cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Боз топурак
Боз топурак — субтропик тилкелериндеги чөл, жарым чөл жана талаа зоналарында кездешүүчү топурак тиби. Көбүнчө Америка, Австралия, Афганстан, Борбордук Азия жана Кавказда кездешет. Кыргызстанда Ош облусунда, Чүй жана Талас өрөөндөрүндө кеңири таралган. Ал боз, нукура боз жана коңур боз түстүү болуп үчкө бөлүнөт. Анын курамын чиринди, СО2 карбонат туздары түзөт. Кээде шор жана шортоң (шакардуу) келет. Андан арылтуу үчүн илимий жактан негизделген агротехникалык чараларды колдонуу зарыл. Бул топуракта азык-зат элементтери азыраак, ошондуктан аларга минерал жана органикалык жерсемирткичтерди өлчөмү менен чачуу керек. Боз топурактуу жерде пахта, тамеки, кант кызылчасы, жүгөрү, эгин жана жашылча-жемиштер, ошондой эле токой өсүмдүктөрү жакшы өсөт.
Бабид көтөрүлүштөрү
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Атбара
Атбара (ар. Бахр - эль - Асуад) - Эфиопия м-н Судандагы дарыя, Нилдин оң куймасы. Узундугу 1120 км. Эфиопия тайпак тоосунан башталып, Судан платосу аркылуу агат. Орточо чыгымы 32 м3/сек (эң көп чыгымы 1815 м3/сек). Жылдын көп мезгилинде соолуп калып, Нилге жаанчыл мезгилде (июль-ноябрь) гана жетет. Суусунун курамында 200 мг/л чамасында эриген заттар кездешет. Суусунун ылайлуулугу кумдуу бороондо ого бетер күчөйт. ГЭС курулган. Чатына жакын Атбара шаары жайгашкан.
13 Март (Жалган куран)
Торөлгөндөр
Акын-жазуучу Бекболот Абдуллаев
Көк-Сай молибден кени
Көк-Сай молибден кени Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районунда, Жыргалаң суусунун оң куймасы Көксай суусунун сол жээгинде, деңиз деңгээлинен 3150 м бийиктикте. 1950–54-ж. издөө иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагы каледондун боз граниттер, кызгылт аплит сымал граниттер жана аплиттерден түзүлгөн. Чачыранды молибден–порфир рудалануусу калыңдыгы 1–10 см тик жантайган кварц тарамдар менен байланышкан. Руда тарамдарынын топтолушу штокверкти түзөт. Штокверктин аянты 450250 м. Жантаюусу боюнча узундугу 500 м. Негизги руда минералдар: молибденит, пирит. Молибдендин орточо өлчөмү 0,05%. Руданын болжол ресурсу 135000 миң т, молибдендики – 67500 т.
The Bodyguard: Original Soundtrack Album
The Bodyguard (кырг. "Жансакчы") - "Жансакчы" тасмасынын саундтреги, 1992-жылы 17-ноябрда Arista Records лейблы менен чыккан. Уитни Хүстондун ырларын жана башка аткаруучулардын композицияларын камтыйт. Альбомдун аткаруучу продюсерлештери Уитни Хүстон жана Клайв Дэвис болушкан. Саундтректин аркасы менен Уитни Хүстон бир аптада бир миллиондон ашык альбом сата алган биринчи ырчы болгон. Ушундан кийин, 1991-жылы май айында Nielsen SoundScan - сатууларды маниторинг кылуучу жаңы систем киргизилген.
Жузеппе Гарибальди
Жаштыгы
1833 жылы Апрель айында Гарибальдинин “Клоринда” кемеси Таганрогко кирет. Ошол жерде Гарибальди саясий эмигрант Джованни Баттиста Кунео менен таанышып “Жаш Италия” деген жашырын коомго кирет. Бул коом Италияны австриялыктардын үстөмдүгүнөн бошотуу, өлкөнү бириктирүү жана республикалык башкарууну орнотуу максаттарды коюшкан.
Бабочкин Борис Андреевич
Актёрдук ролдору: Чацкий (Грибоедов, "Акыл азабы"), жалган атакка умтулуучу (Пушкин, "Борис Годунов"), Огнев (Корнейчук, "Майдан"), Клаверов (Салтыков-Щедрин, "Көлөкөдө") ж. б. Чапаевдин образын аткарганы ("Чапаев" фильми) ага дүйнөлүк атак-даңк алып келген (1934). Элдик баатырдын индивидуалдуу мүнөзүн түзүү менен Б. социалисттик реализмге чоң салым кошту. Режиссер катары М. Горькийдин "Дачниктери" (Чоң театр, 1939), Чоховдун "Иванову" (Кичине театр, 1960) сыяктуу белгилүү чыгармаларды сахнага алып чыккан. 1944-жылдан ВГИКте сабак берет (1966-жылдан профессор ). СССР Мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1941, 1951). Үч Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени, медалдар менен сыйланган.
Кыргызстан тоо-руда сырьёсу
Ысыкка чыдамдуу жана калыптык материал катары руда эмес сырьёнун бир топ түрү металлургияда колдонулат. Отко (ысыкка) чыдамдуу сырьёдон серпентинит, магнезит, графит, кварц, кварцит, ысыкка чыдамдуу чопо, андалузит ж. б. бар. Серпентиниттин бир эле Кан кени изилденип, запасы аныкталган.
Арзас
Арзас — Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Томь дарыясынын сол жээгинен 457 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 12 км.
"Манас" эпосундагы гуманизм
Жериңе качан коносуң?!
Кыргызстан агро рудалары
Агрорудалардан республикада апатит, фосфорит, гуминдүү көмүр, глауконит, чымкөң ж. б. бар. Ошондой эле агрохимиялык кошумча катары гипс, карбонат тоотектери; минералдык жер семирткич катары колдонулат.
Бугуруслановка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Байыркы фергана
Ортокорибантилер — сактардын «сака-тиграхауда» уруусунун аталышы, б.а «шуштугуй калпакчан» сактар, алар Сыр-Дарыянын чыгышы менен түндүгүндө жашашкан. Бул Орто Азиядагы үч скиф урууларынын бирөөнүн аталышы болгон. Мындан башка да сак-тарадарайалар болгон, сыягы, алар «деңиз боюндагылар» болсо керек жана Яксарттын — Сыр-Дарыянын сыртында жашаган сак-хаомаварга, же амюргийлер болгон.
Көлтөр мрамор кени
Көлтөр мрамор кени Чүй облусунун Ысык-Ата районундагы Ивановка кыштагынан 50–60 км түштүк тарапта, Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк капталындагы Көлтөр суусунун оң жак өйүзүндө. 1962-ж. табылган. Кен аймагын протерозой жана девон мезгилинде пайда болгон метаморфизмделген тоотектер түзөт. Пайдалуу катмар мрамордон туруп, протерозойдун бүктөлүп, толгонгон жана үбөлөнүүгө дуушарланган тоотектеринин арасында жатат. Катмардын узундугу 80 м, калыңдыгы 6–8 ''м. ''Мрамор майда кристаллдуу, массивдүү. Өңү агыш боз, арасында оливиндин сейрек жашыл темгил тактары бар. Айрым жерлеринде каралжын боз жана кара тактар учурайт. Жакшы сайкалданат. Орточо блоктуулугу 202010 см. Имараттардын дубалдарын каптап кооздоого жарамдуу такталарды алууга болот. Запасы мол.
Археология жана этнология кафедрасы, КУУ
Кафедранын тарыхынан
Кафедраны ар кайсы мезгилдерде т.и.д. проф. Кыргыз Республикасынын Улуттук Илимдер Академиясынын мүчө корреспонденти Асанканов А.А., т.и.д. проф. Федоров М.И., т.и.к. проф. К.Ш. Табалдиев, доц. Москалев М.И., т.и.к., доц. Тунтеев Н.С. жетектешкен. Азыркы мезгилде (2007-жылдан тартып) кафедраны т.и.к. доц. А.Р.Бикбулатова жетектөөдө.
Кафедранын илимий изилдөө иштери
Мамбетова Ш. (Ураина г. Киев), Исаева Г. (Казахстан г. Алматы), Табалдиев К.Ш., Чаргынов Т.Т., Абдыканова А. (Россия г. Новосибирс). Кыргызстанда Жоошбекова А., Немещина Л., Бикбулатова А., Токтакунова Э., Кушубеков А., Султаналиева Н. ж.б. кандидаттык диссертацияларын даярдап ийгиликтүү жакташты.
Кафедрада даярдалган илимдин докторлору жана кандидаттары бардык окуу жайларда, илимий мекемелерде, чет өлкөлөрдө да эмгектенип жатышат.
Азыркы мезгилде кафедрада иштеп жаткандар
Кафедрада студенттер археология жана этнология адистиги боюнча 13 дисциплинадан билим алышат.
Faith
Faith - британиялык музыкант Жорж Майклдын дебюттук студиялык соло альбому. 1987-жылы октябрда жарык көргөн. Диск музыка тарыхындагы улуулардын бири болуп саналып келет. Жылдын мыкты альбому деп табылган "Грэмми" сыйлыгын кошкондо, бир нече сыйлыктарга татыган. Альбом АКШда дароо ийгиликке жетишкен: дебюттук аптасында бир миллиондон ашуун нускасы сатылган. Бул - эзели британиялык ырчы тарабынын бир жуманын ичинде сатылган дисктердин эң көп саны.
Багауддар
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Кыз-Моло
Кыз-Моло (Кыз-Моло) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Москва районундагы айыл. Целинный айыл округу составына кирет.
Кузнец (Иглин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Гырат
Колдонулган адабияттар
Манас энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Лямъя (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Банновка (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Евгения коңгуроо гүлү
Өсүү шарттары
Мрамордуу аскалардын жаракаларындагы, субалңпы жана тоолордун ортоңку алкактарындагы беттери.
Спорт
Спорт менен машыгуу
Спорт менен машыгуу нерв-психикалык, оор күч келүү менен байланыштуу болгондуктан ага ден соолугу чың, медициналык кароодон өткөн адамдар катыша алат. Такай машыккан кишилердин келбети сымбаттуу болуп, органдар менен системаларынын түзүлүшү, функциясы жакшырат. Машыгуулардын натыйжасында сөөктөр бышык болуп, булчуңдар чоңоёт, кыймыл-аракет жакшырат, сергек болот, түрдүү ооруларга туруктуулугу жогорулайт. Спорт менен машыгууда ага жумшалуучу күч машыгуучулардын күчүнө, жашына жана жынысына ылайык келүүгө тийиш. Узак убакыт, үзгүлтүксүз спорт менен машыгуу ден соолукка жакшы таасир берип, мезгилсиз картаюунун алдын алат. Бирок, жаш өткөн сайын оор күч менен байланыштуу машыгууларды азайтуу талапка ылайык. Күрөш, футбол, оордуктарды көтөрүү сыяктуу спорттун түрлөрү менен машыгуу пайдасыз. Ал эми сууда сүзүү, жай чуркоо, лыжа тебүү, бадминтон, теннис, волейбол ойноо орто жаштагы жана улгайып калган кишилер үчүн жеңил болот.
Мелдештер
Б
Адлер, Макс
Макс Адлер (15 январь 1873, Вена – 28 июнь 1937, Вена) – австриялык философ, социолог.
Марксизмдин социал-демократтык партиясынын ишмери. Ал философиянын материализм жана идеализм деген 2 негизги окуу бөлүнүшүн танган. Идеализм жана атеизм рухий дүйнөнүн продукциясынын келип чыгышы коомдук жаралыш жана аң-сезимдин натыйжасы деп караган.
Евгения примуласы
Өсүү шарттары
Алңпы алкагында жарлардын жаракалары.
Багир-Хан
Багир-Хан (1915-ж. ө. ) - Иран революциясы (1905-11) убагында Тебриздеги федайлардын (партизандардын) ыктыярдуу революциячыл отряддарынын башчысы (1908-09). Ирандын улуттук баатыры, Саттар-хандын шакирти. Кесиби - дубалчы. Шахтын аскерлери менен хандардын реакциячыл отряддарынан Тебризди коргошкону үчүн Б. "эл башчысы" деген наам алган. 1-дүйнөлүк согуш мезгилинде Багир-Хан Ирандын бурж. улутчулдарын жактаган. Касре-Ширин аймагында иран-дыктар менен курддардын ортосунда чыккан жаңжалда каза тапкан.
Багирова Басти Масим кызы
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Малуха (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Атконок
Атконок (Phleum L.) - дан өсүмдүктөр тукумундагы көп ж-а бир жылдык чөп. Европа, Азия, Африкада 15 түрү бар. Кыргызстанда 4 түрү (шалбаа, талаа, альп ж-а шыпыргы сымал атконок) өсөт. Бардыгы тоют өсүмдүк. Айрыкча (көп жылдык) шалбаа атконогу маанилүү. Бийикт. 140 смге жетет. Топгүлү - шыпыргы сымал чачык. Чымдуу, саздак, кара, боз топурактуу, кумдак жерде өсөт. Жакшы шартта 10 жыл бою мыкты түшүм берет. Шалбаа атконогу дан өсүмдүктөр м-н кошо эгилип, аралаш тоютка пайдаланылат. Баш алган учурда эки жолу чабылат. Альп атконогу бийик тоолуу жайытта өсөт. Аны бардык мал жакшы жейт.
Алля Анарова
Анарова Алля 1907-жылы Араван районунун аймагында туулган.
1936-1951-жылдары Араван районундагы "Коммунизм" колхозунун звено башчысы, 1951-62-жылдары колхоздун талаачылык бригадасынын бригадири. 1967-68-жылдары "Пахтачы" совхозунун пахтачылык бригадасынын бригадири болгон. Анын бригадасы пахтанын рекорддук түшүмүнө ээ болгон. Анын звеносу 6га аянттын ар бир гектарынан 74,5, 88,5 жана 100,9 центнерден түшүм алган. СССР жана Кыргыз ССР Жогорку Советине депутат, Кыргызстан Компартиясынын съездерине бир нече жолу депутат болуп шайланган. 1980-жыыл 73 жаш курагында бул дүйнөдөн көзү өткөн.
Евдем Родостук
Евдем Родостук (биздин заманга чейин 4-кылымдын 2-жарымы) – байыркы грек философу; перипатетикалык (арис­тотелизмдин жолун жолдоочулар) мектептин өкүлү, Аристотелдин досу жана шакирти. Теофаст менен бир катарда Аристотелдин мурасчысы болуу үчүн Ликейдеги схоларх (филос. мектептин жетекчиси) кызматын ээлөөгө атаандаш болгон. Теофраст шайлангандан кийин (биздин заманга чейин 322-к.) Родоско кайрылып келип, ал жерде филос. мектептин бөлүмүн ачкан да, Теофаст менен тыгыз байланышта кала берген (алардын кат жазышып тургандыктары жөнүндө маалыматтар бар). Байыркы перипатетиктердин ичинен евдем – устатынын ишенимдүү жана эң кыйбас шакирти болгон. евдемдин Аристотелдин трактаттарын изилдеген текстологиялык (герменевтикалык) эмгектери аны антикалык аристотель таануучулардын жана чечмелөөчүлүк салттардын баштоочусу катары таанылткан. Байыркы мезгилдеги өтө баалуу жана көп цитаталанган тарыхый илимий жана дин таануу боюнча эмгектер – Аристотель тарабынан белгиленген «кабылданган ой-пикирлердин» энциклопедиялык жыйындысынын программасын диалектикалык жактан иштеп чыгууну жүзөгө ашыруу евдемдин эмгектеринин орчундуу бир салаасын түзөт. Буларга геометрия менен арифметиканын, астрономия менен теологиянын тарыхы кирет жана андагы келтирилген цитаталар баа жеткис булактар бойдон калууда.
Маркабай Ааматов
ААМАТОВ Маркабай – акын, котормочу, публицист, Кара-Кулжа районундагы Бөксө кыштагында 1953-жылы 13-декабрда туулган.
Кыргыз Республикасынын эл акыны (2018), Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (2004).
Кыргыз тилинде
Өмүр өрнөгү: Публицистикалык баян. Б.: «Улуу тоолор», 360 бет
Ичма (Юга куймасы)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы — Сухона, дарыя бассейни — Түндүк Двина.
Евклид геометриясы
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан” Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Илим
Илим коомдук тажрыйбалардагы талаптардан жана муктаждыктан пайда болуп, коомдук турмуштун материалдык прогресси менен бирге өз кезегинде коомдун өсүп-өнүгүшүнө көмөк берет.
Ninety One
2016-жыл. Кайтадан
2016-жылдын 3-февралында Ninety One тобунун «Айыптама» альбому iTunes медиаплеерине киргизилген. 2016-жылдын 2-июнунда Алма-Ата шаарында топтун «Қайтадан» (Кайтадан) ырына кезектеги видеоклиби жарыкка чыккан, ал 5-июнь күнү Астана шаарында клиптин тушоо кесүүсү өткөн. Бул видеоклип да Gakku TV каналынын Top-10 хит-парадында 20 апта бою 1 орунда туруп, кезектеги «Gakku Top Ten» атайын сыйлыгына ээ болгон. 2016-жылдын 4-сентябрында Астанада, ал эми 24-сентябрь күнү Алма-Атада чыгармачылыгына 1 жыл толгонуна карата жеке концерттерин берген.
Илим
Илим билимдердин өзгөчөлүгү боюнча илимдер үч топко бөлүнөт:
Большевик (Москва району)
Большевик (Большевик) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Москва районундагы айыл. Сретенка айыл округу составына кирет.
Кыргызстан көмүр кендери
Кабак күрөң көмүр бассейни Жумгал районунда, Молдотоо менен Түндүк Кабак тоолорунун аралыгындагы Миңкуш жана Каракече өрөөннүндө жайгашкан. Бассейн батыштан чыгышка 75 кмге созулуп, эни 9 кмдей. Бассейнде Көкмойнок, Миңкуш, Кашкасуу, Тууракабак, Акулак, Каракече көмүр кендери бар; мындан башка Сарыгамыш, Кичи Сарыбулак, Көкөмерен, Карачөөлү кенчелери белгилүү. Алабуга-Чатыркөл көмүрлүү аймагы түндүгүнөн Нарын дарыясы, түндүк-батышынан Акшыйрак кырка тоосу, түштүк-батышынан Фергана тоо тизмеги, түштүк-чыгышынан Какшаал кырка тоосу менен чектешет. Ал бири-биринен алыс жайгашкан майда кен-кенчелерден (Аксай, Турук, Торугарт) турат. Алардын ичинен Турук кенчеси гана казып алынууда.
Түштүк Ысык-Көл көмүрлүү аймагы батышынан Кажысай суусу, чыгышынан Каркыра суусу менен чектелип, узундугу 180 км, туурасы 150 — 1500 м. Аймакта Жыргалаң жана Сөгөттү кендери, Жергез жана Сүттүбулак кенчелери бар. Сөгөттү күрөң көмүр кени 1996-жылга чейин казып алынган. Жыргалаң таш көмүр кени казып алынууда.
Кара-Дарыя
Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталынан башталган Кара-Кулжа суусу жана Алай-Куу кырка тоосунан башталган Тар суулары кошулгандан кийин Кара-Дарыя деп аталат. Нарын дарыясы менен кошулуп, Сыр-Дарыяны түзөт. Узундугу 180 км, алабынын аянты 33 100 км2. Жогорку агымы кууш, орто жана төмөнкү бөлүктөрү кеңири өрөөндөр аркылуу агат. Ири куймалары: Жазы, Көгарт, Караүңкүр, Майлысуу (оң), Куршаб, Аравансай (сол) ж.б. 200дөн ашык куймасы бар. Кара-Дарыянын алабында 40ка жакын көл жатат, алардын эң ирилери: Чоң Кулун, Кичи Кулун, Чоң Көл, Кичи Көл, Кабылан көл, Кара көл, Кутма н көл ж.б. Жылдык орточо чыгымы Кемпирабад кыштак тушта (чатынан 140км жогору) 121м3/сек. Эң көбү 676 м3/сек, эң азы 28,9 м3/сек (февраль). Агымынын 32%кардан, 16% мөңгүдөн жана 52%жер астындагы суулардан куралат. Сугатка кеңири пайдаланылат. Кара-Дарыяда Куйганжар тосмосу курулган, дарыя жана анын куймаларынан ондогон сугат каналы (Чоң Фергана, Кочкората, Отузадыр, Увал, Алтыбай, Найман ж. б .) чыгарылган. Жээгинен Өзгөн шаары, көптөгөн кыштактар орун алган.
Петровка (Стерлитамак району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Маньсоюмья (дарыя)
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Иртыш бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Тавда дарыясынын башатынан аягына чейин, Сосьва дарыясын кошпогондо башатынан Морозково айылындагы суу өлчөө постуна чейин. Дарыянын айрыгы — Тобыл, дарыя бассейни — Иртыш.
Мустафа Кемел Ататүрк
Келип чыгышы, балалыгы жана билими
1880 же 1881-жылы Осмон импараторлугунун Салоники шаарындагы (азыркы Греция) Хожакасым кварталында туулган (тууган күнү тууралуу так маалымат жок; кийинчерээк Кемел 19-майды туулган күнү катары – Түркиянын көз карандысыздыгы үчүн күрөш башталган күндү тандаган) туулган. кичинекей жыгач соодагери, мурдагы бажычы Али Рыза-эфенди жана анын жубайы Зүбейде-ханымдын үй-бүлөсүндө. Анын атасынын теги так белгилүү эмес, кээ бир булактар ​​анын ата-бабалары Сөкеден келген түрк көчмөндөрү болгон деп ырасташат, башкалары Ататүрктүн балкандык (албан же болгар) тамырларын ырасташат, үй-бүлөсү түркчө сүйлөп, ислам динин тутунган, бирок исламчыл каршылаштар арасында. Осмон Импараторлугундун Кемалдын атасынын борборлорунун бири Салоники шаары болгон Дөнме еврей сектасына таандык экени кеңири таралган. Ал кичүү карындашы Макбуле Атадан экөө үй-бүлөдө бойго жеткенге чейин аман калган жалгыз бала болушкан, калгандары бала кезинде чарчап калган.
1896-жылы Манастыр (азыркы Түндүк Македониядагы Битола) шаарындагы аскердик окуу жайга (Manastır Askerî İdadisi) тапшырган.
1902-жылы 10-февралда Стамбулдагы Осмон генералдык штабынын академисини (Erkân-ı Harbiye Mektebi) тапшырып, аны 1905-жылы 11-январда бүтүргөн. Академисини аяктагандан кийин дароо Абдулхамид режимин мыйзамсыз сындаган деген айып менен камакка алынып, бир нече ай камакта отургандан кийин Дамаскка сүргүнгө айдалган, ал жерде 1905-жылы «Ватан» («Мекен») төңкүрөштүк уюмун түзгөн. .
Биринчи дүйнөлүк согушта Кемел
Биринчи дүйнөлүк согуштун башында Мустафа Кемел Чанаккале үчүн болгон салгылашта түрк аскерлерин ийгиликтүү башкарган (к. Дарданел операциясы).
Ангоранын мамлекеттик уюму
Толук багынып берүүгө кол коюу Осмон армиясын системалуу түрдө куралсыздандыруу жана таркатууну баштоого мажбур кылды. Мустафа Кемел 1919-жылы 19-майда 9-армиянын инспектору катары Самсунга келет. 1919-жылы 22-июнда Амасяда өлкөнүн көз карандысыздыгы коркунучта экенин билдирген циркуляр (Amasya Genelgesi) чыгарып, ошондой эле Сивас конгрессине депутаттардын чакырылышын жарыялаган.
Султанаттын жоюлушу. Республиканын түзүлүшү
1920-жылдын 23-апрелинде ошол кездеги мыйзам чыгаруу, аткаруу жана сот бийлигин бириктирген өзгөчө бийлик органы болгон Түркиянын Улуу Улуттук Чогулушун (ТУУЖ) ачылышы Түркия Республикасынын түзүлүшүнүн жарчысы болуп калды. Кемел ВНСТтин биринчи төрагасы болуп калды.
Ататүрктүн ыслаттары
Ошондой эле бардык илимий жана окуу жайларын Билим берүү министрлигине өткөрүп берүү, улуттук билим берүүнүн бирдиктүү светтик системасын түзүү каралган. Бул буйруктар чет элдик окуу жайларга жана улуттук азчылыктардын мектептерине да тиешелүү.
1920-жылдардын аягында өлкөдө дээрлик бум кырдаал түзүлдү. 1920—1930-жылдарда жалпы капиталы 112,3 миллион лира болгон 201 акционердик коом, анын ичинде чет өлкөлүк капитал менен 66 ишкана (42,9 миллион лира) түзүлгөн.
Пикирлер жана баалоо
Азыркы Түркияда Ататүрк өлкөнүн эгемендүүлүгүн сактап калган аскер башчы жана ыслатчы катары урматталат.
Поэзия
3. Улуттук басма сөзүбүздүн туңгучтары “Эркин тоо”, ”Ленинчил жаш”газеталары, “Коммунист”, “Дыйкан”, ”Жаны маданият жолунда” журналдары биринчи сандарынан баштап ыр түрүндөгү материалдарды көп жарыялаган, алардын дээрлик баары, айрыкча газеталары анда-санда гана бир ыры жок чыкпаса, калган учурларда ырдан өксүгөн эмес. 1925-1929чу жылдар аралыгында биздин прессада жарыяланган ар кыл ырлардын жалпы көлөмү чоң эки томго барабар. Ал эми “Жаны маданият жолунда” журналынын 1928-1929чу жылдары чыккан 9-санында 43 ыр, 4 ырлар цикли жарыяланган. “Эркин - Тоонун” чыгышы менен гана акындык өнөргө умтулгандардын, ал газетанын алгачкы сандарына ырлары жарыяланган жаштардын арасынын көп өтпөй. А. Токомбаев (1904-1988), М. Токомбаев(1905-1971), М. Элебаев(1905-1944), Ж. Жагырчиев(1906-1944), Б. Кененсариев(1896-1964) алдыга сурулуп чыккан. Булардан бир аз кийинчерээк мезгилдүү басма сөз беттеринде жаңы калемгерлердин дагы бир тобу көрүнө баштаган. Алардын чыгаандары Жоомарт Бөкөнбаев (1910-1944), Жусуп Турусбеков (1910-1943), Кубанычбек Маликов(1911-1978) болгон.
Огюст Конт
Чыгармалары
Өзүнүн чыгармаларында Конт табият илимдерине жана коомго таандык болгон кеңири маселелерди карап чыгат. Алар социологиялык илимдин жана позитивдик философиянын андан аркы өнүгүшү үчүн негиз кылып алынган.
Коом тууралу
Конт адамзат коомунун өнүгүшүнүн ушул үч баскычынын мазмунун толук ачып көрсөтөт. Биринчи баскычты ал кыял үстөмдүк кылган баскыч катарында мүнөздөйт, мында билимдердин чөйрөсү чектелүү келет. Адамдар кубулуш-көрүнүштөрдүн болуп турушун кудайлардын жана духтардын бар экендиги менен түшүндүрүшөт. Мында авторитет жана монархия үстөмдүк кылып турат. Метафизикалык баскыч маңыздын көрүнүшү болуп саналган ар түрдүү күчтөрдүн аракеттери менен мүнөздөлөт, бул баскычта авторитеттердин үстөмдүгү бошойт, адамда эгоизм (өзүмчүлдүк) күч алып, коом менен байланыш начарлайт. Сезимдин ролу кемитилип, дээр-зээндин ролу өсөт. Бул баскычта монархиянын ордуна элдин бийлигин орнотууга умтулуу пайда болот. Экинчи баскыч — үчүнчүгө өткөөл баскыч — эң жогорку баскыч. Бул баскычта коом математика, астрономия, физика, химия, биология, социология (социалдык физика) берген оң мүнөздөгү билимдердин негизинде кайрадан курула баштайт. Позитивдүү илим жаратылыш менен коомдун мыйзамдарын жана ыраат-тартиптерин ачуу жагында иш алып барат. Ал эми метафизикалык проблемалар, башкача айткандабытие жана анын маңызы жөнүндөгү маселелер чечилбей турган маселелер деп жарыяланат. Илим жана философия жаратылыш менен коомдун мыйзамченемдерин таанып-билүүгө тийиш. Позитивдик баскычта теория менен практиканын ортосундагы мурдагы баскычта орун алган ажырымдык жоюлат. Коомдун прогресстин жолу менен өнүгүшүнүн чечүүчү күчү — бул илим- билимдердин прогресси.
Жалал-Абад облусу
Флорасы
Аймактын топурак-өсүмдүктөрү өтө ар түрдүү келип, таралышына бийиктик алкактуулук мүнөздүү. Облустун аймагынын эң жапыз бөлүгүн (деңиз деңгээлинен 500-900 м бийиктикте) шыбак-эфемердүү чөл жана жарым чөл өсүмдүктөрү (ак шыбак, ыраң, баялыш жана башка) ээлеп, анда ачык боз жана кадимки боз топурактар өөрчүйт. Бул топурактарга аз кесекчелүү борпоң структура мүнөздүү, чириндиси салыштырмалуу аз, ал эми минералдык сиңимдүү заттары арбын. Сугарганда түрдүү маданий өсүмдүктөр жакшы өсөт. Талаа өсүмдүктөрү бийик адырларды, айрым жерлерде жапыз тоолорду ээлеп, деңиз деңгээлинен 900-1300 м бийиктиктеги кеңири тилкени камтыйт. Чириндиси салыштырмалуу мол күңүрт боз топурак басымдуу. Өсүмдүктөрдөн пияз, түптүү арпа, түктүү буудайык, кызыл от, о. эле шыбак, сарындыз өсөт. Ушул эле зонада талаа жана шалбаа өсүмдүктөрүнүн арасында ксерофиттик сейрек токой, жыгач мистенин массивдери, сейрек долоно кездешет.
Деңиз деңгээлинен 1000-2200 м бийиктикте токойлуу талаа зонасы жайгашкан. Мында жаңгакмөмө жемиш токою талаалашкан шалбаалуу, бадалдуу, сейрек алмалуу жерлер менен кезектешип жатат. Токой астында кара коңур токой, бадалдар, шалбаа жана талаа өсүмдүктөрүнүн астында күңүрт боз тоо-талаа топурактары өөрчүйт. Жаңгак токоюнун астында өөрчүгөн топурак өзгөчө касиетке ээ: чириндиге бай, ал топуракка каралжын өң берип турат, жаңгак сымал структуралуу, ным сыйымдуулугу өтө зор жана башка Ошого байланыштуу, капталдардын кыйла эңкейиштигине карабай агын суулар жокко эсе, кар жана жамгыр суулары бүт кыртышка сиңип кетет. Облустун аймагынын зор аянтын (700 миң га) ээлеген жаңгак-мөмө-жемиш токоюнун чарбалык мааниси өтө зор. Ал токойлор Фергана жана Чаткал кырка тоолорунун Фергана өрөөнүн караган этек тоолорун ээлейт. Айрым жаңгак дарактары бириндеп 800 м бийиктиктен эле кездеше баштайт. Жаңгак токою деңиз деңгээлинен 1000-1200 мден 1800-1900 м бийиктикке чейин эң кеңири таралган. Жаңгак токоюнун арасында алма, алча, айвансары, карагат, итмурун, изирик жана башка дарак-бадал өсүмдүктөрү өсөт. Андан жогору 2200 м бийиктикке чейин да бирин-серин жаңгак дарактары кездешет. Жаңгак токоюнун чет жакаларында жапайы мөмө-жемиш дарактары алмурут, алча, бадам, жүзүм жана башка өсөт. Токой өсүмдүктөрү тоо капталдарынын түштүк, о. эле чыгыш экспозицияларынан башка бүт беттеринде өсүп, алар негизинен жаңгак жана жапайы мөмө-жемиш дарактарынан турат. Токойлуу талаа зонасынын ачык түштүк жана бир аз чыгыш капталдары эфемероиддүү шалбаа жана талаа менен капталган; аюу чач, пияз түптүү арпа, түктүү буудайык, кызыл от, ак сокто, кылкансыз түбү бош жана башка үстөмдүк кылат. Түрдүү чөп өсүмдүктөрүнөн бийик чатыр гүлдүүлөр аюу чач, шашыр өсөт. Кеңири аймакты ээлеген шалбаалуу талаанын бул бөлүктөрү негизинен кеч жаздагы жайкы жайыт катары пайдаланылат. Бул зонанын жантайыңкы капталдарында жана жайык кырларында кайрак эгин эгилет. Субальп зонасы 2000-3000 м бийиктикти ээлейт. Мында субальп шалбаасы жана карагай, көк карагай, арча, кайың ж. б-дан турган токой өсүмдүктөрү кеңири таралган. Субальп зонасында күңүрт түстөгү тоо-токой жана тоо-шалбаа-талаанын күрөң, чанда кара топурак сымал топурак типтери өөрчүйт. Чөп өсүмдүктөрдөн флёмис, крестовник, шимүүр, түлкү куйрук, ак сокто жана башка өсөт. Субальп шалбаасы жайкы жайыт катары кеңири пайдаланылат. Альп зонасы кырка тоолордун бийик (3000 мден жогору) бөлүгүн ээлейт. Анда чымдак-чала чымдашкан тоо-шалбаа альп топурактары өөрчүйт. Зонанын басымдуу бөлүгүн аска, корум таш-шагылдар, чакан бөлүгүн альп шалбаасы ээлейт. Альп өсүмдүктөрүнүн ичинен эң кеңири таралганы көбүргөн басымдуулук кылган фитоценоздор болуп саналат. Көбүргөн менен кошо каз таман, козу кулак, таран жана башка да өсөт. Альп шалбаа зонасы кыска мезгилге жайыт катары пайдаланылат.
Экономикасы
Жалал-Абад облусу экономикалык жактан өнүгүү деңгээли боюнча республикада Чүй облусунан кийинки 2-регион. Анын өнүгүшүн өнөр жай, айыл чарба, курулуш, транспорт жана байланыш, соода жана коомдук тамактануу тармактары, ал эми социалдык өсүшүн тейлөө кызмат, билим жана илим, саламаттык сактоо, маданият жана башка тармактарынын деңгээли аныктайт. Бул тармактар базар экономикасынын шартына ылайык ар түрлүү менчикке тиешелүү өндүрүштүк же тейлөөчү ишкана жана мекемелерден (өнөр жайчакан жана өнөктөш ишканалар, кооперациялар, акционердик коомдор, биржа жана фирмалар, дыйкан жана фермер чарбалары, ошондой эле жеке дыйкан чарбалары) жана башка өзүнчө ээлик кылуучу субъектилерден турат. Облуста 2009-жылдын башында чарба жүргүзүүчү субъектилердин саны 110202 болгон. Алардын 2,2%и мамлекеттик менчиктеги, 2,1%и коммуналык жана 95,7%и жеке менчиктеги ишканалар. Ишканалар түрлөрү боюнча ири (0,3%), орто (0,5%) жана чакан (1,8%), дыйкан (фермер) чарбалары (78,7%), жеке ишкерлер (18,1%) жана башка обочолонгон бөлүмчөлөр (0,6%) болуп бөлүнөт.
Транспорту
Жалал-Абад облусунда автомобиль, темир жана аба жолдор жана куур транспорту бар. Алардын ичинен негизги орунду автомобиль транспорту ээлейт. 2000-жылы автомобиль транспорту менен 4971,9 миң т жүк (респ-дагы жүктүн 13,6%и), 461,6 млн жүргүнчү (10,6%) ташылган. Автомобиль жолунун негизин Бишкек Ош жолу түзөт. Андан башка Жалал-Абад Казарман, Үч-Коргон Кербен Ала-Бука Каныш-Кыя жана башка автомобиль жолдору жана Кара-Суу Жалал-Абад Көк-Жаңгак жана Наманган (Өзбекстан) Үч-Коргон Таш-Көмүр темир жол тармактары өтөт. Алардын узундугу чектелүү болгону менен башка өлкөлөр менен экономикалык байланыш түзүүдө мааниси чоң. Кочкор-Ата шаарчасынан ЖалалАбад ш-на чейин газ кууру жеткирилген. Жалал-Абад шаарында, Казарман, Кербен, Каныш-Кыя кыштагында аэропорттор иштеп, алардын Бишкек менен аба жол каттамы бар. Жалал-Абад шаары Каракол, Чолпон-Ата шаары жана Казарман кыштагы менен жалпы аба жолдору аркылуу байланышат. Облустагы бардык шаарлар жана райондун борборлору облустун борбору Жалал-Абад шаары менен аба, кабель жана радиореле линиясы аркылуу байланышат. Облуста калкка кызмат көрсөтүүнүн жалпы көлөмү 2008-жылы 1199,6 млн сомду түзүп, республиканыкынын 7,1%ине барабар болгон.
Багынычсыз татаал сүйлөм
Багынычсыз татаал сүйлөм - грамматикалык жактан бири бирине багынбаган, тең байланыштагы жөнөкөй сүйлөмдөрдүн айкалышынан түзүлгөн татаал сүйлөм. Багынычсыз татаал сүйлөм байламталуу, байламтасыз болуп экиге, ал эми анын байламтасызы мезгилдеш, шартташ, каршылаш, салыштырма, себептеш, салмакташ, чечме сүйлөмдөр болуп 7 түргө, байламталуусу бириктирүүчү, каршы, себеп, божомол байламталуу сүйлөмдөр болуп 4 түргө бөлүнөт.
Домино теориясы
Домино теориясы - АКШ президентинин бир убактарда кеңешчиси болуп иштеген профессор В. Ростовдун пикири боюнча, Вьетнамдагы ийгиликсиздик анын коммунисттешүүсүнө жана башка Индокытай менен Түштүк Азия өлкөлөрүнүн да АКШнын таасиринен чыгып, коммунисттешүүсүнө себепкер болушу мүмкүн. Ошондукутан кантип болсо да Вьетнамда ийгиликке жетишүү керек жана согуш улантылышы керек болгон. Ростов бул абалдын өнүгүү процессин домино оюнундагы таштардын сандарына карата тизмектелишине окшоткон. Анын бул көз карашы саясий чөйрөдө домино теориясы деп аталган.
Каныкей (ырчы)
Билими
Мураталы Күрөӊкеев атындагы музыкалык училищенин эстрадалык вокал жана Кыргызстан эл аралык университетинин финансы жана кредит бөлүмүн бүтүрүп, Кыргыз улуттук консерваториясынан да билим алган.
Птонамбль-Кыке дарыясы
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Таз.
Еврей жазуусу
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан” Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Эрлан Арстан
Жая Миядзаки, нукура ысымы Эрлан Арстан (Бишкек, Кыргызстан) — кыргызстандык хип-хоп аткаруучу, диджей, продюсер, композитор.
Урман (Иглин району, Башкыртстан)
Урман — Башкыртстандын Иглин районундагы айыл, Урман айылдык кеңешине карайт. 2009-жылдын 1-январына карата калкынын саны — 2661 киши. Почта индекси — 452405, ОКАТО коду — 80228874001.
Квази ядролор
Квази ядролор, квази ядро системалары – бариондордон масса кемтиги менен айырмаланган барион-антибарион түгөйлөрүнүн байланышкан жана резонанс абалы. Квази ядролордун арасындагы байланыш ядролук күчтөр менен түшүндүрүлөт. Квази ядролордун орточо жашоо убактысы -10–20 сек. Квази ядролордун бар экендиги алдын ала эле айтылган: мисалы, нукпон-антинуклон, гиперонантигиперон. Нуклон-антинуклондун бар экендиги эксперимент жолу менен далилденген.
Багыттоочулар
Багыттоочулар (станокто) - ар кандай станоктун бөлүктөрүн бир багыт боюнча жылдыруучу түзүлүш. Багыттоочулар тетиктин так иштетилишин, станоктун жумуш аткаруучу бөлүктөрүнүн бир калыпта жылышын камсыз кылат, алар менен суппорт, стол, каретка жылдырылат. Алар көбүнчө металл кесүүчү станоктордо колдонулат. Мында түз сызыктуу жана айланма кыймылдуу Багыттоочулар пайдаланылып, бетинин формасына карата жалпак, призма, трапеция түрүндөгү, тик бурчтуу жана жумуру, сүрүлүүнүн түрүнө карата жылмышып жана тоголонуп сүрүлүүчү болуп бөлүнөт. Металл кесүүчү станоктун тактыгы Багыттоочулардын тактыгына жараша болот. Багыттоочулар жешилбесин үчүн анын бети жылуулук менен иштетилет, майпайып турулат.
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Кулжа-Эмбес гранит кени
Кулжа-Эмбес гранит кени — Талас районунда, Кара-Ой кыштагынан 12 км түштүктө, Кулжа-Эмбес суусунун сол өйүзүндө. 1981-ж. табылган. Кен аймагын соңку кембрийде жана ордовиктин башталышында жиреп чыккан гранит, протерозойдун акиташ тектери түзөт. Кен биотиттүү гранит интрузиясынан турат. Аянттын узундугу 600 м, жазылыгы 80–240 м. Арасындагы аплит, орто курамындагы дайкалар жана протерозойдун ксенолити (аянты 6040 мге чейин) кездешет. Гранит менен мраморлошкон акиташ тектер пайдалуу болуп эсептелет. Гранит – 80%, акиташ – 18,5%ти түзөт. Граниттердин физикалык-механикалык касиеттери: үстүнөн бастырылгандагы бектигинин чеги кургак абалда 114,66 МПа, сууга каныккан абалдагысы 107,88 МПа, жалпы тыгыздыгы 2,7 г/см3. Мраморлошкон акиташтын касиеттери: үстүнөн бастырылгандагы бектигинин чеги кургак абалда 224,44 МПа, сууга каныккан абалында 107,01 МПа, жалпы тыгыздыгы 2,83 г/см3. Гранит менен акиташ чөкмө (бутовый) таш катары колдонулууга болот. Граниттин жана акиташтын запасы А+В+С1 категориясы боюнча 5364 миң м3, С2 – 4651 миң м3.
Коруктар
коруктар-адам чарба иши учун колдонбой,кол тийгизбей сакталган жерлер,башкача айтканда баалуу осумдуктор таралган жана эчен жылдар бою озун-озу тейлоосу табигый негизде калыптанган жаратылыш туруктуулугу учун зор маанидеги аймактар.Ал жерлерде илим изилдоо иштери жургузулот. Кыргызстандагы коруктар томонкулор: Беш-Арал,Сары-Челек,Жалал-Абад,Ысык-Кол,Сарычат-Эрташ,Каратал-Жапырык,Нарын ж. б.
Токтораалы Талканбаев
1944-жылы дүйнөдөн кайткан.
Night Fever
Night Fever (кырг. Түнкү калтыратма) - британиялык Bee Gees поп-тобунун ыры. Культтук "Ишемби кечинин калтыратмасы" бий-тасмасы үчүн жазылган. Ырдын авторлору Барри, Робин жана Морис Гибб ага-инилер, продюсерлөөнү Bee Gees тобунун өзү, Элби Гелатен жана Карл Ричардсондор колго алышкан. Saturday Night Fever'дин жалпы саундтрегинин ичинде да, 1978-жылы 7-февралда өзүнчө сингл болуп да чыккан. Чыгары менен чарттарга катышып, көбүнчөсүндө биринчи орунду ээлеген. Мисалы, 1978-жылы Billboard Hot 100 чартында Энди Гиббдин "Love Is Thicker Than Water"-ин ашып өтүп эки ай бою алдыңкы турумун сактаган. Кийин болсо, Ивонн Эллимандын "If I Can't Have You"-суна орун бошоткон. Бул эки ырды тең ага-ини Гиббдер жазышканы көңүл бурууга арзырлык.
Продюсер Роберт Стигвуд башында тасманы Saturday Night деп атагысы келген, бирок композитор Роберт Гибб бул жөнүндө оюн билдирип, Night Fever деген вариантты сунуштаган. Натыйжада, эки аталышты бириктирип Saturday Night Fever деп атоого келишишкен. Бирок, Гибб өзү сунуштаган аталышты саундтректин ырларынын биринде өзгөртпөй сактап калган. Ыр тасманын баш каарманы бөлмөсүндө клубка кетүүгө камданып жатканда жана ошол эле күнү кечинде бир нече киши катышкан синхрондук жапырт бий учурунда жаңырат.
Тойнби, Арнолд Жозеф
миной→эллин→батыш цивилизациясы,
Абакиров, Барктабас
1999-жылы орус элинин улуу акыны А.С.Пушкиндин туулган күнүнүн 200 жылдык юбилейине карата анын кыргыз тилине которулган эң мыкты ырлары үчүн конкурста экинчи орунду ээлеген.
Кыргыз тилинде
Кыргыз үнү: Ырлар, поэмалар жана дастандар. - Б.: КЭнин Башкы ред., 1997. - 457 б.
Котормолору
Антошкин Е.А. Айлуу түндө: (Б.Абакиров ж. б.). - Ф.: Кыргызстан, 1979. - 128 б.
Чуваш-Куб (Иглин району, Башкыртстан)
Демографиясы
Тургундардын динамикасы:
Аң-Арык (Москва району)
Аң-Арык (Аң-Арык) — Кыргыз Республикасынын  Чүй облусун Москва районундагы айыл. Предтеченка айыл округу составына кирет.
Жөөтөр
Жөөттөр (Еврей) (өздөрүн йегудим, идн деп аташат) – эл, Асрайылдын негизги калкы. АКШ, Франция, Орусыя, Украйна, Улуу Британия, Аргентина, Канада, Бразилия, Беларуссия, Венгрия, Бельгия, Италия, Нидерланд, Германия, Молдавия, Иран, Мексика, Австралия, Швейцария, Румыния, Индия, Түркия, Уругвай, Чи­ли, ТАРда да жашашат. Жалпы саны 13,3 млн киши, анын ичинде Асрайылда 5,4 млндой (2006). Жөөттөр иврит, идиш, ошондой эле жашаган аймактагы жергиликтүү калктын тилинде сүйлөшөт. Негизинен иудаисттер. Жөөттөр диаспорада ашкеназ жана сефард болуп бөлүнүп, 2-дүйнөлүк согуш алдында ашкеназдар калктын 90%ин түзгөн. Жөөт этносу биздин заманга чейин 2-миң жылдыкта Ханаан (азыркы Асрайыл) аймагында калыптанган. Биздин заманга чейин 1-миң жылдыкта байыркы жөөт мамлекеттери – Асрайыл жана Иудея падышалыктарын Ассирия (биздин заманга чейин 722-ж.) жана Вавилония (биздин заманга чейин 586-ж.) багындырган соң, жөөттөр дүйнө жүзүнө жер которуп, тарап кеткен. Жөөттөрдүн бир бөлүгү Ж. Чыгыш, Түндүк Африка жана Түштүк Европа, анын ичинде байыркы түрк мамлекети Хазар кагандыгынын аймактарына отурукташкан. Орто кылымдарда жөөттөр Европа менен Азия аймактарына көчүп келип, жергилитүү калктар менен аралашса да, өздөрүнүн динин, маданий-тиричиликтик өзгөчөлүктөрүн сактап калган. 2-дүйнөлүк согуш убагында гитлерчилердин жөөттөрдү кырып-жоюуга багытталган саясатынын негизинде 6 млн чамалуу жөөттөр набыт болгон. Согуштан кийин европалык жөөттөрдүн көпчүлүгү АКШ жана башка өлкөлөргө кетүүгө мажбурланган. 1948-ж. БУУнун Генералдык Ассамблеясынын чечими боюнча Асрайыл жөөт мамлекети түзүлгөн. Шаар жериндеги жөөттөр дубал менен курчалган кварталдарда (гетто, жудерия, меллах, махалля) жашашкан. Жөөттөрдүн синагогия ибадатканасы, ырым-жырым мончосу (миква) болгон. Эркектер туника типтүү көйнөк, кара шым, дуба окууга ылайык саймаланган костюм (талит, талес, арбаканфес), узун чапан, кафтан (лапсердак), башына атайын баш кийим (кипа, ермолка) кийип, маңдайына бир тутам чач өстүрүп, сакал коюшат. Аялдар башына кепчач киет. Тамак-ашы – негизинен ун, балык, куш эти. Жөөттөр 19-кылымдын 2-жарымында, өзгөчө Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында Кыргызстанга көчүп келе баштаган. Учурда өлкөбүздө 1,5 миң жөөт жашап, ар кайсы тармакта эмгектенет. 1990-ж. Кыргызстан Жөөт маданият коому – «Менора» (демилгечи Эсфирь Серебро, 1996-жылдан төрагасы Б. М. Шапиро) түзүлгөн. Жөөт мектептери, «Хэсэд Тиква» фонду, синагогия коому иштеп, «Мааян» гезити чыгарылат.
Колдонулган адабияттар
“Кыргызстан” Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Юэчжилер
Юэчжилер – Дуньхуандын батышынан Циляншандын чыгышына чейинки аймактарды жердеген уруулар. Биздин заманга чейин 3-кылым 2-жарымында юэчжилер зор күч-кубатка жетишет. Ушул мезгилде алардын коңшусу хунндар юэчжилерди кыйроого учуратат. Талкаланган юэчжилер. батышка, Чыгыш Түркстанга жана Орто Азияга жер которуп, ал жерде сактарды басып алышкан. Б. з. ч. 2-кылымдын ортосунда юэчжилер усундардын катуу соккусунан кийин Орто Азияга келишкен. Кийинчерээк алардын бир бөлүгү Грек-Бактрия падышалыгын басып алса, 2-бөлүгү Борбордук Азиянын көчмөн урууларынын курамына кирген.
Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Делегация
Делегация — Дипломатияда чет өлкөлөрдө кызмат өтөгөн адистердин тобу. Делегация эки түрдүү болушу мүмкүн. Алардын бири - белгилүү бир милдетти аткаруу үчүн кыска убакытка курулган топ. Алар эки жактуу жолугушууларда, конгресс, конференция, келишим түзүү жана келишимдерге кол коюуда, же болбосо кандайдыр бир салтанатта өз өлкөсүнүн атынан протоколдор даярдайт жана катышат. Экинчиси болсо - эл аралык уюмдардын алдында туруктуу кызмат кылган адистердин тобу. Алар туруктуу делегация деп да аталат.
Гүлзада Рыскулова
Өмүр баяны
Гүлзада Рыскулова 1980-жылы 14-мартта Ош облусундагы Өзгөн районунун Чымбай айылында туулган. Атасы бухгалтер, энеси болсо бала бакчада тарбиячы болуп иштеген. Ош мамлекеттик педагогикалык институтунун музыкалык бөлүмүн аяктаган.
Ырчы үй-бүлөлүү, жолдошунун аты Бакыт. Жубайлар төрт уулдун ата-энеси.
Ынтымак (Бакай-Ата району)
Талас облусунун административдик борборунан 15-18 км, район борборунан 20 км чакырымдай алыстыкта жайгашкан.
Базанова Нейле Оразгүл кызы
Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Мелис Абакиров
Абакиров, Мелис - жазуучу, котормочу. Чүй районунун Бурана айылында 1940-жылы 15-мартта туулган. 1963-жылы Кыргыз Мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн.
Кыргыз тилинде
Жаштык рапсодиясы: Аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1978.– 43 б.
Алчалуу төр: Повесттер жана аңгемелер. – Ф.: Адабият, 1990. – 315 б.
Орус тилинде
Детство в годы изгнания: Повесть. – Б.: Бийиктик, 2007. – 80 б.
Квантитативдик лингвистика
Квантитативдик лингвистика (латынча guantitas – сан) – тил илиминин тилдик бирдиктердин сандык көрсөткүчтөрүн иликтеген тармагы. Тилди изилдөө үчүн квантитативдик лингвистиканын саноо жана өлчөө методдору колдонулат. Этимологиялык сөздүктөрдүн тутумун, санын сөз жасоо процессин, полимиялык типтердин санын аныктоодо (лексикологиялык аспект), байыркы тилдик белгилердин, грамматикалык категориялардын колдонулуш жыштыгын билүүдө (салыштырма-тарыхый аспект), текстти атрибуциялоодо, башкача айтканда, аноним же псевдоним тексттердин авторун аныктоодо (текстологиялык аспект), ошондой эле текстте колдонулган тилдик бирдиктердин сандык табиятын мүнөздөөдө, алардын колдонулуш жыштыгын, түрдүү жанрдагы, стилдеги тексттерде тил бирдиктеринин таралуу, пайдалануу өзгөчөлүгүн тактоодо квантитативдик лингвистиканын тыянактары чоң мааниге ээ.
Фатима Абдалова
Абдалова, Фатима – акын. Базар-Коргон районунун Беш-Бадам айылында 1960-жылы 29-июлда туулган. 1977–1982-жж. Кыргыз Мамлекеттик университетинин журналистика факультетинде билим алган. Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (2019).
Ыр жазууну сегиз жашынан баштап, жогорку окуу жайында окуп жүргөн мезгилинде ырлары республикалык гезит-журналдарга жарыялана баштаган. Акындын алгачкы ырлар жыйнагы «Бешик боо» деген ат менен 1989-жылы «Кыргызстан» басмасынан жарык көргөн. Жаш акындардын республикалык фестивалдарынын лауреаты. Ф.Абдалова 1989-жылы Москвада өткөн жаш акын-жазуучулардын Бүткүл союздук семинар-кеңешмесинин катышуучусу.
Болжурова Ишенкүл Садыковна
Дипломатиялык ишмердиги
Кыргызстандагы апрель окуяларынан кийин Ишенгүл Болжурова Минскиде басма сөз жыйынын өткөрүп, эл аралык коомчулукту кыргыз элинин жана Убактылуу өкмөттүн тарыхый тандоосун колдоого чакырган[2].
Ажайыпкана
Ажайыпкана (зоопарк), (ар. “эджейеб” укмуштуу, ир. “хана” – үй) – ар түрдүү жапайы айбанаттар менен канаттуулар багылган жай.
Ботояров, Камбаралы
Камбаралы Ботояров (1944-1994) - илимпоз-адабиятчы, сынчы жана котормочу Ош дубанынын Өзгөн ооданына караштуу Ийри-Суу айылында туулган.
1970-жылы Кыргыз мамлекеттик улуттук университетинин филология факультетин аяктаган соң, эмгек жолун Кыргыз КСР Илимдер академиясынын Тил жана адабият институтунда кенже илимий кызматкер болуп иштөөдөн баштаган.
Эркин Жаныбеков
1956–1975-жж. контролдоочу болуп иштеп, 1975-жылдан заводдун Маданият үйүнө караштуу «Тоо жылдызы» ансамблин жетектеген. Заводдо иштеп жүргөн учурунда Пржевальск шаарындагы Киров атындагы орто мектепти экстерн катарында бүтүрүп,
Атлантроп
Атлантроп - (Атлас - Африкадагы тоолуу өлкө ж-а гр. anthropos - адам) - Африканын түндүгүнөн табылган адам сөөгүнүн аталышы. 1954-55-ж. Алжирден француз археологдору тарабынан ачылган. Атлантроптун жаак сөөгү өтө чоң, ээк сөөгү жок, тиштери чоң, төбө сөөгү калың болгон. Сөөктөр м-н кошо шелль-ашель дооруна таандык таш куралдар да табылган. Анатомиялык түзүлүшү жагынан атлантроп эң байыркы адамдарга архантропторго окшош, питекантроптордун Түндүк Африкадагы түрүнүн өкүлү катарында эсептелет. Атлантроптор болжол м-н мындан 360 миң жыл мурда жашаган.
Сокулук
Сокулук суусу - Чүй өрөөнүндөгү суу, Аксуунун сол куймасы. Узундугу 87 км, алабынын аянты 476 км2. Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк капталынан башталган Чоң Төр жана Кичи Төр сууларынын кошулушунан пайда болуп, түндүк тарапка агат. Аксууга жетпей сугат системасына таралат. Башында тепши, төмөнүндө V сымал өрөөн менен агып, тоодон чыга бериште өрөөнү кеңеет. Алабында жалпы аянты 57,9 км2ге жеткен 48 мөңгү бар. Негизинен мөңгү, кар жана булак сууларынан куралат. Жылдык орточо чыгымы 5,14 м3/сек. Май айында кирип, сентябрда тартыла баштайт. Боюнда Таш-булак, Конуш, Саз, Сокулук, Арал кыштагы орун алган.
Чоң Ляпка
Суу реестринин маалыматтары
Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча :
Кыргызстандын автоунаа номерлеринин индекси
Кыргызстандын автоунаа номерлеринин индекси — Кыргызстанда автоунаа номерлери СССР учурунда пайда болгон. 1994-жылга чейин советтик номерлерди колдонуп келишкен, ал эми ал жылдан баштап заманбап номердик белгилер киргизилген. Андан бери номерди майда бөлүктөрүн өзгөтүү жүргөн. 2015-жылдын декабрь айында жаңы номерлер бекитилген, алар 2016-жылдын апрель айынан тартып бериле баштаган. Мурда Кыргызстандын региондору тамга менен белгиленип келсе, эми сандар менен белгиленет.
Экология
Айлана чөйрө жөнүндөгү илим: теоретикалык (классикалык), прикладдык (колдонмо), глобалдык экология.
Гаага конференциялары
Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Абдыракманов, Султанбек Арстанбекович
Султанбек Арстанбекович Абдыракманов (Sultanbek Abdyrakmanov; 1963) – кыргызстандык таанымал журналист жана публицист. Теги – кыргыз. Жогорку билимдүү.
Кыргыз Республикасынын Патрулдук Милициясы
Реформалоо
"Жаңы түзүлгөн патрулдук милиция жолдордогу коопсуздукка гана эмес, жалпысынан бекитилген участкалардагы коомдук коопсуздукка жооп берет. Патрулдук милиционерлер аларга бекитилген участканы толугу менен көзөмөлдөп, мыйзам бузууларды аныктап, алдын ала чараларды көрүп, дайыма кыймылда болушат. Патрулдук милиция жарандар менен байланышта болуп, аларга жардам берген социалдык-сервистик кызматка айланат.
Абдыракманов, Султанбек Арстанбекович
Сыйлыктары. Наамдары.
Башка сыйлыктар:
Кыргыз Республикасынын Коомдук Телерадиоберүү Корпорациясы
Тарыхы
Кыргыз Мамлекетинин үнү болгон Кыргыз Радиосуна 85 жыл толду.
1927-жылы бул ой ишке ашып, Кыргыз АССРинин борбордук аткаруу комитетинин курултайы өтүп, аткаруу комитетинин төрагасы Абдыкадыр Орозбековдун доклады радио түйүндөр аркылуу элге угузулган.
Экстратов, Курман Кыдырбаева сындуу адамдар жетекчилик кылып, Капар Алиев, Гүлниса Мамбетова, Валентина Гонтарь дикторлук кесиптин устаттары болуп таанылган. Белгилүү драматург Токтоболот Абдымомунов акыркы кабарлардын редактору болуп иштеген.
1950-жылдын март айынан тарта шаар, айыл, кыштактарды радиолоштуруу Кыргыз ССРинин Байланыш министрлигинин карамагына өткөндүгүнө байланыштуу Радиомаалымат Комитети Кыргыз ССРинин Министрлер Советинин алдына өтөт. Бул ат менен ал 1953-жылдын май айына чейин аталат.
1962-жылдын май айынан тарта Кыргыз ССРинин Министрлер Советинин алдындагы Радио жана телеберүү Комитети – Радио жана телеберүү боюнча Кыргыз ССРинин Министрлер Советинин Комитетине алмаштырылат.
СЭИП
СЭИП редакциясында ушул мезгилге иштеп келген белгилүү журналисттер: Александра Черемушкина, Рыскул Айталиев, Октябрь Эмилов, Арзыгул Караев, Рысбек Мамытов, Мырзакул Мамбеталиев, Байма Сутенова, Нышанбек Кочкоров, Болот Макетаев, Макен Чекиров, Дүйшөналы Мамбетөмүров, Каныбек Абдыкадыров, Нуркамал Асканова, Алмаз Касымалиев.