cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Исаков, Абдрасул Абдыманапович
Кыскача өмүр таржымакалы
2017-2020-жылдары АНКАСАМ изилдөө борборунда ага иликтөөчү болуп иштеди. А.А.Исаков 2014––жылдан тартып “Түркиянын Үнү” радиосунда саясий, маданий программалар даярдап келет.
Эларалык деликт
Эларалык деликт – ченем, тартип же келишим милдеттенмелерин бузуу менен, эларалык жоопкерчиликке алып келе турган эларалык жалпы укук субъектиси тарабынан жасалган аракет (аракетсиздик). Муну бузган тарап же жак «делинквент» аталат. Бирок, Э. д-ти атайын жасалган аракет катары кароо – азыркыга чейин талаш маселе.
Фермент препараттары
Алар жаныбар жана өсүмдүк продуктуларынан, микроорганизмдерден алынат. Медицинада химотрипсин, трипсин, лидаза, ронидаза, фибринолизин, тромбин, кокарбоксилаза жана башкалар кеңири колдонулат.
Кaрa кунaс
Чектөөчү факторлор
Уялоого ыңгайлуу жерлерди кургатуу же аларды чарбага керектөө максатында пайдалануу. Сейрек болсо да, киши тарабынан түздөн-түз кырып жоготуу.
Каркыра сымалдар
Бардык К. моногамдуу куштар, жубу өмүр бою сакталат. Уясын жер үстүнө салат, арамалар жана трубалтар – дарактарга салат. Балапандары тыбыт жүн менен капталган көзү ачык чыгат. Тыбыт жүнү кургагандан кийин эле алар уядан жүгүрүп чыгып энесинин артынан ээрчип жөнөйт.
К-дын түркүмү 6 урууга жана 3 тукумга таандык болгон 17 түрү бар: чыныгы каркыралар (Gruidae), арамалар (Aramidae) жана сурнайчылар (Psophiidae).
Таанаев Усуп
Өмүр баянынан кыскача штрихтер
Усуп нарындык Бугулардын Тынымсейит уруусунан.
Беттегенин бербеген өтө көк адам болгондуктан аны "Тажаал Усуп" деп коюшкан, айылдаштары.
Усуптун кызы Калыйпа
Ысмайыл ажы Боокайдын уулу, Молдо Мамбеттин бир тууганы.
Сары көпөлөк
Сары көпөлөк (лат. Colias myrmidone) — Европадагы күндүзгү көпөлөктөрдүн бир түрү.
Тони Моррисон
Тони Моррисон (англ. Toni Morrison; төрөлгөндөгү аты: Хлоя Арделия Уоффорд; 1931-жыл 18-февраль - 2019) — америкалык жазуучу, редактор, мугалим жана Принстон университетинин ардактуу эс алуудагы профессору.
Меньшиков Михаил Петрович
Были села Темен-Суу. – Ф.: Киргизгосиздат, 1959. – 250 с.
Среди людей: Очерки и рассказы. – Ф.: Киргизгосиздат, 1964 – 151 с.
Между делом: Забавные рассказы. – Ф.: Кыргызстан, 1967. – 14 с.
Торопись, Сыдык: Рассказы. – Ф.: Мектеп, 1967. – 92 с.
Рассказы о Киргизии. – М.: Дет. лит., 1968. – 175 с.
До последней строки: Очерки о коммунистах, о товарищах по перу. – Ф.: Кыргызстан, 1973. – 120 с.
Я с вами, ребята...: Два дня из жизни Бакаса и Кости: Повесть для детей младшего и среднего школьного возраста. – Ф.: Мектеп, 1977. – 116 с.
Түздүк
Кургактыктагы Түздүктөр - деңиз деңг. төмөн жаткан (мис., Каспий бою Түздүгү), ойдуңдуу (бийикт. 200 жге чейин; Батыш Сибирь), көтөрүңку (200500 м; Үстүрт) жана тоо аралык т-төргө (500 лгден жогору; Арпа, Чатыр-Көл) бөлүнөт. Түздүктүн бети горизонталдуу, жантайыңкы жана ийилген түзүлүштө болушу мүмкүн; жеринин бетинин морфологиясы боюнча дөбө-дөңсөөлүү, күдүрлүү, жалдуу жана жайпак Түздүк болуп бөлүнөт. Экзогендик процесстердин үстөмдүк кылуусуна карата денудациялык жана аккумуляциялык (анын ичинен аллювийлик, деңиздик, көлдүк) Түздүктөргө ажырайт. Түздүктөрдүн көбү платформаларда жайгашат (платформалык т-төр), ал эми тоолуу аймактарда Т-төр негизинен тоо аралык жана тоо этектериндеги ийилүүлөрдө пайда болот. Суу астында океандын таманындагы абиссаль Түздүктөрү, шельф Түздүктөрү кеңири таралган. Жердин көп бөлүгүн Түздүктөр ээлейт. Жер бетиндеги эң чоң Түздүк Амазонка (аянты 5 млн км2деи ашык).
Портрет (адабият)
Эрди калың, көзү чуңкур,
Эларалык жарандык авиация уюму (эжау)
Эларалык жарандык авиация уюму (эжау) – БУУнун адистештирилген мекемеси, жарандык авиациянын баардык иштери боюнча мамлекеттердин эларалык кызматташуусун уюштурат жана ыраатка салат. ЭЖАУга 190 мамлекет (анын ичинде КР да) кирет. ЭЖАУнун уюштуруу актысы – Эларалык жарандык авиация жөнүндөгү 1944-жылкы конвенция, анын текстине жобо киргизилип, ал уставды түзөт. ЭЖАУнун максаты: эларалык учак жол-жоболору менен усулдарын иштеп чыгуу, эларалык учак унаа каражаттарын ыраатка салуу жана өнүктүрүүгө көмөк көрсөтүү, учуу-техникалык эрежелерин өркүндөтүү, учуунун коопсуздугун камсыз кылуу ж. б.
Мияшев Таш
Махабат менен коштошуу: Повесть. – Б., 1968. – 68 б.
Кош-Көл
Калкы
Калкы - 384 киши.
Жервезиялар
Жервезиялар (лат. Gervaisiidae, syn. Doderiidae) — чопкутчан көп буттуу жандыктардын бир тукуму.
Эми Тан
Чыгармалары
Эмгектери менен бир нече сыйлыктарды утуп алган болсо да Тан "расалык стереотиптер менен бурмалоолорду сактоого тиешеси бар делип, ошондой эле кытай маданий мурасы жөнүндөгү маалыматтарга шилтеме берип атканда одоно жаңылыштык кетиргени" үчүн олуттуу сынга алынган. Анын чыгармаларында кытай маданиятынын көп эле жолу терс сүрөттөлүшүнөн улам айрым жазуучулар менен окумуштуулар Танды кытай эли тууралуу Батыш божомолдору менен сокур ишенимдерине ортомчулук кылуу боюнча күнөөлөшкөн.
Еловый дарыясы
Еловый — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кичи Таз дарыясынын оң жээгинен 30 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км.
Пыж-Шор
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кабекова, Зоя Ивановна
1982-жылы “Разговор на равных” аттуу биринчи ырлар жыйнагы “Кыргызстан” басмасында (“Мелодия любви” кассетасында) жарык көргөн.
Жарык көргөн китептери
Повороты судьбы: Стихи. - Б.: Алтын Тамга, 2007. - 233 с.
Бутанаев, Виктор Яковлевич (Астайбек)
Кыскача өмүр таржымакалы
"Бутанай" – кыргызча “бото” (төөнүн ботосу, боточосу) деп которулат, ал эми “Астай” сөзү “бак-таалайлуу” жана “жолдуу” дегенди туюнтат. Атасынын ысымы болсо “Алабарс”, бул - “арстан” дегенди туюнтат.
Сыйлыктары
2002-жылы Кыргызстандын “Даңк” медалы менен сыйланды. Ошол эле жылы “Түрксой” уюмунун алгачкы Эл аарлык сыйлыгына татыды.
Кашык тумшуктуу кытан
Жашаган аймактары
Суу жана саздак жерлер, көбүнчө дарыялардын төмөнкү агымдары, чополуу жээктүү көлмөлөрдү артыксынтат.
Саны
Системдүү маалымат жок.
Бутанаев, Виктор Яковлевич (Астайбек)
Сыйлыктары
2008-жылы ал хакастар жана фу-йү кыргыздары тууралуу соңку китептери үчүн жалпы орусиялык жогорку окуу жайлардын окуу китептер конкурсунун диплому менен сыйланды.
Ун
Ун — дан эгиндеринен чийки бойдон эң майда тартылган азык. Унду буудай, буудай, кара буудай, гречка, сулу, арпа, таруу, жүгөрү, күрүч жана дагусса сыяктуу дан өсүмдүктөрүнөн жасаса болот. Ундун негизги бөлүгү буудайдан өндүрүлөт. Бул нан өндүрүшүндө керектүү компонент. Буудай бышыруучу ун сортторго бөлүнөт: дан, жогорку, биринчи, экинчи, обои.
Чымын
Чымындын жугуштуу ооруларды таратуусун алдын алуу максатында негизинен эл отурукташкан жайларды жакшыртуу, тазалыкты сактоо боюнча иштер жүргүзүлөт. Ал үчүн тиричилик таштандыларын, тамак-аш калдыктарын жабык идишке чогултуп, убагы менен алынып кетүүсүнө көңүл буруу зарыл. Оорулуунун какырык-түкүрүгүн ачык койбой, үйдө, өнөр жай ишканаларында эшик, терезени тор менен калкалоо, тамак-ашты ачык калтырбай жабык идиште сактоо талапка ылайык. Чымындын личинкаларын жоготуу үчүн 0,2% трихлофостун суудагы эмульсияг сы, 0,5—0,1%түү карбофос, 10%түү преолин колдонулат. Чымынды кырып жок кылууда атайын дарыга сиңирилген жабышкак кагаз же аэрозолдор (дихлофос) жана башкалар пайдаланса болот. Канализациясы жок дааратканага хлордуу акиташ, гексахлоран жана башкалар себилет.
Заказник дарыясы (Таз куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Молдокматов Абдыкалый Кожомшүкүрович
Too кызы: Ырлар жыйнагы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1959. – 72 б.
Элмира Тагаева
Өмүр баяны
2004-жылы Бишкектеги Кыргыз Республикалык Б.Кыдыкеева атындагы жаштар театрына артисттик кызматка кабыл алынат.
Сигоза (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Түгөйлөр аннигиляциясы
Түгөйлөр аннигиляциясы, бөлүкчө - антибөлүкчө түгөйүнүн аннигиляциясы (лат. annihilation - жоголуу, жоюлуу, жокко айлануу) - элементардык бөлукчөлөрдун өз ара айланууларынын бир түрү.
Тугушева, Лилия Юсуфжановна
Лилия Юсуфжановна Тугушева (2.1.1932 — 05.6.2020) – орусиялык белгилүү түрколог окумуштуу, филология илиминин кандидаты.
Кыскача өмүр таржымакалы
1953-жылдын сентябрынан 1957-жылдын мартына чейин СССР Илимдер академиясынын Тил таануу институтунун аспирантурасында (Маскөө шаарында) окуган.
Жубайы, маркум Анас Бакиевич Халидов (1929-2001) – орусиялык чыгаан арап таануучу, чыгышпоз болгон.
Дима Билан
Дима Никола́евич Била́н (туулган аты — Ви́ктор Никола́евич Бела́н; төрөлгөн 24 декабрь 1981, айыл Московский, Карачай-Черкисия автономия округу Усть-Джегута шаардын бир бөлүгү) — Орусиялык ырчы жана киноактер.
Тармал бирказан
Жашаган аймактары
Бадалдуу, камыштуу, балыктарга бай жасалма жана табигый көлмөлөрдө өткүл мезгилинде учурайт.
Темир (айыл)
Калкы
Калкы 4 849 киши (2021), негизинен мал асырап, дыйканчылык кылат.
Туюк технологиялык цикл
Мында технол. операциянын бир же бир нече продуктусу (бирок бардыгы эмес) баштапкы чийки затты кайра иштетүүнүн толуктугун камсыз кылуу үчүн мурунку же ошол эле операцияга кайрылып келет.
Жылуулукту жөнгө салуу
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Калдыбаев Курбанбай
1962–1967-жж. Фрунзе шаарындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетинде окуп, университеттин комсомол комитетинин катчысы болуп иштеп, артыкчылык диплому менен аяктаган.
Туюк система
1)механикада тышкы нерселер менен өз ара аракети болбогон физ. нерселердин жыйындысы, б. а. кабыкчасында ар кандай чектик шарты нөлгө барабар болгон системалуу туюк финиттик кабыкчасы бар система.
Момунова Гүлсайра
Акын Гулсайра Момунова Ленинполь районуна караштуу Кең-Арал айылында 1937-жылы 30-декабрда туулган. 1955-жылы 30-декабрда Талас шаарында орто мектепти, 1960-жылы В.В.Маяковский атындагы Кыргыз кыз-келиндер институтун бүтүргөн. 1961–1969-жж. «Советтик Кыргызстан» гезитинде кызматкер, 1971-жылдан «Кыргызстан» басмасында редактор, 1973–1993-жж. «Кыргызстан аялдары» журналында жооптуу катчы, башкы редактордун орунбасары, 1993-жылдан республикалык маанидеги персоналдык пенсияда. Биринчи ырлар жыйнагы «Тилек» деген ат менен 1964-жылы жарык көргөн. Бир катар поэтикалык кыргыз тилиндеги жыйнактардын, эки орус тилине которулган жыйнактардын автору, бир топ жамааттык котормолордун авторлошу. И.Жакановдун «Возвращенная песня» повестин кыргыз тилине которгон (1973). Очерктери, публицистикалык макалалары басылмаларга жарыяланып келет. Кээ бир ырларына музыка жазылган. 1996-жылы Туркияда өткөн Ата Мекенди даңктоо ырларынын эларалык конкурсунда «Боз үй» поэмасы «Куттуу апта» медалын жеңип алган. 1971-жылдан Жазуучулар союзунун, 1965-жылдан СССР Журналисттер союзунун мүчөсү. Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин Ардак Грамотасы менен сыйланган. 1987-жылдан «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер» наамын алган. 2001-жылы «Эр Манас урпагы» медалы менен сыйланган, 2003-жылы «Түгөлбай Ата» адабий сыйлыгынын лауреаты болду. 2011-жылы Кыргыз Республикасынын эл акыны наамын алган.
Ху Чжэнхуа, Мухаммед
Кичинесинен бакыбат үй-бүлөлүк тарбияны жана системалуу мектептерде таалим алган
1948-жылдан 1953-жылга чейин болгон аралыкта алды-арты Нанжиң чыгыш тилдер мектебинде арап тилин, Шандоң унверситетинде орус тилин, борбордук улуттар институтунда уйгур тилин үйрөнгөн.
Момунова Гүлсайра
Кыял чабыты: Ырлар, поэма. – Ф.: Кыргызстан 1967. – 108 б.
Тереңдеги берметтер: Ырлар жана поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1981. – 112 б.
Табаар белем: Ырлар, поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1987. – 172 б.
Жан дүйнө: Ырлар жана поэмалар. – Б.: Кыргызстан.1994. – 351 б.
Ху Чжэнхуа, Мухаммед
Манас таануудагы салымдары
Ал «Манас» эпосун, залкар манасчы Жүсүп Мамайды мамлекет ичи-сыртына тааныштырууда белсемдүү эмгектенди.
Момунова Гүлсайра
КОТОРМОЛОРУ
Ху Чжэнхуа, Мухаммед
Манас таануудагы салымдары
Ху Чжэнхуа мырза бул жагында көп эмгектерди сиңирип, көптөгөн макалаларды жазды. Алып айтсак: «Жүсүп Мамай жана "Манас"» («Жуңго курулушу» (араб тилинде), 1979-жыл, 10-сан), «Кыргыз элинин манасчысы - Жүсүп Мамай» («Элдик адабият», 1979-жыл, 1-сан) макалалары менен манасчылар жөнүндө алгач изилдөө жүргүзөт.
Момунова Гүлсайра
Ковусова Анна (Т. Байзаков менен бирге). – Ф.: Кыргызстан, 1971. – 203 б.
Ху Чжэнхуа, Мухаммед
Манас таануудагы салымдары
Анын оюнча, эпосто айтылган «кытайлар» кидандарды көрсөтөт.
Уманка (Миякин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Казыбаев Памирбек
Кыскача өмүр таржымакалы
Атасы - Шомор Казыбаев (1926-1982) Асылбаш айылында колхоздо (кийин совхоздо) иштеген. Уруусу - асылбаш, анын ичинде меңсейит (адыгене уруусуна кирет). Энеси - Мырзакүл Сапын кызы (1933-2010), ушул эле айылдын кызы. Алар 10 балалуу болуп, экөө чарчап калган экен. Памирбек - алардын тун уулу.
1996-жылы ВВС радиосунун чакыруусунда Лондон шаарында “Манас” эпосуна байланыштуу адабияттарды жана “Манас – 1000” мааракесин чагылдырган көргөзмөнү уюштурган.
Алыкул таануучу катары салымдары
Кыргыз Эл баатыры, драматург Бексултан Жакиев Алыкул акындын ырларын элге жеткирүүдө Памирбек Казыбаевдин эмгеги зор экенин айтат:
Курманбеков Кадырбек
Курманбеков Кадырбек Өзгөн районунун Кыргызстан айылында 1946-жылы 16-июнда туулган.
1974-жылы Өзгөн ПМКсында начальник ПТО, 1975-жылы Ош обком комсомолунда командир ССО, 1976–1977-жж. Өзгөн райком комсомолунун биринчи катчысы, 1978-жылы Өзгөн № 38 кесиптик-техникалык окуу жайынын директору, 1979–1982-жж. Өзгөн райондук аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары, 1983–1987-жж. Алай районундагы Алан ПМКсынын начальниги болуп иштеген.
Семиз түспөлдүүлөр
Семиз түспөлдүүлөр (лат. Steatornis) —  байкуш куштардын бир түркүмчөсү, буларга семиз байкуш сымалдуулар (лат. Steatornithidae) тукуму кирет.
Момунтаева, Арзыкан Күмүшбековна
Саясат сабырдуулук саптарында: Ырлар. – Б., 2005.
Каканак суусу
Каканак суусу түйүлдүктү кысылуудан жана сырткы урунуудан коргоп, анын кадимкидей өөрчүшүнө шарт түзөт; киндиктин басылып, андагы кан тамырлардын кысылып калышынан сактап, түйүлдүккө кычкылтек менен азык заттын үзгүлтүксүз келип турушун камсыз кылат, ошондой эле түйүлдүк эркин кыймылдайт. Төрөт убагында ал жатын моюнчасынын физиологиялык ачылышына түрткү берет. Каканак суусунун төрөткө чейин агып чыгышы түйүлдүктүн өмүрүнө коркунуч туудуруучу кабылдоолорго алып келет, жатынга инфекциянын киришине шарт түзүлөт. Ошондуктан каканак суусу ага баштаганда дароо төрөт үйүнө келүү керек.
Кожай-Семеновка (Миякин району, Башкыртстан)
Кожай-Семеновка — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Кожай-Семен айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 651 киши. Почта индекси — 452087, ОКАТО коду — 80244835001.
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Дүйнөнүн илимий сыпаты
Дүйнөнүн илимий сыпаты структурасынан башкы эки: концептуалдык (түшүндүрмө) жана сезип-туюлган образдуу негизги компонентти бөлүп көрсөтүүгө болот. Концептуалдык компонент философиялык категориялар (материя, кыймыл, мейкиндик ж.б.) жана принциптер (дүйнөнүн материалдуу биримдиги, бүткүл жалпы кубулуштардын өз ара байланыштуулугу жана шартташуусу) менен жалпы илимий түшүнүктөр жана мыйзамдар (Мисалы: энергиянын сакталуу жана айлануу закону), ошондой эле айрым илимдердин фундаменталдуу түшүнүктөрү (талаа, заттык, энергия, Аалам, биологиялык түр, ж.б.) менен берилет. Дүйнөнүн илимий сыпатынын сезип-туюлган образдуу негизги компоненттери – жаратылыш ж-дө көрсөтмөлүү түшүнүктөрдүн жыйындысы (мисалы: атомдун планетардык модели, кеңейүүчү сфера түрдө метагаллактиканын түспөлү сыяктанса, айлануучу чимирикке электрондун спини жөнүндө түшүнүк окшош).
Зора Ниэл Хөрстон
Зора Ниэл Хөрстон (англ. Zora Neale Hurston; 1891-жыл 7-январь — 1960-жыл 28-январь) — Африка тектүү америкалык роман жана кыскача аңгеме жазуучу, фольклорчу жана антрополог. Ал африка-америка адабиятына кошкон салымы, Американын түштүгүндөгү расалык күрөштү сүрөттөөсү жана Гаитидеги бакшычылык боюнча жүргүзгөн изилдөөлөрү менен таанымал болгон. Төрт романынын жана жарык көргөн 50дөн ашуун кыскача аңгемелеринин, пьесаларынын, дилбаяндарынын ичинен Хөрстон 1937-жылы чыккан "Алардын көздөрү кудайды караган" (англ. Their Eyes Were Watching God) романы менен белгилүү болгон.
Кидик кaрa кaз
Статусу
VI категория, Near Threatened. Кыргыз Республикасынын фаунасында уруунун 2 өкүлүнүн бири. Монотиптүү түр.
Чоң Речка (Укратус куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Эларалык коммерциялык арбитраж
Эларалык коммерциялык арбитраж – эларалык мүнөздөгү бүтүмдөр боюнча талаштарды чечүү тармагындагы бейтарап соту. Э. к. а. түшүнүгү эларалык тажрыйбага кийинки жылдары эле кирди. Мурда мындай институт «соода» же «тышкы соода арбитражы» деп аталуучу.
Асатилла Тешебаев
Кыскача өмүр таржымакалы
Асатилла Тешебаев 1957-жылы 19-июлда Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районуна караштуу Кара-Жыгач кыштагында туулган.
2001-2012 жылдары Австриянын Грац шаарында жашап-эмгектенип келди. 2013-жылы Москва шаарында жашоодо
Рахман уулу Бекмырза
Анын чыгармалары райондук «Коммунизм үчүн» гезитине ырлары, макалалары басылып, студенттик кезде облустук, республикалык гезит, журналдарда жарыяланган.
Кыргыз тилинде
Алайдан чыккан атактуу ууз. – Б.: Фест, 2002. – 85 б.
Моджахеддин кайгысы. Повесть. – Б.: Фест, 2006. – 126 б.
Дөө коңуз
Дөө коңуз (лат. Dynastes hercules): Коңуздар.
Ерва (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Нaуманндын күйкөсү
Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)
Уялоо биологиясы боюнча маалымат жок. 1992-жылдын 22-августунда жаңы учуп чыккан эки Науманндын күйкөсү ЛЭПтин зым өткөргүчтөрүндө отургандыгы байкалган. Чычкан сымал кемирүүчүлөр, кескелдириктер, ири курт-кумурскалар, айрыкча коңуздар менен азыктанат.
Италия
Италия (Italia), ырасмый аталышы — Итальян Республикасы (Repubblica Italiana) – Европанын түштүгүндөгү мамлекет, Жер Ортолук деңиздин алабында. Апеннин жарым аралын, Падан түздүгүн, Альп тоолорунун түштүк капталдарын, Сицилия, Сардиния ошондой эле майда аралдарды ээлейт. Италия – Франция, Швейцария, Австрия, Словения, Сан-Марино жана Ватикан менен чектешет. Батышынан Лигурия жана Тиррен, түштүгүнөн Иония, чыгышынан Адрия деңиздери менен чулганат. Аянты 301,3 миң км2. Калкы 59,3 млн (2008). Борбору – Рим. Акча бирдиги – евро (2000-ж. чейин лира). Расмий тили – италян тили. Италиянын аймагы адатта 3 тарыхый-экономикалык аймакка бөлүнөт: Түндүк, Борбордук жана Түштүк Администрациялык-аймактык жактан 20 облуска бөлүнүп, алар 109 провинцияны камтыйт.
Мамлекеттик түзүлүшү
Италия унитардык мамлекет. Башкаруу формасы парламенттик республика. Азыркы конституциясы 1947-ж. 22-декабрда кабыл алынган. Мамлекет башчысы президент. Аны парламент эки палатанын биргелешкен жыйынында 7 жылдык мөөнөткө шайлайт. Президент премьер-министрди дайындайт. Мыйзам чыгаруу бийлиги эки палаталуу парламентке (Сенат жана Депутаттар палатасы), аткаруу бийлиги премьер-министр башында турган Министрлер кеңешине таандык.
Табияты
Италияда жалпы 2,9 млн га жерди ээлеген коргоого алынган 772 табигый аймак уюшулган; анын ичинде жалпы аянты 1,34 млн га болгон 22 улуттук парк бар, алардын эң алгачкылары жана белгилүүлөрү – Гран-Парадизо (1922), Чирчео (1934) улуттук парктары. Тиррен жана Адрия деңиздеринин жээктеринде Европанын көптөгөн келгин куштары кыштайт. Ошого байланыштуу коргоого алынган 48 аймак эл аралык маанидеги суу-саздуу жер болуп саналат. Коргоого алынган деңиз мейкиндиктери, анын ичинде ЮНЕСКОнун биосфералык резерватына киргизилген Мирамаре деңиз паркы 2,8 млн га аянтты ээлейт. Липари аралы Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген.
Кекен-Васильевка (Миякин району, Башкыртстан)
Кекен-Васильевка — Башкыртстандын Миякин районундагы айыл, Кожай-Семен айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 352 киши. Почта индекси — 452087, ОКАТО коду — 80244835004.
Италия
Маданияты
Италиянын адепки фольклору сакталган эмес, о. кылымдагы адабияты Рим империясы кыйрагандан кийин (6–12-кылымдарда латын тилинде) түзүлгөн. Адегенде диний ырлар, уламыштар жаралган. 13-кылымда Тоскана шаарындагы ич ара күрөш саясий лириканын (Гвиттоне д’Ареццо, болжол менен 1230–94) чыгышына себеп болгон. Бул мезгилде махабат психологиясын таасын көрсөткөн философиялык поэзия (Г. Кавальканти, А. Данте ж. б.) да пайда болгон. Бирдиктүү адабий тил түзгөн Дантенин «Жаңы турмуш» (1292) повестинде, «Ажайып комедия» (1321) поэмасында доордун көкөй кести маселелери козголгон жана анын чыгармалары дүйнөлүк адабият казынасына кирген. Кайра жаралуу доорунда акын Петрарка (1304–75), Ж. Боккаччо (1313–75), П. Браччолини (1380–1459), Л. Альберти (1404–72), Л. Валланын (1407–57) чыгармалары көрүнүктүү орун ээлеген. 16-кылымда Л. Ариосто (1474–1533), Н. Макиавелли (1469–1527), П. Аретино (1492–1556), философ Ж. Бруно (1548–1600) ж. б. комедия жазышкан. Проза жанрында Б. Кастильоне (1478–1529), Б. Челлини (1500–71) ж. б. эмгектенишкен. Агартуучул идеялар Италияга 18-кылымдын орто ченинен тарап, калктын улуттук аң-сезимин ойготкон. К. Гольдони (1707–93) жазган реалисттик комедиялар («Зөөкүр чалыштар», 1760), А. Альфьеринин трагедиялары («Саул») Италия драматургиясына зор салым кошкон. А. Мандзони тарыхый роман жанрына негиз салган. 1848–49-жылдардагы революциядан кийин гарибальдичил акындар А. Алеарди (1821–78), Л. Меркантини (1821–72), романчылар И. Ньево (1831–61), Р. Жованьоли (1838–1915) ж. б. кеңири таанылган. 19-кылымдын аягында Италия адабиятында романтикалык жана символисттик багыттар, 1909-ж. футуризм агымы жаралган. Каршылык көрсөтүү кыймылы (1943–45) учурунда неореализм негизги багытка айланып, Р. Виганонун «Анзьезе өлүмгө баратат» (1949) романында, К. Кассоланын «Эски жолдоштор» (1953) повестинде партизандык күрөш сүрөттөлгөн. 70-жылдары М. Сольдатинин «Актёр» (1970) романы, Л. Орсининин «Анестезия» (1971) аңгемелер жыйнагы коомдун социалдык мүчүлүштүктөрүн көрсөткөн. Дино Будзати, Марио Сольдати, Оттиеро Оттиери, Беипе Фенольо жана Пьер Паоло Пазолини сыяктуу жазуучулар 20-кылымдын 60–70-жылдары роман авторлору катары таанылды жана ошол эле учурда журналистика жаатында да ийгиликтерди жаратышты. Италия жергесиндеги байыркы көркөм эстеликтер палеолит жана энеолит дооруна таандык. Буга Апулиядагы аскага тартылган сүрөттөр, Лигурия жана Эмилиядагы аялдардын таш статуялары мисал. Байыркы грек, этрус ж. б. элдердин салттуу көркөм өнөрү биздин заманга чейинки 5-кылымдан биздин замандын 5-кылымына чейин Байыркы Рим искусствосунун өнүгүшүнө негиз болгон.
Туратов Дүйшөнбай
1948–1954-жж. Мырза-Аке районундагы мектептерде окутуучу болуп иштеген. 1959-жылы Ош мамлекеттик педагогикалык институтунун кыргыз филологиясын артыкчылык диплому менен аяктаган. 1960–1961-жж. пединститутта кыргыз адабияты боюнча окутуучу, 1961–1965-жж. Кыргыз СССР Илимдер академиясынын Тил жана адабият институтунда аспирант, 1965–1975-жж. ошол эле институтта кенже жана ага илимий кызматкер болуп эмгектенип, 1971-жылы «Кыргыз прозасындагы жаңы адамдын образы» деген темада кандидаттык диссертациясын жактаган. 1975-жылдын сентябрынан Ош мамлекеттик университетинде кыргыз адабиятынын башчысы, кыргыз филологиясынын деканы, азыр профессор болуп иштеп келет.
Адабиятчы окумуштуунун алгачкы эмгеги «Кыргыз тили жана адабияты боюнча методикалык көрсөтмө» деп аталып, 1961-жылы жарык көргөн.
Кыргызстан ЛКЖС БКнын 6 жолу, Элге билим берүү тармагынын 5 жолу Ардак грамоталары менен сыйланган. 1983-жылы Элге билим берүүнүн отличниги, 1984-жылы «СССРдин эмгек медалынын» ээси, 1997-жылы Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиңирген кызматкер, 2002-жылы Коомдук Айтматов академиясынын академиги болгон.
Кыргыз тилинде
Жаштардын образы кыргыз поэзиясында. – Б., 1971.
Мезгил жана каарман – Ф., 1974.
В.И.Лениндин образы кыргыз поэзиясында. Кошумчаланып, оңдолуп басылышы. – Ош, 1980.
Евгемеризм
Евгемеризм – «Ыйык жазуу» деген китептин автору, Мессеналык Евгемердин (б. з. ч. 340–260-к. жакын) атынан алган.
Евгемер алыстагы деңиздер боюнча саякаттар, бейиштин төрүндөй Панхея аралы, Панхеянын байыркы падышасы Зевстин жазгандары жөнүндө аңгеме жанрында баяндаган. Зевстин ал жазгандарында Панхеянын жасаган жакшылыктары үчүн урмат-сыйга бөлөнүп калышкан кубаттуу жана акылман падышалары Урандын, Крокос менен Зевс тууралуу баяндалган. Евгемер ошол падышалар адамдарды цивилизациянын жетишкендиктери менен кантип тааныштырганын жазып, Зевс ошол максатта жер жүзүн кантип кыдырып чыкканын сүрөттөп калтырган. Евгемер кудайлар менен баатырларга сыйынуу кандайча жаралгандыгын да ушундай эле жол менен түшүндүргөн. Евгемердин чыгармалары римдик акын Энний тарабынан латын тилине которулган.
Касымалиева Ольга Акимаалы кызы
Касымалиева Ольга Акимаалы кызы Саймачы жана куракчы. 1956-ж. Нарын районундагы Бас-Кыя айылында төрөлгөн. Орто билимдүү. 1984-жылдан «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Нарындагы бөлүмүнүн үйдөн уздануучу чебери. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Ольга тестиер кезинен «басма сайма», «чыраш сайма», «секиртме сайма» сыяктуу ыкмаларды кармоо аркылуу өзүнүн чеберчилигин өнүктүрүүдө. Көркөм көчөттөрдү негизинен кийиз оюмдарынан жана бак-дарактардан, мөмө жемиштерден өзүнүн кабыл алуу дараметине шартташкан элестери аркылуу сайма бетине түшүрөт. Анын «төрт көз курактары», «кереге көз курагы», «омуртка көз курагы», «бөрү көз курагы» өңдүү жөнөкөй курактарынын өң-түсүн ич ара ширете берүү жагынан анын уздук татымы баамдалат. Андай кооз буюмдарына: жер төшөк, туш кийиз, керебет жапкыч, сыналгы жапкыч ж. б. үлгүлөрү кирет. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1987-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Курак буюмдары үчүн «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Ардак грамотасы; 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Курак үлгүлөрү, сайма буюмдары менен катышкан.
Ират-Кы дарыясы (Каныль-Кы куймасы)
Ират-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Каныль-Кы дарыясынын оң жээгинен 76 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км.
Буфер
Буфер (Buffer). Жаңы эле киргизилген жана чыгаргыч түзүлүшкө жиберүүнү күтүп турган берилиштер буфер деп аталган эстин бөлүгүндө сакталат. Иштетүү системи эстин конкреттүү бөлүгүн буферге бекитип коөт жана анда сакталган маалыматтарды башкарып турат.
Дооров, Абдилаат
Кыскача өмүр таржымалы
Абдилаат Дооров 1953-жылы 1-сентябрда Кыргызстандын Баткен облусунун Лейлек районундагы Катраң айылында жарык дүйнөгө келген.
1988-жылы Бишкек шаарындагы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз мамлекеттик улуттук университетинин журналистика факультетин аяктаган.
Наматбаев Сагын
Кыргыз тилинде
Игорь жортуулунан баян:– Ф.: Мектеп, 1986. – 32 б.
Манты
Фарш
Түркияда манты абдан майда түйүлүп, сарымсак, айран менен аралаштырып, үстүнө сары май жана соус куюлат да, кооздук үчүн райхан себеленет.
Тенькульская (дарыя)
Тенькульская — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Туй дарыясынын оң жээгинен 310 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Фермент
Ферменттердин түрлөрү
Изоферменттер – бир эле реакциянын катализдеген ферменттик активдүүлүгү бар белок заттар. Мисалы, лактатдегидрогеназанын (ЛДГ) 5 изомери бар. ЛДГ сүт к-тасынан пирожүзүм к-тасын алууда катышат. Изоферменттер бири-биринен физ., хим. касиеттери менен айырмаланышат. Аллостерикалык (лат.  allos-башка) же  иреттөөчү Ф. Булардын таасири астында ферменттин субстратка болгон жакындыгы өзгөрөт. Ф-дин активдүүлүгүнө бөгөт болгон заттар ингибиторлор деп аталат. Мисалы, субстраттын (фермент ажыратуучу зат) концентрациясы көбүрөөк болсо, реакциянын ылдамдыгы төмөндөйт. Демек, ферменттин активдүүлүгү азаят.
«Кыргыз Караван» гезити
"Кербендин" ээси - Гүлбайра Турумова.
Шахин
Уюштурулган коргоо аракеттери
Кыргызстандын Кызыл китебине киргизилген. «Жапайы фаунанын жана флоранын жоголуп бара жаткан түрлөрүн соода-сатык кылуу боюнча эларалык конвенциясынын» 1-тиркемесине киргизилген. Республиканын коруктарында коргоого алынган.
Асанкан Жуманалиев
Өмүр таржымалы
КМУнун филология факультетин бүтүргөн 11972). А. Үсөнбаев атындагы мектепте «Манас» жана Ыйман» сабагын окутуучу мугалим. 1962-жылдан «Манас» айтуучу катары белгилүү. Манасчылыкты айылдык манасчы Кумаш уулу Ынаш манасчыдан үйрөнгөн. Он беш жашынан баштап «Манас» айтып жүрөт. «Манас», «Семетей» эпосторун толук айтат. Башка манасчылардай эле Жуманалиев да «Манас» айтып калуу өнөрүн кереметтүү туш көрүү менен байланыштырат. Айтуу чеберчилиги Сагымбайга жакын. Улуу манасчы Саякбайдан (1966) жана Сагымбайдын 125 жылдык мааракесине Кытай Эл Республикасынан келген кыргыз манасчы Жусуп Мамайдан (1992) бата алган. Анын айтуучулук өзгөчөлүгү катары — Алмамбет баатырдын кайыптан туулушун, Манастын атайы чөп катары жер тандап Таласты ылайык көрүп калышы, Манас менен бир убакта Айбанбостун туулушун, ошондой эле Манас Алтайдан Таласка көчүп келип, кан шайланганда Аккуланын туулушун көрсөтүүгө болот.
Тугры (дарыя)
Тугры (Чоң Тугры) — Орусиядагы дарыя. Омск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Туй дарыясынын сол жээгинен 323 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 54 км.
Гермафродитизм
Гермафродитизм —  жалган жана чыныгы түрү болуп экиге бөлүнөт. Чыныгы гермафродитизмде бир эле учурда аялдык жана эркектик жыныс бези болот. Жалган гермафродитизмде жыныс бездери эркекке же аялга таандык болуп калыптанат, бирок жыныс органынын сырткы түзүлүшү бир аз өзгөрүлгөн болот. Эркектерде жыныс органынын кемтигине эн безинин өөрчүп жетилбей калышы, эн безинин бирөө же экөө тең жок болушу, кошумча бездин болушу (демейде алар өөрчүп жетилбейт), калтага толук түшпөй калышы (крипторхизм) жана туура эмес жайгашышы, ошондой эле фимоз, парафимоз жана эн безинин суу шишиги. урук чылбырынын кистасы да өсүү кемтиги болуп эсептелет.
Касымаалиева Батый
Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0
Турусбеков Бейшен
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Ит мутинусу
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Изилденген эмес. Сентябрь айында учурайт.
Өсүү шарттары
Ийне жалбырактуу токойлор, бадалдар арасы, ачык жерлердеги чөптөр, эс алуу бактары. Гумуска жана органикалык калдыктарга бай топурактарда, кээде аябай чириген жыгачтарда, дайыма нымдуу жерлерде өсөт.
Саны
Өтө сейрек кездешет. 3-6 экземплярлуу топтон турат.
Никитенко, Александр Иванович
Рыскулов А. Колеса и кони. Стихи и поэмы.  Ф.: Кыргызстан, 1989. – 160 с.
Подкаст
Кандай программалар керек?
Кантип муну жүзөшө ашыруу керек? Анын жолу мындай - iTunes программасын ачыңыз, анын менюсундагы “Advanced” дегенге кирип, анан “подкастингге жазылуу” (“Subscribe to Podcast”) дегенди тандаңыз. Анан терезе ачылат да, ага өзүңүзгө жаккан подкаст булактын дарегине шилтемени (URL) көчүрүп алыңыз. Андан соң “ОК” дегенди бас.
Баса, Сиз жаңы жаздырыла турган подкастынг файлдарынын көзөмөлдөө интервалын жана компютериңиздеги сакталыш мөөнөтүн алдын-ала көрсөтүп койо аласыз. Тийешелүү каналдан көчүрүлүп алынчу файлдардын баарын каналдын аталышынын жанында жайгашкан үч бурчтук пиктограмманы басуу аркылуу көрүүгө болот.
Ират-Кы дарыясы (Тэкодель-Кы куймасы)
Ират-Кы — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Тэкодель-Кы дарыясынын оң жээгинен 84 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 15 км.
Балыкчы кушу
Уюштурулган коргоо аракеттери
Республиканын территориясында кармоого тыюу салынган. Коруктардын территориясында коргоого алынган.
Мартин Иден
"Мартин Иден" –– америкалык жазуучу Жек Лондондун 1909-жылы жарык көргөн романы. Чыгарма өзү окуп үйрөнгөн жаш эмгекчинин жазуучу болуш үчүн баштан өткөргөн кыйынчылыктары жөнүндө баяндайт. Ал биринчи жолу The Pacific Monthly журналында 1908-жылдан 1909-жылдын сентябрына чейин сериал катары чыгып, ал эми китеп болуп 1909-жылы сентябрда Macmillan тарабынан жарык көргөн.
Дэвид Юм
Юм Локк жана Берклиден кийинки үч англиялык эмпириктердин акыркысы. Ал сенсуализм жагында Локктун багытын уланткан жана анын философия боюнча «Адам таанымы жөнүндө изилдөө» деген башкы эмгеги тааным проблемасына арналган. Биздин билимдери-биздин жаратылышы жөнүндөгү маселени сенсуалисттик түрдө чечүү менен, Юм биздин билимдерибиздин булагы жөнүндөгү маселеде Локктун позициясынан да, Берклинин позициясынан да айырмаланган позицияны туткан. Юмдун пикирине ылайык, тажрыйбалык тааным Локктун жана Берклинин «идеялары» менен окшош болгон кабылдоолордон турат. Бирок ал Локктун тышкы дүйнө — ошол жөнөкөй идеялардын булагы деп айтканы менен макул болбойт. Ошол эле убакта ал Берклинин «идеялар» (б.а. туюмдар) — реалдуулуктун, дүйнөнүн, нерселердин дал өзү деп айтканы менен да макул эмес. Биз тышкы дүйнөнүн жашап турушу биздин туюмдарыбыздын булагы экендигин далилдей албайбыз деп ырастайт Юм. Ал, тааным процессинде биздин туюмдарыбыздын булагы менен эмес, алардын мазмуну менен гана ишибиз болот. Ошондуктан биз дүйнөнүн обьективдүү түрдө жашап бар болуп турушун да, анын жашабай турганын да далилдей албайбыз.
Юм өз алдына: обьективдүү жашап туруунун себептүүлүк байланыштары барбы, эмне үчүн адамдар себептик байланыштарды обьективдүү түрдө жашап турат деп эсептешет, себептүү байланыштардын илим үчүн кандай мааниси бар деген суроолорду коёт.
Туруктуу өнүгүү
Бул аныктама БУУнун Гру Харлем Брундтланд жетектеген эл аралык комиссиясынын ишинин жыйынтыгынын натыйжасында келип чыккан. Комиссия БУУнун алдында 1983-ж. айлана-чөйрөнүн, адамдын, табигый ресурстардын абалынын жана экон-социалдык өнүгүүнүн кескин начарлашынын натыйжасына байланыштуу түзүлгөн. Комиссияны түзүүдө БУУнун Генералдык Ассамблеясы экол. проблемалар глобалдык мүнөзгө ээ экендигин таанып, туруктуу өнүгүү саясатын иштеп чыгууда дүйнөдөгү дээрлик бардык мамлекеттердин жалпы кызыкчылыгына жооп берерине көңүл бурушкан. Туруктуу өнүгүүдө адамзаттын жашоо шарты мүмкүн болушунча жакшырып, айланачөйрөгө тийген таасир биосферанын өзүн-өзү калыбына келтирүү чегинен чыкпоого тийиштиги каралган. Б. а. адамзаттын жашоосунун табигый негизин сактоонун зарылдыгы тастыкталат.
Аманбек Нуртазин
Нуртазин Аманбек (1939, Казак ССРи, Жамбыл облусунун, Курдай району, Кенес айылы) — опера ырчысы. Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти (1987). 1956-ж. Кыргыз мамлекеттик Ленин ордендүү академиялык опера жана балет театрынын опералык студиясына кабыл алынат.
Жаштардын жана студенттердин бүткүл дүйнөлүк 6-фестивалына катышып, лауреат болгон (1957). Москвадагы мамлекеттик Ленин ордендүү П. И. Чайковский атындагы консерваторияны бүтүргөн (1957). Кыргыз опера жана балет театрынын жетектөөчү солисти болуп иштеген. Азыр театр ишмерлеринин бирикмесинин алдындагы Актёрлор үйүндө улук нускоочу. Н. «Айчүрөк» операсында Күлчоро менен Акун кандын, «Манас» операсында Сыргактын ролун аткарган.
Европоцентризм
Европоцентризм – илимдин, өнөрдүн, философиянын, адабияттын ж. б. нукура баалуу нарктарынын өсүп – өркүндөшү Европада гана болгон деген концепция.
Орто-Өрүктү
Калкы
Калкы - 1 396 киши.
Жыныстык жетилүү
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Рогозин-Вож
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Туруктуу капитал
Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Туз (химия)
Туздар — металл атомунан жана кислота калдыгынан турган татаал заттар, химиялык бирикмелер чоң классы. Кадимки шартта түрдүү түстөгү кристаллдар. Аларга иондук структура мүнөздүү. Көпчүлүк туздар уюлдуу эриткичтерде, өзгөчө сууда жакшы эрийт. Туз эритмелеринде оң (катион) жана терс заряддуу (анион) иондорго ажырайт. Туз орто, негиздик, кычкыл ошондой эле кош, аралаш, комплекстик туз болуп бөлүнүшөт. Туздар кислоталар менен негиздер, кислоталар же туз менен металл өз ара аракеттенишкенде пайда болот. Туз кислотасы туздары – хлорид, күкүрт кислотасыныкы – сульфаттар, азот кислотасыныкы – нитраттар деп аталат. Жаратылышта деңиз сууларында, деңиз булуңдарында, акпаган көлдөрдө чогулат. Туз тамак-аш өнөр жайда, медицинада, кээ бири минералдык жер семирткич катары колдонулат.
Ират-Кыке дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Интерорецепторлор
Интерорецепторлор (лат. interior - ички жана рецептор) - ар кандай ткандар жана ички органдарда (жүрөктө, кан жана лимфатикалык тамырларда, тамак эритүү жолунда жана башка) сездиргич нервдердин жайланышы. И. жаныбар денесиндеги органдары менен ички чөйрөнүн абалы (химиялык абалы, темп-расы, осмос басымы жана башка) ж-дө информация чогултат (билдирип турат). Аткарган функциялары боюнча И. төмөнкүгө бөлүнүшөт: механорецепторлор, хеморецепторлор – зат алмашуунун өзгөрүлүшүүсү менен химиялык абалы ж-дө, терморецепторлор – ички чөйрөнүн темп-расынын өзгөрүлүшүүсү, осморецепторлор - осмос басымы, барорецепторлор - кан басымынын өзгөрүлүшүүсү ж-дө кабыл алып турушат.
Эларалык мүнөздөгү куралдуу жаңжал
Эларалык мүнөздөгү куралдуу жаңжал – мамлекеттердин куралдуу күчтөрүнүн ортосундагы кагылышуу; көтөрүлүш чыгарган (же согушуп жаткан) тарапка каршы кайсы бир мамлекеттин куралдуу күчтөрү менен улуттук-боштондук кыймылдарынын өзара кагылышуусу. Ал согуштук аракеттердин чектелүүсү жана кыйла кыска мөөнөткө созула тургандыгы менен мүнөздөлөт. Э. м. к. ж-га катышкан баардык тараптар тийешелүү эларалык укук ченемдерин, тагыраак айтканда, согуш каадалары менен согуш мыйзамдарын сактоого милдеттүү.
Мукаддаси.
Колдонулган адабияттар
Крачковский И.Ю. Избр.соч., т.4, М.-Л., 1957; Древние и средневековые источники по этнографии и истории народов Африки Южнее Сахары, (т.2)- Арабские источники 10-12веков, М.-Л., 1965, с.71-80.
Чоң Тыкса (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Иртыш Омь дарыясынын куюлушунан Оша дарыясын кошпогондо Ишим дарыясынын куюлушуна чейин. Дарыянын айрыгы — Ишимге кошулган куймасына чейинки Иртыш куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртыш.
Нурманбетов Тынчтыкбек Асанкулович
Сыйлыктары жана ыйгарылган наамдары
Т.А.Нурманбетов 1953-жылдын 10-мартында Кыргызстандын Таш-Көмүр шаарында кенчинин үй-бүлөсүндө төрөлгөн. 1976-жылы Кыргыз Мамлекеттик университетинин филология факультетин артыкчылык диплому менен бүтүргөн. Ал 1980-жылдан Кыргыз Республикасынын Журналисттер союзунун жана 1988-жылдан бери Кыргыз Улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү.
В.И.Ленин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына Кыргыз ССР Министирлер Советине караштуу кесиптик-техникалык билим берүү боюнча Комитети тарабынан өткөрүлгөн республикалык фестивалдын лауреаты (май, 1970)
Педагогикалык алдыңкы тажрыйбаларды республиканын мектептерине кеңири тараткандыгы үчүн “Кыргыз Республикасынын эл агартуу отличниги” деген наамга татыктуу болгон (1982).
ЭлТР элдик телерадио берүү Корпорациясы Т.нурманбетовду төкмө акындардын өнөрүн өркүндөтүүгө кошкон салымы үчүн “Ак таңдай” төш белгиси менен сыйлаган (29.08.2015).
Калый Молдобасанов
Өмүр таржымалы
1946-ж. М. Күреңкеев атындагы музыкалык-хореографиялык окуу жайын, 1954-ж. Чайковский атындагы Москва консерваториясынын улуттук бөлүмүн, 1973-ж. Кыргыз мамлекеттик искусство институтун бүтүргөн. Мусулманкулов Молдобасандын уулу 12 жашынан эл аспаптар оркестрине катышып, анын жетекчиси П. Ф. Шубинден таалим алган. 1954-72-ж. Кыргыз опера жана балет театрында дирижёр, башкы дирижёр. 1973-жылдан Кыргыз мамлекеттик искусство институтунда композиция классы боюнча педагог жана Кыргызстан композиторлор союзунун төрагасынын орун басары, 1979- 96-ж. анын төрагасы, ошол эле мезгилде 1983-86-ж. Бейшеналиева атындагы Кыргыз мамлекеттик искусство институтунун ректору, 1996-жылдан Кыргыз мамлекеттик академиясы опера жана балет театрынын башкы дирижёру жана көркөм жетекчиси.
Сыйлыктары жана ордендери
СССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1976). Кыргыз ССР Жогорку Советинин 3 жолку депутаты (1975-90), СССР эл депутаты (1989). Ленин, Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси», 3-даражадагы «Манас» ордендери жана медалдар менен сыйланган.
Лиризм
Мында сезим, көңүл, ашкере таасын көрсөтүлөт. Лиризм лирикалык текке гана таандык эмес, эпикалык чыгармаларда да, драмада да учурай берет.
Пелагиалдык икра (жумуртка)
Пелагиалдык икра (жумуртка) - балыктардын жана жерде-сууда жашоочулардын жумурткалары (энелик жыныс клеткалар) П. и. адатта майда, анын сүзгүчтүгүн жогорулатуучу чоң май тамчысы бар, суунун калың катмарында же үстүндө сүзүп жүрүүчү жумуртка.
Жозе Сарамаго
Жозе де Соза Сарамаго (порт. José de Sousa Saramago; 1922-жыл 16-ноябрь — 2010-жыл 18-июнь) — португалиялык жазуучу жана 1998-жылы Нобелдин адабият боюнча сыйлыгынын ээси болгон. Анын эмгектери — айрымдарын аллегория катары эсептегенге болот — тарыхый окуяларга карата кыйратуучу көз караштарды сунуштап, адамдык факторго басым жасайт. 2003-жылы Харолд Блум Сарамагону "азыркы дүйнөдө жашаган эң таланттуу роман жазуучу" деп сүрөттөгөн жана 2010-жылы аны "Батыш канонунун туруктуу бөлүгү" деп эсептээрин айткан. Ал эми Жеймс Вудс "ал романдарын акылдуу да, сабатсыз да киши катары баяндаганын айтып, анын көркөм чыгармасынын айырмаланган маанайын" мактоого алган.
Сары-Камыш (Ысык-Көл району)
Калкы
Сары-Камыш айылы Көк-Мойнок айыл кенешиӊде андан кийин Тамчы кенешинде 1975-жылга чейин составында болгон.
Дуйнолук пауэррмув серия(Words PowerMove Series)чемпионаты
Worlds PowerMove Series 2013
2013-жылкы чемпионат адаттагыдай эле Франциянын Дурдан шаарында 17-18-19-майында болуп өткөн. Катышуучулардын 7өөсү мурунтан эле белгилүү болгон. Ал эми 8-катышуучусу 18-майдагы тандоо турунун жеңүүчүсү Victor аттуу мувер болду. Кеченин жүрүшүндө уюштуруучулар тарабынан кыздар, балдар арасында да бий боюнча батллдар уюштурулду. ал эми финалдык беттештер 19-майда орун алды.
Луис Сакар
"Тешиктер" 1998-жылы жаштар адабияты боюнча Американын улуттук китеп сыйлыгын утуп алып, 1999-жылы "Америка балдар адабиятына кошкон зор салымы" үчүн "Нүбери" медалына ээ болгон. 2012-жылы аталган чыгарма School Library Journal журналынын бардык балдар романдары боюнча жүргүзгөн сурамжылоосунун натыйжасында 6-катарга жайгашкан.
Туш келди жечү коңуздар
Туш келди жечү коңуздар (лат. Polyphaga) — коңуздардын бир түркүмү.
Ак куйруктуу суу бүркүт
Саны
Республика боюнча болгону 25-30 особго чейин кыштайт.
Эларалык почта байланышы
Эларалык почта байланышы – аргандай мамлекеттердин карамагында турган почта байланышы боюнча ишканалардын өзара почта жөнөтүмдөрүн алмашып туруусу.
Болот Мамбетов
Өмүр таржымалы
1953-жылдан Кыргызстан ИАнын Суу чарба жана энергетика институтунун директору.
Иов (Лобва куймасы)
Иов — Орусиядагы дарыя. Свердлов облусу, Түмөн облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Лобва дарыясынын сол жээгинен 183 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 32 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Какырык
Какырык (sputum) - дем алуу органдары ооруганда пайда болуп, жөтөлгөндө, какырганда бөлүнүп чыгат.
Кристофер Паолини
Кристофер Жеймс Паолини (англ. Christopher James Paolini; 1983-жылдын 17-ноябрында Калифорниянын Лос-Анжелесинде туулган) — америкалык жазуучу. Ал "Эрагон" (англ. Eragon), "Элдест" (англ. Eldest), "Брисингр" (англ. Brisingr) жана "Мурас" (англ. Inheritance) китептеринен турган "Мурас айлампасы" (англ. Inheritance Cycle) чыгармасынын автору катары таанымал. Учурда ал биринчи китебин жазган Монтананын Парадис валли жергесинде жашайт.
Нусупов Чолпонбай Токбаевич
Национальная идеология и современность. – Б.: Дастан, 1997. – 278 с.
Нобель сыйлыгы
Сыйлыкты ыйгаруу тартиби
Нобель сыйлыгын тапшыруу салтанаты 10- декабрда, Нобель каза болгон күнү, Стокгольм менен Ослодо өткөрүлөт. Салт боюнча Швед королу Стокгольмдо лауреаттарга алтын медаль тапшырат, ал эми Норвегия королу Ослодо салтанатка катышып отурат. Нобель сыйлыгынын жаӊы лауреаты алты ай аралыгында Стокгольмдо же Ослодо өз тематикасы боюнча популяр лекция окууга тийиш. Нобель сыйлыгы 1901- жылдан бериле баштаган. 1978- жылга чейин 340тан ашуун адамга ыйгарылган.
Либретто
Либретто (итал. libretto, сөзмө-сөз – китепче) – 1) көркөм адабиятта сахна үчүн жазылган опералык чыгармалардын көркөм тексти. Либретто адатта ыр түрүндө жазылат. Кыргыздын «Алтын кыз» (Ж. Бөкөнбаев), «Ажал ордуна» (Ж. Турусбеков), «Токтогул» (Ж. Бөкөнбаев, К. Маликов), «Айчүрөк» (Ж. Бөкөнбаев, К. Маликов, Ж. Турусбеков) операларынын либреттосун профессионал акындар жазышкан; 2) музыкада музыкалык-драманын (опера, оперетта, кантата, оратория, кыска балет баяндамасы либретто деп аталган) диалогдуу көркөм тексти; 3) балеттин адабий сценарийи; 4) операнын, опереттанын, балеттин, драманын, кинонун кыскача сюжетин баяндаган өзүнчө китепче, баракча, театрдык прогpамма. 17-кылымдын акырынан операнын либреттосу көрүүчүлөргө китепче катары чыгарылып турган. 18-кылымдын ортосуна чейин либреттонун композициясы типтүү схема боюнча жазылса, 19-кылымдан адабий-драматургияга шыгы бар, көрүнүктүү композиторлор операларына өздөрү либретто жаза башташкан (Г. Берлиоз, М. П. Мусоргский, С. С. Прокофьев жана башка) Кээде балеттик (мисалы, «Чолпон» балети) чыгармалардын тексттерин да либретто деп аташат.
Их-Игол дарыясы (Толька куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Машаева Анаркүл
Машаева Анаркүл 1946-жылы Сузак районунун Октябрь кыштагында туулган. Бир нече медаль, Ардак грамоталар менен сыйланган. 2 уул 1 кыздын энеси.
Турналар
Турналар (лат. Grus) — узун шыйрак, өткүн куштардын бир түркүмү, буларга көп түрлөр кирет: Америка турнасы (лат. Grus americana), таз турна, ак турна (G. leucogeranus), таажылуу турна (Balearica pavonina), тотутурна, ири турна (Grus vipio), Канада турнасы (G. canadensis), каркыра (Anthropiodes virgo), кадимки турна (G. grus), кара турна (G. monacha), жапон турнасы (G. japonensis) жана ушундай сыяктуулар.
Озмитель Евгений Кузьмич
(1926–1994)
Русская советская литература: Учебник XXI классов киргизской школы.  Ф., 1963.  331 с. ( в соавторстве с М.П.Рудовым)
Обновленная суть национальной поэзии.  Ф.: Кыргызстан, 1984.  188 с.
Зрелость национальной литературы. Достижения. Проблемы. Перспективы.  Ф.: Адабият, 1990.  237 с.