cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Балыкин Валерий Васильевич
Балыкин Валерий Васильевич (1941-ж.туулган, Бишкек) ички кызматтын генерал-майору (1990). Бишкек политехника институтун (1964), Ташкен партиялык жогорку мектебин (1984) бүткөн. 1958-80-ж. «Оор-электрмаш» заводунда инженер, конструктордук бюронун начальниги, башкы инженер, директор, 1980-82-ж. Кыргызстан КП Биринчи май райкомунун 2-секретары, 1982-93-ж. Кыргыз Республикасынын ички иштер министринин орунбасары, 1993жылдан ИИМдин системасында жетекчилик кызматта. Медалдар менен сыйланган.
Самсык (Туймазин району, Башкыртстан)
Самсык — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Жогорку бишиндин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 107 киши. Почта индекси — 452790, ОКАТО коду — 80251810010.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Пустынский Моченец
Пустынский Моченец — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лала дарыясынын оң жээгинен 157 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 24 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Жаныш-Байыш
«Жаныш, Байыш» – кыргыз элинин 15–17-кылымга таандык баатырдык эпосу. Эпосто кыргыз элинин Моголстан мамлекетиндеги жана калмак доорундагы турмушу чагылдырылган. «Жаныш-Байышта» географиялык аталыштар, чарба, соода, социалдык терминдер (хан, бек, сынчы, чечен ж.б.), кыргыздардын саясий абалы жана алардын коңшу элдер менен болгон карым-катнаштары айтылган. «Жаныш,Байыш» мазмуну боюнча өзбек эпосу «Алпамышка», байыркы грек эпосу «Одиссеяга» окшош (мис., каармандардын өз жерлерине кайтып келиши). Алгачкы варианты 1922-ж. К. Мифтаков тарабынан М. Мусулманкуловдон жазылып алынган. Кытайлык кыргыздарда Өмүр Мамбеттин варианты китеп болуп жарык көргөн (Үрүмчү, 1988). К. Акыевдин варианты 1939-(латын алфавитинде), 1970-, 1991-ж. жарыкка чыккан. 1998-ж. «Эл адабияты» сериясынын 4-томунда «Жаныш, Байыштын» М. Мусулманкулов, Ж. Шаанаев, К. Акыев, С. Дыйканбаев айткан варианттары бир китепте басылган. «Жаныш,Байыш» эпосунда Нуркандын (айрым варианттарда Асылкандын) Жаныш менен Байыш аттуу уулдары кыргыздардын Алакөл аймагын душмандар тартып алганын угушуп, ошол жерди көрүп келиш үчүн жөнөшөт. Алар көлгө жетип куш салып жүргөндө, капысынан душмандар курчап алышат. Тең эмес салгылашууда Жаныш жарадар болот, Байыш туткунга түшөт. Андан кийин Жаныштын жараатынын айыгышы, Байыштын туткундагы окуялары жөнүндө баяндалат. Байыш 7 (кээ бир варианттарда 10, 12) жылдан кийин душмандын падышасынын кызынын жардамы аркылуу зындандан бошонот. Ошол мезгилде бир тууганы Жанышка да жардамга келет. Баатырлар колдоруна аса таяк кармап, дубананын кейпинде, эч кимге таанылбай элине келишет. Бирок, эл аларды таанып, салтанат менен тосуп алат. «Жаныш, Байыш» эпосун Ж. Таштемиров, Ж. Субанбеков, Б. Кебекова, М. Мукасов, И. Молдобаев ж. б. изилдеген.
Долон ашуусу
Долонго арналган чыгармалар
Долон ашуусуна арналган фольклордук чыгармалар арбын.
Жылкычылык, куда тосуу жөрөлгөсү
"Жылкычылыктын" аз же көп болушу узатылып жаткан кыздын адамкерчилигинин, кадыр-баркынын күйөө тарабынан бааланышына жана күйөөнүн бардарлыгына жараша болгон.
Узатуучу тараптын жигиттери "жылкычылык" сыйына ыраазы болушкан, күйөө, кудаларды бир кыйла жерге узатып чыгышкан. Ыраазы болушпаса, аттардын ооздуктарын салбай, үзөңгү боонун учун төнөлүгүнөн чыгарып, бир аз бастырган соң түшүп кеткидей кылып илештирип, көрпөчөнүн үстүңкү кабатына тикенек төшөп, басмайылды өтө бош тартып, эптеп аткарып жиберишкен.
Бум (гимнастикалык)
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Кайыңды (Баткен району)
Кайыңды — Кыргызстандын Баткен облусунун Баткен районундагы айыл. Дарыя айыл аймагына кирет.
Криоскопия
– эритме тоңуу темп-расынын төмөндөшү, мис., эриген зат моль массасы; m - эриген зат массасы; G - эриткич саны; К. – криоскопиялык константа. К. эриген заттын мол-лык массасын (м) жана мол. массасы белгилүү болгон зат массасын (m), о. эле эритмедеги зат молялдык концентрациясын аныктоо үчүн колдонулат.
Негиз (лингвистика)
Негиз (лингвистика) – сөздүн сөз өзгөртүүчү морфемаларын алып салгандан кийин да лексикалык маанини билдирген жана сөздүн структурасын, анын морфемалык курулушун аныктоо үчүн зарыл болгон бөлүгү. М.: Малчылардын деген мисалда сөз өзгөртүүчү морфемалар -лар, -дын. Ошондо Негиз катары малчы сөзү эсептелет. Негиз, демек, лексикалык маанини туюнтуп толук маанилүү сөз түркүмүнө тиешелүү болот да, структуралык жактан ачык болот. Түзүүчү морфемалардын санына жараша Негиз бир гана түзүүчүдөн туруп, жөнөкөй Негизди уштурса, экиден кем эмес түзүүчүдөн туруп, татаал Негизди уюштурат. Бир гана түзүүчүдөн уюшулган Негиз тубаса Негиз деп аталса, экиден кем эмес түзүүчүдөн уюшулган Негиз туунду Негиз деп аталат. Жогорку мисал туунду негиз болот. Тубаса Негиз тилдик өнүгүүнүн азыркы этабында андан ары түзүүчүлөргө ажырабайт, бир гана түзүүчүдөн болот да, уңгуга дал келет. Ал эми туунду Негиз тубаса негизге жардамчы морфемалардын кошулуп айтылышы же уңгулардын биригип айтылышы аркылуу жасалат да, туунду сөз катары колдонулат: илим+поз, илимпоз+дук-тун, алпкаракуштардын ж.б. Демек, мындан туунду Негиздин морфемалык тутуму ар түрдүү боло тургандыгы көрүнөт.
Мамлекеттик казына облигациялары
Мамлекеттик казына облигациялары (МКО) - Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн пайыздык кирешеси (купону) жана жүгүртүү мөөнөтү 1 жылдан ашкан мамлекеттик узак мөөнөттүү баалуу кагазадары.
Женева макулдашуулары (1954)
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Жогорку троицкое (Туймазин району, Башкыртстан)
Жогорку троицкое — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Жогорку троит айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 917 киши. Почта индекси — 452783, ОКАТО коду — 80251815001.
Орташа Маганакова
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Жээн келин
Жээн келин - жээндин аялынын тайлары тарабынан аталышы.
Сатай Сыздыков
Сыйлыктары. Наамдары.
2004-жылы Казакстандын Билим берүү жана илим министрлигинин “Казакстан Республикасынын илимин өнүктүрүүдө сиңирген эмгеги үчүн” медалы менен сыйланган.
Суу менен дарылоо (гидротерапия)
Суу менен дарылоо (гидротерапия)  — ар кандай температурадагы сууну дарылоо жана алдын алуу максатында колдонуу. Организмге суунун температуралык, механикалык жана химиялык факторлору таасир этет. Суу теридеги рецепторлорго жана кан тамырларга таасир тийгизет. Суу менен теринин температурасынын айырмасы канчалык көп болсо, суунун таасири ошончолук күчтүү. Муздак же мелүүн процедуралар кан тамырларды тарытып, натыйжада организм жылуулукту аз бөлүп, ал денеде сакталат. Аны менен бирге жүрөк тез кагат жана кан басымы бир аз жогорулайт. Муздак дүүлүктүргүч тери аркылуу таасир этип, нерв системасын козголтот. Эгер муздак суунун таасири токтолбосо тарыган кан тамырлар кеңеет, кан тамырлардын булчуңдарынын тонусу жогорулап, кан жүрүү күчөйт, ал организмдин жылуулукту жоготушуна алып келип, зат алмашуу жана жылуулукту пайда кылуу күчөйт. Зат алмашуунун күчөшү жүрөк-кан тамыр жана дём алуу системасынын иштешин күчөтөт. Кан тамырлардын кеңейишинен кан басымы бир аз төмөндөп, пульс сейректейт. Муздак суунун таасирин дагы эле токтотпосо кан тамырлардын тонусу начарлап, кан жүгүрүү акырындайт; тери кызарыңкы-көгүш тартып, муздайт, кишинин алы кетет. Бул терс көрүнүштөр процедуранын туура эмес жасалганын билдирет. Жылуу жалпы процедуралар (суунун температурасы 38°ка жакын) денени акырындык менен жылытып, сеп алдырат, оорулуунун уйкусун оңойт. Ысык суунун таасиринен алгач бир азга теринин кан тамырлары тарып, жүрөк тез кагат, кан басымы жогорулайт, көп тердейт. Ысык процедурадан кийин тери кан тамырлары тез кеңейип, дене жылуу сууда жаткандыктан жылуулук бөлүнбөйт. Бул процедураны кан айлануу бузулганда, гипертония ооруларында, ошондой эле ашынган атеросклероздо колдонууга болбойт. Суу процедураларынын механикалык таасири суунун массасынын жана кыймылынын таасирине байланыштуу. Мында териде жана ички органдарда кан айлануу өзгөрөт; тери веналары басылат, жүрөккө кан келүү күчөйт. С. м. д. ооруну алдын алуу, организмди чыңдоо кээ бир ооруларды дарылоо үчүн кеңири колдонулат. Муздак процедуралар нерв жана жүрөк-кан тамыр системаларынын тонусун көтөрүүдө, өтө семирүүдө зат алмашууну күчөтүү, ошондой эле организмдин тышкы таасирлерге туруктуулугун жогорулатуу үчүн; жылуу процедуралар өнөкөт сезгенүү ооруларды, таяныч-кыймыл аппараттын жабыркоосун, четки нерв системасынын ооруларын (куяң, невралгия, плексит жана башкалар) дарылоодо пайдаланылат. Мелүүн температурадагы суу нерв жана жүрөк-кан тамыр системасынын өтө козголуусунда, тери кычышканда абдан пайдалуу. Ысык суу менен дарылоо зат алмашуунун кээ бир бузулууларында, ошондой эле бөйрөктүн кээ бир ооруларында жүргүзүлөт. С. м. д. катуу кармаган сезгенүү процесстеринде, күчөгөн атеросклероз жана гипертония оорусунда, инсультта, зыяндуу шишиктерде, кан агууда жана башкалар пайдаланылбайт.
Жазадан бошотуу
Жазадан бошотуу – КРде мунапыс жана башка мыйзамда каралган учурларда күнөөлүүгө сот тарабынан кылмыш-жаза жазасын колдонбоосу.
Бэлпр (Огайо)
Бэлпр (Огайо) (Belpre) — Огайо штатынын Вашингтон округуна караган АКШ шаары.
Васил (Калтасин району, Башкыртстан)
Васил — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Калмиябашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 337  киши. Почта индекси — 452853, ОКАТО коду — 80233820004.
Балык-Суу бор кени
Балык-Суу бор кени - Чүй облусунун Кемин районунда, Шабдан кыштагынан 4 км түндүктө, деңиз деңгээлинен 1700-2000 м бийиктикте. 1960-ж. геологиялык съёмка иштерин жүргүзгөндө табылган. Пайдалуу тек болуп 3,54% бордун үч кычкылын кармаган турмалинит эсептелинет. Анын таралышынын аянты 0,4 км2. Технологиялык изилдөөдөн бордун үч кычкылы жакшы бөлүнүп алынары аныкталган. Кенди жерсемирткич катары изилдөө жана геологиялык чалгындоо иштерин жүргүзүү сунуш кылынган. Бордун үч кычкылынын кени боюнча болжолдуу ресурсу 1 млн т.
Эминем
Биринчи чыгармачылыгы
14 жаштагы өспүрүм биринчи рэп-дуэтин анын досу Майк Руби менен бирге ишке ашырган. Ошол эле учурда ал өзүнө “M&M” деген лакап атын (аты – жөнүнүн биринчи тамгаларындан алынган) койуп, кийинчирээк “Эминем”ге өзгөрткөн. Өспүрүмдөр дыйыма официалдуу эмес фристайл жарышууларда катышышкан. Кара MCлердин тарабынан уланып жаткан кол салууларга карабастан (ак өкүлдөрүнүн рэперлери болушу мүмкүн эмес деп ойлошкон) Эминем рэп баттлдарда дайыма ийгиликтүү катышкандыктан, акырындык менен коомдун урмат-сыйына жана кепчүлүккө таанылуу болгон.
«Жеңиш» ордени
«Жеңиш» ордени – советтик эң жогорку аскердик сыйлык. 1943-ж. 8-ноябрда СССР Жогорку Советинин Президиумунун указы менен белгиленген. «Жеңиш ордени» Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде СССР Куралдуу Күчтөрүнүн ири аскердик бирикмелерин (фронтторду) жетектеген Жогорку Башкы команда курамындагыларга зор операцияларды ийгиликтүү өткөргөн­дүгү үчүн берилген. «Жеңиш» ордени менен Советтик Союздун маршалдары Г. К. Жуков (2 жолу), А. М. Василевский (2 жолу), И. С. Конев, Р. Л. Малиновский, К. К. Рокосовский, С. К. Тимошенко, Ф. И. Толбухин, К. А. Мерецковдор сыйланган.
Тугалим-Вонт-Канын-Еган дарыясы
Тугалим-Вонт-Канын-Еган — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Поколька дарыясынын сол жээгинен 220 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 18 км.
Жети-Төр
Бөйөн кандын баласы
Чөп ооз
Чөп ооз – бирөөнүн жерине мал баккандыгы үчүн төлөнүүчү салык. Жайыттын тартыштыгынан кээ бир уруулар, айрыкча майда уруулар, башка уруулардын жайытына мал жайууга уруксат сурашкан. Акысына малдын түрүнө, санына жараша салык төлөшкөн.
Баб-эль-Мандеб кысыгы
Баб-эль-Мандеб кысыгы Араб жарым аралынын түштүк-батыш учу менен Африканын аралыгында. Кызыл деңизди Араб деңизиндеги Аден булуңу менен туташтырат. Узундугу 109 км, эң кууш жери 26 км, эң тайыз жери фарватеринде 31 м. Перим аралы кысыкты эки өткөөлгө (Чоң жана Кичи) бөлөт. Кысык жана Суэц каналы аркылуу Европаны Чыгыш жана Түштүк Азия, Австралия менен байланыштырган эң кыска суу жолу өтөт.
Монофтонг
Колдонулган адабияттар
Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4
Апоха
Апоха (мааниси-ажыратуу, айырмалоо, четке кагуу) – түшүнүктөрдүн терс жана салыштырмалуу маанилерин жактоочу, бекемдөөчү махаяндык буддизмдин логикалык-гносеологиялык концепциясы.
«Замана» — агымы
«Замана» — агымы, замана поэзиясы - кыргыз ырчылар поэзиясында жана коомдук-саясий турмушунда өзгөчө ой-пикирлерди жараткан багыт. Заманчылар поэзиясы 19-к. пайда болуп, 20- кылымдын баш чендерине чейин жашап келген. Коммунисттер доорунда реакциячыл адабий-идеялык көрүнүш катары кабыл алынып куугунтуктоолорго дуушар болгон. Акын заманчылардын чыгармалары мектептерде, жогорку окуу жайларда окутууга, басмадан чыгарууга тыюу салынган. Элдин аң-сезимине тескери таасир бере турган, бай-манаптык идеологияда жазылган, мазмуну реакциячыл чыгармалар катары окуучуга жеткирилген эмес. Чыгармачылык иши негизинен 19-к жана 20-к. баш чендеринде өөрчүгөн кыргыз ырчылары «замана» деген ат менен көлөмдүү ырларды чыгарышкан. Мисалы, Калыгул Бай уулунун «Акыр заман», Арстанбек Буйлаш уулунун «Тар заман», Молдо Кылычтын «Зар заман», Молдо Нияздын, Жеңижоктун, Сагымбай Орозбак уулунун, Тоголок Молдонун «Замана» деген санат ырлары бар. Заманчы-акындар жана алардын чыгармалары эл эсине кайра кайтарылып берилди. Алардын эмгектери басмадан кайрадан басылып чыгып, жаңыча баалар берилүүдө. Бүгүнкү күнү тил жана адабият жаатында алгылыктуу иликтөөлөр жүргүзүлүп келүүдө.
Чат-Базар мрамор кени
Чат-Базар мрамор кени Талас районунда, Чатбазар кыштагынан 5  км түндүк-чыгышта, деңиз деңгээлинен 1740–1860 м бийиктикте. 1970–73-ж. Түндүк Кыргыз геол. экспедициясы чалгындаган. Түстүү доломиттешкен мрамордун кабаты жогорку протерозойдо пайда болгон метаморфизмделген сланецтердин, кумдуктардын, конгломераттардын арасында жатат. Пайдалуу катмардын калындыгы 120–320 м. Мрамор кызгылт, күрөң, боз түстүү. Физикалык-механикалык касиеттери: орточо тыгыздыгы 2,85 г/см3, көзөнөктүүлүгү 0,76%, суу сиңирүүсү 0,14%, үстүнөн басылгандагы бектигинин чеги кургак абалда 132,1 МПа, сууга каныккан абалда – 131,1 МПа. Түстүү мрамор күкүмүн алууга жарайт. Запасы В категориясы боюнча 2864 миң м2, С1 – 20840 миң м3, В+С1–23704 миң м3.
Пыр-Ель
Пыр-Ёль — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луза дарыясынын сол жээгинен 429 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Феликс Кулов
Ишмердүүлүгү
2005-жылдан Кыргыз Республикасынын биринчи вице-премьер-министринин милдеттерин аткарган, ошол эле жылы сентябрь айында Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарынын жашыруун добуш берүүсү менен Кыргызстандын премьер-министри болуп дайындалган.
Жаңы нарыш (Туймазин району, Башкыртстан)
Жаңы нарыш — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Жогорку троит айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 174 киши. Почта индекси — 452783, ОКАТО коду — 80251815004.
Суусун режими
Суусун режими — сууну керектөө тартиби. Туз-суу балансын камсыз кылат жана организмдин тиричилик-аракетине ыңгайлуу шарт түзөт. Суусун режими тамактануу режими менен тыгыз байланыштуу. Суусунду туш келди, ашыкча иче берүү тамак-аш сиңирүүнү начарлатат, жүрөк-кан тамыр системасы менен бөйрөккө күч келтирип, бөйрөк жана тери бездери аркылуу организмге керектүү баалуу заттардын көп бөлүнүп чыгышына алып келет. Убактылуу эле сууну көп ичүү да булчуңдардын иштөө шартын бузуп, бат чарчатып-чаалыктырат. Суунун жетишсиздигинен организмдин нормалдуу тиричилик аракети бузулуп, арыктайт, каны коюуланып, температура көтөрүлөт, тамыры тез-тез кагып, дем алуусу кыйындайт, жүрөгү айланып, суусап, жумушка жөндөмдүүлүгү төмөндөйт. Организмдин тиричилик-аракетин калыбында кармап туруучу суунун өлчөмү негизинен адамдын жашына, эмгектенүү активдүүлүгүнө, тамактануу рационуна, климаттык шартка жараша болот. Орто Азиянын климаттык шартында кара жумушту аз жасагандар 3,5 л, орто жумушта иштегендер 5 лге чейин, ачык жерде оор кара жумуш иштегендер суткасына 6,5 лге чейин суу талап кылат. Айрыкча ысык климатта жашаган, ысык цехтерде иштеген, күч эмгегинде узак жана көп иштегендер (спорттук машыгуулар, мелдештер жана башкалар) суусун режимин туура сактоосу маанилүү. Ысык климаттуу райондордо жашагандарга тамак ичкенден кийин гана суусунун кандырып, тамактануунун аралыгында суусун ичүүнү чектөө сунуш кылынат. Тамактанууну күндүн салкын убагына калтыруу жана өзгөчө тамак (витаминдерге, минерал заттарга бай) рационун кошуу керек. Чай, айрыкча көк чай, жашылча, мөмө ширелери суусунду кандырат. Ысык цехте иштегендер газдалган суу же кургатылган мөмөлөрдүн кайнатмасын ичүү керек. Спортсмен машыгуу бүткөндөн кийин гана суусунун кандырууга (көнүгүүлөрдү аткарып жатканда оозу кургаса, суу менен оозун, тамагын чайкайт) тийиш. Күч эмгегинен арыктаса (машыгуудан, спорттук мелдештен, буу мончого түшкөндөн кийин жана башкалар) суусунду аз-аздан ичүү сунуш кылынат.
Зеланд Н.Л
Зеланд Н.Л. (туулган, өлгөн жылы белгисиз) - орус антропологу жана этнографы. 1885-ж. алгачкылардан болуп кыргыздар тууралуу этнологиялык очерк жазган («Киргизы. Этнологический очерк. Западно-Сибирский отдел РГО. 1885. Книга. 7. Вып.2.). Автордун бул эмгегинде кыргыздардын кол өнөрчүлүгү кенен баяндалып жазылган. Кыргыздардын чарбасындагы тери ийлөө, жүндөн буюмдарды жасоо, ээр, чий, кереге, уук, түндүк жасоо ыкмаларын, аларды жасоодогу куралдарды сүрөттөп жазат. Үй-бүлө, нике мамилелери, аялдарды тарбиялоо, аялдардын коомдогу ээлеген абалы, орду сыпатталган. Кыргыздардын меймандостугу, ырга жана музыкага шыктуулугу жана башка жөнүндө кызыктуу маалыматтар келтирилет. Эмгектин бир бөлүгү оюн-зоокторго, элдик оюндарга, элдик медицина кыргыздардын коомундагы социалдык-коомдук түзүлүшүнө багышталган. Автор кыргыз жана казактардын сырткы өңү-түсү (антропологиясы), түзүлүшү жөнүндө баяндап жазган.
Доха
Доха (الدوحة, Эд-Доха) - Катар мамлекетинин борбор шаары. Түштүк-Батыш Азияда, Катар жарым аралында. Перс булуңундагы порт. Калкы 293,0 миң (2003). Эл аралык аэропорту бар. Биздин замандын 7-кылымында Араб халифатынын курамында, 13-14-кылымда Бахрейн эмирлери башкарып келген, 16-кылымда Португалиянын, 1872-жылдан Оттоман империясынын курамына кирген. 1971-жылга чейин Улуу Британия протектораты. Металл иштетүү, цемент, тамак-аш өнөр жай ишканалары иштейт. Кустардык кол өнөрчүлүк өнүккөн. Балык кармалат. Бермет чогултулат. Университет, педагогикалык институт, музейлер (улуттук, этнографиялык) бар. Архитектура эстеликтери сакталган. 2007-жылы Дохада XX Азия чемпионаты өткөрүлгөн.
Пырза
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Брук Парк (Огайо)
Брук Парк (Огайо) (Brook Park) — Огайо штатынын Cuyahoga округуна караган АКШ шаары.
Калкы - 19212 киши. Болжолдуу аянты - 19.5 км². FIPS коду — 39-09288.
Парадигма
Парадигма (байыркы грек. παράδειγμα, «мисал, модель, үлгү»–παραδείκνυμι «салыштырам») – социологиянын теория-методологиялык негизи жана принциби. Ошондой эле илимий изилдөө жана учурдагы илимдин өнүгүшүн билдире турган, эволюциялык чечимдерди кабылдоонун универсалдык методун, эвол. ишмердүүлүктүн гносеологиялык методун аныктоодо анык же анык эмес (көбүнчө түшүнбөөсүздүктөн пайда болгон) шарттын жыйындысы катары колдонулат. Парадигма жаратылыштагы социалдык реалдуулукту кабыл алууга (түшүнүү) жараша макросоциология жана микросоциология болуп, эки багытка бөлүнүп, макро менен объект, микро менен субъект белгиленет. Алгачкы мезгилде негизинен лингвистика (мисалы, жөндөө же жактоодо үлгү болуучу сөз) жана риторикада (бир нерсеге салыштыруу үчүн тарыхтан мисал келтирүү) кеңири колдонулган. 20-кылымдын 60-жылдарынан баштап илимий философия жана илимий социологияда илимий коомчулуктун белгилүү бир тарыхый мезгилдин ичиндеги үстөмдүк кылып келген идеясы, көз карашы, түшүнүгү, баштапкы концептуалдык схемасы, бир маселени көтөрүп жана чечилиши, изилдөө методун системага салышын түшүндүрө турган термин катары пайдаланылат.
Зоолу
Зоолу - күнөөлүү деп эсептелген, камакка алынган адамдардын колу-бутуна, моюнуна салына турган кишен. Ал жоон чынжырлар менен бириктирилген бекиме темир билериктерден жасалган. Зоолунун колго, бутка же экөөнө тең салынуучу, ошондой эле колго, бутка, моюнга чогуу салынычуу түрлөрү бар. Зоолунун билерикчелеринин ар биринде өзүнчө ачкыч болгон. Зоолу илгерки заманда Кытайда, Чыңгыз хандын мамлекетинде, Иранда, өзгөчө падышалык Россияда каторгага айдалган адамдарга карата кеңири колдонулган.
Кесилиш
Кесилиш (сечение) - нерсенин формасын көрсөтүү үчүн жардамчы кесүүчү тегиздиктердин жардамы менен кесип көрсөтүлгөн чийме. Кесилиш фигуралары 3 түрдүү көрсөтүлүшү мүмкүн: сыртка чыгарылып, дал келтирилип, үзүк жерге коюлуп.
Кротондук конденсация
OH O
II О
Батыш-кыргыз конфедерациясы
Тарыхы
50-жылдардын ортолорунда Цин империясынын калмактарга келтирген чоң кыргыны жана артынан Чыгыш Түркстанды каратып алуусу коңшулаш мусулман журттарына чоң коркунуч алып келген эле. Ушул окуялардан кийин Казак хандыгы, Кокон хандыгы сыяктуу эле Батыш кыргыздары (1759) менен Арка кыргыздары (1758) да Цин империясынын үстөмдүгүн убактылуу таанууга аргасыз болушкан. Бул мезгилдерде теңиртоолук кыргыздар географиялык шарттан улам 4 бирикмеге бөлүнүп тураары; Чыгыш (арка) кыргыздары (Мааматкул бий), Батыш кыргыздары (Ажы бий), Каратегин кыргыздары (башчысы Кожомжар бий) жана Кашкар атрабындагы кыргыздар (Ациму? бек ж. б.) болгондугу кытай булактарында катталып калган.
1759-ж. сентябрь айында Ажы бийдиндин конуштарына Кытай императорунун элчиси Доктан келип, ага Кытай империясы менен саясий-дипломатиялык жана соода-сатык келишим түзүү жөнүндөдө чакырык-жарнама жана кытай мөөрүн тапшырган. Ошол эле жылдын аягында Ажы бий өзүнүн элчиси Сары Күчүктү Кытай империясынын Кашкардагы башкаруучусу Чжао Хойго жиберген.
Зым тарткыч
Зым тарткыч — ийилгич металлдардан (алтын, күмүш, жез жана башка) жоондугу ар кандай зымдарды жасоого ылайыкталган жөнөкөй зергерлик курал. Ал чоподон кененирээк жана аяк формасында жасалган. Түбүнүн жан жагында ар кандай чоңдуктагы тешиктери болгон. Аны пайдаланардан мурда керектүү бир гана тешиги калтырылып, калгандары чопо менен бүтөлгөн. Зым тарткычтагы металл көөрүктө чогула эрип, андагы атайын көзөлгөн ичке тешиктен куюла баштаган эритиндиге мурунтадан камдалган ичке зымды тийгизип кошуп, сыртка тартканда ичке зым болуп созула берген. Ал зым менен сөйкө, шакек, билерик, чач учтук, желбирөөч, түрдүү купалар, ала таман жана башка атайын кооздук буюмдары жасалган.
Утья (Икса куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Ак-Жол (Аксы району)
Ак-Жол — Кыргыз Республикасынын Жалал-Абад облусунун Аксы районундагы айыл. Ак-Жол айыл аймагынын курамына кирет, ошондой эле айыл аймактын акимий борбору.
Орозов Карамолдо
Карамолдонун эстөө жана угуу сезимталдыгы күчтүч болгон. Ал жөнүндө Кыргыз филармониянын музыканты, Кыргыз Республикасынын эл артисти Ж.Кыпчаков мындай деп эскерет: “1958 жылы кыргыз эл ырчылары менен аспапчыларын тасмага жазуу үчүн Москвадан адистер келди. Карамолдонун күүлөрүн жазып жатканда иш күн аяктап калды, бирок жазылып бүткөндө дубль деген кошумча көчүрмө жасап коюш керек экен. Ишти эртеси уланталы деп чечишти, бирок эртеңки күнү Карамолдо мурунку тональностон чыгып кетет го деп чочулашты. Бир күндөн кийин Москвадан келген адистер комузчунун мурункудагыдай тональносто таптак ойноп бергенине ушунчалык таң калышты”.
К.Орозов 1931 жылдан тартып Кыргыз мамлекеттик музыкалык драма театрында комузчулук өнөрүн улантып аткаруучу катары да, күү чыгаруучу автор катары да эмгектенди. 1935 жылы - Кыргыз АССРинин эл артисти деген мамлекеттик ардак наамга татыктуу болгон. 1936 жылы - филармония ачылганда Кыргыз эл аспаптар оркестринин комузчу солисти болуп иштеди. Москвада өткөн эки жолку (1939 жана 1958 жылдары) Кыргыз искусствосунун жана адабиятынын декадаларына катышкан. 1939 жылы - Москвада өткөн Бүткүл союздук элдик аспаптардын аткаруучулардын сынагында экинчи сыйлыкка ээ болгон. 1939 жылы - элдик музыка боюнча биринчилерден болуп СССР композиторлор союзуна мүчө болуп кирген. 1940–1941 жылдары - Москвада СССР композиторлор союзунун алдындагы обончулардын курсунда стажировкадан өткөн. Согуш мезгилинде жана согуштан кийин Карамолдо кесиптештери менен гастролдорго барып колхоз-совхоздорго, айыл–шаарларда концерттерге чыгып турган. 1958 жылы көзү өткөнгө чейин Муратаалы Күрөңкөев атындагы Кыргызстан мамлекеттик музыкалык окуу жайынын комуз бөлүмүндө сабак берип, кийин белгилүү музыкант болушкан Чалагыз Исабаев, Бейшеке Жандаров, Чоро Кожомжаров, Тукан Молдогазиевдерге устат болгон.
Чоң Үзөңгүкууш
Чоң Үзөңгүкууш — Ички Теңир-Тоонун түштүк-чыгышындагы суу, Какшаал дарыясынын сол куймасы. Узундугу 116 км (Кыргызстандын аймагындагы узуну 83 км), алабынын аянты 2880 км2. Какшаал кырка тоосунда жайгашкан. Ортоташ мөңгүсүнөн башталып, түндүккө Көгалачаптын түзөңүндө чыгышка карай агат. Котур суусу Сарычат суусуна кошулгандан баштап Чоң Үзөңгүкууш аталат. Ири куймалары: Котур (уз. 39 км), Кичи Үзөңгүкууш (35 км), Чоң Терек (27 км),Кичитерек (24 км) – сол; Чоң Туурасуу (16 км), Чоң Төөкуйрук (16 км) – оң Алабында 335 мөңгү (жалпы аянты 400,6 км2), 27 майда көл (жалпы аянты 1,3 км2) бар. Жылдык орточо чыгымы төмөнкү агымында 27 м3/сек, эң көп чыгымы 120–150 м3/сек, эң азы 3–5 м3/сек. Мөңгү кар жана булак сууларынан куралат. Өрөөнү Ат-башы жана Жети-Өгүз районунун жайлоосу.
Кетоз
Кетоз, ацетономия – кепшөөчү малдын организиминдеги белок, углевод жана май заттарынын алмашуусунун бузулушунан болгон ылаң. Көбүнчө саан уй, кой төлдөгөнгө чейин ылаңга чалдыгат. Дарттын негизги себеби – тоютта углевод жана протеиндин жетишсиздиги. Ал малдын сүттүүлүгүнөн, тукумчулдугунан жана малды сериндетпөөдөн болот деп божомолдолот. Ылаң мал тоютка көңүлү чаппай, ичегикарындын жана тоют сиңирүүчү бездердин иштеши бузулуп, кан, сийдик жана сүттө кетон заттары көбөйөт, сүтү тартылып, арыктайт. Ылаңды дарылабаса, мал өлүмгө учурайт. Дарылоодо венага глюкоза куюп, гормондук дары-дармектер берилет, тоютту көзөмөлдөө керек. Алдын алууда туура тоюттандыруу жана багуунун мааниси чоң.
Жомокчу
Келиштирип койбосо
Жомокчулар калп айтып (Сагымбай Орозбаков, "Манас", Кол жазмалар фондусу, 537-инв., 380-б.),— деп "Манас" айткан адамдар "жомокчу" деп айтылат. Бирок жазма адабияттарда Ж-га караганда " манасчы " деген термин кеңири колдонулуп жүрөт. " манасчы " термин катары биринчи жолу профессор X. Карасаевдин "Кызыл Кыргызстан" (азыркы "Кыргызстан туусу") газетасына 1930-ж. 27-майда жарыяланган "Манас" аттуу макаласында пайдаланылган. манасчы кийин атайын адабий термин катары терминологиялык жана энциклопедиялык адабияттарга кирген, к.''   манасчы. ''
Брансвик (Огайо)
Калкы - 34 255 киши. Болжолдуу аянты - 32.6 км². FIPS коду — 39-09680.
Утья (Таборинка куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кийит
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Парламенттик республика
Парламенттик республика – парламенттин укугу (полномочие) жогору турган республикалык бийликтин түрү. Демократиялык шайлоонун мындай системасында шайлоочулар добушун жеке кандидат эмес, партияга берет. Парламенттик республикада өкмөттүн составын көпчүлүк мандатка ээ болгон партия дайындап, ал президент эмес, парламентке жооп берет жана аны колдогон партия көпчүлүк добуштан ажырамайын өз ишин улантуу укугун пайдаланат. Парламенттеги көпчүлүк ишеним көрсөтүүдөн баш тарткан учурда өкмөт отставкага кетет, же болбосо өлкө башчысына кайрылуу аркылуу парламентти таратууну талап кылат. Парламент закон чыгаруудан тышкары өкмөттүн үстүнөн көзөмөл жүргүзүү, мамлекеттик бюджетти кабыл алуу, финансы маселесин чечүү, социалдык-экономикалык өнүгүү жолун тандоо, өлкөнүн ички-тышкы жана коргонуу саясатын аныктоо укугуна ээ. Көпчүлүк Парламенттик республикаларда (мисалы, Италия ж. б.) президентти да парламент шайлаган учурлар кездешет. Кыргызстан жана башка Австрия сыяктуу Парламенттик республикаларда президент жалпы шайлоочулар тарабынан 6 жылга шайланат жана ага законго кол коюу, декрет чыгаруу, сыйлык ыйгаруу, парламентти таратуу, өкмөт башчысын (формалдуу түрдө) жана күч органдарынын башчысын дайындоо, соттолгон адамдарга мунапыс берүү, куралдуу-күчтөрдүн башкы командачысы сыяктуу укуктар берилген.
Миялар
Миялар — (лат. Myidae) кош капкалуу, эбелек бакалоордуу моллюскалардын бир тукуму.
Жээнбаев, Жаныбек
Орус тилиндеги эмгeктери
Двухструйный плаэматрон. — Фр.: 1983 (В. С. Энгельшт менен авторлош); Плазменные процессы и их применение в технике / Под ред. академика Жээнбаева Ж. — Б.: 1994; Спектралдык анализ жана илимге, техникага колдонулушу. — Фр.: 1983.
Аракет (укук)
Аракет – индивиддердин, коомдук таптардын, топтордун өздүк керектөөлөрүн, тилек-максаттарын, каалоолорун канааттандырууга багытталган активдүүлүгүн, кыймыл-аракетин белгилөө үчүн пайдаланылган түшүнүк.
Дуслык (Туймазин району, Башкыртстан)
Дуслык — Башкыртстандын Туймазин районундагы айыл, Гафур айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 2042 киши. Почта индекси — 452778, ОКАТО коду — 80251817001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Октант
Октант - мейкиндиктин сегизден бир бөлүгү. Проекциялар тегиздиктери бири-бири менен кесилишип, мейкиндикти сегиз бөлүккө бөлөт.
Линвистикалык терминология
Линвистикалык терминология (термин - грек, logos - сөз, окуу) - тил илиминдеги атайын түшүнүктөрдү жанa типтүү объектилерди туюндуруу үчүн колдонулган сөздөрдүн жанa сөз айкалыштарынын жыйындысы. Линвистикалык терминология өз ичине : Линвистикалык терминология - семасиологиялык система, б.а., белгилүү бир илимий көзкараш, дүйнө таанымды туюндурган түшүнүктөрдүн системасынын чагылдырылышы. Илим өнүгүүнүн кыйла жогорку баскычына жеткенде гана терминология пайда болот. Же болбосо түшүнүк өнүгүп, калыптанып, аны белгилүү бир илимий аталышка ээ кылуу зарылдыгынан термин келип чыгат. Терминди термин эмес сөздөн айырмалоонун негизги куралы болуп дефинитивдүүлүк, б.а., ага так илимий аныктама берүүгө болор-болбостугу эсептелет. Линвистикалык терминология тил илиминин өнүгүү тарыхы менен кошо калыптанып, тилге карата көзкараштардын өзгөрүүсүн, түрдүү багыттар менен мектептерде лингвистикалык сөз колдонуулардын айырмачылыгын, түрдүү улуттардын тил таануу салттарын чагылдырат. Линвистикалык терминология системасы ачык система катары, ар дайым байып, толукталып отурат. Тигил же бул терминологиялык системанын жашоо жанa жөндөмдүүлүгү анын иреттелгендиги, мазмун менен туюндуруу ортосундагы карым-катыштын ырааттуулугу менен мүнөздөлөт.
Палагина, Нина Николаевна
Палагина катышуусу менен Кыргыз кыз келиндер пединститутунда мектепке чейинки педагогика жана психология факультети ачылып, ошол мезгилдеги студенттер терең психологиялык билим алууга жетишишкен. Ал жерде 15 жыл иштеп Палагина өзүнүн илимий чыгармачылыгын балдар дүйнөсү, алардын проблемалары менен байланыштарган. 1973-ж.
= Илимий ишмердиги = Н.Н. Палагинанын олуттуу илимий салымы – фантазиянын сүйлөй баштаганга чейинки формаларын жана анын баштапкы “генетикалык” клеткасын – шарттуу иш-аракеттерди ачып, сүрөттөп берүү. Бул көрүнүш ушул кезге чейин ата мекендик да, чет өлкөлүк психологдорго да байкалбай келген, алар фантазия үч жашка чейин сюжеттик-ролдук оюнда калыптанат деп ырасташкан.
Төмөнкү китептерди мындай иш-чаралардын жыйынтыгы катары атаса болот: “Этнопсихология: теория жана усулдар” (Б., 2001), “Кыргызстандын этностук көп түрдүүлүгү” (Б., 2003), ошондой эле “Этностук маданияттагы бала” аттуу тандалып алынган чыгармалардын жыйнагы (Б., 2005).
Колдонулган адабияттар
Палагина Нина Николаевна // https://library.gasu.ru/cgi/irbis64r_11/cgiirbis_64.exe?LNG=&Z21ID=&I21DBN=IBIS&P21DBN=IBIS&S21STN=1&S21REF=3&S21FMT=fullwebr&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=S=&S21STR=Психология%20--%20Общая%20психология%20--%20Психология%20личности
Нарын (тамак)
Наарын, нарын — улуттук сый тамак, эт. Бышкан эт майда тууралып же куш тил, бөрү тил, жапырак, уй тил сымал бөртүлүп, үстүнө чык куюлат. Кесме кошулбайт. Наарын илгертен эле кыргыз, казак, өзбек жана башка элдердин сый тамагы болгон, бирок кыргыздын наарыны эң даамдуу болуп эсептеленет (казак макалы: нарынды қырғыз турасын). Наарын жөнүндөгү маалыматтар («Манас» эпосунда: «туу байталдан сойдуруп, туурап нарын койдуруп» жана башка) анын байыркы тамактардан экендигин айгинелейт. Кесме кошулган наарын Кыргызстанда "бешбармак", Өзбекстанда/Уйгурстанда - "норин/нерин" деп аталат.
Ван Вэрт (Огайо)
Ван Вэрт (Огайо) (Van Wert) — Огайо штатынын Van Wert округуна караган АКШ шаары.
Өзөк темир
Өзөк темир (армату́ра) - куюлуп катыруу жолу менен жасалуучу буюмдарда колдонулуучу, сыртында атайын бүдүрлөрү бар темир өзөкчө.
Саясий жарнама
Саясий плакат
1956-жылдын Октябрь айында Будапешттин тургундары атактуу сүрөтчү А.Герасимовдун 1939-жылы тарткан “ Сталин КПССтин XXVIII съездинде” сүрөтүн өрттөп салышкан. Венгриялыктар үчүн бул сүрөт ошол учурда жөн гана Сталиндин образын эмес, адилетсиздиктин, зордук-зомбулуктун образын чагылдырган. “Плакаттын бийлиги” аттуу китептин авторлорунун бири, америкалык Д.Кроули илимпозунун ою боюнча жогоруда айтылган мисал саясий жарнаманын бул түрүнүн анык кубатын көрсөтүп турат.
Билдирүүлөр (листовка)
Билдирүү жанрындагы саясий жарнама аябай байыркы тарыхка ээ. Эгерде байыркы Грецияда жана Римде душмандарга сөздөр таштарда жазылып айтылса, америкада көз карандысыздык үчүн болгон согушта билдирүүлөр бүгүнкү күндөгү түрдө таркатылган. Биринчи Дүйнөлүк Согушта билдирүүлөр учактардан ыргытылган.
Киножарнама
Кино аркылуу жасалган саясий жарнама да белгилүү миф жана символдордун негизинде куралат. Анын өндүрүлүшүндө атайын технологиялар колдонулат, алар акыры видео-аппаратуранын келип чыгышы менен өркүндөтүлгөн.
ТВ-жарнама
Телекөрсөтүү доорунда саясат аракеттеги дарвинизмге айланды. Айлана-чөйрөнүн талаптарына ылайык жооп бере алган саясатчылар гана таймашта калышат. Чыдай албагандары саясий сахнадан түшүүгө дуушар болушат. Телекөрсөтүү саясатчыларды партиялык функционер эмес, жеке инсан катары көрсөтөт.
Телекөрсөтүүнүн айынан ийгиликтүү саясатчылар саясий риторика жана лидерликтин жаңы стилин тандоого мажбур болушту. Медиа-башкаруу, имиджди куруу, ишеничке ээ болуу, айыптоолордон качуу, инсандар аралык өз ара аракеттешүүнүн ыктары менен коомчулук менен байланыштар – мына булар шайлоодогу ийгиликке жетүүнүн куралдары болуп калды. Телекөрсөтүү колдонулган кампанияда ийгиликтин негизги түзүүчүлөрү болуп сырткы көрүнүш, стиль, имидж, жеке репутация саналып калды. Америкалык саясат 1920-жылдын 2-ноябрында, Питсбургда КДКА станциясында телеберүүлөрдүн башталышы менен өзгөрдү.
Инжил
«Инжил» - «жакшы кабар, сүйүнчү» деп которулат.
Старые Калтасы (Калтасин району, Башкыртстан)
Старые Калтасы — Башкыртстандын Калтасин районундагы айыл, Калтасин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 673  киши. Почта индекси — 452860, ОКАТО коду — 80233825001.
Жоочу
Жоочу — мыйзамсыз куралчан топтун өкүлү. Англис тилинде “militant” деп, орусча “боевик” деп которулат. Жоочулар ар кыл саясий, диний же башка бир беткей максатты көздөп, террордук жана башка куралдуу иш-аракет аркылуу өз мүдөөсүн жүзөгө ашырууга умтулат. Сөз уңгусу “жоо” сөзүнөн алынган.
Терсюк (Том куймасы)
Терсюк (Орташа Терсюк) — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Томь дарыясынын оң жээгинен 483 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 19 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Томь Новокузнецк шаарынан Кемерово шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Компьютердик программа
Компьютердик программа (computer program) — кадамдап жазылган көрсөтмөлөр тобу, ал берилиштерден маалыматты иштеп чыгууга зарыл болгон аракеттерди аткарууга компьютерди багыттайт. Бул көрсөтмөлөр программалоочу тарабынан жазылып, сөздөрдүн, символдордун жана коддордун тобунан турат жана ар түрдүү программалоо тилдеринде жазылат же коддолот. Программалоо тилинин көрсөтмөлөрүн компьютер түшүнөт жана тааныйт. Компьютер программасын түзүү үчүн программалоочу пайдаланган процесс программаны иштеп чыгуунун өмүр цикли деп аталат. Программалар буйруктардан турат жана берилиштерди иштетип, маалымат түзүү үчүн зарыл болгон аракеттерди компьютерге аткартат. Программа эске жүктөлөт жана анда компьютер аткара турган аракеттер аныкталат. Программа түзүлгөндөн кийин, ал баскычтоп тактасын жана орундарды башкаруучу түзүлүштөрдү пайдалануу менен компьютерге киргизилет. Компьютерге анын тез эсиндеги программаны гана аткартууга болот, эгерде программа сактагыч түзүлүштө сакталса, анда аны алды менен тез эске жүктөп алуу максатка ылайык.
Инициация
Инициация - (лат. -орус. посвящение; кырг. «кабыл алуу» маанисинде) алгачкы жамааттык (общиналык) коомдо өспүрүм балдар, кыздарды чоңдордун жаш курак тобуна өткөрүү үчүн уюштурулган ритуалдык салты. Инициация кабыл алуу менен байланыштуу кеңири тараган каада-салт, жөрөлгөлөрдүн өзгөчө калып- танган системасы болгон. Инициация жаштарды уруу ичиндеги чарбалык, коомдук, никелик жана руханий турмушуна даярдоо максатын көздөгөн жана, адатта, ар түрдүү, көп учурда кыйнап- кыстаган сыноолор менен, жыныстык органынын терисин кескилөө менен, уруунун жашыруун сырларын билдирүү менен коштолгон. Бул байыркы көрүнүш иудейлерде жана мусулмандарда сүннөткө олтургузуу салты катары сакталып калган.
Портал:Инсандар/Тандалган инсан
Бир катар илимий монографиялардын (анын ичинде Махмуд Кашгаринин өмүрү менен мурасына арналган эмгектердин, калемдешип жазылган “Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк” (1990) китебинин), калемдешип жазылган окуу китептердин, окуу куралынын, жүздөгөн макалалардын, чакан юмордук китепченин автору.
Ротхакер, Эрих
Философиялык ой жүгүртүүлөрү
Ротхакер адам баарынан мурда активдүүлүккө умтулуусу менен мүнөздөлөт, бул активдүүлүктүн булагы анын өз аң-сезиминде жатат. Ал өзүнүн философиялык ой жүгүртүүлөрүндө адамды жандуу жана чыгармачыл инсан катарында көрсөтүүгө умтулат. Анын пикири боюнча, Адам — маданиятты жаратып, аны өзү руханий дүйнөсүндө камтып турат, ал эми маданият болсо адамдын эркиндигинин жана ишкердүү активдүүлүгүнүн булагы. Маданият, Ротхакердин пикири боюнча,— жаратылыштын таасирине карата адамдын реакциясы, дүйнөдө ориентир алуунун жолу. Адам тышкы дүйнөгө карата алганда белгилүү бир аралыкта турат, ал дүйнө үчүн ачык, ошол эле убакта ал индивиддин турмушу үчүн олуттуу мааниси бар болгондорду гана өзүнүн босогосунан ичке өткөрүп туруучу аң-сезимдин натыйжасы катарында көрүнө турган айлана-чөйрөдө жашайт.
Кыргызстан 2020 жайкы Олимпиада оюндарында
Олимпиаданын ачылыш аземинде өлкөнүн туусун ок атуу боюнча спортчу Каныкей Кубанычбекова менен суучул Денис Петрашов көтөрүп чыккан. Эл аралык олимпиада комитети гендердик теңчиликти сактоо үчүн мындан кийин тууну эркек менен аял бирге көтөрүп чыксын деген чечимди кабыл алган.
Килем токуу
Бул — элдик көркөм кол өнөрчүлүктүн бир түрү. Түштүк Кыргызстандын эл чыгармачылыгындагы эң сыймыктанар өнөр. Элибизде таандык көркөм мурастардын ичинен бул өткөн кылымдарда эле укмуштуудай тез өнүгүүгө арымдуу мүмкүнчүлүк алган. Өзүнө гана тийиштүү өзгөчөлүгү, кооздугу аркылуу ал Түштүк Кыргызстандын көркөм мурасынын мерчемдүүсү болуп саналат. Андан кыргыз элдик гармониясы, стилдик мүнөздөрү, боектордун түстөрүнүн жалпылыгы даана көрсөтүлгөн.
Кыргызстан 2020 жайкы Олимпиада оюндарында
30px|alt=|link= Күрөш
68 кг салмакта күрөшкөн Мээрим Жуманазарова алгачкы беттешин кытайлык Жу Фенгге 5:7 эсебинде утулуп, экинчи атаандашын 10:3 эсебинде жеңген. Финалдык баскычта индиялык спортчуну 13:3 эсебинде жеңип финалга чыгуу менен Олимпиада оюндарына жолдомо алган.
Ала-Мышык,көрүстөн
Адабият
Кыргыз тарыхы.Энциклопедия. Бишкек, 2003 “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети” “Башкы ред. Ү.А. Асанов, жооптуу ред. А. А Асанканов” Ред. кеңеш: Ө.Ж Осмонов (төрага), Т.Н Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Жуманалиев ж.б.”
Ирригациялык дыйканчылык
Ирригациялык дыйканчылык - сугат дыйканчылыгы, сезондуу жаан-чачындар жетишпеген зоналарда ирригациялык системалардын жардамы менен сугарууга негизделген дыйканчылык. Ирригациялык дыйканчылык эгин өстүрүүчү жерлердин түшүмдүүлүгүн арттырууда өзгөчө орунга ээ. Дыйканчылыктын бул түрү Энесай кыргыздарында да жогорку деңгээлде өнүккөндүгүн байыркы жана орто кылымдардагы кыргыздар калтырган эстеликтер, сугат каналдарынын издери, иштетилген талаалар чагылдырат. Кыргыздар тоо-таштын боорлору аркылуу сугат каналдарын алып өтүүнү өздөштүрүшкөн. Азыркы учурда да бул жерлер «кыргыз талаалары», «кыргыз каналдары», «кыргыз тегирмендери», «кыргыздар курган жолдор» жана башка деп аталары маалым. Бул аймактарда өндүрүлгөн эгин Кыргыз мамлекетинин керектөөлөрүн толук канааттандырган. Дыйканчылыктын эң байыркы очогу болгон Эки Дарыя аралыгында жапайы өсүмдүктөрдүн даны түшүмдүү болгон аймактарда эң төмөнкү коомдук-экономикалык түрдө пайда болгон. Өсүмдүктөрдү өстүрүүнүн алгачкы этабы сугарылбаган, тоо сууларынын табигый жайылмасында пайдалануучу сугат дыйканчылыгы менен байланыштуу келип чыккан. Андан соңку коомдун өнүгүшүндө, эң жөнөкөй эмгек куралдарынын эволюциясы менен ири дарыялар агып өтүүчү өрөөндөрдө (Нил, Ефрат-Тигр аралыгы, Янцзы-Хуанхэ, Инд-Ганг, Аму-Дарыя - Сыр-Дарыя жана башка) атайын тосмолордун, кол менен казылган каналдардын жардамы менен сугаруучу дыйканчылыкка өтүшкөн. Байыркы жөнөкөй «бир жолку» системаларда ирригациялык дыйканчылык ташкындаган сууну каптатуу менен жүргүзүлгөн. Ирригациялык дыйканчылык Месопотамияда (Эки Дарыя аралыгы) б.з.ч. 6 миң жылдан бери белгилүү. Татаалыраак системаларда сугаруу гидротехникалык кара- жаттын жардамы менен жүргүзүлгөн. Түрдүү тарыхый-маданий областтарда жана ири жаратылыш зоналарында ирригациялык техника ар түрдүү формада жүргүзүлөт. Тоо этектеринде жана тоолордо суу багыт берүү жардамы менен чыгарылат. Түздүктөрдө ирригациялык дыйканчылык суу ташкындарын жөнгө салуу жана ири суугат системалары менен жүргүзүлөт.
Жоокердик оюндар
Манас алтын доолду урганда сексен төрт жолдошу экиге бөлүнүп бетме-бет турушуп, мылтык октошот. Манас доол урганда сексен төрт мылтык чогуу атылып, чоролордун баары аттан көз ирмемде жерге кулап калат. Атчан калган жалгыз Манас доолду кайра урганда жерде жаткан баатырлар, ачып көздү жумганча үзүңгүгө аяк салбастан доолдун кагылышы менен ишке ашат. Кыргылчалдын көккө ыргыткан тебетейин чоролор жерге түшүрбөй эт бышымга атып турушат. Манас доол уруп дагы белги бергенде сексен төрт баатыр төрткө бөлүнүп, Бакай жыйырма жигити менен Кыргыл баш болгон жыйырма жигитти качырып кирет: "Карыя Кыргыл акырды, Каар төгүп бакырды, Бакай канды бет алып Баатыр Кыргыл качырды" (Сагымбай Орозбаков, 3. 169). Эки топ найзалашып беттешип, акыры Кыргыл тарап бүт аттан жалп-жалп кулап түшөт. Манастын доолу кайра кагылганда Алмамбет  баштаган чоролор ат коюп жетип, тебетей эңгендей жерде жаткан Кыргылчалдын тобун илип алышып, аттарына мингизип, алдыда бара жаткан Бакайдын тобун кууп жетип, аттарынан аңтара сайып кетишет. Артынан Ажыбайдын адамдары жетип, Бакайдын тобун атка мингизип өтүп, Алмамбетти баш кылып, анын жолдошторун бүт аттан сайып түшүрөт. Бакай жигиттери менен жетип келип, Алмамбеттерди атка мингизип өтөт. Бакайдын тобун Кыргылдын тобу сайып өтүп, жыгылгандарды Ажыбай адамдары менен жетип атына мингизет. Манас дагы доол урганда сексен төрт жигит экиге бөлүнүп маңдай тескей турушуп, алеңгир жааны колго алып, оройного жебе чалып бири-бирине ок кезешет. Дагы белги болгондо шарт этип саадак тартылып, октой учкан жебелер каршысында турган адамдын бөркүндөгү чогун кыркып өтөт. Манас урган доолдун үнү дагы чыкканда сексен төртү кылычты кындан чечишип, кыйкырышып жетишип, кылычташа кетишет. Кезектеги доол үнү менен чоролор айбалта менен чабыша башташат. Акыркы кагылган доол добушу менен чоролор жамбыны атышка киришет. Эпосто сүрөттөлгөн Ж. ошондой айтуучунун гана көркөм фантазиясынан жаралбастан, алар реалдуу турмушка негизделген. Анткени кыргыз эли өзүнүн көчмөн турмушунда ар дайым сырткы баскынчы душмандан коргонууга даяр туруу үчүн мезгил-мезгили менен Ж. о-ды өткөрүп, согушка машыгып, такшалып тургандыгы белгилүү. Эпостогу Ж. ошондой кызыктуулугу менен гана эмес өтө катаалдыгы менен да өзгөчөлөнөт. Ж. о-да жоокерлер керек болсо өлүмдөн да коркпой тургандыгын, мүмкүнчүлүк болсо өлтүрө чабууга да даяр экендигин көрөбүз: "Өрттөнүп кеткен бул кулду, Өлтүрсөм экен деп жүргөн, Өчмөндүүсү дагы бар" (Сагымбай Орозбаков, 3. 172). Бул Ж. ошондой чыныгы согуштук машыгуу экендигин көрсөтөт. Көкөтөйдүн ашындагы Ж. ошондой бир жагынан кыргыздардын согуштук чеберчилигин ашка келген душмандарга көргөзүү максатын да көздөгөн: "Мусулман, капыр мынча журт, Карап туру зарылып, Кандай ушу жандар деп Эстен танып сабылып" (Сагымбай Орозбаков, 3. 173—174).
Балян Григорий Айказович
Балян Григорий Айказович - (1928-ж. туулган, Азербайжан, Шамхор району, Барум айылы) агроном, айыл чарба илимдеринин доктору (1983), профессор (1988). КРдин илимине эмгек сиңирген ишмер (1998). Азербайжан айыл чарба институтун (1948), Бүткүл союздук тоют илим-изилдөө институтунун аспирантурасын бүтүргөн (1952). Азербайжан ИАнын Мир-Башкир тажрыйба станциясында (1953-56), Азербайжан дыйканчылык ИИИде илимий кызматкер (1956-65), 1965жылдан Кыргызстан мал чарба жана ветеринария ИИИде, 1995-жылдан Кыргыз мал чарба, ветеринария жана тоют ИИИде бөлүм башчы. Өсүмдүк өстүрүүчүлүк жана шалбаачылык боюнча адиси 200дөн ашык илимий эмгектин, анын ичинде 5 монография, 4 ойлоп табуу ж-а 1 патенттин автору. Эмгектери: Прутняк и его кулыура в Киргизии. Ф., 1972; Кормовые растения Киргизии и их возделывание при освоении пустынь, полупустынь и степей. Ф., 1978; Культурные пастбища для овец. М., 1980.
Багланова Роза
Багланова Роза - (1. 1. 1922, Кызыл-Ордо облусу, Казалы шаары) ырчы (сопрано), Казак ССР эл артисти (1955), СССР эл артисти (1967). 1939-41-жылдар Кызыл-Ордо педагогикалык институтунда окуган. Өнөр жолун Ташкен филармониясынын ыр-бий ансамблинде ырчы болуп баштаган. Ошол ансамбль менен Улуу Ата Мекендик согуш жылдары фронттогу жоокерлерди эрдикке шыктандырган ырларын тартуулап, 1945-жылы 9-майда Берлиндеги жеңиш концертине катышкан. 1947-49-жылдары Казак опера жана балет театрынын, 1949-60-жылдары Казак филармониясынын, 1960-жылдан Казак концерттин ырчысы. Багланова казактын элдик жана композиторлордун ырларын, чет элдик (венгр, өзбек, кыргыз, тажик, украин, грузин, азербайжан, корей, кытай, орус, индия, моңгол жана башка) ырларды, эстрадалык чыгармаларды чебер аткарган. Ал 1946-жылы Москвада өткөн Бүткүл союздук эстрада ырчыларынын 2-конкурсунун, 1949-жылы Бухарестте өткөн Бүткүл дүйнөлүк жаштар менен студенттердин фестивалынын лауреаты. Чет өлкөлөрдө (Польша, Германия, Бельгия, Венгрия, Австрия, Чехословакия жана башка) гастролдо болгон. Композиторлор Э. Есбаев, Б. Байкадамов, Ш. Калдаяков, Б. Жамакаевдин ырларынын аткаруучусу. Ленин, Эмгек Кызыл Туу, Эл Достугу ордендери менен сыйланган.
Исламдагы беш парз
Исламдагы (мусулманчылыктагы) беш парз. Ар бир мусулманмын деген Кудайдын пендеси ислам беш нерсеге негизделгенин билүүсү жана аны аткаруусу зарыл деп айтылат: 1) Бир Алладан башка Кудай жок жана Мухаммад анын элчиси деп күбөлүк берүү («Ла илаха илла-ллоху Мухаммадур расуллалох»); 2) Намаз окуу; 3) Зекет берүү; 4). Орозо кармоо; 5) Ажыга баруу (кимдин мүмкүнчүлүгү болсо).