cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вазелин
Вазелин (лат. Vaselinum, Paraffinum unguinosum, Petrolatum) — катуу углеводороддор менен оор нефть майларынын аралашмасынан турган май сымал масса. Медицинада дары майларын жасоодо анын негизин түзөт. Таза вазелин терини жумшартат. Ага 5 пайыздуу бор кислотасын кошуп бордуу Вазелин алынат. Вазелин сезгенүүгө каршы таасирге ээ жана түрдүү дүүлүктүргүчтөрдөн сактайт. 1859-жылы англиялык химик Роберт Чезбро ойлоп тапкан. Башында ал затты "нефть желеси" деп атаган. Анын мындай аталышына сатып алуучулар көнбөй жүргөн. Анан Роберт өзү жасаган вазелинди мындай 2 сөздүн биригүүсүнөн келип чыккандыгын атоону чечкен.Немецче "Wasser"- cуу, жана грекче "elaion" - оливки майы. 1872-жылы АКШдан өндүрүштү сатууга (патент) документ алган. 1878-жылы сатыкка чыгарган. Азыркы убакта вазелин соода белгисинде (марка) сатылып келет.
Спрингбороу (Огайо)
Калкы - 17409 киши. Болжолдуу аянты - 22.8 км². FIPS коду — 39-74076.
Акира Куросава
Убагында сүрөтчү болуп жүргөн Куросава жапон киноиндустриясына 1936-жылы кошулган. Бир канча тасмаларда режиссердун жана сценаристтин жардамчысы катары иштеген Куросава, бир топ жылдан кийин, 1943-жылы, Экинчи дүйнөлүк согушу учурунда чыккан "Дзюдо генийи" (жапон. Sanshiro Sugata) аталышындагы популярдуу тасма Куросаванын алгачкы продюсердик иши болгон. Согуштан кийин чыккан, киносынчылар тарабынан жогору бааланган жана ошо заманга чейин аты чыкпаган актер Тосиро Мифунэ тартылган "Мас периште" (англ. Drunken Angel, 1948) тасма Куросаваны Жапониянын эң маанилүү жаш режисеру катары беделин бекемдеген. Куросава менен Мифунэ кызматташтыгын дагы 15 тасмага улантышкан. Куросаванын жубайы актриса Йоко Ягучи режиссердун алгачкы тасмаларында тартылган.
Касаболотов Жыргалбек
Касаболотов Жыргалбек (1971-ж.т., Бишкек шаары) - журналист, котормочу жана аналитик. 1996-жылы Кыргыз улуттук университетинин журналистика факультетин бүтүргөн. 1994 кыргыз жаш акындарынын Табылды Муканов атындагы сыйлыгына 1999 жылы Кыргыз Республикасынын Президентинин журналисттер үчүн чыгарылган «Алтын калем» сыйлыгына, Кыргыз Республикасынын Ардак Грамотасына ээ болгон.
1968 май Франциядагы окуялар
Кыска баяндама
1968 окуялар Париждин университеттерде башталган, биринчиден Париж X - Нантер университетте, андан киийин Сорбонна университетте. Жаштардын каршылык тышкары (эн атактуу уран - "Тыю салууга тыю сал"), студенттердин кыймылдаткыч күчтөр ар кандай өтө сол идеялардан пайдаланган - марксизм-ленинизм, троцкизм, маоизм, анархизм, далай ирет романтикалык протесттуу духта түшүндүрүлгөн. Ушу караштардын жалпы аты - гошизм, эң мурда Лениндин эмгекте "Коммунизмде солчулдук балдардын оорусу" солчулдукту белгиленген.
Өбөлгөлөр
1968 окуляардын укмуштулугу - алар мурун болуп көрбөгөн экономикалык өсүүнүн фонунда болуп чыккан. Экономикада бул Даңктуу отуз жылдыктын чокусу болгон. Ошол убагында жашоонун деңгээли Францияда дүйнөдө эң чоң болгон, өлкөнүн керек-жарак коомдун курулууна шарт түзүүлгөн.
Инвесторлор
Инвесторлор – өздөрүнүн менчик, карыз алынган же тартылган каражаттарын инвестициялар түрүндө чегерүүнү ишке ашырышкан жана алардын максатка ылайыктуу пайдаланылуусун камсыз кылышкан инвестициялык ишмердиктин субъекттери. И. катары жеке жана юридикалык жактар, муниципиалдык түзүлүштөр, мамлекет жана эларалык уюмдар чыга алышат.
Спрингдэйл (Огайо)
Калкы - 10563 киши. Болжолдуу аянты - 12.9 км². FIPS коду — 39-74104.
Аксыкент
Аксыкент — байыркы шаар. 10-кылымда Фергана өрөөнүнүн борбору, Бабурдун тушунда Ферганадагы чоңдугу жагынан 2-шаар болгон. Аксыкент шаарынын калдыгы Сыр-Дарыянын оң жээгинде, азыркы КР менен чектешкен Өзбек Республикасынын Наманган шаарынын жанындагы Шаханд кыштагынан табылган. Анын чеби, шахристаны, рабаты жана чоң базары болгон. Байыркы Эски Ахси, моңголдор мезгилине чейинки жана Амир Темирдин тушундагы Жаңы Ахси шаары ар түрдүү убакта бөлөк-бөлөк курулса да, жалпы жонунан Аксыкент деп аталган. Шаар соода-сатык, илим-билимдин да борбору болгон. Орто кылымдагы тарыхчы Сайф ад-Дин Аксыкенти (Мажму-ат-Таварихтин автору) ушул шаарда туулуп өскөн. 1510-ж. жер титирөөдөн кыйрап, калкы анын жанындагы Намак айылына көчүп кеткен, кийин анын ордуна Наманган шаары пайда болгон.
Шоколад
Маалымат булагы
“Super инфо” гезити,  №533 18-24-январь, 2013-жыл
Индексирленген каттоо картасы
Индексирленген каттоо картасы – арбир кыймылсыз мүлктүн идентификациялык номери жана чегарасы, жайгашкан жери чагылдырылуу менен тийиштүү масштабда аткарылган каттоо секторунун же чөлкөмүнүн аймагы.
Сызма
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Исмаилова, Айгүмүш (Айгүмүш Аксы)
Жазуучу, журналист, драматург, котормочу Айгүмүш Исмаилова Аксы районунун Ак-Жол айылында 1950-жылы 1-январда туулган. 1983-жылы Ош педагогикалык институтунун филология факультетин, 1993-жылы Москвадагы В.И.Ленин атындагы мамлекеттик педагогикалык институтун бүтүргөн. 1977–1987-жж. Ош облусунда орто мектепте мугалим, 1987–1991-жж. Бишкектеги РПНДда педагог-дефектолог болуп иштеп, «Кыргыз Руху», «Акыйкат жарчысы» гезиттеринде штаттан тышкаркы кабарчы болуп кызматташкан. 1991–1996-жж. Жалал-Абад облустук Барпы атындагы кыргыз драма театрында директор жана көркөм жетекчи болгон. Ал Айгүмүш Аксы деген энчиленме ат астында, орус жана кыргыз тилдеринде жазат. Ал көркөм өнөр, драматургия жана философия, гендер темаларына арналган макалаларды, эсселерди жазып келет. Драмалык чыгармалары Караколдун (1988-ж.), Нарындын (1989-ж.), Оштун (1991-ж.), Жалал-Абаддын (1992-ж.), Бишкектин (1993-ж.), Өзгөн элдик театрларынын (1988-ж.) жана Чолпон-Ата шаарынын (1989-ж.) театрларынын сахналарында коюлган. Анын жети китептен турган философиялык-поэтикалык «Жемчужины мысли» аттуу чыгармасынын компьютердик варианты интернетке киргизилип, өзбек тилине которулган. Филология илимдеринин кандидаты, аялдардын демократиялык кыймылынын активдүү катышуучусу, Кыргызстан аялдар Конгрессинин мүчөсү. 1992-жылдан Театр ишмерлер союзунун, 1993-жылдан Кыргызстан Журналисттер союзунун, 1995-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.
Бактерия
Бактериялардын генетикалык информациясы бардык башка клеткадагыдай эле ДНКда нуклеотиддердин өзгөчө ырааттуулугу түрүндө жазылат (к. Генетика, Нуклеин кислоталары).
Бактерия гени мутацияга учурайт, башкача айтканда нуклеотиддердин бири экинчиси менен алмашуусу, ашыкча нуклеотиддердин кошулушу жана бөлүктөрүнүн жоголушу менен нуклеотиддердин ырааттуулугу бузулат, к. Мутация.
Бактериялардын мутациясын изилдөөнүн практикада мааниси чоң. Мисалы, мутациянын натыйжасында оору козгоочу жөндөмдүүлүгүн жоготкон, бирок организмдин аны кабыл албоочулугун арттыруучу бактериялар алынган. Мындай бактериялар туберкулёз, күйдүргү жана башкаларды алдын алууда тирүү вакцина катары пайдаланылат.
Табияттагы көп бактериялардын ичинен бир азы гана оору козгойт, башкача айтканда патогендүү болуп эсептелет. Бактериялардын оору козгогучтугу организмдин коргонуу күчү начарлап, тканга өтүшү жана уу заттарды бөлүп чыгаруусу менен мүнөздөлөт. Бир катар ооруларда (кептөөр, селейме, ботулизм жана башка) организмдин оор жабыркашы бактериялар кирген жеринен башталбайт. Мисалы, кептөөрдө козгогуч мурун — кулкун жана кекиртекте болгону менен, жүрөк булчуңдары, нервдер, бөйрөк үстүндөгү без жабыркайт. Себеби оору козгогуч бөлүп чыгарган уу канга сиңип, ар кандай орган жана ткандарга тарайт. Бактериялык токсиндер пайда кылган жугуштуу оорулар токсинемия деп аталат. Бактерия ачык чөйрөдө же организмде өзүнүн көбөйүү учурунда чөйрөгө токсин — экзотоксин бөлүп чыгарат. Экзотоксиндер ысыкты өтө сезгич уулуу белок. Көпчүлүк бактериялык экзотоксиндер айрым орган жана ткандарга таасир этет, мисалы, ботулизмдин, селейменин жана кептөөрдүн токсиндери нерв системасынын ар кандай бөлүктөрүн жабыркатат. Селейменин токсини жүлүндүн кыймылдатуучу клеткаларын, ботулизмдики баш мээнин кыймылдатуу нервин жана вегетатив нерв системасын, ал эми кептөөрдүкү четки нервдерди, жүрөк булчуңдарын жана бөйрөк үстүндөгү безди жабыркатат. Шиг дизентерия таякчасы бөлүп чыгарган нейротоксин мээни жана жүлүндүн майда тамырларын жабыркатып, борбордук нерв системасынын бузулушуна алып келет. Экзотоксиндерди патогендүү стафилококк жана стрептококктор да бөлүп чыгарып, эритроциттерди, лейкоциттерди бузат. Башка көпчүлүк белоктордой эле экзотоксиндер жогорку температуранын (70—100°) таасиринен бузулат. Формальдегиддин таасиринен антигендүүлүккө таасири тийбей (к. Иммунитет) экзотоксин уулуулугун жоготот. Мунун натыйжасында токсин токсоидге (анатоксинге) айланып, организмди иммундөөдө колдонулат. Бир катар бактерия (сальмонеллалар, ичеги таякчасы, дизентерия козгогучтары, гонококктор жана башка) экзотоксиндерди синтездебейт, бул бактериялардын ууландыруучу таасири молекуласы фосфолипид, полисахарид жана белоктон турган татаал зат — эндотоксинге байланыштуу. Эндотоксиндер сыртка чыкпайт, алар экзотоксиндерге караганда уулуулугу аз. Формальдегиддин таасиринен анатоксинге айланбайт. Бактериялардын (пневмококк, стрептококк, күйдүргү, чума, көк жөтөл жана башка таякчалары) капсулалуу болушу, оору козгогуч экенин далилдейт. Токсиндери менен капсуласынан башка бактериялардын патогендүү экенин далилдөөчү башка факторлор табылган. Буга стрептококктор бөлүп чыгарган ферменттер — коагулаза кирет. Ал ферменттер бактериялардын ткандарга таралышын жеңилдетет жана стафилококктун тегерегинде фибрин торчосун пайда кылып, фагоцитозго тоскоол болот.
Индекстик эскертме
Индекстик эскертме – карызкордун башкы милдеттенмеси келишимде көрсөтүлгөн индекстин өзгөрүүсүнө ылайык (милдеттенме иштеген мезгилде) өзгөрөрүн алдынала караган келишимдик шарт. «Жашоо баасы» деген индекс киргизилген эмгек макулдашууларында кеңири колдонулат.
Москалев, Владимир Михайлович
Анын аткарган негизги ролдору: Абуталип (Ч. Айтматов, «Кылымга тете бир күн»), Пикеринг (Б. Шоу, «Пигмалион»), Лев Шабельников (В. Арро, «Ким келгенин караңыз»), Иисус Назарянин (Ч. Айтматов, «Кыямат»), Петруччо (В. Шекспир, «Азоого чалма»), Вершинин (А. Чехов, «Эже сиңдилер»), Чернышов (И. Дворецский. «Колыма») жана башка.
Аккуу
Көбөйтүү (колдо багуу)
Колдо оңой көбөйөт.
Индент
Индент (англ. indent  ) – 1) айырма дубликаттуу документ; 2) бир өлкөнүн импорттоочусунун экинчисинин комиссионерине товардын белгилүү партиясын сатып алууга берген тапшырыгы.
Таңуу
Таңуу — денеге коюлган таңгакты бекемдөөчү каражаттар жана ыкмалар. Ал бекемдөө, кысуу (кан агууну токтотуу үчүн), дененин кандайдыр бир бөлүгүн кыймылдатпоо үчүн колдонулат.
Түштүк Кавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы
Түштүк Кавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы (Закавказская федерация, ЗСФСР Zaqafqaziya Sovet Federativ Sosialist Respublikası, Անդրկովկասյան Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Խորհրդային Հանրապետություն, ამიერკავკასიის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა) — федерация Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы, Армения Советтик Социалисттик Республикасы и Грузия Советтик Социалисттик Республикасы, существовавшая в 1922—1937 годах, одна из республик-учредителей Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу.
Курал-жарак
Курал-жарак (аскердик) — согуш аракетинде колдонулуучу ар кандай каражаттардын жалпы аты. Кыргыз элинде да негизинен К.-ж-тардын ан, уулоочу, аскердик, спорттук түрлөрү болгон. Аң уулоо куралдары колдонулушуна жараша атылма (жаа, мылтык, жана башкалар) жана ыргытуучу (найзалар ) болуп аңчылык кылууга ылайыкталган. Атылма куралдар улам өркүндөтүлүү менен аңчылыкта анын ар кандай түрлөрү колдонулган. Металлдын ачылышы менен аскердик К.-ж-тар колодон, темирден жана башка металлдан жасала баштаган. Мылтыктын найына сай (октун айланып, алыска учушу, таамай тийишин камсыз кылат) салынат. Чабуул куралдары менен катар зоот, калкан, туулга сыяктуу коргонуу жабдыктары да жасалган. Спорттук мылтыктар спорттук максатта (элдик эпостордогу даңазалуу аш-тойлордо өткөрүлгөн салттык мелдеште (мисалы, жамбы атуу) ар кандай буталарды атууга арналат. Атылма мылтыктын түрлөрү: Аккелте, Бараң, мылтык, замбирек жана ал куралдардын негизги бөлүктөрү: кундак, най, кароол, ок салгыч куту, машаа кармагыч (цевье), жана сактагычтан турат. Кыргыз элинин эпикалык салтында айтылган К.-ж-тардын түрлөрү казак, өзбек жана башкалар коңшу түрк элдеринин чыгармаларында негизинен бирдей термин-туюнтмага жакын энчилүү ат менен аталат. Башкы баатырдын образын толуктап турган ал курал коомдун тарыхый өнүгүшүнүн ар кыл мезгилдеринде пайда болуп, улам өркүндөтүлгөн формада колдонулуп келген реалдуу куралдардан болуп эсептелинет. К.-ж-тардын улам өркүндөтүлүшү жана жаңы куралдардын пайда болушу, жоокердик шартка ылайык сүрөттөлүшүн камсыз кылып турган. Ошондуктан эпостордун салтындагы жоокерчилик согуштар үчүн натыйжалуу куралдар көбүрөөк идеалдаштырган. Мисалы, мылтык, кылыч ,замбирек (топ) өңдүү согуштук куралдар Орто Азияда 14—16-кылымдардан колдонула баштаганын жана ал элдердин эпосторунда бул куралдар кеңири сүрөттөлүп, олуттуу идеалдаштыруу мүнөздүү экенин бир катар изилдөөчүлөр белгилешкен.
Атеросклероз
Атеросклероз пайда болушу
Атеросклероздун пайда болушунда липид майынын алмашуусунун бузулушу чечүүчү мааниге ээ. Артерия кан басымынын көтөрүлүшү, ички секреция бездеринин, кандын уюшунун бузулушу (мисалы, кант диабети), ошондой эле социалдык-коомдук факторлор, илим менен техниканын өөрчүшү, кайгыруу, стресс абалдары атеросклероздун пайда болушуна түрткү берет.
Дискотека
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Усеев, Нурдин Качкынович
Кыскача өмүр таржымалы
Кыргызстан, Казакстан жана Түркияда чыккан бир канча илимий журналдардын редакциялык кеңештерине кирген Нурдин Усеев 2020-жылы Түркиядагы Түрк тили уюмунун (академиясынын) корреспондент-мүчөсү болуп шайланган.
Иорку-Нгэван-Яха
Иорку-Нгэван-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Йоркута-Яха дарыясынын сол жээгинен 62 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 79 км.
Индоссат
Индоссат (нем. indossat  ) – өткөрүп берүү белгиси ( индоссамент  ) боюнча вексель же башка баалуу кагазды алуучу адам.
Тулус
Тулус — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Калмак баатыры. Акунбешимдин аталаш тууганы. Манастын Акунбешим менен болгон согушунда жекеге чыккан Т. балбанга каршы эч ким даап барбай, Манас өзү чыгып, аны жеңип атын олжолоп алат (Сагымбай Орозбаков, 2. 129, 137). Сагымбай Орозбаковдун варианты боюнча Таластын аты ушул Т-тун атынан аталган.
Трагедиялуулук
Мен караңгүн жанды тындырдым, аяш!
Кабыландын баарысын
Алмамбет, Чубак, Сыргак шер
Таракандар
Денеси
Таракандардын денеси сүйрү, башында чоң көзү, муунактуу кыл сымал сезгич узун муруту жана кемирүүчү оозу бар. Канаты тынч абалда денесин жаап турат. Буттары жүгүргөнгө ылайыкталган. Жумурткасын ургаачысы капсулада личинка пайда болгончо алып жүрөт. Сары таракандардын личинкалары 6 айда, кара таракандардыкы бир жылда өөрчүйт. Айрымдары Орто Азияда кезигет. Кара жана сары таракандар турак жайда жашап тамак-ашты, кийим-кечекти, китепти жеп зыян келтирет.
Жумабеков Районбек
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Дислокация
Дислокация (фр. dislocatio – жылышуу, оошуу) – 1) физикада – кристалл торчодогу атомдук тегиздиктердин ирети менен туура жайгашуусу бузулган сызыктуу кемтик (дефект). Дислокация кристаллдын өсүү процессинде, өскөн кристаллды механикалык деформациялоодо жаралат. Ал кристаллдын механикалык касиеттерине (бышыктыгы жана пластикалуулугу) жана башка физикалык касиетине таасирин тийгизет. Дислокациянын эки түрү болот: сызыктуу же чектик жана буралма. Чектик дислокация – атомдук тегиздиктин кристаллдын ичиндеги үзүлгөн четин бойлогон сызык. Атомдук тегиздиктер узатасынан тегерете буралып жылышкан сызыкты буралма дислокация дейт. Буралма дислокацияда атомдук тегиздиктин үзүлүшү болбойт. Мында бир атомдук тегиздик экинчисине буралма сызык боюнча өтөт. Атомдун атомго өтүшү буралма сызык боюнча жүрөт. Анда дислокация сызыгы эч убакта кристаллдын ичинде үзгүлтүккө учурабайт, ал же кристаллдын бетине чыгат, же илмек түрүндө туюкталат, же болбосо бир нече дислокацияга тармактанып кетет. Кристаллдын дислокацияланган жери серпилгичтүү чыңалышкан абалда болот. Чыңалыш аралыкка тескери пропорциялаш өзгөрөт. Кристаллдын дислокацияланган жерлеринин химиялык туруктуулугу начар болот. Тунук кристаллдагы дислокация полярлашуу микроскобу менен, тунук эмес кристаллдын дислокациясы суюк ойдургуч заттын аракети боюнча оптикалык микроскоп аркылуу байкалат. Ойдургуч заттар заттын дислокация болгон жерлерин эритип, оюп түшкөндүктөн, чуңкурчаны пайда кылат. Мындан тышкары, дислокация байкоо үчүн декордоштуруу ыкмасы колдонулат. 2) Тектоникада тоотек катмарларынын алгачкы жаткан абалынан козголуп өзгөрүшү. Ал жер кыртышындагы тектоникалык кыймылдардан, магманын аракетинен, метаморфизм жана экзогендик процесстердин (мөңгүлөрдүн жылышы, жер көчкү, карст, агын суу эрозиясы жана башка) таасиринен жүрөт. Дислокация жалпысынан бүктөлүү (пликативдүү) дислокация жана сынып ажыраган дислокация деп бөлүнөт. Бүктөлүү дислокация эки капталдан кысылган тоотек катмарларынын ар кандай түрдө жана көлөмдө ийилип бүктөлүшүнөн, сынып ажыраган дислокация тик ылдый же өйдө багыттагы күчтүн натыйжасында тоотек катмарларынын сынып ажырашынан пайда болот. Багыты боюнча радиустук (Жердин радиусуна жарыш тик багытталган күчтөн ылдый жылышуу) жана горизонттук же тангенстик (горизонт багыты боюнча болгон күчтөн туура же өйдө жылышуу) дислокация деп ажыратылат.
Жоктоо күүлөрү
Бирок, ал күлгүндөй 25 жаш курагында каза табат. Ошондо атасы «Каз, каркылдап көл сактайт, карып бир калган ата-энең кайда бир барып жан сактайт» дегендей саптардагы өзөктү өрттөгөн «О, Керимбай кулунум» аттуу күүсүн чыгарат. Ал ырдын коштоосунда жана коштоосуз чертилген. Жоктоо күүлөрү аткарылардын алдында кыскача тарыхтары таржымалданып, анан чертилген.
Жалалиддин Маңгуберди
Жалалиддин Мангуберди, же Меңмурун Жалалиддин ибн Алауддин Мухаммед (1198/99 – 17–20. 8. 1231, Айн-Дар айылы, Кавказ) – Хорезм шахы (1220-жылдан), Орто Азиядан чыккан кол башчылардын бири; Хорезм шахы Ала ад-Дин Мухаммед Текештин уулу. Чыңгыз-хандын аскери Орто Азияга кол салганда, аларга каршы бир нече жолу сокку берген.
Моңголдорго каршы күрөш
Моңголдор менен алгач Ыргыз дарыясынын боюнда беттешип, аларды жеңе турган болгондо, Жучу түн киргенден пайдаланып, талаага от жактырып, өзү чегинип кеткен. Атасы Ала ад-Дин Мухаммедке жоонун артынан кууп барып, талкалап салууну сунуш кылган, бирок ал бул сунуштан баш тарткандыктан, кеңешчилери (вазир Шарафулмүлк) андан алыстай баштаган. 1221-жылы мамлекетти башкара баштаган Жалалиддин 22 жашында 300 жоокери менен 700 моңгол аскерин жеңген. Ошол эле жылы 10 000 кол топтоп, Кандагарды курчаган моңголдорду талкалаган. Анын артынан эле Чыңгыз хан жиберген 30 000 аскерди Парван салгылашында Жалалиддиндин тегерегинде чогулган орто-азиялыктар жеңип алышкан. 1221-ж. ноябрда Синд дарыясынын жээгиндеги салгылашууда Жалал ад-Диндин колу моңголдордон жеңилип, өзү Индияга качууга аргасыз болгон. Кийинки жылы Инд салгылашында Жалалиддин жеңилип, үй-бүлөсүнөн ажырап калса да, ал аягына чейин күрөшүүнү чечкен.
Метро системалары тизмеси
Төмөндө Роберт Швандль жашыруун ылайык метрополитендерди жана метротрам дүйнөнүн тизмеси болуп саналат (Метродо боюнча 30-дан ашуун китептердин жазуучу)
Турганбай Кылычбек
Кыскасы калемгер кыргыз элинин маданий кенчи эсептелген "Манас" эпосу боюнча аздыр-көптүр ой чуркатып, изденүү иштерин алып барууда.
Кома-Шор (Кара куймасы)
Кома-Шор — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кара дарыясынын сол жээгинен 247 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км.
Анвар Куттубаева
Куттубаева Анвар – театр артисти, ырчы.
Бектемирова Айнагүл Кашкарбаевна
Илимий-педагогдук чыгармачылыгы жана коомдук ишмердиги
Айнагүл Кашкарбаевна Бектемирова 4 китеп, 50дөн ашуун илимий жана илимий-жамаагаттык макалалар жарыялаган.
А.К.Бектемированын «Байыркы Грециянын жана Римдин тарыхы» дисциплинасы боюнча иштеп чыккан электрондук окуу-методикалык комплекси «EdNet» жана Билим берүү министрлиги тарабынан 2010-жылы уюштурулган «Инновациялык окуу-методикалык комплекс» сынагынын жеңүүчүсү деп табылган.
Дубал газета
Дубал газета, кереге газета - кол менен жазылып же машинкага басылып, атайын стендге же үй дубалына (керегесине) илинип коюлуучу газета. Дубал газетаны мекемелер, ишканалар, цехтер, жогорку окуу жайлар, андагы факультеттер ж. б. чыгарган. СССРде Совет бийлигинин алгачкы жылдарыңда пайда болуп, жумушчу жана айылдык кабарчылар кыймылынын күчөшү менен кеңири жайылган. Дубал газета мамлекеттик станды аткаруу, эмгек тартибин чыңдоо, социалисттик мелдешти күчөтүү өңдүү маанилүү маселелерди чечүүдө зор роль ойноп келген.
Чекелик
Чекелик — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Исхак-Полотхан айыл аймагына кирет.
Кокон хандыгы
Хандыктын түптөлүш мезгили
Түптөнүү доорунда калмактан сүрүлүп, Анжиянга келген кыргыздардын тийгизген таасири абдан күчтүү болгон. Алардын аркасы менен алгач Маргалаң, Хожент анан Анжиян, Наманган вилайеттиги түзүлгөн. Кокон хандыгынын күч алып баратканын көргөн калмактар 1734, 1745–48-ж. Фергана өрөөнүнө бир нече жолу жортуул жасап, Кокон шаарын камоого алышкан. Ошол мезгилде кокон-кыргыз согуштук өнөктөштүгү түзүлүп, жардам берүү үчүн Касан шаарынын чыгышында жашаган кыргыздын миң түтүнү көчүп барган. Алар Кокон бийи Абдыкерим, Оро-Төбөнүн акими Фазыл бийлер менен бирдикте калмактарды Ферганадан сүрүп чыгышкан. Бирок жуңгарлардын кийлигишүүсү менен такка Баба бий отуруп (1750), кыска убакыт аларга көз каранды болуп калган.
Мала хан (1858—1862)
1858-жылы Мала бек, Кудаярга таарынгандыгынан Кара-Сууга келип, кыргыздардан жардам сурап, уруубашчылар Асан бий менен Алымбек даткадан колдоо алат. Бул күрөштүн натыйжасында Кудаяр хан бийликтен ажырап, такка болсо анын бир ата тууганы Мала хан олтурат (1858—1862). Алымбек датка Мала хандын мезгилинде чексиз бийликке ээ болуп, чоң таасири болгон.
Мазар
Мазар
Галечник
Галечник, кыскасы Галъка (шагыл таштар).
Сальвадор метросу
Сальвадор метросу – Сальвадор шаарынын метросу. Метросу 11-июнь 2014-жылы ачылат.
Дисперсиялык анализ
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Тендовагинит
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Түкүбай
Түктүү таман балбаны
Ала келген балбаны (Саякбай Каралаев, 2. 50) майданга чыгып, чыканактай эр Агыштан жеңилет (Саякбай Каралаев, 2. 9, 19, 50, 53).
Сантьяго метросу
Сантьяго метросу – Сантьяго шаарынын метросу. Метросу 15-сентябрь 1975-жылы ачылат.
Инквизициялык жүрүм
Инквизициялык жүрүм – сот ишинин (атаандаштык менен бир катардагы) тарыхый тариздеринин бири; кызмат милдети боюнча чагырылгандыгы, жашыруундугу, жазуу жүзүндө өткөрүлгөндүгү, процесстик өкүлчүлүккө жол бербегендиги, жеке сот бийлиги, судьялардын жана тергөөчүнүн милдетин бир гана адамдын аткаргандыгы ж. б. менен мүнөздөлөт. И. ж. Европада болжолу ХIХ кылымдын ортосуна дейре болгон, андан кийин аралаш жүрүм менен алмаштырылган.
Тениидоздор
Тениидоздор — тасма курттар пайда кылуучу гельминтоздор.
Синьцзян кыргыздары
Синьцзяндын кыргыз калкы жөнүндө мурда айтылгандардын бардыгы негизинен Кытайда, анын ичинде Синьцзяндын территориясында элдик- демократиялык бийлик орногонго чейинки мезгил жөнүндө айтылды. 1949-жылдан тартып синьцзяндык кыргыздардын бүткүл социалдык- экономикалык уклады, жашоо турмушу менен тиричилигинин шарты акырындык менен терең өзгөрүүлөргө учуроодо. Элдик Кытайда кыргыздар толук саясий тең укуктуулукту алышып, эми алар эң эле унутулган жана азап чегип жүдөгөн майда эл болуудан калды. Алардын укуктары менен кызыкчылыктары Кытай Эл Республикасынын Элдик саясий консультативдик кеңешинин жалпы программасында бардык улуттук азчылыктар жөнүндө жарыяланган ошол эле бийик принциптер менен корголуп жана камсыз кылынат.
Кунжа-Шор
Кунжа-Шор — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Сибирчата-Яха дарыясынын оң жээгинен 149 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км.
Инкорпорация
Инкорпорация (лат. incorporatio  – өз курамына киргизүү) – колдонулуудагы укукту жыйнакка же укук актыларына хронологиялык, алфавиттик же башка тартипте (м.: укук тармактары боюнча) бириктирүү жолу менен иреттештирүү ыкмасы. Кодификациялоодон айырмаланып бул укук актыларынын мазмунун жаңылоо максатын көздөбөйт. Ошентсе да И. укук актыларынын адегендеги текстине кийинки ырасмий өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүүгө, жокко чыгарылган ченемдери алып салууга, дал келбөөчүлүктөрдү, карама-каршылыктарды ж. б. табууга мүмкүндүк берет. И. ырасмий жана ырасмий эмес болуп бөлүнөт. Эларалык келишимдердин текстеринде «И.» аталгысы кээде макулдашуунун негизинде бир мамлекетти башка мамлекеттин курамына кошконун билдирет.
Автово
Автово — Санкт-Петербург метросунун Кировско-Выборгская сызыксындагы станция. 1955-жылы 15-ноябрьда ачылган.
Куу байтал
Куу байтал — «Манас» эпосунун негизги варианттарында эскерилген эч адамга билинбей кайыптан пайда болгон ургаачы жылкы. Карача кандын малы. Аккуланын энеси. Ал эпосто: Кайыбынан кабылган, Нойгуттун каны Карача Эркеги жок кызы арбын, Кудай сүйүп буюруп Так ошого табылган (Саякбай Каралаев, 1. 175),— деп баяндалып, касиеттүү К. б-дын биринчи төлү Кула тай (Аккула).
Биз тобу
Калыптанышы жана алгачкы курамы
Бул топ алгач 1988-жылы Политехникалык институтунун атынан кароо конкурстарда катыша баштайт. 1989-жылы кыргыз тилин өркүндөтүү боюнча атайын чыккан мыйзам кыргыз тилинде ырдаган "Биз" тобуна окшогон коллективдерге чоң түрткү болот. Ошол чыккан мыйзамдан кийин "Биз" тобунун алгачкы курамына институттун ректораты атайын бөлмө бөлүп берет. Алгачкы курамында Бактияр Токторов, Насиридин Жуманов, Алмаз Кудайбердиев, Улан Исканов жана Ильяз Машабаевдер болгон.
Эске тутум
Эрктүү эске тутумда адам аныкталган мотивдердин негизинде (өзү белгилеген же ага сунуш кылынган) нерселерди эсте калтыруу үчүн өзүнүн алдына максат коёт, башкача айтканда эрктүү эске тутум атайын мнемикалык аракет болуп саналат. Эрктүү эске тутумдун ийгиликтүүлүгү мнемикалык максаттардын өзгөчөлүгүнө көз каранды болот. Эрктүү эске тутум ийгиликтүү жүрсүн үчүн төмөндөгүдөй жолдорду колдонуу керек:
Меркун Иван Савьелевич
Меркун Иван Савельевич (1887–1922) – Кыргызстанда совет бийлигин орнотуу үчүн күрөштүн катышуучусу. Февраль революциясынан кийин Пишпекте большевиктик жашыруун топ уюштурган. Пишпек Советинин мүчөсү, Пишпек уездинде Эл чарба советинин 1-төрагасы. 1918-жылы Аксууда (Беловодск) кулактардын козголоңун басууга катышкан. 1919-жылдан партиялык кызматтарда иштеген.
Диссертант
Диссертант (лат. dissertāns – талдоочу, изилдөөчү) – илимий даража алуу үчүн өзүнүн илимий эмгегин даярдоочу жана аны көпчүлүк алдында ачык коргоочу адам.
Инкотермс
Инкотермс ( ICC official rules for the interpretation of Trade Terms, « Incoterms  ») – тышкы соода келишимдеринде кыйла көбүрөөк кездешүүчү коммерциялык аталгыларды жана айтылыштарды чечмелөөнүн эларалык эрежелери. Эларалык соода палатасы тарабынан чыгарылат. Биринчи чыгарылышы «Инкотермс 1936» болгон. Андан кийин эларалык соода тажрыйбасына ылайыкташтырылган эрежелердин жыйнагын түзүү үчүн 1953-, 1967-, 1976-, 1980- жана 1990-жж. өзгөртүүлөр жана толуктоолор киргизилген. Эгер келишимдерди (тышкы соода) түзүүдө тараптар И-те көрсөтүлгөн шарттарга шилтеме жасашса, анда бул аркыл өлкөлөрдүн соода эрежелериндеги түшүндүрмөлөрдү жана аталгыларды чечмелөөдөн келип чыккан талаш-тартыштарды жана келишпестиктерди кыйгап өтүүгө жардам берет жана баардык маселелерди алып салат.
Таш чегүүчүлүк
Адатта, деңиз шарттарында чөгүндүдөн пайда болушкан таштар — элибиздин устакерчилиги үчүн баалуу жердик. Аны акиташ тектеринин арасынан кездешкен байыркы деңиз жандыктарынын ташка айланган калдыктарынан зергерлер оңой эле ажыратып билишет. Мындай баалуу материалдардын бири — үлүлдүү акиташ — жеринен пайда болгон таштар. Мунун өңү саргыч, арасында агыш темгилдери билинип турат. Такталып кетип, сайкалдап жылмалангандан кийин адамзат таң каларлык табигый кооз оймо-чиймелер элестелет. Темгилдүү таштардан ар түрдүү нурлар төгүлүп, ажайып өзүнчө көрк берет. Бул таштын дагы бир өзгөчөлүгү: бекемдиги, суукка, күн нуруна, аба ырайынан ар кандай өзгөрмөлүүлүгүнө, кислотага чыдамдуулугу аркылуу айырмаланат.
Жаратылышта кеңири тараган табигый курулуш материалдарынын бири — гранит таштар. Байыркы гректер гранитти «Архитектуранын королу» — деп айтышкан. Аны эбактан бери эле жана ташчылык өнөрүнө кеңири пайдаланышкан. Демек, биздин элдин өнөрү метилеп таш чегүү менен буюмдарды жана шаймандарды: (тегирмен, моло таш, жаргылчак өңдүүлөр) жасап, алтын-күмүшкө алардын ордуна колдонуучу түстүү металлдарга айкалыштыра кармап, зергерчиликти андан ары өнүктүрүү азыркы чеберлердин асыл максаттары болуп саналат.
Бүгүн таштардан адам сөлөкөттөрү, балбалдар, жаныбарлардын кейипкерлери, түрдүү буюм-белектер, базалар да жасалат. Аларга баарыдан мурда тегирмен, жаргылчак, молоташ, ийик баш, таш чырак, тогуз кумалак, бүлөө, кайрак өңдүүлөр кирет.
Борбор шаарыбыздын эле 6-микрорайонундагы сай таштары эмнеге ылайыкташып турат. Ал көлөмүнө карата аныкталат. Өтө эле көлөмдүү көрүнсө, жаргылчак эле эмес тегирмен да чегилет. Өтө жумуру келсе андан таш эстелик, молоташ чексе да жарайт. Майдарактары ийик таш, бүлөө, таш чырак, кайрак жана башкаларга шартташат. Таман алдында тапталган таштарды алып келип иштетип, жалтыратсаң, укмуштай кооз көрүнүп, табигый касиетинде кубулат. Андан чебер буюм жасай билүү гана керек. Ал эч нерсе менен алмаштыра алгыс көркөмдүктү алып чыгат. Жергиликтүү гранит таштарынын өңү ар кандай. Бүлөө үчүн кара таш, мрамор ташы жарайт.
Маалыматтын булагы
[http://bizdin.kg/component/k2/item/173-kyrgyz_kol_onor Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9]
Твинсбург (Огайо)
Твинсбург (Огайо) (Twinsburg) — Огайо штатынын Summit округуна караган АКШ шаары.
Кызыгей-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Куу Кулжа
Как суунун четине,
Кытай, калмак чек арасын кайтарып турган, кишиден кыйын акылдуу К. к-ны жеңүү жан-жаныбарлардын куулук-шумдугун, тилин, сырын билген Алмамбеттин гана колунан келет.
Оптика
Оптика – электр-магниттик жарык толкунунун түрдүү аракет касиеттери (таралуу, сынуу, чагылуу, чачыроо, жутулуу, күчөө, басаңдоо ж. б.) жана Оптикалык техниканын чектик мүмкүнчүлүктөрү (ажыратуу жөндөмдүүлүгү, дисперсия, Оптикалык схема ж. б.) жөнүндөгү физиканын бөлүмү. Оптикалык нурлар теги боюнча электр-магниттик толкундар болгондуктан Оптика электр-магниттик талаа жөнүндөгү жалпы окуунун бөлүгүн түзөт. Толкун узундугунун диапазону 20 октаваны өз ичине камтып, толкун узундуктары кыска жагынан рентген нурлары, узун жагынан радионурлануунун микротолкундук диапазону менен чектелет. Оптикалык нурлардын тароо касиетин изилдөө салыштырмалуулук теориясынын ачылышына алып келди, нурланууну күчөтүү боюнча изилдөө иштери лазерлерди жаратты, оптикалык сүрөттөлүштөрдү изилдөө голографияны ачты, ал эми жарыктын жаралышын изилдөө атомдук физика илимин түптөдү. Оптика геометриялык, физикалык жана физиологиялык оптикага бөлүнөт. я байастан.
Физикалык оптика
Жарыктын жаратылышын жана аны менен байланышкан жарык кубулуштарын изилдейт. Жарыктын туурасынан кеткен электр-магниттик толкундар экендиги жарыктын дифракциясын, интерференциясын, поляризациясын жана анизотропиялык чөйрөлөрдөгү жарыктын таралышын көрсөткөн көп сандаган тажрыйбаларда далилденди. Толкундук оптиканын математикалык негиздери болуп классикалык электр-динамиканын негиздери болгон Максвеллдин теңдемелери эсептелет. Мында чөйрөнүн касиеттери макроскопикалык материалдык турактуулуктар: диэлектрдик өткөрүмдүүлүк жана магниттик өткөрүмдүүлүк менен мүнөздөлөт. Бул чоңдуктар чөйрөнүн сынуу көрсөткүчүн аныктайт.
Еловик (Ута куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Алыбек Акунов
Акунов Алыбек - (1958-ж. туулган, Нарын облусу, Кочкор району, Акучук айылы) – саясат таануучу, тарых илимдеринин доктору (2001), профессор (2002). Ж. Баласагуни атындагы сыйлыгынын лауреаты (1998). 1981-ж. КМУнун тарых факультетин бүтүргөн. Кыргыз ССР Архив башкармалыгында архивчи, Кыргыз Совет энциклопедиясында илимий редактор, КУУда окутуучу, улук окутуучу, доцент, окуу борборунун, 1999-жылдан Мамлекетти башкаруу жана социалдык изилдөө институтунун директору. Илимий эмгектери негизинен Кыргызстандын саясий тарыхын, мамлекеттик башкаруу жана адам укуктарын изилдөөгө багытталган.
Турн (Карайыдель району, Башкыртстан)
Турн — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Ургушев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 80 киши. Почта индекси — 452365, ОКАТО коду — 80234880005.
Автордук сөз (речь)
Автордук сөз (речь) - каармандын мүнөзүн, жекече абалын, кыймыл-аракетин, айлана-чөйрөгө карата мамилесин, табият буюмдардын кубулуштарын жазуучунун өз сөзү менен сүрөттөөсү. Көркөм чыгармада тил айрыкча мааниге ээ. Анткени көркөм образдар, мүнөздөр, окуялар жана башкалардын бардыгы сөздүн жардамы менен берилет. Чыгармаларда катышуучу каармандардын социалдык-психологиялык абалына, кесибине, жеке өзгөчөлүгүнө, жашына ылайык ар биринин ар башкача сөзү (речь) болуу менен бирге өз сөзү (речь) да болушу керек. Мис., Т. Сыдыкбеков «Биздин замандын кишилери» романыңда Любанын «Б» колхозуна келип, Касейиндин үйүндө болушун, анын Украинадагы турмушун өзүнүн сөзү менен сүрөттөйт. Кээде лирикалык чегинүү, чыгармалардагы окуялар менен каармандардын иштери түздөн-түз байланышпай, автордун окуяга карата болгон мамилесин көрсөтүп, белгилүү окуя жөнүңдөгү мурунку баяңдоону толуктаган учуру да автордук сөз (речь) болот.
Медельин метросу
Медельин метросу – Медельин шаарынын метросу. Метросу 30-ноябрь 1995-жылы ачылат.
Сингулярдык чекит
Сингулярдык чекит, Дальтон чекити (латын тилинен Singularis — өзүнчө, өзгөчө) — диссоциацияланбаган химимялык  бирикме курамына туура келүүчү физ.-хим. диаграммадагы чекит. С. ч. деген түшүнүктү 1912-ж. Н. С. Курнаков сунуш кылган. С. ч. эки геометриялык сызыктын кесилишинде жайгашкандыгы менен мүнөздөлөт. С. ч. тууралуу окууну Н. С. Курнаков окуучулары уланткан.
Чугундат
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Анау эстелиги
Анау эстелиги
Түп
Түп — "Манас" эпосундагы топоним. "Манас" эпосунда кыргыздар мекендеген жерлердин бири. Манастын ата-бабасынын жерин бошотуп келатканын уккан Орго кан дорголорун чакырып алып, калдайларына кабарга жибергенде "Түптөн өтүп келиңер Айтылган жердин баарына Түгөл кабар бериңер!" (Сагымбай Орозбаков, 2. 73), — дейт. Манастын Оргого каршы аттанган колу Каркыра жактан чыгат:
Түптөн кечип жол менен
Лабахэй-Яха
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Диссипация системасы
Диссипация системасы – багытталган процесстеги энергия багытталбаган процесстин энергиясына айланган динамикалык система. Механикалык диссипация системасында толук энергия (кинетикалык жана потенциалдык энергиялардын суммасы) энергиянын башка түрүнө (Мисалы, жылуулукка) өтүп, энергиясы азаят. Бул процесс механикалык энергиянын диссипациясы (чачырашы) деп аталат. Диссипация системасынын кыймылы акырындоочу, басаңдоочу, ошондой эле ылдамдоочу кыймыл болот. Беттешкен катуу нерселердин кыймылына каршы аракет эткен суюк же кургак сүрүлүү күчү, чыңалуусу деформациянын ылдамдыгына көз каранды болгон илээшкек чөйрө диссипация системасына мисал болот.
Трентон (Огайо)
Трентон (Огайо) (Trenton) — Огайо штатынын Butler округуна караган АКШ шаары.
Куу түлкү
Куу түлкү — «Манас» эпосунда кытай-калмактардын укмуштуу кароолчу жандыктарынын бири. Байыркы элдер өздөрүн курчап турган жаратылыш кубулуштарды, жан-жаныбарларды адамга мүнөздүү касиетке ээ деп ишенишкен. Ушуга ылайык оозеки чыгармалардын ар кандай үлгүлөрүндө чагылдырылган укмуштуу айбандар адам сыяктуу сүйлөөгө, түшүнүүгө, окуяларды алдын ала билүүгө жөндөмдүү жандык катары сүрөттөлөт. «Манас» эпосунда жомоктук-фантастикалык элесте сүрөттөлгөн бул жандык:
Бел байлаган бел экен (Саякбай Каралаев, 1. 165),— деп сыпатталат. Бээжинге барчу жолду кайтарып жаткан, адамдай акылы бар К. т-нү жеңип, жоонун жерине кирүү иши да Манастын чоролорунун колунан келет. Канчалык амалкөй болсо да К. т. кароолдо турган жерине чалгындап барган элдик баатырлар тарабынан жай болот.
Зуевка (Карайыдель району, Башкыртстан)
Зуевка — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Ургушев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 104 киши. Почта индекси — 452366, ОКАТО коду — 80234880006.
Агенттик келишим
Агенттик келишим – сыйпул акысы үчүн бир тарап (агент) бир тараптын (принципалдын) тапшырмасы боюнча өз атынан, бирок анын эсебинен, же анын атынан да, анын эсебинен дагы юридикалык ж. б. аракеттерди жасоо милдетин алган жарандык-укуктук келишим. Принципалдын аты бүтүмдө аталганына, же бүтүмдү аткаруу боюнча үчүнчү жак менен түздөн түз катышы бар экендигине карабастан, агенттин үчүнчү жак менен өз атынан, бирок принципалдын эсебинен жасаган бүтүмү боюнча, агент укукка ээлик кылуу менен, анын алдында милдеткер болуп калат. Агент бүтүмдү үчүнчү жак менен принципалдын атынан, жана да анын эсебинен жасаса, укук менен милдеттер принципалга тийешелүү болот. Эгер кат жүзүндө түзүлгөн агенттик келишимде принципалдын атынан бүтүм жасоого агенттин жалпы ыйгарым укуктары каралган болсо, үчүнчү жак менен мамилесинде агенттин тийешелүү ыйгарым укугу жок болчу деп шылтоолоого принципалдын акысы жок, ал үчүн агенттин ыйгарым укугунун чектелгендигин үчүнчү жактын биле тургандыгын, же билүүсү керек экендигин далилдеп берүүгө тийиш. Агенттик келишим белгилүү бир мөөнөткө, же аракет мөөнөтү көрсөтүлбөстөн түзүлөт. А. к-дин айрым түрлөрүнүн өзгөчөлүктөрү мыйзам тарабынан өзүнчө каралышы мүмкүн.
Синтездик майлар
Мындай С. м. реактивдүү самолёттор кыймылдаткычын майлоодо колдонулат.
Агенттик аткарымдар
Агенттик аткарымдар – бир тараптын (принципалдын) атайын тапшырыгы боюнча көз карандысыз башка тараптын (агенттин) айтылган аймакта товар сатып алууга жана сатууга байланышкан иш жүзүндөгү, же юридикалык иш-аракеттерин принципалдын атынан жана эсебинен аткаруу. Агенттик келишим боюнча агент белгилүү бир катмардагы сатып алуучуларга (тапшырык ээлерине) товар сатат же тейлөө кызматын көрсөтөт, же болбосо, келишимде көрсөтүлгөн аймакта турган, же ошол аймакта жашаган сатып алуучуларга гана товар сатууга, иш жасоого, же кызмат кылууга акылуу шарттар жараксыз деп саналат.
Синтездик суюк отундар
nСо+2nH2 —® СnН2n+ H2O
Акустикалык импульс
Акустикалык импульс - таралып жаткан үн толкунунун басымынын кескин өзгөрүшү. Мисалы, жарылууда, ок атылганда, учкун разрядында, нерселердин кагылышында пайда болгон үн толкундары. Акустикалык импульстун ар биринде чоң жана кичине басымдын аймактары болот. Анын спектри туташ жана максимум мезгили боюнча анын узактыгына жакын термелүү жыштыгынын аймагына туура келет. Ал чектелген көлөмдө акустикалык изилдөө жүргүзүүдө, гидроакустикада деңиз чөйрөсүн изилдөөдө жана тереңдикти өлчөөдө, ультраүн дефектоскопиясында ж. б. колдонулат.
Благовещенка
Көгарт суусунун оң жээгинде, деңиз деңгээлинен 800 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору ― Сузак айылынан 10 км түндүк-чыгыш тарапта. Жалал-Абад темир жол бекетинен 7 км. Кыштак 1897-жылы негизделген. Алгач Украинанын Киев облусунан көчүрүлүп келген 300 үй-бүлө (украин, орус, балкар, чечен жана башкалар) отурукташкан.
Абадила
Абадила – Абдулла ысымынын көптүк түрү. Хадистердин методологиясында, тафсирлерде, ислам укугунда бул аталма менен Мухаммед пайгамбардын беш беделдүү замандашын түшүндүрүшөт – Абдулла ибни Аббасты, Абдулла ибни Умар ибни Хаттабды, Абдулла ибни Зубайр ибни Аввамды, Абдулла ибни Амр ибни Асты жана Абдулла ибни Масудду.
INOGATE
INOGATE — энергетика чөйрөсүндө Европа Бирлиги, Кара деңиз жана Каспий мамлекеттеи, ошондой эле аларга коңшу өлкөлөр арасында эл аралык кызматташуу программасы. Программа ЕБ EuropeAid атынан, Киевде, Украинада жайгашкан катчылыктын жана Тбилисиде, Грузиядагы региондук офистин колдоосунда ишке ашырылат. Пргорамма 1996-жылы негизделген.
Тери
Тери денени сыртынан каптап, организмди тышкы таасирлерден сактайт.
Түзүлүшү
Ал эң терең түйүлдүк (базалдуу) катмары, андан кийин түкчөлүү, быдырлуу, жылмакай, мүйүз катмардан турат. Түйүлдүк катмары эң терең, дерманын тегерегинде жайгашкан цилиндр түрүндөгү клеткалардан турат. Бул катмар көбөйүүгө жөндөмдүү, ошондуктан «түйүлдүк» катмар деп аталат. Түкчөлүү катмар түйүлдүк катмардын үстүндө жайгашкан. Ал 5—15 катар клеткадан турат, алар бири-бирине көпүрөчөлөр менен биригет. Алардын ортосунда эпидермисти азыктандыруучу клетка аралык суюктук болот. Бүртүктүү катмар белок заты бар клеткалардан турат. Ал белок заттан теринин мүйүздүү заты пайда болот. Жылмакай катмар бүртүктүү катмар менен мүйүз катмардын ортосунда жайгашкан. Мүйүз катмары түрдүү таасирлерге туруктуу жана анын үстүңкү кабыгы дайыма түлөп турат. Кээ бир ооруларда теринин мүйүздөнүүсү бузулуп, түлөбөй калат. Дерма (кадимки тери) талчалуу тыгыз туташтырма ткань жана негизги заттан, ошондой эле ийилчээк жана коллаген талчаларынан туруп, алар бири-бири менен тор сымал биригет. Дермада кан тамырлар, тер жана май чыгаруучу бездер, нерв учтары, чач жана тырмактын түбү жайгашкан. Теринин үстүңкү бетинде үч бурч жана ромб түрүндө майда бырыш-сүрөттөр болот. Чоңойтуучу айнек менен караганда май бездеринин майда тешикчелери көрүнөт. Теринин майда бырышы ар кимде ар башка болуп, сот-медицинада керек.
Чебык (Карайыдель району, Башкыртстан)
Чебык — Башкыртстандын Карайыдель районундагы айыл, Ургушев айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 104 киши. Почта индекси — 452376, ОКАТО коду — 80234880007.
Полициялык мамлекет
Мында бийлик жарандардын социалдык, экономикалык жана саясий жашоосун катуу көзөмөлгө алууга (репрессиянын жардамы менен дагы) умтулат. Полициялык мамлекетте мыйзам чыгаруучу жана аткаруучу бийлик начар бөлүнгөн; мындай мамлекет көбүнчө тоталитардык же авторитардык белгилерге ээ.
Галиева, Зайраш Идрисовна
Кыскача өмүр таржымакалы
1983-жылы Кыргыз Улуттук Университетинин тарых факультетин кызыл диплом менен аяктаган.
1983-1986-жж. – КУУнун тарых факультетинде окутуучу
Жужуй дарыясы (Чулым куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Намазга-тепе эстелиги
Намазга Тепе эстелиги - аянты 100 гектарга барабар. Түркмөнстандагы Каахка темир жол станциясынан 7 км алыстыктан орун алган археологиялык маданият. Маданий катмары 34 м жеткен. Бул Борбордук Азиянын түштүгүндөгү эң ири дыйканчылык коомунун борбору болуп эсептелинген энеолит доорундагы турак жайдын калдыгы. Намазга-Тепенин археологиялык изилдөөсүн, археолог Б.А.Куфтин баштап, В.М.Массон уланткан. Андан ачылган археологиялык материалдар боюнча биздин заманга чейин V-IV миң жылдыктардагы байыркы дыйканчылык менен кесиптенген адамдардын турмуш-тиричилигин байкоого болот. Бул жердеги сокмо турак жайлар ар кандай чабуулдан же табияттын кырсыгынан бузулган. Кийин да адамдар анын урандыларынын калдыгын түзөтүп, жаңы имараттарды курушкан. Кээ бир турак жайларда мындай курулуштар бир нече жолу кайталанган. Кайталанып тургузулган турак-жай калдыктарынын натыйжасында бийик, чоң дөбөлөр пайда болгон. Археологдор Намазга-Тепеден алты маданий катмарды ачышып, анын ар бири тарыхый узак мезгилди басып өткөндүгүн байкашкан. Ал катмарлар шарттуу түрдө "Намазга-Тепе I", "Намазга-Тепе II", "Намазга-Тепе III" болуп аталат. Энеолит дооруна астыңкы үч катмар туура келет. Үстүнкү үч катар (Намазга-Тепе IV, V, VI) коло дооруна таандык.
Нарынбаев, Азиз Исажанович
Өмүр таржымакалы
1959—68-ж. Кыргыз мамлекеттик кыз-келиндер педагогикалык институтунун философия жана саясий экономия кафедрасынын башчысы болгон.
Мунжия Еркимбаева
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Кыргызстандын административдик-аймактык түзүлүшү
7. Талас облусу;
Административдик-аймактык бирдик ― бул мамлекеттик бийлик же жергиликтүү башкаруу органдары тиешелүүлүгүнө жараша мамлекеттик башкарууну же өзалдынча башкарууну жүзөгө ашыруучу, өз ичине бир же бир нече калктуу конуштардын жана башка калк отурукташпаган аймактарды камтыган, мыйзам тарабынан аныкталган аймактар.
Биринчи деңгээлдеги адмистративдик-аймактык бирдиктер
Ош шаарына 11 айыл баш ийет: Алмалык, Арек, Жапалак, Керме-Тоо, Кеңеш, Өзгүр, Орке, Пятилетка, Төлөйкөн, Тээке, Гүлбаартөлөйкөн.
Кыргыз АО (1924―1926)
1924-жылдын 16-сентябрында Түркстан АССРнин Борбордук аткаруу комитетинин (БАК) кезексиз сессиясы Орто Азияны улуттук-мамлекеттик бөлүштүрүшү жөнүндө чечим кабыл алган. Чечимдин алкагында ОСФСРдин курамында Кара-Кыргыз автономиялуу облусунун түзүлүшү жарыяланган. Бул чечим 1924-жылы 14-октябрда Бүткүл орусиялык борбордук аткаруу комитетинин (БОБАК) 2-сессиясында бекитилген жана 1925-жылдын 11-майында Бүткүл орусиялык советтердин жыйынында жактырылган. 1925-жылдын май айынан Кара-Кыргыз АО Кыргыз АО аталып баштайт.
Кыргыз Республикасы
1999-жылдын 13-октябрында Ош облусунун Баткен, Кадамжай жана Лейлек райондорунун чек арасында Баткен облусу түзүлгөн.
Кутман Кадырбеков
Кутман Кадырбеков (13-июнь 1997) — кыргыз футболчусу, Кыргызстан улуттук курамасынын жана «Дордой» клубунун дарбазачысы.
Бүргөндү ПМК
Бүргөндү ПМК — Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Кыргыз-Кыштак айыл аймагына кирет.
Акустикалык парамагниттик резонанс
Акустикалык парамагниттик резонанс - турактуу магнит талаасына жайгаштырылган парамагниттүү кристаллдардын белгилүү жыштыктагы серпилгич толкун энергиясын тандап жутуу кубулушу. Магнит талаасына орнотулган парамагниттүү кристаллда gжыштыктагы акустикалык термелүүлөр дүүлүктүрүлөт, анын эсебинен магниттик деңгээлчелердин арасында электрондордун бир абалдан башка абалга кванттык өтүшү пайда болот. Акустикалык парамагниттик резонанс кубулушу пайда болуш үчүн магнит квант санынын өзгөрүшү m=±1, ±2 тандоо эрежесине баш ийиши керек. Акустикалык парамагниттик резонанс өтө жогорку жыштыктагы (109 - 1011 Гц) үндөр (гиперүн) үчүн байкалат. Кадимки кристаллдан алынган резонанстык сызыктын формасы жана анын туурасы парамагниттик иондун түрүнө жана кристаллдын ичиндеги талаа мүнөзүнө шартталган болот. Акустикалык парамагниттик резонанс сызыгынын формасына атомдун жылуулук кыймылы, кристаллдагы деффекттер ж. б. факторлор таасир этет, андыктан акустикалык парамагниттик резонанс аркылуу парамагниттүү кристаллдардын структурасы жөнүндө маалымат алууга болот.
Юл (Алатырка куймасы)
Юл — Орусиядагы дарыя. Томск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Алтарыкдарыясынын сол жээгинен 2 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 30 км.
Пйоңчаң
Пйоңчаң - Корей Республикандагы шаар.