cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тиричилик химиясынын препараттарынан уулануу
Тиричилик химиясынын препараттарынан уулануу. Ар бир үйдө тиричилигин жеңилдетүү (кирди тез кетирүү, кийим тазалоо), зыянкеч курт-кумурскаларды жок кылуу үчүн колдонулуучу тиричилик химиясынын көп түрү бар. Аларды туура эмес пайдалануу кээде өлүмгө алып келиши мүмкүн. Тиричиликте колдонулуучу химиялык заттарга косметикалык каражаттар, инсектициддер, кир жана так кетирүүчү заттар, лак-боёк каражаттар жана башкалар кирет.
Косметикалык каражаттар
Косметикалык каражаттарга лосьон, атыр, чачты күтүүдө колдонулуучу каражаттар кирет. Булардын составында этил алкоголу, амил, бутил спирти болот. Алар нерв системасына тескери таасир тийгизет. Бул каражаттарды ичип алганда өтө оор ууланып, дем алуу жана жүрөк иши бузулат. Жеңил ууланганда баш ооруйт жана айланат, куску келет, ичеги-карын иши бузулат (ичи өтөт, ооруйт). Үйдөгү чымын-чиркей жана курткумурскага каршы инсектициддер да катуу жана өнөкөт ууланууну пайда кылышы мүмкүн.
Уретрит
Себеби
Уретритке гонококк, трихомонада, вирус, стафилококк, стрептококк, пневмококк жана башкалар бактериялар түрткү болот; бул оору көбүнчө эркектерде көп кездешет. Уретрит негизинен жыныстык катнашууда гонококкту жуктуруп алганда пайда болот (Сүзөк).
Уулануу
Уулануу — организмге уу зат таасир эткенде болуучу оорулуу абал.
Дары-дармектен уулануу
Себеби жана белгилери
Бул дарынын көп дозасын ичкенде кишинин алы кетип, уйку басат, башы салмактанат. Андан кийин эсин жоготот (Кома). Оозу, мурдуна былжыр толот, адегенде бат-бат дем алып, бара-бара жайлап калат, тамырдын согуусу сезилбейт. Бул дарылар менен уулануу өмүргө коркунуч туудурат.
Вигвам
Вигвам — Түндүк Америкa индейцтеринин үйү.
Алкоголь жана анын суррогаттары менен уулануу
Алкоголь — наркотик таасирлүү уу. Ал кишини мас кылуу менен өмүргө коркунучтуу катуу ууланууга алып келет. Демейде алкоголь жана анын суррогаттарын көп (500 млден ашык) ичкенде, кээде оорулуулар, айрыкча балдар аны аз эле кабыл алганда ууланышы мүмкүн.
Вигвам
Дарактардын кабынан же болбосо майда бутактарынан жасалган, үстүнкү бети чөп өсүмдүктөрү же малдын териси менен жабылган чатыр. Америкалык индейцтердин тазалануу жана кайра жаралуу салтында колдонулат, вигвам Улуу Арбак дегенди түшүндүрөт. Анын тегерек формасы дүйнө бир экенини билдирип, ал эми андан чыккан түтүн Улуу Арбактын көрүнүп жатканы деп билишет. Бул караңгы жайдан сыртка чыгуу, адамдын баардык кылган жаман нерселерин караңгыга калтырып чыкканы болуп саналат. Анын ортосундагы карагай Жер менен Асманды бириктирип туруучу Күнгө карай жол. Ал эми түтүн чыга турган түндүк болсо Асманга чыгуу жана арбактарга ачылган каалга деп билишет.
Дары-дармектен уулануу
Алдын алуу
Врач берген дарыны дозасын ашырбай ичүү, өз алдынча колдонбоо жогоркудай ууланууну алдын алат.
Латын Америкалык интеграция ассоциациясы
Латын Америкалык интеграция ассоциациясы – Латын Америкасындагы 12 өлкөнүн аймактык соода-экономикалык бирикмеси. Ага Аргентина, Боливия, Бразилия, Венесуэла, Колумбия, Куба, Мексика, Парагвай, Перу, Уругвай, Чили жана Эквадор мүчө. Латын америкалык эркин соода ассоциациясынын базасында түзүлгөн. Негизги максаты – латын америкалык жалпы рынокту түзүүгө укуктук принциптердин жана субрегиондук экономиялык интеграциянын процесстерин камсыздаган нормалардын негизинде шарт түзүү. Саясий органдары – тышкы иштер боюнча министрлер кеңеши жана өкүлдөр комитети. Ал эми техникалык органы болуп генералдык секретариат эсептелинет. Конференциясы үч жылда бир же зарыл учурда чакырылат. Уюмдун принциптери жана иш-чараларынын багыты Монтевидео келишими (1980) боюнча аныкталат. Штаб-квартирасы Монтевидео шаарында (Уругвай).в
Дабан мамлекети
1-к-нын ортосунда Чыгыш Түркстандагы Жаркенге убактылуу баш ийген, 5-к-дын аягында Кушан империясы каратып алат. Б. з. 3–5-к-да Д. өз алдынчалыгын сактап турган. 5-к-дын ортосунда Фергана өрөөнүн толугу м-н эфталиттер каратып алган.
Уремия
Дарылоо жүргүзүү
Уремияны дарылоо себебине жараша жүргүзүлөт. Өнөкөт уремияда диета кармоо, туздуу, белогу көп тамакты аз ичүү сунуш кылынат; заара айдама дарылар берилет. Заара жолдорунда таш, шишик, ириңдүү дарттар болсо хирургиялык жол — операция жасоо талап кылынат. Уремияны алдын алууда бөйрөктүн жана заара жолдорунун сезгенүү ооруларын өз убагында жакшылап дарылоо, врач-нефролог, урологдордун кароосунан өтүү зарыл.
Манас көзкамандарды сыйлаганы
Саякбай Каралаевдин вариантында мындай эпизод жок. Башка манасчылардан Шапак Рысмендеевдин вариантында, Молдобасан Мусулманкуловдун вариантында негизинен Сагымбай Орозбаковдун вариантына жакын бирок айрым өзгөчөлүктөрү менен айтылат.
Батышка жортуул («Манас» эпосу)
Батышка жортуул («Манас» эпосу) — эпоско киргизилген кошумча эпизод. Бекер жатып эриктик деп кырк чоро Манаска айтпай уу кылып, жер чалып, ыгы келсе душман менен беттешип олжо алып келели деп аны үйгө таштап аз эле адам менен аттанып, батыш тарапка бет алышат. Каныкей кырк чорону сарамжал кам менен узатып, анын сарамжалдуулугуна эл ыраазы болот. Кырк чоронун кеткенин кийин билген Манас көп кол алып артынан барат. Аары деген эл менен уруш болуп, аларды жеңип олжо алып кайтышат.
Tрикинг
Трикинг сөзү “martial arts tricks” деген сөздүн кыскартылышынан келип чыккан. “Martial Arts Tricks” англисчеден которгондо “аскердик искусствонун трюктары” деген маанини билдирет.
Уу химикаттардан уулануу
Уу химикаттардан уулануу. Тиричиликте колдонулуучу уу химикаттарга хлорофос жана карбофос кирет.
Демографиялык саясат
Демографиялык саясат - муундардын жана миграциялардын табигый нугун кайра жаратууга багытталган социалдык, экономикалык, юридикалык  ж.б. иш чаралар.
Бектенов Касымалы
Кыскача өмүр жолу
Касымалы Бектенов Ысык-Көл районунун Долинка кыштагында туулган. Ата-энесинен эрте ажырап, көп жылдар бою батрак болуп жүрөт да, анан рабфакка окууга кирет. 1929–1934-жж. Нарын кантонундагы комсомол комитетинде, кийин республикалык радио комитетте иштейт. 1935-1941-жж. театр искусствосунун мамлекеттик институтунда окуйт, Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде Советтик Армиянын катарында кызмат кылат. 1945–1947-жж. Кыргызстан мамлекеттик драма театрында артист, Пржевальскидеги облустук драма театрында башкы режиссер, 1952-1957-жж. Кыргызстан мамлекеттик драма театрынын директору, Кыргыз ССРинин Маданият министрлигинин кинематография боюнча башкы башкармасынын орунбасары, 1958-1962-жж. Кыргыз ССРинин Министрлер Советинин алдындагы Кино боюнча башкы башкармалыгынын башчысынын орунбасары, 1964-жылдан өмүрүнүн аягына чейин Т.Сатылганов атындагы Кыргызфилармониясынын адабият бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген. 1954-жылы «Тоо арасында» аттуу китеби жарык көргөн. 1955-жылы анын «Берекелүү өрөөн», «Бут башка таарынат» аттуу пьесалары коюлган. К.Бектенов А.А.Фадеевдин «Разгром» романын, кытай жазуучулары Мао Дун жана Лу Синьдин чыгармаларын кыргыз тилине которгон. 1951-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон. 1970-жылы «Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти» ардак наамын алган. 1958-жылы кыргыз искусствосунун декадасында «Ардак белгиси» ордени жана Кыргыз ССР Жогорку советинин Президиуму тарабынан Ар-дак грамоталар менен сыйланган. Фрунзе шаарынын КП Биринчи Май райондук комитетине мүчө болуп шайланган.
Жарык көргөн китептери
Кыргыз тилинде
Токсондогу чал жана анын неберелери. Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1954. 39 б.
Сөөк өчтү: Повесть. Ф.: Мектеп, 1967. 244 б.
Таабалды-Пудовкин: Повесть. Ф.: Мектеп, 1975. 352 б.
Керимбаев Качкынбай
1985-жылы «Учкун» гезитинин партиялык турмуш, айыл чарба бөлүмдөрүндө кабарчы, 1990-жылдан райондук «Шамшыкал» гезитинин жооптуу катчысы болуп иштеп келет.
Кыргыз тилинде
Кар кызым менин: Повесттер, аңгемелер, драма. - Б.: Элпек, 2002. - 180 б.
Телефон КИУ-1: Фантастикалык аңгеме. - Б.: Айат, 2006. - 12 б.
Уулуу өсүмдүктөрдөн уулануу
Жүрүшү
Биринчи учурда кыймыл бузулат, кол жана бут тырышат, акыл-эс начарлайт, териси кычышат, көзүнө майда курт-кумурска көрүнөт, карек чоңоёт, териси кургап, ысыйт, жутуу кыйындайт, тамыр тез кагат, тез-тез дем алат. Мындай белгилер атропа, меңдубана, чочко жаңгак, уу балтыркан, уу коргошун жана башкалар менен ууланганда байкалат. Экинчи учурда териси эч нерсе сезбейт, уйку басат, көңүлү пас болуп, эркин кыймыл бузулат жана эсин жоготот. Мында тамырдын кагышы жана дем алуу начарлайт, эт муздап, тердейт. Бул белгилер апийим, кырк муун, темгилдүү сасык балтыркан жана башкалар менен ууланууда байкалат. Уу өсүмдүктөр тамак сиңирүү системасынын былжыр челине таасир этет, ич катуу ооруп, жүрөгү айланат, кусат, ич өтөт. Кээ бир өсүмдүктүн гликозиддери жүрөк ишин бузат. Буларга оймок гүл, мончок гүл, адонис, олеандра кирет. Бул өсүмдүктөрдүн ачытмасы дары каражат, ал эми чоң дозасы ууландырат. Кээ бир өсүмдүк уусу боорго таасир этет.
Жаныбар уусу менен уулануу
Колдонулган адабият
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Белеков Кемел Абдылдаевич
Залкар: Көркөм публицистика. – Ф.: Кыргызстан, 1996-ж. – 250 б. ‏‎‏‎
Манастын Айган менен согушу
Таласка көчүп келгенден кийин Алмамбеттин кеңеши боюнча Кенжуттун башкаруучусу Айган канга каршы аттанышат. Айгандын элине жакындаганда жоодон кабар алууга кайгуулга барган Алмамбет кенжуттуктардын Мардуба аттуу аярына жолугуп, аны өлтүрүп, кебин кийип Мардуба болуп алып шаарга кирет. Кандын ордосуна барып, кыз оюндун үстүнөн чыккан Алмамбет оюнга катышып, табышмак айтат. Алмамбет Айган кандын кызы Алтынайга токмок салат. Жар көрүшүүдө Алмамбеттин өпкөнүнөн Алтынайдын бети канап кетет. Шекшинген Алтынай кармаганга буйрук кылат. Тополоңдон пайдаланып Алмамбет качып кутулат. Манас Айганды жеңип, олжо бөлгөндө өзү жактырып калган Алтынайды мен алайын деп Алмамбет суратат. Меңдибай бузуктук кылып Манас менен Алмамбеттин ортосуна чагым салып, Алтынайды Манас алат. Таарынган Алмамбет качат. Манас катуу өкүнүп, Алмамбеттин артынан кууп издешип, аны Сыргак табат. Манас Алмамбеттен кечирим сурайт.
Белеков Абдылда
Ак буудай: Ырлар, поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1967. – 132 б.
Кимсанов Куштарбек
Кыргыз тилинде
Алиппе салтанаты: Мугалимдер үчүн методикалык колдонмо. - Ош, 2000. – 40 б.
Рубаилер. – Ош, 2003. - 64 б.
Бийик максат: Ырлар. – Ош, 2005. (авторлош).
Ар кандай: Ырлар, аңгемелер, ойлор. – Ош, 2008. – 104 б.
Кожогулов Атахан
1992–1993-жж. Бишкектеги №5 Улуттук компьютердик гимназияда тарых мугалими болуп иштеген. 1993-жылдын март айынан Улуттук телерадио корпорациясынын адабий-драмалык башкы редакциясында, 2001-жылдан “Замана” студиясында кабарчы, алып баруучулук кызматтарды аркалап келүүдө.
2008-жылы “Кыргыз Республикасынын Улуттук телерадиокорпорациясынын отличниги” наамы берилген.
Кыргыз тилинде
Деңиз муң: Ырлар жана поэма. – Б.: Бийиктик, 2003. – 108 б.
Латын согуштары
Латын согуштары – Латын союзундагы шаарлардын Рим гегемондугуна каршы жүргүзгөн согуштары. 1-Латын согуштары биздин заманга чейин 496-ж. башталып, Рим башында турган Латын союзунун Кассий келишиминин (493) негизинде калыбына келтирилиши менен аяктаган. Курамына кирген шаарларга бирдей укуктар берилген. Ири аймактарды ээлеп, үстөмдүккө жетишкен Рим менен союздаштардын (Рим сенатына бирдей укукта катышуу, консулдук кызматтарды ээлөө, Рим жарандыгын алуу жана башка талаптарына Римдин макул эместиги) ортосундагы каршылык 2-Латын согушуна (биздин заманга чейин 340–338-ж.) алып келген. Натыйжада Латын союзу жоюлуп, латындардын Рим мамлекетинин курамына киришине алып келген.
Гипервитаминоз
Гипервитаминоз - Тамак-ашта витаминдердин жетишсиз болушу организмдин коргонуу күчүн төмөндөтөт, зат алмашуу процессин бузат, катуу оорулардын себеби болушу мүмкүн (Витамин жетишсиздиги). Айрыкча баланын өсүшүнө жана өөрчүшүнө терс таасир берет. Бирок, бул организмге витаминди чексиз берүүгө болот дегенге жатпайт. Витаминдерди ашыкча кабыл алуу катуу ооруга — гипервитаминозго алып келиши мүмкүн. Гипервитаминоз катуу кармаган жана өнөкөт болуп бөлүнөт. Гипервитаминоз демейде жаш балдарга ата-энелер врач менен кеңешпей витамин каражаттарын бергенде же анын дозасын көбөйтүп жибергенде болот. Д жана А гипервитаминозу көп кезигет.
Жейрендер
Жейрендер (лат. Antilopinae), бөкөн сымалдуулардын бир тукумчасы, буларга төмөнкү түрлөр жана уруу кирет: Африка жейрени (Gazella granti), дамажейрен (G. dama), доркас жейрени (G. dorcas), кызыл күрөң жейрен, жирафсымак жейрен (Litocranius walleri), кызыл мандай жейрен (G. rufifrons), кадимки жейрен (G. gazella), Пельцельн жейрени (G. pelzelni), ичке мүйүз жейрен (G. leptoceros), Спинк жейрени (G. spekei), Судан жейрени (G. tilonura), Томсон жейрени (G. Thomsoni) —, накта жейрендер (Gazella).
Шаарча
Шаарча – шаар тибине кирген калктуу жай. Адатта, шаарча өнөр жайлык, транспорттук, администрациялык, курорттук, илимий ж. б. функцияларды аткара алат, бирок өнүгүүсү боюнча шаардык статуска жете албайт. Калкы шаар калкына кирет.
Бул категория СССР маалында 1920-жылы киргизилген, анда шаар тибиндеги поселка делчү.
Бишкек Ишкер Клубу
Бишкек Ишкер Клубу (БИК) – 2002 жылы, ишкерлердин ишмердик шарттарын жакшыртуу жана Кыргыз Республикасын Орто Азия регионунда эн чон бизнес-борбор кылуу максаты менен тγзγлгон, бизнес лидерлерди бириктирген коомдук уюм.
Клубдун миссиялары
Бугунку кундо БИК бул бизнес-лидерлердин ойлорун бийликтин бардык денгээлинде ийгиликтуу чагылдыргын жана Кыргыз Республикасынын экономикалык саясатына таасири тийген, беделдуу бизнес-ассоциациясы.
Бердикеев Канболот
Чоң апамдын жомогу: Повесть.– Б.: Изат, 1998. – 54 б.
Латыштар
Латыштар, латвиеши (өздөрүн латвиеши деп аташат) – эл, Латвиянын негизги калкы. Россия (18,9 миң, 2002), АКШ (87, 6 миң, 2000), Канада (27,9 миң, 2006), Улуу Британия (30 миң, 2006), Австралия (18,9 миң, 2001), Ирландияда (14 миң, 2006) да жашашат. Жалпы саны 1, 6 млн киши, анын ичинде 1, 3млну Латвияда (2011). Латыш тилинде сүйлөшөт. Динге ишенгендери – протестанттар жана католиктер. Латыштардын ата-бабалары биздин заманга чейин 3–2-миң жылдыкта Латвия аймагын мекендеген балт уруулары (латгал, сел, земгал жана куршей жана башка) болгон. Ошондой эле алардын курамына балтика-финн боюндагы уруулар – ливдердин тукумдары кирген. 10–12-кылымда латыштардын алгачкы мамлекеттик түзүлүшү – Талава, Ерсика жана Кокнесе княздыктары пайда болгон. 12-кылымдын аягында латыштар немистерге, 16-кылымда Литва улуу княздыгына, 18-кылымдын аягында Россия империясына караган. Этностук биригүүнүн натыйжасында латыш эли түзүлүп, 19-кылымда улут катары калыптанган. 1940-ж. Л. СССРдин курамына кирип, 1991-ж. Көз каранды эместик жөнүндө декларация кабыл алган. Негизги кесиби – дыйканчылык, мал чарбачылык, балык уулоочулук. Аялдар негизинен туника сымал узун ак көйнөк, чакмак бел көйнөк – юбка (кээде сарафан) кийип, башына жибек жоолук салынып, ак түстүү чачылуу жамынма жамынат. Кыздар башына шуру бастырылган кызыл түстүү топу, келиндер саймаланган кеп такыя (чепец) кийишет. Эркектер узун күрмө, шым, көйнөк, башына шляпа (майрам күндөрү кара же боз түстүү) кийип, белине кур курчанат. Улуттук тамакашы негизинен дан (негизинен буурчак), сүт, эт азыктарынан даярдалат. Кара буудай, арпадан тартылган пиво, зараң жана кайың ширеси улуттук суусундук катары колдонулат. Салттуу майрамдары – Рождество, Жаңы жыл, Пасха, Иванов күнү жана башка
Кошчиев Эрмек
Алгачкы “Жаз” аттуу ыры 1976-жылы март айында райондук “Октябрь таңы” гезитинде жарык көрүп, кийинчерээк макалалары, ырлары, аңгемелери республикалык гезит-журналдарда жарыяланып, аңгемелери радиодон уктурулган.
Шаар чалдыбары
Кыргызстандын аймагында Койсары (VI-XV кылымдарга таандык), Күрмөнтү (VIII-XII к.), Кегети (VIII-XII к.), Кошойкоргон (X-XII к.), Казарман (XI-XII к.), Кемин (X-XII к.), Кайырма ж. б. шаар чалдыбарлары бар. Эң байыркы шаар чалдыбарлары неолит дооруна, көбү – темир кылымына таандык.
Көзкамандардын Манасты кырк чоросу менен уулантканы
Каныкей түш көрсө Манасты кочкор сүзүп, жамбашы кокустап баса албай калат, ага жардам берейин десе алдынан бир адам чыгып азыр барууга болбойт, баатыр менен көрүшөрүңө жети... деп бара жатканда ойгонуп кетет. Бир кырсык болорун сезип, жети күнбү, айбы, жылбы? — деп бушайманда калат да, мурдатан даярдап жүргөн жашырын үңкүрүнө дүнүйөлөрүн катат. Бакайдын ичинде калганын байкабай, үңкүрдүн оозун бекитип салат.
Саякбай Каралаевдин вариантындагы окуянын курулушу «Мажму аттаварихтеги » Манастын ууланышына жакын Шапак Рысмендеевдин вариантында, Молдобасан Мусулманкуловдун вариантында жана башка манасчыларда негизинен Сагымбай Орозбаковдун вариантына жакын айтылат.
Борбиев Эркин Бейшеналиевич
Мала күндүн батышы: Повесттер жана аңгемелер – Ф.: Кыргызстан, 1983. – 236 б.
В четверг, после дождя: Повести рассказы. – Ф.: Кыргызстан, 1981. – 264 с.
Көлбаев Абдыманап
Жарык көргөн китептери
Жашоо жөнүндө ыр. – Ф.: Кыргызстан, 1995. – 200 б.
Көкөтөйдүн ашы
Бөлүмдүн мазмуну кыргыз элиндеги адам өлүмүнө, аны коюу, эскерүүгө байланышкан салттык расмилерди ирети менен баштан-аяк баяндоого арналган.
Манастын кырк чоросу менен элге кайтканы
Манас өлдү дегенде эл ишенбегени менен Көзкамандарга каршы турар адам жок, Көкчөкөз тең тууганмын деп, Манастын мал-мүлкүнө кол салып, кой деген атасы Үсөндүн тилин албай, кайра аны тилдеп, өз билгенин кыла баштайт. Каныкей мага тийсин деп Мазакени жиберет. Каныкей түшүндө көргөн аян белги жетини көңүлүнө тутуп, жети күн десем бери болуп калар бекен, жети жылга Көкчөкөз акмак көнө койбос, ортосун айтайын деп ойлоп, жети ай аза күтөйүн, андан кийин алам десе макулмун — деп, алдап арачыны жолго салат. Ошол убакта талаадагы жарадар Манаска жолборс келип жолдош болду, жот деген дары чөп берди, илбирс ини болду, искеме деген дары чөп берди, аюу ага болду, ак дары деген тамырды казып берди. Баатыр кадимкидей соо болуп айыгып кетти. Сыргак менен Серекти ээрчитип, баары бүт бойдон кырылып калган эместир, кырк чоронун аман калганы болсо таап, анан элге баралы деген Манас Ат-Башы, Нарынды түрө кыдырып, кырк чорону издеп жөнөдү. Көкчөкөз Манастын ордун батыраак ээлөөнү эңсеп чыдамы кетип, жети ай деп маалкатпай тие турган болсо азыр тийсин — деп Мазакени Каныкейге дагы жиберди. Эми алдаганга көнбөсүн түшүнгөн Каныкей Көкчөкөзгө тийбей турганын айтып, арачысын кубалап жиберет. Көкчөкөз жигиттери менен барып Каныкейдин ордосун талап, ичер тамак, киер кийиминен өйдө тартып алып, күндүз кой, түнүндө короо кайтартып койду. Манастын энесин баш кылып жакындарын кордукка салып, жардам берген адам менен өлбөгөн жерде калышам деп жар чакыртты. Жакып тоого чыга качып кутулду.
Өрмө кара, бурма кара
Өрмө кара, бурма кара (Corydalis pseudoadunca, M. Pop.) - Көп жылдык өсүмдүк. Сабагынын бийиктиги 20-40 см, бир топ жоон, катуу. Жалбырактары үч ирет канаттай тилкелүү, анча чоң эмес бөлүкчөлүү, жалбырак пластинкасы жазы, сабында сегменттери бар, бөлүктөрү отурган. Чачы топ гүлүнүн түп жагы бутактанган же жөнөкөй, бир топ узун, гүлдөрү жыш жайгашкан. Гүл жан жалбыракчалары сызгычтай-ланцеттүү, чел кабыктай, кыска. Гүл сабынын узундугу 5 мм, ичке, мөмөсүндө өтө имерилген. Чөйчөкчө жалбыракчалары майда, узундугу 1 мм, чел кабыктай. Гүл коргонунун узундугу 15 мм, сырткы желекчелери учтугуй эмес, шпорасы кыска, түз жана учу тегерек. Кутучалары салаңдаган, узун, ичке келет.
Борончиев Ысмайыл
Борончиев Ысмайыл (1910–1978) - төкмө акын.
Уулуу өсүмдүктөр
Уу балтыркан
Уу балтыркан — кеңири таралган уулуу өсүмдүктөр. Ал сазда, суу жээгинде өсүп, айрыкча тамыры уулуу. Аны менен ууланганда тез эстен танып, тырышат; ооздон көбүк чыгат, дем алуу токтоп, өлүмгө дуушар болот.
Борончиев Ысмайыл
Шамбет: Поэма жана ырлар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1958. – 106 б.
Кубатова Сүйүнбүбү
2009-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү.
Перу
Экономикасы
Байыркы инк дооруна чейинки мезгилден кооз карапалар жана оюм-чийимдер сакталган. 15–16-кылымдарда кездемени көрктөп токуу, металл буюмдарды жасоо өнөрү да өнүккөн. Алгачкы коом маданиятын алмаштырган инк мамлекетинин маданияты өрүш алган (Кускодогу күн храмы, сепилдер ж. б.), испан маданиятынын таасири менен рельефтүү оюм-чийимдүү имараттар курулган. Лимада Санто Доминго монастыры (16-кылым), Сан- Педро чиркөөсү (1623–38), Сан-Франсиско монастыры (1653–57), Мерсед, Сан-Агустин жана Санта-Тереса (17-кылым) монастырлары, маркиз Торре Тарленин (18-кылым) сарайы бар. 19-кылымда архитектурада француз классицизмин тууроо басымдуулук кылса, 20-кылымдын орто ченинен азыркы архитектуралык принциптеги административдик бийик имараттар, мейманканалар, турак үйлөр (архитектор М. Бьянко, С. Агурто Кальво, Э. Сейоане Рос ж. б.) тургузулуп, айрым шаарлар кайра курулган. 20-кылымдын 1-жарымынан Перу сүрөтчүлөрү европалык жана америкалык ар кандай агымдар (академизм, модернизм) менен күрөшүп, элдик турмушту жана салттарды чагылдырууга аракеттенишкен (X. Сабоголь ж. б.).
Гиперемия
Кан тамырлык (пассивдүү) гиперемия тырык, шишик, кан тамырлардын варикоздук кеңейиши жана башка кан тамыр капталын кысканда, жүрөк ишинин начарлашынан кан тамыр канынын агышы өзгөргөндө болот. Мында кан өтө жай агып, ал тургай токтоп калат. Ткандарга кычкылтек жетишпей, кан тамыр капталынын өткөргүчтүгү жогорулап, ак шишик басат. Дарылоо себебине жараша жүргүзүлөт.
Абылкасым, Абдылкасым
Абылкасым, Абдылкасым— "Манас" эпосундагы кейипкер, Атемирдин иниси. Сагымбай Орозбаковдун вариантында Жакып Санирабигага куда түшүп келгенден баштап аны келин кылып алып кеткенге чейинки окуяларда катышат. Санирабиганы кандын (кан Манастын) никейине бердик деп аны Каныкей деген титул аты менен биринчи А. атаган (Сагымбай Орозбаков, 2. 416).
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Абыш (Кошабыш)
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Түлөберди манасчы
Таластагы жетиген уруусунун коңурат уругунан чыккан, уламалуу манасчылардын бири Түлөбердинин да кантип, кандай себеп менен манасчы болуп калгандыгы тууралуу, манасчылыгынын канчалык өңүттө болгондугу тууралуу так маалыматтар жок. Анын өз элин “Манас” айтуу аркылуу жоодон сактап калгандыгы жөнүндө гана аңыз айтылат. Ал мындайча: “Илгери ошол Түлөберди жашаган чөлкөмгө жоо келет. Жоокерчиликтин эски ырымы менен туу кандамак болушкан алар туткун кармоого киришет. Ошентип туткунга Түлөберди түшүп калат. Туткунда келаткан Түлөберди акыркы күнүм ушул экен деп ойлойт да, “Манасын” айтып кирет. Туткунубуз ырчы экен деген тигилер анын ырына кызыгып, угуп-көрүп, ыры бүткөн соң өлтүрмөк болушат. Бирок ырчынын ыры түгөнбөйт. Бир күн айтат, түгөнбөйт, эки күн айтат, түгөнбөйт, үч күн айтат, түгөнбөйт... Ошондо гана аскербашы: “Биз жоонун касиеттүү кишисин кармап келген экенбиз. Мындай киши менен туу кандалбайт. Жолубуз болбой калган экен, кайттык артка!” – деп, ат башын кайра артка бурган экен дейт.
Түркстан фумариоласы
Түркстан фумариоласы (Fumariola turkestanica, Korsh.) - Бийиктиги 6–10 см келген өсүмдүк. Жалбырактары узун, жип сымал жалбырак саптуу, эки ирет учтуу жалбырактуу; сегменттери узун саптуу, бөлүкчөлөрү сапсыз, бүтүн кырдуу, 2–3 айчыктуу же бөлүктүү. Гүл тобу (2–10 гүлдөр) жалбыракка тушташ жайгашкан, гүл саптары жалбырактан бир аз кыска, чачы топ гүл, кыскарган же чатырчадай. Гүл жанжалбыракчалары өтө кичинекей, түрпүчөдөй; гүл коргону сары, сырткы желекчелери жазы, жалпак сымал, төмөнкүсү тескери жумуртка сымал, жогоркусу ичке, тескери жумурткадай, түбүндө кап сымал уркуйган жери бар, бирок текөөрчөсүз; желекчелери ичке жана кыска. Мөмөсү – бир уруктуу жаңгакча, узундугу 3 мм дей, туурасы 1 мм ге чейин, бышып жетилгенде карайган.
Лахути Абулкасим Ахмедзаде
Лахути Абулкасим Ахмедзаде (4. 12. 1887, Батыш Иран, Керманшах – 16. 3. 1957, Москва) – тажик акыны. 1905–11-жылдардагы Ирандагы революциянын катышуучусу. 1922-жылдан СССРде жашаган. СССРге келген соң тажик поэзиясын түптөөгө катышкан. 1925–30-ж. Тажик ССР Эл агартуу комиссарынын орун басары, 1934-жылдан СССР жазуучулар союзунун секретары болгон. Чыгармалары 1907-жылдан жарыялана баштаган. Алгачкы ыр жыйнактары: «Жазгы баар», «Лахутинин берметтери» экөө тең 1921, фарси тилинде) «Кремль» (1923), «Жаратуучу тапка» (1933), «Таалай Мекени» (1935), «Танянын жеңиши» (1942), «Кыйышпастар» (1943) деген поэмалардын автору. Анын Фирдоусинин «Шахнамесинин» сюжети боюнча жазган «Кава уста» поэмасынын либреттосуна А. Баласанян опера койгон. Согуштан кийин Лахутинин тандамал ырлары үч жыйнак болуп басмадан чыккан. Ал А. С. Пушкин, В. В. Маяковский, У. Шекспир, Лопе де Вега жана башка акын-жазуучулардын чыгармаларын тажикчеге которгон. Чыгармачылыгында перс жана тажик адабиятынын салттарын нуска тутуп, поэзияга фольклордук негиздеги жаңы поэтикалык форма, өлчөм киргизген. Лахутинин чыгармалары СССР, Европа, Азия элдеринин тилдерине которулган. Ленин ордени менен сыйланган.
Осмонкул Бөлөбалаев
Жарык көргөн китептери
Кыргыз тилинде
Үлүшпайданы каттоо
Үлүшпайданы каттоо – үлүшпайда алуучу акциялардын баардык кармоочуларын каттоо. Акция кармоочуларды Ү. к. жүрүшүндө, эреже катары, үлүшпайда которулуучу эсептин дареккаты маалымадалат.
Нооруз манасчы
Элден мурун үйрөнүп,
Нооруз ырчы каяктан” – деген Тоголок Молдонун гана эскерүүсү бар.
Кара-Суу (Ат-Башы району)
Кара-Суу — Кыргызстандын Нарын облусунун Ат-Башы районундагы айыл. Кара-Суу айыл аймагына кирет.
Калкы
Калкы - 3995 киши. (2009)
Бул айылдан чыккан инсандар
Тилчи окумуштуу Абдыкадыр Садыков, ветеринар окумуштуу Өмүркул Дүйшөкеев, тарыхчылар Токторбек Өмүрбеков, Мурат Иманкулов, математик Асан Өмүралиев, ишкер Аскар Салымбеков жана башка анын туугандары, ж.б. инсандар ушул кыштактан чыккан.
Алай искандерасы
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Июнда гүлдөп, июлда уруктайт. Уругу аркылуу көбөйөт.
Өстүрүү
Маалымат жок.
Агылык
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Жуманалиев, Тынчболот Дадыйевич
Кыскача өмүр таржымакалы
1982-жылы Кыргыз Улуттук Университетинин тарых факультетин аяктаган.
Гамадрил
Гамадрил (лат. Papio amadryas, L. 1758) — павиандар уруусундагы маймылдардын бир түрү.
"Манас" эпосу. Сагымбай Орозбаковдун варианты
Кытайлардын Анжиянды бийлеп турган белгилүү чоң кандарынын бири, Коңурбай баатырдын атасы Алооке кыргыздарды кыйратып чаап, Манастын көзүн тазалоо үчүн көп кол жыйып камданат. Анын кабарын уккан Манас артынан арбын черүү ээрчитпей кырк чоросу менен гана аттанып, согушка камданып котолоп жаткан душмандын сансыз колун аралап өтүп, Алоокенин ордосуна баса барат. Сынчы, кыраакы, кыйды Алооке жаш баатырдын айбат-сүрүн көрүп, алы жетпесине көзү жетип, урушсуз багынганын билдирет. Ак үйлүү кылып өз уулу Боокени, агасынын уулу Ыбышты Манаска кошуп берет. Оогандын каны Шоорук жаңыдан көчүп келген кыргыздарды чаап алмак болуп колу менен аттанып, Алайга жайгашкан нойгуттарды четинен талап кирет. Акбалтадан кабар уккан Манас шашылыш аттанып, согушта жеңилген Шоорук амандык сурап жарашып, кызы Акылайды баш кылып кырк кыз тартуу тартат. Акылай өзү көптүн ичинен тандап келип Манаска тиет. Эпосто Алмамбеттин окуясы деген шарттуу аталыштагы анын Манаска келишине чейинки өмүр жолун баяндаган өзүнчө чоң бөлүм берилген. Анда бул каармандын тегинен тартып, туулушу, балалык чагы, качан, кантип Манаска келип кошулганы деталдаштырылып, кеңири сүрөттөлөт. Алмамбеттин атасы Соорондук (С. Каралаевдин варианты б-ча Азиз кан), ал бүткүл кытай аскерлерин башкарган өзгөчө чоң даражалуу адамдардын бири. Соорондук узак убак баласыз жүрүп, Алмамбетти көрөт. Жашынан зээндүү, терең акылга ээ Алмамбет сергектиги м-н өзүн окуткан мугалимдерин да таң калтырып, эрте жетилет. Ашкере акылдуу жана өзгөчө калыс катары калың журтка атагы чыга баштаган баласына атасы анын жаш экенине карабай кандык ордун, бүткүл кытай аскерлеринин башчысы мансабын өткөрүп берет. Мындай жооптуу кызматтарды аткарууда ал өзүн адилет, калыс акылман жана чечкиндүү башчы катары көргөзөт. Алмамбеттин даңкы башка элдерге жетет. Ээрчиткен жигиттери менен ууда жүргөн Алмамбет казактардын баатыры Көкчөгө жолугуп, андан мусулманчылыктын жолун угат да, ислам динин кабыл алат. Үйүнө кайтып, ата-энесине, элине ислам дининин жолун түшүндүрүп, мусулман болгула деп өтүнөт. Эне-атасы да, эли да тилин албайт, атасы ата динден безиптир, муну кармап өлтүргүлө деп буйрук берет.
Кыргыздарды кытайлар бөлүп туш-тушка таратканда Жакыптын агасы Үсөн түндүк тарапка айдалган экен. Ал жактан аялы өлүп, калмактан аял алып, Көзкаман атыгып, жан сактап жүргөндө Манастын кабарын угуп, балдары м-н кеңешип, элге бармак болуп көчүп жөнөшөт. Оогандыктардын каны Түлкү деген өзү үйүндө жокто Кошойдун эли катагандарды чаап алып, Кошой баатырдын жалгыз баласын өлтүрүп кетиптир деген кабар угуп Манас шашылыш камданып, Түлкүгө каршы аттанат. Бирок, Түлкүнүн иниси Акундун акылы жетиктиги менен эки эл кырылышкан согуш болбой жарашат. Түлкү катасын мойнуна алып, тартуу тартат жана кандыгын иниси Акунга өткөрүп берет. Акунга ыраазы болгон Манас аны менен достошот, балалуу болсок балдарыбызды достоштуралы, жок бирибиз эркек, экинчибиз кыздуу болсок кудалашалы деп убадалашып, бел куда болушат. Памустун ордуна кан болуп Ташкенди бийлеп турган Көкөтөй кандын уулу Бокмурун Түлкүнүн кызы Канышайды жактырып калгандыктан Манастын акылы боюнча Бакай баш болуп барып, калың төлөп Канышайга куда түшүшөт.
Чыгарманын корутунду бөлүгү – Кичи казат. Ичи агарбаган Коңурбайдын куйтулук аракетинин натыйжасында кайра кармаш башталып, Манас жакын жардамчы баатырларынан, минген аты Аккуладан ажырап, өзү жарадар болот. Баатыр жараатынан каза таап, ага арналып күмбөз салынат.
Бронх астмасы
Бронх астманын пайда болушу
Аны менен кээ бир химиялык жана физикалык факторлорду — аллергенди сезгич кишилер ооруйт. Бронх астмасы инфекциялуу аллергиялык жана инфекциясыз аллергиялык болуп бөлүнөт. Инфекциялуу аллергиялык түрүн бактериялар, вирустар жана башка микробдор пайда кылат. Ал көп учурда дем алуу органдарынын же мурундун кошумча кобулдарынын өнөкөт ооруларынын негизинде болот. Бул ооруларды козгоочу микроорганизмдердин тиричилик аракетинен, алардын ажырашынан, ошондой эле сезгенүү процессинен пайда болгон заттар аллерген болушат. Инфекциясыз бронх астмасын ар кандай аллергендик заттар пайда кылат. Алсак, тамак-аш аллергендери (балык, жумуртка, шоколад, бал, сүт жана башка), чаң аллергендери (ар кандай чөптөрдүн гүл чаңчалары), үй буюм аллергендери (үйдөгү буюмдардын чаңдары, малдын, куштун жүнү), турмуш-тиричилик, химия жана дары-дармек аллергендери (антибиотиктер, кан, плазма, вакциналар) жана башка бронх астмасынын пайда болушуна климат факторлору да таасир берет; оору жаз жана күз мезгилинде, шамал болгондо, аба температурасы кескин өзгөргөндө күчөйт.
Агыш
Агыштай эрди көргөмүн...
Айгүл гүлү
Эл арасында кеңири айтылып келген уламыштын маани-маңызы төмөнкүчө: "Илгери бул Карабулак аймагында бир бай жашайт экен. Анын ай чырайлуу Айгул аттуу кызы болуп өзүнүн наздыгы, сулуулугу менен башкалардан айырмаланып, адептүүлүгү жана эмгекчилдиги менен ата-энесин кубанычка бөлөп келет. Айгул бой тартып эрежеге жеткенде ай жамалы ачылып сулуу кызга айланып, ошол эле айылдагы Козулан деген баатыр, эмгекчил жигитти сүйүп калат. Эки жаштын ата-энеси да балдарынын купул сезимдерин байкап калышып билдирбестен той камын коро башташат.
Тянь-Шань сибирчиси
Өстүрүү
КР УИАнын Ботаникалык багынын дендрарий-коругунда бир нече жолу эгилген. Уругун күзүндө сепкенде көчөттөрү апрелде чыгат. Температуранын жогорулашынын жана абанын кургактыгынын кесепетинен кийинчерээк солуп калат.
Кыргыз Республикасынын эл мугалими
Кыргыз Республикасынын эл мугалими — ардак наам. 2000-жылы Кыргыз Республикасынын Президентинин Указы менен белгиленген. Билим берүү тармагында 25 жылдан кем эмес эмгектенген жогорку билимдүү, өзүнүн педагогикалык иши жагынан өзгөчө айырмаланган, тажрыйбалуу, Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген мугалими, Кыргыз Республикасынын билим берүүгө эмгек сиңирген кызматкери наамдарын кеминде 5 жыл мурун алган мугалимдерге берилет.
Адам ата
Адам ата — (арапча Адам - киши, сөзмө-сөз «топурактан жасалган») - алгач Библия, кийин Куранда айтылган Кудай жараткан алгачкы адамдын аты, адамзаттын атасы. Куранда: «кудурети күчтүү Кудай оболу Асман менен Жерди жаратты... Кудай: «Жарык болсун!» - деди, жарык болду, жарыкты - күн, караңгыны - түн деп атады. Кийинки күнү Океандын үстүнө көк чүмбөтүн көтөрүп, ... сууну - деңиз, океан деп, жерди кургак деп атады. Төртүнчү күнү Ай менен Күндү, жылдыздарды дүйнөгө келтирди. Бешинчи күнү балык жана макулуктар менен канаттуулар жаратылды. Алтынчы күнү жер бетинде буттары менен басып, боору менен сойлогон жаныбарлар, макулуктар, бака-чаян, курт-кумурскалар пайда болду. Ошол алтынчы күнү акыр соңунда Адам атаны, Обо энени жаратты. Жетинчи күнү жараткан тыныгып дем алган. Ал күн жекшемби деп аталды», деп берилет. Аллах ага бардык буюмдардын аттарын үйрөтүп, периштелерден жогору көтөргөн. Аларды адамзаттын алдында жүгүнөсүң деп буйрук берген. Адам ата жубайы менен асмандагы бак-дарактуу бейиште эч нерседен кем болбой жашаган, бирок аларга бейиштин бир дарагындагы жемиштен жешке тыюу салынган. Ибилистин тукуруусуна көнүп, тыюу салынган жемишти жеп коюшкан, ошондон баштап өзүлөрүнүн жылаңач экендигин байкашкан, кийин жазаланып жерге куулуп, өмүр бою, өзүлөрү гана эмес, тукуму да эмгектенүүгө мажбур болушкан. Уламага караганда Адам атанын денеси үчүн топурак Мекеден жана Йеменден алынган. Ар кыл расаларга, тилдерге, этностук топторго кирген элдердин бардыгынын ататеги Адам атага барып такалат. Уламыштарда Адам ата - Алланын жараткан пенделеринин алгачкысы, Мухаммед - пайгамбарлардын акыркысы деп эсептелет.
Ольга четиндиги
Ольга четиндиги  (Sorbaria olgae, Zinserl) - Жайкысын жашыл, бутактары жылаңач, жалбырактары түгөйсүз канаттуу, узундугу – 10-20 см, учтуу сызгычтай 15-19 жалбыракчалардан турган жан жалбырактуу бадал. Жалбыракчалары жумуртка сымал ланцеттей, узундугу 2,3-5 см, туурасы 0,8-2,3 см, кош тишчелүү, кырдуу, теги тегерек же бир аз ичке, учу учтуу же бир аз имерилген, үстү жагы жылаңач, асты жагындагы тарамыштары сейрек, жөнөкөй түкчөлүү. Топ гүлдөрүнүн узундугу 15-25 см, туурасы 8-15 см, түксүз. Желекчелери түксүз, узундугу 2-3 см, имерилген.
Кумар уулу Бекмурат
Эл оозунда Балыкооз деген ылакап аты белгилүү бул манасчыга да салттуу түш көрүү негизги себеп болгон. Ал жаш кезинде Наманганга мал айдап баратып жаанга калат. Жаандан корголоп, Манастын күмбөзүнө баш калкалап, анда жатып уктап кетет да, түш көрөт. Түшүндө Манас кырк чоросу менен келип, бизди айтып жүргүн деп табыштайт да, минип жүр деп тору кунан берет. Түшүндө берген кунанды Балык Наманганга бараткан жолунда, Кабак деген жерден кармап минет. Намангандын Кушбегине жеткенде, жолдогу көргөндөрүн, түшү жөнүндө айтып берет. Кушбеги “Манас” айтып берүүсүн өтүнөт. Биринчи жолу ошол жерден “Манас” айтат. Кушбеги аябай ыраазы болуп, аттап-тондоп, Таластын бийлерине кат жолдоп, жакшы тосуп алгыла деп узатат. Ошондон тартып, Балыкооздун өмүрү жалаң сыйдын үстүндө өтөт.
Калың эттен ажырап,
Адашбаев Турсунбай
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Наватордук (адабият)
Кыргыз адабиятын биз Новатордук адабият дейбиз, анткени анын алдыңкы өкүлдөрү, биринчиден, турмуш көрүнүштөрүн терең өздөштүрүштү жана чыгармалары үчүн бул нерсени баалуу булак кылып пайдаланышты, экинчиден, элдик оозеки чыгармачылыктын жана элдик ырчылардын ыр, поэмаларынын салттарын, үчүнчүдөн, дүйнө адабияттын, боордош элдердин адабияттарынын прогрессчил жактарын өздөштүрүштү жана өздөрүнүн жекече жаңы табылгаларын кошту. Кыргыз поэзиясын Ж. Турусбеков саясий публицистикалык ыр-поэмалары, ыр түзүлүшүндөгү жаңычылыктары менен байытса, А. Осмонов философия ойлору терең, конкреттүү жана романтикалуу стили менен андан ары поэзиябыздын диапазонун кеңитти. С. Эралиев болсо эркин ыр формасынын кыргыз поэзиясында биротоло жашап калышын өз изденүүлөрү менен далилдеп берди, албетте, булар алардын новаторлугун белгилөөчү шарттар.
Андрей Сахаров
Кыскача өмүр баяны
1942-жылы СССР Курал-жарак эл комиссардыгынын карамагына, андан Ульяновск шаарындагы ок (патрон) чыгаруу ишканасына жиберилет. Дал ошол 1942-жылы калың металл чопкутту көзөөчү окту көзөмөлдөө боюнча жаңы усул ойлоп табат.
Укук коргоо жаатындагы ишмердиги
Ошол эле 1975-жылы Сахаровго Нобел Тынчтык сыйлыгы ыйгарылган.
Бирок ошол эле жылы СССРде анын саясий ишмердүүлүгүн айыптаган жаматташкан каттар жана кайрылуулар арбын жарык көрөт. Аларга ошол учурда бир катар акын-жазуучулар жана башка интеллектуалдар да кол коюшкан.
1977-жылы сентябрда Өлүм жазасы маселелери боюнча уюштуруу комитетине кат жазып, анда өкмөттөрдү СССРде жана башка мамлекеттерде өлүм жазасын алып салууга чакырган.
Камакка алуу жана сүргүн
1983-жылы июлда төрт советтик академик (Александр Михайлович Прохоров, Георгий Константинович Скрябин, Андрей Николаевич Тихонов жана Анатолий Алексеевич Дородницын) кол койгон “Абийир менен ар-намыстан айрылган чакта” («Когда теряют честь и совесть») деп аталган кат (газета «Правда», 2 июля 1983) жарыяланып, анда А.Д.Сахаровдун коомдук ишмердиги кескин сынга алынган.
1984-жылы май айында жубайы Е.Боннэрге каршы кылмыш иши ачылып, куугунтук жүргүзүлүп жатканына байланыштуу 26 күнгө созулган экинчи жолку саясий ачкачылык чарасын жарыялаган.
Эс тутум
Беларуста А.Д.Сахаров атындагы Эл аралык мамлекеттик экологиялык университет бар.
1988-жылы Европарламент Андрей Сахаров атындагы “Ой жүгүртүү эркиндиги үчүн” сыйлыгын негиздеген, бул сыйлык жыл сайын адам укуктары жаатында айрыкча иш жүргүзгөндөргө ыйгарылып келет.
Академик окумуштуу жана укук коргоочу Андрей Сахаровдун өмүр жолу тууралуу узун сабак кеп эми гана башталууда.
Унаа каражатын экипажы менен ижаралоо келишими
Унаа каражатын экипажы менен ижаралоо келишими – КР жарандык мыйзамдарында каралган ижарага алуу келишиминин өзгөчө түрү. Унаа каражатын экипажы менен ижаралоо (убактылуу ижарага алуу) келишими боюнча ижарага берүүчү ижарага алуучуга унаа каражатын акы үчүн убактылуу ээлик кылууга жана пайдаланууга берет жана аны башкаруу жана техникалык жабдуу боюнча (өз күчү менен) кызмат көрсөтөт.
Жемиштер
Жемиштер. Жапайы, эгилме, бадал жана чөп өсүмдүктөрдүн жемиштеринин даамы жакшы, тамак сиңирүүнү жакшыртуучу витамин, клетчатка, кант, органикалык кислота жана пектин заттарына бай. Ичегидеги чиринди заттарды бөлүп чыгарууга жардам берүүчү пектин заты
Адылбек
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Адыл Баатыр
Субандын уулу Адыл акыйкатта баатыр адам болду, бирок баатырлыгынан пайда корбоду.
Ала-Тоонун жолборсу
Наркескен менен сулатып
''"Сарыбагыш-Бугу салгылашы" (казал ыр). Алдаш Молдо (Алдаяр Жээнике уулу) 1992-жыл. 34-бет.''
Бакашова, Жылдыз Кемеловна
Коомдук ишмердиги
2012-жылдын апрел айында ал Кыргызстандын Жогорку Кеңеши тарабынан КР Коомдук телерадио берүү корпорациясынын Байкоочу кеңешинин мүчөлүгүнө шайланды.
Адхам Аслам (Ахматов)
Адхам Аслам (Ахматов) (1939, Самаркан шаары) — тажик совет котормочусу, жазуучу. Навои атындагы Самаркан мамлекеттик университетинен билим алган. А. боордош элдердин "Манас" эпосундарун, фольклорун тажик тилине которот. Анын ичинде «Манасты» да биринчи болуп тажик окурмандарына тааныштырган.
Гастрохизма
Гастрохизма (лат. Gasterochisma melampus) —  скумбрия балыктарынын бир түрү.
Жеңил атлетика
Жеңил атлетика — спорттун негизги түрү. Ага түрдүү аралыкка басуу, чуркоо, бийиктикке жана узундукка секирүү, ыргытуу жана башка кирет. Жеңил атлетика менен машыгуу булчуңдарды өстүрөт, жүрөк-кан тамыр, дем алуу жана нерв системасын, таяныч-кыймыл аппаратын бекемдейт, зат алмашууну жогорулатат, организмди чыңдайт. Жеңил атлетика менен машыгуу көбүнчө ачык жерде, таза абада өткөрүлгөндүктөн анын ден соолукту чыңдоого артыкчылыгы бар. Азыркы кездеги жеңил атлетика спорту беш бөлүмдөн: жөө басуу, жүгүрүү, секирүү, ыргытуу жана жеңил атлетиканын көп түрүнөн турат.
Кулманбетов Асанбек
Сыйлыктары
2006-жылы “Калемгер” адабий чыгармачылык ийриминин мыкты аңгемелер боюнча сынагында байгелүү орунга ээ болгон. Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун Ардак грамотасы менен сыйланган.
“Балбай” (поэма)
Казактардын Сокбакбай деген, Ыртыштан келген чоң каракчылар болгон. Ошолордун 15 жигити 3 миң чамалуу жылкыны айдап бараткан жерден 25 жигит жолду тосуп, Эген суусунун жээгинде капчыгайдын оозун бууп, келаткан жылкыларды алып калган. Артта кыргыздар бар да. Ошол жерде чоң чабыш болуп, Сокбакбайдын иниси Капкабай деген аркы өйүздөн сууга кирет. Берки өйүздөн Балбай кирип, суунун ичинде кармашып, Балбай желкеге сол колу менен урган экен. Урганда шар сууда агып кеткен экен. Андан кийин Ормон менен дене салгы беттешкен учурда, жар чакырганда Ормондор, эр Жантөрөнүн, Агыбай баатырдын, Абылмейиз баатырдын айрым дөңгүттөрү менен беттешкен экен Балбай. Орустар келгенде чет менен кошо чиркөө салышкан дайыма. Ысыккөлдө Манасты деген жер бар. Ошол жерге 200 чамалуу кыргызды орустар чокундурганга аракет кылышкан. Балбай ошону уккандан кийин атчан жигиттер менен барып, аттын үстүнөн карабараң менен аткан экен. Иконго тийип огу, поп алтарга кире качыптыр. Ошондон өрттөп жиберишкен. Бала чагынан тайга минип өскөн, атка мыктылыгынан жоокердик майдандарда ар кандай амалы болгон ат үстүндө. Ошон үчүн бул жеңишке көп ээ болгон.
Биринчи Май (Ат-Башы району)
Биринчи Май — Кыргызстандын Нарын облусунун Ат-Башы районундагы айыл. Талды-Суу айыл аймагына кирет.
Назаркул Ишекеев
Кыскача өмүр таржымалы
Назаркул Ишекеев 1955-жылы 18-февралда Кыргызстандын Нарын облусуна караштуу Кочкор районундагы Кум-Дөбө айыл өкмөтүндө туулган (Кум-Дөбө айылы мурдагы Төрт-Күл айылы мурдагы Кочкор-Ата совхозуна караштуу болгон). Улуту - кыргыз. Бабалары сарыбагыш уруусунун черикчи уругуна кирген.
1996-ж. профессор наамын алган.
Гапаров Мурза
Гапаров Мурза (22-март 1936-жыл, Ноокат району – 2002-жыл, Бишкек шаар) — жазуучу, прозаик, драматург, кинодраматург. 1936-жылы 22-мартта Ноокат районундагы Нойгут айылында туулган. 1962-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн. 1965–1967-жж. Москвадагы Жогорку сценардык курсунун угуучусу болгон.
Тарыхы
Академик К.Юдахин жана З.Кайназарова жөнүндө документалдуу фильмдердин жана ондон ашык хроникалык-документалдык фильмдердин сценарийлеринин автору.
Назаркул Ишекеев
Кыскача өмүр таржымалы
2019-ж. К.Тыныстанов атындагы Ысык-көл мамлекеттик университетинин Ардактуу профессору. 2017-жылдын 5-январынан тарта Кр Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиянын төрагасы болуп иштеп келет.
Үй-бүлөсү тууралуу маалымат
1994-жылы жактаган педагогика илимдеринин доктору даражасы боюнча диссертациясынын темасы: “Кыргызстандын мектептеринде кыргыз адабиятын окутуунун тарыхы жана анын азыркы таптагы көйгөйлүү маселелери”.
Негизги илимий–методикалык эмгектери
2005-ж. Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу  Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиянын    “Кыргыз тил” төш белгиси.
Гилязетдинов, Ильгиз Талипович
Кыргыз тилинде
Сиздин таанышыңыз эмеспи?: Сатиралык аңгемелер, интермедиялар. – Ф.: Кыргызстан, 1983. – 155 б.
Кариофилдер
Кариофилдер (лат. Caryophyllaeidae) — тасмакурттардын бир тукуму.
Даникеев, Өскөн
Кыскача өмүр таржымакалы
Билим берүү тармагында биринчи болуп кыргыз тилинде «Сызма геометрия» окуу китебин жазган (1970-ж.). Ошондой эле «Инженердик графика боюнча орусча-кыргызча терминологиялык сөздүгүн» (1974-ж.) түзгөн.
Ө.Даникеев СССР жазуучулар союзунун адабий фонд башкармалыгынын, Кыргыз Республикасынын шайлоолор боюнча Борбордук комиссиясынын, ошондой эле республикалык, эл аралык бир катар уюмдардын мүчөсү болгон. 1984-жылдан бери Кыргызстан тынчтык фондусунун төрагасы. Кыргыз совет энциклопедиясынын техникалык редакциясынын мүчөсү.
Лезгинка
Бийдин сүрөттөлүшү
Бийде эки элес жаратылат: Эркек "бүркүттүн" туурап, жай жана учкул кыймылдарды алмаштырып турат; Аял болсо "ак куунун" элесин салып, көрктүү калкып, колдорун жай кыймылдатат.
Кулматова Айниса
Кулматова Айниса – жазуучу. Кочкор районунун Кум-Дөбө айылында 1949-жылы 31-мартта туулган. 1966-жылы Нарын шаарындагы Токтогул атындагы орто мектепти бүтүргөн. 1971-жылы СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин кыргыз филология факультетин ийгиликтүү бүтүрүп, эмгек жолун Кыргыз ССРинин мамлекеттик телерадио комитетинин балдар жана жаштар үчүн уктуруулар редакциясына редактор болуп иштөө менен баштаган. Балдар жана жаштар «Жигер» чыгармачылык өндүрүштүк бирикмесинде башкы редактор, Кыргыз мамлекеттик телерадиокомпаниясында баяндамачы болуп эмгектенип келет.
Кыргыз тилинде
Чолпон: Балдар үчүн аңгемелер жыйнагы. – Б.: Мектеп, 1982. – 70 б.
Ноокат аска бетиндеги сүрөттөр
Колдонулган адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Абсолюттук идеализм
Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
Даутов Кадыркул
Ырдын өмүрү: Адабий-сын макалалар жыйнагы. – Ф.: Кыргызстан, 1977. – 112 б.
Орто Азия алмуруту
Биологиялык өзгөчөлүктөрү
Алмуруттун чыгышазиялык топторуна же алардын гибриддерине таандык. Алар үчүн мезофиттүү, тыным мезгили кыска, суукка чыдамсыз, козукарын илдеттерине туруктуулук мүнөздүү. Уругу менен жана тамыр көчөттөрү менен көбөйөт. Апрелң- май айларында гүлдөп, сентябрң-октябрң айларында мөмөлөйт.
Саны
Бирин-серин кездешет.
Кулуев Шабданбек
1987-жылы “Эмгек ардагери” медалы, 1993-жылы “Кыргыз Республикасынын эл агартуусунун отличниги” төш белгиси берилген.
Ал Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик гимнинин авторлорунун бири болуп, 1994-жылы “Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер” наамы берилген.
Колдонулган адабияттар
http://knews.kg/2011/08/gosudarstvennyie-i-obschestvennyie-deyateli-kyirgyizstana-nagrajdenyi-ordenami-i-zvaniyami-spisok/
Курманбаев Карачал
Кыргыз тилинде
Белегим: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1986. – 76 б.
Ажымоолук жөнүндө уламыш
Колдонулган адабияттар
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Лейпциг
Алгач 1015-жылдан эскерилет. 13–15-кылымда Саксониянын административдик борбору. Лейпцигде 15-кылымдын аягынан китеп басылат. Лейпциг – Германиядагы орто кылымдан берки музыкалык борбор. 1212-ж. Ыйык Фома чиркөөсүндө ыр мектеби ачылып, эркек балдар хору түзүлгөн (учурда «Томанерхор»). 1802-жылдан консерватория (Ф. Мендельсон уюштурган), дүйнөгө белгилүү музыкалык басма иштейт. Шаардын тарыхый борборунда чиркөөлөр (13–16-к.), 16–18-кылымдын курулуштары сакталган. Лейпцигде жыл сайын дүйнөгө белгилүү китеп көргөзмө-жармаңкеси, кыска метраждуу даректүү фильмдердин жана музыка фестивалдары, баалуу терилер аукцион көргөзмөлөрү өткөрүлүп турат.
Словакия
Словакия (Slovensko), ырасмый аталышы — Словак Респу́бликасы (Slovenská republika) — Борбордук Европадагы мамлекет.
Негизги маалымат
Жауропанын чордонунда жайгашкан. Континенталдык мамлекет, деңизге чыгуу жолу жок. Кургактыктан Украина, Полша, Чехия, Австрия жана Мажарстан менен чектешет.
Курманова Айшаке
Кыргыз тилинде
Көңүл көктөмү: Ырлар. 2-китеп. – Б.: Бийиктик, 2008. – 329 б.
Жети кандын чатагы («Манас» эпосу)
Аш бүтүп, эл тарагандан кийин өзүм баш болуп барып Манасты алдыңарга жыгып берем — деп тыйып койгон экен. Аш тарагандан жыл маалына айланганда он үч кан чогулуп алып, баягы убадаңыз кана? — дешипКошойгобарышат. Кошой камырабай: колуңардан келсе барып Манасты чаап ала бергиле, келбесе тим болгула, карыган кишини эрмектеп тамаша кылбагыла, менин тилимди алсаңар жөн жүргүлө — деп коёт.