы
Улам кысып бара жаткан толкун тектердин ачык бетине жеткенде, андан кайра чагылып, чоюучу толкунга айланат. Too тектери чоюуга начар каршылык көроөткөндүктөн, анын ачык беттери омкорулуп урайт.
Көңдөйчөнүн ичинде кысуу толкунунан пайда болгон басым андан ары жумуш аткара берет.
Мундуз (Сузак району, Кызыл-Туу айыл аймагы)
Калкы
Калкы - 2 819 киши.
Жарылгыч заттын дүрмөтү
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Козгол дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Греховка (дарыя)
Греховка — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Урал дарыясынын сол жээгинен 2018 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Кичи Жетиген
Кичи жетиген (лат. Ursa Minor) — асмандын түндүк жарым шарындагы уюлга жакын жаркырак жылдыздар тобу. Эң жарык жылдыздары чөмүчкө окшош фигураны түзүп, сабынын учундагы четки жылдызы — Алтын казык, ал дүйнөнүн Түндүк уюлуна жакын жайгашкан. Ошондой эле чөмүчтүн башындагы эки жарык жылдыздын бири \beta Кохаб — Жерден болжол менен 95 жарык жылы аралыкта, экинчиси \gamma Ферхад жана анын жандоочусун (Астеризм) куралсыз көз менен көрүүгө болот.
Уолт Уитмен
Өмүрүнүн акыркы мезгили
1873-жылы акындын бир жак ыптасы кыймылдабай шал болуп калган.1890-жылы жыйнаган акчасына мүрзө сатып алып, граниттен өзүнө эстелик жасатып, бетине аты-жөнүн жаздырып койгон.1892-жылы жакын досу Френсис Ульям мүрзөнүн башында туруп, Уитмендин өзүнүн;
Гарри Поттер жана Философ Ташы (тасма)
Гарри Поттер жана Философ ташы (кээ бир өлкөлөрдө "Гарри Поттер жана Сыйкырчынын ташы" болуп чыккан) - бул Крис Коламбус жана Warner Bros. студиясы тарткан 2001-жылда чоң экрандарга чыккан британ-америкалык фэнтези жанрындагы кинотасма. Фильм британ жазуучусу Жоан Роулиңдин калемине таандык ушул аталыштагы чыгармасы боюнча тартылган. Бул тасма Гарри Поттер фильм франшизасынын биринчи бөлүгү болуп, сценарийин Стив Клоувз жазган жана Дэвид Хейман продюсерлик кылып берген. Тасма Гарри Поттер өзүн атактуу сыйкырчы болгонун билип алып, Хогвартс Көз байлоочулук жана Сыйкырчылык мектебинде билим алууну баштап, биринчи окуу жылында болгон окуяларды чагылдырат. Ролдорду ойногондор: Гарри Поттер ролунда Дэниэл Рэдклифф, Рон Уизли ролунда Руперт Гринт жана Гермиона Грейнжерди Эмма Уотсон аткарган.
Сюжет
Гарри эсине келгенде мектептин ооруканасында жатканын жана жанында профессор Дамблдор отурганын көрөт. Дамблдор таштын жок кылынганын жана шахмат оюнунда оор жаракат алган Рон айыгып, Гермиона экөө ден-соолукта экенин айтат. Директордун айтымында, Гарринин энеси баласынын өмүрүн сактап калуу үчүн өз жанын берген, ошондуктан анын курмандыгы эне сүйүүсүндө негизделген сыйкырдуу коргоо күчү катары өзүн көрсөтүп, Волдеморт жана анын кызматында жүргөн Квиррелди жеңүүгө себеп болду. Гарри, Рон, Гермиона үчөө көрсөткөн эрдигине, ал эми алардын классташы Невилл Лоңботтом досторун кооптуу иштерге баруудан сактап калуу аракетине атайын факультет упайлары менен сыйланат да, Гриффиндор бул жаңы кошулган упайлар менен факультеттер арасындагы биринчиликти алат. Жайкы эс алууга кетээрде Гарри башка окуучулар үйлөрүнө кетип жатса, өзүн жүрөгүнө жакын болуп калган Хогвартс үйү менен кош айтышканын ойлонот.
Башталгыч кези
Спилберг кеткенден соң башка режиссерлор менен сүйлөшүүлөр болгон, алардын арасында: Крис Коламбус, Терри Гиллиам, Жонатан Демме, Майк Ньюэлл, Алан Паркер, Волфгаң Петерсен, Роб Райнер, Айвен Райтман, Тим Роббинс, Брэд Силберлиң, М. Найт Шьямалан жана Питер Уир. Петерсен жана Райнер экөө тең 2000-жылдын март айында жарыштан чыгып, тандоо Силберлиң, Коламбус, Паркер жана Гиллиамдын ортосунда болду. Роулиң өзү негизи Терри Гиллиамдын талапкерлигин колдосо, Уорнес Бразерс Коламбусту тандап алган - студиянын чечим алуусуна Коламбустун чоң ийгиликке кабылган "Үйдө жалгыз" жана "Миссис Даутфайр"  үй-бүлөлүк тасмаларын жаратуусу чоң салымын кошкон. Коламбус фильм боюнча пландарын жана ойлорун тааныштырып-түшүндүрүүсү эки саатка созулган. Анын идеясы боюнча, Маггл дүйнөсү "караңгы жана үрөйү суук" болуп, ал эми сыйкыр дүйнөдөгү окуялар тескерисинче "жарык, ачык тустүү жана шаттуу" болуусу зарыл эле. Ал Дэвид Лин тарткан "Чоң үмүттөр"  (1946) жана "Оливер Твист"  (1948) тасмаларынан таасирленип, "ошондой караңгы, ошондой алдыңкы көз караш, ошондой сапаттагы операторлук чеберчиликти" колдонуусун каалап, түс дизайнда мисал катары "Оливер!"  (1968)  жана "Өкүл ата"  (1972) фильмдерин келтирген.
Сынчылар пикири
"TIME" журналында Ричард Корлисс тасма "шаблондор менен толтурулуп", баяндоо ритми жай жана башкы ролдорго "харизмасы такыр жок" актерлор тандалышын сындап жазган. CNN сынчысы Пол Татара Коламбус жана Клоувз "китептеги окуяларды кыскартып, кимдир бирөөнүн көңүлүнө жакпай калабыз деп ушунчалык этияттык менен тартканынан улам фильм сюжети Роулиң китепти жазып жаткан учурдагы жазуучунун башындагы быт-чытка окшошуп калган" деп айтты. Натаниэл Рожерс тасмага төмөн баа берип, "The Film Experience" онлайн-блогунда мындай деп жазган: "Гарри Поттер жана Философ Ташы" эң жөнөкөй кино". "Slant" журналынын сынчысы Эд Гонсалес тасманы Тим Бертон эле тартыш керек болчу деген арманда калып, оператордук иш "жөнөкөй жана күңурт", ал эмесе кино жалпысынан "ар кандай сандыракты бир жерге топтоп тартылгандай" деген абдан терс жазган. Сынчы Элвис Митчелл The New York Times гезитинде фильм жөнүндө терс пикир калтырган: "[тасма] эскире баштаган оюн-зоок паркына окшош - жалтырак жаңы көрүнгөнү менен, аттракциондоруна отурсаң, ар бир бурулган сайын темирлери кыйчылдап онтоп турат". Ал ошондой эле кино "кыялы жок" тартылып, баш каармандар ролдорун жыгач куурчактардан да начар аткарган деп кошумчалаган: "Бөлүштүрүүчү Калпак кинонун эң мыкты каарманы экен".
Антимора
Антимора (лат. Antimora rostrata) — мора сымалдуу океан балыктарынын бир түрү.
Жарык чыпкасы
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Тенденция
Колдонулган адабияттар
"Кыргыз адабияты энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү. Асанов, жооптуу редактор: А. Акматалиев. Бишкек - 2004
Фазалык теңдештик
Фазалык теңдештик – эки же андан көп фазадан турган гетерогендик система теңдештик абалы. Гетерогендик системадагы теңдештик фазадагы ар бир компоненттин химиялык потенциалдары теңелгенде түзүлөт. Ф. т. негизги закону–Гиббс фазалар эрежеси. ГФЭ – термодинамикалык система эркиндик даражасынын саны (С) компоненттер санынан (К) фазалар санын (Ф) алып, экини кошконго барабар: С=К–Ф+2. Сырткы факторлор саны n болсо ГФЭ: С=К–Ф+n. Катуу, суюк фазадан турган гетерогендик системаларда теңдештикке басымдын өзгөрүшү анчалык таасир этпейт, ошондуктан мындай системалар үчүн: С=К–Ф+1. Системанын эркиндик даражасынын саны системанын варианттуулугун көрсөтөт. ГФЭ С компоненттер саны көбөйгөндө жогрулайт, ал эми фазалар саны көбөйгөндө азаят. С=0 болгондо, фазалар саны эң чоң болот.
Камсыздандыруу куржуну
Камсыздандыруу куржуну – камсыздандыруу уюму тарабынан камсыздандырылган камсыздандыруу объектердин же белгилүү мезгилдин аралыгында түзүлгөн камсыздандыруу келишимдеринин жалпы саны.
Жарыкчыл өсүмдүктөр
Алар көбүнчө боздоң жана чөл зоналарында өсөт. Ал зоналарда күн ысык келип, сейрек өсүмдүктөрдүн көлөкөсү туташ тийбейт.
Жарыкчыл өсүмдүктөрдүн бир катар анат., морф. өзгөчөлүгү бар. Жалбырактары калың, майда клеткалуу, үттөрү көп, тарамыштуу, хлоропласттарга бай. Фотосинтез жана дем алуусу интенсивдүү өтөт.
Уук
Илгери уукту билегине карата чуңкур казып, ошого коюп, үстүнө таш бастыруучу. Керегелик жыгачты да жерге казып жөлөөчү. Ал көптө барып кургаган. Кургагандан кийин аны бирден алып, кыргыга койгон. (Ат-Башыда ченөөчү жыгачты «бакшы жыгач» — дейт. Ошо менен өлчөп, кереге көктөлөт. Көктөн чыкканда бир аз карайып калган жыгач тарткы аркылуу агартылат.)
Демократиянын заманбап теориялары
Демократиянын заманбап теориялары - демократиянын маңызын туура түшүнүү үчүн коомдук өнүгүү жүрүшүндө пайда болгон жана өркүндөгөн демократия теорияларына кайрылабыз.
Трахеит
Трахеит — жогорку дем алуу жолдорунун (мурун, кулкун, коко) оорусу менен коштолгон кекиртек былжыр челинин сезгениши.
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Баткен
Баткен — Кыргызстандагы шаар. Баткен облусунун жана Баткен районунун административдик борбору.
Кичи Кавказ
Кичи Кавказ — Закавказьедеги бүктөлүүдөн пайда болгон кырка тоо тармактары. Чоң Кавказдан Колхида жана Кура ойдуңдары аркылуу бөлүнүп, ага жарыш 600 кмге созулуп жатат. Эң бийик жери 3724 м (Гямыш чокусу). Кичи Кавказга Месхети, Триалети, Сомхети, Мургуз, Шахдаг, Мировдаг, Карабах ж. б. кырка тоолор кирет.Түндүк капталында жазы жана ийне (батыш бөлүгүндө) жалбырактуу токой өсөт.
Баткен
Географиясы
Шаардын жалпы аянты 5180 га. Шаардын жеке аймагы (үлүш участкаларын кошпогондо) 1143 га. Айыл-чарбасы үчүн 4037 га, анын ичинде 1 106 га — дыйкан-чарба үлүштөрү, алардын 918 га—сугат; 393 га—ФПС жерлери, анын ичинде 316 га — сугат; 27 га— айдоо ; 111 га—шаардыктардын үлүш участкалары жана 2400 га жайлоо.
Колзак дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Туйла дарыясы (Кия куймасы)
Туйла — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - 87 дарыясынын оң жээгинен км алыстыкта Кия орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км.
Гусар (Уй куймасы)
Гусар — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Курган облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уй дарыясынын сол жээгинен 338 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Демократиялык социализм
Демократиялык социализм - Социалисттик Интернационалдын официалдуу идеологиялык жана саясий доктринасы.
Кара-Кум
Жетиген жагын карасак,
Илепси бар Кара-Кум
Тирада
Тирада - көтөрүңкү кыраат менен айтылган сөздүн бөлүгү. Тирада каармандын толкундуу сезимин берүүдө колдонулат.
Колдонулган адабияттар
"Кыргыз адабияты энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү. Асанов, жооптуу редактор: А. Акматалиев. Бишкек - 2004
Демократиялык режим
Демократтык коомдо өкүлчүлүк демократия дайыма тикелей демократиядан кийин турат .Коомчулуктун ою дайыма изилденет жана эске алынат. Мамлекеттик бийликтин өкүлчүлүк .органдары жана жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу эл тарабынан жалпыга бирдей түз шайлоолордо, жашыруун добуш берүү жолу менен шайланат Шайлоолор саясий партиялардын атаандаштыгынын башкы аренасына айланат. Өкүлчүлүк органдары тарабынан колдоо болгондо жана тигил же бул партия өз саясатын жүргүзүү, мүмкүнчүлүгүнө ээ болот. Демократиялык режим учурунда мыйзам чыгаруучу бийлик, аткаруучу. бийлик жана сот бийлиги биринен-бири бөлүнүп турат. Мамлекеттик бийликтин тигиле же бул бутагы өзүнө көп ыйгарым укуктарды топтоп албашы үчүн Ж. Мэдисондун кармап туруу, жана тең салмактуулук принциби өкүм сүрөт. Адам укугу жана эркиндиги эң жогорку баалуулук катары каралып, аларды кепилдикке алуу - мамлекеттин башкы социалдык-саясий функциясына айланат. Демократиялык режимде жалпыга бирдей белгилеринен тышкары ар бир өлкөнүн өзүнүн тарыхый, Экономикалык, саясий шарттарына жана себептерине жараша улуттук өзгөчө белгилерге ээ болушу да мүмкүн.
Кустугүл (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Антофоралар
Антофоралар (лат. Anthophora) — аарылардын бир уруусу, мунун бир түрү — дубалчыл антофора белгилүү.
Камсыздандыруу пулу
Камсыздандыруу пулу – биркатар өзалдынча камсыздандыруу уюмдарынын кандайдыр бир атайын милдетти чечүү максатында биргелешкен иш-аракет жөнүндө келишимдин (макулдашуунун) негизинде убактылуу биригүү таризи.
Триллер
Триллер – детективдик-жорук жанрдын бир түрү. Мында кандайдыр бир кылмышты сүрөттөйт жана аны ачып чыгууда айрым бир кырдаалдарды, окурмандын нервин козгоочу жана коркунучтуу жагдайларды кызыктуу кылып, бүйүр кызытып сүрөттөп берет. “Массалык адабияттын” бир түрү.
Уста
Уста — жердиги катуу буюмдарга узануучу чебер. Буга кара уста (темирчи), зергер (күмүш уста) (ат жабдыктарынын чебери: өрүмчү, кайыкчы, кайышчы, анан жыгаччы, кырмаччы, ээрчи, түндүкчү, уук-кереге матоочу, мүйүз уста (мүйүзчү), тери буюмдарынын чебери (көн, шири, көөкөр, көнөк, көнөчөк, көңдөөл, чыны кап жасоочу) өңдүүлөр кирет.
Кара-Кыр
Алтын казган казына
Демократиялык принциптер
Демократия өзүнүн өнүгүшүндө бир катар принциптерди иштеп чыккан. Биринчи кезекте бул - элдик бийлик, эл бийликтин булагы, бийлик ал тарабынан тикелей же өкүлчүлүк формасында ишке ашырылат. Кеңири тараганы өкүлчүлүк формасындагы принцип, ага ылайык жарандар мыйзам чыгаруучу бийликти жана аткаруучу бийликти шайлашат.
Цин империясы
Синхай ыңкылабы жана Цин сулалесинин ойрон болушу
Императордун буйругуна ылайык, Юань Шикай убактылуу жумурияттык өкмөт куруу тапшырмасын алган.
Демократиялык принциптер
Демократиялык принциптер өтө эле көп. Демократиялык принциптердин бардыгы ишке ашкан бир да өлкө жок. Демократиялык принциптер. - бул демократиянын модели, идеал, демократтык өнүгүү жолуна түшкөн өлкөлөр бул идеалга жетүүгө аракет кылышат.
Цин империясы
Синхай ыңкылабы жана Цин сулалесинин ойрон болушу
Сунь Ятсен 1911-жылдын 29-декабрындагы Нанкин жыйынынын чечимине ылайык, Кытай жумуриятынын убактылуу президенти болуп шайланган. 1912-жылдын 14-февралында Сунь Ятсен бул кызматынан ыктыярдуу баш тарткан. 15-февралда Юань Шикай мырза Нанкин жыйыны тарабынан Кытайдын убактылуу президенти болуп шайланган. 1913-жылдын сентябрынан тартып Юань Шикай Кытайдын туруктуу президенти болуп калган.
Жузеппе Кастильоне Цин дөөлөтүндө
Италиялык сүрөтчү жана тарса миссионери Жузеппе Кастильоне 1688-жылы 19-июлда Милан шаарынын Сан Марчеллино (San Marcellino) бөлүгүндө туулган.
Кастильоненин Кытайдагы турмушу
Анын сүрөтчүлүк талантын жогору баалаган Цин сулалесинин императору Цяньлун (Qianlong, 1711-1799) бул италиялык өнөрпозго Бээжиндеги Юаньминъюань багында батыш стилинде аксарай куруу ишин тапшырган.
Кастильоненин калеминин таасири астында Кытайдын ак сарай сүрөтчүлөрү батыш сүрөтчүлүк өнөрүнүн элементтерин өздөштүрө баштаган.
Жузеппе Кастильоне 1766-жылы 17-июлда Бээжинде каза болгон.
Дарывды (дарыя)
Дарывды (Кара-Елга) — Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Оренбург облусу, Башкыртстан Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чоң Кизил дарыясынын оң жээгинен 73 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Чыңгыш Кан
Чыңгыш Кан — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, кытай-калмак элдерин башкарып турган башкы кан. Кызыл-суулук манасчы Жусуп Мамайдын варианты боюнча бүтүн кытай-калмак элин башкарып турган өкүмдар катары эпостун биринчи китебинде айтылат. Манастын төрөлөрү жөнүндө кабарды аярлары Ыраң менен Күдүктөн угары менен: "Кимден туулат Манас деп, Түш көргөндөй маң болгон" Ч. к-дын буйругу менен Алооке келген учурдан тартып кыргыздар кыйын абалга дуушар болушат. Бала Манасты издетүү жөнүндөгү мотив Саякбай Каралаевдин варианты вариантында да кеңири планда айтылат. Мында баатырдын Эсенкандын бичигине жазылып, Манасты издегендер Жарманасты алып кетет.
Батиста-и-Сальдивар Рубен Фульхенсио
Батиста-и-Сальдивар Рубен Фульхенсио - (16. 1. 1901, Банес 6. 8.1973, Испания, Марбелья) мамлекеттик ишмер; Кубанын президенти (194044, 1952-58). Куба революциясына (1931-34) катышкан, 1934-ж. президент Херардо Мачадого каршы төңкөрүштү жетектеген. 1930-жылдардын аягында Кубада күчтүү өкмөт түзүүгө жетишкен, демократияны калыбына келтирип, 1940-ж. президенттик шайлоодо жеңип чыккан. Акырындап ал өз максаттары үчүн террордук ыкмаларга таяна баштаган. 1944-ж. шайлоодо жеңилип калат. 1952-ж. кайрадан согуштук төңкөрүш уюштуруп, бийликке келген соң, 1940-ж. кабыл алууга өзү катышкан конституцияны жойгон. Ал АКШ менен ар тараптуу мамилелерди түзүүгө жана өлкөдөгү башталган партизандык согушту токтотууга аракеттенген. Анын диктатордук бийлигине каршы башталган революциянын жүрүшүндө 1958-ж. декабрда бийликтен алынган.
Анубис
Анубис (лат. Papio anubis) — павиан маймылдардын бир түрү.
Демократиялык кыймылдар
Прогрессивдүү реформаны жүргүзүү, глобалдык, регионалдык жана улуттук проблемаларды чечүү Демократиялык кыймылдардын максаты болуп саналат. Коомдук өз алдынча ишмердикке ээ социалдык таптар, ассоциациялар, коалициялар, союздар, козголуштар Демократиялык кыймылдардын структурасын түзөт. Демократиялык кыймылдар өзүнүн өнүгүшүндө бир нече этаптарды басып өткөн акыркы жылдары пайда болгондору: «жаңы демократтык кыймыл», «жаңы социалдык кыймыл», «Кыргызстан демократтык кыймылы» ж.б.
Кичи Суук-Төр мөңгүсү
Кичи Суук-Төр мөңгүсү — Какшаал кырка тоосунун түндүк капталындагы өрөөн тибиндеги мөңгү. Узундугу 6,5 км, аянты 9,0 км2. Ак-Шыйрак суусунун оң куймасы. Жаңарттын алабынан орун алган. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4800 м, этеги 3840 м бийиктикте жатат. Этеги бири-бирине улай жаткан бир нече морена жалчасы менен курчалган. «Тилинин» сол четинде кар көчкүлөрүнүн конустары жатат. Мөңгүдөн Кичи Суук-Төр өзөнү агып чыгып, Жаңарттын оң куймасы — Суук-Төргө сол жактан куят.
Аппендицит
Аппендициттин түрлөрү
Аппендициттин гангреналык жана перфоративдик түрлөрү перитонитке алып келет. Катуу кармаган аппендицит кээде киндик тегереги же ичтин оң жагы сайгылашып ооруп башталат. Көп учурда, адегенде ич бүт ооруп, бир нече сааттан кийин ооруган жер ичтин ылдыйкы оң жагына — сокур ичеги жайгашкан тарапка кетет. Бара-бара оору катуулап, жөтөлгөндө, сол жак капталга оодарылганда күчөйт. Кээде ичтен жел чыкпай, заң катат. Айрым учурларда ич өтүшү мүмкүн. Катуу кармоочу аппендицит кабылдоосуз өтсө, бир суткадай жогоруда айтылган абалда болуп, сезгенүү процесси басаңдай баштайт. Аппендициттин белгилери акырындап тарап, оорулуунун жалпы абалы жакшырып, аппендицит өнөкөт түргө айланат. Мында сокур ичегинин тушу дайыма акырындык менен же анда-санда сайгылашып, тартышып ооруйт, оорулуунун көңүлү айланып, ичи катышы ыктымал.
Ногоева мектеби
Жалал Абад облусуна караштуу Ноокен районунун  №2 Саадат Ногоева мектеби
№ 2 С.Ногоева атындагы орто мектеби 1975 жылы Майлысуудагы механизациялаштырылган  көчмө бирикменин усталары тарабынан  Сорокин П.А. жетектеген колхоздун каражаттарына 640 орунга ылайыкталып курулган. Ошол мезгилде мектеп № 8 «Москва» орто мектеби деп аталган. Мектепке директор болуп Артыкбаева Зулайка дайындалган. 1979-жылы Абдуразаков Р., 1980- жылы Сирожидинов, 1981-жылы Рыскулова В. К. дайындалып директорлор алмашып турушту. 1982-жылы Цой Р.А. директор болуп дайындалды. Рудольф Андреевич аракетчил, акылдуу, уюштургуч болгондуктан мектепте көп өзгөрүүлөр болду. 1990-жылы мектеп директору болуп Эгембердиев К. Т. дайындалды. Андан соң көп өтпөй 1993-жылы Турдумбетова Р. С. дайындалды. Рымтай Сейтахметовнанын иш билги, мээнеткечтигинен 1995-жылы биздин мектеп «Кыргызстан-Сорос» фондуна пилоттук мектеп катарында кошулду.
2002-жылы 1-сентябрда мектепке Саадат Ногоеванын ысмы ыйгарылды. 2001-2002 окуу жылынын билим берүү жана башка көрсөткүчтөрүнүн жыйынтыгы боюнча мектеп областта  III орунга, райондо I орунга ээ болду. «Кыргызстан-Сорос» фонду жана «Тынчтык» корпусунун жардамы менен Шамаматова Г. Д. Шотландияга, Жумалиева А. К. Венгрияга, Турдумбетова Р. С., Арзиева Г. К. Америка Кошмо Штаттарына барып, өз билимдерин өркүндөтүүгө мүмкүнчүлүк алышты. Азыркы мезгилде  Айрекс администрациялык кылган Америка Мамлекттик Департаменти каржылаган “Билим беруудогу заманбап технологиялар”  программасы менен иштеп, мугалимдер жана  окуучулар учун  акысыз интернет  менен иштоо мукунчулугу тузулгон. Мугалимдер менен окуучулар компьютердик  билимдерин оркундотушуудо. Окуучулар болсо Аменрикалык балдар менен кат алышып, оз олколору тууралуу пикр алмашышууда.
Балык уулоо
Балык уулоо — бардык жаштагы кишилер катыша ала турган активдүү эс алуунун кеңири тараган түрү. Советтик закон бардык жарандарга спорттук шаймандар менен коруктардын аймагындагы көлмөлөрдөн, атайын балык чарбасынын көлмөлөрүнөн башка бардык жерде балык уулоого укук берет.
Камсыздандыруу тарифи
Камсыздандыруу тарифи – камсыздандыруу мүчө төгүмдүн өлчөмү, эсептелген эмгек акынын (кирешенин) үстөк пайызы, же болбосо камсыздануучулардын айрым топтору үчүн туруктуу өлчөмдө аныкталат. Камсыздандыруунун милдеттүү түрлөрү боюнча К. т. тийиштүү мыйзамда белгиленет. Өздүк камсыздандыруунун, мүлктү камсыздандыруунун жана жоопкерчиликти камсыздандыруунун ыктыярдуу түрлөрү боюнча К. т. камсыздануучулар тарабынан, камсыздандыруу сыйлыгын аныктоо үчүн өзалдынча эсептелип чыгарылат.
Кызыл-Туу (Чоң-Алай району)
Кызыл-Туу (Кызыл-Туу) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Чоң-Алай районундагы айыл. Чоң-Алай айыл округу составына кирет.
Абубакр Сыддык
Алгачкы мусулмандардын катарына кошулушу (Меккеде)
Абубакр Пил жылына эки жыл калганда дүйнөгө келген (572). Ал биринчилерден болуп Исламды кабыл алган жана өмүрүнүн калган бөлүгүн бүт бойдон исламдын түпкү маңызына умтулууга арнаган. Абубакр кеңпейил адам болгон жана кийим-кече, кездеме сатып соода кылган. Бул иши менен ал 40 000 дирхемге (арабдардын күмүш тыйыны) чейин ээ болууга жетишип, бүт бойдон мусулман жамаатынын керектөөсүнө короткон.
Пайгамбарлыктын башталышынан 13 жыл өткөндө, белгилүү болгондой, мусулмандардын Меккеден Мадинага көчү (хижра) башталган. Бул көчтө акыркылардан болуп Мухаммед пайгамбар Абубакр  менен бирге Меккеден чыгып, Мадинага жол тарткан. Меккеден чыккан кезде бутпарастардын арттарынан түшүүсүнөн улам, алардан бекинүү үчүн булар Саур үңкүрүндө бирге болушкан. Абубакрдын өмүрүндөгү ушул окуя Куран аятында да орун алган: “Кайгырба, Аллах биз менен бирге эмеспи” (9: 40).
Абубакр — биринчи халиф
11/632-жылы Мухаммед пайгамбардын өлүмүнөн кийин ансарлар (мадиналык мусулмандар) жаш мусулман мамлекетинин келечектеги тагдыры тууралуу кабатырланып, дароо меккелик Бану Саиддин үй-бүлөсүндөгү чогулуш болчу жерге (сакифке) чогулушат. Ансарлардын көбүнчөсү хазражийлер болгон эле. Алар жалпы добуш менен өз лидери Саад ибну Убадды халифтикке коюуга макулдашышат.
Бану Саиддин сакифиндеги ансарлардын чогулушу тууралуу билери менен, дароо бул жакка Абубакр ас-Сыддык, Умар ибну Хаттаб жана Абу Убайда Амир ибну ал-Жаррахдар  да кирип келет. Талкуулардын натыйжасында алар ансарларга мамлекеттин келечекте бекемделишине жана элдин коопсуздугу үчүн кам көрүүгө мухажирлер (меккелик мусулмандар) дагы кызыктар экенине ынандырышат. Ошондо гана, ансарлар Мухаммед пайгамбардын керээзиндей, халифти курайш уруусунун өкүлдөрүнөн тандоого макул болушат. Ошентип, сөз кезегин алган Абубакр талкууга болгон ыраазычылыгын билдирип, халифтикке Умар ибну Хаттабды  сунуштайт. Бирок, ага жооп катары Умар менен Абу Убайда пайгамбардын биринчи ордун басуучулук милдетине барынан татыктуураагы Абубакр  экендигин билдиришет. Алар ага Саур үңкүрүндө ал гана пайгамбардын  жолдошу болгондугун жана пайгамбар  үчүн өмүрүн кыйганга даяр болуп жүргөндүгүн эстетишет жана да пайгамбар  аны  гана жамааттык намаздын башчылыгына дайындаганын эске салышат.
Ак-Баш, Сузак району
Калкы
Калкы - 2 400 киши.
Сары-Булак (Чоң-Алай району)
Сары-Булак (Сары-Булак) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Чоң-Алай районундагы айыл. Чоң-Алай айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 103 киши.
Кара кытай
Кара кытай —этноним. "Манас" эпосунда кыргыздардын кытай деген этноним менен аталган эпикалык башкы душманы. "Кыргыз элинин бытырандылыкка учурап, баскынчылар тарабынан күч менен ар кайсы жакка таратылып сүрүлүшү тарыхта чыныгы болгон факт. Бул окуя 10-кылымда моңгол тилине жакын тилде сүйлөгөн Кара-Кытайлардын (алардын дагы бир аты — кидан) баскынчылык менен кол салып, кыргыздардын мамлекеттигин бузган чабуулуна туура келет... Кыргыз урууларынын тарыхта эң күчтүү мамлекет болуп турган учурунда кол салып бирдигин бузган кидандар (кара кытайлар) болгондуктан, элдин өмүрүндөгү мындай оор кезең эпосто из калтырбай койгон эмес. Ошондуктан эпос боюнча кыргыздардын душманынын "кара кытай", "кытай" деп аталышы, тилде да "кара кытайдай каптап" деген ылакаптын пайда болушу кокустан эмес" — деп Б. М. Юнусалиев көрсөтсө, Б. Жамгырчинов да "Манас" эпосунун алгачкы тарыхый негизи К. к-лардын чабуулдарына каршы күрөшү мезгилинде пайда болгондугун белгилейт. Орхон-Эне-Сай жазууларында К. к. түрктөрдүн чыгышында жайгашкан күчтүү душманы катары бир нече ирет эскерилген. Ал кытай жазмаларында 8-кылымдан тартып белгилүү. К. к-лар алгач Манжуриянын түштүгүн мекендеген эл. Мусулман жазууларында К. к. жалпы эле кытай деген түшүнүктө колдонулган. 10-кылымдын башында 916-ж. ченде (тунгус, кээ бир булактарда моңгол тилинде сүйлөгөн эл К. к-лар Тынч океандан тартып, түндүгү Байкөл (Байкал), түштүк - батышы Тянь-Шанга чейинки аралыкты ээлеген күчтүү империяны түзгөн. В. В. Бартольд менен А. Г. Малявкиндин маалыматгары боюнча К. к. сулалесинин борбору Түндүк Кытайда болуп, ал Ляо (Кытай жазмаларында) деп аталган. Сулалени негиздеген Абаоцзи (Ила-Абула) 840-ж. эне-сайлык кыргыздардын карамагында болгон Түн. Моңголияны басып алып, Ордо Балыкты талкалап, бийлигин чыгыш Түркстанга чейин кеңейтет. Орхондогу Билге канга арнап тургузулган эстеликти бузуп, өзүн даңазалаган жазууну чегүүгө буйрук кылат. Кытайда кыйла мезгилге чейин бийлик жүргүзгөндүктөн, кытай маданиятын дээрлик кабыл алат. Түш. Кытайдагы Сун сулалесинен алман алып да турган. 1125-ж. тунгус тилинде сүйлөгөн чжурчжендер Сун сулалеси менен биригип К. к-лардын сулалесин жок кылат. Елюй Да-ши башчылык кылган К. к-лардын тобу Орто Азияны басып кирип, Си Ляо (Батыш Ляо) деген мамлекетин түзөт. К. к. империясынын башында Гуркан аттуу башкаруучусу болгон. Мусулман жазууларында Гуркан " Кандардын каны" деген маанини билгизген. К. к-лар маникей дининде болушкан. К. к-лардын батышка карай келиши эки жол менен өтөт.
Чымын жанын аябай
Мен эмне болом — деп,
Романов, Бакыт Асылбекович
Кыскача өмүр таржымакалы
Учурда "Улуу баян" коомдук фондунун жана Республикалык "Манас" жаштар ордосунун директору кызматтарын аркалайт.
Жарык режими
Кызыл нурлар өсүмдүктүн өсүмүн, жетилуусун ылдамдатса, көк нурлар мунун теокерисинче таасир кылат. Текши тийген жарык өсүмдүктүн бутагын жайып өсүшүнө, устунен тийген жарык өсүмдүктүн көп бутактабай шодоюп бийик өсүшүнө алып келет
Дергаиш (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Орск шаарынан Сакмара дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Ганглийди блокадалоочу каражаттар
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Доор Медиа коомдук фонду
Турмуш таразасы
Программа орус жана кыргыз тилдеринде дярдалып, бардык интернет порталдарга таркатылат:
Бийлик
Бийлик – башкаруу же буйруу менен бирөөнүн аракетин өз эркине баш ийдирүүгө мүмкүндүгү бар бедел, укук, күч (экономикалык, саясий, мамлекеттик, үй-бүлөлүк ж. б.).
Бийлик тап коому менен кошо чыккан. Тап менен мамлекет келип чыкканга чейин үстөмдүк кылуучу аппарат, мажбурлоочу мекемелер болгон эмес. Кийинчерээк туугандык уруулук байланыштар бузулуп, уруу аксакалдарынын авторитетинин ордуна коомдук Бийлик пайда болуп, үстөмдүк кылуу функциясына ээ болот.
Кишемиш мөңгүсү
Кишемиш мөңгүсү - Түркстан кырка тоосунун түндүк капталында, Кишемиш суусунун алабында жайгашкан. Узундугу 9,6 км, аянты 5,8 км2. Башы деңиз деңгээлинен 5020 м, этеги 3120 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 4070 м. Абляциясынын аянты 3,0 км2. Түркстан тибиндеги өрөөн мөңгүлөрүнө кирет. Кийинки мезгилде мөңгү чегинип жаткандыгы байкалууда. Андан Исфаранын оң курамы — Кишемиш суусу башталат.
Батон
Батон (фр. baton таяк) циркте жумшак сүйрү (кебез толтурулган) жаздыкчасы бар чакан таяк; маскарапоздун шайманы.
Вест-Индия компаниялары
Вест-Индия компаниялары - Америкада жана Батыш Африкада соода жүргүзүүгө жана колониялаштырууга монополиялык укугу бар европалык соода компаниялары.
Чак
Чак (Чак) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Чоң-Алай районундагы айыл. Чоң-Алай айыл округу составына кирет.
Калкы
Калкы - 1 884 киши.
Кара Манас
Кара Манас Өзбек ССРинин Бостон районунундагы айыл. Элдик уламыш боюнча бир замандарда бул жерди Манас баатырдын бир жээни бийлеп турган экен. Ал жээни той берип, Манасты чакырбай коёт. Тойго келген кытай-калмактар тике карап каяша айтар баатырлардын жоктугун көрүп, тойдун чаң-тополоңун чыгарышыптыр. Ошондо карыялар, айыл аксакалдары жашыруун кеңешип, Манаска кабар беришет. Баатыр Манас колу менен келатканын кытай-калмактар алыстан көргөндө эле "Кокуй, кара Манас келип калды качкыла!", — деп чуру-чуу түшүп качкан экен. Ошондон улам бул жер К. М. аталып калыптыр.
Чыңша
Чыңшаа — "Манас" эпосундагы топоним. "Манас" эпосунда Чоң-Бээжиндин жанында деп сүрөттөлөт. Бээжинге жоого аттанган Манастын колу Ч. талаасы аркылуу өтөт (Сагымбай Орозбаков, 4. 215).
Демократиялаштыруу толкундары
Демократиялаштыруунун биринчи (узун) толкуну болжол менен 1828-ж. башталат да, 1926-ж. аяктайт. Анын тамырлары Америка жана Француз революцияларына дейре кетет. Бирок демократиянын чыныгы түзүлүшү XIX к. болуп өтөт. Бул мезгилде демократия АКШда, Францияда, Швейцарияда ж.б. 29 өлкөдө орнойт. Бул мезгилдеги демократиянын пайда болушунун негизги себептери өнөр жайлаштыруу, шаарлаштыруу, буржуазия менен ортоңку таптын пайда болушу, жумушчу таптын уюмдарынын түзүлүшү, теңсиздиктин акырындап азайышы болуп эсептелет. Демократиялаштыруунун биринчи толкунунун ордуна биринчи реверсивдик толкун келет (1922-1942). Ал нагыз Италиядагы (1922) Муссолини орноткон фашисттик бийликтин учурунан башталат да, тоталитардык идеологиянын таасиринин күчөшү менен мүнөздөлөт. Жада калса демократиялык бийлик сакталган өлкөлөрдө да (Великобритания, Франция), Улуу депрессиянын таасири астында демократияга карты кыймылдар күч ала баштайт. Ушул мезгилдеги авторитардык бийликке кайтып келүү 33 өлкөдө болуп өткөн.
Кыргыз жыл эсеби
1. Куран деп кыргыз эликтин текесин айтат. Элик сентябрда (тогуздун айы) жүгүрүп  жана токтолот. Жалган куранда жаңыдан бала түйүлөт. Бооз-кысыры жалган, арсар чагы. Ошол себептен жалган куран дейт. 2. Чын куранда бала көтөрүп алган үчүн ал айды чын куран дейт., 3. Бугу баш оонанын аягында ышкырат (ызгырык) дейт. Бугунун ызгырыгындай деп, анын үнү өтө уккулуктуу болуп кезген чагы. Бугу айында туулган үчүн бугу дейт. 4. Кулжа жетинин айында жүгүрүп, бештин айында токтолуп, кулжада тууйт, андыктан кулжа дейт. 5. Теке бештин айынан 20- сынан абдан озгону Зона жете кезет. Үчтүн айынын башында жүгүрөт. Бул болордо 15 күн кеч жүгүрөт. Үркөр тууйт, андыктан кулжа дейт. 6. Бугу баш оонанын аягында, аяк  оонанын башында башы оогон жакка кетип, кезип жүрөт. Ушул себептен баш оона десе керек. 7. Аяк оонада бугунун аягы тынбай маралга кыйгач жүгүргөн чагы болуп (замандын  далай  оозуна жараша күндөрдө бир аз илгери-кийин жылышы болмогу мүмкүн) калган  үчүн бул айды  аяк оона десе керек.
Ненз-Яха (Нерута-Яха куймасы)
Ненз-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Нерута-Яха дарыясынын сол жээгинен 51 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 31 км.
Эпифора
Эпифора (гр. – кошумча) – ыр жолдорунун соңундагы сөздөрдүн же сөз айкаштарынын кайра-кайра кайталанышы. Мисалы, Жүзүмдүн тырыгына күлбө селки! Жадыңдан чыктыбы же согуш өртү?! Жүрөктө: өмүр көркү, көңүл көркү. Бул тырык – кандуу согуш салган белги. Бул тырык – ал согуштан калган белги. Коргогом: келечекти, элди, жерди. Бул тырык – көлдө да бар, жерде да бар. Таналбайм: Ушул тырык менде да бар. (Т. Байзаков)
Үзүк
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Зууракан Кайназарова
Кайназарованын элесине
Бүгүнкү күндө Сокулук районундагы Чаткүл айылындагы орто мектеп, Сокулук жана Асылбаш айылдарындагы көчөлөр анын ысымын алып жүрүшөт.
Урал (Кармаскалин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Батут
Батут - (фр. batoude, итал. battuta урунуу) көкөлөп секирүү үчүн орнотулган пружиналуу төрт чарчы керме түзүлүш, резина серпилгичтүү (амортизатор) темир алкакка горизонталь абалда бекитилген тор. Батуттун узундугу 5, туурасы 1 м келип, жерден 1,2 м бийиктикте орнотулат, анын бүктөмө, ажыратма түрү бар. Батутта секирүү (бирден же жуп синхрондуу) спорттун түрү. Эл аралык федерациясы 1964-ж. негизделген. Дүйнөлүк чемпионат 1964-жылдан өткөрүлөт.
Жарык конусу
Жарык конусу салыштырмалуулук теориясында узундуктун, убакыттын, ылдамдыктын ж. б. чоңдуктардын өзгөрүшүн түшүндүрүү үчүн колдонулат
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
ССРСтин эл-аралык-укуктук таанылуусу
ССРС эл-аралык-укуктук танылуусу — ССРСтин түзүлгөнүнөн баштап жана анын кулашына чейинки ССРСтин дипломатиялык карым-катнаштарынын түзүлүшүнүн хронологиялык тартиби.
Физикалык-химиялык механика
Физикалык-химиялык механика – фазалар тийишүү беттери механикалык, физ.-хим. таасирлер натыйжасында өзгөрүүсүн аныктайт. Коллоиддик хим-нын өзүнчө бир тармагы катары каралат. Илимий изилдөөлөр негизинен үч багытта калыптанат: 1) беттик кубулуштар; 2) чөйрөнүн таасири; 3) беттеги адгезия жана когезия.
Выдриха (Каменка куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жардырып ширетүү
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Джуса (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Мен жана милиция
Өзүмдүң документтеримди ар дайым алып жүрүүгө кажетпи?
Албетте, өзүңдү далилдечүү күбөлүктөрдүү, документтерди жанынга алып жүргөңгө кажет. Сени такточуу, документ бул паспорт, эгерде сен 16 жашка толо элек болсон – анда такточуу документ, ал туулган жөңүңдө күбөлүк.
Жапалак үкү
Жапалак үкү (Asio flammeus) - кадимки үкүлөр тукумундагы куш.
Уз. 35-42 см. Жопу боз, боору ак, же саргыч. Көбүнчө Европа, Азия, Түн. жана Түш. Америкада, Каролин жана Гавай аймактарында. Майда кемирүүчүлөрдү жеп, айыл чарбага пайда келтирет.