cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пята-Яха (Пяседай-Яха куймасы)
Пята-Яха — Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пяседай-Яха дарыясынын сол жээгинен 51 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 51 км.
Черная Уса дарыясы
Чёрная Уса — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Уса дарыясынын оң жээгинен 126 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кондома дарыясын кошпогондо, Томдун башатынан Новокузнецк шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томь, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Спонтандык нурлануу
Спонтандык нурлануу - дүүлүккөн абалдагы атомдордун жана башка квант системаларынын өзүнөн өзү электр-магнит нур чыгаруусу.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Автомобиль жолу
Автомобиль жолунун туурасынан кесилгендеги көрүнүшүн аныктоочу негизги элементтери:	в чекиттеринин ортосундагы аралык а — топурак төгүлгөн тилкенин туурасы (эни), б — жолдун автомобиль жүрүүчү бөлүгү, г — жолдун автомобиль убактылуу токтой турган четтери, д — жолду бөлүүчү жантайма арыкча; е — кашат тилкеси, бул жерде жөө адамдар жана велосипедчендер жүрө турган жол салынат, байланыш каражаттары орнотулат.
Аманбек Жапаров
Театрдагы өмүр
Аманбек Дилденбай уулу Жапаров Нарын шаарындагы Муратбек Рыскулов атындагы Нарын музыкалуу-драма театрында кыргыздын белгилүү театр артисттери менен иштешип, Ч.Айтматовдун “Эрте жаздагы турналар” спектаклинде Султанмураттын, Ж. Өзүбекованын “Кыял” мелодрамасында Кубандын жана башка ондогон образдарды жараткан. Амандын устаттарынын бири – белгилүү театр режиссеру Алмаз Сарлыкбеков болгон. Муратбек Рыскулов атындагы Нарын музыкалуу-драма театрында Ч.Айтматовдун “Эрте жаздагы турналар” спектаклинде Мырзагүлдүн образын жараткан эл артисти, учурда бул театрдын жетекчиси Дамира Баратбаева “Азаттык” үчүн курган маегинде (2010-жылдын январында) кесиптеши Амандын чыгармачылыгына өзгөчө баасын берди:
Койгон спектаклдери:
М.Тойбаевдин “Талаа гүлдөрү” (1983-жыл), Ш. Шаршеевдин “Камбаркан” (1985-ж.), “Сыйкырчы кыз” 1986-ж.), А.Мамбетовдун “Опурталдуу курак”, (1987-ж.) Б.Өмүралиевдин “Сирена” (1989-ж), А.Жакшылыковдун “Көкөй кести” (1991-ж), “Өкүттөгү өмүр” (1993-ж.) В.Шекспирдин “Винзордогу шок курбулар” (1999-ж.), “12-түн”, Л.Разумовскаянын “Ардактуу Елена Сергеевна”, М.Ауэзовдун “Кара көз”, С.Асанбеков “Бүтпөгөн портрнт” (1999-2000-ж-ж.), М.Байжиевдин “Кыз күйөө”, М.Немандын “Түнүңүз бейпил болсун апа”, (2001-ж.) Кыргыз эл артисти, профессор Насыр Давлесовдун “Аста секин, колукту” музыкалык комедиясы (Мюзикль), Шаршен атындагы Чүй облустук драма театры 2000-жыл.), Кыргыз эл акыны Жалил Садыковдун “Мен арызданам” трагикомедиясы М.Рыскулов атындагы Нарын академиялык музыкалык драма театры, (2010-жыл, сентябрь.), Насыр Давлесовдун “Аста секин, колукту” опереттасы А.Малдыбаев атындагы Улуттук опера жана балет театры,(2011-жыл, январь.), К.Урманбетов, А. Жапаров “Алай дастан” Т.Ажыбаев атындагы Алай музыкалык драма театры, (2011-жыл, октябрь.), Т.Абдымомунов "Абийир кечирбейт" драмасы, Улуттук кыргыз драма театры, (2012-жыл, апрель), К.Иманалиев "Туу жыгар" тарыхый драмасы, Ш.Термечиков атындагы Чүй облустук драма театры, (2012-жыл, декабрь.)
Колымбай (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Аюу мөмө
Аюу мөмө — жапайы өсүмдүк. Дары катары жалбырагы колдонулат. Ал жазында, жайдын башында (май, июнь) чогултулат. Ачытмасы, кайнатмасы заара жолдорунун сезгенүүсүндө заара айдама жана дезинфекциялоочу дары катары пайдаланылат.
Алексис де Токвиль
Демократтык мезгилде жеке турмуш умтулуулар жана эмгектер менен абдан толгондуктан ар бир адамдын саясий турмушка күчү жана убактысы калбай калат деген. Саясий апатия, - деп көрсөткөн Токвиль, - саясий борборлоштуруу жана социалдык баш ийүү процессинин башталышын түшүндүрөт. Ал көбүнчө демократиянын жагымсыз натыйжаларына карты чыгууга жалгыз өкүлчүлүк бийликтин күчү жетпейт.
Бирок Токвиль өзүнүн уникалдуу артыкчылыктарынын жардамы менен демократиянын аларды бейтарапташтырууга мүмкүнчүлүгү бар деп ишенген.
Джунушалиева Тамара Шаршенкуловна
Өмүр таржымалы
Джунушалиева Тамара Шаршенкуловна, 1948-жылы 27 январда Чуй областына караштуу Кара-балта шаарында туулган. Мектепти бүткөндөн кийин Фрунзе Политехникалык институтунун технологиялык факультетинен билим алган. 1981 жылы кандидаттык диссертациясын Д.И.Менделеев атындагы Москва химия-технологиялар институтунун атайын диссертациялык кеӊешинде ийгиликтүү жактаган. Докторлук диссертациясын 2001 жылы – КРнын Улуттук Илимдер академиясынын химия жана химиялык технологиялар институтунда жактаган. 137 эл аралык жана республикалык деӊгээлдеги усулдук эмгектердин, илимий публикациялардын автору, алардын катарында үч монография, сурмаларды, алтындарды бөлүп чыгуу боюнча патенттер жана КРнын Билим берүү министрлигинин грифи менен орус жана кыргыз тилинде чыккан окуу китептери бар. Химия-технологиялык илимий-изилдөө институтунун химиялык технологиялар бөлүмүнүн изилдөө иштерин 14 жылдан бери жетектеп келет.
Спитамен
Спитамен - б. з. ч. 329-ж. Александр Македонскийге каршы Согд менен Бактриядагы көтөрүлүштү жетектеген согд аскер башчысы.
Жай-Терек, Базар-Коргон району
Деңиз деңгээлинен 1500 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Базар-Коргон кыштагынан 48 км түндүк тарапта. Жалал-Абад т. ж. бекетинен 80 км. Кыштак 1905-ж. негизделген. Калкы 2515 (2007); негизинен токойчулукта, мал чарбасында жана дыйканчылыкта эмгектенет. Орто мектеп, клуб, ФАП бар. Майжуаз, тегирмен жана башка ишканалар иштейт.
Саясий башкаруу
Саясий башкаруу – саясаттын субъектисинин өз кызыкчылыктары үчүн саясий мамилелерге тийгизген аракеттери жана таасирлери. Саясат коомдук турмуштун бардык жактарынын бирдиктүү туюндусу катары чыккандыктан, Саясий башкаруу аларга карата саясаттын, биринчилигинин көрүнүшү болуп, коомдук өнүгүүнүн экономикалык жана руханий маселелеринин саясий чечимдерин камсыз кылат. Ушундан улам Саясий башкаруу бийликти ишке ашыруучу катары чыгат.
Комиссиондук баа
Комиссиондук баа – комиссиондук соода аркылуу сатылуучу товарлардын баасы.
Конго дарыясы
Башкы куймалары: Лифура, Лувуа, Лукуга, Арувими, Итимбири, Убанги, Санга (оң), Ломами, Лулонга, Касаи (Ква), Руки (сол). Конгонун алабында Танганьика, Киву, Бангвеулу, Мверу ж. б. ири көлдөр жайгашкан. Суусу жогорку агымында ноябрь–декабрда, ортонку жана төмөнкү бөлүктөрүндө май–июнда жана ноябрь–декабрда кирет. Орточо чыгымы 46 миң м3/сек (эң көбү 75 миң км3/сек, азы 23 миң км3/сек). Жылдык орточо агымы 1450 км3. Конго океан суусун жээктен 75 км аралыкка чейин тузсуздандырат. Жылына 50 млн тга чейин шиленди агызып келет. Гидроэнергиясынын запасы 390 ГВт чамасында. Ири ГЭСтери: Ле-Маринель, Делькомюн (Луалаба), Франки (Луфирде), Инга (Конгонун төмөнкү агымында). Балык кармалат. Конгонун алабындагы суу жолунун жалпы узундугу 20 миң кмдей. Конгонун өзүндө айрым участкаларында гана кеме жүрөт. Айрым босоголуу участкалары темир жол аркылуу туташат. Жээгиндеги ири шаарлары: Букаву, Конголо, Кинду, Кисангани, Киншаса (Конго Демократиялык Республикасы), Браззавиль (Конго Республикасы); төмөнкү агымында Матади деңиз порту (Бома, Банана аванпорттору менен) жайгашкан.
Вали Парк (Оклахома)
Вали Парк (Оклахома) (Valley Park) — Оклахома штатынын Rogers округуна караган АКШ шаары.
Пятымето-Се
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Кара деңизи бассейнинин дарыялары Чоң Ою дарыя бассейнинин батыш чек арасынан Скуратов тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Печора менен Обь дарыялары аралыктарындагы Кара деңизи бассейнинин дарыялары.
Жадатма абал
Жадатма абал —  ноокастын эркинен тышкары ойго келүүчү санаа, эскерүүлөр, коркунучтуу ойлор, аракеттер жана башка Ноокас сарсанаа болуу зыян экенин түшүнөт, бирок андан кутула албайт, ошондуктан бул абал жадатма деп аталат. Жадатма абал нерв-психиканын түрдүү бузулуусунан келип чыгат, кээде соо адамдарда да байкалат, бирок көбүнчө невроз оорулууларда болот. Мындай абалга адам демейдеги абалынан башкача, кандайдыр бир күтүлбөгөн окуяны башынан өткөргөндөн, өтө чарчап-чаалыгуудан, өнөкөт уулануудан (аракечтиктен), түрдүү оорулардан кийин келиши мүмкүн; айрыкча тынчы жок, асан кайгы адамдар кириптер болот. Оору капысынан кармайт (башы айланат, жүрөгү тез кагат, алы кетет жана башка). Адам мындай күтүүсүз абалдан чочулап, анын кайталанышын аңдып, күтүп калат. Жүрөк оорудан мүрт кеткен кимдир бирөөнүн өлүмү жөнүндөгү кабардан улам өз жүрөгү токтоп калуучудай коркуу сезими туулат. Мындай ноокастар «жүрөк пристубу» кармаганда жанында эч ким болбой калышынан кооптонуп, жалгыздыктан коркот. Мында өлүмдөн коркуу, кандайдыр бир жугуштуу дарттан сактануу, бийиктен, тереңден, оттон, суудан, жол жүрүүдөн чочулоо жана башка сыяктуу абалдар өнөкөткө өтөт. Кээде ноокас сезиминдеги коркунучтан сактануу үчүн түрдүү жөрөлгөнү жасайт, мисалы, белгилүү бир түрдө кийинет, жолдун кандайдыр бир тарабы менен гана жүрөт жана башка Мындай нервдик абал создукса, адамдын мүнөзү өзгөрөт: шектенүү, олку-солкулук, кооптонуу пайда болот, тапшырманы туура аткардымбы, эч нерсени унуткан жокмунбу, үйдү бекиттимби жана башка деп сарсанаа болот.
Мындай ноокастар өз кыймыл-аракетин кайра-кайра текшерет. Көбүнчө өз ден соолугу үчүн тынчсызданат, катуу оору менен ооруп калуудан чочулайт. Кээде акылдан адашуу коркунучу туулат. Мындай абал көбүнчө жүрөк тез кагуу, терчилдик, жүрөк айлануу, баш айлануу, ич оору жана башка менен коштолот. Айрымдары жадатма саноо (терезелерди, үй кабаттарын, тепкичтерди, көчөдөгү адамдарды), жадатма эскерүүлөр (өткөн окуяларды ийне-жибине чейин эсине түшүрүү), жадатма ойчулдук (турмушта болбогон көрүнүштөргө ой жүгүртүү) кыйнайт. Мындай абалды жүрөгү дүкүлдөө, ичи ооруу жана башка коштогондо ноокас врачка кайрылуусу зарыл, анткени убакыт өткөн сайын мындай реакция күчөйт. Оорулууга квалификациялуу жардам канчалык тез берилсе, ал ошончолук тез айыгат. Ырым-жырымга ишенген соо адамдардан жадатма оорулууларды айырмалоо зарыл.
Анварбек Мокеев
Бала чагы
Зээндүү бала ызгаардуу кыш, мээ кайнаткан ысыкка, чучукка жеткен бороон-чапкынга кайыл болуп тоо-таш жана мазарларды аралап билим деп күнүгө алыстагы мектепке барып турду.
Жаш окумуштуу жана окутуучу
Улуттук университеттеги кесиптештери - "Анварбек Мокеевич Лениградга барып келгенден кийин 2-3 айга чейин ага интеллигенттүүлүк илешип жүрөт", - деп ич ара тамашалашып калаар эле. Арийне, ага В.А.Ромодин, М.А. Салахетдинова,С.М.Абрамзон, С.Г.Кляшторный, О.Ф.Акимушкин, С.Е.Яхонтов, Е.И.Кычанов, Т.И.Султанов сыяктуу көрүнүктүү чыгыштаануучулардын иштөө методологиясы менен таанышып, алардын илимий изилдөө методдорун үйрөнүү шыбагасы ыроолонду.
Андан да анын инновациялык ойду илгиртпей өздөштөрүп, аларды илим изилдөө принцибине ийкем жалгаштыра турган касиети илим айдыңына таланттуу илимпоздун келиши менен жыйынтыкталды.
Кыргызстандагы илимий-агартуучулук ишмердиги
Арийне, андай ийримдерде Анварбек Мокеевичтин салмактуу көз карашы жана негиздүү илимий тыянактары көңүл бурдурбай койчу эмес.
Булак таануудагы саамалыктары. Магзуни.
1992-жылы Стамбулга сапары маалында Анвар Мокеев Магзуни деген калемгердин кыргыз элинин XIX кылымдагы тарыхына түздөн-түз тиешелүү "Фергана хандарынын тарыхы" аталыштагы 1666 беттен турган чагатай (борбордук азиялык орток түрк) тилинде жазылган уникалдуу кол жазмасын Стамбул университетинин китепканасынан таап келип кыргыз коомчулугуна тартуулаган.
Спилит
Спилит (гр. spilos - так, темгил) - суу астында жанар тоонун атылышынан пайда болгон эффузив (базальт) тоо теги.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Акматалиев, Абдылдажан (Мелис) Амантурович
Илимий чыгармачылыгы. Айтматов таануу.
Илимий-педагогикалык кадрлар даярдоодо да салым кошкон: 9 илимдин докторун, 49 илимдин кандидатын даярдаган.
Тамчы (аба майдан)
«Тамчы (Ысык-Көл)» эл аралык аба майданы — “Манас” эл аралык аба майданы” ачык акционердик коомунун курамына кирген 5 эл аралык аба майданынын бири. Аэропорт заманбап өңүттө курулган жайлуу, ыңгайлуу авиациялык борбор.
2016-жылы реконструкция иштеринин II этабы аяктап. ИКАОнун биринчи категориясы боюнча жабдыктар, электр жарыктандыруулар орнотулуп жана ошондой эле аэробекетти кеңейтүү үчүн курулуш иштер жүргүзүлгөн. Натыйжада, аэропорт аба ырайынын ар кандай шарттарына карабастан, күнү-түнү учактарды кабыл ала алат.
2016-жылы «Ысык-Көл» эл аралык аэропорту IATA тарабынан берилген IKU кодун алган.
Алмазбек Акматалиев
1981-ж. Казак мамлекеттик университетинин философия-экономика факультетин бүткөн. 1981—87-ж, Кыргызстан ИАда илимий кызматкер, 1987-88-ж, Кыргызстан ЛКЖС БКда, 1989-90-ж. Кыргыз Республикасынын элге билим берүү министрлигинде бөлүм башчы, 1990—92-ж. Кыргыз Pecпубликасынын Президентинин аппаратында референт, сектор башчы, 1992—96-ж. Нарын облустук мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары, биринчи орун басары, 1996- 97-ж Нарын райондук мамлекеттик администрациясынын башчысы.
Вишакхапатнам
Вишакхапатнам (англисче Visakhapatnam), Визаг – Андхра-Прадеш штатындагы (Индия) шаар. Калкы 1 730;320 млн (2013). Бенгал булуңундагы табигый гаванда жайгашып, 1683-ж. англиялык фактория катары негизделген. Индиянын башкы деңиз портторунун бири (жылына 50 миң т жүк ташылат). Калькутта Ченнаи магистралындагы темир жол түйүнү. Аэропорт, университет, музей (суу астындагы кемелер), театр, зоопарк бар. Вишакхапатнaм ири өнөр-жай борбору. Кара жана түстүү металлургия (цинк), кеме куруу, нефть ажыратуу, минералдык жер семирткичтер өнөр-жай өндүрүшү иштейт. Балык кармалат. Шаарга жакын Согуш-деңиз базасы, Симанчалам храмы жайгашкан.
Аманбек Дилденбай
Театрдагы өмүр
2009-жылдын декабрында Аманбек Жапаров адам укуктарын коргоо жаатындагы журналисттик өрнөктүү ишмердиги үчүн Акыйкатчынын Ардак Грамотасы менен сыйланды.
Кибитень дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чулым башатынан Ачинск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Тышкы шилтемелер
]
Ямакаси
Сөздүн этимологиясы
Ямакаси (лингала ''Ya makási'). тилинен алынып биздин тилде “чың денелүү, духу күчтүү эркектер “ же “чыныгы эркектер” ,”чыдамкайлык” деген маанини түшүндүрөт ».
Лазерлик гравирлөө
Лазерлик гравирлөө - лазердин жардамы менен басма калыптарын (формаларын) гравирлөө (оюу). Жогорку сапаттуу басуу үчүн пластина жана цилиндрлерди лазерлик гравирлөөдө компьютерлештирилген сканерлөөчү түзүлүш колдонулат жана анда лазер нуру айлануучу барабанга бекитилген түп нускага келип түшөт. Сканер маалыматты санариптеп анализдегенден кийин, борбордук компьютер сүрөттөлүштү кесүү үчүн башка лазерге команда берет. Басма калыптарын тез даярдоо ыкмасы – тикеден-тике, үзгүлтүксүз этаптардан турган бир цилиндрден экинчисине көчүрүү. Кайталануучу сүрөттөр жана сүрөттөлүштөр бир эле негизги цилиндрде сакталат жана улам кийинкилерин кошуп турууга болот. Лазерлик гравирлөө үчүн эң жакшы материал – резина. Ал лазер нурунун таасиринен бууланат жана сыяны оңой кабыл алат. Ошондой эле цилиндрге пластинкаларды сүрөттөлүштү камтыган бөлүгүн гана даярдагандай кылып жайгаштырса да болот.
Барабарсыздыктын чыгарылышы
Барабарсыздыктын чыгарылышы. Берилген барабарсыздык аткарылуучу белгисиздин мааниси барабарсыздыктын чыгарылышы деп аталат. Барабарсыздыктын бардык чыгарылыштарынын көптүгүн табуу аны чыгаруу болуп эсептелет.
Эрнст Геккель
Эрнст Генрих Филипп Август Геккель (нем. Ernst Heinrich Philipp August Haeckel; 1834—1919) – немис зоологу.
Акыйкатчы
Прокуратурадан айырмалуу көзөмөлдү жана тергөөлөрдү мыйзамдуулуктун гана тутумунан жүргүзбөстөн, ошондой эле натыйжалуулуктун, максатка ылайыктуулуктун, ак ниеттүүлүктүн, акыйкаттулуктун тутумдарынан да ишке ашырат. Мындай кызмат адамдарынын аталыштары да ар түркүн: Скандинавия өлкөлөрүндө – акыйкатчы; Испания жана Колумбияда – элдик коргоочу; Францияда – ортомчу; Румынияда – эл адвокаты. Акыйкатчы шайлануусу же дайындалуусу мүмкүн. Испанияда ал парламент тарабынан 5 жылга шайланат, Намибияда – президент, Францияда – Министрлер кенеши тарабынан дайындалат.
Дээрлик көпчүлүк өлкөлөрдө каалаган жарандардын баары Акыйкатчыга түздөн-түз кайрылууга укуктуу. Кемчиликтерди же кыянат пайдаланууларды табары менен, акыйкатчы аларды тийиштүү органга же кызмат адамдарына билдирет жана аларды четтетүүнү сунуштайт. Баш тарткан учурларда ал адилет сот органдарына же парламентке кайрыла алат. Акыйкатчы жарандардын арыздары боюнча эле эмес, өз демилгеси боюнча да аракет кылат. КРде мындай институт акыйкатчы, адам укуктары боюнча ыйгарым укуктуу деп аталат. КРде акыйкатчы болуп КРдин жараны шайлана алат. Акыйкатчы өзүнүн ыйгарым укуктарынын бүткүл мөөнөтүндө, ошондой эле алар аяктагандан кийин 24 ай бою кол тийбестик укугуна ээ болот. Аны өзүнүн ой-пикирлерине байланыштуу, ошондой эле өзүнүн кызматтык милдеттерин аткарууда жасаган аракеттери үчүн кармоого болбойт, анын иши боюнча сот ишин ачууга болбойт, ага жаза-пул салынышы мүмкүн эмес, ал куугунтукка алынбайт, соттолбойт.
Кыргызстандын Акыйкатчысы өлкөнүн Жогорку Кеңеши (парламенти) тарабынан шайланат.
Кызыл-Үңкүр
Калкы
Калкы - 308 киши.
Герберт Спенсер
Спенсер социологияда органикалык мектептин негиздөөчүсү болуп, адам коомун тирүү организмге окшоштурган. Коомдун тапка бөлүнүшү биологиялык мыйзамдын натыйжасы болгондуктан ал түбөлүк жашайт деп эсептеген. Ал тең салмак теориясына таянып, капитализмдеги карама-каршылыкты танган.
В. И. Ленин Спенсердин көз карашынын материализмге каршы экендигин белгилеген. «Прогресс, анын мыйзамы жана себеби» - деген биологиялык изилдөөсүндө Спенсер эволюциялык көз карашты колдогон
Үмөтов, Жумабай
Үмөтов Жумабай (1933, Ак-Суу району, Ичке-Жергез айылы — 1995, Бишкек ш.) - колдонмо өнөр сүрөтчүсү. Кыргыз эл сүрөтчүсү (1979), Кыргыз Республикасынын искусствого эмгек сиңирген ишмери (1979). В. И. Суриков атындагы Москва сүрөт институтунун көркөм мектебинен, В. И. Мухина атындагы Ленинград жогорку көркөм окуу жайынан билим алган. Үмөтов негизинен кездемелердин бетине түр салуу, улуттук оймо-чиймелерди иштеп чыгуу өнөрүнө көп эмгек сиңирген. Ал түр салган килем Москвадагы бүткүл союздук көргөзмөдө жогорку баага арзыган. «Анчы» (1960), «Кубаныч бийи» (1972) сыяктуу ала кийиздери Франция, АКШ, Канада, Япония жана башка өлкөлөрдө көрсөтүлгөн. 1974-ж. ГДРда (Эрфуртта) өткөн Социалистик өлкөлөрдүн көргөзмөсүндө анын ала кийиздери биринчи сыйлык алган. Живопись боюнча да эмгектенет: «Кечки күз», «Салкын таң» (1969), «Бийик тоолордо» (1982) жана башка сүрөттөрү белгилүү. Кыргыз Республикасынын Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1980; «Кыргыз мотиви», «Жайлоо», «Жаз маанайы» аттуу жасалга-колдонмо эмгектери үчүн). 1974-ж. СССР САнын күмүш медалын, 1974-ж. СССР эл чарба жетишкендиктеринин көргөзмөсүнүн алтын медалын алган.
Мирлан Бакиров
Өмүр баяны
Мирлан Бакиров 1975-жылы 11-майда Жалал-Абад облусуна караштуу Базар-Коргон районунун Кызыл-Үңкүр айылында туулган. Билими жогору. 1996-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин экономикалык факультетин бүтүргөн. Эмгек жолу:
Үй-бүлөлүү, үч баланын атасы.
Октябрь
Октябрь — Тогуздун айы
Баш сөөк
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8 Череп человека Баш сөөк
Спендиаров Александр Афанасьевич
Спендиаров Александр Афанасьевич (20. 10(1. 11). 1871, Каховка- 7. 5. 1928, Ереван) - советтик композитор, дирижёр, педагог, коомдук ишмер.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Азат Үсөналиев
Азат Үсөналиев 2009-жылы Кытайдын Чжухай шаарында өткөн Азиянын континенталдык чемпионатында бир топ тажрыйбалуу өзбекстандык мушкер Рафикжон Султановду женңип, дүйнөгө белгилүү болгон. Мындай жыйынтыктардан соң, Азат 2009-жылы АИБАнын Миланда өткөн бокс боюнча дүйнө чемпионатына, 2010-жылы Гуанчжодогу “Азия оюндарына” жана 2011-жылы Бакуда өткөн дүйнө биринчилигине катышууга укук алып, өз карьерасында баалуу тажрыйба топтой алды.
Үсөнбаев, Качкынбай
Үсөнбаев Качкынбай (1935, Жети-Өгүз району, Чырак айылы — 1991, ошол эле жер) — физик-химик, химия илимдеринин доктору (1991). 1956-ж. КМУнин физика-математика факультетин бүткөн. 1957—60-ж. Москва күйүүчү кен байлыктар институтунун аспиранты, 1962— 85-ж. Бишкек политехника институтунда доцент, кафедра башчысы жана декан, 1985—91-ж. Кыргыз илимдер академиясында жана 1990—91-ж. Кыргыз Республикасынын мамлекеттик табият коргоо комитетинин алдындагы институтта лаборатория башчысы болуп иштеген. Үсөнбаев физикалык жана химиялык ыкмаларды кеңири колдонуп, көмүртек элементи менен байланышкан катуу кен заттарды изилдөөгө чоң салым киргизген. Көмүртектин алмаз жана графит деп аталган модификацияларынан башка анын модификациясы — карбин бар экендигин аныктаган тарыхый экспериментке катышкан. Үсөнбаев 50дөн ашык илимий эмгектин автору (анын ичинде 4 монография, 3 окуу китеби).
Ак ыр (адабият)
АК ЫР – бейуйкаш ыр. Мындай формадагы ырда ыргак (ритм) сакталат, бирок уйкаштыктын салттуу орду бош (ак) калат. Дүйнөлүк адабиятта 16-кылымда байкала баштаган. 18-кылымда орус акындары чыгармаларында кеңири колдонушкан (В. Тредиаковский, А. Сумароков, А. Радищев, Н. Карамзин жана башкалар.). Ушул формада жазылган А. С. Пушкиндин чакан трагедиялары, “Борис Годунов” драмасы, Н. А. Некрасовдун “Руста кимдер жакшы жашайт?” поэмасы жана бир катар ырлары коомчулук тарабынан жакшы кабыл алынган. Кыргыз поэзиясында мындай уйкашсыз ырлар кийинки жылдарда башка элдердин поэзиясынын таасиринен улам пайда болду. Мисалы,
Тарган
Кыргыз тилинде:
Байыркы турк доорунда темир уста бир эле учурда шамандык жана кагандык милдетти аткаргандыгын аныктаган фактылар бар. Бул мисал темир устанын коомдогу ээлеген ордун чагылдырган. «Манас» эпосунда Даркан деген эпизоддук кейипкер, белгилүү уста баяндалат.
Спелеология
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Ванетте (Оклахома)
Ванетте (Оклахома) (Wanette) — Оклахома штатынын Pottawatomie округуна караган АКШ шаары.
Спектр приборлору
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Крыкла (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Магнитогорск суу тармагынан Ириклинск суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Зубков, Владимир Петрович
Зубков, Владимир Петрович (1937-ж.т., Казак ССРи, Иртыш р-ну, Мулявский кыштагы) – геолог. Фрунзе политехника ин-тун бүткөн (1959). Тематикалык, Чүй ж-а Түндүк Кыргызстан геол. экспедицияларынын партияларында улук коллектор, геолог, отряддын начальниги, башкы геологу, партиянын начальниги, экспедициянын улук геологу (1959–73), Алжирде иштеп келген (1973–77), Түндүк Кыргызстан геол. экспедициясынын Сокулук ж-а Кабак партияларында отряддын начальниги, улук геологу, экспедициянын улук геологу, башкы геологу (1977–96), Кыргыз Республикасынын геология ж-а минералдык ресурстар министринин орун басары (1996), КРнын Өкмөтүнүн астындагы «Мамгеолагентствосунун» директорунун орун басары (1996-жылдан). Медаль (1988) ж-а КРнын Грамотасы (1993) менен сыйланган; Кыргыз Республикасынын геол. кызматына эмгек сиңирген кызматкери (1995).
Конкордат
Конкордат (латынча concordatum – келишим) – католик чиркөөсүнүн башчысы катары Рим папасы менен кайсы бир мамлекеттин ортосундагы мамлекеттеги католик чиркөөсүнүн укуктук абалын жана милдеттерин жөнгө салуучу келишим. Конкордат алгач 1122-ж. 23-сентябрда Вормста (Германия) рим папасы Каликс II менен герман императору Генрих Vнин ортосунда түзүлүп, бул келишим инвеститура (жарандык бийликтин жогорку дин кызматкерлерин дайындашы жана диний наам ыйгарышы) үчүн күрөштү токтоткон. Ошондой эле Болон Конкордаты (1516), папа Пий VII жана Наполеон Конкордаты (1801), Рим папасы менен Муссолининин фашисттик өкмөтү (1929), гитлердик Германия (1933) жана Франко Испаниясы (1953) Конкордаттары түзүлгөн.
Сароу Абкух дарагы
=Сароу Абкух سَرْو اَبَرکوه= Сароу Абкух дарагы болжол менен 4000 жылдык (кээ бир булактарда 2500 жылдык) тарыхы бар, Ирандагы жана болжол менен Азиядагы, ал эми дүйнө жүзү боюнча үчүнчү орунда турган байыркы дарак болуп саналат. Сароу Абкух дарагы фарсы тилинде سَرْو اَبَرکوه, (Зартуш тилинде Сару) Ирандын улуттук табигый мурасы болуп саналат. Бул дарак Абкух (Абркух) шаарында өскөн дүйнөдөгү абдан каарыган азыркы күнгө чейин жашап келген дарак. Анын жоондугу 11 жарым метр, ал эми узундугу 25 тен 28 метрге жетет. Хамидаллах Мустафа ир.ж. 740-жылы жазылган “Назхат Голуб” نزهت القلوب атту китебинде Абркух дарагы жөнүндө төмөнкүлөрдү жазган: “Ал жакта дүйнө жүзүн дүңгүрөтүп атагы чыккан Сароу дарагы бар...” ал эми орус даанышманы Александров "Сароу дарагы 4000 жылдан ашык жылдан бери өсүп турат" деген. Кээ бир уламыштарда, ал дарак Зартуш доорунда, ал эми кээ бир булактарда Нойду уулу Йафеттин заманында отургузулган деп айтылган. = Дарактын эл тарабынан талкаланышы= Сароу Абкух дарагынын тегерек чети дубал менен курчалганына жана кароолчулар кайтаргандарына карабай, кээ бир адамдар Иран жана дүйнөдөгү байыркы дарактардын бири деп эсептелген дарактын бооруна аттарын түбөлүкө калтыруу максатында, аны оңурайтып оюуу же казып алуу сыяктуу талкалоо амалдарын кылышууда. =Окшош шилтемелер= =Галерея= =Булактар=
Анкapa caлгылaшы
Aнкapa caлгылaшы (1402) - Эмир Тимур менен түрк султаны Баязит Iнин аскерлеринин ортосундагы Анкаранын алдындагы согушу. Салгылаштын жүрүшүндө Тимурдун аскерлери Анкараны курчоого алган жана Баязит туткунга түшкөн. Жардамга келген түрк аскерлеринин сан жагынан аз болгондугуна байланыштуу, алардын чабуулунун мизи кайтарылган. Баязиттин жеңилип калуусунун негизги себептеринин бири - анатолиялык бейлердин Тимурга өтүп кетүүсү болгон. Натыйжада, Европадагы күчтүү мамлекеттерден болгон түрк мамлекети убактылуу алсырап, өлкөдө Баязиттин уулдарынын ортосунда бийлик үчүн ич ара күрөштөр, элдик көтөрүлүштөр күч алган.
Спектрофотометрия
Ал заттан бөлүнүп чыккан же ага түшкөн нурдун чыгыш, сиңиш, чагылыш, чачыралыш интенсивдүүлүгүнүн толкундун узундугуна кез карандылыгын изилдейт.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Бойкот
Бойкоттун бир нече формасы бар: 1) белгилүү бир жеке адам, уюм, ишканага карата жумушка орношууну, ошол ишкананын продукциясын сатып алууну токтотууга багытталган саясий жана экономикалык күрөштүн бир белгиси; 2) БУУнун Уставы боюнча, эл аралык мамиледе тынчтыкты сактоо максатында мажбурлоо (куралдуу күчтөрдү колдонбостон) чараларынын бири. Бир мамлекеттин экинчи бир мамлекет же мамлекеттердин тобу менен мамиле түзүүдөн баш тартууга негизделет; 3) кимдир бирөө менен мамилени токтотуу же бир нерсеге нааразылык көрсөтүү. Аталган байкоттор көбүнчө экономикалык саясий, социалдык, рухий, мамлекеттик башкаруу чөйрөлөрүнө, шайлоо системасына, саясий партияларга, өкмөттүк эмес уюмдарга, коомдук бирикмелерге таркалат. Мисалы, парламенттин депутаттарынын бир тобу тигил же бул маселени талкуулоодон, белгилүү бир максаттарга жетпшүү үчүн баш тартуусу, мамлекеттин аткаруучу бийликтин өкүлүнүн чечимдерин, буйруктарын аткарбай коюусу; каршы экендигин билдирүү үчүн белгилүү бир тарап менен мамилелерди үзүү.
"Манас" эпосун изилдөөнүн кээ бир маселелери
"Манас" эпосун изилдөөнүн кээ бир маселелери — фольклорчу окумуштуулар 3. Мамытбеков менен Э. Абдылдаевдин эмгеги (Фр., 1966).
Анаман дарыясы (Сары-Чумыш куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Дыйканалиева, Нургүл Эсенкуловна
Кыскача өмүр таржымакалы
Нургүл Эсенкуловна Дыйканалиева 1957-жылы (тоок жылы) бирдин айынын (февралдын) 13үндө Кыргызстандын Чүй облусуна караштуу Аламүдүн районундагы Кашка-Суу кыштагында туулган.
Мага операция жасаган ошол алтымыш беш жаш курагында профессор Иса Ахунбаев элүүдөгүдөй тың, күч-кубаты толукшуп турганы бүткүл турпатынан, үнүнөн сезилип турган экен.''
Нургүл 1977-жылы Бишкек шаарындагы Кыргыз Кыз келиндер институтунун (азыркы Эшеналы Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университетинин) филология факультетинин китепканачылык жана китеп таануу бөлүмүнө тапшырган. Аны 1982-жылы ийгиликтүү аяктаган.
1998-жылдын май айынан 2000-жылдын август айына чейин Лондон шаарында (Нью-Молден жана Саттон аймактарында) жашаган.
''“...Былтыр (2007-жылы) ден соолугум саал начарлап, Прагадагы айтылуу Мотол ооруканасынын кардиология бөлүмүнө түшүп калдым, бирок бат эле айыгып чыктым.
Үй-бүлөсү
Нургүлдүн бир туугандары - Дүйшөнаалы байкеси, Аписа эжеси, Абды, Жеңиш, Амангелди байкелери, Маданият (Макен), Айгүл (Сакен) эжелери жана өзүнөн кичүү Аалы иниси, Айнура сиңдиси жана ата-энесинин көкүрөк күчүгү - Кенже иниси. Агалары Дүйшөнаалы менен Жеңиштин көзү өткөн.
Кувак (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Ээр
Бул — ат жабдыктарынын ата башы. Анын жердиги карагайдан, талдан, теректен болот да, ал ат минүүдө адамга отургучтук милдетти аткарат. Ээр «байтеше» аркылуу чабылат. Байтеше менен ээр сомдоосунан ойдогудай чыккан жыгачтын кем-карчы маки, бычак аркылуу чебер жонулуп, жымсалдоодо түрпү менен түрпүлөнөт.
Жергиликтүү карагайды кыйып келип, кабыгын албай, кенен бир жылдай кургатат. Анын эки учуна солидол сүйкөп коёт. Анткени, ортолоруна чирик өткөрбөйт. Мунун 55 см орточо ээрге, 60 см чоң ээрге чакталат. Жыгачты кесип алып, сомдоп туруп, суу ичине өтүп, сары суусу менен чайыры чыкканча кайнатат да, анан чаба баштоо керек. Улам чаап, улам кургак жерине жеткен кезде кайнак суудан куюп, чаба берет. Ээрдин алдыңкы актасын айрым чеберлер 18,5—19 см кылат. Себеби, уй терисинин калың жери жана жука жери бар. Ошого карата арткы актасы 24 см болот. Андан кемиткенде аттын жонуна токтому болбойт. Эгер мындан кең болсо, атты жоорутат. Ээрдин кашынын узуну 12 см келет.
Илгери ээр чабуучулар үчүн чен бирдиктери болгон эмес. Алар ээрдин ички бетин карыштап чыгарган. Мындай чапкан ээрдин ички бети 17 см ден башталат да, бели (отуруучу ортосу) 15 см ге барабар болот. Ээр бөлүктөрү так өлчөнөт да, чебер алардын өзүнчө схемаларын түзүп чыгат. Ээр көкүрөгүнүн калыңдыгы төрт см, кашынын моюнунун айланасы 17 см ге өлчөнөт. Кашы кичине болуп, моюну бийик, бели кичирээк ээр көркөм көрүнөт.
Ээр чабууну жүзөгө ашырууда көркөм шык эле жетишпейт. Аны кармап жатканда көкүрөк аркылуу туюп турушубуз керек. Адам дилинде уста болушу зарыл. Дээринде чеберчилик жатса, көркөмдүк ага жардамчы боло алат. Ээр чаап жатканда алдына ат тартылып, ага кандай токулат, муну көкүрөк сезип турушу тийиш. Демек, адам сезип турган нерсени бирөөлөргө өткөрүштүн өзү кыйын. Мындай чакта форма, сырткы көлөм, кооздугу бир гана көрүнүш болуп саналат. Кыргыз ээрин жасаган уста менен алармандын ортосунда ички жылуу сезимдер болушу зарыл. Чапкан ээрлерибиз аттын белин жоорутса, аларды жыйнап алып, өрттөп коюшат. Начар ээрлерди азыр дүкөндөргө чыгарып туйтунуп жатабыз. Арийне, бул көз басмалоо, өнөрдүн кадырын түшүрүү болуп эсептелет.
Ээрдин чарасы ээр кашынан төмөнүрөөк болушу керек. Чеберлер куш баш ээрин арбын кармашат. (Куш баш кашынан улам айтылса керек). Эки актасы (желдик келе турган жери) кайкыраак болуп, аттын жону түспөлдөнүп кетет. Ээрдин жону билинээр-билинбес, аттын жонуна тиер-тийбес болушу керек. Ошондо аттын үстүндө чарчабай тынч жүрөбүз. Ал өтө эле бийик болсо, дөңгөчкө мингендей болуп калабыз. Ээр энкейиште табарсыкты какпашы тийиш. Өйдөдө артына шыпырылып кетпеси керек. Айрым ээрлерди байкасаң адам жалаң ыңырчакка мингендей болот. Ээр чарасынын эки тарабына кооздук жана сынбасы үчүн бир элидей эки нукча коюлат. Мындай көрүнүш ээрдин алдында да болот. Ал көрпөчөнү алга тартпай турат.
Күмүштөн башка жалтырак металлдар сыяны өзүнө кабыл албайт. Шөкөттөрдүн жүзүн ачпайт. Чапкан кооздуктарда усталар эркектер менен аялдардын эски ат жабдыктарынан нуска катары калтырылган үлгүлөрүнүн ортосунан өзүнчө форма — түр тапканы көрүнөт. Албетте, узануунун бөтөнчөлүктөрү аспап-куралдардын ар түрдүүлүгүнө байланышат. Аны ар бир чебер өзүнүн көөнүнө жаккандай жасап алышат. Мүйүз балка жука темирлерди чабууга шартташат. Чөлмөк шибеге «чүмөк шибеге» десе да болот. Ал кайыш менен булгаарыны беттей кайып жатканда чымыратып тартып турат. Сары мүйүз илме шибеге болот. Чеберлер аймактык ээрлердин сүрөтүн анын өлчөмүн алууга да болот.
Ээр чабуу жеңил-желим иш эмес. Ээрдин накта үлгүсүн табуу үчүн аттын үстүнүн гипси менен калыбын алган чеберлер бар. Азыр жылкылардын жаңы тукуму өстүрүлүүдө. Мына ошого карата ээрдин жалпы өлчөмү өзгөрүшү да мүмкүн. Биз үлгүнү эски-жаңы кылып сактообуз керек. Ошондо орточо алганда ээрдин эки актаргасы 43— 45 см, өркөчтүн үстү 15—16 см болушу тийиш. Чоңу болсо, өркөчтү басат, кичине оюлса, атты жоор кылат. Ээрдин арткы бел басаары, 20—22 см, чарасынын туурасы 40 см, киши отура турган жеринин алды 12 см, эки актырганын ортосу 30—32 см ге барабар. Арт жагы 34—35 см болот. Ээр кашын өзүнчө жасашат. Минтип жасоодо жыгач да үнөмдөлөт. Кашы менен чапкан ээрдин жыгачы жумуру болушу тийиш. Анан1 ээрге үч бурчтук формада кашты аштап, желимдеп коёт. Мында ээрдин чарасынын жукалыгы 15—18 см болот. Бул чебердин өтө кылдаттыгын баамдатып турат. Мунун жердигин уста теректен тандаса, мындай жыгачтын суу кезин, же кургак кезин даана билүүсү керек. Суу чакта чапса, жыгач кургаганда куушурулуп, өзүнөн-өзү кысылып, кичирейип кетээри түшүнүктүү. Демек, жыгачтын туурасынан жыйрыла турган касиети болот. Мында абалы анын ичин оюп алып, анан үстүн сыйдалайт. Ошондо жыгач мээлүүн кургап, улам чаап, улам коюп отуруп, өз өлчөмүнө келтирилет. Кыйылган терек кабыгы аарчылбай күндүн ысыгында жатса, анда өзүнчө биологиялык процесс жүрөт да, борсуйт, ич ара ачыйт. Ошол боюнча кармаган ээр кийин баштапкы абалын сактай албай, кажып калат. Ошон үчүн сууга кайнатып, сары суусун чыгарганда жыгачтын тарам-тарам болгон тарамышы гана калат.
Айрым усталар ээрдин 15—20сын бир убакта чабалышат. Мында алды кургап чапканча берки чабылуучу ээрлер күтүп турат. Ошондо айына 20—25 ээр колдон чыгат.
Демократтык принциптер
Маалымдуулук принциби - демократиянын алмаштыргыс шарты. Ар бир адам өз оюн айтууга жана өзгөчө көз караш үчүн куугунтукка алынбашы керек. Массалык маалымат каражаттары өкмөттүк цензурадан эркин болот.
Чыдамкайлык принциби аң-сезимдүү прагматизм, кызматташтык жана компромисс – демократиянын негизги принциптерине кирет. Демократтык прициптер өтө эле көп. Демократтык прициптердин бардыгы ишке ашкан бир да өлкө жок. Демократтык прициптер – бул демократиянын модели, идеал, демократтык өнүгүү жолуна түшкөн өлкөлөр бул идеалга жетүүгө аракет кылышат.
"Манас" эпосун окутуу
«Сөз берметтеринин галереясы» деп аталган үчүнчү бөлүмдө эпостогу айрым каармандардын портреттерин, мүнөздөрүн, окуяларын, көрүнүштөрдү, жагдайларды образдуу сыпаттоо үчүн колдонулган асыл сөз берметтери, куюлушкан кеп казынасы сунуш кылынат жана алар сабакта окуучуларга таркатып берүүгө ылайыкташтырылган.
Анамас дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Чумыш. Дарыянын айрыгы — (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни — Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь.
Биргелешкен барабарсыздыктар системасы
Биргелешкен барабарсыздыктар системасы — жалпы чыгарылышка ээ болгон барабарсыздыктар системасы. Мисалы: барабарсыздыктар системасы бирдиктүү болуп эсептелет. Биринчи барабарсыздыктан х>5/3, экинчисинен алынат. Анда жалпы чыгарылышы: < х < 3.
Сани Аль Мольк
Саясий ишмердүүлүгү
1861-жылы Абулхасан иран мамлекеттик басма сөз жана маалымат каражаттары жетекчиси болуп дайындалган. Ал 1860-жылдары өнөрчүлүктөн алыстап, административдик ишмердүүлүк менен активдүү иштеген. Ал эми 1861-жылы ага Сани аль Мольк титулу ыйгарылган. Андан соң ага атайы имарат бөлүнүп берилип, ал жерде Абулхасан жеке өзүнүн сүрөт мектебин ачкан. 1866-жылы Абулхасан 3 расмий журналды өз жоопкерчилигине алып, илим министринин орун басары болуп дайындалган. Тилекке каршы ошол эле 1866-жылы ден соолугу начарлап, дүйнөдөн катйкан. Анын уулдары Абдулла Хан, Сайфулла жана Яхья Хан атасынын жолун жолдоп, сүрөтчү болушкан.
Булактар
https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B5%D9%86%DB%8C%D8%B9%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%DA%A9
Калинина, (Холина) Роза Павловна
Калинина, (Холина) Роза Павловна (1924-ж. т., Татарстан, Казан ш.) – геолог, Кыргыз ССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1972). Казан мамлекеттик ун-тин бүткөн (1947). «№ 14 почтовый ящиктин» геологу (1947–52), Кыргыз ССР геол. башкармалыгынын геол. бөлүмүнүн улук инженери (1952–77). «Ардак Белгиси» ордени менен сыйланган.
Вомлесшор
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Байсейит уулу Эшмамбет
Кыскача өмүр таржымалы
Токтогулдун эң жакын шакирти. Кедейдин уулу. Он беш жашынан ырдай баштаган. Ырларын комуз менен гана коштоп аткарган. 1885-жылы оор турмуштун айынан Кетмен төбөгө барып, ал жерде көп жыл турган. Эшмамбеттин ырчылык чеберчилигинин жетилишине Токтогул көп тагыраак айтканда чоң таасир берген. Токтогул Сибирге айдалганга чейин да, сүргүндөн келгенден кийин да Эшмамбет улуу акын менен бир жүрүп, ырчылык өнөрүн өркүндөткөн, таалим-тарбия алган.
Калпурган
Калпуран Болужстан жана Систан аймактарындагы Сараван шаарчасында жайгашкан айыл.Калпуран айылынын чоподон жасалган идиштер музейи дүйнө жүзү боюнча 7000 жыл тарыхы бар жалгыз сакталып калган музей. Андагы дүйнө элинин көңүлүн бурган нерсе, бул карапалар эч кандай куралсыз кол менен жасалат жана андагы баардык чоподон жасалган карапалар байыркы эң биринчи салттуу ыкмалар колдонулуп, айымдар тарабынан гана аткарылат. Аталган кол өнөрчүлүк байыртадан бери карапа жасоо ыкмасын, ага кошула турган заттар эч өзгөртүлбөй колдон колго, урпактан урпактарга сакталып келет жана  кумара жасоочу кол өнорчүлөр анын байыркы салттуу ыкмасын кол өнөрчүлүк мурас катары сактап келишет. =Калпуран карапа өзгөчөлүгү= Калпуран айылынын карапаларынын белгилүү болушунун себеби, андагы уникалдуу өзгөчөлүкөр буулап карапаны жасоодогу бардык этаптар байыркы салттуу ыкма менен кыз-келиндер тарабынан колго жасалат, ал эми эркектер 2-3 километр алыстыкта жайгашкан Маскутан булагынан чопо ташып келүү, андан ылай жасоо жана даяр болгон карапаларды бышыруу сыяктуу жумуштарды аткарышат. Калпуран карапаларынын түзүлүшү жана сүрөттөрү толугу менен геометриялык болуп эсептелип, байыркы кубулуштарды чагылдырат. Ал эми карапанын сырткы жасалгалары байыркы абстарктуу белгилер менен кооздолуп, муундан муунга, урпактан урпактарга эстелик катары сакталып, өнөрпөздүн руханий жана ички дүйнөсүн жана сырын айлана чөйрөдөгү ишенимин, оз карашын чагылдырган. Андагы сүрөттөр байыркы жана тарыхка чейинки кубулуштарды чагылдырган. Бул карапаларды жасоодо глазурь колдонулбайт, бирок аны кооздоп, сүрөт тартууда “титук” ташы колдонулат. Титук ташынын өңү күрөң, кара келип, негизинен Мехрстан аймагындагы Ачар дөбөсүнөн алынып келинет. Титук ташы марганец таш түрүнө кирип, андан күрөң түш алынат. Бул карпанын дагы бир айта кетчү өзгөчөлүгү, анын сапаттык түркүмү, алар бүгүнкү күндө жасалган карапаларга караганда сапаттуу келип, керамиканын башка түрлөрүнө караганда сапаттуу жана бышык болот. Калпурган карапаларынан кесе, чыны, кумара, шекер салгыч, стакан, куту, чөйчөк ж.б. жасалат. Алардын көбүн өзүнчө идиш катары колдонуу максатында  капкактары менен жасашат. =Булактар= Маданият, Кол өнөрчүлүк
Генетика
20-кылымда микроскоптук изилдөөнүн жетишкендиктеринин негизинде клетканын түзүлүшү, жыныс клеткаларынын пайда болуу мыйзам ченеми, клетка ядросундагы, өзгөчө түзүм — хромосома (тукум куугуч генди алып жүрүү), клетканын бөлүнүшү (митоз) аныкталган. Жыныс клеткасынын жетилишин жана жыныс процессинин маңызын түшүнүп, тукум куума белги үзгүлтүктүү жана түгөйлүү деген И. Г. Менделдин божомолун далилдеди. 1910—1913-ж. америка биологу Т. Морган жана анын шакирттери ген хромосомада болуп, ал түз сызык түрүндө жайгашканын аныктаган.
Спектр
Спектр үзгүлтүксүз жана дискреттүү (үзгүлтүктүү) болушу мүмкүн. Спектр түшүнүгү көбүнчө термелүү процесстеринде (үн Спектр, термелүү Спектр, оптикалык Спектр) колдонулат. Термелүү Спектри - берилген татаал термелүү кыймылы ажыратылган жөнөкөй гармоникалык термелүүлөрдүн жыйындысы.
Кугутык (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Урал дарыясы Ириклинск суу тармагынан Орск шаарына чейин. Дарыянын айрыгы — Саласы болмайды, дарыя бассейни — Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү).
Стратегия жана тактика
Стратегия жана тактика, саясий (гр. strategia - аскер + taktika - аскерлерди түзүү искусствосу) — саясий ишмердүүлүктүн негизги жолун жана аны ишке ашыруунун ыкмаларын белгилөө үчүн колдонулуучу түшүнүк; партиялардын, мамлекеттин жана коомдук биримдиктердин жана кыймылдардын программалык жана башка иш кагаздарында аныкталат.
Спектакль
Драма театрында Спектакльди даярдоо көрүүчүлөрдүн рухий жана эстетикалык талабына, труппанын мүмкүнчүлүгүнө жараша пьеса тандоодон башталат.
Портал:Ислам/Билим/Макалалар
{| width="100%" style="background:#FFFFFF; border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10"
Пайгамбарлар
Адам Ата • Нух • Ибрахим • Лут • Иса • Муса • Исмаил • Сулайман • Илияс • Даут • Юсуф • Юнус • Идрис • Исхак  • Мухаммед •
Табииндер менен алардын орунбасарлары
Ал-Хасан ул-Басри • Мухаммед ибну Сирин • Тавус • Мужахид • Саид ибну ул-Мусаийб • Умар ибну Абдулазиз • Малик ибну Динар • Саид ибну Жубайр • Ато ибну Абу Рабах • Али ибну ул-Мадани
Ибади мазхабы
Абдуллах ибну Ибад
Исламга чейинки араптар
Амр ибну Лухай • Жахилия • Араб мифологиясы • Исламдан мурунку нике
Акыйда жана Ислам ишеними
Акыйда • Таухид • Ашари акыйдасы • Матуруди акыйдасы • Салафи акыйдасы
Ислам агымдары
Харижилик
Исламдагы экономика
Зекет • Ислам Даму Банки • Ислам каржы жүйөсү • Ислам дининдеги салыктар
Ислам адабияты
Арап адабияты • Фарс адабияты • Кыргыз адабияты • Осмон адабияты • Казак адабияты
Анчереп дарыясы
Анчереп (Чоң Анчереп) — Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Кара-Чумыш дарыясынын оң жээгинен 60 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 26 км.
Автотипия
Мындай растрлуу же торлуу клишелер автотипия деп аталат. Клишенин кагазга басылып алынган тагы да автотипия болуп саналат.
Анчереп дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Париж (Кигин району, Башкыртстан)
Париж — Башкыртстандын Чишмин районундагы айыл, Төмөнкү кигин айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 20 киши. Почта индекси — 452510, ОКАТО коду — 80236845004.
Сары-Таш (Араван району)
Сары-Таш (Сары-Таш) — Кыргыз Республикасынын Ош облусун Араван районундагы айыл. Төө-Моюн айыл округу составына кирет.
Абдракман уулу Кабай
1920-жылдары Арстанбек Бойлош уулунун чыгармаларын жыйноого киришкен.
Стереотип
Стереотиптер саясий иерархиянын бардык деңгээлинде кайра өндүрүлөт, ойлонбостуктун жана рационалдыктын чөйрөсүн иреттештирет, ошондой эле саясий практикада басымдуулук кылат. Стереотип коомдо биримдикти түзгөн жана элитанын башкаруучулук ишмердүүлүгүн жеңилдетүүчү саясий клишенин, шаблондордун жана трафареттердин кызматын аткарат. Саясий Стереотипсиз саясий уюм мүмкүн эмес, анткени алар инсандын экстериоризациясы жана анын социалдашуусунун шарты катары чыгышат. Терс мааниде Стереотиптер саясаттын туруктуу кубулуштарын билдирет, алар чындыкка туура келбейт, бирок тастыкталган, түптөлгөн болуп саналышат. Саясий Стереотиптер ар кандай феномендерди билдириши мүмкүн, терең идеологиялык аксиомалардан баштап тышкы учурларга чейин, мис., саясаттардын имиджине болгон мода. Стереотип оң жана терс мааниге ээ болушу мүмкүн. Алар аң-сезимге реалдуу чындыктын түртүү таасири астында түшүнүү менен жана түшүнүүсүз киришет. Терс Стереотиптер - бар болгон саясий структураны, анын элитасынын ишмердүүлүгүн стабилдештирет. Ар бир саясий тутум алибилештирүүгө муктаж, биринчи кезекте, калктын кызыкчылыктарына адекваттык эмес, мамлекетке бүтүндөй же саясий түзүмдүн практикасынын жана идеологиясынын ортосунда бөлүнүү болсо. Стереотиптер менен өзгөчө тоталитардык мүнөздөгү саясат жүктөлгөн. Стереотиптер оппозициянын, электораттын ж.б. болуп бөлүнөт.
Исанов, Данияр
1992-жылы Талас шаарындагы №1-кыргыз орто мектебин, 1996-жылы Ж.Баласагын атындагы Кыргыз Мамлекеттик Улуттук Университетинин кыргыз филологиясы факультетин аяктаган. 1996-1998-ж.ж. Түркиянын Измир шаарындагы «Эгей» университетинин «Түрк дүйнөсү жана адабияты» институтунун аспирантурасында окуган. 1998-2000-жж. Талас Мамлекеттик Университетинде окутуучу, 2000-2004-жж. Кыргыз-Түрк «Манас» университетинде кызматкер, 2005-жылдан 2012-жылга чейин «НТС» телеканалында «Жаңылыктар» чыгарылышынын диктору, 2012-жылдан тартып 2016-жылга чейинки аралыкта "ЭлТР" телерадиокомпаниясында кабарчы, "Замандаш" журналында шеф-редактор, "Жаңы Агым" гезитинде корреспондент, "Пирамида" телерадиокомпаниясында "Жаңылыктар" чыгарылышынын диктору кызматтарында иштеген.
2016-2017-ж.ж. "5-Каналда" дүйнөлүк улуу инсандардын бейнесине арналган жана тарыхый окуяларды баяндаган "Закымга айланган замандар", кыргыз кинематографиясынын түптөлүү доорун чагылдырган "Кино Доор" көрсөтүүлөрүнүн автору жана алып баруучусу.
Сыйлыктары. Наамдары. Мүчөлүгү
2007-жылы Кыргызпатент тарабынан «Адабият жана искусство» тармагындагы активдүү ишмердүүлүгү үчүн Грамота менен сыйланган. Дебют III 2007 Эл аралык Айтматов фонду тарабынан «Айтматов жайкы мектебинин» эң жакшы проза номинациясынын лауреаты, 2009-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү, 2011-жылы Чыңгыз Айтматов атындагы Мамлекеттик Жаштар сыйлыгынын лауреаты. 2015-жылы "Маданияттын мыкты кызматкери" төш белгисинин ээси. 2021-жылы Кыргыз Республикасынын Ардак Грамотасы.
Кузайка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Автотрансформатор
Колдонулган адабияттар
Transformator
Арифметикалык прогрессиянын айырмасы
Арифметикалык прогрессиянын айырмасы — арифметикалык прогрессиянын каалаган мүчөсүнө кошкондо ушул прогрессиянын кийинки мүчөсү келип чыгуучу турактуу d, саны. Башкача айтканда, ал сан арифметикалык прогрессиянын ар кандай кийинки мүчөсүнөн андан мурда турган мүчөсүн кемитүүдөн алынган натыйжа болуп эсептелет: d=an+1-an.