cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кыргыз Республикасынын экономикасы
Берлин шаарында 2007-жылдын 14-ноябрында Кыргыз Республкасынын эл чарбасын уюштуруу үчүн башкаруу кадрларын окутуу боюнча кызматташуу тууралуу Кыргыз Республикасынын Өкмөтү менен Германия Федеративдүү Республикасынын Өкмөтүнүн ортосунда өз ара түшүнүшүү меморандумуна кол коюлган.
Ыйгаруу жөнүндө доо
Ыйгаруу жөнүндө доо – жоопкерди белгилүү бир аракет жасоого же мыйзамсыз аракеттен карманууга (мүлктү кайырып берүүгө, зыян ордун толтурууга, бышмана, алимент төлөөгө, мүлктү пайдаланууга жолтоо болбоого) мажбурлоого багытталган доо.
Диоктофималар
Диоктофималар (лат. Dioctophymatida) —  жумуру мите курттардын бир түркүмү.
Мамбет Чокмор уулу
Колдонулган адабият
Манас сабагы, Бектур Исаков, Бишкек-1994
Сыдыкова Рахима
Эмгек жолун «Кыргызстан маданияты» гезитинде корректор болуп иштөөдөн баштаган. Кийин Кыргыз Республикасынын Илимдер академиясында аспирантурада окуп, Кыргыз мамлекеттик телерадио комитетинде редактор, 1978-жылы Кыргыз Илимдер академиясында кенже илимий кызматкер, илимий кызматкер, улук илимий кызматкер болуп иштеп, 1989-жылы «Кыргыз поэмаларындагы чеберчилик маселелери» темасында кандидаттык диссертациясын коргогон. 2000-жылы Адабият таануучу-доцент наамына ээ болгон.
Алгачкы айкаш
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Лондон сүйлөшүүлөрү (1939)
Лондон сүйлөшүүлөрү (1939) – Улуу Британия менен фашисттик Германия өкүлдөрүнүн жашыруун макулдашуусу. Лондон сүйлөшүүлөрү 1939-ж. июнь– августта өтүп, анда Версаль тынчтык келишиминин (1919) айрым жоболорун кайра кароо жана колониялык маселелер боюнча макулдашууларга келүү мүмкүндүгү белгиленген. Лондондун сунушу боюнча Чыгыш жана Түштүк-Чыгыш Европада фашисттик Германиянын бөтөнчө мүдөөлөрүн аткаруу жана өз колониялык ээликтеринде Улуу Британиянын укугун таануу, бири-бирине кол салбоо (эки тарап тең агрессиядан баш тартуу), мындан тышкары саясий жана экономикалык жактан таасирлүү чөйрөлөрдү фашисттик Германия менен бөлүшүү тууралуу жашыруун сүйлөшүүлөр жүргөн. Лондон сүйлөшүүлөрүнүн жүрүшүндө Британия жетекчилиги фашисттик агрессияны Чыгыш Европага жана СССРге багыттоого умтулган. Бирок Лондон менен Берлиндин ортосундагы карама-каршылыктын тереңдиги, болгондо да фашисттик Германиянын бүт дүйнөгө үстөмдүк кылууга умтулушу Лондон сүйлөшүүлөрүнүн натыйжасыз аякташынын негизги себеби болгон.
Каримов Мирзахалим
Кыргыз тилинде
Тазабеков Эркинбек
1999-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон.
Кара-Суу (Жайыл району)
Калкы
Калкы - 534 киши.
Уран Сарбагышев
Уран Сарбагышев - атактуу кыргыз бийчиси.
Ватылька
Ватылька — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Таз дарыясынын сол жээгинен 792 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 273 км.
Талканов, Эрнис
1995-жылы Бөкөнбаев айылындагы Ж.Алтымышбаев атындагы орто мектепти аяктап, 1998-жылы ушул эле айылдагы №81 кесипчилик лицейде окуп, «Компьютерде иштей билген бухгалтер» кесибин алып чыккан. 2003-жылы. Бишкек шаарындагы Кооперативдик техникумун аяктаган. 2008-жылдан Бишкек гуманитардык университетинин сырттан окуу бөлүмүндө билим алууда.
Ч.Айтматов фонду уюштурган «Дебют-2007» адабий жайкы мектебинин сертификатынын ээси.
Аккуланын чидери
Тамак бышырып жеген таш тулгалар да ушул мезгилге чейин сакталып калган.
Диропсистер
Диропсистер (лат. Dieropsis) — ала коңуздардын бир уруусу.
Жозеф Хеллер
Жозеф Хеллер (англ. Joseph Heller; 1923-жыл 1-май — 1999-жыл 12-декабрь) — романдарды, аңгемелерди, пьесаларды жана сценарийлерди жараткан америкалык жазуучу болгон. Ал "Айла-22" (англ. Catch-22) романы менен таанымал. Роман согуш жана бюрократия туурасындагы сатира болуп саналат. Аталышы абсурд жана карама-каршы чечим кабыл алуунун синоними болуп калган.
Питтсгроув Тауншип (Нү-Жерси)
Калкы - 9393 киши. Болжолдуу аянты - 118.9 км². FIPS коду — 34-59130.
Жалпак жаактар
Жалпак жаактар (лат. Discognathichthys, syn. Garra) — каңылтыр балыктардын бир уруусу, булардын эки түрү: Индистан жалпак жаагы, орус жалпак жаагы белгилүү.
Түркстан жаянчасы
Түркстан жаянчасы (Gyptostemum reliculatum ?) - жаян сымалдар түркүмүнүн багарлар (Sisoridae) уруусуна кирүүчү балык.
Тезекбаев Асанбек
Кыргыз тилинде
Чагылган изи. – Ф.: Адабият, 1990.
Тиллебаев Эсен
Котормолору
Касымжанов Р. Ажынаама. – Ош, 1993. – 22 б.
Абдувахидов С. Ислам тарыхы. – Ош, 2004. – 268 б.
Кашка
Түрдүн жетилген стадиясынын сырткы түзүлүшүнүн кыскача баяны
Сырткы кебетеси ак балыкка окшош, бирок башы узунураак келип, үстүнөн алдын карай жалпайып, өрдөк башты элестетет, аты да ошондон берилген.
Статусу
2 [CR: A]. Кыргыз Республикасынын Кызыл китебинин тизмесине 1984 - жылы киргизилген. Сейрек кездешүүчү түр.
Диний Ишенимдери
Ислам жана Кыргызстанда патриархалдык феодал-дүйнөлүк диндер мамилелердин дээрлик үстөмдүк кылып келиши элдин рухий турмушунда диндин маанилуу орунду ээлешине себеп болгон. Кыргыздардын официалдуу дини ислам болуп эсептелсе да, ал элдин диний тушунукте- рунун толук мазмунун тузген эмес. Анын устуне мусулманчылык менен катарлаш диндин алгачкы формаларынын калдыктары да кыйла даражада сакталып келген. Азыркы Кыргызстандын аймагында исламдын таралышы IX - XII кк. таандык. Кыргыз¬дарды мусулмандаштыруу женундегу кенирирээк тарыхый маалыматтар XVI к. жазылган «Тарих-и Рашиди», «Мажму ат- таварих», «Жалис жана Муштадин», «Зийа ал Кулуб» ж. б. эмгектерде кездешет. Кыргыздар алгачкы диний ишенимдерин XVI к. чейин гана эмес, андан кийин да узак убакыттарга чейин карманып келишкен. Осмон турктерунен чыккан Сейфи (XVI к.) кыргыздарды «мусулман да, капыр да болгон эмес» деп жазган. Махмуд ибн Вели XVII к. (XVII к.) кыргыздарды капырлар деп атап «алар ... елкеге езбектердин келиши менен мусулман болуп калышы ыктымал» деген. XVII к. тенир-тоолук кыргыздарга жунгарлардын бир катар кол салууларынын мезгилинде кыргыздардын бир бөлүгү мусулман калкы жашаган Фергана өрөөнүнө жана ага тутумдаш тоолуу райондорго оошуп отурукта- шуусуна байланыштуу мусулман дини кыргыздарга кенири тарала баштаган. Жаны чейреде кыргыздар жаны динди да тез кабыл ала баштайт. Бирок Жунгар хандыгы кулагандан кииин кыргыздар мурдагы жашаган жерлерине кайтып келиши менен мусулмандашуу процесси кайрадан солгундаган. Кыргыздардын арасында ислам дининин өтө кенири таралышы Кокон хандыгынын учуруна туура келет. Анткени, динди таратуу Кокон башкаруучуларынын саясатынын бир багыты болгон. Кыргызстандын аймагындагы стратегиялык мааниси бар жайларда чептер курулуп, мечиттер салынып, кокондук молдолор мечиттерди тейлей баштаган. Бирок кыргыздардын динии турмушунда мечиттин ролу чектелген абалда болду. Анткени, мечиттер көбүнчө чеп ичинде курулуп, ал эми кыргыздар болсо алардан оолагыраак кечуп журууге аракет кылышкан Ошого карабастан XIX к. кыргыздар манызын терен тушунбесе да, исламдын негизги ырым-жырымдарын ездештуре оаштаган. Ислам угутчулеру кыргыз айылдарында кунуге беш убак окулуучу намазды уйретуп, айрыкча исламдын мистикалык агымынын (суфизм) екулдеру - эшендердин аракеттери Кыргызстандын туштук райондорунда езгече кучтуу болуп, Чуй ереенуне чеиин жайылтылган. Эшендер ездеру мюриддерди (суфизмдин жактоо- чуларын) курап, калктан зекет (мал, мулк) чогултушкан. Ислам динин биринчилерден болуп манап, баи жана башка башкаруучу таптын екулдеру кабыл алышып, андан кийин букараларга жайыл¬тылган. Ошентип, мусулмандаштыруу процесси узакка созулуп татаал кырдаалдарда ишке ашырган. Жаны дин элге тушунуксуз болгондуктан, анын эзилген катмары дин тебелдерун Кокон хандыгынын жактоочулары катары карап, аларга карата кастык мамиледе болушкан.
Рихард Вагнер
Кыскача өмүр таржымалы
Композитор, драматург, ойчул, адамзаттык ыңкылаптын жактоочусу Вилгелм Рихард Вагнер (немисче Wilhelm Richard Wagner) 1813-жылы 22-майда немистердин Лейпциг шаарында туулган. 1883-жылы 13-февралда италиялык Венеция шаарында дүйнөдөн кайткан.
Философиясы
Жалпысынан, ыңкылапчы Вагнердин оюнча, болочокку гармониялуу, телегейи тегиз коомго жетүүдө көркөм өнөрдүн ролу эбегейсиз чоң.
Антисемитизмге шыкак
Айтмакчы, Рихард Вагнердин мистицизмге ыктаган жана идеологиялык жактан шөкөттөлгөн айрым антисемиттик ойлору 20-кылымдын башындагы германдык улутчулдукка жана улутчул социализмге кыйла таасир тийгизген.
Диспарихт
Диспарихт (лат. Disparichthys) — Жаңы Гвинеянын өзөндөрүндө жашоочу балыктардын бир уруусу.
АзияУниверсалБанк
2005-жыл АУБ өлкө банктарынын ичинен алгачкы болуп комплаенс-контроль бөлүмүн түзгөн; Банк-корреспонденттер чөйрөсүн кеңейтүү иши улантылган, алардын катарында American Express Bank Ltd, UBS AG, Agricultural Bank of China сыяктуу абройлуу эларалык лидерлер да пайда болгон; Киевде (Украинада) өкүлчүлүк ачылган; Банктын 4 тилдеги (англис, кытай, кыргыз, орус) расмий сайты ачылган; Маданият менен искусствону ар тараптуу колдоого алган «Кыргызстандын алтын фонду» долбоору ишке киргизилген; АУБ 2 улуттук жана 2 эларалык сыйлыктарды жеңип алууга жетишкен;
Кыргыз улуттук оюндары
Негизинен ал оюндарда элдин ой тилеги, үмүтү, кубанычы, өкүнүчү, эрдиги, эркиндик теңдикке умтулуусу, адилеттик, акыйкаттык үчүн болгон күрөшү камтылган. Ал оюндардан элдин педагогиканын мыкты үлгүлөрү, элдик терең философиялык көз караштар, улуттук өзгөчөлүк көрүнүп турган.
Сунуш кылынган оюндардан ар түрдүү шарттарда уюштуруп жана колдонуш үчүн каалаганын тандап алууга кыйынчылык түзүлбөйт. Маселен; аспаптар, оюн өткөрүү үчүн жай, элдик майрамдарда, айыл-чарба эмгекчилеринин күнү белгилеген шаңдуу күңдөрдө, тойлордо, нооруз майрамын майрамдоодо, же болбосо жөн гана күндөлүк машыгууларда, ар кандай кружоктордо каалаган оюндарды тандап алып өткөрө берсе максатка ылайык болот.
Кызыл-Кыя
АЛ КУНДОРДУН ДАНКЫ ОЧПОЙТ
Шаарда дагы бир, уникалдуу музей бар. Ал «Кызыл-Кыя» комур кенинде, тагыраак айтканда башкармалыгынын имаратында жайгашкан. Ошол мезгилдеги жетекчи Борис Андрианович Прокофьев Егорович эле комок корсотуп, колдоп берген деп эскерет Владимир Егорович Рожков.
ЮЛДАШ ХУСЕНБАЙ УУЛУ
Кызыл-Кыя шаарындагы тоо-кен адистерин окуутуда Юлдаш Хусенбай уулунун опол тоодой эмгеги бар. Булл кишини шаар эли 30 жыл узбой депутат кылып шайлашкан. Билим беруунун отличниги болгон. Элдердин достугунун ордени жана бир канча медалдар менен сыйланган.
ПАРТИЗАНДАРДЫН КОМАНДИРИ ХРИПЧЕНКО ВАСИЛИЙ ЯКОВЛЕВИЧ
Кызыл-Кыя шахты кенине коз арткан ак гвардиячылар менен басмачыларга каршы курошкон атчандар-партизандар отрядынын командири Хрипченко Василий Яковлевичтин да Ата-журт учун синирген эмгеги зор.
Кызыл-Кыя шахты кенине коз арткан ак гвардиячылар менен басмачыларга каршы курошкон атчандар-партизандар отрядынын командири Хрипченко Василий Яковлевичтин да Ата-журт учун синирген эмгеги зор. Василий Яковлевичтин негизги адистиги – шахтер бургулоочу. Ал комур онор жайында да узак узурлуу эмгектенген. 1961-жылы 14-ноябрда каза тапкан.
АДАБИАТТАР:
Ош шаардык энциклопедиясы (фрунзе 1989)
Кылым арыткан Кызыл-К (Бишкек 1998)
Тойчубеков Жусупбек
Кыргыз тилинде
Сүйүү, сен барсыңбы: сегиз бөлүмдөн турган драма, 1995.
Миң-Булак (Нарын району)
Кыскача таржымакалы
Миң-Булак айыл округу 3 бөлүктөн турат. Өрнөк, Куйбышев жана Миң-Булак.
Ошондой эле токойду аралап шаркырап аккан Он-Арча дарыясы айылды кесип өтүп, Нарын дарыясына куят.
Бул суудан ар кандай балыктарды кездештирсе болот. Көргөн жанды суктандырган, боорунда аппак кар жаткан Ала-Мышык тоосу да өзгөчө бир көрк берип тургансыйт.
Ак марал
Колдоп эле жүргөн пир экен,
Көлпүгүп тердеп жетимиң
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Мамлекеттер аралык авиация комитети
Мамлекеттер аралык авиация комитети (англисче: Interstate Aviation Committee (IAC); орусча: Межгосударственный авиационный комитет(МАК)) – Көз каранды эмес мамлекеттердин шериктештигинин (КМШ) жарандык авиация жана аба мейкиндигин колдонуу боюнча аткаруучу орган. 1991-жылдын 30-декабрында кол коюлган өкмөттөр аларык “Жарандык авиация жана аба мейкиндигин колдонуу боюнча макулдашуунун” негизинде түзүлгөн. Комитеттин башкы кеңсеси Москвада, Россияда, жайгашкан. 2011-жылдан бери директору – Татьяна Анодина.
Дерматит
Белгилери
Жалпы белгилери ар түрдүү болушу мүмкүн: дене ысыйт, дүүлүгөт, сиркеси суу көтөрбөйт, уйку качат, нерв системасынын иши начарлайт жана башкалар Дерматит болгон жер тызылдап ачышып, кычышат, ысып, сайгылашат.
Ыкчам байкоо
Ыкчам байкоо – ыкчам-издөө ишмердигинин милдеттерин чечүү үчүн мааниси бар кубулуштарды, окуяларды, жосундарды, фактыларды, жүрүмдөрдү жашыруу, үзгүлтүксүз, түздөнтүз көрүү же ыкчам-техникалык каражаттардын жардамы менен кабыл алуу жана каттоо.
Сабана (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Сабана — Башкыртстандын Дюртюлин районундагы айыл, Эски янтуз айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 148 киши. Почта индекси — 452306, ОКАТО коду — 80224834009.
Карымшаков Санарбек
Көркөм образдын табияты: Адабий сын макалалар. – Ф.: Кыргызстан, 1977. – 108 б.
Учтуу канат
Түрдүн жетилген стадиясынын сырткы түзүлүшүнүн кыскача баяны
Анча чоң эмес (18 см чейин), жону саргыч-жашыл, капталдары күмүштөй жылтылдаган ак түстө. Курсак сүзгүчтөрүнүн ылдый жагында кабырчыгы жок. Арка сүзгүчүнүн биринчи укуругу узун, жылмакай тикенек түрүндө.
6-август
6-август — Григорий календары боюнча жылдын 218-күнү (толук жылда 219). Жылдын аягына чейин 147 күн бар.
Токтогазиев Жумабек
Автордун бул драмасы айтыш коомунун «Калемгер» клубунун 2007–2008-жылдардагы Республикалык деңгээлдеги жашыруун сынакта жеңүүчү деп таанылган.
«Ибилистин кызы» жана «Ак куюн, Боз куюн» аттуу балдар үчүн жомок жана жаңылмачтар китептери жакынкы мезгилдерде жарык көрмөкчү.
1996-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
8-август
8-август — Григорий календары боюнча жылдын 220-күнү (толук жылда 221). Жылдын аягына чейин 145 күн бар.
"Манас" эпосунун тарыхый өнүгүшүнүн негизги этаптары
Автор түрк-моңгол элдеринин эпикалык чыгармаларынын алгачкы формалары "Манас" эпосунда сакталганбы деген суроолорго илимий негизде жооп берүүгө аракеттенген. «Манас» эпосунун эпикалык циклдештирүүнүн тарыхый шартына жана кыргыз элинин этникалык тарыхы менен байланыштуулугу жөнүндөгү маселелерге токтолгон, ошондой эле Манастын тарыхы жөнүндөгү полемикалуу маселелерге «Манас» эпосундагы эпикалык доорго кыскача мүнөздөмө берген. Китептеги маселелердин бири — эпикалык душман проблемасы. Эпостогу эпикалык душмандар: кытай, манжу, калмак, кара кытай, солон, шибээ жана башкалар элдердин аттары (айрыкча кытай, кара кытай) жөнүндө изилдөөчүлөрдүн ар кандай көз караштарына илимий жактан баа берип, өзүнүн көз карашын айтат. Изилдөөдө кыргыз эли менен жалпы маданий карым-катышта жашап келген элдердин (өзбек, тажик, уйгур, казак, каракалпак жана башкалар) ортосундагы жалпылыктарды салыштырып караган. Эпостогу эпикалык окуялардын ар түрдүү мотивдерде өзгөрүп-өнүгүүсү, жаңы эпизоддор менен толукталышын иликтөө менен кайсы мезгилдерде пайда болуп циклдештирүүнү аныктоого аракеттенип, «Манас» эпосунун тарыхый өнүгүшүнүн этаптарын төмөндөгүдөй белгилейт:
Савватеевка (Нюрса куймасы)
Савватеевка — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Нюрса (Чоң Нюрса) дарыясынын оң жээгинен 140 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Кызыл жалбырактуу алма
Кызыл жалбырактуу алма (Malus niedzwetzkyana, Dieck) - Жаратылышта бийиктиги 4-7 м ге чейин жеткен дарак. Көп жылдык сабагынын кабыгы кызыл-күрөң, бир жылдыктары – чымкый күрөң-кызыл. Жалбырактары калың, тыгыз, күңүрт-жашыл, узундугу – 7-10 см, кызгылт темгилдүү. Гүлдөрү ачык- кызгылтым, диаметри – 3-5 см. Мөмөсү анча чоң эмес, шар сымал, көгүлтүр кызыл. Жемиши – чымкый кызыл. Уругу күңүрт-күрөң, күрөң-кызыл темгилдүү. Чаткал кырка тоосунда өскөн дарактарынын мөмөсүнүн кабыгы катуу, жыгачтанган сымал.
Алмамбеттин арманы
АЛМАМБЕТТИН АРМАНЫ» — элдик дастан күү. Комузчулар арасына кеңири таралган бул күүнүн чыгышына «Манас» эпосундагы Алмамбет баатырга байланыштуу окуялар себепчи болгон. Коңурбай баштаган кытай кандары менен батыша албай, эли-жеринен кетүүгө аргасыз болгон Алмамбет казак баатыры Көкчөгө келип туруп калат. Анын келиши менен казак элинин туурдугу май, өзүлөрү бай болуп, Алмамбеттин айбатынан казактарга даап эч ким кол сала албайт. Эл Алмамбетти өз элинен чыккан баатырдай урматташат. Алмамбет да аларды сыйлайт. Алмамбетти көрө албаган казак билермандары, алардын тилине кирген Көкчөнүн кичи аялы Буудайбек Алмамбетти каралайт. Аларга ишенген Көкчө «Элиңе, жериңе кет тентиген кул» — дейт. Кейиштүү тагдырга туш болуп, же түз бастырып кете берээр жери жок кайгыга баткан Алмамбетке Акеркеч Манас баатырга баргын деп кеңеш берет. Ошондо Алмамбет капалана: Көкчөдөн көргөн күнүм бул, Көсөмгө кантип барамын? Өлөңдүү жерге өрт койгон, Көсөлгө кантип барамын ...Нарынан качып пилине Барган менен нетейин? Башымды алып кутулуп, Башка бир жакка кетейин,— дейт каңырыгы түтөп. «А. а.» айтым күү болгондуктан адатта комузчу адегенде күүгө өзөк болгон ушул окуяны аңгемелеп айтып келип, анан күүнү аткарат. Күү жай жүрүштөгү кайрыктарда өткөрө муңдуу чертилет.
9-август
9-август — Григорий календары боюнча жылдын 221-күнү (толук жылда 222). Жылдын аягына чейин 144 күн бар.
«Манас» эпосунун тарыхый өнүгүшүнүн негизги этаптары
Интернеттеги шилтемелер
категориясы: "Манас" эпосу
Узун куйрук карала таранчы
Узун куйрук карала таранчы (лат. Vidua paradisea) —
Ощал (дарыя)
Ощал — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Омск облусу, Новосибирск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Чижапка дарыясынын оң жээгинен 123 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Токтогулов Исабек
Кыргыз тилинде
Өрүккө илинген ай: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1985. - 20 б.
Жылан менен куркулдай: Ырлар, жомоктор. – Б.: Айат, 2006. - 24 б.
Төлөгөн Касымбеков
Төлөгөн Касымбеков (1931 - 2011) — Советтик жана Кыргызстандык жазуучу. Кыргыз Республикасынын Баатыры
Өмүр баяны
Башталгыч класста мугалими жана Ак-Жол айылдык советинин жооптуу секретары болуп иштеген.
1952 – жылы «Кичинекей жылкычы» аттуу чыгармасы «Советтик Кыргызстан» журналында биринчи жолу жарыкка чыккан. «Адам болгум келет» аттуу повести 1965 – жылы орус тилинде жарык кɵргɵн. Жазуучунун эң маанилγγ чыгармаларынын бири болуп «Сынган кылыч» эсептелинет (1971), ал 1980 – жылы англис тилине которулган. Башка чыгармаларынын арасында Кыргызстандын тарыхын ХIХ – кылымдын ортосунан баштап ХХ – кылымдын башына чейин баяндаган «Келкел», «Чапкын», «Баскын», «Кыргын» деген романдарын да атап ɵтсɵк болот.
Орто азия алмуруту
Орто азия алмуруту (Pyrus ussuriensis) - роза гүлдүүлөр тукумундагы мөмө дарак. Узунакмат, Пескем, Чаткал тоо кыркаларында сейрек кездешет. Апрель айынын экинчи жарымында гүлдөйт, мөмөсү сентябрдын аягынан баштап быша баштайт. Селекция иштери үчүн өтө баалуу. Кыргызстандын Кызыл китебинде катталган.
Эркин-Тоо
Кыргыз Республикасынын Президенти Р.И.Отунбаеванын «Эркин Тоо» гезитинин 20 жылдык мааракеси менен куттуктоосу
Топчубек ТУРГУНАЛИЕВ,                    коомдук ишмер: - Бул гезиттин аты укмуш – эркин анан тоо деп. Ар заманда бул гезиттин мамлекеттик макамы сакталып келатат. Ушул 20 жылдын ичинде 4-5 жолу бийлик алмашса да “Эркин Тоо” туруктуу калды. Силердин милдет – Өкмөттүн токтом, Мыйзамдарын жазып туруу да. Айрым учурда өкмөттүн пикирине дал келбеген макалалар да чыгып калууда. Ошондуктан “Эркин Тоонун” өзгөчө бир орду бар. Силер мен айткан экинчи касиетиңерди – бийликтин жакшы жагын жакшы, жаман жагын тартынбай жаман деп көзгө сайып көргөзүп турушуңар керек.
Зыряновка (Имшагал куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Саддл Ривэ (Нү-Жерси)
Калкы - 3152 киши. Болжолдуу аянты - 12.9 км². FIPS коду — 34-65400.
Токтоналиев Жапаркул
Эл агартуу, советтик, комсомолдук жетекчи кызматтарда иштеген. 1959-жылдан тартып инженер-электрик боюнча гидростанция курулушунда прораб, адистештирилген «Сельхозэлектро» курулуш башкармасынын башкы инженери, начальниги, Республикалык «Кыргызсельэлектро» трестинин башкы инженери, башкаруучусу, Кыргыз ССР айыл чарба министринин орун басары кызматында иштеген.
Кыргыз тилинде
Кыргыз ССР айыл чарбасын электрлештирүүнүн проблемалары. – Ф.: Кыргыз ИНТИ, 1975. – 40 б.
Перна
Перна — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Виссервис дарыясынын оң жээгинен 1 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Средний Кагал (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Васюган. Дарыянын айрыгы — Кеттен Васюганга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Фрэнк Герберт
Биография
Фрэнк Герберт дагы башка чыгармаларды жазган, алардын арасынан белгилей кетчү, «Дөө деңизде» (Dragon in the Sea, 1956), «Жашыл мээ» (The Green Brain, 1966), «Багыт — боштук» (Destination: Void, 1966), «Гейзенберг көзү» (The Eyes of Heisenberg, 1966), «Асмандын жаратуучулары» (The Heaven Makers, 1968), «Сантароги барьери» (The Santaroga Barrier, 1968), «Хеллсторм уюгу» (Hellstrom’s Hive, 1973), «Жылдыз камчы астанда» дилогиясы(Whipping Star, 1970) жана «Досади эксперименти» (The Dosadi Experiment, 1977).
Ылымсаноо вексели
Ылымсаноо вексели – 1) банкка катталуу акысы үчүн акча албай туруп берилген вексель. Вексель берүүчү анын биринчи алуучусунун андан ары бул векселди сатып алуусу жөнүндөгү «оозеки убадасына» ишеним артат; 2) кредит алууга жөндөмдүү тарап векселдин баалуулугун көтөрүү максатында өзүнүн индоссаменти кылган которум вексели же ошол сындуу төлөм талаптары.
Элдик искусство
Көркөм кол өнөрү
Көп кылымдык көркөм чыгармачылык көчмөн тиричиликтин, өндүргүч күчтөрүнүн начар өнүгүшүнүн шарттарында пайда болгон. Эл негизги кесиби- малчылык жана дыйканчылык менен катар үй өндүрүшүнүн жана кол өнөрчүлүгүнүн шарттарында өз чарбасынан (жүн, булгаары, тери) жана сырттан (темир, күмүш) алынган айрым чийки заттарды колдонуу менен турмушка зарыл материалдык байлыктарды жаратып келген.
Көркөм чыгармачылык укумдан-тукумга өтүү менен өнүгүп олтурган. Чеберчилик менен салт улам кийинки муунга мурас- талып, элдин тарыхы менен кошо өнүккөн. Кыргыздардын колдонмо өнөрүнө өзүнө таандык өзгөчөлүк, таланттуулук, укмуштуудай көп түрдүүлүк мүнөздүү. Буюмдун практикалык функциясы менен көркөм жасалганын айкалышы жана жалпы элдик мүнөздө болушу анын эң баалуу сапаты болгон. Кыргыз эли көчмөн турмушка тыгыз байланышкан боз үйдүн, ат жабдыгынын кайталангыс өзгөчө жасалгасын жараткан. XIX к. кыргыз жасалга-колдонмо өнөрү жогорку деңгээлге жеткен. Түс (өң) менен оймо-чийме жасалгалоонун негизги каражаты болуп кала берген. Анда элдин рухий дүйнөсү жана таланты чагылдырылган. Эл түс маданиятынын эстетикалык нормаларын иштеп чыгып, анын оймо-чийме менен айкалыш эрежелерин калыптандырган. Натыйжада жөнөкөйлүүлүгү жана таасирдүүлүгү боюнча эң сонун шайкештик пайда болгон.
Дозиния
Дозиния (лат. Dosinia) — кош капкалуу моллюскалардын бир уруусу, буларга жапон дозиниясы (лат. D. Japonica) кирет.
Рус-Урса (Миякин району, Башкыртстан)
Рус-Урса — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Енебей-Урсаев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 32 киши. Почта индекси — ?, ОКАТО коду — ?.
Сазан кара балыгы
Чектөөчү факторлор
Кайра көбөйүү үчүн табигый шарттардын начарлашы, браконңерлик, жырткыч балыктардын түрлөрүн байырлаштыруу.
Пикуляк (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Обь Васюган дарыясынын куюлушунан Вах дарыясынын куймасына чейин. Дарыянын айрыгы — Васюган, дарыя бассейни — Иртышке кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Ричард Адамс
Ричард Жорж Адамс (англ. Richard George Adams; 1920-жыл 9-май — 2016-жыл 24-декабрь) — англиялык жазуучу болгон. Ал "Уотершип дөңсөсү" (англ. Watership Down), "Шардик" (англ. Shardik) жана "Ылаңдаган иттер" (англ. The Plague Dogs) аттуу чыгармалардын автору катары таанымал. Ал Экинчи дүйнөлүк согуш учурунда Британиянын армиясында кызмат өтөгөнгө чейин университетте заманбап тарых багытында билим алган. Андан кийин ал окуусун аяктаган соң Британиянын жарандык кызматына кирген. 1974-жылы, "Уотершип дөңсөсү" жарык көргөндөн эки жыл өткөндөн кийин Адамс толук түрдө жазуучу болуп калган.
Сата (Миякин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Васисс (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Дары майлар
Дары майлар — бир өңчөй, бүртүксүз жумшак массалар. Алардын составына дары заттар жана дары майдын негизи (формага келтирүүчү заттар) кирет. Дары майдын негизин вазелин, ланолин (койдун жүнүн жууганда чыгуучу зат), парафин, мом жана башка түзот. Дары майлар (териге же көзгө, мурунга) сыйпоого колдонулат. Кээде тери аркылуу жеңил сиңүүчү дарыларды берүү үчүн да дары майлар жасалат. Алар ички органдардагы патологиялык процесске таасир этүүчү максатта сыйпалат. Дары майлар оозу бекитилген банка же сыкма идиште салкын жерде сакталат.
Сүйрү канат түспөлдүүлөр
Сүйрү канат түспөлдүүлөр (лат. Dactylopteroidei) —  сүйрү канат балыктардын бир түркүмчөсү, буларга сүйрү канат сымалдуулар тукуму (лат. Dactylopteridae), сүйрү канаттар уруусу (Dactylopterus) жана төмөнкү түрлөр да кирет: Чыгыш сүйрү канаты (Dactylopterus orientalis), Жер-Орто деңизинин сүйрү канаты (Dactylopterus volitans).
Керимжанова Бүбүй
Кыргыз совет адабиятынын тарыхынын очерки. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1960. – 510 б. (Ш.Үмөталиев менен бирге).
Кыргыз совет адабияты. Орто мектептин 10-классы үчүн окуу китеби. – Ф.: Мектеп басмасы, 1972. – 384 б.
Очерки истории кыргызской советской литературы. – Ф.: АН Кирг. ССР. 1961. – 520 с. (Коллектив.)
Сафар (Миякин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
25-август
25-август — Григорий календары боюнча жылдын 237-күнү (толук жылда 238). Жылдын аягына чейин 128 күн бар.
Жоди Пиколт
Өмүр таржымалы
Пиколт Аллан Хайнберг кеткенден кийин эле DC Comics басмаканасынын "Керемет аял" (3-т.,) сериалына жазуучу болуп калган. Анын биринчи саны (6) 2007-жылдын 28-мартында, ал эми акыркысы 2007-жылдын 27-июнунда чыккан.
Синай агамасы
Азыктанышы
Синай агамасынын азык тизмегине кумурскалар, чегирткелер, доңуздар, термиттер киришет. Аң улоодо агамалар негизинен көздөрүнө таянышат: ал өсүмдүктөрдүн, таштардын же дарактардын көлөкөсүндө жашынып, курт-кумурска же башка омурткасыз жанына келгенде гана кармоого киришет.Анча чоң эмес курт-кумурсканы кармоо үчүн, мисалы, кумурска жана термит, агама тилинин учун колдонот. Агаманын тилинин учунда шилекей бездери бөлүп чыгарган илээшкек шилекей бар.
Аклиматташтырылган өсүмдүктөр
Аклиматташтырылган өсүмдүктөр - жаңы өсүү шартына, биоценозго көнгөн, ылайыктанган, байырланышкан өсүмдүктөр. Өсүмдүктөрдүн аклиматташуусуна биринчи иретте жарык, аба темп-расы жана нымдуулук, жаан-чачындын саны жана бөлүштүрүлүшү, топурактын касиеттери, өсүмдүк биоценозунун курамы сыяктуу экология факторлордун мааниси чоң. Акклиматташуу өсүмдүктүн өзүнүн биологиялык өзгөчөлүктөрүнө көз каранды. Мисалы, ксерофиттер – кургакчылык шартка, гигрофиттер – нымдуу, галофиттер шордуу топурактарга оңой акклиматташат.
Кыргыззавр
Кыргыззавр (грекче-латынча Kyrgyzsaurus) – өлүп жок болгон эң байыркы кескелдириктин (сойлоп жүрүүчүнүн) бир түрүнүн илимий аталышы.
Ковский Евгений Николаевич
«1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согуштагы каарман эмгеги үчүн», В.И.Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына «Каарман эмгеги үчүн» медалы менен сыйланган.
Анемохория
Анемохория (гр. anemos – шамал, horeo – барамын, тараймын). Гүлдүү өсүмдүктөрдүн эки чоң түркүмүндө (аралалар (орхид) жана татаал гүлдүүлөрдө) көп байкалат. А. негизинен бийик тоолордо, талааларда, саванна жана чөлдөрдө көп таралган, ал көпчүлүк эпифиттерге да мүнөздүү. Ушул жол менен таралган өсүмдүктөр анемохорлор деп аталат. Анемохорлордун көптөгөн типтери бар. Голландиялык ботаник Л.Вандер Пейлунун (1969) ою боюнча, алар-ды 3 топко бөлсө болот: учуучу (метефанемохорлор), сыйгаланып жүрүүчүлөр (хамехорлор) жана жылып жүрүүчүлөр (баллистикалык анемохорлор). Учуучу диаспоралардын ичинен өзгөчө көп сандагы майда “чаңдуу” диаспоралардын, өзүнүн салмагы абдан жеңил болгондуктан абанын агымына жараша алыска барып конот. Мындай А-га эпифиттерге, сапрофиттерге жана мите өсүмдүктөрдө натыйжалуу болот. Чаң сымал уругу төмөнкү түркүмдөргө мүнөздүү: аралалар (орхидейлер), бурманниктер, саррацениктер, непентестер, росянкалар, баланофорлор, шумгуя, норичниктер, пиролалар жана верескалар жана башка уруулар. Араланын уругунун салмагы 0,003 мг, ал эми шумгуяныкы – 0,001 мг, ушундай майда уруктар башка түркүм жана урууларда болот. Мисалы, чечендирлер, кээ бир чеге гүлдүүлөр, коңгуроо гүлдүүлөр, рододендрондор, эвкалиптер жана башка Башка учуучу диаспораларга абада шар сымал болуп учуучу диаспорлор же аэростаттар кирет. Аэростатикалык ыңгайланууну аралалардын уруктарынан байкоого болот, бирок көбүрөөк ал (жемишинде) мөмөсүндө жана топ мөмөсүндө (соплодия) болот. Мындай диаспоралар кулмактын топ мөмөсүндө, кээ бир шакардуулардан, физокарпус, чатырдууларда жана башка өсүмдүктөрдө байкоого болот. Ошондой эле таянгычтары же канаттары бар диаспоралар да кездешет. Ушул сыяктуу диаспоралар ачык жерде өсүүчү өсүмдүктөрдө пайда болот,  ал эми токой өсүмдүктөрүнөн эпифиттерде байкалат. Жер бетинде шамалдын таасири менен диаспоралардын тоголонуусу А-дын өзгөчө тиби болуп эсептелет, алар өзгөчө кумдуу чөлдөрөгү өсүмдүктөргө мүнөздүү. Р. Е. Левиндин маалыматтары боюнча булар эки типте болот: аба шарлар жана аба турбиналар. Биринчи типке ак барсылдактын, ыраңдын көпшөк мөмөсү, кээ бир астрагалдар, эремоспартондун мөмөлөрү жана ышкындын жана башка кирет. Кээ бир учурда шамал бүтүндөп өсүмдүктү бир жерден экинчи жерге учуруп диаспораларын таратат. Бул учурда диаспоранын ролун бүт өсүмдүк аткарат. Мисалы, бир жылдык клоповник, кум эбелеги, көп баш. Анемохорлордун дагы бир өзгөчө тиби шамал баллистери же анемобаллистер. Аларда шамалдын кыймылы менен урук чачуу механизми болот, мисалы, апийимдин уругунун таралышы. Апийимдин кутучасы бекиген узун чоюлчаак бутчалары шамалга тирелет да, алардын уруктарын кутучанын үстүңкү тешикчелери аркылуу белгилүү 15 м аралыкка чейин чачат. Анемобаллистерге чеге гүлдүүлөр, норичниктер жана башка урууларга кирет.
Чолок-Төр мөңгүсү
Ыңгайлуу орографиялык түзүлүш жерг. Климаттык шартка айкалышкандыктан мөңгүнүн режими бир калыпта. Мөңгүдөн Жангарттын оң куймасы Чолок-Төр суусу башталат.
Төлөбаев Мухуддин
Кыргыз тилинде
Саяпкерге сабак. - Б.: Эркин-Тоо, 2000. - 66 б.
Доор сапары: Арноо ырлары. - Б.: Мектеп, 2001. - 376 б.
Мануэль Нойер
«Бавария»
19-май 2012-жылы УЕФА чемпиондор Лигасынын финалдык матчында негизги жана кошумча убакыттарда 1:1 эсебинде тең чыккандан кийин, Мануэль матчтан кийинки пенальтилер сериясында бир он бир метрлик соккуну тосуп, андан соң Петр Чехтин дарбазасына таамай сокку узаткан, бирок, ага карабастан «Бавария» күмүш байгени алып, матчтан кийинки пенальтилер сериясында «Челсиге» 3:4 эсебинде жеңилип калган.
Дарбазадан чыга калчу дарбазачы катары белгилүү. «Вольфсбург» менен болгон матчта Мануэль дарбазадан чыга калып, топ менен оюн талаасынын борбордук бөлүгүнө чейин барып, «Бавария» футболчусуна пас берген. УЕФА Суперкубогу үчүн «Челсиге» каршы матчта оюн талаасынын борборунан башы менен атаандашынын айып аянтчасына топ узаткан, ал матчта «Бавария» оюн эсебин теңдеп, пенальтилер сериясында утуп алган.
Түркстан жаяны, Жаян балык, Лакка
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Кармоого тыюу салуу, чогулган жана урук чача турган жерлерин коргоо. Статусун аныктоо үчүн санын тактоо жана кичи коруктарды уюштуруу зарыл.
29-август
29-август — Григорий календары боюнча жылдын 241-күнү (толук жылда 242). Жылдын аягына чейин 124 күн бар.
Үй жаныбарлары
Белгилери
Мындан сырткары үй жаныбарлардын ичинен майда жана бодо мал, чочко жана башкалар түрдүү ылаңдарды (бруцеллёз, күйдүргү, лептоспироз, шарп, трихофития, котур жана башкалар) жугузушу мүмкүн. Мындай малдын ылаңын болтурбоо үчүн жабыркаганын өзүнчө бөлүп, жакшылап жем, чөп берип, эмдөө жүргүзүлөт. Аны бакканда атайын кийим кийүү керек. Ылаңдаган малды союуга болбойт. Малды мезгили менен ветеринариялык текшерүүдөн өткөрүп туруу зарыл.
Перна-Шор
Перна-Шор — Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Уса дарыясынын оң жээгинен 387 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 20 км.
Вонт-Игол дарыясы
Вонт-Игол — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Окун-Еган дарыясынын сол жээгинен 30 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Субагай куйрук түспөлдүүлөр
Субагай куйрук түспөлдүүлөр (лат. Macrouroidae) — жарык чыгаруучу, тереңде жашоочу балыктардын бир түркүмчөсү, буларга субагай куйрук сымалдуулар (лат. Macrouridae) жана кыйла түрү кирет: субагай куйрук буцефал (Coryphaenoides bucephalus), куралдуу субагай куйрук (Nematourus armatus), кичине көз субагай куйрук (Albatrossia pectoralis), былпылдак баш субагай куйрук (Malacocephalus laevis), сур субагай куйрук (Coryphaenoides cinereus), түндүк субагай куйругу (Macrourus berglax), бучук субагай куйрук (Coryphaenoides rupestris), кара субагай куйрук (C. acrolepis) жана башкалар.
Төлөбеков Өмүрзак
1993-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Кыргыз тилинде
Баткен. - Б.: Басма тамга, 2000. - 128 б.
Кен Кизи
Кизи Колорадонун Ла Хунта жергесинде жарык дүйнөгө келип, Орегондун Сприңфилд жергесинде чоңоюп өскөн. Ал 1957-жылы Орегон университетин бүтүргөн. Ал "Күкүктүн уясынан учуп баратып" (анг. One Flew Over the Cuckoo's Nest) чыгармасын Стэнфорд университетинде чыгармачыл жазуу боюнча жогорку билимин алып бүтөөрү менен 1960-жылы жаза баштаган; роман эки жылдан кийин басылып чыгаары менен эле заматта коммерциялык ийгиликке жетип, сынчылардын оң баасын алган. Андан кийин ал Калифорниядагы Ла Хондага жакын жерге көчүп барып, Стэнфорддогу өзүнүн мурдагы кесиптештери, ар кандай богемиялык жана адабий чөйрөдөгү инсандар жана Мерри Пранкстерс достор менен иш-чараларды алып бара баштаган; Кислота сынамалары деп таанылган кечелерде ЛСД пайдалануу мультимедиалык иш-чаралар менен коштолгон. Ал Grateful Dead тобуна (иш жүзүндө Кислота сынамаларынын "үй тобу") башынан эле жол көрсөтүп, топтун узакка созулган карьерасынын аягына чейин эбегейсиз чоң таасир тийгизип турган. Кизи романын көрүнүктүү чыгармасы деп эсептеген болсо да, "Кай бир учурдагы улуу ой-пикир" (анг. Sometimes a Great Notion) 1964-жылы жарык көрөөрү менен эле коммерциялык ийгилик жаратып, сынчылар менен окурмандарды эки жаатка бөлүп койгон. Бул чыгармада Орегондогу токойчулар үй-бүлөсүндөгү өзгөрүүлөр баяндалат. Ал Уилям Фолкнердин заманбап улуу Йокнапатофа уламышынын жаралышына өбөлгө түзгөн.
Чалыр көз
Оорунун алдын алуу үчүн көрүүнүн начарлашы сезилери менен врачка кайрылып, убагы менен текшерилип туруу талапка ылайык. Таза абада сейилдөө, керектүү көнүгүүлөрдү жасоо, желдетилген бөлмөдө уктаган жакшы. Балдардын туура тамактанып, эс алуусуна көңүл буруу, ден соолугун чыңдоо керек.
Кыдыралиева Жибек
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Ашеванка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Долиумдар
Долиумдар (лат. Tonna) — деңиз үлүлдөрдүн бир уруусу.
Кожомбердиев Турар
Кыргыздын көрүнүктүү 1966-жылы аяктаган.
Бад-Брюкенау
Бад-Брюкенау  - Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Бад-Киссинген районуна карайт. Фульда шаарынан 30 км түштүктө жайгашкан. Калкы – 7154киши. Аянты - 23.73 км2.
Депрессия
Тарыхы
Депрессия дарыгерлерге илгертен бери белгилүү болгон. Атактуу грек дарыгери Гиппократ биздин бүгүнкү депрессия аныктамабызга абдан окшош "меланхолия" шарттарын кеңири сүрөттөп, байыркы медицинанын мүмкүнчүлүктөрүнүн чегинде дарылоону сунуш кылган.
Кошумча белгилери:
6. Туруксуз табит, салмактын жеӊилдеп же оорлоп кетиши;
Өзбекстан Республикасынын Куралдуу Күчтөрү
Иш жана тышкы байланыштар
2005-жылдын май айында аскер катышса подавлении башаламандыктарды Фергана өрөөнүндөгү шаар "аттуу форум болуп өттү, ага белгилүү болду бул тууралуу Андижанской резни. Демек, ЕС запретил сатууга курал-жарак жана ввела бир жылдык үзгүлтүксүз тыюу кирүү үчүн 12 высокопоставленных чиновниктердин, анын ичинде башчынын коопсуздук кызматынын жана ички иштер жана коргоо министрлери, обвиняя алардын үчүн жоопкерчилик тартуучу адам.
Аталык
Чек ара кызматынын, ошондой эле называемый боюнча Комитет, коргоо, Мамлекеттик чек араны бири - улуттук коопсуздук кызматынын, болуп, чек ара кызматы Өзбекстандын. Алар кирди карата пикир келишпестиктер менен киргизских чек ара аскерлеринин нарын, Баткен облусу. чек Ара кызматынын иштейт эле приречных аскердик-деңиз күчтөрү Өзбекстандын, алар өзүнө эки Гюрза класс канонерских сайган.
Үй жылытуу
Түрлөрү
Үй жылытуу үчүн жергиликтүү же борбордошкон жылытуу системалары колдонулат. Негизииен суу, аба, буу менен ысытылат. Жергиликтүү системага меш менен жылытуу (көбүнчө көмүр, жыгач, торф жагуу менен); борбордошкон системага төмөнкү басымдагы суу менен жылытуу кирет. "Жылытууда негизинен төмөнкү гигиеналык талаптарды аткаруу: имараттын-ичинде эң ылайыктуу микроклиматты (бөлмөнүн температурасы 18—22°, абанын салыштырма нымдуулугу 35—45%, аба кыймылынын ылдамдыгы 0,1 — 0,3 м/сек) жана жетишерлик туруктуу ички температураны түзүү зарыл. Меш менен жылытууда сутка ичинде температуранын өзгөрүшү 6°тан, ал эми борбордошкон жылытууда 3°тан ашпоосу керек.
7-август
7-август — Григорий календары боюнча жылдын 219-күнү (толук жылда 220). Жылдын аягына чейин 146 күн бар.
Уткине (Дюртюлин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Кызыл колтук бака
Жалпы жана өлкөдө таралышы
Түштүк-чыгыш Казакстанда түрдүн ареалы бир нече обочолонгон бөлүктөрдөн турат ( батыш тарапта Чүй өрөөнүнөн тартып Чыгыш Балхашка чейин), Түндүк-чыгыш Кыргызстанда жана Батыш Кытайда ( Синцзян жана Ганңсу). Кетментөбө өрөөнүнүн эң батышында анык табылышы аныктоону талап кылат. Кыргызстанда Чүй өрөөнүндө Бишкек шаарынын чыгышына карай Токмокко чейин, Ысыккөл өрөөнүндө көлдүн жээктери жана көлгө куюлган суу нуктарынын бойлору. Бардык жерлерде анда-санда кездешет. Кочкор өрөөнүндө Чу жана Кочкор сууларынын, жана Жумгал суусунун жогору жана ортоңку агымынын жайылмасынын жээктери.
Чектөөчү факторлор
Көл бакасы Rana r idibunda Pal l интродуцияланган түр менен конкуренттик кылууга жөндөмсүздүгү ( Ысыккөл өрөөнү), жашаган жерлеринин булганышы ( Чүй өрөөнү). Табигый душмандары: түлкү, кулаалылар, бор баштар, суу жыландар жана гелңминттер. Санынын өзгөрүлүшүнүн негизги себептери-ирригациялык иштер, суулардын агымынын өзгөрүлүшү, малдын жайылышы, жолдордо өлүп жоголушу жана кишинин түздөн-түз кол салуусу ( элдик дарылоо үчүн колдонушу ).
Уюштурулган коргоо аракеттери
Учурда, Кыргызстанда атайын коргоо чаралары көрүлгөн эмес, Ысыккөл коругунун жана Токмок заказнигинин жалпы режими астында жашаган аймактары коргоого алынган. Казакстандын Кызыл китебине киргизилген.
Урбаев Абдирашит
Чыгармачылыгы мектепте окуп жүргөндө эле башталып, «Бөбөгүм» деген биринчи ыры 1962-жылы «Кыргызстан пионери» гезитине жарыяланып, кийин ырлары, кыргыз, орус тилдеринде жазган макалалары облустук, республикалык гезит-журналдарда, альманахтарда басылган.
Козубеков Төлөгөн
Козубеков Төлөгөн (1937- ) -акын, жазуучу, котормочу.
Базариха (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — РФ менен Казакстан Республикасы чек арасынын аягына чейин Чоң Уват көлүн кошпогондо Чоң Уват Суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Ишим (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү), дарыя бассейни — Иртыш.
Күмүшбек кызы Алтын
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Усубалиев Бейшенбай
«Түтүн» аттуу жыйнагы Кыргызстан Жазуучулар союзунун жылдын мыкты китеби, «Кызык», «Шишек» аттуу аңгемелери «Кыргызстан маданияты» гезитинин жыл-дын мыкты аңгемеси сыйлыгына татыган. 50гө чукул повесть, аңгеме, көркөм очерк, публицистикалардын автору. Илим жаатында жүздөн ашуун илимий эмгектин, анын ичинде үч илимий монографиянын, бир окуу китебинин автору, филология илимдери-нин доктору, профессор, Эл аралык Айтматов академиясынын академиги.
Кыргыз тилинде
Түтүн: Повесть жана аңгемелер. - Ф.: Адабият, 1991. - 238 б.
Түн: Повесттер. - Б.: Авразия, 2009. - 412 б.
Орто Азия таш бакасы
Чектөөчү факторлор
Антропогендик таасир астында жашаган жерлеринин өзгөрүлүшү ( көп жылдык пайдалануудан такырайы кетиши) жана бузулушу, дың жерлерди айдоо, экспортко массалык түрдө кармап, ошондой эле браконңерлик жол менен кармап сыртка алып кетүү. Кыргызстандын шарттарында негизги фактор – республиканын территориясынан коммерциялык максат менен ( жол менен) сыртка алып кетүү.
Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Республиканын УК административдик жана кармоону жөнгө салуу боюнча таш бакаларды КРнан сыртка чыгарып алып кетүүсүнө бөгөт коюу чараларын күчөтүү. Бир катар жашаган жерлерине – жазгы мезгилде малдарды жайууга регламент коюу.
Альбинизм
Альбинизм, өсүмдүк альбинизми (лат. аlbus – ак) – кандайдыр бир себептерден бүт өсүмдүктөрдө же анын айрым бөлүктөрүндө, ошол өсүмдүккө мүнөздүү болгон, түс берген пигменттин (Мисалы, хлорофилл) жок болушу. Өңүнөн (түсүнөн) ажыраган особь альбинос деп аталат. Толук альбинос болгон өсүмдүк өлөт, анткени хлорофилл пигменти жок болгондуктан, ал фотосинтез процессине жөндөмсүз болуп калат. Өсүмдүктөрдөгү А. хлоропласттардын тукум куучулук өзгөрүшүнө алып келет. Ошондой эле өркүндөрдү түнкүсүн өстүрүү, жарыкта жоголуп кетүүчү функционалдык альбинизмге алып барат.
Шаматов, Абдирайим
Кыскача өмүр таржымакалы
"Көрсөт деп элге кайтар бир заманды, Элиме кайтар заман болор бекен. Куу турмуш кыйнаганын коёр бекен, Замананын толкунунда тозуп кеткен, Эл кайтып журтун таяп калар бекен!" - деп акын Абдирайим арманын ырга айланткан.
Чыгармачыл мурасы
Кеңеш өкмөтү алып келген жаңы заманды орнотуунун алгачкы жылдарында жергиликтүү аймактагы агартуу кызматтарында жүргөндүгүнө байланыштуу, акындын аталган дептердеги ырлары негизинен окуу, тарбия маселесине арналган.
Алымкулова, Сынару Кадыровна
Кыскача өмүр таржымакалы
Орто мектепти бүтүргөндөн кийин Орусиянын борбору Москва шаарына келип, Москва университетинин (МГУ) тарых факультетине тапшырган (1978–1984). Мында ал “тарых” адистигине ээ болгон.
2005–2011-жылдары И.Арабаев атындагы КМУнун Кыргызстан тарыхы жана этнология кафедрасынын башчысы болду.
Сыйлыктары. Даражалары. Наамдары
Ал Кыргыз Республикасынын элге билим берүүсүнүн мыктысы (2007). Ал Кыргыз Республикасынын Маданият министрлигинин, Билим берүү жана илим министрлигинин ардак грамоталары менен сыйланган.
Тезекбай Түлкү уулу
Тезекбай Түлкү уулу (болжолу 19-кылымдын ортосу–1918) – Кочкор өрөөнүндөгү белгилүү инсандардын бири, 1916-жылдагы көтөрүлүштө Кочкордун чыгыш аймагындагы көтөрүлүштүн жетекчиси. Ири манап тукумунан. Атасы Түлкү 1870-жылдарда түндүк кыргыздардан алгачкылардан болуп, Мекеге ажылыкка барган. Тезекбай Ныязбек, Борукчу болуштуктарында бир нече ирет болуш болуп шайланган. Айрым маалыматтар боюнча ал динди окутууга баа берген, балдарды окутууга аракет жасап, там салдырып, бак тиктирген. Орус бийликтеринин талабы боюнча Анжиян көтөрүлүшүн (1898) басууга Тезекбай айрым кыргыз төбөлдөрүнүн катарында, өзү жетектеген аскери менен катышкан. 1916-жылдагы көтөрүлүштө орус жазалоочу аскеринен качып, эли менен кытай жергесине өтүп кеткен. 1917-ж. Ата Мекенине кайтып келген, 1918-ж. көтөрүлүштүн жетекчилеринин бири катары Токмоктогу Шордөбөдө орустар тарабынан атып өлтүрүлгөн. Тезекбайдын тамы совет мезгилинин алгачкы жылдарында биринчи мектеп катары пайдаланылган.
Чарчоо
Ал өтө көп иштөөдөн белгилүү убакыттан кийин ишке жөндөмдүүлүктүн төмөндөшү менен мүнөздөлөт. Акыл эмгегинен чарчаганда эмгектин натыйжалуулугу төмөндөйт, кунт коюу начарлайт жана башкалар Кара жумуштан чарчаганда булчуңдардын иштеши начарлап күчү азаят, кыймылдар сейректеп, иш-аракет төмөндөйт, кыймылдын ыргагы, тактыгы, координациясы бузулат. Эгерде киши чарчаганына карабай иш-аракетти бир деңгээлде уланта берсе, бул кызматтын аткарылышы нервдин өтө күчтөнүүсүн талап кылып, күч көп кетет. Бара-бара иштөө күчү төмөндөй берет. Анда кишинин иш-аракетке болгон жөндөмү начарлап, эмгек өндүрүмдүүлүгү төмөндөйт. Чарчоо иш-аракеттин талабына организм кубатынын шайкеш келбей калгандыгынан келип чыгат. Чарчоонун пайда болуу ылдамдыгы иштин күчүнө жараша болот. Иштин түрү да маанилүү роль ойнойт. Өзгөчө дайыма бир калыпта турганда булчуңдарга өтө күч келип, киши тез чарчайт. Чарчаганда булчуңдарда татаал физикалык-химиялык жана биохимиялык өзгөрүүлөр (гликогендик, кычкылтектин азайышы, көмүр кычкыл газынын жана башкалар көбөйүшү) жүрөт. Ишке жөндөмдүүлүк жумуштан кийин гана төмөндөбөстөн түрдүү оорулардан же иштеги жагымсыз шарттарда да болот. Ошондой эле эмгекке болгон мамиле да Чарчоодо чоң мааниге ээ. Катуу ооруп айыккандар тез чарчап, бир аз иштегенден кийин эле башы ооруп, демигип, жүрөгү тез кагып, тердейт, алы кеткенсип, ишке жөндөмү төмөндөйт, чарчаганы бат тарабайт. Мындай кишилер көбүрөөк эс алууну талап кылат.
Танка
Ээрчий карап ай жолун,
Түндүк мариана аралдары
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Колесников Евгений Григорьевич
Повести. – Ф.: Кыргызстан, 1981. – 360 c.
Исток: Стихи и поэмы. – Ф.: Кыргызстан, 1986. – 152 с.
Лоян шаары
Шаар биздин заманга чейин 1108-ж. негизделип, алгач Лои деп аталган. Бир нече жүздөгөн жылдар кытай династияларынын – биздин заманга чейин 770-жылдан биздин замандын 516-ж. чейин Чжоу (Ванчэн), биздин замандын 25-жылынан 220-ж. чейин Соңку Хань, 265–317-ж. чейин Батыш Цзинь, 386– 534-ж. Түндүк Вэйдин борбору болгон. Бийликте 7–10-кылымда Тан династиясынын өкүлдөрү болуп, императордун ак сарайы Лоянга көчүрүлгөн. 13- кылымда борбор Пекинге которулуп, Лоян уезддик шаар болгон. Шаардын экономикасы 1949-жылдан кийин тездик менен өнүгө баштаган.
Эвтаназия
Эвтаназия (гр. eu – жакшы жана thanatos – өлүм) – кайрымдуулук менен өлтүрүү, бул катуу ооруган жана айыкпас оорулардан жапа чеккен адамдарды, азаптан арылтуу максатында, бейтаптын суранычы менен оорутпай өлтүрүү деп аталат. Көпчүлүк укуктук тутумдарда бул үчүн атайын жобо жок болгондуктан, ал адатта суицид (эгерде бейтап өзү жасаган болсо) же киши өлтүрүү (эгер башка тарабынан жасалган болсо) деп эсептелет. Дарыгерлер, бирок, мыйзам чегинде, өтө кыйналганда өмүрдү узартпоо чечимин кабыл алышы мүмкүн жана оорулуунун өмүрүн кыскарткан күндө дагы, ооруну басаңдатуучу дары-дармектерди колдонушат.
Воргэ-Катарыль-Кы дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Степное (Жайыл району)
Калкы
Калкы - 1 334 киши.