cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мурад Ражабов
Өмүр баяны
Мурад Ражабов 1949-жылы Ташкентте төрөлгөн. А.Н.Островский атындагы Ташкент театр-көркөм институтунун актёрдук факультетин бүтүргөн. Ал Мукими атындагы драма театрынын директору болуп иштеген.
Бензилхлорид
C6H5CH2Cl + HOH  C6H5CH2OH + HCl
Байжигитов, Калыбек
Кыргыз тилинде
Кыргыз адабий сыны жана илими. – Б.: Полиграфкомбинат, 2006. – 170 б.
Нейрохирургия
Тармактары
Нейрохирургиянын
Кыргыз автономиялуу облусунун революциялык комитети
Кыргыз автономиялуу облусунун революциялык комитети – Кара Кыргыз АОнун 1924-жылы 21-октябрдан 1925-жылы 30-мартка чейин башкарган убактылуу бийлик органы. РСФСР БАКтын Президиумунун чечими менен түзүлүп, ага И. Айдарбеков башында турган 17 киши кирген. Комитет адегенде Ташкент шаарында жайгашып, 1924-жылы декабрда Пишпекке көчкөн. Анын негизги милдети – область. Бийликтин мамлекеттик аппаратын түзүү жана жөнгө салуу, Советтердин уюштуруу съездин даярдоо жана аны өткөрүү болгон. Мамлекеттик пландоо комиссиясын түзүп, чарба, экономикалык, финансылык жана башка маселени колго алган жана Кыргызстандагы калктын санын, улуттук курамын жана малдын санын, жер аянтын, токой байлыктарын тактоо боюнча иштер аткарылган. 1924-жылы 22-ноябрда уюштуруу маселесин тейлөө үчүн Аттестациялык комиссия түзүлүп, борборду, округду, районду башкарууга кадрлар тандалган. Ревкомдун алдында 14 бөлүм иштеген (администрациялык, дыйканчылык, сот, прокуратура, саламаттык сактоо, билим берүү, ички иштер, жумушчу-дыйкан инспекциясы жана башка). Пленардык жыйындарда кабыл алынган чечимдер мыйзам күчүнө теңелип, бардык мамлекеттик мекеме жана коомдук уюмдар үчүн сөзсүз аткарылууга тийиш болгон. Мисалы, 1924-жылы 12ноябрдан 1925-жылы 15-мартка чейин 51 жыйын өтүп, анда 665 маселе боюнча чечим чыгарылган. 1925-жылы Советтерге шайлоо өткөрүлүп, округ, район, болуштуктарда аткаруу комитеттери шайланган. Ошол эле жылдын 27–30-мартында Кыргыз АО Советтеринин 1-уюштуруу съезди өткөн. Съезд И. Айдарбековдун отчётун угуп, комитеттин ишин канааттандырарлык деп тапкан. Съездде 11 кишиден турган Облаткомдун президиуму (төрагасы А. Орозбеков) шайланган.
Неналь-Польморгаль-Кы дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Бакасова, Айна Бакасовна
Илимий ишмердиги
КР УИАсынын докторанты болду.
Үй-бүлөсү
Жубайы – Нуридин Тажибаевич Ниязов, Исхак Раззаков атындагы КМТУнун Каракөл шаарында жайгашкан Каракөл технологиялык институтунун деректири, техника илимдеринин кандидаты, профессор.
Кара-Кыр тоосу
Кара-Кыр тоосу – Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш тармагы. Терек жана Алайкуу сууларынын (Тардын оң куймалары) аралыгында кеңдик багытта 36 кмге созулуп жатат. Туурасы 12 км. Орточо бийиктиги 3900–4100 м, эң бийик жери 4634 м (Кашка-Суу чокусу). Кыры аска-зоокалуу, капталдары тик, капчыгай, кокту-колот көп. Тоонун чыгыш бийик бөлүгү юра мезгилинин конгломерат, гравелит, кумдук, аргиллит, жапызыраак батышы бордун кызыл түстүү кумдук, алевролит, чопо жана акиташ тектеринен турат. Субальп жана альп шалбаалуу талаа (2900–3100 мге чейин) басымдуу. Жайыт.
Бензой альдегиди
Бензой альдегиди (бензальдегид), С6Н5СНО – ачуу бадам жыттанган, май сыяктуу, түссүз суюктук. Мол. масс. 106,118; балкып эрүү t 26оС, кайноо t 179,1оС; сууда начар эрийт; спирт, бензол, эфир, хлороформ менен бардык катышта аралашат. Б. а. альдегиддерге мүнөздүү бардык касиеттерге ээ: «күмүш-күзгү» реакциясына кирет, абадагы О2 менен бензой кислотасына чейин тез окистенет. Cинил кислотасын, натрий бисульфитин оңой кошуп алат, ошондой эле ароматтык альдегиддерге мүнөздүү реакцияларга кирет: 1) щелочтор эритмелерин ысытууда 2 мол. Б. а-нин бири бензил спиртине калыбына келип, экинчиси бензой кислотасына окистенет (Каниццаро реакциясы):
KCN
С6Н5-СН3 + О2 — С6Н5СОН + Н2О,
Фатиха сүрөсү
Транскрипциясы жана кыргызча мааниси
<font size='5'> 1:1 بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمـَنِ الرَّحِيم <font size='5'> 1:2 الْحَمْدُ للّهِ رَبِّ الْعَالَمِين <font size='5'> 1:3 الرَّحْمـنِ الرَّحِيم <font size='5'> 1:4 مَـالِكِ يَوْمِ الدِّين <font size='5'> 1:5 إِيَّاك نَعْبُدُ وإِيَّاكَ نَسْتَعِين <font size='5'> 1:6 اهدِنَــــا الصِّرَاطَ المُستَقِيمَ <font size='5'> 1:7 صِرَاطَ الَّذِينَ أَنعَمتَ عَلَيهِمْ غَيرِ المَغضُوبِ عَلَيهِمْ وَلاَ الضَّالِّين
Сергеевка (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Сергеевка — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы кыштак, Кундряк айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 37 киши. Почта индекси — 453184, ОКАТО коду — 80248830002.
Либерия
Табияты
Атлантика океанын жээктей кумдуу жал созулуп жатат. Аккумуляциялык жээк түздүгү (бийиктиги 10–30 м) начар тилмеленген, айрым жерлери саздуу. Жеринин бетин салааланып ийри-буйру аккан дарыя чаттары, көл-лагуналар ээлейт; жээктен алыстаган сайын дарыя өрөөндөрү менен өтө тилмеленген, дөбөлүү аккумуляциялык түздүктөргө, андан жогору денудациялык платолорго жана дөңсөөлөргө (бийиктиги 200–500 м) өтөт; анда калдык тоолор да кездешет. Өлкөнүн түндүк бөлүгүн күдүрлүү Леон - Либерия дөңсөөсү ээлейт. Анда айрым тоо массивдери – Нимба, Вутева (бийиктиги 1381 мге чейин – Либериянын эң бийик жери) көтөрүлүп турат. Тектоникалык жактан байыркы Африка платформасынын батыш четинде жайгашкан. Темир, алтын, алмаз кендери менен белгилүү; ошондой эле кианит, барит, боксит, марганец, цементтик акиташ, курулуш материалдары жана башка кендери бар. Либериянын аймагы субэкватордук климаттык алкакта жайгашкан. Абанын күндүзгү температурасы 27ᵒтан 32ᵒСка, түнкүсүн 21ᵒтан 24ᵒСка чейин өзгөрөт. Тоолуу аймактарда харматан (декабрдын аягында Сахарадан соккон кургак жана муздак шамал) учурунда 12ᵒСка чейин төмөндөшү мүмкүн. Айлык орточо температурасы 25ᵒСтан жогору; жээк тилкедеги аптап ысыкты деңиз бризи жумшартып турат.
Чарбасы
Либерия – дүйнөдөгү начар өнүккөн өлкөлөрдүн бири. ИДПнин көлөмү 1,53 млрд доллар (2008); аны киши башына бөлүштүргөндө 500 доллардан туура келет. Калкынын жарымына жакыны өтө жакырчылыкта жашайт. 1980–2000-жылдардагы куралдуу кагылышуудан кийин өлкөнүн экономикасы өтө жабыркаган. 2005-жылдан ал акырындап калыбына келе баштады. Либериянын желеги менен 2,2 миң чет өлкөлүк кеме жүрөт; бул көрсөткүч боюнча Либерия дүйнөдө Панамадан кийинки 2-орунда. Ошондой АКШ, Европа союзуна кирген өлкөлөрдүн, Япониянын, чет элдик түрдүү уюмдардын каржылоосунун мааниси зор. Мамлекеттик экономикалык саясат – чарбада жеке менчик сектордун өнүгүшүнө жана чет элдик инвестицияны тартууга багытталган. 2007-ж. 350 млн кВт.с (1989-ж. 1,2 млрд кВт.с) электр энергия (негизинен ГЭСтен) өндүрүлгөн. Минералдык сырьё өндүрүү ИДПни 0,2%ке чейин гана камсыз кылат. 2008-ж. 60,5 миң кар (2000-ж. 170 миң кар) алмаз, 20,1 миң унция алтын өндүрүлгөн. Ошондой эле темир казылып алынат. Иштеп чыгаруу өнөр жай продукциясы ИДПнин 12,7%ин түзөт; анын 70%и алкоголсуз ичимдиктер, 24,5%и цемент (2008). Экспорттук айыл чарба продукциясынын негизги бөлүгү ири плантация чарбаларында өндүрүлөт. Өндүрүштөрү тамак-аш продукциясына болгон ички муктаждыкты канааттандыра албайт; азык-түлүктү сырттан сатып алат. Либериянын аймагынын 5,4%ке жакын аянты иштетилет (анын 2%и көп жылдык өсүмдүктөр). Агр. негизги продукциялары: накта каучук, кофе, какао, пальма ядросу жана майы, бал камыш, тамеки. Гевея плантациясынын аянты 200 миң га, анын 140 миң гасы чет өлкөлүк компанияларга таандык. Негизги айыл чарба өсүмдүгү – шалы (күрүч), ошондой эле кассава, таро, ямс, батат, банан, ананас, жашылча, жер жаңгак, цитрус өсүмдүктөрү өстүрүлөт. Мал чарбасы негизинен экстенсивдүү. Токой 6 млн га жерди ээлейт. Балык кармалат. Транспорттун негизги түрү – автомобиль транспорту. Автомобиль жолунун узундугу 10,6 миң км, темир жолунуку 429 км (негизги трассалары: Монровия – Бонг, Екена – Бьюкенен, Мано – Ривер – Монровия. Деңиз соода флоту 2204 кемени камтыйт, анын 2109 кемеси чет элдик кеме ээлерине таандык. Деңиз порттору: Монровия, Бьюкенен, Гринвилл, Харпер, Маршалл, Робертспорточо Эл аралык Робертс аэропорту (Монровиядан 60 км аралыкта) бар.
Кара-Ой (Чүй району)
Кара-Ой (Кара-Ой) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Чүй районундагы айыл. Ибраимов айыл округу составына кирет.
Чоң Кумбиссер
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Бензол
формуласын сунуш кылышат. Негизинен тарыхый мүнөзгө ээ Кекуле формуласы колдонулат. Электрофилдик орун алмашуу реакциясына жөндөмдүү.
Темиркул Үмөталиев
1968-жылы «Кыргыз Эл акыны» деген наам алган.
Туратбай: Поэма. – Ф.: Кыргызмамбас, 1938. – 67 б. Күч бирдикте: Эл жомогунан. – Ф.: Кыргызмамбас, 1939. – 11 б. Суу боюнда: Ырлар жана поэма. – Ф.: Кыргызмамбас, 1939. – 79 б. Алпкаракуш: Поэма. – Ф.: Кыргызмамбас, 1940. – 14 б.
Башталышы ушунда. – Ф.: Мектеп, 1969. – 116 б. Алпкаракуш. Балдар үчүн жомок. – Ф.: Мектеп, 1969. – 22 б.
Булгаары
Булгаарынын бетине «чийме сынпос» түшүрүүдө чеберлердин узануулары үчүн эн мүнөздүү ыкма — пресске басуу. Мында темир клише колдонулат. Аны жасоодо цинк темирдин бетине типографиялык боёктор аркылуу оюм-чийим түшүрүлүп, анан азот кислотасына салынып, темирди жедирүү жолу менен жүзөгө ашат. Темирдин боек бар жери өйдө чыгып, боек тийбеген жери азот кислотасына сүртүлүп жоюлуп калат. Мына ошоңун негизинде рельефтик (бетине түшкөн кооздук) «чийме сынпос» пайда болот. Андан кийин пресс белгилүү өлчөмдө ысытылып, алдына жумшак резина төшөлөт. Буюмга ченеп бычылган тери коюлат да, үстүнө клишени катуу кысуу менен бастырылат. Ысыктыкта бир нече секунд тургандан кийин булгаары бетиндеги көркөм оюмдар кашкаят.
Темиркул Үмөталиев
Тандалмалар. Эки томдук. – Ф.: Адабият, 1989.
Сердце киргиза. – М.: Сов. писатель, 1947. – 86 с.
Дорожная песня: Стихи. – Ф.: Киргизгосиздат, 1955. – 108с.
Звени, комуз: Стихотворения и поэма. – М.: Худож. лит., 1982. – 254 с.
Горные цветы: Стихи и поэма. – Ф.: Кыргызстан, 1982. – 216 с.
Сто вопросов у мальчонки: Стихотворения. – Ф.: Мектеп, 1983. – 28 с.
Бухара облусу
Айыл чарбасы
Бухара облусунун айыл чарбасында пахтачылык, каракөлчулук жана жибекчилик жетекчи тармактардан эсептелет. Облуста сугат жерлер көп. Машинанын жардамында сугат иштери өнүгүүдө. 188 насос станциясы курулган. Эгин аянттарынын негизги бөлүгүн пахта аянттары ээлейт. Жакынкы убакыттарга чейин пахта аянты жаңы өздөштүрүлгөн жерлер менен дан эгиндери аянтынын эсебинин кеңитилген. Бул жерде жаздын эрте келиши натыйжасында данектуу мөмө дарактарынан өрүк, шабдалы, тоо алычасы кеп таралган. Уруктуу мөмө дарактарынан алма өстүрүлөт, алмурут кийинки жылдарда көптөгөн санда тигилип жатат. Багдарчылык жана жүзүмчүлүк менен алектенген атайын чарбалар бар.
Барбар
Барбар — топоним. Эсенкандын аярлары менен сыйкырчылары Манасты таап, тирүү алып келүү үчүн кең Б-ды кыдырат (Саякбай Каралаев, 2. 42).
Кошой (айыл)
Кошой (Кошой) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Чүй районундагы айыл. Ибраимов айыл округу составына кирет.
Органон
Органон (гр. organon – курал, каражат) – византиялык окумуштуулар тарабынан аталган Аристотелдин логикалык чыгармасы.
Скептицизм
Скептицизм Грецияда б. з. ч. 4-к. пайда болгон. (Пиррон, Энесидем, Секст-Эмпирик, Аркессилай, Карнеад). Сиздин ашынган түрү – агностицизм. Анын өкүлдөрүнө И. Кант, О. Юм ошол эле азыркы учурдагы айрым буржуазиялык философтор кирет. Коомдук турмуштун тажрыйбасы объективдүү чындыкка жетүүгө мүмкүн экендигин далилдейт. Орто кылымдык идеология жана чиркөө менен буржуазиялык философиянын күрөшүндө (М. Монтень, П. Шаррон, П. Бейль) прогрессчил роль ойногон. Скептиктер акыл-эс, билимдин күчүн, ар-кандай жараткандыкты, кыймылды танышкан.
Органон
Византиялык окумуштуулар аталган чыгарманы чындыкты таанып билүүнүн негизги «каражаты», «куралы» катары карашкан. Ф. Бэкон тарабынан жазылган «Жаңы органон» («Novum organon») (1620) деген чыгармада автор өзүнүн индуктивдүү логикасын Аристотелдин дедуктивдүү логикасына карама-каршы койгон.
Ubuntu
Жалпы маалыматтар
Ubuntu сервер жана иш станциялары үчүн делген программалык камсыздоо жыйнагы менен жеткирилет. Ал жеке үстөл компүтерлерине LiveCD (Desktop версиясы), LiveUSB же тексттик орноткучтун (Alternate версиясы Ubuntu 12.04.2 версиясына чейин жараган) жардамы менен орнотулат. Графикалык гана эмес, тексттик режимде да орнотуу, системаны кайра калыбына келтирүү режиминде жүктөө, толук чектөө мүмкүнчүлүктөрү жана дисктеги көп сандаган пакетин эске алганда LiveDVD версиясынын бир топ артыкчылыктары бар. i386, AMD64, ARM сыяктуу расмий колдоого алынган архитектуралар үчүн версиялар бар. Мындан тышкары, 2013-жылдан баштап, ARM жана x86 архитектураларындагы смартфондор үчүн атайын Ubuntu версиясын иштеп чыгуу башталган.
Жимми Уэйлс
Өмүр баяны
2000-жылдын мартында Уэйлс “Нупедия” эркин энциклопедиясын түзгөн жана философ-окумуштуу Ларри Сэнгераны башкы редактор кызматына алган. Энциклопедия профессионал-авторлордун каалоосунун негизинде турган, энциклопедиянын макалалары экцперттик баалоолорду өткөргөн. Нупедиянын максаты акысыз интернет-энциклопедиядагы бош жаткан жерлерин пайдалануу болгон. 2011-жылы немецтик саясий « Квадрига» сыйлыгын Владимир Путинге  ыйгаруу жонундо чечим кабыл алгандыгына байланыштуу калыстар тобунун курамынан  чыгып кеткен.Бул россиялык премьерге  сыйлыктын  тапшырылбай  калышынын  бирден-бир  себеби болгон. Россиянын президенти  Медведев  бул  окуяны  уюштуруу комитетинин  коркоктугу   деп  эсептеп,  дуйнолук  коомчулук  учун « бул  сыйлык  бүткөндүгүн»  билдирген.
Бериллий
Бериллий (лат. Berillium) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы IIА группа элементи; к.н. 4; ат. м. 9,0122. Б. күмүшкө окшош боз түстөгү, белгилүү катуулуктагы, өтө майда бөлүккө майдаланып кете турган металл. Туруктуу 1 изотобу бар 9Be, жасалма изотоптор ичинен радиоактивдүү индикатор катарында колдонулуучу 7Be (Т1/2 = 53 күн) өтө маанилүү. Б. 1798-ж. Л.Воклен тарабынан берилл минералы курамынан ачылган. Металл түрүндөгү Б. 1-жолу 1828-ж. Ф.Велер жана А.Бусси бир убакта бериллий хлоридин металл түрүндөгү калий менен калыбына келтирип алышкан. Б. сейрек учуроочу элемент. Ал 1285оС эрип, 2790оС кайнайт; металлдардын ичинен жылуулук сыйымдуулугу жана өткөргүчтүгү жогору, электр каршылыгы төмөн, морт металл. Хим. бирикмелеринде II валенттүү, хим. жактан абдан активдүү, бирок Б. оксидинин (BeO) жука кабыгы менен капталган абалда туруктуу. М. б-ча жер кыртышында 610-4%, океан, деңиз сууларында 610-7 мг/л өлчөмдө кездешет. Б-ди кошо кармаган 54 минералы белгилүү. Алардын ичинен Be3Al2(SiO2)6 – берилл; Be2SiO4 – фенакит көп учурайт. Плавик, туз, күкүрт к-талары суюлтулган эритмелеринде эрийт. Конц., суюлтулган азот к-тасында жогорку темп-рада аракеттенет. Щелочтор менен реакцияга кирет, ошондуктан амфотердүү мүнөзгө ээ:
Үмөталиев, Шаршенбек
Алыкул Осмонов. Өмүрү жана чыгармалары. – Ф.: Кыргызмамбас, 1958. – 184 б.
Турмуш ашуусу: Повесттер. – Ф.: Кыргызстан, 1983. – 224 б.
Ак дил: Адабий-сын макалалар. – Ф.: Кыргызстан, 1986.
Орус тилинде
Бактыбек Калмаматов
Ишмердүүлүгү
2007-2010-жж. «Ата Мекен» социалисттик саясий партиясынын Ош облусу боюнча координатору болуп келген.
2010-2015-жж. Ажылыкты уюштуруудагы мыйзамсыз аракеттерди текшерүү боюнча түзүлгөн комиссиянын төрагасы.
Ташым Байжиев
Чыгармачыл ишмердиги
Т. Байжиевдин 1927–1928-жж. «Кызыл Кыргызстан» гезитинде «Чабуул», «Маданият жолунда» журналында Ташымдын «Сен кимсиң?», «Досум», «Кытмыр өлдү», «Күрөө», «Тер-Сууда», «Суу боюнда» ж. б. чакан повесть, аңгемелери чыгат.
Сталиндик репрессия
Сталиндик коммунисттик цензуранын айынан Ташым Байжиев жана анын кесиптештери Тазабек Саманчин менен Зыяш Бектенов 1950-жылы көп жылдык абакка жазыксыз жерден кесилишкен.
Нерв
Нерв оорулары
Нерв системасынын жабыркашы. Оорунун пайда болушуна жугуштуу оорулар (менингит, полиомиелит, энцефалит), мээ кан тамырларынын атеросклерозу, гипертония жана башкалар оорулар, аракечтик, нерв системасынын кырсыкка чалдыгышы, шишиктери себеп болот. Ошондой эле нерв системасынын тукум куума өзгөчөлүгү да чоң мааниге ээ. Улгайган адамдарда нерв системасын жабдыган кан тамырдын жашка жараша өзгөрүшү да нерв ооруларына түрткү болот. Нерв оорулары органикалык жана функциялык болуп айырмаланат. Органикалык нерв ооруларыда нерв системасынын структурасы өзгөрөт. Функциялык Нерв оорулары чарчап-чаалыгуудан, өтө кайгыруудан болот (Невроздор).
Дуоденит
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Акматбек Сүйүмбаев
Сыйлыктары жана наамдары
Ал согуштагы жана тынч эмгектеги көрсөткөн каармандыктары үчүн бир нече орден, медалдар менен сыйланган. Кыргыз Өкмөтү А.Сүйүмбаевдин элине сиңирген эмгегин жогору баалап, көзү өтүп кеткен соң өзү туулуп өскөн “Байтик баатыр” айылындагы орто мектепке, Бишкек шаарындагы Карпинский көчөсүнө, Ош шаарындагы бир көчөгө жана борбордук стадионго, Жумгал районундагы Таш-Төбө айылына ысымын ыйгарган.
Архив
Архив(Сактамүй) (грекче arheia - сөзмө сөз - улуктар жазуусу, башкача айтканда расмий документтер) - 1) документ түрүндөгү материалдарды сактай турган өз алдынча мекемелер же мекемелердеги, уюмдардагы жана ишканалардагы ушул ишти аткаруучу бөлүмдөр; 2) мекемелердин, коомдордун жана жеке адамдардын иш-аракеттеринин натыйжасында топтолгон документациясындагы жазылмалар жыйындысы. Жазма булактарды жыйнап топтоо иши алгач Египет, Кытай, Байыркы Грекияда, Римде, Араб халифаттарында жана башка өлкөлөрдө мамлекеттик денгээлде колго алынган. Чет өлкөлүк архивдердин ичинен изилдөөчүлөр үчүн өзгөчө мааниге ээ болгон бир нече архив бар: Батыш Европадагы чиркөө тарыхы (католик, протестантизм, православие жана башка) боюнча булактар, Европа, Америка, Азия, Африка өлкөлөрүнүн тарыхы сакталган Ватикан архиви; Францпядагы Батыш жана Борбордук Европанын, Россия жана СССРдин тарыхы камтылган документтер сакталган Улуттук архив; Англиянын жана Батыш Европанын, ошондой эле колониялык саясаттын тарыхын чагылдырган Улуу Британиянын мамлекеттик архиви жана башка. Кыргызстандын архив кызматы Совет өкмөтү тарабынан 1918-жылы 1-июнда «Архив иштерин кайрадан уюштуруу жана борборлоштуруу» декрети кабыл алынгандан сон башталган. 1924-жылга чейин Кыргызстан Түркстан АССРинин курамында болгондуктан, архивдик иштерди Түркстандагы борбордук башкармалык жүргүзгөн. 1926-жылы 1-сентябрда Кыргыз автономиялуу облусунун Аткаруу комитетинин алдында архив бюросу уюшулган. Ал 1927-29-жылдарда Борбордук архив, 1929-жылдан архив башкармалыгы деп аталган. Анын карамагына 4 кантондук (Фрунзе, Талас, Нарын, Каракол) жана Ош округдук архив бюролору кирген. Кийин алар жоюлуп, 1935-жылы 35 райондук, 1 шаардык архив түзүлөт. 1939-жылы республиканын архив уюмдары Ички иштер Эл комиссариатынын алдындагы архив бөлүмүнө толугу менен өткөрүлүп, көп документтер «жашыруун» сакталган. 1940-жылы 5 облусутук (Жалал-Абад, Ысык-Көл, Тянь-Шань, Фрунзе, Ош), 1944-жылы Талас облусу, 1941-жылы Кинофото документтеринин борбордук мамлекеттик архивдери уюшулган. 1964-жылы Кыргыз ССР Министрлер Советинин алдындагы архив бөлүмү архив башкармалыгы болуп өзгөртүлүп, райондук, шаардык архивдер Борбордук мамлекеттик архивдин филиалдары жана облустук мамлекеттик архивдер катары түзүлгөн. 1974-жылы Борбордук мамлекеттик архивде жеке фонду уюштурулуп, учурда анда республиканын 170тей белгилүү адамдарынын архивдик фонддору сакталып турат. 1980-98-жылы Жогорку архив башкармалыгы, 1998-жылдан КРнын Билим, илим жана маданият министрлигине караштуу Архив иштери боюнча департамент, 2005-жылдан КРнын Өкмөтүнө караштуу мамлекеттик Архив агентчилиги. Республикада учурда үч борбордук мамлекеттик архив, документтештирүү борбору, илимий-методикалык борбор, жети облусу, мамлекеттик архив, үч архив филиалы, 54 райондук, шаардык архив, мамлекеттик администрациялардын алдындагы жети архиви жана документ башкармалыгы бар. Аларда көлөмү 2237 миңден ашкан 12427 архив фонддору сакталууда. Кыргызстан архивчилери 1995-жылы июнда эл аралык архив кеңешине мүчө болуп киришкен. Республиканын мамлекеттик архив кызматынын алгачкы чыйырын А. А. Струкова, К. А. Денисов, С. Шералиева жана башка башташкан.
Ведомости
Тарыхы
2013-жылга чейин Broadsheet [en] А2 түрүндө чыгып келген, кийин A3 түрүндө чыга баштаган.
Баркызыл
Баркызыл — Бакчабийдин байгеге чапкан күлүгү. «Көкөтөйдүн ашындагы» ат чабышта байге алган алтымыш аттын катарында айтылат (Сагымбай Орозбаков, 3. 268).
Зенон Китиондук
Жан тууралуу
Жан стоиктер үчүн өзүнүн бөлүктөрүнө ээ болгон, «жылуу жана оттуу пневма» катарында элестетилген. Стоиктер жандын бардыгы болуп 8 бөлүгү бар экенин санап чыгышкан, буга башкы активдүү бөлүк, беш сезим, сөз жөндөмү, сперматикалык негиз кирет. Жандын башкы активдүү бөлүгү кабылдоо, макулдук, каалоо, акыл-эс жөндөмдүүлүгүнөн көрүнөт. Диоген Лаэртский мындай деп жазат: стоиктер «жан — бул биздеги тубаса дем, ошондуктан ал тело да болуп эсептелет жана өлгөндөн кийин жашап кала берет; бирок да ал бузулууга дуушар болот, бөлүкчөлөрү жандуу нерселердин жаны болгон бир бүтүндүк гана бузулбайт (VII, 156). Ошентип, стоиктердин жан жөнүндөгү теориясы өзүнүн негизденген жоболору боюнча акыры келип жандын өлбөстүгүн моюнга алат, бул учурда жан «бүтүндүн жаны», башкача айткандаКудайдын жаны катарында чыгат.
Мечин
Мечин (Маймылдар) (лат. Simia жана Anthropoidea) – сүт эмүүчүлөрдүн приматтар түркүмүндөгү түркүмчөсү. Алардын мээси чоң жана бырыштуу; манжалары кармоого ылайыктанган, жыт сезүү органдары – начар, көрүү жана угуу органдары жакшы өөрчүгөн. Маймылдар кең таноолуу жана тар таноолу маймылдарга бөлүнөт. Кең таноолуу маймылдар анча чоң эмес, узун куйруктуу, мурун көңдөйүнүн тосмосу жазы келип, таноосу эки жакты карап турат. Алар 2 тукумга (ойнооктор жана жармашкыч куйруктуулар) бөлүнөт. Түндүк Америкада жашайт. Тар таноолуу маймылдын мурун көңдөйүнүн тосмосу кууш болуп, таноолору төмөн карайт. Колунун бармагы башка манжаларына карама-каршы жайгашкан. Алар 4 тукумга (мартышка сымалдар, гиббондор, киши сымал маймылдар жана гоминиддер) бөлүнөт. Мартышка сымалдардын куйругу узун жана көчүгү чор, мээси анча чоң эмес. Бул тукум 20дай урууну бириктирет. Гиббондор даракта жашоочу орто чоңдуктагы маймыл, колу узун, куйругу жок. Киши сымал маймыл татаал түзүлүштүү, куйругу жана көчүк чору жок. Буту, колу жакшы өөрчүгөн. Буга орангутан, шимпанзе, горилла кирет. Аларда колунун баш бармагы кыскарып, бутунун бармагы, мимикалык булчуңдары жакшы өөрчүгөн. Тиши кишиникиндей, көбүнүн карыны жөнөкөй, бардык маймылда сокур ичеги бар. Алакан жана таманынын терисинде сезгич издери болот. Көпчүлүк маймылдар топтошуп даракта жармашып жашайт. Кээ бири гана тиричилигин жерде өткөрөт. Өсүмдүк мөмөсү, жалбырагы, жаш бутагы, курт-кумурска, үлүл, куш жумурткасы жана майда куштар менен азыктанат. Кең таноолуу жана ит сымал маймыл – 5 ай, гиббондор – 210, киши сымал маймыл 235–275 күн көтөрүп, бир бала тууйт. Майда маймыл 3–5 жашында жыныстык жактан жетилип, 20–25 жыл жашайт. Маймыл зоопарк жана лаборатория үчүн кармалат. Биологиялык жана медициналык эксперимент үчүн объект катары чоң мааниге ээ.
Ыса Жумабек уулу
Өмүрү жана Мансчылык аяны
Алты жүз эркеч майына,
Кыш бышырып бек салдым
Сырткы жана ички
Сырткы жана ички – нерселер менен кубулуштардын өз ара, жалпы байланыш формаларынын бир тарабын билдирген философиялык түшүнүктөр.
Барпы (дары)
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Исаак Израилевич Бродский
Исаак Бродский Израилевич (мурдагы) Бердянский уездине караштуу Софиевка кыштагында 1884-жылы туулган жана 1939-жылы дүйнөдөн кайткан.
Яндекс.Карты
2012-жылдын март айындагы эсеп боюнча, ресурстун Орусиядагы аудиториясы 16,2 миллион кишиге жеткен.
Чоң Мновица
Чоң Мновица — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Остапенец дарыясынын сол жээгинен 15 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Дүкөн (кол өнөрчүлүк)
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Нырмаехый-Кикя дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Беттик активдүүлүк
мында d- беттик тартылуу, a-эриген зат активдүүлүгү. Концентрацияга өткөндө Б. а. жалпы аныктамасы, (суюлтулган системалар үчүн активдүүлүктү концентрацияга алмаштырууга болот) төмөнкү туюнтмалар менен берилет:
Үсөнбаев Алымкул
Улуу Ата Мекендик согуш учурунда Алымкул элди жеңишке үндөп, жоокерлердин эрдигинин даңазалаган ырларды чыгарган. 1943-жылы Ленинградга Кыргызстандан жиберилген 34 вагон тамак-ашты жардамды коштогон делегациянын катарында Алымкул да болгон.
Китептери
Аксы багытында: Ырлар жыйнагы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1962. – 116 б.
Бакыт ыры: Ырлар жыйнагы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1963. – 191 б.
Присяга: Стихи и песни. – Ф.: Киргизгосиздат, 1941. – 19 с.
Моя земля. Ырлар. – М.: Гослитиздат, 1954. – 351 с.
Сказание об охотнике Коджожаше: Эпос. – Ф.: Киргизгосиздат, 1958. – 182 с.
Человек и тигр: Легенда. – Ф. Мектеп, 1976.–12 с.
Бикарбонаттар
2NaHCO3 =Na 2CO3+H2O+CO2.
Архимед
3)тегеректин аянтын эсептөө үчүн туура көп бурчтуктардын аянттарынын катышы алардын жактарын чексиз эки эселенткенде эмнеге умтулаарын табуу жетиштүү.
Яндекс.Маркет
Статистика
20 миңден ашык дүкөн бул кызматка товарлары жана алардын баалары жөнүндө маалымат берет (товарлардын 2,5 миң категориясы боюнча 100 миллионго жакын сунуш).
Уран Ботобеков
Дипломатиялык ж.б. расмий кызматтарда
Уран Ботобеков Кыргызстандын чет мамлекеттердеги Элчиликтеринде кызмат өтөгөн.
Медиа тармагында
Бир катар "Кут билим", "Кыргызстан маданияты" сыяктуу гезиттерде редактордун, бөлүм башчынын милдетин аткарып келген.
Илимий ишмердиги
Коомдук ишмер катарында "Гуманитардык изилдөө жана конфликтология" борборун жетектеп келди.
Илимий тармактары, изилдөө багыттары
2010-жылы саясат таануу адистиги боюнча кандидаттык диссертацияны ("Кыргызстандагы диний радикализмдин саясий аспектиси") ийгиликтүү коргоп, саясат таануу илимдеринин кандидаты даражасына татыктуу болду (Бул иштин илимий жетекчиси – философия илимдеринин доктору, профессор Осмон Асанкулович Тогусаков болгон).
Бул диссертация менен Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Борбордук илимий китепканасынан таанышууга болот. (Дареги: 720071, Бишкек шаары, Чүй проспекти, 265-а).
Кирена мектеби
Гегезий өз окуусунда жашоонун маңызына жетүү мүмкүн болбосо, анда жашоонун кереги эмне деген суроону койгон да, жашоонун капканынан өз жаныбызды кыюу менен гана чыга алабыз деген бүтүмгө келет. Цицерондун маалыматтары боюнча, Гегезийдин тыянактары менен бушайман болгон окуучулардын көпчүлүгү анын дарстарынан кийин өз жандарын өздөрү кыйышкан. Ошол себептен, Птоломей Гегезийге Александрия шаарына лекция окууга тыюу салган. Птоломейдин мезгилинде жашаган дагы бир философ Анникерс жашоонун маңызы болуп жалгыз гана рахат эсептелет деген көз карашка каршы чыккан. Ал бул кем дүйнөдө азаптар рахаттарга караганда үстөмдүк кылаарына макул болгон. Бирок, азаптын болбошу, же жансыз өлүктөргө гана мүнөздүү болгон сезимсиздик да бакытка алып келбейт. Акылман адам сезимдик рахаттардан гана эмес, адамдар менен пикир алышуудан, ак мээнеттен, түз жүрүүдөн да бактылуу боло алат.
Биоорганикалык химия
1. Жаратылыш бирикмелерин алуу жана тазалоо методдорун иштеп чыгуу.
Чоң Нюла
Чоң Нюла — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луза дарыясынын оң жээгинен 300 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 43 км.
Фиксин Сергей Андреевич
'''Герой. – Челябинск:''' Огиз, 1942. – 15 б. Края родные: Стихи.–Ф.: Киргизгосиздат, 1950. – 108 б.
Байзаков, Түмөнбай
Кыргыз тилинде
Биз жакта: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Мектеп, 1969. – 87 б.
Өмүр беренеси: Ырлар, шакабалар. – Ф.: Кыргызстан, 1986. – 152 б.
Фиксин Сергей Андреевич
КОТОРМОЛОРУ
Байзаков, Түмөнбай
Котормолор
Зульфия. Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1973. – 124 б. (М.Жангазиев ж.б. менен бирге).
IMDb
Интернет байланышы бар кайсы гана адам болбосун IMDb порталындагы тасмалардын жана өнөрпоздордун барактарын көрө алышат. Ал эми сайттагы маалыматтарга салым кошуу үчүн катталуу жараяны милдеттендирилген. Катталган колдонуучу өзүнө сайттын атын тандап, профилдик баракка ээ болот. Бул профилдик барак катталган колдонуучу качантан бери мүчө болуп келатканы, колдонуучунун жеке тасма рейтиңдери (эгерде колдонуучу алар көрсөтүлсүн деп тандаган болсо), ошондой эле кошкон салымына жараша ыйгарылган төш белгилер тууралуу маалыматтарды көрсөтөт. Бул төш белгилер жалпы кошкон салымдан тарта, сүрөт, майда-чүйдө, өмүр баян жана башка сыяктуу эркин категорияларга чейинки маалыматтарды камтыйт. Эгерде катталган колдонуучу же кирген окурман көңүл ачуу өнөр-жайында болгусу келсе жана жана IMDb барагына ээ болсо, ал колдонуучу/окурман IMDbPROго жазылып, ошол барагына сүрөттөрдү кошо алат.
Суу чыгымы
Суу чыгымы - убакыт бирдиги ичинде агымдын кыймылдуу туурасынан кесилиш аянты аркылуу агып өткөн суунун көлөмү. Суу ресурсунун жана дарыя режимин мүнөздөөчү эң маанилүү көрсөткүч. Дарыялардын, каналдардын агымдары м3/сек, ал эми чакан агын суу, булак, скважинадан чыккан агымдар л/сек бирдиктери менен көрсөтүлөт. Суунун агымына үзгүлтүксүз байкоо жүргүзүүнүн (чыгымын аныктоонун) негизинде дарыялардын суткалык орточо, максималдык жана минималдык чыгымдары, ошондой эле суу агымынын көлөмү аныкталат
Хавазов Якуб Диказович (Хуэщир)
Китептер
Судьба Халичи: Рассказы. – Ф.: Мектеп, 1975. – 111 с.
Долг: Повесть и рассказы.– Ф.: Кыргызстан, 1977. – 108 с.
КОТОРМОЛОРУ
Калыгул Жусупов
Кыскача өмүр таржымакалы
Калыгул Жусупов 1952-жылы Куланак кыштагындагы орто мектепти аяктаган.
1992-2002-жылдары И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинде Бириккен кесиптик уюмдун төрагасы болуп иштеген.
2002-2006-жылдары И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин ректорунун кеңешчиси болуп иштеген.
Үй-бүлөсү
Улан (1971), Назира (1973), Кубанычбек (1974), Жуман (1977), Эркинтөрө (1992).
Конвергенция теориясы
Бжезинскийдин теориясы боюнча СССР коммунизмден, коммунисттик партиядан, коомдук менчиктен, Варшава келишиминен, тоталитаризмден баш тартып, батыштын эркиндик, демократия, базар экономикасы сыяктуу баалуулуктарын кабыл алып, АКШ өз кезегинде милитаристтик саясаттан, башка өлкөлөрдүн ички турмушуна кийлигишүүдөн, жарыша куралдануудан, НАТОдон, капитализмдин ашынган формаларынан баш тартып, социализмдин оң жактарын кабыл алууга тийиш болгон. М. С. Горбачевдин жетекчилиги астында мындай талаптар толугу менен аткарылганы менен АКШ тараптан макулдашуунун көп бөлүгү аткарылбастан калып, СССРдин кулашына бир кыйла өбөлгөлөрдү түзгөн. Бжезинскийдин ушул эле теориясы Кытай мамлекетине да сунуш кылынган, бирок Кытай аны кабыл алган эмес.
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Төмөнкү шакар (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Төмөнкү шакар — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Сарайсин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 94 киши. Почта индекси — 453185, ОКАТО коду — 80248835004.
Уйгур жазуусу
Колдонулган адабият
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Карантин
Карантин убагында эмне кылбоо керек?
ТЫЮУ САЛЫНАТ:
Карантинге жаткырылгандардын ден соолугуна байкоо жүргүзүүгө коюлган талаптар
Карантинге жаткырылгандардын ден соолугуна байкоо жүргүзүүгө коюлган талаптар. Карантин учурунда мекемедеги адамдарга дене табын текшерүү жана симптомдорго БДСУнун (ВОЗ) жана/же эпидкөзөмөлдүн протоколуна ылайык байкоо жүргүзүү, ошондой эле ооруну аныктоо учурларын эске алган күнүмдүк байкоо жүргүзүү керек. Эпидкөзөмөлдүн кошумча чаралары же кошумча дарылоо оорунун оор өтүү мүмкүнчүлүгү бар адамдар тобуна (60 жаштан ашкандар жана кошумча оорусу барлар)
Базар-Коргон жаштар коому
Базар-Коргон жаштар коому тууралуу маалымат!
Видугирис Альгимантас Стасевич
Өмүр таржымалы
Чыгармачылыктын псилогиясынын эки томдуу изилдөөлөрүнүн автору. 2007-жылы Казакстандагы Искусство Академиясында, Москвадагы  В. Ломоносов атындагы ММУда жана БМКИде, Вильнюстагы Музыка Академиясында «Конструирование мифопоэтического образа» аттуу изилдөөлөрүнүн лекциялары окулган.
Хлыпенко Георгий Николаевич
1985-жылдан тартып СССРдин Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Артикль
(кыргызча – бул, тигил, ошол, ал, ушул деген маани) жекелик сандагы жана көптүк сандагы зат атоочтор менен да колдонулат.
Give me a pencil. – Мага карандаш берчи (a pencil – кандай болгону баары бир, кайсыл бир карандаш)
Монгол тили
Моңгол тили жана кирилл жазмасы
Моңгол алфавити 35 тамгадан турат.
Модель
Модель (фр. modele, лат. modulus – чен, үлгү, норма, өрнөк). Логикада, илимдердин методологиясында оригиналдын модели – табигый же социалдуу реалдуулуктун белгилүү бир фрагменти, адамзат маданиятынын жемиши, концептуалдуу-теориялык түзүлүш жана башка арадагы тааным каражаты. Модель менен объектинин ортосунда белгилүү бир окшоштук, аналогия орун алуусу зарыл. Мындай аналог өзгөчөлүкгү жөнүндө билимдерди сактоого жана кеңейтүүгө, өзгөчөлүктү башкадан конструкциялоого, өзгөртүп түзүүгө жана башкарууга кызмат кылат.
Модель - таанып билүү менен тажрыйбада белгилүү бир билимдин мейкиндиги, фактылардын жана катыштардын ушул же башка бир билимдер мейкиндигиндеги жөнөкөйрөөк, көрсөтмөлүүрөөк структура түрүндө чагылдырган, ага кошумча оригиналы тууралуу жаңы маалыматтардын камтыган орун басчулары. Таанып билүүчү объектисин кайсы бир жагынан алмаштырган, ал жөнүндө мурдатан белгилүү жана айрым тааныла элек маалыматтарды (жаңы билимди) берүүгө мүмкүн болгондой окшоштук катышта (же шайкештикте) болгон башка объект, табигый же жасалма система. Белгилүү бир шартта Моделде жүргүзүлгөн изилдөөнүн жана иштеп чыгуунун натыйжасы оригиналга жайылтылат. Логикалык көз караштан алып караганда мындай жайылтуу изоморфизм жана гомоморфизм катыштарына негизделет.
Моделдердин түрлөргө ажырашы шарттуу гана. Электрондук-эсептөө техникаларын, компьютерлерди колдонуп, моделдөдөн алынган математикалык моделдер азыркы учурда кеңири пайдаланылат. Мындай моделдердин артыкчылыгы – универсалдуулугунда, ыңгайлуулугунда, ыкчамдыгында жана чыгымы аз, арзандыгында.
Бейшенбек уулу, Ысакбек
Кыскача өмүр таржымакалы
2001-жылдан бери карай Үрүмчү шаарында «Манас» изилдөө ишканасынын мүдүрү болуп «Манас» кызматын жалпы беткей жетектеп келет.
Кыргызстанга сапары
2014-жылы май айында Жусуп Мамайдын чыгармачылыгына арналган Биринчи эл аралык илимий жыйынга катышып, Кыргызстандын Бишкек, Талас, Нарын шаарларын кыдырган.
Тибет-кыргыз алакалары
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Александр Невзоров
Сыйлыктары
Таанылбаган Приднестров Молдова Республикасынын бир катар мамлекеттик сыйлыктарынын, ошондой эле Орусия казактарынын бирикмесинин "Приднестровду коргогону үчүн" казак крестинин жана ОФнын Коргоо министрлигинин бир катар сыйлыктарынын ээси: "Жоокердик кызматташтыкты бекемдегени үчүн" төш белгиси, "Чеченстандагы аскердик аракеттердин катышуучусуна" белгиси ж.б..
А.Г. Невзоров 2016-жылы июль айында "Эхо Москвы" радиостанциясына берген маегинде "Жеке каармандагы үчүн" орденин, "Преднестров коргоочусуна" төш белгисин жана "Преднестров коргогону үчүн" казак крестин кайтарып бергени жөнүндө билдирген. Ал бул кадамын "Преднестров башкача ой жүгүртүүнү жазалаган мыйзамдарды кабыл алган жийиркеничтүү "банан республикага" айланып кетти," - деп түшүндүргөн.
Бор жер семирткичтери
Бор жер семирткичтери – курамында бор элементи бар бирикмелер. Ал өсүмдүктү азыктандыруу үчүн колдонулат. Б.ж.с. өсүмдүк тиричилигинде физиологиялык чоң роль ойнойт. Ал углеводдор менен нуклеин к-тасы синтезделишине жардам берип, өсүмдүктүн кургакчылыкка жана суукка чыдамдуулугун жогорулатат. Зыгыр буласынын сапатын, кызылчанын канттуулугун арттырып, пахта менен жүгөрүнүн бышып жетилишин тездетет. Б.ж.с. жетишсиз болсо, тамеки, күн карама жана мөмө-жемиштер соолуп, түшүмү азаят. 1 кг топурактын курамында 1,5-55 мг бор бар. Дыйканчылыкта чөгөрүлгөн магний бораты (курамы 9 % бор, 32 % магний); борнодоломит (14,5 % бор к-тасы, 0,5 % күкүрт к-тасы, калганы гипс); борсуперфосфат (16-18 % Р2О5, 1,6-2,0 % Н3ВО3); бор кош суперфосфаты (42-43 % Р2О5, 6-7 % Н3ВО3): бура, бор к-тасы колдонулат.
Нюй-Яха дарыясы
Нюй-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Ланкурсята-Яха дарыясынын оң жээгинен 16 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Малави
Табияты
Малави көбүнчө тоолуу өлкө. Аймагы Чыгыш Африка рифт системасына кирген Ньяса көлүнүн грабенин жээктей меридиан багытында созулуп жатат. Өлкөнүн аймагынын кыйла бөлүгүн цоколдук денудациялык (басымдуу бийиктиги 1000–1500 м болгон) бөксө тоолор ээлейт. Батышында Ньика (бийиктиги 2670 мге чейин), борбордук бөлүгүндө Випья ж. б. платолор, түштүгүндө Дедза тоолору (2198 м) орун алган. Калган бөлүгүндө тоо этектей түздүктөр, көл жээктей аккумуляциялык жана денудациялык түздүктөр созулуп жатат. Мененин аймагы Африка платформасынын түштүк-чыгыш бөлүгүнөн орун алган. Кен байлыктары: боксит, ниобий, фосфор кен таштары, сейрек жер элементтери, уран, никель, таш көмүр, рубин, сапфир ж. б. Малави субэкватордук климаттык алкакта жайгашкан. Өлкөнүн климатына Ньяса көлүнүн акваториясында пайда болгон аба массасынын таасири өтө зор. Эң жылуу айы – ноябрдын орточо температурасы 20–27°С, эң суук айы – июлдуку 14–19°С. Жайы жаанчыл, кышы кургакчыл. Жаан-чачындын жылдык орточо өлчөмү 700 ммден 2500 ммге чейин рельефтин өзгөчөлүктөрүнө жана Ньяса көлүнө алыс же жакын жайгашуусуна жараша өзгөрөт. Өлкөнүн аймагынын 90%ке жакын аянты Инди океанынын алабына кирет. Гидрографиялык тармактары дээрлик бүт Ньяса көлү менен байланыштуу. Эң ири дарыясы – Шире, Ньяса көлүнөн башталып, Замбезиге оң тараптан куят. Башка дарыялары: Түштүк Рукуру, Двангва, Буа, Лилонгве ж. б. Эң ири көлү – Ньяса, чоңдугу боюнча Африкадагы 3-көл, өлкөдөгү тузсуз суунун негизги булагы, Мененин социалдык-экономикалык өнүгүүсүндө мааниси зор. Мененин борбордук бөлүгүндө тоонун кызыл, Лилонгве платосунда жана өлкөнүн түштүк бөлүгүндө кызыл-сары ферралит, ири дарыя өрөөндөрүндө жана көлдүү ойдуңдарда аллювий, тропиктик саз топурактар таралган. Мененын аймагынын 20%ке жакынын токой ээлейт; түндүк бөлүгүндө сезондуу нымдуу, калган аймагында жалбырагын күбүүчү кургакчыл токой басымдуу. Тоолоруна бийиктик, алкактуулук мүнөздүү; деңиз деңгээлинен 2000 мден жогору тоо-шалбаа ландшафты таралган. Өлкөнүн аймагынын 37%ин саванна, сейрек токой жана кылкандуу өсүмдүктөр ээлейт. Малавинин жеринин 16%и коргоого алынган. Алардын ирилери: Ньики, Ливонде, Ленгве, Касунгу улуттук парктары, Нкота-Кота, Вваза-Марш резерваттары. ЮНЕСКОнун Табият жана маданият мурасынын тизмесине Ньяса улуттук паркы (1984), аскаларга түшүрүлгөн сүрөттөр кирген.
Кургак учук
Кургак учуктуу менингит
Кургак учуктуу менингитте оорулуунун башы катуу ооруп, кусат, денеси тырышат, эсинен танат. Оорунун мындай түрүндө оорулуу мурда майып болчу, азыр көбүнчө оору айыгуу менен аяктайт.
Быстровка кум-шагыл кени
Быстровка кум-шагыл кени Чүй облусунун Кемин районунда, Кемин шаарчасынан 7 км чыгышта, деңиз деңгээлинен 1106 м бийиктикте. 1985-ж. чалгындалган. Кен аймагы Чүй дарыясынын өрөөнүнүн аллювий-пролювий чөкмөлөрү болгон кум-шагыл-койташ катмарынан түзүлгөн. Кум-шагылдын изилденген калыңдыгы 10–11,8 м. Орточо гранулометриялык курамы: 700 –70 мм – 38%, 70 –5 мм – 44%, 5 ммден майдасы – 18%. Кум-шагыл негизинен жанартоодон атылып чыккан (86%) тектерден турат. Кум-шагыл курулуш иштерине жана “300” маркадагы бетонго жарамдуу. Запасы А категориясы боюнча –414 миң м3, В–561 миң м3, С1–552 миң м3, А+В+С1–1527 миң м3. 1997-жылга карата баланстагы запасы: А–337 миң м3, В–561 миң м3, С1–552 миң м3, А+В+С1–1450 миң м3.
Сокулук району
Курамы
Райондо 19 айыл аймагы бар :
Кичи Тошемка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Чопиев, Эсенгул
Кыргыз тилинде
Сарайсино (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Конгломераттуу маданият
Конгломераттуу маданият (орус. Конгломератная культура) (лат. conglomeratus – жыш, калың) – маданият таануу кандайдыр бир бүтүн бирдикке синтездөөнү талап кылган ар кандай маданий микрокосмостордун жыйындысын элестеткен учурдагы илимий-техникалык маданиятты белгилүү үчүн колдонулган термин.
Вторчермет
Тарыхы
Район, 1930-жылдары Свердловсктун түштүк-батыш бөлүгүнөн түзүлө баштаган (1939-жылы, Свердлов эт комбинаты ишке киргизилген), ошондой эле негизги бөлүгү Улуу Ата Мекендик согуш убагында Түптөлгөн. Согушка чейин бул жерде «Вторчермет» зоводу курулуп баштаган, ошол «Вторчермет» 1942-жылы Киев жумушчулары менен бирдикте, Уралды эвакуациялоо үчүн курулуп бүтөрүлгөн. Аскердик жылдары, заводдун айланасына эки - жана үч кабаттуу үйлөрдү, районго массалык түрдө, көппанелдүү турак-үйлөрдү куруу иштери башталган. «Южный» кинотеатр, РТИ маданият сарайы, клубдар курулган. Райондогу трак-жайлар ар түрдүү пландагы үйлөр: Согуштан кийин курулган 2-3- кабаттуу үйлөр, 5 кабаттуу «хрущёвки» жана «брежнёвки», оңдоп түзөлгөн 9-12-кабаттуу үйлөр.
Кашкадарыя облусу
Административдик-аймактык жактан 14 районго бөлүнөт. Кашка-Дарыя вилаети Памир-Алай тоо системасынын батышында, Кашка-Дарыянын алабында, деңиз деңгээлинен 2938 м бийиктикте жайгашкан. Аймагынын көпчүлүк бөлүгүн Карши, Нишан талаалары жана Сандык кумдуу чөлү ээлейт. Түндүк-чыгыш жана түштүк-чыгышында Заравшан, Ысар кырка тоолорунун тармактары жатат. Климаты кескин континенттик, кургак. Январдын Орточо температурасы –0°С,-июлдуку 31,5ПС. Жылдык жаан-чыны 200–250 мм, тоо этектеринде жана тоолордо 500 ммге чейин. Башкы дарыясы – Кашка-Дарыя, анын куймалары: Ак-Суу, Кызыл-Дарыя. Областын Түштүк бөлүгү кумдуу, такыр, шор жерлер кездешет. Тоолоруна бийиктик алкактуулук мүнөздүү. Кыртышы боз, күрөң жана тоошалбаа топурактуу. Чөлү өсүмдүктөргө жарды (негизинен эфемер, шыбак). Кашка-Дарыянын өрөөнүндө тал, терек, тоолорунда бадал, арча өсөт. Тоонун төмөнкү капталдары жайыт катары пайдаланылат. Калкынын негизин өзбектер (85%) түзүп, ошондой эле тажик, орус, татар, түркмөн жана башка улут өкүлдөрү да жашайт. Орточо жыштыгы 1 км2ге 71 киши. Айыл калкы 73%. Шаарлары: Карши, Шахрисабз [бул шаарда Амир Тимур (Темирлан) туулган], Китаб, Касан, Мубарек, Яккабог, Гузар, Камаши. Өнөр жай негизинен курулуш материалдарын (темир-бетон конструкциялары, кыш, акиташ жана башка), тамак-аш (эт, сүт, нан, ун комбинаттары, консерва, шарап, май жана башка) өндүрүүгө адистешкен. Ошондой эле жеңил өнөр жай (пахта тазалоочу завод, тигүү жана башка) да иштейт. Газ да өндүрүлөт. Көркөм кол өнөрчүлүк (топуга сайма саюу, килем токуу жана башка) жана жибекчилик өнүккөн. 1960-жылдан Мубарек газ-нефть кени өндүрүлө баштаган. Мубаректен өндүрүлгөн газ Ташкент – Бишкек – Алматы газ кууруна кошулат. Кашка-Дарыя вилаетинин айыл чарбасында дыйканчылык менен мал багуу (анын ичинде каракүл кою) өнүккөн. Ири өнөр жай ишканалары: «Мубарекнефтгаз» жана «Шуртаннефтгаз» ААК. Темир жолунун узундугу 350 км, автомобилдики 30 миң кмдей. Облустун аймагында Кызыл-Суу жана Мираки коруктары уюшулган.
Ташкындоо жана тартылуу
Ташкындоо жана тартылуу - Айдын жана Күндүн тартылуу күчтөрүнүн натый-жасында океан (деңиз) деңгээлинин мезгил-мезгили менен өзгөрүп турушу. Ушул эле күчтөрдүн натыйжасында Жер тулкусунда (башкача айтканда жердин катуу катмарында) да деформация («жер ташкыны») жүрөт, атмосфера басымы өзгөрүп турат («атмосфера толкуну»). Айдын ташкын пайда кылуучу күчү Күндүкүнөн 2,2 эсе күчтүү болгондуктан ташкындоо жана тартылуу процесстери көбүнчө Айга байланыштуу. Ташкын негизинен 4 типке бөлүнөт: жарым суткалык (суткасына 2 жолу көтөрүлүп, кайра пастайт), аралаш, суткалык. Ташкындын өлчөмү, мүнөзү Жер, Ай, Күндүн өз ара аракеттенүүсүнө гана эмес, ошондой эле деңиздин геогр. абалына, тереңдигине, жээк сызыгынын формасына да байланыштуу. Океандын ачык мейкиндигинде ташкын адатта 1 мдей, жээктерге жакын 18 мге чейин (Атлантика океанынын Фанди булуңунда) болот. Ташкын-тартылуудан Дүйнөлүк океанда ташкын агымдары пайда болот.
Бор суутектери
Бор суутектери бор менен суутек болгон бирикмелери. Мол-сында 2ден 20 атомго чейин бор атомун кармайт, мис., В2Н6, В4Н10, В10Н14, В20Н16, Б.с-нен В2Н6, В4Н10, -газ, В5Н9- суюк, В10Н14 - катуу зат. Булардын ичинен, В2Н6 жана В10Н14 кеңири изилденген. Борандар – түссүз, жагымсыз жытту, уулуу заттар. Б.с. хлордуу же фтордуу борго металлдар бориддерин же суутекти таасир этүүдөн алынат. Алар ракеталык отун катары, борду алууда жана металлдарды бор менен каптоодо колдонулат.
"Курманбек-кылымдар мурасы" комплекси
"Курманбек-кылымдар мурасы" комплекси - Жалал-Абад шаарынын кире беришинде орнотулган Курманбек баатырдын эстелиги жана салтанат капкасы. Баатырдын ат минип, колун жайып турган сурдуу келбети берилген. Эстелик жезден жасалган. Бийиктиги 5,5м, постаментиники 8 м, мрамор менен капталган. Курманбек баатырдын эстелигинин артында салтанат капкасы шанкаят. Комплекс 2001-жылдын октябрында Курманбек баатырдан 500 жылдык мааракесинде ачылган. Долбоордун авторлору:Жумалиев К.М., Дубанаев С.М., Шерматов Ж., Жолчуев Д., айкелчиси Жолчуев Д., архитектору Шерматов Ж.
Юрий Николаевич Афанасьев
Юрий Николаевич Афанасьев (1934-жыл 5-сентябрь, Майна а. Ульянов облусу СССР - 2015-жыл 14-март, Санкт-Петербург, Орусия) - совет жана орус саясатчысы жана тарыхчысы. Москва Мамлекеттик тарых жана архив институтунун ректору (1986-1991), Орусия мамлекеттик гуманитардык университетинин негиздөөчүсү, ректору (1991-2003) жана президенти (2003-2006).
Водораздельный бор кени
Водораздельный бор кени Жалал-Абад облусунун Чаткал районунда, Ала-Бука кыштагынан 60 км түштүк-чыгышта, Түзашуусай суусунун башатында жана Каратөрсай суусунун сол капталында деңиз деңгээлинен 3700 м бийиктикте. 1957- жана 1961-жылдары изилденген. Бор алынуучу минерал – аксинит, палеозой мезгилинде пайда болгон биотит-амфиболдуу сланецтерде жука тулкуларды түзөт. Аксинит минералы менен минералдашкан аянттын өлчөмү 1000–400 м. Анда бордун үч кычкылынын өлчөмү 1,25%–4%. Руданын 10 м тереңдикке чейинки болжол ресурсу 4 млн м3.
Кичи Харпия (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Москва тарых жана архив институту
Москва мамлекеттик тарых жана архив институту (орус. кыск. МГИАИ) Китай-город районундагы Никольский көчөсүндө жайгашкан мурдагы "Басма короосунун" тарыхый имаратында орун алган. Анын негизинде 1991-жылы Орус мамлекеттик гуманитардык университети түзүлгөн.
Эгг Харбор Тауншип (Нү-Жерси)
Эгг Харбор Тауншип (Нү-Жерси) (Egg Harbor Township) — Нү-Жерси штатынын Атлантик округуна караган АКШ шаары.