Рысбаев_Сулайман_Казыбаевич
Илимий-методикалык багыттагы ишмердиги
С.Рысбаевдин авторлугу менен жазылган 10 окуу китеп мектепте негизги окуу китеп катары 1992-жылдардан бери окулуп келатат. Тактап айтканда, кыргыз мектептеринин 1-класстарынын «Алиппе» окуу комплекси, «Кыргыз тили», «Адеп алиппеси» 2-3-класстарынын «Кыргыз тили», орус мектептеринин 1-4-класстарынын жана өзбек мектептердин 1-3-класстарынын «Кыргыз тили» аттуу окуу-комплекстери. Ал республикабызда биринчи болуп 1-класстардын «Алиппе» окуу-методикалык комплексин түзгөн. Анын курамында: «Кесме тамгалар», «Шайыр тамгалар», «Боемо тамгалар», «Алиппе дептери», «Дил ачар» (класстан тышкаркы окуу үчүн хрестоматия) жана комплекстин «Методикалык көрсөтмөсү» бар. Бүгүнкү күндө бул комплекс мектеп практикасында 10 жылдан бери туруктуу колдонулуп келет. Бул аталган «Алиппе» 2000-жылы Вильнюс шаарындагы бүткүл дүйнөнүн 300дөн ашык тилдеринин жана диалектилеринин «Алиппелеринин» музейине коюлган. Белгилей кетүүчү сыймыктуу нерсе– С.Рысбаевдин «Алиппе» окуу-методикалык комплекси республикабызда алгач ирет этнопедагогикалык багытта жазылып, «Улуттук «Алиппе» катары баалангандыгы. Рысбаев Сулайман – кыргыз тилин окутуу методикасы илими боюнча таанымал адис, 1995-жылы педагогика илимдеринин кандидаты окумуштуулук даражасын коргогон, доцент илимий наамын 2000-жылы алган. Ал эми докторлык даражага 2006-жылы ээ болгон. Учурда Кыргыз билим берүү академиясынын мамлекеттик тил жана лингводидактика лабораториясын жетектөө менен, кыргыз тили-адабияты кафедрасында профессору катары иштеп келе жатат. С.Рысбаев илимий изилдөө ишин, кыргыз тили, адабияты окуу китептеринин учурдагы абалы, мазмуну, түзүлүшү, илимий жактан анын методикалык апараттын өркүндөтүү багыттары боюнча баштаган. Бул иштерин жыйынтыктап, 1992-жылы «Кыргыз тили, адабияты окуу китептеринин мазмунун жана түзүлүшүн өркүндөтүү жолдору» аттуу монографиясын чыгарган. Кыргызстанда биринчи жолу орус мектебинде кыргыз тилин окутуу методикасы боюнча «Орус мектебинде кыргыз тилин окутуу процессин тематикалык-кырдаалдык принципте уюштуруу аркылуу окуучулардын маек кебин өстүрүү» деп аталган кандидаттык диссертациясын коргогонун белгилеп айтсак болот. 1995-жылдан тартып мамлекеттик тилибизди республиканын мектептеринде окутууну жакшыртуу талабына жараша, тилдерди үйрөнүүнүн дүйнөлүк практикасына таянып, буга чейин колдолунуп келген окуу программасын, окуу китептерин коммуникативдик багытта түзүүгө багыт алган жана орус мектептеринде кыргыз тилинен билим берүүнүн концепциясын (Б. 1997-ж) жана мамлекеттик стандартын (1999-ж) жазышкан. Бул багыттагы «Орус мектептеринде кыргыз тили окутуунун методикасынын маселелери» аттуу методикалык китеби менен КРнын Президентинин алдындагы Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиясынын «Мыкты методика» аттуу республикалык конкурсунда (2006-жыл) 1-орунду жеңип алган.Бул багыттагы көп жылдык эмгегинин жыйнагы «Кыргыз тилин экинчи тил катары окутуунун теориялык-практикалык маселелери» аттуу (270 бет көлөмүндө) методикалык окуу куралы 2011-жылы жарыяланды. С.Рысбаевдин методикалык соңку эмгектеринде окуучулардын байланыштуу кебин өстүрүү, кебинин маданиятын ( кептин тазалыгын, тактыгын, тууралыгын, логикалуулугун, көрктүүлүгүн, байлыгын, адебин, орундуулугун) калыптандыруу, жазуу ишкердүүлүгүн (ритмикалык жазуу) өнүктүрүү, жазуу маданиятына көнүктүрүү, жазуу ылдамдыгын жана жазуу көлөмүн аныктоо маселелери туруктуу орунду ээлөөдө. Бул проблемалар анын «Окуучунун дил баяны» (Б., 1999-2003, 2005, 2010), «Өзбек мектептеринде кеп маданиятын окутуу», (Ош, 2003), «Окуу, жазууга үйрөнүүнүн ритмикалык ыкмасы», (Б.2002), «Окуучунун сабатын ачуунун жана рухий тарбия берүүнүн проблемалары» (Б.2000, 2011) ж.б. илимий-методикалык эмгектеринин чордонун ээлейт. Мектеп мугалимдери жана окуучулары үчүн чыгарган 40ка жакын кошумча окуу жана методикалык китептери, окуу хрестоматиялары учурда баалуу эмгектер болуп калды. Атап айтканда, 1-класстар үчүн: «Булак» (Б., 1999), «Дил ачар» (Б., 1999), 2-класс үчүн «Балапан» (Б., 1999), 3-4-класстар үчүн «Жоогазын» (Б.,1998), «Рабаят» (Б., 2005) аттуу хрестоматиялары, «Чыпалак бала» (Б.,1997) аттуу диафильм, «Сөз өстүрүү» албом-таблицасы (Б., 1999, 2004). «Кыргыз тилинин таблицалары» (Б., 2001), «Класстан тышкаркы окуу» (авторлош, окуу орус тилинде жүргөн мектептердин 1-4-класстары үчүн класстан тышкаркы окуу хрестоматиясы), «Рабаят» (авторлош, кыргыз мектептеринин 1-4-класстанынын класстан тышкаркы окуу китеби), ж.б. Ал эми илимий-методикалык багыттагы жалпы саны 200гө жакын, көлөмү 70 басма табакты түзгөн макалалары илимий-методикалык жыйнактарда, журналдарда, педагогикалык газеталарда басылган. Бардык окуу – нормативдик, илимий-методикалык эмгектеринин жана окуу китептеринин жалпы көлөмү 500 басма табактан ашат.