cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жөргөм өрүм
Өрүм аракети көккө байланышат. Буга кийиктин териси табылгыс жердик. Ал тегиз да, бышык да келет. Анан торпок менен тайдын терисинен көк жасалат. Тайдын териси тегиз болгону менен андан торпоктуку бышыктык кылат. Терини чылгый кезинде чиритпей жыдытып алат. Теринин узунун чыгарып (илгери түз жерге, азыр тактай бетине керет), катуу керип, ошол боюнча кургатып коет. Мында теринин туурасын катуу чойбой тегиздеп алат. Көктү тиле билүү, аны сыдыргыга салуу, кыртышын кыруу — мына ушулар өрүм талдарынын кынаптала түшүшүнө өбөлгө түзөт. Ансыз өрүмдөгү көк менен кайыш алжайып калат. Көктүн майдараак болушу өрүмдү кооз көрсөтөт. Эң мыкты эски үлгүлөрдү таасын жасоонун өзү чоң чеберчилик, ал бирөөлөрдүкүн кайталоого жатпайт. Демек, шарттуу кайталоо да оңой кылдаттык эмес.
Аброгация (жойгу)
Аброгация(Жойгу) (лат. abrogatio ) – пайдасы тийбей калган, же болбосо заманбап болбой калган мурдагы мыйзамды жокко чыгаруу. Аброгация жаңы мыйзам деп жарыяланат. Өзгөчөлүктөрү: Аброгация – мурдагы мыйзамды жаңысы менен толук алмаштыруу; дерогация – мыйзамдын айрым бөлүктөрүн жокко чыгаруу; оброгация – мыйзамга өзгөртүүлөрдү киргизүү; суброгация – мыйзамга толуктоолорду киргизүү.
Карбо..., карбон...
Карбо..., карбон... (гр. carbo – көмүр) – татаал сөздөрдүн көмүртек кошундусуна (мисалы, карбонарилер карбиддер, карбонаттар) тиешелүү маанилерди туюндуруучу биринчи бөлүгү.
Бидструп Херлуф
Бидструп Херлуф - (10.9.1912, Берлин-1988) даниялык сүрөтчү-карикатуристтик Копенгагендеги сүрөтчүлөр академиясында окуган (1931-35). Х. Бидструп Кыргыз ССР эл сүрөтчүсү Т. Сыдыков менен. Адегенде турмуш-тиричилик темасындагы юмордук жана сатиралуу сүрөттөрдү, 1940-жылдан саясий карикатураларды тарта баштаган. Анын сүрөттөрүнүн сериялары Данияда, чет өлкөлөрдө, ошондой эле СССРде да бир нече жолу өз алдынча альбом болуп басылып чыккан. Кыргызстанга келип, көп кызыктуу сүрөттөрдү тартып кеткен. Бидструп «Элдердин ортосунда тынчтыкты чыңдагандыгы үчүн» эл аралык Лениндик сыйлыгынын лауреаты (1964). СССР сүрөтчүлөр академиясынын ардактуу мүчөсү (1973).
Мантыш
Мал киндиктүү Кочкор аймагынын көкүрөк жагында жайгашкан Мантыш кыштагынын аталышы анча бийик эмес бөксө тоонун атынан келип чыккан. Кыштактын жанындагы тоонун Чоң Мантыш, Чолок Мантыш деген чөлкөмдөрү бар.
Тарыхы
Азыр дагы кыштактан жогору сууну бойлоп жүрүп отурсаңыз Сүйөктүн орто жайлоолоруна чейин суунун эки өйүзүнөн тең кыштоолордун уранды калдыктарын көрөсүз.
Жайында болсо эл Сүйөктүн кең жайлоолоруна чыгып кетишчү экен.
Мантыш тууралуу билги
Мантыш тууралуу алгачкы маалымат Кең Жумгалдан чыккан айтылуу Тооке уулу Байзак баатырга байланыштуу материалдардан жолугат.
1880-жылдарда Орусия менен Кытайдын чек арасын аныктоо иштерине жергиликтүү элден эксперт катары Байзак баатыр катышканы белгилүү. Ошол кезде аныкталган чек ара азыр Кытай менен Кыргызстандын чек арасы болуп калды.
Кыргызпатент
Мамлекеттик интеллектуалдык менчик кызматы (Кыргызпатент)- 1993-жылы Кулжа айынын (июнь) 15де  Кыргыз Республикасынын № 262 токтому менен Мамлекеттик илимий жана жаңы маалымат технологиялар боюнча комитеттин алдында Патенттик башкарма ачылган.
Кыргызпатент тууралуу жоболор
Кыргызпатенттин Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик гербинин сүрөтү түшүрүлгөн жана мамлекеттик жана расмий тилдерде өз аталышы менен мөөрү жана башка белгиленген үлгүдөгү мөөрлөрү, штамптары, бланктары бар.
Кыргызпатенттин милдеттери
- адабият, искусство жана илим жаатындагы чыгармачылыкты өнүктүрүүгө, ошондой эле келечектүү илимий-техникалык иштелмелерди илгерилетүүгө жана интеллектуалдык менчик объектилерин коммерциялаштырууга көмөк көрсөтүү;
Кыргызпатенттин укуктары
Кыргызпатент төмөнкү укуктарга ээ:
Кыргызпатенттин ишин уюштуруу
Статс-катчыны кызмат ордуна дайындоо, кызмат ордунан бошотуу тартиби, анын функциялары жана ыйгарым укуктары Кыргыз Республикасынын мамлекеттик кызмат жөнүндө мыйзамдары менен аныкталат.
Кашкелең
Калкы
Калкы - 656 киши.
Элебаев Мукай
М.Элебаевдин мурастары советтик кыргыз адабиятында көрүнүктүү орунда турат.
1936-жылы «Узак жол» автобиографиялык романы жарык көргөн.
Кыргыз тилинде
Ырлар жыйнагы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1947. – 84 б.
Бекбоев Аскарбек Абдыкадырович
Профессионалдык тажырыйбасы
Кыргызстан Профсоюздар Федерациясынын Төрагасынын кеңешчиси, Эмгек жана Социалдык Мамилелер Академиясынын ректору (2013ж.-азыр);
Академиялык кеңештин, докторлук диссертацияларды коргоо боюнча адистештирилген кеңештин мүчөсү.
Элеманов, Турдубек
Акын, котормочу Турдубек Элеманов Чүй районундагы Бурана айылында 1932-жылдын 19-ноябрында туулган. 1961-жылы КМУнун филология факультетинин журналистика бөлүмүн бүтүргөн. Эмгек жолун 1948-жылы орто мектепте башталгыч класстын мугалими болуп иштөө менен баштаган. 1955–1957-жж. «Советтик Кыргызстан» гезитинде кызматкер, 1965-жылдан Ош облусунун Баткен районуна караштуу М.В.Фрунзе атындагы орто мектепте мугалим, 1968-жылдан Кыргыз ССРинин Мамтелерадиокомитетинде редактор, 1979-жылдан «Кыргызстан» басмасында көркөм котормо адабияттары боюнча редактор, 1988-жылдан «Адабият» басмасында иштеген. Чыгармалары 1948-жылдан баштап жарыялана баштаган. С.Маршактын, Л.Неттонун, Б.Степанюктун, М.Геттуевдин, Н.Хубиевдин чыгармаларын кыргыз тилине которгон. 1987-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон.
Келечек: Ырлар. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1955. – 108 б.
Күндөй жарык заманам: Ырлар. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1960.
Бекбоев Аскарбек Абдыкадырович
Ишмердүүлүгү
«Кыргызстан жогорку окуу жайлар Ассосациясынын» төрагасы «Высшее образование Кыргызской Республики» журналынын редакциялык кеңешинин мүчөсү
Элеманов, Турдубек
Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1975. – 61 б.
Карбюратор
Карбюратор (французча carburateur) – суюк отун (бензин, керосин жана башка) жана абадан пайда болгон күйүүчү аралашманы даярдап, аны ичинен күйүүчү кыймылдаткычка үлүштөп берүүчү жабдуу. Карбюратордогу күйүүчү май чачырап, аба менен аралашып, бууланат да, пайда болгон аралашма кыймылдаткычтын цилиндрлерине берилет. Анда аралашма тез жана толук күйүп, аба кысылганда поршендер иштейт. Күйүүчү аралашманы даярдоо карбюрация деп аталат. Цилиндрлерге келүүчү күйүүчү аралашманын саны дросселдик тоскуч аркылуу жөнгө салынат. Карбюратордун ар кандай иштөө тартибинде күйүүчү аралашманын керектүү сапатын автоматтык жөнгө салгыч-өлчөгүч жабдуу камсыз кылат. Бул учурда цилиндрге кирген абанын өлчөмү дроссель клапаны аркылуу жөнгө салынып, күйүүчү майдын бүркүү учуру электрондук жабдуу менен аныкталат.
Чычкан көрсөткүчү
Чычкан көрсөткүчү (Mouse pointer - Указатель (курсор) мыши) же жөн эле көрсөткүч деп көп учурда жебе түрүндө чагылдырылган символ аталат. Орунду башкаргыч түзүлүш экрандагы жылгычты жана көрсөткүчтү башкарууга мүмкүндүк берет жана башка орунга жылдырууда же програмдык жабдыктардын талаптарын тандоодо колдонулат.
Жамгырбек Бөкөшов
Кыскача өмүр таржымалы
1978-1981-жж. Кыргыз мамлекеттик университетинин “философия” адистиги боюнча аспирантурасын аяктаган.
Кыргыз тилинде
Кыргыз элинин салттуу билимдеринин негиздери (авторлош)
Орус тилинде
Предпосылочное знание. – Б.: Илим, 1991.
Истоки и горизонты познания. – Жалал-Абад, – 2000.
Неизбежность онтологии. – Жалал-Абад, 2004.
Чөлдөшүү
Чөлдөшүү - чөлдүн аянтынын ага чектеш жаткан аймактардын эсебинен кеңейүүсү. Чөлдөшүү табигый себептерге да байланыштуу болушу мүмкүн (мис., климат менен агымдын циклдык өзгөрүүсүнөн мезгил мезгили менен кургакчылык болот), бирок, негизги роль антропогендик фактор - чөлдөргө чектеш жерлердеги токойлорду (курулушка, отун ж. б. муктаждыктар үчүн) кыюу, өсүмдүктөрдү таптап жок кылуу (малды көп жаюудан) ж. б. табиятка терс таасирин тийгизип, чөлдөрдүн кеңейишине алып келет. 20-кылымдын 70-жылдарында жыл сайын 6 млн гектарга жакын жер (а. и. 3,2 млн га жайыт, 2,5 млн га иштелип жаткан жер, 125 миң гектарга жакын сугат жер) чөлгө айланып кеткен.
Балдар психологиясы
Мектепке чейинки балдарды тарбиялоонун, окутуунун психологиялык-педагогикалык принциптери М. Р. Рахимованын «Кыргыз Республикасында мектепке чейинки тарбиялоо системасынын өнүгүшү (1917–1992)» деген эмгегинде чагылдырылган. Ил.-эксперименталдык, психологиялык изилдөөлөр С. И. Гершун, Ж. Жоокаев, Н. Н. Палагина, Ж. М. Жумалиева, К. Н. Кененбаева, Ч. А. Шакеева, С. В. Фатеев, А. Ысыкеев, К. Миңбаев, Т. А. Коңурбаев ж. б. психологдордун эмгектеринде кеңири берилген. Б. п-нын негизги проблемалары Н. Н. Палагина тарабынан ил. -эксперименталдык деңгээлде кеңири изилденип, «Мектеп жашына чейинки курактагы балдардын оюндары» (1989), «Элес башаты» (1992) деген сыяктуу 70 басма табактан ашык эмгек жарыкка чыгарылган. Баланын ойлом процессинин өнүгүүсүн Ж. Жумалиева, балдардагы нарктуулуктарды кыргыз элдик каада-салттардын негизинде калыптандырууну Т. А. Коңурбаев изилдеген.
Элдүү жай
Элдүү жай - калк туруктуу же мезгилдүү жашаган жер (айыл, кыштак, шаарча, шаар ж. б.); адатта анын энчилүү аты болот. Элдүү жайлар жайгашуусу (туташ же чаржайыт), чарбалык адистешүүсү, өлчөмү (элинин саны), администрациялык статусу ж. б. боюнча айырмаланат.
Эркин маданият кыймылы
Эркин маданият кыймылы жана анын идеялар менен ачык бөлүшүү баалуулугу акысыз жана ачык программалык камсыздоо кыймылына ылайык келет. Азыркы мезгилде бул термин көптөгөн башка кыймылдарды да билдирет, алардын ичинде: ачык мүмкүндүк алуу (англ. open access (OA)), ремикстер маданияты (англ. remix culture), хакерлер маданияты (англ. hacker culture), билим берүү кыймылына мүмкүндүк алуу (англ. access to knowledge movement), ачык маалыматтар аркылуу үйрөнүү (англ. Open Source Learning), копилефт кыймылы (англ. copyleft movement) жана коомдук домен кыймылы (англ. public domain movement).
Валгина
Валгина — Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Луза дарыясынын сол жээгинен 130 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 33 км.
Юрий Игоревич Моша
Өмүр баяны
Юрий Моша Новороссийск шаарында, Краснодар аймагында туулган.
Мансап жолу
2009 жылы, Юрий Моша алгачкылардын бири болуп, Орусия премьер-министри Владимир Путинге жана орус офицерлерге YouTube тармагында ачык көргөзмө жасаган орус полиция кызматкери Алексей Дымовскийге колдоо көрсөткөн.
Бакчиев, Талантаалы
Сыйлыктары
Кыргыз Республикасынын Маданиятына эмгек сиңирген ишмер (2018), «Маданияттын мыкты кызматкери» төш белгисинин ээси (2010), "Билим берүүсүнүн мыктысы" төш белгисинин ээси (2013), «Манас эли» Коомдук бирикмесинин «Манас» төш белгисинин ээси(2010), манасчы, филология илимдеринин доктору, доцент, Кыргыз Улуттук жазуучулар Союзунун мүчөсү, К.Тыныстанов атындагы Ысык-Көл мамлекеттик университетинин ардактуу профессору.
Акиева, Гүлдана Салмоорбековна
2000 ж. Россия Федерациясынын социалдык жана педагогика илимдер академиясынын анык мүчөсү.
1997 ж. «Кыргызстандагы окуучулардын ден соолуктарын коргоонун системаларын өркүндөтүүнүн жана өстүрүүнүн педагогикалык негиздери» деген темада докторлук диссертацияларды коргогон.
Акиеванын илими 1920-1990 ж. “Кыргыз Республикасында аномалиялуу балдарды окутуу, тарбиялоо системасын өнүктүрүүнүн тарыхы”.
Асман механикасы
Асман механикасы - астрономиянын бир бөлүмү; ал жалпы гравитациялык талаада Күн системасындагы нерселердин (телолордун) кыймылын изилдейт. Айрым учурда гравитациялык күчтөрдөн тышкары реактивдүү күчтөр, нурлануу басымы, чөйрөнүн каршылыгы, массанын өзгөрүшү жана башка факторлор да эсепке алынат. Асман механикасын илим катарында өнүгүшүн кеңейтип, француз окумуштуусу П. Лаплас 1798-жылы чыккан «Асман механикасы жөнүндө трактат» деген эмгегинде анын илимий маанисин көрсөтүп, Асман механикасы деп атоону илимге 1-болуп киргизген. 19-кылымда немец К. Гаусс жана башка илимпоздор кичине планеталар менен кометалардын орбиталарын эсептеп, кыймыл теориясын үйрөтүүнү өнүктүрдү. Ай кыймылынын так гравитация теориясын жүргүзүлгөн байкоолор менен салыштырганда Жердин бир калыпта эмес кыймылы аныкталган. Асман механикасында Жер менен Айдын кыймылы да изилденет. 20-кылымда америкалык астроном Э. Браун Ай кыймылынын гравитация теориясын ачкан. Анын негизинде Уран планетасынын кыймылын изилдөө Нептун (1846) жана Плутон (1930) планеталарын ачууга алып келген. Асман механикасынын жаңы бөлүмү болуп Күн системасындагы нерселердин кыймылындагы салыштырмалуулуктун жалпы теориясынын натыйжаларын эсепке алуучу релятивдик асман механикасы эсептелет.
Ооз көңдөйүн дарылоо
Ооздун ичинде инфекциянын топтолушуна жол бербөө үчүн тишти жана ооз көңдөйүн таза кармоо маанилүү. Ал үчүн тишти жуугуч паста же күкүм менен щёткалап тазалоо, оозду чайкоо, тиштердин арасын жыгач же сөөк тиш чукуур менен тазалоо керек. Тиш, бүйлө, тил оорулардын белгиси болсо стоматологго кайрылуу зарыл.
Балдар чыгармачылыгынын жетишкендиктеринин көргөзмөсү
Балдар чыгармачылыгынын жетишкендиктеринин көргөзмөсү -  (БЧЖК) окуучулардын көркөм, жасалга-колдонмо өнөрүндөгү жана техникадагы өз алдынча чыгармачылык жетишкендиктерин коомчулукка көргөзүү.
Висмут
Висмут (нем. Bismuthum), Д. И. Менделеев мезгилдик системасы VА группа элементи, к.н. 83, ат. м. 208,9. Туруктуу бир изотоптон турат – 209Вi. Жаратылышта эркин жана бирикмелер түрүндө кездешет. Анын эң кеңири таралган минералдары Вi2S3 – висмут жалтырагы, Au3Bi – мальдонит жана Вi2O3- бисмит же висмут охрасы. В. жер кыртышында м. б-ча 210-5 % түзөт. В. ак жалтырак металл; тыгызд. 9,80 г/см3, эрүү темп-расы 271,3оС; кайноо темп-расы 1529оС. Бирикмелеринде II, III, V валенттүү. Кургак абада туруктуу, жогорку темп-рада күйүп, сары түстөгү оксидин Вi2O3 пайда кылат. Күкүрттө эриткенде же анын туздары эритмесине Н2S таасир эткенде В. сульфиди пайда болот:
Карнап, Рудолф
Карнап, Рудольф (1891—1970) — логикалык позитивизмдин башкы өкүлдөрүнүн бири.
Висмут
2Bi + 3F2 = 2BiF3
Асса (тасма)
2009-жылы "2-Асса-2" тасмасы чыккан. Бул тасма "Анна Каренина" кинотасмасы менен бирге дилогиянын экинчи бөлүгү, жана ошондой эле "Асса" тасмасынын уландысы болуп саналат.
Муртаза (Стерлибашев району, Башкыртстан)
Муртаза — Башкыртстандын Стерлибашев районундагы айыл, Стерлибашев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 192 киши. Почта индекси — 453194, ОКАТО коду — 80248845010.
Акционерлердин жалпы жыйыны
Акционерлердин жалпы жыйыны – акционердик коомду башкаруунун жогорку органы. Коом (эгер коом директорлор кеңешин түзбөй туруп иш жүргүзүп жатса) аткаруу органы тарабынан белгиленген келерки отчеттук жылдын 1-майынан кеч эмес мөөнөттө Акционерлердин жалпы жыйынын (жылдык Акционерлердин жалпы жыйынын) өткөрүүгө милдеттүү. Жылдык Акционерлердин жалпы жыйыны сырткары өткөрүлгөн жыйындар кезексиз болуп эсептелет.
Токио
Экономикасы
Шаардын өнөр жайынын негизин автоунаа куруу, темир жана жыгач иштетүү, электроника, электротехника, полиграфия, химия жана тамак-аш тармактары түзөт.
Салима Бекмуратова
Бекмуратова Салима Саидовна (1932 -1995 ) — опера ырчысы (лирикалык сопрано), Кыргыз ССРинин эл артисти (1973). Б. «Айчүрөк» операсынан Айчүрөктүн, «Манас» операсынан Канайымдын партияларын лирикалык маанайда, ырчылык жогорку чеберчилик менен аткарып, кыргыздардын акылман кыздарынын жаркын образын түзгөн.
Чыгармачылыгы
1952-жылдын 31-октябрында театрдын сахнасында Жакомо Пуччининин “Чио-Чио-Сан”операсынын бет ачары болуп, Салима мадам Баттерфляйдын партиясын ырдаган. Бул күнү анын чыгармачыл жолу башталган.
Аткарган партиялары:
Жамийла (“Жамиля”, М. Раучвергер)
Айша (“Айдар жана Айша”, А. Аманбаев жана С. Германов)
Салима Бекмуратованын эң жогорку жетишкендиктери опера сахнасында болгону талашсыз, бирок анын камералык аткаруусу да чоң ийгиликтерге жетишкен, ал өзгөчө ак ниеттүүлүгү, ак пейилдиги, толуктугу жана эркиндиги менен айырмаланган. Ырчынын репертуарында романстар, чет элдик жана орусиялык вокалдык классика болгон.
Кара-Кулжа (топоним)
Эпосто төмөнкүдөй Кара-Кулжанын элдик этимологиясы чечмеленет: “Кароолдуктун тоосунан” “Капкара болгон Кулжадан” “Элүү төртүн атышып...” “Баатырлар жолго салыптыр” аты ошого байланыштуу пайда болуптур. Геогр. реалияда К. азыркы Ош облусунун түндүк-чыгышында жайгашкан суунун, өрөөндүн, райондун, кыштактын аты.
Асман сферасы
Асман сферасы - бетине бардык жарык чыгаруучулардын абалы проекцияланып, борбору байкоо чекитинде болгон каалагандай радиустагы ойдон алынган сфера. Ал астрономияда космос объектилеринин асман сферасындагы координаталарын аныктоонун негизинде алардын кыймылын жана өз ара жайгашуусун изилдөө үчүн колдонулат. Асман сферасынын суткалык айланышына байланыштуу асман жарык чыгаруучулары мейкиндикте экваторго жарыш суткалык параллель деп аталуучу айланаларды сызат. Суткалык параллелдердин горизонтко жайгашышына жараша жарык чыгаруучулар батпоочу жана батуучу, чыкпоочу жана чыгуучу болуп бөлүнөт.
Көчкүнов, Айдарбек Сулайманкулович
Кыскача өмүр таржымакалы
2002-2005-жылдары Кыргыз мамлекеттик юридикалык академиясынын сырттан окуу бөлүмүндө окуган.
Чыгармаларынын кыскача тизмеси
Ал 100дөн ашуун илимий макала, бир канча монография, ошондой эле энциклопедиялык жыйнактар үчүн («Кыргызстан», «Манас», «Кыргыз Тарыхы», «КСЭ») 300дөн ашуун макала, усулдук эмгектер жарыялаган.
Висмут оксиддери
Висмут оксиддери – висмут менен кычкылтек болгон бирикмелери: ВiO, Bi2O3, Bi2O4, Bi2O5. Висмуттун үч оксиди Bi2O3 (сесквиоксид) – жаратылышта бисмит же висмут охрасы аттуу минерал түрүндө кездешет. Ал оор сары түстөгү күкүм, балкып эрүү темп-расы 817оС; тыгызд. 8,90; негиздик оксид; ысытканда күрөң же саргыч-кызылга өтөт. Сууда эрибейт, к-таларда оңой эрип, туздарды пайда кылат. Вi(NO3)3 менен щелочтун аракеттенишүүсүнөн алынат. Вi2O5 - висмут монооксиди, кара түстөгү катуу зат. Na3Bi NH3 кычкылтек менен окистендирүүдө пайда болот. Bi2О4 висмут үчүн анча мүнөздүү эмес; күрөң күкүм; тыгызд. 5,6 балкып эрүү темп-расы 305оС; V2O5- висмут пентаоксиди, кызыл-күрөң түстөгү күкүм; 1500С ажырайт; тыгызд. 5,10; сууда начар эрийт; күчтүү окистендиргич. Вi2O3 КОН суудагы эритмесинде хлор менен окистендирүүдөн алынат. В. о. медицинада, эмаль, керамика, форфор, хрусталь, атайын айнектерди алууда колдонулат.
Аср сүрөсү
Кыргызча мааниси
Аср1 сүрөсү Мээримдүү, Ырайымдуу Аллахтын аты менен 1. Асрга ант2! 2. Албетте, инсан коромжуда3. 3. Бирок, ыйман келтиргендер, жакшы амалдарды жасагандар жана актык менен сабырдуулукка бири-бирин насаат кылгандар (коромжуда эмес).
Кеңкол (топоним)
Кеңколдун Таласты көздөй имерилишинде Манастын күмбөзү, Кароолчоку турат.
Кардинал
Кардинал (лат. cardinalis – башкы) – католик чиркөөсүндөгү Рим папасынан кийинки диний даража, ушул даражага ээ дин кызматкери, папанын жакын кеңешчиси жана чиркөөнү башкаруу боюнча жардамчысы. Кардиналды рим папасы дайындайт, ал эми папаны кардиналдар коллегиясы шайлайт (1179-жылы Латерандык собордун токтому). 1586-жылы Рим папасы Сикст Унин учурунда кардиналдын саны 70 болсо, папа Иоанн XXIII жана Павел VIнын убагында 131ге жетип, епископтор гана кардиналдыкка шайланган. Курамына Азия жана Африка өлкөлөрүнүн өкүлдөрү кирген. Римде жашаган кардинал Ватикандын Борбордук органдары – конгрегация, трибуна ж. б-ды башкарган. Кардиналдар кардинал-епископтор, кардинал-пресвитерлер, кардинал-дьякондор болуп бөлүнөт. Павел VIнын чечими (1970) менен 75ке чыккан кардинал пенсияга чыгат, ал эми 80 жаштан коллегиянын мүчөсү боло берет, бирок рим куриясынын курамына кирүү жана жаңы папаны шайлоо укугу жоюлат.
Сайма
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Опыль-Кы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Манас (курорт)
Манас — Дагстандагы климаттык курортчо. Каспий деңизинин жээгинде. Махачкала шаарынан 50 км түштүкчыгышта. Курорттун аймагында минерал суулар (йод-бром) бар. Мында “Каспий”, “Чайка” санаторийлери, эс алуу үйлөрү иштейт. Бул курорттун, о. эле Дагстандагы башка жер суу аталыштары (Манаскент, Манасмахи, Манас темир жол станциясы ж. б.) мында илгертеден жашап келаткан ногой калкынын дастанына байланыштуу деп каралат.
Самансур Бөлөкбаев
Кыргыз тилинде
Жолдоштору жоодон куткарды: Аңгемелер. – Ф.: Кыргызмамбас, 1949. – 26 б. Ачуу, таттуу аралаш. – Ф.: Кыргызмамбас, 1960. – 190 б. Күлгөндүн билгени бар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1963. – 140 б. Өнөрлүү кыз. – Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 164. – 114 б. Чындык. – Ф.: Кыргызмамбас, 1966. – 170 б. Аскар азамат. – Ф.: Мектеп, 1967. – 12 б. Калп айтсам майнеке болоюн... – Ф.: Кыргызстан, 1968. – 250 б. Жусуп менен. – Ф.: Мектеп, 1969. – 167 б. Чымчыкейдин жоруктары. – Ф.: Мектеп, 1973. – 87 б. Татаал тагдыр. – Ф.: Кыргызстан, 1975. – 307 б. Эмесе айтып берейин: Азил-тамашалуу повесть. – Ф.: Мектеп, 1977. – 116 б. Чындык: Повесть. – Ф.: Кыргызстан, 1978. – 340 б. Байтур: Повесть, аңгемелер, мыскылдар. – Ф.: Мектеп, 1980. – 200 б. Өмүр бою: Автобиографиялык повесть. – Ф.: Кыргызстан, 1980. – 252 б. Калп айтсам: Сатиралык аңгемелер, юморлор, чымчыкейлер. – Ф.: Кыргызстан, 1988. – 172 б.
Барсбек каган
Биз ал тууралуу маалыматты совет доорундагы "Кыргыз ССР тарыхынан" алгачкы үч басылышынан таппайбыз. Барсбек тууралуу "Кыргыз ССР тарыхынын" төртүнчү басылышында гана кыскача эскертилген.
Анын урматына арналып жазылган эпитафияга ылайык Ажо Барсбек байыркы кыргыздардын башкаруучу династиясынан чыккан, атасынан эрте жетим калган, төрт бир тууганы болгон, тайган менен аң уулоону аябай жакшы көрүүчү.
Вольфрам
Вольфрам (лат. Wolframium, W) – Д. И. Менделеев мезгилдик системасы VIB группа элементи; к.н. 74; ат. м. 183,85. Табигый В. 180W; 182W; 183W; 184W жана 186W туруктуу изотоптор аралашмасы. В. жер кыртышында сейрек таралган элемент, м. б-ча 110-4 % түзөт. Эркин абалда кездешпейт. Көбүнчө В. к-тасынын туздары түрүндө кездешет. Мис., вольфрамит – xFeWO4yMnWO4, шеелит – CaWO4 жана штольпитт – PbWO4. 1783-ж. К.Шееле металл түрүндөгү В-ды WО3 көмүртек менен калыбына келтирүүдөн бөлүп алган:
WO3 + 3C = W + 3CO
Бирикмелеринде II, IV, жана VI валентүү. Кадимки шартта хим. жактан туруктуу, кычкылтек менен 400-5000С окистенип, WО3 пайда кылат:
Түркмөнстан
Саясий түзүлүшү
Түркмөнстан — динден тышкары мамлекет. Башкаруу формасы — президенттик республика. Өлкө башчысы — президент.
Совет доорунан кийин көп убакыттан бери – 15 жыл – мамлекетте бир партиялык система болду жана анын өзгөрбөгөн башчысы Сапармурат Ниязов болду. Ал өзүн өмүргө калган президент кылып, Сапармурат Түркмөнбашы (түркмөндөрдүн атасы) деп атап койгон. Сапармурат Ниязов 21-декабрьдын 2006-жылында кызыктай бир себептерден каза болгон. Расмий түрдө ал жүрөктүн жетишсиздигинен өлдү деген маалымат таратылган.
Асо
Асо — Япониядагы эң ири аракеттеги жанар тоо; Кюсю аралынын борбордук бөлүгүндө жайгашкан. Бийиктиги 1592 м. Ири кальдерасында (25x18 км) ондон ашык жанар тоо конусу бар. Атылуусу стромболи тибине кирет. 553-жылдан атылгандыгы аныкталган. 2004-жылы андан күл жана газ бүркүлүп чыккан. Кальдерасында калктуу пункттар, айыл чарба жерлери бар. Жанартоонун чегинде Япониядагы эң ири ысык булактар бар. Туризм өнүккөн; Асо улуттук паркы уюшулган.
Мангака
Мангака (жап. 漫画家, жөн.) - комикс тарткан адамды атоочу жапон сөзү. Бул сөз Жапониянын сыртында адатта "манга тарткан сүрөтчү" деген мааниде колдонулат. Көп учурда мангака сценарийдин да автору болот, бирок башка киши да сценарист болгон учурлар болбой койбойт. Аларды "генсакуся" деп аташат. (жап.原作者). Мангака өз алдынча каармандардын дизайнын иштеп чыгат (кээде гана мындай болбошу мүмкүн), көбүнчө (сценарийдин автору болбосо да) болочок чыгарманын болжолдуу сюжетин белгилеп чыгат. 2006-жылдагы маалымат боюнча, Жапонияда 3000дин тегерегинде кесипкөй мангака иштейт.
Кээ бир мангакалар студия болуп биригишет (мисалы, CLAMP студиясы).
Космология
Космологиянын маанилүү маселелери мейкиндик менен убакыттын геометриялык структурасы, Ааламдын эволюциясы, анын ар кандай объектилеринин (айрыкча галактикалардын) жана алардын топторунун пайда болушу жана өсүшү. Космология эмпирикалык маалыматтарды галактикадан тышкаркы астрономиядан алса, анын теориялык негизи физиканын жалпы закондоруна таянат.
Чат
Суроолор көрүнүшү түз сүйлөшүүлөр чыныгы жолугушуулардан алда канча аз айырмаланат. Ошондой эле сиз, адам алдында көрүп, анын көзү, сезимдерге арылса, көз карагыла. Бул учурда бир гана эскертүү: ар бири өз үйүндө турат (супермаркетте, табиятта – кимге жагат) чейин компьютер монитордун же мобилдик алдында.
Бел-Саз
Самаркандын сыртында, Бээ байлап Бел-Саз, Кырчында, Жаткан экен Жакып бай, Малын багып, жайма-жай (Сагымбай Орозбаков, 2. 334).
Себеп жана натыйжа
Нерсе менен көрүнүштүн өз ара аракеттенишүүсү себеп аркылуу байланышуунун негизин түзөт. Себеп жана Натыйжанын өз ара аракеттешүүлөрүнүн биримдиги табигый жана социалдык дүйнөнүн көптөгөн ар түрдүү байланыштарындагы себеп-натыйжалык байланышты бөлүп көрсөтөт да, ал Себептен Натыйжага багытталган бир жактуу таасир экендигин айкындайт.
Мали
Архитектура жана сүрөт искусствосу
Малинин бүтүндөй Батыш Африканын салттуу музыкалык маданияты үчүн гриоттордун дьели (манден элинде) искусствосу мүнөздүү. Мали элдеринин азыркы музыкалык тажрыйбасында музыкалык жаа, арфа, жидунун суу барабаны сыяктуу архаикалык аспаптар сакталып калган. 15-кылымдан баштап, Малиде Батыш европалык маданият – португал, кийин француз жана испан музыкасы тараган. Малинин музыкасы жөнүндө маалыматтар 16–18-кылымдагы европалык булактарда сакталган. Салттуу музыка 19-кылымдан баштап изилденген. 1960-жылы көз каранды эместиктин жеңиши Малиде салттык жана популярдык музыканын жаңы формалары өнүгө баштаган. 1970-жылы Малиде батыш тибиндеги эстрада оркестрлери пайда болгон. 20-кылымдын аягында Малинин музыкалык адабиятынын өнүгүшүндө жаңы тенденциялар көрүнө баштайт. 1991-жылдан салттуу музыканы изилдөө Бамакодогу Улуттук музейде жүргүзүлөт.
Сегиз "эмес"
Алгачкы буддизмге (хинаяна) салыштырмалуу махаяна дүйнөлүк болмуш иллюзиядан турат деген принципти колдонуп, дүйнөлүк мейкиндиктен тышкары, кудайдын өзү катары каралган Будданын абсолюттук субстанциялыгына ишендирет. Ошондой эле, «эки ара эместик» принцибинин негизинде «Будда менен жөнөкөй киши – бир маңыз». Ушул пикирдин негизинде бодхисаттва абалына жетүүнүн ритуалдык-медитациялык иш-аракетти белгиленет (бул хинаяна боюнча ишенген адамдын жеке куткарылышы жөнүндө окуусу).
Керасыкъя (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Даутов, Кадыркул
Кыргыз тилинде
Главное – поиск: Адабий-сын макалалар жыйнагы. – Ф.: 1982.
Бий музыкасы
Бий музыкасы элдик оюн-зоок кечелерде бийлерди коштоочу ар кандай жанрдагы музыка. Бий музыкасы бийдин түрүнө, жүрүшүнө карата ыргакка негизделет. Ал көбүнчө аспаптык ансамблдин же бир аспаптын (барабан, дап ж. б.) коштоосу менен аткарылат. Бий музыкасы дүйнөнүн көп элдеринин музыкасындагы салттуу жанр. Бий өнөрү анча өнүкпөгөн элдерде (мисалы, казак, кыргыз ж. б.) бий музыкасы пайда болуп, өз алдынча жанр катары өнүгүүдө.
Кыргыз Республикасынын обончулары
Кыргыз Республикасынын обончулары - Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик интеллектуалдык менчик кызматынын (Кыргызпатент) тарабынан чыгарылган маалымдама.
Карсавин Лев Платонович
Диний метафизикасы
Өзүнүн диний метафизикасында Карсавин дүйнөнүн жаратылгандыгы жөнүндөгү маселени карап, өзүнүн позициясы теизмден жана пантеизмден айырмаланат деп эсептейт. Анын пикири боюнча Кудай дүйнөнү жоктон бар кылып жараткан, бирок бул жаратылган бирнеме (нечто) ошол жок нерсенин (ничто) өзүнөн айырмаланат дегендикке жатпайт.
«Тарых философиясы» эмгеги
Карсавин жаратылыштын социалдык турмушка тийгизген таасирин өзгөчө баса белгилейт. Бул таасир тышкы таасир эмес дейт ал. Жаратылыштын таасири ал жаратылыш жашап турган бардык материалдык элементтердей эле аң-сезимде чагылышып тургандыктан жана ал социалдык-психикалык элементке айлангандыктан жана ал интеллекттин бир бөлүгүн түзгөндүктөн улам тийип турат.
Жо Байден
Жозеф Робинетт "Жо" Байден (Joseph Robinette "Joe" Biden; төрөлгөн 20-ноябрь, 1942, Скрантон, Пенсильвания, АКШ) — 2009-жылдан 2017-жылга чейин АКШнын 47-чи вице-президенти. 3-ноябрь, 2020-жылы ал АКШдагы 2020-жылдагы президенттик шайлоодо 46-чы жаңы президент болду.
Макатаев Мукагали
Мукагали Макатаев (Мұқағали Мақатаев; 9-февраль 1931-жыл — 27-март 1976-жыл) — советтик Казакстандын атактуу акыны, жазуучусу жана котормочусу.
Мукагали Макатаев 1931-жылдын 9-февралында Алматы облусунда Нарынкол районунун (бүгүнкү Райымбек району) Карасаз айылында туулган. 1948—1949-жылдары Казак мамлекеттик университетинде окуган. 1952—1969-жылдары Казак Радиосунда диктор, орто мектепте орус тили мугалими, «Советтик чек ара» гезитинде жооптуу катчы, «Социалисттик Казакстан» жана «Маданият жана турмуш» гезиттеринин, «Жылдыз» журналынын кызматчысы болуп иштеген.
Аспаптык музыка
Аспаптык музыка - музыкалык аспаптарда гана ойноо үчүн жазылган чыгарма. Ал жеке аспапта же жеке аспапты башка аспаптардын коштоосунда жана камералык ансамблде, эл аспаптар, симфониялык оркестрде ойнолот.
Сүйүнбай Эралиев
Сүйүнбай Эралиев — акын жана котормочу, Кыргыз Эл акыны, Кыргыз Республикасынын Баатыры.
Балл
Ар түрдүү өлкөлөрдө ар башка сандык баллдуу системалар бар. Мисалы: Италияда 11, Франциянын лицейлеринде – 20, Нидерландыда – 10 ж. б.
Симпликий
Симпликий Киликиялык(Философ) – 6-кылымдын биринчи жарымындагы байыркы грек философу.
Жаңы Платондук окуунун жактоочусу, Аристотелди чечмелеген. Александрия менен Афиныда окуп, спекулятивдик – метафизикалык афина мектебинин окуусун александриялык сциентизм менен айкалыштырган, христианчылыкка каршы чыккан. Афиныда философияны окутууга тыюу салынып, Платондук Академия жабылган соң, Персияга кетип (Хосровдун бийлиги учурунда), 533-ж. Византияга кайтып келген. Аристотель менен Платондун көз караштарын айкалыштырууга болот, ар кандай карама-каршылык сөз жүзүндө гана, алардын айырмасы аз деп эсептеген.
GNU General Public License
Тарыхый жактан алганда GPL лицензиялык үй-бүлөсү эркин жана ачык булак программа домендериндеги эң популярдуу программалык лицензиялардын бири болуп калды. GPL лицензиясы менен жарык көргөн көрүнүктүү эркин программаларга Linux өзөгү жана GNU компилятору (GCC) кирет. Дэвид А. Уилердин белгилешинче, GPL тарабынан камсыздалган копилефт Linux'ка негизделген системалар үчүн эбегейсиз ийгилик жараткан. Ал өзөк жасоого салым кошкон программисттердин — программа чыгарган компаниялар тарабынан эле колдонулуп, коомчулукка эч нерсе бербей калбастан — эмгеги дүйнө жүзүндө пайдаланылып, эркин болуп калаары боюнча ишенимин бекемдеген.
Unix сымал операциондук системдер
Термин Bell Labsтин Unixинен эргүү алып жасалган эркин жана булагы ачык операциондук системаларды камтышы мүмкүн, же болбосо анын өзгөчөлүктөрүн, соодасын, проприетардык иштерин, ал түгүл лицензиялуу UNIXке негизделген булак коддорунун версияларын туураган дизайн болушу ыктымал (бул "Unix сыяктуу" күбөлөндүрүүдөн өтүп, "UNIX" соода белгисин алганга жетиштүү).
Абдыганы Эркебаев
Абдыганы Эркебаев (1953) - кыргыздын мамлекеттик жана коомдук ишмери, сынчы, адабиятчы. Филология илимдеринин доктору (1992), Кыргыз Республикасынын УИАсынын академиги (1993). Кыргызстандын Улуттук ИАсынын президенти болуп (2012-жылдын 11-апрелинен 2017-жылдын апрелине чейин) иштеген. Учурда (2019-жылдын 3-майынан тартып) ал Кыргызстан элинин Ассамблеясынын Кеңешинин төрагасы болуп иштеп келет.
Дегенбаева, Алымкан
А.Дегенбаева 1958-жылдан алгач фабрикада тигүүчү, Сүрөтчүлөр үйүндө килемчи, республикалык Эл чыгармачылык үйүндө машинистка, мектепте мугалим, Ош пединститутунда лаборант, китепканачы, окутуучу, Кыргызстан Жазуучулар союзунун адабий кеңешчиси, Кыргыз Мамлекеттик драма театрында жана Чүй облустук Шаршен атындагы театрда адабий бөлүмдүн башчысы болуп иштеген. Азыр А.Өмүралиев атындагы Бишкек шаардык драма театрында эмгектенүүдө.
Абдыганы Эркебаев
Кыскача өмүр таржымакалы
1988-жылдан Кыргыз ССРинин ИАсынын Тил жана адабият институтунун директору,
1990-жылдан Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты,
Үй-бүлөсү
«1970-жылы жайында абитуриент кезибизде таанышканбыз. 6 жыл сүйлөшүп жүрүп, баш кошконбуз. Бирок, эл катары той өткөрө алган жокмун. Ошондогу шартымды түшүнгөн келинчегиме ыраазы болом. Ижарада жашап, нан сатып алганга тыйын таппай калган күндөр болгон. Ошол кыйынчылыктардын баарын көтөрүп, мени менен бирге жүрдү. "Адабияттын ак тактары" аттуу китебиме "Эң кыйын күндөрдө ушу эмгектин жаралышына күбө болгон, мени колдогон жарыма" деп атайы арноо жазып коеюн деген ниетим бар болчу. Бирок, бизде ар түркүн психология бар эмеспи, кайра тартынып койдум. Кудай буюрса, дагы ошондой китеп жазып, арначу күн келээр...» - деген академик А.Эркебаев.
Бердибек
Бердибек — Сыргактын өз аты, к. [[Сыргак] .
Скандха
Дхармдын бул беш биригүү-жандашуу функциясы, негизинен адамдын «менине» окшоштурулат. «Мен» буддизмде жан дегенди түшүндүрөт. Скандха жөнүндөгү көрсөтүү Буддизмдеги эң эле алгачкы чыгуу. Скандха тантризмде космостук күчкө айланат.
Харизма
Харизма (гр. charisma – сүймөнчүлүк, кудай берген ыйык касиет) – кудай берген. Мисалы, Кайсы бир адамга берилген ыйык касиет (харизматикалык лидер – пайгамбар, саясий ишмер ж. б.). Алгачкы жолу бул түшүнүк Трельч жана М. Вебер аркылуу социологияда колдонгон.
Вревский мыйзамдары
Вревский мыйзамдары
Ак-Учук, айыл (Кочкор району)
Ак-Учук айылы - Кыргызстандын Нарын облусуна караштуу Кочкор районунун түштүк-батышында жайгашкан кыштак.
Суу, өзөндөрү
Ак-Учуктун аймагында Чалай өзөнүнөн аккан суу Тик-Булак, Узун-Булак, Тешиктин Ою, Баба-Ата сууларын өзүнө кошуп, андан ары Чалай суусу Сөөктүн сайына келип, Сөөк суусуна кошулат.
Мукур тырмак таркылдактар
Мукур тырмак таркылдактар (лат. Pycnonotidae) — сайрагыч чымчыктардын бир тукуму, Жердин Чыгыш жарты шарынын ысык жерлеринде жашайт.
Калтыман (Иглин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Ярдвилл-Гроувивилл (Нү-Жерси)
Ярдвилл-Гроувивилл (Нү-Жерси) (Yardville-Groveville) — Нү-Жерси штатынын Мёрсер округуна караган АКШ шаары.
Отыльматыль-Кикя дарыясы
Отыльматыль-Кикя — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - 13 дарыясынын оң жээгинен км алыстыкта Толька орун алган. Дарыянын узундугу - 25 км.
Карел тили
Карел тили – карелдердин тили. Финн-угор тилдеринин Балтика боюндагы финн топчосуна кирет. Үч диалектиге (карел, ливвик же олонец жана людик) бөлүнөт. Карел диалектиси финн тилине жакын. Карел тилиндеги байыркы жазма эстеликтер 13-кылымга таандык. Адабий эстеликтеринин көрүнүктүүлөрү 19-кылымда жазылган. Карел тилиндеги «Калевала» эпосу дүйнө жүзүнө белгилүү. Жазуусу латын алфавитинин негизинде иштелип чыккан. 20-кылымдын ортосунан орус жана финн графикасын колдонушат.
Ассамблея
2) кээ бир эл аралык уюмдардагы жетектөөчү органдардын аталышы (мисалы, Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы Ассамблеясы);
Жогорку Волосница
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Абдиев Таалайбек
Редакциялаган эмгектери
6.   Карл Поппер. Бүтпөс изденүү. Интеллектуалдык өмүрбаян. (Karl Popper. Unended Quest. An intellectual autobiography) / Англис тилинен которгондор Г.С.Касмамбетова, Т.К.Абдиев; кыргызча басылышынын илимий ред. Т.Абдиев; сүрөтчүсү Э.Тилеков. –– Бишкек, “Ариал-Принт”фирмасы; “Кыргызстан-Сорос” фонду, 1999. –– 292 б. –– ISBN 9967-11-069-4.
10. Атуулдук жана мамлекетти башкарууга катышуу. XXI кылымдын атуулдук коомундагы силердин ролуңар. Кыргыз Республикасынын орто мектептеринин 10-11-класстарынын окуучулары үчүн окуу куралы. Пилоттук басылма. Биринчи жана экинчи бөлүк. Бишкек, 2002.
25.Мажитова Р. Тилмечтик кесипке даярдоо (усулдук колдонмо). Бишкек, 2012.
26.Шаменова А.К., Байгобулова Г.А. Русско-англо-кыргызский школьно-педагогический словарь (13 б.т.). Бишкек, 2012.
27.Arkeoloji Albümü. Археологиялык альбом. Кыргыз-Түрк «Манас» университети. Анкара, 2014.
Жийде-Булак целестин кени
Жийде-Булак целестин кени [[Баткен району|Баткен районунда]], деңиз деңгээлинен 1390–1420 м бийиктикте жайгашкан. 1955–57-ж. Тажикстандын Геология жана жер байлыгын коргоо башкармасы тарабынан изилденген. Целестин кени жогорку бор мезгилинин ала-була катмарына туура келет. Анын ичинде 10–12 целестин кабаты ажыратылган жана бир топ аралыкка чейин байкалган. Бири бирине жакын жайгашкан кабаттардын бөлүгү 3 рудалык тулкуга бириктирилген. Целестин рудасы желвак жана чачындылар түрүндө кезигет. Желвактардагы целестиндин орточо өлчөмү 59,5–96,8%ке чейин, ал эми жанаша жаткан тектердеги өлчөмү 2,8%тен 27,5%ке чейин өзгөрөт. Кенди технологиялык изилдөөлөрдүн негизинде, целестиндин чачырандыларын кармаган рудалар жеңил ылгана тургандыгы аныкталган. Концентраттагы целестиндин өлчөмү 83,7–91,77%, ал эми целестиндин бөлүнүп алынышы 74%тен 96,2%ке жетет. Целестиндин запасы С1 жана С2 категориялары боюнча 380–400 миң тга жакын. Целестинден стронцийдин тузун алууга жана кант, айнек өнөр жайында пайдаланууга болот.
Ассам тоосу
Ассам тоосу, Шиллонг (тайлардын бир уруусу ахомдон - «жеңилгис») - Индиянын түндүк чыгышындагы тайпак тоо. Узундугу 350 кмдей. Бийиктиги 1961 м. Капталдары өрөөн-капчыгайлуу. Жер шарындагы жаан-чачын эң көп жааган жерлердин бири, анда жаан-чачындын орточо өлчөмү 12 миң мм (Черапунжи). Нымдуу тропик токою, бадалдар ээлейт.
Өмүрбек Дөлөев
1976-жылдан бери СССР Журналисттер союзунун, 1986-жылдан Жазуучулар союзунун мүчөсү.
2003-жылы «Кыргыз Республикасынын маданиятынын мыкты кызматкери», 2006-жылы «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер» наамдары берилген. «Кыргыз тили» төш белгисинин ээси, Нарын облусунун ардактуу атуулу.
Кыргыз тилинде
Казыбек: Кан-жандан чыккан казалдар. – Б.: Бийиктик, 2003. – 300 б.
Алаторка (Иглин району, Башкыртстан)
Алаторка — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Калтыман айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 798 киши. Почта индекси — 452419, ОКАТО коду — 80228820002.
Трубецкой, Сергей Николаевич
Философдун жолу
Орус философу В. С. Соловьёвдун жолун жолдоочу, Трубецкий философия жана диндердин ара байланышына жана өз ара байланышына, христиандык дин окутуучун талдаганга жана ошондой эле өлбөстүк суроолоруна өзгөчө көңүл бурган Киреевскийдин, Хомяковдун, Соловьевдун көз-караштарына кошулган. Чексиздик Трубецкойдун түшүнүгү боюнча, сезимдердин кудайга багытталган формалары. Антикалык философия боюнча дагы көптөгөн эмгектерди жараткан.
Эсенгулов, Шарыпкул
Акын, жазуучу, драматург Шарыпкул Эсенгулов Жумгал районундагы Байзак айылында 1939-жылы 15-августта туулган. 1985-жылы Токмок шаарындагы маданий-агартуу окуу жайынын режиссердук бөлүмүн, 1971-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин журналистика факультетин, 1983-жылы Москва шаарындагы жогорку адабий курстун драматургия бөлүмүн бүтүргөн. Эмгек жолун 1958-жылы Жумгал районундагы Ленин атындагы колхоздо темир уста болуу менен баштаган. 1963-жылы Кочкор райондук маданият бөлүмүндө инспектор, 1965–1977-жж. Жумгал районунда элдик театрдын режиссер директору, ошол эле жылдары өзү түзгөн «Бекбекей» ансамблинин көркөм жетекчиси, 1977–1984-жж. басмасөздө жана басмаларда кызмат өтөгөн. Алгачкы ыры 1958-жылы Жалал-Абад облустук гезитине «Гүлдөсүн мекен» деген ат менен басылган. Андан бери көптөгөн ыр, прозанын, пьеса жана сценарийлердин автору. 1995-жылдан бери Бүбү Мариам Муса кызы менен бирдикте Жайсаң Үмөт уулунун «Манас» дастанынын алты китебин чыгарышкан. 1994-жылдан бери Жумгал өспүрүмдөр музыкалуу драмалык театрынын директору жана көркөм жетекчиси болуп эмгектенет. «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер» деген наам алган.
Жээктеги караан: Ырлар, поэмалар. – Б., 2007. – 190 б.
Вулканизация
Вулканизация — «чийки» каучукту ийилчээк резинага айландыруучу технол. процесс. Каучукка караганда резина кол-донулууга көпчүлүк физ.-мех. касиеттери б-ча ыңгайлуу келет. Анын жылуулукка, суукка чыдамдуулугу жогорулайт, ийилчээктиги жана бышыктыгы артат, орг. эриткичтерге эриши жана көбүүсү азаят. Көпчүлүк учурда каучуктарды В. күкүрт же башка (ыш, бор, коалин ж. б.) хим. агенттер жардамы менен жүргүзүлүп, каучук макромол-рынын ортосунда тор сыяктуу байланыштар пайда болот. Тор сыяктуу түзүлүштөгү вулканизаттар касиети хим. байланыштар санына, алардын молекулада жайгашышына жана мол. масс. жараша өзгөрүлөт. Каучукка 0,5-5% күкүрт кошулса, жумшак вулканизаттар пайда болот. Алардан автомобиль камерасы, покрышкасы, топ, түтүк ж. б. жасалат. Ал эми 30-50% күкүрт кошулса, катуу ийилгич эмес материал (эбонит) алынат. Ө. ж-нда резина аралашмаларын В. атайын агрегаттар, автоклавдар, пресстер, туз ванналарын, калыпталган жана калыпталбаган казандар, тынымсыз иштөөчү аппараттарда басым астында ысытылып жүргүзүлөт. Каучукту В. процессин күкүрт хлорди (S2С12) жардамы менен ысытпай эле жүргүзүүгө болот. Курамында күкүрт кармабаган В. бирикмелер да белгилүү. Алар эки топко бөлүнөт: окистендирүүчү агенттер (О2, орг. жана орг. эмес өтө пероксиддер нитробирикмелер жана ажыроодон бош радикалдарга айлануучу бирикмелер), орг. пероксиддер (поли- жана дисульфиддер. Диазобирикмелер, сульфенамиддер ж. б.). В. процесси вулканизат агенттеринин катышуусуз жана ысытуусуз радиациондук нурдун таасир менен же жалаң эле ысытуудан жүрүшү байкалган. В. жардамы менен ар кандай шарттарга туруктуу, жакшы касиеттерге ээ резиналарды алууга болгондуктан, бул процесске чоң көңүл бурулууда.
Пальчена дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Үн чыгаргыч
Колдонулган булактар
ISBN 9967-14-014-3
"Манас" энциклопедиясы 2-том
"Манас" энциклопедиясынын экинчи тому.
Баранц (Иглин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Роберт Амирали
Роберт Амирали (, төр. 16-август 1961) — Суринамдын вице-президенти.
Хаб
Хаб (Wiring Hubs- Хап). Хаб же көп станцияга жетүү блогу деп аталган түзүлүш компьютер, принтер жана сактагыч сыяктуу түзүлүштөрдү сервер менен туташтырат. Хаб тармактын ар бир түзүлүшүн жана (Сервер|серверди) кабелдер менен туташтыруучу борбордук пункт катары аракеттенет. Хаб порт деп аталган бириктиргичтерден турат, алардын саны серверди кошкондо сегизден он экиге чейин болот. Серверге туташтырылуучу түзүлүштөр санын көбөйтүү максатында хаб башка хаб менен туташтырылат жана хаб stackable деп аталат.
Анестетиктер
Бөлүнүшү
Алар наркотиктүү жана наркотиксиз болуп бөлүнөт.
Беш-Таш
Беш-Таш бек жайлоо
Оторбаев Кайып
Кыскача өмүр таржымакалы
Кайып Оторбаев 1922-жылдын 22-апрелинде Чүй облусунун Кемин районундагы Тегирменти айылында (башка маалыматка караганда, Казакстандын мурдагы борбор шаары Алматыда) дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган. Ата-теги - кеминдик кыргыздардан. Атасы Оторбай 1916-жылкы улуттук боштондук көтөрүлүш падышалык Орусиянын жазалоочу аскерлери тарабынан кандуу жазаланганда, Улуу Үркүндө калайык менен кошо Кытайга чейин качып барып келген. Оболоу ал Кытайдан (Кулжадан) Алматыга кайтып, бир нече ай бою ошол шаарда байырлаган.
1987-жылы Кыргыз ССР ИАсынын Президиумуна караштуу Өндүргүч күчтөрдү жана табигый ресурстарды изилдөө комиссиясынын башкы илимий кызматкери болуп дайындалган.
Спорт жана футбол
Кайып Оторбаев кезегинде Кыргызстандын мыкты спортчусу, футболчусу болгон.
Егиналиев, Санжы (Керимбеков С.)
Алгачкы чыгармасы 1953-жылы, «Ак кайың» аттуу биринчи ырлар жыйнагы 1963-жылы жарык көргөн.
Хафиздин, М.Турсун-Заденин, П.Бровканын, К.Симоновдун, С.Есениндин, Хафиздин, Ван Миндин ж.б. чыгармаларын кыргыз тилине которгон. 1973-жылы Р.Шүкүрбековдун чыгармачылыгы боюнча кандидаттык диссертациясын жактаган.
Котормолору
Мирзо Турсун-Заде. Гангдан Кремлге чейин: Поэмалар, ырлар. – Ф., 1973.
Есенин С. Көгүлтүр нөшөр шоокуму: Ырлар жана поэмалар. –Ф.: Мектеп, 1980. – 46 б.
Ассимметриялык синтез
Ассимметриялык синтез - оптикалык жактан аракетсиз жана ассимметрия борбору жок заттардан оптикалык активдүү бирикмелер пайда болуучу химиялык процесс. Ассимметриялоочу агенттин (оптикалык активдүү бирикмелер) же кандайдыр бир физикалык факторлордун катышуусунда жүрөт. 1904-жылы немец химиги В. Марквольд оптикалык активдүү метилэтилуксус кислотасын 1-жолу алган. Жарым-жартылай ассимметриялык синтезге алкендерди же карбонил бирикмелерин гидрлөө, галогендөө кирет. Ассимметриялык катализ практикалык чоң мааниге ээ. Ал гербициддерди, оптикалык активдүү ментолду, амин кислотаталарды, кантты алмаштыруучу заттарды, Паркинсон оорусун дарылоочу гидроксифенилаланинди жана башка синтездөөдө колдонулат.
Беш-Терек
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
29-январь
29-январь - Григорий календары боюнча 29-күнү, жылдын аягына чейин 336 (толук жылда 365) күн бар.
Биметализм
Биметализм - (лат. bi эки жана металл) мыйзамдуу төлөм каражаты, эки металл алтын жана күмүш акча системасы. Бул металлдардан жасалган тыйындар бирдей негизде жүгүртүлөт. Орто кылымда Европада кеңири тараган. Күмүш арзандагандан кийин (19-кылымдын аягында) дүйнөнүн өнүккөн өлкөлөрү күмүш тыйынды эркин жасоону токтотушкан. Алтындын күмүшкө караганда акча материалы катары артыкчылыгы 19-кылымдын аягынан тартып алтын монометализмине өтүүгө шарт түздү.
Түш көрүү
20 - кылымда Түш көрүүнүн ар кандай психологиялык, физиологиялык жана философиялык, диний окууларда илимий иликтөөлөрдү, теориялык «кызыл кулактыкты» пайда кылды. Алсак, Фрейддин ою боюнча, Түш көрүүнүн каалоо-тилекти ишке ашыруунун өзгөчө жолу, ар бир Түш көрүүнүн – психоаналитикалык жактан чечмелөөгө мүмкүн болгон жана адам психикасындагы аң-сезимсиз процесстерди таанып-билүүгө жардам берүүчү мааниге жана символикага (дээрлик сексуалдык мүнөздө) ээ. Фромдун ою боюнча, Түш көрүүнүн түш мезгилиндеги акыл ишмердиги. Азыркы маалыматтарга ылайык, түш көрбөө же анын начар болушу нерв оорусуна, же башка психикалык бузулууларга алып келет. Көпчүлүк элдерде, анын ичинде кыргыз элинде да түш жоруунун калыптанган мазмундары бар.
Линус Торвалдс
Жаш кези
Торвалдс 1969-жылы Финляндиянын Хелсинки шаарында туулган. Ал журналисттер Анна жана Нилс Торвалдстардын уулу, статист Лео Торнквист жана акын Оле Торвалдстын небереси. Анын ата-энеси экөө тең 1960-жылдарда Хелсинки университетинин кампусундагы радикалдар болгон. Анын үй-бүлөсү швед тилдүү азчылыкка кирген. Торвалдска америкалык "Нобел" сыйлыгынын ээси, химик Лайнус Полиңдин аты берилген. Бирок ошентсе да "Төңкөрүш жасаган код: Linux жана булагы ачык көтөрүлүш" (англ. Rebel Code: Linux and the Open Source Revolution) аттуу китепте Торвалдстын мындай деп айтканы бар: "Чыт курсактар мультфильминдеги Лайнустун ысымы да мага берилген болсо керек деп ойлойм." Муну менен ал өзүн жарым жартылай "Нобел" сыйлыгын алган химик" жана "жууркан көтөрүп жүргөн мультфильмдин каарманы" деп белгилеген.
Linux
Linuxтун биринчи прототиптери болсо ошол жылы кийинчерээк жарык көргөн (1991). 1.0 версиясы 1994-жылы 14-мартта жарыкка чыккан.
Данило Астори
Данило Астори - Уругвайдын вице-президенти.
Коньюкция
Коньюкция (лат. cojunctio – байланыштыруу) – кеңири мааниде «жана» байламтасы аркылуу уюшулган татаал сүйлөм. Логикада бир нече предикат менен бир субъекттин ой жүгүртүү байланышы.
Колдонулган адабияттар
Л. В. Блинников.Философтордун кыскача сөздүгү. - Б.: 1997, ISBN 5-900162-16-8
Оору (сыркоо)
Кошумча оорунун пайда болушу
Бирок көпчүлүк оору козгоочу микроорганизмдер эмгек жана тиричилик шарт начарлаганда, кошумча оору жана башкалар себептерден организмдин коргонуу реакциясы бузулганда гана оору пайда кылышат.
Жуушаң
Жуушаң - кайчынын бир түрү. Майда жандыктардын жүнүн кырка турган курал. Ал ак болоттон жасалат да, жаагынын узундугу болжолдо 40—45 см, калыңдыгы бычак сырты болот. Жүндү кыркууда оң колдун сөөмөйү менен бармагы кенен баткандай кайчы өңдүү тегерек шакекче көзү чебер жасалат. Жуушаң учу аркылуу теридеги жүндү текши жиретип алып, сол кол жуушаңдын эки учун бүктөй капшыра кармаганда жүн таза жана арымдуу кыркылат.